<p5txt n="T41n1822">
<lb n="0453a01"/>
<lb n="0453a02"/>
<docNumber>No. 1822 [cf. No. 1558]</docNumber>
<lb n="0453a03"/>
<anchor xml:id="tnote0453001"/>俱舍論疏卷第一<lb n="0453a04"/>
<lb n="0453a05"/>
<byline>
<anchor xml:id="beg0453002"/>沙<anchor xml:id="end0453002"/>門<anchor xml:id="beg0453003"/>法<anchor xml:id="end0453003"/>寶撰</byline>
<lb n="0453a06"/>
<p id="pT41p0453a0601">將釋此論五門分別。第一<anchor xml:id="beg0453004"/>會<anchor xml:id="end0453004"/>初轉法輪時。
<lb n="0453a07"/>二學行次第。三教起因緣。四部執先後。五依
<lb n="0453a08"/>文解釋　一會初轉法輪時者。於中有四。
<lb n="0453a09"/>一定成道日。二定轉法輪日。三述中間事
<lb n="0453a10"/>別。四會說不同　一定成道日者。依長阿
<lb n="0453a11"/>含經第四云。八日如來生。八日佛出家。八
<lb n="0453a12"/>日成菩提。八日取滅度　次文云。二月如來
<lb n="0453a13"/>生。二月佛出家。二月成菩提。二月取涅槃
<lb n="0453a14"/>　又灌佛經云。佛告諸天人。十方諸佛。皆用
<lb n="0453a15"/>四月八日夜半時生。皆用四月八日夜半時
<lb n="0453a16"/>出家。皆用四月八日夜半時成道。皆用四月
<lb n="0453a17"/>八日夜半時。而般涅槃。諸經八日皆同。說月
<lb n="0453a18"/>有異。唯二．四別。不言餘月　准上二說。說
<lb n="0453a19"/>雖有異。成道月日即是同也。所以得知。略
<lb n="0453a20"/>有二理。一以立正異故。婆羅門國以建子
<lb n="0453a21"/>立正。此方先時以建寅立正。建子四月。即
<lb n="0453a22"/>建寅二月。故存梵本者而言四月。依此方
<lb n="0453a23"/>者。即云二月。根本一也　二准智論．及婆
<lb n="0453a24"/>沙計。梵王請前五十七日。四月調根．兼觀
<lb n="0453a25"/>機等總有六月。即是二月八日成道。至八
<lb n="0453a26"/>月八日轉法輪定。如下引文。以此故知。二
<lb n="0453a27"/>月八日成道為定。去八月八日有六月故。
<lb n="0453a28"/>若是四月八日。即無六月。去轉法輪四月。
<lb n="0453a29"/>無文證故　又釋律論云。佛與五比丘。四
<lb n="0453b01"/>月十六日結前安居。安居去四月八日。唯
<lb n="0453b02"/>有九日。即與法華．智論．毘婆沙等眾多經
<lb n="0453b03"/>論。日月相違。准此故知。二月八日成道為
<lb n="0453b04"/>定　問若爾何故。菩薩處胎經。云二月八日
<lb n="0453b05"/>成道。二月八日轉法輪。二月八日降魔。二
<lb n="0453b06"/>月八日般涅槃　答此有二釋。一處胎經說。
<lb n="0453b07"/>菩薩處胎亦轉法輪。此為<anchor xml:id="beg0453005"/>蜜<anchor xml:id="end0453005"/>眾。非為顯
<lb n="0453b08"/>眾也。成道之日即轉法輪。義亦准此。今言
<lb n="0453b09"/>為五比丘轉法輪日諸說不同。非是蜜眾
<lb n="0453b10"/>　二諸經中錯二月為四月者。由建正不
<lb n="0453b11"/>同。已如前釋。錯八月為二月．四月者。以
<lb n="0453b12"/>迦栗底迦是八月卯星之名。二月又是建卯
<lb n="0453b13"/>地之月。星．地詮別。卯名同也。若知迦<anchor xml:id="beg0453006"/>粟<anchor xml:id="end0453006"/>底
<lb n="0453b14"/>迦是酉地之卯翻為八月。若謂迦<anchor xml:id="fxT41p0453b01"/>栗．底迦
<lb n="0453b15"/>是震地之卯。翻為二月．四月。由此轉法輪
<lb n="0453b16"/>等日。有二．四．八不同。般涅槃日。八．四．二月
<lb n="0453b17"/>之異。<anchor xml:id="beg0453007"/>詳<anchor xml:id="end0453007"/>多教．理。度五比丘八月為定。會
<lb n="0453b18"/>涅槃日如別章釋　二定轉法輪日者。諸
<lb n="0453b19"/>經．論中皆云。波羅奈國鹿野苑中。為五比丘
<lb n="0453b20"/>轉四諦法輪。說中間事日數不同。然不指
<lb n="0453b21"/>陳說法月日名者。不可憑<anchor xml:id="beg0453008"/>唯<anchor xml:id="end0453008"/>。<anchor xml:id="beg0453009"/>准<anchor xml:id="end0453009"/>有婆沙
<lb n="0453b22"/>及釋律論。分明指陳說法月日。應依此文。
<lb n="0453b23"/>婆沙一百八十<anchor xml:id="tnote0453010"/>三二云。佛於迦栗底迦月白半
<lb n="0453b24"/>第八日。度阿若憍陳那。迦栗底迦。當此方
<lb n="0453b25"/>八月也。婆沙一百三十六云。羯栗底迦月白
<lb n="0453b26"/>半第八日晝夜<anchor xml:id="beg0453011"/>停<anchor xml:id="end0453011"/>至<anchor xml:id="beg0453012"/>九<anchor xml:id="end0453012"/>日夜增一獵縛故。
<lb n="0453b27"/>羯．迦雖異語是同也。故知。定是八月八日。
<lb n="0453b28"/>又釋律論云。佛與五比丘。四月十六日結前
<lb n="0453b29"/>安居。一夏中不得聖果。過夏於八月八日。
<lb n="0453c01"/>憍陳那忽然見法。此二論文極理分<anchor xml:id="beg0453013"/>明<anchor xml:id="end0453013"/>餘文
<lb n="0453c02"/>既不分明不可依准。故知八月八日轉法
<lb n="0453c03"/>輪定。佛成道日雖有二說不同。或二月八
<lb n="0453c04"/>日。或四月八日。無經論說二月．四月轉法
<lb n="0453c05"/>輪。故知非是三七日後。亦無文說三月．四
<lb n="0453c06"/>月．<anchor xml:id="beg0453014"/>五月<anchor xml:id="end0453014"/>．六月。故知非是六七．八七．五十七
<lb n="0453c07"/>日後轉法輪也　三述中間事別者。經律論
<lb n="0453c08"/>中。述從成道至轉法輪中間時節。廣略不
<lb n="0453c09"/>同。前後有異。今且觀機已前。依四分律敘。
<lb n="0453c10"/>觀機已後。依婆沙述。餘文同異次便錄附
<lb n="0453c11"/>　四分律三十一云。初夜得宿命明。中夜得
<lb n="0453c12"/>死生智證明。後夜獲得漏盡明。得此三明。
<lb n="0453c13"/>即往菩提樹下。結跏趺坐。七日不動受解
<lb n="0453c14"/>脫樂。過七日已從其定起。受二賈客兄弟
<lb n="0453c15"/>麨蜜。為授二歸。云從此優婆塞最初也。四
<lb n="0453c16"/>王奉鉢用受麨蜜。第一七日也。因果<anchor xml:id="beg0453015"/>經<anchor xml:id="end0453015"/>於
<lb n="0453c17"/>觀機後說受賈人麨蜜　四分云。食麨蜜
<lb n="0453c18"/>已即於樹下。結跏趺坐七日不動。遊解脫
<lb n="0453c19"/>三昧　過七日已從三昧起。去彼不遠。
<lb n="0453c20"/>有呵梨勒菓樹。即於彼樹神奉世尊呵梨勒
<lb n="0453c21"/>菓。受已為授二歸。第二七日也　食此果已
<lb n="0453c22"/>如前入定。出定入欝鞞羅村乞食。受婆
<lb n="0453c23"/>羅門食已為授二歸。第三七日也　已上三
<lb n="0453c24"/>七在菩提樹下　食已更詣一離婆那樹下。
<lb n="0453c25"/>准前入定。從定出已入欝鞞羅村乞食。受
<lb n="0453c26"/>婆羅門婦食。為授二歸。云此優婆夷之初
<lb n="0453c27"/>也　准此律文。人受三歸得近事戒。神畜
<lb n="0453c28"/>非也。第四七日也　食已還詣離婆那樹下。
<lb n="0453c29"/>准前入定。從定起已入欝鞞羅村。乞食。
<lb n="0454a01"/>受婆羅門男．女食。為授<anchor xml:id="beg0454001"/>三<anchor xml:id="end0454001"/>歸。第五七日也。
<lb n="0454a02"/>已上二七日在離婆那樹下　食<anchor xml:id="beg0454002"/>已<anchor xml:id="end0454002"/>詣文麟
<lb n="0454a03"/>龍宮。到已同前入定。天雨七日。乃至龍<anchor xml:id="beg0454003"/>王<anchor xml:id="end0454003"/>
<lb n="0454a04"/>以身<anchor xml:id="beg0454004"/>遶<anchor xml:id="end0454004"/>佛頭蔭佛上<anchor xml:id="beg0454005"/>等<anchor xml:id="end0454005"/>第六七日也。因
<lb n="0454a05"/>果經在觀機後　已上六七受解脫三昧樂
<lb n="0454a06"/>又四分云。從定起已詣阿輸婆羅尼𤘽律樹
<lb n="0454a07"/>下。敷坐具結跏趺坐　五分律云。入三昧
<lb n="0454a08"/>七日　又云。受酪<anchor xml:id="beg0454006"/>如<anchor xml:id="end0454006"/>人食。<anchor xml:id="beg0454007"/>食<anchor xml:id="end0454007"/>已入定。</p>
<lb n="0454a09"/>
<p id="pT41p0454a0901">已上五分文　四分又云。作是思念言。我今
<lb n="0454a10"/>已獲此法甚深。難解難知。欲寂休息。微妙
<lb n="0454a11"/>最上智者能知。乃至思惟已說二頌。說二
<lb n="0454a12"/>頌已默然　已上思惟深法時。不言日數
<lb n="0454a13"/>　法華云。觀樹亦經行。於三七日中。思惟
<lb n="0454a14"/>如是事。我所得智慧。微妙最第一。眾生諸
<lb n="0454a15"/>根鈍。著樂癡所盲。如斯之等類。云何而可
<lb n="0454a16"/>度　與律意同　准上。六七日受解脫樂。三
<lb n="0454a17"/>七日思惟法。總九七日。前出定日即是後七
<lb n="0454a18"/>日初。除重六日。餘有五十七日。是梵王請
<lb n="0454a19"/>前。與智論．及毘婆沙。日數同也。智論第<anchor xml:id="tnote0454008"/>八七<lb n="0454a20"/>云。釋迦牟尼佛得道後。五十七日寧不說法。
<lb n="0454a21"/>言我法甚深難解難知。一切眾生縛著世法
<lb n="0454a22"/>無能解者。不如默然入涅槃樂。是時梵天
<lb n="0454a23"/>王等請佛為諸眾生初轉法輪。佛。時默然
<lb n="0454a24"/>受請。後到波羅奈林轉正法輪　與律．法
<lb n="0454a25"/>華意同也　四分又云。梵王請佛轉法<anchor xml:id="beg0454009"/>輪<anchor xml:id="end0454009"/>。
<lb n="0454a26"/>佛許已梵王歸宮　已上觀機。律與婆沙等
<lb n="0454a27"/>大意同也。中間少異略而不述　已<anchor xml:id="tnote0454010"/>上下依
<lb n="0454a28"/>婆沙一百八十二述．論云。菩薩。菩提樹下。
<lb n="0454a29"/>三十四心得阿耨菩提。以佛眼遍觀一切世
<lb n="0454b01"/>界。誰應最初聞我正法。我當為說。觀已便
<lb n="0454b02"/>知。<anchor xml:id="beg0454011"/>唱<anchor xml:id="end0454011"/>連摩子應先聞我法。是時有天即白
<lb n="0454b03"/>佛言。<anchor xml:id="begd1e573"/>唱<anchor xml:id="endd1e573"/>連摩子昨夜命終。有說七日　四分
<lb n="0454b04"/>律云。欝頭藍子命過七日　又曰。爾時世尊。
<lb n="0454b05"/>亦起智見知彼命終。便傷歎言。彼失大利。
<lb n="0454b06"/>若彼聞我所說法者。當得正解。世尊復觀
<lb n="0454b07"/>除彼。誰應初聞我正法。我當為說。觀已便
<lb n="0454b08"/>知。頞迦羅摩子　四分云。阿<anchor xml:id="beg0454012"/>藍<anchor xml:id="end0454012"/>迦蘭應先
<lb n="0454b09"/>聞法。天復白佛。命終已經七日　有說昨
<lb n="0454b10"/>日　四分律中亦云昨日　爾時世尊。亦起
<lb n="0454b11"/>智見。知<anchor xml:id="beg0454013"/>彼<anchor xml:id="end0454013"/>過。如前傷歎　問初得阿耨菩
<lb n="0454b12"/>提。何故不為二人說法。而待命過不得
<lb n="0454b13"/>聞法將非如來教化失時耶　又說。彼時
<lb n="0454b14"/>二人善根未熟。未堪聞法。所以者何。佛成
<lb n="0454b15"/>道已。彼初一人。若更經五十七日有餘命
<lb n="0454b16"/>者。應堪聞法。彼第二人。若更有五十一日
<lb n="0454b17"/>有餘命者。應堪聞法。由此非佛教化失
<lb n="0454b18"/>時　准此論文。婆沙雖不廣說梵王請前
<lb n="0454b19"/>日數。而除佛成道日。至許請前五十七日
<lb n="0454b20"/>與律．及智論等同也　又云。世尊或時留
<lb n="0454b21"/>自壽行。如待蘇拔達羅等。若<anchor xml:id="beg0454014"/>然<anchor xml:id="end0454014"/>留他壽行。
<lb n="0454b22"/>無有是處　准此論文。無留他壽行。世尊
<lb n="0454b23"/>復觀除彼二人。誰最初應聞我說法。我當
<lb n="0454b24"/>為說。觀已即知。憍陳那等五人應先聞法。
<lb n="0454b25"/>即作是念。彼皆是我父母親族。先來恭敬
<lb n="0454b26"/>供養於我。今欲酬報為何所在。天即白言。
<lb n="0454b27"/>今在波羅底斯國仙人鹿野苑。爾時世尊。亦
<lb n="0454b28"/>起知見知在彼處。便捨菩提樹下步涉而
<lb n="0454b29"/>往。問佛具最勝神力何故步涉往耶。答敬
<lb n="0454c01"/>重法故不以神<anchor xml:id="beg0454015"/>足<anchor xml:id="end0454015"/>。又佛行時足常去地如
<lb n="0454c02"/>四指量。一一足跡皆有<anchor xml:id="beg0454016"/>喜<anchor xml:id="end0454016"/>旋吉祥可愛千輻
<lb n="0454c03"/>輪相分明如畫。身影所觸乃至七日。能令
<lb n="0454c04"/>有情至其處者諸根安快。漸次行至婆羅底
<lb n="0454c05"/>斯。爾時。五人忽逢見佛。遂共立制。彼喬答
<lb n="0454c06"/>摩。懈慢多求。狂亂失<anchor xml:id="beg0454017"/>念<anchor xml:id="end0454017"/>。空無所獲。而今復
<lb n="0454c07"/>來欲相呼誘。我等宜各<anchor xml:id="tnote0454018"/>忽勿與言談．恭敬．問
<lb n="0454c08"/>訊。但<anchor xml:id="beg0454019"/>敷<anchor xml:id="end0454019"/>一常座。<anchor xml:id="beg0454020"/>其<anchor xml:id="end0454020"/>坐不。爾時世尊漸次近
<lb n="0454c09"/>彼。威德所逼。令捨本期。不覺一時從座
<lb n="0454c10"/>而起。趨走迎逆合掌歸命。於中。或有改敷
<lb n="0454c11"/>淨座。或取佛衣。或取佛鉢。或有<anchor xml:id="beg0454021"/>恭<anchor xml:id="end0454021"/>水。或
<lb n="0454c12"/>有洗足。<anchor xml:id="beg0454022"/>俱<anchor xml:id="end0454022"/>白佛言。唯願就座。佛<anchor xml:id="beg0454023"/>便<anchor xml:id="end0454023"/>作念。
<lb n="0454c13"/>如是癡人。自立制約須臾還破。時佛就座
<lb n="0454c14"/>安祥而坐。威光奇特。如妙高山　乃至　世
<lb n="0454c15"/>尊於是。漸漸<anchor xml:id="beg0454024"/>誘化<anchor xml:id="end0454024"/>令其調伏。於日初分。
<lb n="0454c16"/>為二人。說法。教誡。教授。令餘三人入村乞
<lb n="0454c17"/>食。彼所乞食充足六人。於日後分。為三人
<lb n="0454c18"/>說法。教誡。教授。令餘二人入村乞食。所乞
<lb n="0454c19"/>飲食充足五人。世尊<anchor xml:id="beg0454025"/>性<anchor xml:id="end0454025"/>離非時食故。如是
<lb n="0454c20"/>教化經於三月。有說四月。令彼五人善根熟
<lb n="0454c21"/>已。於迦栗底迦月白半第八日。如來為彼
<lb n="0454c22"/>轉正法輪。時<anchor xml:id="beg0454026"/>憍<anchor xml:id="end0454026"/>陳那最初見法　四會說
<lb n="0454c23"/>不同者。問若佛成道後。經於六月轉正法
<lb n="0454c24"/>輪者。何故出曜．方<anchor xml:id="tnote0454027"/>等廣大莊嚴經云七七日
<lb n="0454c25"/>因果．法華經云三七日。智度論五十七日佛
<lb n="0454c26"/>不說法。方等大莊嚴經<anchor xml:id="beg0454028"/>二七日觀<anchor xml:id="end0454028"/>。二七日
<lb n="0454c27"/>經行。因果經觀樹一七日。法華經觀樹<anchor xml:id="beg0454029"/>行<anchor xml:id="end0454029"/>不
<lb n="0454c28"/>言日也。四分律六七日。五分律八七日。毘
<lb n="0454c29"/>婆沙四月。復有經說半年。十二由延經一年
<lb n="0455a01"/>耶　答自古經律論師皆云見聞異也。意
<lb n="0455a02"/>說。佛在世時隨眾生機威德不同。或見多
<lb n="0455a03"/>日後轉法輪。或見<anchor xml:id="beg0455001"/>少<anchor xml:id="end0455001"/>日後轉法輪　今詳不
<lb n="0455a04"/>爾<anchor xml:id="beg0455002"/>釋<anchor xml:id="end0455002"/>如來。八相成道示有父．母．妻．子．生
<lb n="0455a05"/>日．出家．成道。為五比丘轉法輪日。大小乘
<lb n="0455a06"/>說理合皆同。如說經行．遠近．觀樹等事。容
<lb n="0455a07"/>有異也。佛神境力入定之相事難知故　問
<lb n="0455a08"/>
<anchor xml:id="beg0455003"/>所<anchor xml:id="end0455003"/>以得知。答略有五例。一舉時別故。二
<lb n="0455a09"/>異本前後廣略不同。三生等日月同故。四同
<lb n="0455a10"/>本前後說有異故。五傳者誤故。由上五緣
<lb n="0455a11"/>說有差別。根本事同　一舉時別者。四分律
<lb n="0455a12"/>六七日<anchor xml:id="beg0455004"/>者<anchor xml:id="end0455004"/>受解脫樂時。法華經三七日者。
<lb n="0455a13"/>思惟法時。出曜<anchor xml:id="beg0455005"/>經<anchor xml:id="end0455005"/>．莊嚴經七七日。五分律
<lb n="0455a14"/>八七日等。通思惟法時。智論五十七日者。
<lb n="0455a15"/>梵王請前。婆沙四月者。調五比丘根時。有
<lb n="0455a16"/>經半年者。以六月故。十二由經一歲者。以
<lb n="0455a17"/>經一夏。律．及受歲經。以夏為歲故　二異
<lb n="0455a18"/>本前後廣略不同者。律前廣後略。前別說受
<lb n="0455a19"/>解脫樂思惟法時。後略不說四月調機。婆
<lb n="0455a20"/>沙前略不說梵王請前。後即廣說四月調
<lb n="0455a21"/>機。以此二文互證。即知日數經於六月方
<lb n="0455a22"/>始說法　三生等日月同者。以八相成道父．
<lb n="0455a23"/>母．妻．子．生．及出家．成道等日說皆是同。如
<lb n="0455a24"/>何為五比丘轉法輪日有斯懸隔。故知。根
<lb n="0455a25"/>本是同。傳有廣略及有誤耳　四同本前後
<lb n="0455a26"/>說有異故者。婆沙一百八十二云。佛於菩提
<lb n="0455a27"/>樹下三十四心得阿耨菩提。以佛眼遍觀
<lb n="0455a28"/>一切世界。誰應最初聞我正法。如前引文。
<lb n="0455a29"/>准此。佛成<anchor xml:id="beg0455006"/>道已<anchor xml:id="end0455006"/>即觀根機。中間略其受解
<lb n="0455b01"/>脫樂．及思惟法．梵王請等。豈即無耶。故知。
<lb n="0455b02"/>諸本闕者亦是略也。若<anchor xml:id="beg0455007"/>謂<anchor xml:id="end0455007"/>婆沙見聞不同。
<lb n="0455b03"/>成道之後即觀機根。<anchor xml:id="beg0455008"/>因<anchor xml:id="end0455008"/>何婆沙次下文云。
<lb n="0455b04"/>彼初一人。佛成道後。若<anchor xml:id="beg0455009"/>更<anchor xml:id="end0455009"/>五十七日。有餘
<lb n="0455b05"/>命者應堪聞法　此即佛成道後。至觀根
<lb n="0455b06"/>時五十七日。與智論同。又智論第一云。爾
<lb n="0455b07"/>時菩薩捨苦行處。到菩提樹下。坐金剛<anchor xml:id="beg0455010"/>座<anchor xml:id="end0455010"/>
<lb n="0455b08"/>降魔眾已。即得阿耨菩提。時梵天王等皆
<lb n="0455b09"/>詣佛所。勸請世尊初轉法輪　准此論文。
<lb n="0455b10"/>即無食乳糜。即受解脫樂。思惟法時。佛成
<lb n="0455b11"/>道後即梵王請。若獨智論見聞異故即說無
<lb n="0455b12"/>者。何故第<anchor xml:id="beg0455011"/>八<anchor xml:id="end0455011"/>卷云釋迦牟尼佛得道後。五
<lb n="0455b13"/>十七日寧不說法。是時梵王等請。諸文闕略
<lb n="0455b14"/>如第一卷略故。非見聞異也　五傳譯誤者
<lb n="0455b15"/>如宋本藥師云善信菩薩二十四戒。唐．隋本
<lb n="0455b16"/>菩薩四百戒。正法華六根各千二百功德。妙
<lb n="0455b17"/>法華三根。千二百。三根八百等。自餘不同不
<lb n="0455b18"/>可和會。皆如此類。根本是一。傳不同故。</p>
<lb n="0455b19"/>
<p id="pT41p0455b1901">二學行次第者。一切萬行以聞法近善知
<lb n="0455b20"/>識為初。涅槃二十五云。一切眾生以聽法
<lb n="0455b21"/>因緣。得近大涅槃。一切眾生以聽法故。則
<lb n="0455b22"/>具信根。得信根故。樂行布施．戒．忍．精進．
<lb n="0455b23"/>禪定．智慧得須<anchor xml:id="beg0455012"/>隨<anchor xml:id="end0455012"/>洹果．乃至佛果。是故當
<lb n="0455b24"/>知。得諸善法皆是聽法因緣力故　又云。
<lb n="0455b25"/>信心因<anchor xml:id="beg0455013"/>于<anchor xml:id="end0455013"/>聽法。聽法．因<anchor xml:id="begd1e1089"/>于<anchor xml:id="endd1e1089"/>信心。如是二
<lb n="0455b26"/>法亦因亦因因亦果亦果果。又正理五十<anchor xml:id="tnote0455014"/>八九<lb n="0455b27"/>云。初業地中所習行儀極為繁廣。欲通解
<lb n="0455b28"/>者。當於眾<anchor xml:id="beg0455015"/>生<anchor xml:id="end0455015"/>所集觀行諸論中求。以要言
<lb n="0455b29"/>之。初修行者。<anchor xml:id="beg0455016"/>應<anchor xml:id="end0455016"/>於解脫具深意樂。觀涅
<lb n="0455c01"/>槃德背生死過。先應<anchor xml:id="beg0455017"/>方便<anchor xml:id="end0455017"/>親近善友。<anchor xml:id="beg0455018"/>善
<lb n="0455c02"/>友能<anchor xml:id="end0455018"/>為眾行本故。具聞等力。得善友名譬
<lb n="0455c03"/>
<anchor xml:id="beg0455019"/>如<anchor xml:id="end0455019"/>良醫。乃至廣說。又四預流支。一親近善
<lb n="0455c04"/>友。二聽聞正法。三如理作意。四法隨法行。
<lb n="0455c05"/>如是等文諸經皆有。聞而不信。猶勝不聞。
<lb n="0455c06"/>故法華云。時<anchor xml:id="beg0455020"/>若<anchor xml:id="end0455020"/>法眾聞不輕言汝當作佛。
<lb n="0455c07"/>雖謗不信<anchor xml:id="beg0455021"/>隨<anchor xml:id="end0455021"/>於地獄。以是因緣值無量
<lb n="0455c08"/>佛。後遇不輕皆發大心　就三乘法中。皆
<lb n="0455c09"/>須先學小乘有教後乃可學大乘空教。所
<lb n="0455c10"/>以得知。有多文證故。一十輪經第六云。善
<lb n="0455c11"/>男子。若諸眾生。於聲聞乘<anchor xml:id="beg0455022"/>法<anchor xml:id="end0455022"/>．獨覺乘法。未
<lb n="0455c12"/>作劬勞正勤修學。如是眾生根機下劣精進
<lb n="0455c13"/>微少。若有為說微妙甚深大乘正法。說．聽
<lb n="0455c14"/>二人俱獲大罪。亦為違逆一切諸佛。所以者
<lb n="0455c15"/>何。若諸眾生。於聲聞乘。獨覺乘法。未作劬
<lb n="0455c16"/>
<anchor xml:id="beg0455023"/>勞<anchor xml:id="end0455023"/>乃至。而聽受大乘正法。如是眾生實是
<lb n="0455c17"/>愚癡。自謂聰叡。乃至。如是眾生所有罪報。
<lb n="0455c18"/>皆為未求聽習聲聞．獨覺乘法。先求聽習
<lb n="0455c19"/>大乘正法。如是愚癡。斷滅論者下劣人身尚
<lb n="0455c20"/>難可得。說當能成賢聖法器。乃至。如是
<lb n="0455c21"/>眾生所有過失。皆由未學聲聞。獨覺乘法
<lb n="0455c22"/>先入大乘　二解深密第二云。我為未種
<lb n="0455c23"/>善根。未清淨<anchor xml:id="beg0455024"/>障<anchor xml:id="end0455024"/>。未成就相續。未多修勝
<lb n="0455c24"/>解。未積習福德．智慧<anchor xml:id="beg0455025"/>二種<anchor xml:id="end0455025"/>資糧。依生<anchor xml:id="beg0455026"/>死<anchor xml:id="end0455026"/>
<lb n="0455c25"/>自<anchor xml:id="beg0455027"/>性<anchor xml:id="end0455027"/>定說諸法。彼<anchor xml:id="beg0455028"/>聞<anchor xml:id="end0455028"/>隨分解了無常無恒
<lb n="0455c26"/>等。令種善根等　此指第一時小乘教<anchor xml:id="beg0455029"/>已<anchor xml:id="end0455029"/>
<lb n="0455c27"/>　若已種善根　乃至　已積習福德．智慧
<lb n="0455c28"/>資糧等。又依三種無自性性。說一切法皆
<lb n="0455c29"/>無自性。依相無自性性等說一切法無生滅
<lb n="0456a01"/>等　此指第二時大乘教也　又下文云。若
<lb n="0456a02"/>有眾生已積習上品善根　乃至　上品福
<lb n="0456a03"/>德．智慧二種資糧。聞我善說無生滅等法
<lb n="0456a04"/>中。信是佛說。善知取捨。即能速證無上菩
<lb n="0456a05"/>提。若修下品五事。聞我此說信是佛說。得
<lb n="0456a06"/>無量功德。生自見取。謂一切法皆無生無滅
<lb n="0456a07"/>本來寂靜自性涅槃等。生自見取故。退失無
<lb n="0456a08"/>量智慧。若不修五事聞我此說。生大業障
<lb n="0456a09"/>誹謗不信　准此經文。由聞有教修行五
<lb n="0456a10"/>事。由有五事能信大乘。若不修五事即謗
<lb n="0456a11"/>不信。故知亦定須先學小乘後學大乘。由
<lb n="0456a12"/>斯諸佛出世先說小乘。後說大乘　三大般
<lb n="0456a13"/>若四百六十五遍學品云。善現。若不遍學聲
<lb n="0456a14"/>聞乘法．獨覺乘法。終不能得菩薩見道　四
<lb n="0456a15"/>涅槃經云。譬如長者唯有一子。幼<anchor xml:id="beg0456001"/>小<anchor xml:id="end0456001"/>未堪。
<lb n="0456a16"/>
<anchor xml:id="beg0456002"/>恩<anchor xml:id="end0456002"/>教半字。後漸長大方教滿字　五菩薩
<lb n="0456a17"/>戒本云。菩薩受學菩薩戒者。若學小不學
<lb n="0456a18"/>大。是犯非染污。學大不學小。是犯亦染污
<lb n="0456a19"/>　六法華經．大智度論．四分律等。皆云。眾生
<lb n="0456a20"/>不堪聞大乘故。不<anchor xml:id="beg0456003"/>及<anchor xml:id="end0456003"/>默然入於涅槃。因
<lb n="0456a21"/>梵天王請先說小乘。准此等文。故知。欲學
<lb n="0456a22"/>大法。須先學小乘法也　今詳。經說先學
<lb n="0456a23"/>小乘後學大乘略有四意。一大乘深妙難
<lb n="0456a24"/>信即生謗故。法華經云。若但讚佛乘。眾生
<lb n="0456a25"/>沒在苦。謗法不信故。墮於三惡道。二生斷
<lb n="0456a26"/>滅見故。十輪經云。若諸眾生於聲聞<anchor xml:id="beg0456004"/>乘<anchor xml:id="end0456004"/>．獨
<lb n="0456a27"/>覺<anchor xml:id="beg0456005"/>法乘<anchor xml:id="end0456005"/>。未作劬勞正勤修學。根機未熟根
<lb n="0456a28"/>機下劣。精進微少而便聽受微妙<anchor xml:id="beg0456006"/>深甚<anchor xml:id="end0456006"/>大乘
<lb n="0456a29"/>正法。如是眾生實是愚癡。自謂聰叡陷斷
<lb n="0456b01"/>滅<anchor xml:id="beg0456007"/>邊<anchor xml:id="end0456007"/>。墮顛狂想執無因論。三不學小乘
<lb n="0456b02"/>唯學大乘。自謂學大乘者。於聲聞乘若人
<lb n="0456b03"/>及法。輕毀誹謗招大苦報。故十輪云。或小
<lb n="0456b04"/>聽受無上乘法。便於諸佛<anchor xml:id="beg0456008"/>共<anchor xml:id="end0456008"/>所護持聲聞
<lb n="0456b05"/>乘法．獨覺乘法。誹謗毀呰。障蔽隱沒。不令
<lb n="0456b06"/>流布。為求名利唱如是言。我是大乘是大
<lb n="0456b07"/>乘黨。唯樂聽習受持大乘。不樂聲聞．獨覺
<lb n="0456b08"/>乘法。亦不親近學二乘人。<anchor xml:id="beg0456009"/>如是<anchor xml:id="end0456009"/>
<anchor xml:id="beg0456010"/>詐稱<anchor xml:id="end0456010"/>大
<lb n="0456b09"/>乘人<anchor xml:id="beg0456011"/>等<anchor xml:id="end0456011"/>。由自愚癡憍慢勢力。乃至。<anchor xml:id="beg0456012"/>修<anchor xml:id="end0456012"/>學
<lb n="0456b10"/>二乘<anchor xml:id="beg0456013"/>法<anchor xml:id="end0456013"/>人誹謗毀辱。令無威勢　又云。若
<lb n="0456b11"/>於三乘隨輕毀一<anchor xml:id="beg0456014"/>品<anchor xml:id="end0456014"/>至一頌。不應親近
<lb n="0456b12"/>或與交遊。或共住止。或同事業。若有親近。
<lb n="0456b13"/>或與交遊。及共住止。或同事業。俱定當墮無
<lb n="0456b14"/>間地獄。乃至。受大苦惱難有出期何以故。
<lb n="0456b15"/>善男子。我於過去修菩薩行。精勤求證無
<lb n="0456b16"/>上智時。或為求請聲聞乘法。下至一頌。乃
<lb n="0456b17"/>至。棄捨自身手足。血肉皮骨。頭目髓腦
(餘二亦爾)
。
<lb n="0456b18"/>四若不先學有教精習善根等。即當多諸
<lb n="0456b19"/>障難不能信解　問曰。若爾何故諸大乘
<lb n="0456b20"/>經。多分毀學小乘。讚學大乘是究竟行。答
<lb n="0456b21"/>十輪經自會釋云。是故三乘皆應修學。不應
<lb n="0456b22"/>憍傲妄<anchor xml:id="beg0456015"/>號<anchor xml:id="end0456015"/>大乘謗毀聲聞．獨覺乘法。我先
<lb n="0456b23"/>唯為大乘法器堅修行者。說如是言。唯修
<lb n="0456b24"/>大乘法能得究竟。是故今昔說不相違。梵
<lb n="0456b25"/>網經等皆准此會釋　若爾豈無大乘種姓
<lb n="0456b26"/>不<anchor xml:id="beg0456016"/>假<anchor xml:id="end0456016"/>積習。唯聞大乘<anchor xml:id="beg0456017"/>而<anchor xml:id="end0456017"/>能信解。答三乘
<lb n="0456b27"/>種姓要因先習善根。無有法爾本性三乘差
<lb n="0456b28"/>別故。優婆塞戒經第一云。不以性故名為
<lb n="0456b29"/>菩薩。眾生有界名為欲心。<anchor xml:id="beg0456018"/>心<anchor xml:id="end0456018"/>如是欲善
<lb n="0456c01"/>業因緣。發菩提心名菩薩姓。如是等文非
<lb n="0456c02"/>唯一二。又小乘法<anchor xml:id="beg0456019"/>有二。一小乘法<anchor xml:id="end0456019"/>。謂說有
<lb n="0456c03"/>教苦．空．無常．及緣起等。二者發小乘心。此
<lb n="0456c04"/>說依其有教。積習善根。方能信大。不說先
<lb n="0456c05"/>發二乘心。後方學大乘。不發二乘心。發大
<lb n="0456c06"/>乘心者。雖學小乘。不<anchor xml:id="beg0456020"/>名<anchor xml:id="end0456020"/>
<anchor xml:id="beg0456021"/>不<anchor xml:id="end0456021"/>定。名菩薩
<lb n="0456c07"/>性　今應反難。若爾。不因遇緣積習善根
<lb n="0456c08"/>方能信大。遇說<anchor xml:id="begd1e1608"/>而<anchor xml:id="endd1e1608"/>能生其信者。先佛應已
<lb n="0456c09"/>度盡。何為至今猶有般涅槃性者墮三惡道。
<lb n="0456c10"/>而論中說地獄成就三無漏根　問有立云。
<lb n="0456c11"/>若有法爾涅槃種姓．及一乘根機等。即有
<lb n="0456c12"/>
<anchor xml:id="beg0456022"/>異<anchor xml:id="end0456022"/>相。謂性自<anchor xml:id="beg0456023"/>然<anchor xml:id="end0456023"/>
<anchor xml:id="beg0456024"/>於厭<anchor xml:id="end0456024"/>生死。愛樂涅槃。薄
<lb n="0456c13"/>
<anchor xml:id="beg0456025"/>小<anchor xml:id="end0456025"/>煩惱。不行麁惡斷善根等。廣翻無性
<lb n="0456c14"/>之相。此說為是為非。答此說非也。問<anchor xml:id="beg0456026"/>所<anchor xml:id="end0456026"/>以
<lb n="0456c15"/>得知。答違理．教故。言違理者。無始已來能
<lb n="0456c16"/>厭生死愛樂涅槃。薄少煩惱不行麁惡。
<lb n="0456c17"/>漸漸熏修。<anchor xml:id="beg0456027"/>並<anchor xml:id="end0456027"/>應先已般涅槃界。時無始故。
<lb n="0456c18"/>因<anchor xml:id="beg0456028"/>行<anchor xml:id="end0456028"/>莊嚴論說。一向行惡<anchor xml:id="begd1e1695"/>並<anchor xml:id="endd1e1695"/>斷善根。善因
<lb n="0456c19"/>不具名時<anchor xml:id="beg0456029"/>邊<anchor xml:id="end0456029"/>無性。今猶有也。又若有本性
<lb n="0456c20"/>即有印相者。普斷善根一向行惡。與無種
<lb n="0456c21"/>姓相。有何別而知是菩薩．及一乘人　言
<lb n="0456c22"/>違文者。善戒經。瑜伽論。地持等言。菩薩細
<lb n="0456c23"/>性無因而得。共許此是菩薩本性。經論之中
<lb n="0456c24"/>唯有二印相。一細性印相。二具二性相。細性
<lb n="0456c25"/>印相唯佛能知。如何凡夫<anchor xml:id="beg0456030"/>輒<anchor xml:id="end0456030"/>說相別。具二
<lb n="0456c26"/>種性有六印相。一切眾生知。凡可知相非
<lb n="0456c27"/>本相。如何有相可知是本性相。又瓔珞經
<lb n="0456c28"/>云。<anchor xml:id="tnote0456031"/>善寶財王子等。六住已前退斷善根。墮無
<lb n="0456c29"/>間獄。無惡不造。此等何相知是菩薩。又唯
<lb n="0457a01"/>識論等。皆云瑜伽五十二真如所緣緣種。是
<lb n="0457a02"/>菩薩<anchor xml:id="beg0457001"/>本<anchor xml:id="end0457001"/>性瑜伽論云一切皆有真如所緣
<lb n="0457a03"/>緣　以皆有故就障分性。因既平等。相云
<lb n="0457a04"/>何異。故知。就人說相有．無不同。定非本性。
<lb n="0457a05"/>若言法爾無性有相可知。除聲聞地有何
<lb n="0457a06"/>文證。今時能信大乘法者。皆是先世曾種
<lb n="0457a07"/>善根。故般若云。若於此經生一念淨信者。
<lb n="0457a08"/>當知是人不於一佛．二佛．三．四．五佛所
<lb n="0457a09"/>種諸善根。已於無量千萬<anchor xml:id="beg0457002"/>佛<anchor xml:id="end0457002"/>所種諸善
<lb n="0457a10"/>根。<anchor xml:id="beg0457003"/>唯<anchor xml:id="end0457003"/>上所明。此論<anchor xml:id="beg0457004"/>彼<anchor xml:id="end0457004"/>機通其五性。一切
<lb n="0457a11"/>萬行之根本故。</p>
<lb n="0457a12"/>
<p id="pT41p0457a1201">三教起因緣者。就中有五。一一切教起緣。
<lb n="0457a13"/>二三乘教起緣。三空有教起緣。四三藏教起
<lb n="0457a14"/>緣。五此論教起緣　一一切教起緣者。一切
<lb n="0457a15"/>諸佛因中發願。皆為度脫一切眾生令得
<lb n="0457a16"/>成佛。三無數劫行菩薩行。證大菩提。不為
<lb n="0457a17"/>眾生生人．天中取小果故。求大菩提行
<lb n="0457a18"/>多苦行。故法華經云。唯以一大事因緣故
<lb n="0457a19"/>出現於世。謂以佛之知見開示悟入一切
<lb n="0457a20"/>眾生。又般若論發大菩提有四心。謂廣大．
<lb n="0457a21"/>第一．常．其心不顛倒。廣大．第一者。欲令一
<lb n="0457a22"/>切眾生得無餘涅槃。無餘涅槃者簡異小乘
<lb n="0457a23"/>涅槃也。一切大乘經意皆同。智論云。有三
<lb n="0457a24"/>乘道．及人．天道菩薩法應引<anchor xml:id="beg0457005"/>道<anchor xml:id="end0457005"/>眾生於大
<lb n="0457a25"/>乘道中。不住大道者著二乘中。不住涅槃
<lb n="0457a26"/>者著人天福樂中。<anchor xml:id="beg0457006"/>作<anchor xml:id="end0457006"/>涅槃因。大般若經．法
<lb n="0457a27"/>華意亦同也。准上所引經論文意。一切菩
<lb n="0457a28"/>薩行<anchor xml:id="beg0457007"/>菩薩<anchor xml:id="end0457007"/>行。演說<anchor xml:id="beg0457008"/>三學<anchor xml:id="end0457008"/>．三乘．三藏皆為
<lb n="0457a29"/>佛乘　二三乘教起緣者。就中有二。一正。
<lb n="0457b01"/>二兼。正者。謂為求聲聞乘者轉四諦法輪。
<lb n="0457b02"/>求緣覺者。說十二因緣。求大乘者說六波
<lb n="0457b03"/>羅蜜。兼者說三乘法通為三乘人。諸論中
<lb n="0457b04"/>說總別念住．加行位中聲聞乘人。亦修三義
<lb n="0457b05"/>觀緣起．及七處善．四十四智．七十七智等。故
<lb n="0457b06"/>大般若遍學品云。三乘見道已前皆須遍學。
<lb n="0457b07"/>故知四諦．十二緣．六波羅蜜等。通為三乘
<lb n="0457b08"/>說也　三空有教起緣者。說有教。為未種
<lb n="0457b09"/>善根。未清淨<anchor xml:id="begd1e1899"/>障<anchor xml:id="endd1e1899"/>。未成就相續。未多修勝
<lb n="0457b10"/>解。未積集福德．智慧資糧。說諸法有性有
<lb n="0457b11"/>生有滅是不安穩等。<anchor xml:id="beg0457009"/>種<anchor xml:id="end0457009"/>善根。乃至。令積
<lb n="0457b12"/>集福德．智慧二種資糧。若已種善根。乃至。
<lb n="0457b13"/>已積集福德．智慧二種資糧者。佛又依三
<lb n="0457b14"/>無性。說一切法皆無自性。謂相無自性性。生
<lb n="0457b15"/>無自性性。勝義無自性性。又依相無自性性。
<lb n="0457b16"/>勝義無自性性。說一切無生無滅。本來寂靜
<lb n="0457b17"/>自性涅槃。又為發趣聲聞乘者。轉四諦法
<lb n="0457b18"/>輪。即是有教為聲聞說。唯為發趣修大乘
<lb n="0457b19"/>者。說一切法皆無自性無生無滅。本來寂靜
<lb n="0457b20"/>自性涅槃。此則唯<anchor xml:id="beg0457010"/>發<anchor xml:id="end0457010"/>趣大乘者說其空教。
<lb n="0457b21"/>此就顯相。理實說有通為三乘。說空亦通
<lb n="0457b22"/>三乘。三乘定性聞般若者。皆證自乘無漏
<lb n="0457b23"/>地故　四三藏教起緣者。說素呾<anchor xml:id="beg0457011"/>纜<anchor xml:id="end0457011"/>藏依
<lb n="0457b24"/>力等流。一為眾生得增上心學論道故。二
<lb n="0457b25"/>為眾生種種雜說故。三令諸眾生種善根
<lb n="0457b26"/>故。四為未入正法令入正法故　說毘
<lb n="0457b27"/>奈耶藏依悲等流。一為眾生得增上戒學
<lb n="0457b28"/>論道故。二為眾生說諸學處故。三為已種
<lb n="0457b29"/>善根者。令相續成就故。四<anchor xml:id="beg0457012"/>令<anchor xml:id="end0457012"/>
<anchor xml:id="beg0457013"/>入<anchor xml:id="end0457013"/>正法者。
<lb n="0457c01"/>令受持學<anchor xml:id="beg0457014"/>處<anchor xml:id="end0457014"/>故　說阿毘達磨藏依無畏
<lb n="0457c02"/>等流。一依增上慧學論道故。二分別諸法
<lb n="0457c03"/>自．共相故。三為已成就者。令得正解脫故。
<lb n="0457c04"/>四為已受持學<anchor xml:id="beg0457015"/>處<anchor xml:id="end0457015"/>通達諸法真實相故
<lb n="0457c05"/>　問素呾纜中有毘奈耶等。毘奈耶中有阿毘
<lb n="0457c06"/>達磨等。阿毘達磨中有素呾纜等。此則三藏
<lb n="0457c07"/>無有差別。<anchor xml:id="beg0457016"/>答<anchor xml:id="end0457016"/>婆沙一說從勝立名　此經
<lb n="0457c08"/>律論中雖一部內兼明三藏。然說就多分
<lb n="0457c09"/>立<anchor xml:id="beg0457017"/>藏<anchor xml:id="end0457017"/>名。二即從所明立三藏名。此謂三藏
<lb n="0457c10"/>不全分部。隨所明義。即依彼文立三藏別
<lb n="0457c11"/>　問何故弟子唯造對法。不造素呾纜藏及
<lb n="0457c12"/>毘奈耶藏耶。答素呾纜藏次第所顯。謂素呾
<lb n="0457c13"/>纜中應求次第。何故世尊此品無間宣說彼
<lb n="0457c14"/>品等　此隨當時機宜次第佛為教主。佛在
<lb n="0457c15"/>世時承佛神力。如此說者亦<anchor xml:id="beg0457018"/>同<anchor xml:id="end0457018"/>得名經。佛
<lb n="0457c16"/>滅度後弟子不可自造經也　毘奈耶藏緣
<lb n="0457c17"/>起所顯。謂毘奈耶中應求緣起。世尊依何
<lb n="0457c18"/>緣起制立彼彼學處制立學處唯在於佛
<lb n="0457c19"/>不在弟子。雖亦有別教誡學徒。然不名
<lb n="0457c20"/>為毘奈耶藏　阿毘達磨應求諸法真實性
<lb n="0457c21"/>相。不應求彼次第緣起。或前或後。或無緣
<lb n="0457c22"/>起說。俱無過失<anchor xml:id="begd1e2079"/>唯<anchor xml:id="endd1e2079"/>此弟子釋佛所說幽隱
<lb n="0457c23"/>法性故。亦得名阿毘達磨。故弟子所制得
<lb n="0457c24"/>名對法。非經．律也。然有弟子釋經及律。
<lb n="0457c25"/>皆名為論不名經．律<anchor xml:id="begd1e2092"/>唯<anchor xml:id="endd1e2092"/>此弟子造論釋佛
<lb n="0457c26"/>三藏　五此論緣起者。世親菩薩。健馱羅國
<lb n="0457c27"/>人也。先於<anchor xml:id="beg0457019"/>一切<anchor xml:id="end0457019"/>有部出家。因即受持彼部
<lb n="0457c28"/>三藏。後學經部將為當理。於有部義時
<lb n="0457c29"/>懷取捨。菩薩。更欲往迦濕彌羅國。研<anchor xml:id="beg0457020"/>檄<anchor xml:id="end0457020"/>
<lb n="0458a01"/>有部考定是非。恐彼諸師情懷忌憚。遂改
<lb n="0458a02"/>本名潛往尋究。時經四載。有部三藏文義
<lb n="0458a03"/>無遺。數以經部異義難破有宗。時有羅
<lb n="0458a04"/>漢。名塞建陀。唐言悟入。即是眾賢之本師
<lb n="0458a05"/>也。此阿羅漢。頻被詰問怪其神異。遂入定
<lb n="0458a06"/>觀知是世親。密告之曰。此部眾中。有未離
<lb n="0458a07"/>欲者。恐當致害。長老。可速還本國<anchor xml:id="beg0458001"/>耳<anchor xml:id="end0458001"/>。因
<lb n="0458a08"/>即歸還制此論頌。使人齎往迦濕彌羅國。
<lb n="0458a09"/>時彼國王。及諸僧眾聞皆歡喜。嚴幢<anchor xml:id="beg0458002"/>幡<anchor xml:id="end0458002"/>等。
<lb n="0458a10"/>出境而迎。摽頌於香象前後引從至國。尋
<lb n="0458a11"/>讀。<anchor xml:id="beg0458003"/>咸<anchor xml:id="end0458003"/>
<anchor xml:id="beg0458004"/>誦<anchor xml:id="end0458004"/>世親弘我宗義。時彼悟入告眾言
<lb n="0458a12"/>
<anchor xml:id="beg0458005"/>白<anchor xml:id="end0458005"/>。此非專弘有部宗也。頌置傳。說似為
<lb n="0458a13"/>不信。如其不爾。請釋即知。於<anchor xml:id="beg0458006"/>是<anchor xml:id="end0458006"/>國王。及
<lb n="0458a14"/>諸僧眾。發使往請。<anchor xml:id="beg0458007"/>菩薩<anchor xml:id="end0458007"/>奉珠珍。論主受請
<lb n="0458a15"/>為釋本文。凡八千頌。還使寄往。果如悟入
<lb n="0458a16"/>之所言也。世親論主。意無朋執。依第一時
<lb n="0458a17"/>制造此論。同第一時　依第二時造般若
<lb n="0458a18"/>論說諸法皆空。同第二時意　依第三時
<lb n="0458a19"/>釋攝論等。旨趣同其解深密意　依第四
<lb n="0458a20"/>時述法華論。明二乘無滅。與前三教別。依
<lb n="0458a21"/>如來藏無上<anchor xml:id="beg0458008"/>依<anchor xml:id="end0458008"/>經等諸大乘經述佛性論。
<lb n="0458a22"/>會經中說一分決定無涅槃法。以為不了
<lb n="0458a23"/>　依涅槃經造涅槃論云。法華<anchor xml:id="beg0458009"/>前經<anchor xml:id="end0458009"/>總為一
<lb n="0458a24"/>教云。以生死度眾生為<anchor xml:id="beg0458010"/>船<anchor xml:id="end0458010"/>。法華<anchor xml:id="beg0458011"/>經<anchor xml:id="end0458011"/>為
<lb n="0458a25"/>一教。以萬行為<anchor xml:id="begd1e2265"/>船<anchor xml:id="endd1e2265"/>涅槃<anchor xml:id="begd1e2272"/>經<anchor xml:id="endd1e2272"/>為一教。以無
<lb n="0458a26"/>生滅為<anchor xml:id="begd1e2280"/>船<anchor xml:id="endd1e2280"/>　依前後教述六種論。隨經
<lb n="0458a27"/>義別而無朋執。此論既依四諦。旨歸同於
<lb n="0458a28"/>初說。三乘實滅。識唯有六。心<anchor xml:id="beg0458012"/>外<anchor xml:id="end0458012"/>有境。就
<lb n="0458a29"/>初法輪分二十部。此論多據婆沙以制頌。
<lb n="0458b01"/>長行中唯以理勝為宗。非偏一部。然於中
<lb n="0458b02"/>間多以經量為正義也。又正理破此名俱
<lb n="0458b03"/>舍雹。眾賢論師欲定宗趣。菩薩能仁避而不
<lb n="0458b04"/>對。眾賢<anchor xml:id="beg0458013"/>寄<anchor xml:id="end0458013"/>
<anchor xml:id="beg0458014"/>盡<anchor xml:id="end0458014"/>謝過。并附俱舍雹屈菩薩
<lb n="0458b05"/>評定云。若其無理請<anchor xml:id="beg0458015"/>便<anchor xml:id="end0458015"/>火焚。若有行當願
<lb n="0458b06"/>為流傳　論主披檢將為有理。改俱舍雹
<lb n="0458b07"/>名順正理。准此。菩薩豈有偏執。故知。此中
<lb n="0458b08"/>理長為是。非定一宗。</p>
<lb n="0458b09"/>
<p id="pT41p0458b0901">四部執前後者。於中有二。一述部分前後。
<lb n="0458b10"/>二述執義不同　一述部分前後者。佛涅
<lb n="0458b11"/>槃後一百年中。眾雖有四法唯一　宗　言
<lb n="0458b12"/>四眾者。一龍象眾。二邊鄙眾三多聞眾。四大
<lb n="0458b13"/>德眾　至百餘年。因其四眾共議大天五事
<lb n="0458b14"/>不同。分為兩部
(五事者。一餘所誘。二無知。三猶豫。四他令入。五<anchor xml:id="beg0458016"/>道<anchor xml:id="end0458016"/>因道故起。言
<lb n="0458b15"/>二部者。一大眾部。二上座部也)
　第二百年。大眾部義。更經
<lb n="0458b16"/>四破分為九部　先出三部
(一一說部。二說出世部。三鷄胤
<lb n="0458b17"/>部也)
　次出一部
(名多聞部)
次出一部
(名說假部)
　二百年
<lb n="0458b18"/>滿。大眾部中有一師出。亦名大天。與彼部
<lb n="0458b19"/>僧重評五義。因有乖諍分為三部
(一制多山部。二西
<lb n="0458b20"/>山住部。三北山住部也)
　流出八部。兼其本宗總為九
<lb n="0458b21"/>部
(一大眾部。二一說部。三說出世部。四鷄胤部。五多聞部。六說假部。七制多山部。八西山住部。九北山
<lb n="0458b22"/>住部也)
　二百餘年。上座部義一味和合。至三百
<lb n="0458b23"/>年初分為二部
(一說一切有部。亦名說因部。二本上座部。傳名雪山部)
　次
<lb n="0458b24"/>於一切有部流出一部
(名犢子<anchor xml:id="beg0458017"/>部<anchor xml:id="end0458017"/>)
　次<anchor xml:id="beg0458018"/>從<anchor xml:id="end0458018"/>犢子
<lb n="0458b25"/>部流出四部
(一法上部。二賢胄部。三正量部。四密林山部)
　次<anchor xml:id="beg0458019"/>後<anchor xml:id="end0458019"/>從
<lb n="0458b26"/>說一切有部流出一部
(名化地部)
　次於化地部
<lb n="0458b27"/>流出一部
(名法藏部)
　至三百年末。從說一切有
<lb n="0458b28"/>部流出一部
(名飲光部。亦名善歲部)
　至四百年初。從
<lb n="0458b29"/>說一切有部流出一部
(名經量部。自稱我以慶喜為師)
　如
<lb n="0458c01"/>是上座部。本末重破成十一部
(一說一切有部。二雪山部。三犢
<lb n="0458c02"/>子部。四法上部。五賢胄部。六正量部。七密林山部。八化地部。九法藏部。十飲光部。十一經量部也)
<lb n="0458c03"/>　二述執義不同者。如是諸部。本宗末宗同
<lb n="0458c04"/>義異義。今應略說　大眾部。一說部。說出世
<lb n="0458c05"/>部。鷄胤部本宗同義者　一切如來無有漏
<lb n="0458c06"/>法　諸如來語皆轉法輪　佛以一音說一
<lb n="0458c07"/>切法　世尊所說無不如義　如來色身實
<lb n="0458c08"/>無邊際　諸佛壽量亦無邊際　色．無色
<lb n="0458c09"/>界具六識身　五種色根肉團為體　在等
<lb n="0458c10"/>引位有發語言　第八地中亦得久住。</p>
<lb n="0458c11"/>
<p id="pT41p0458c1101">預流者有退義　阿羅漢無退義　無世間
<lb n="0458c12"/>正見。無世間信根　無無記法　入<anchor xml:id="beg0458020"/>正<anchor xml:id="end0458020"/>離
<lb n="0458c13"/>生時可說斷一切結　諸預流者造一切
<lb n="0458c14"/>惡。唯除無間　佛所說經皆是了義　無為
<lb n="0458c15"/>有九。謂虛空。擇滅。非擇滅。四無色。緣起支
<lb n="0458c16"/>性。聖道支性　都無中有　隨眠與心不相
<lb n="0458c17"/>應。故纏與心相應　預流者亦得靜慮　四
<lb n="0458c18"/>部末宗異義　有於一時二心俱起　道與
<lb n="0458c19"/>煩惱容俱現前　業<anchor xml:id="beg0458021"/>與<anchor xml:id="end0458021"/>與異熟有俱時轉
<lb n="0458c20"/>　種即為芽　色根。大種有轉變義　心．
<lb n="0458c21"/>心所法無轉變義　心遍於身　心隨依
<lb n="0458c22"/>境卷．舒可得　說一切有部本宗同義　亦
<lb n="0458c23"/>有天中修梵行者　佛慈悲等不緣有情。
<lb n="0458c24"/>執有有情不得解脫　定無小法能從前
<lb n="0458c25"/>世轉至後世　餘如常說　化地部本宗同
<lb n="0458c26"/>義　過去．未來是無。現<anchor xml:id="beg0458022"/>世<anchor xml:id="end0458022"/>．無為是有　於
<lb n="0458c27"/>四聖諦一時現觀。見苦諦時<anchor xml:id="beg0458023"/>然<anchor xml:id="end0458023"/>見諸諦
<lb n="0458c28"/>　異生不<anchor xml:id="beg0458024"/>行<anchor xml:id="end0458024"/>欲界貪．嗔　亦無天中住梵行
<lb n="0458c29"/>者　無為有九。謂虛空。擇滅。非擇滅。不動。
<lb n="0459a01"/>善法真如。不善法真如。無記法真如。八<anchor xml:id="beg0459001"/>道<anchor xml:id="end0459001"/>
<lb n="0459a02"/>支真如。九緣起真如　佛與二乘。皆同一道
<lb n="0459a03"/>同一解脫　飲光部本宗同義　謂若法已斷
<lb n="0459a04"/>已遍知則無。未斷未遍知即有　善惡業．
<lb n="0459a05"/>果<anchor xml:id="beg0459002"/>已<anchor xml:id="end0459002"/>熟則無。果未熟即有　諸有學有異
<lb n="0459a06"/>熟果　經量部<anchor xml:id="beg0459003"/>本宗<anchor xml:id="end0459003"/>同義。謂說諸蘊有從
<lb n="0459a07"/>前世轉至後世　異生位中亦有聖法。執
<lb n="0459a08"/>有勝義補特迦羅　餘說亦同一切有部
<lb n="0459a09"/>　今詳。諸部本宗同義。宗輪論具述差別　末
<lb n="0459a10"/>宗異義多分不述但云無量　本宗同義中。
<lb n="0459a11"/>一切有部執有有情不得解脫。餘部多分
<lb n="0459a12"/>指同有部。諸<anchor xml:id="beg0459004"/>部<anchor xml:id="end0459004"/>中本宗同義。無說一切眾
<lb n="0459a13"/>生悉有佛性。佛性論云。佛為小乘人說有
<lb n="0459a14"/>眾生不住於性永不般涅槃。於此生疑起
<lb n="0459a15"/>不信心　論自釋云。分別部說。凡聖眾生皆
<lb n="0459a16"/>從空出。<anchor xml:id="beg0459005"/>以<anchor xml:id="end0459005"/>空為佛性。若依毘曇薩婆多等
<lb n="0459a17"/>諸部中說。一切眾生無性得佛性。但有修得
<lb n="0459a18"/>佛性。分別眾生凡有三種。一<anchor xml:id="beg0459006"/>定<anchor xml:id="end0459006"/>無<anchor xml:id="beg0459007"/>佛<anchor xml:id="end0459007"/>性。
<lb n="0459a19"/>
<anchor xml:id="beg0459008"/>若<anchor xml:id="end0459008"/>永不得涅槃。二不定有無。若修即得。
<lb n="0459a20"/>不修不得。三定有佛性。即三乘聖人。撿宗
<lb n="0459a21"/>輪論。本宗部中無分別部。亦無有執有佛
<lb n="0459a22"/>性宗。詳其旨趣。分別部者是末宗異計。立
<lb n="0459a23"/>佛性者是末宗異義。分別部中不誦有部所
<lb n="0459a24"/>引經故。而不全信。心生疑惑。一切有部以
<lb n="0459a25"/>皆共許阿含等經。如來性力知種種界成
<lb n="0459a26"/>立無性。分別<anchor xml:id="beg0459009"/>說部<anchor xml:id="end0459009"/>復以四義求有佛性。有
<lb n="0459a27"/>部即以五義重破。一種種界可得故。二無
<lb n="0459a28"/>
<anchor xml:id="beg0459010"/>相<anchor xml:id="end0459010"/>眾生不可得故。三同類譬喻不可得故。
<lb n="0459a29"/>以有情為同類。四異類譬喻不同故<anchor xml:id="beg0459011"/>
(以無情為
<lb n="0459b01"/>異類也)
<anchor xml:id="end0459011"/>。五現在無涅槃法不應理故。以分別<anchor xml:id="begd1e2737"/>說
<lb n="0459b02"/>部<anchor xml:id="endd1e2737"/>依小乘宗<anchor xml:id="beg0459012"/>意<anchor xml:id="end0459012"/>有佛性。違越契經。於小
<lb n="0459b03"/>乘中未說有故。涅槃經云。九部經中無方
<lb n="0459b04"/>等經。是故不說有佛性也。又云。我於聲
<lb n="0459b05"/>聞．緣覺經中。未說一闡提等悉有佛性
<lb n="0459b06"/>　由此慈氏菩薩於聲聞地。述有部等計破
<lb n="0459b07"/>分別<anchor xml:id="begd1e2764"/>說部<anchor xml:id="endd1e2764"/>。以違經故。世親菩薩。依方等
<lb n="0459b08"/>經述佛性論。破小乘執<anchor xml:id="beg0459013"/>品<anchor xml:id="end0459013"/>破有部等計。
<lb n="0459b09"/>順大乘故。後代讀瑜伽者。以聲聞地破有
<lb n="0459b10"/>性故。涅槃經說一切眾生悉有佛性。是不
<lb n="0459b11"/>了義。佛性論偽惑之甚也。<anchor xml:id="beg0459014"/>而不知<anchor xml:id="end0459014"/>瑜伽於
<lb n="0459b12"/>菩薩地後五識相應地。立一切眾生悉有佛
<lb n="0459b13"/>因。即是真如所緣緣種一切眾生平等有。又
<lb n="0459b14"/>與涅槃第一義空。佛性一切諸佛阿耨菩提
<lb n="0459b15"/>中道種子。無差別也。又涅槃第一義空。佛
<lb n="0459b16"/>性亦<anchor xml:id="beg0459015"/>名<anchor xml:id="end0459015"/>非空非不空。<anchor xml:id="beg0459016"/>能<anchor xml:id="end0459016"/>與善法為種子
<lb n="0459b17"/>故。有何差別也。</p>
<lb n="0459b18"/>
<head>分別界品第一<anchor xml:id="beg0459017"/>之一<anchor xml:id="end0459017"/>
</head>
<lb n="0459b19"/>
<p id="pT41p0459b1901">自下第五依文解釋。於中有三。一釋品名。
<lb n="0459b20"/>二明次第。<anchor xml:id="beg0459018"/>二<anchor xml:id="end0459018"/>依文解釋　一釋品名者
<lb n="0459b21"/>　性義。族義。持義名界。別義。類義。分義名品。
<lb n="0459b22"/>此品多門分別界故。由此故名分別界品
<lb n="0459b23"/>　所以多門分別界者。蘊唯有為。處唯根
<lb n="0459b24"/>境。界中具顯六根．境識。若具依三門明有
<lb n="0459b25"/>見等文多繁廣。若分別蘊處類釋於界。義
<lb n="0459b26"/>即難知。若以有見就界分別。類釋蘊．處義
<lb n="0459b27"/>即易解。故就界門分別<anchor xml:id="beg0459019"/>有<anchor xml:id="end0459019"/>見等　第者居
<lb n="0459b28"/>也　一者初也　此品居初故云第一　二
<lb n="0459b29"/>明次第者。此論一部總有九品。前之八品。
<lb n="0459b30"/>述自宗義釋本頌文。所以先明　後之一
<lb n="0459c01"/>品。造釋時加破外執故。所以後說　就八
<lb n="0459c02"/>品中。初之二品。通明漏．無漏所以先明。後
<lb n="0459c03"/>之六品別明漏．無漏。所以後說　前二品中。
<lb n="0459c04"/>界品明諸法體。所以先明。根品明諸法用
<lb n="0459c05"/>所以後說。體是本故。故正理論名本事品。又
<lb n="0459c06"/>對法論明蘊．處．界名本事分故。根是勝用
<lb n="0459c07"/>法差別故。故正理論名差別品　後之六品
<lb n="0459c08"/>中。前之三品明有漏因果。後之三品明無漏
<lb n="0459c09"/>因果。先厭後欣前明有漏　就有漏中世
<lb n="0459c10"/>品是果。所以先明。業．<anchor xml:id="beg0459020"/>或<anchor xml:id="end0459020"/>是因。所以後說。業
<lb n="0459c11"/>是近有差別因故在惑先說。隨眠是遠無差
<lb n="0459c12"/>別因。所以後說。又<anchor xml:id="begd1e2914"/>或<anchor xml:id="endd1e2914"/>為業因故最後釋。厭
<lb n="0459c13"/>果斷因<anchor xml:id="beg0459021"/>先<anchor xml:id="end0459021"/>．因後。或果是苦諦。因是集諦。此
<lb n="0459c14"/>舉大體非剋性也。有部苦．集是一物故
<lb n="0459c15"/>　無漏三品。賢聖是果。所以先明。如有漏中有
<lb n="0459c16"/>情世間。聖無別器故唯說人。不同有漏兼
<lb n="0459c17"/>舉器果。智．定是因。所以後說。定因．智果故
<lb n="0459c18"/>先明智　亦可。三品俱是道諦。滅諦文便此
<lb n="0459c19"/>品已明。或隨眠品末明斷是滅　上明有漏．
<lb n="0459c20"/>及無漏等。並據正釋及多分說。文便釋義
<lb n="0459c21"/>非無交雜　三依文釋者。此論總有六百
<lb n="0459c22"/>七頌。大分為三。前之三頌是釋頌序。次六百
<lb n="0459c23"/>頌是根本頌。即是正宗。後之四頌。及破我品
<lb n="0459c24"/>釋頌流通　前三後四釋頌時加。非根本頌
<lb n="0459c25"/>　然諸論不同。或有流通而無序分。如二
<lb n="0459c26"/>十唯識<anchor xml:id="beg0459022"/>論<anchor xml:id="end0459022"/>。或有序分而無流通。如婆沙
<lb n="0459c27"/>等。或二俱有。如此論等。或二分俱無。如發
<lb n="0459c28"/>智等　前三頌中有二別。初之一頌明歸
<lb n="0459c29"/>敬序。次之二頌明發起序　前歸敬<anchor xml:id="beg0459023"/>序<anchor xml:id="end0459023"/>中復
<lb n="0460a01"/>分為二。先頌。後釋　頌中有三。前兩句讚
<lb n="0460a02"/>所敬德次之一句正申敬禮。後之一句述歸
<lb n="0460a03"/>敬<anchor xml:id="begd1e2988"/>序<anchor xml:id="endd1e2988"/>意　就兩句中。初之一字表德所成
<lb n="0460a04"/>人。次十三字明人所成德。就十三字中上
<lb n="0460a05"/>句六字。顯智斷德。下之一句述其恩德
<lb n="0460a06"/>　就六字中。初之三字顯其智德次之一字
<lb n="0460a07"/>述其斷德。後之兩字雙明二德。即是二種冥
<lb n="0460a08"/>滅義也。下三句易了。<anchor xml:id="beg0460001"/>知<anchor xml:id="end0460001"/>長行中釋。</p>
<p id="pT41p0460a0814" type="inline">論
<lb n="0460a09"/>曰至方申敬禮長行釋也　文中有二。一釋
<lb n="0460a10"/>歸敬意。二隨文別解。此所<anchor xml:id="beg0460002"/>舉<anchor xml:id="end0460002"/>文釋歸敬意。
<lb n="0460a11"/>故正理云。諸欲造論必有宗承。於所奉師
<lb n="0460a12"/>理先歸敬　乃至　令發殷淨信心。欲正
<lb n="0460a13"/>流通彼所立教故。先讚禮佛薄伽梵　顯宗
<lb n="0460a14"/>云。以讚禮言滅諸惡障。標嘉瑞故　此論
<lb n="0460a15"/>云。今欲造論。為顯自師其體尊高。超諸聖
<lb n="0460a16"/>眾。故先讚德方申敬禮　已上三論同釋
<lb n="0460a17"/>此頌。竝唯歸佛不說法．僧　有人云所拔
<lb n="0460a18"/>之中亦有僧。故通法．僧者。謬也。僧雖是佛
<lb n="0460a19"/>所拔。何文證論主歸禮　今詳。三論述讚禮
<lb n="0460a20"/>意有其三種。一教本佛說。欲傳佛教故先
<lb n="0460a21"/>讚禮。令發自他敬重信心。二先讚世尊有
<lb n="0460a22"/>勝三德。欲顯教主<anchor xml:id="beg0460003"/>其<anchor xml:id="end0460003"/>體尊高超諸聖眾。證
<lb n="0460a23"/>所立教真實不虛。三讚<anchor xml:id="beg0460004"/>禮<anchor xml:id="end0460004"/>大師以標吉祥。
<lb n="0460a24"/>福力護念能滅惡障離諸魔事。惡障有三。
<lb n="0460a25"/>一師障。二弟子障。三論障。若師有障即不
<lb n="0460a26"/>得著述。弟子有障即不能受行。若論有障
<lb n="0460a27"/>即水．火等滅。為離此障故先讚禮　諸論
<lb n="0460a28"/>之中。或有歸敬而無發起。如阿毘曇<anchor xml:id="beg0460005"/>論<anchor xml:id="end0460005"/>。
<lb n="0460a29"/>或有發起而無歸<anchor xml:id="begd1e3093"/>禮<anchor xml:id="endd1e3093"/>。如雜心論。或兼二
<lb n="0460b01"/>種。如此論。或二俱無。如發智論　就歸敬
<lb n="0460b02"/>中。或唯歸佛。或兼法．僧。皆是作者之意。不
<lb n="0460b03"/>可傍求所以也。若傍求言多繁雜。</p>
<p id="pT41p0460b0314" type="inline">論。
<lb n="0460b04"/>諸言所表謂佛世尊。第二隨文別解。於中
<lb n="0460b05"/>有五。一述德所依人。二明自利德。三彰利
<lb n="0460b06"/>他德。四明敬禮相。五述歸<anchor xml:id="beg0460006"/>敬<anchor xml:id="end0460006"/>意。此<anchor xml:id="beg0460007"/>文初<anchor xml:id="end0460007"/>
<lb n="0460b07"/>也　諸言所表謂佛世尊者。如法華云諸求
<lb n="0460b08"/>三乘人若有疑悔者。諸言所表三乘人也。
<lb n="0460b09"/>今此論云諸一切種．諸冥滅者。諸言所表
<lb n="0460b10"/>具德人也。此則諸言唯表於佛。非及餘人
<lb n="0460b11"/>無三德故　諸德相傳。西方釋云。初言諸
<lb n="0460b12"/>者顯無朋黨。以德召人。諸有三德我即歸
<lb n="0460b13"/>敬。以諸外道各謂自師是一切智。若偏歸
<lb n="0460b14"/>敬釋迦牟尼。恐生<anchor xml:id="beg0460008"/>彼<anchor xml:id="end0460008"/>謗。故置諸言息其異
<lb n="0460b15"/>論者　此乃更招異論。外道亦謂自師具
<lb n="0460b16"/>三德及一切智。今置諸言豈非招謗。亦謂
<lb n="0460b17"/>世親菩薩歸事外道　又云。或恐佛化根淺
<lb n="0460b18"/>有情。權作彼師引入正法。故置諸言。此之
<lb n="0460b19"/>諸字起自西方母兒論師。凡欲作論皆置
<lb n="0460b20"/>諸言。論主將為當理。故亦言諸者　不然。
<lb n="0460b21"/>權形五趣即是化身。直言歸佛豈<anchor xml:id="beg0460009"/>攝<anchor xml:id="end0460009"/>
<anchor xml:id="beg0460010"/>化<anchor xml:id="end0460010"/>。
<lb n="0460b22"/>又佛權為外道即歸外道。佛既權形五趣。
<lb n="0460b23"/>亦應兼<anchor xml:id="beg0460011"/>歸<anchor xml:id="end0460011"/>鬼．畜。即合諸言通於一切　論
<lb n="0460b24"/>自釋云。諸言所表謂佛世尊。又云。今欲造
<lb n="0460b25"/>論為顯自師其體尊高超諸聖眾。正理．顯
<lb n="0460b26"/>宗意同此論。即此諸言已簡外道。何得諸言
<lb n="0460b27"/>顯無朋黨。此中言諸顯一切佛。諸<anchor xml:id="tnote0460012"/>言＆lac；具
<lb n="0460b28"/>三德皆歸敬禮故。</p>
<p id="pT41p0460b2808" type="inline">論。此能破闇故稱冥
<lb n="0460b29"/>滅者。此第二明自利德也。文中有二。初以
<lb n="0460c01"/>德屬人。次人所成德。此文初也　此者。此
<lb n="0460c02"/>諸所表佛也　能破闇故稱冥滅者。由佛世
<lb n="0460c03"/>尊能破二種無明闇故。<anchor xml:id="beg0460013"/>故<anchor xml:id="end0460013"/>稱冥滅。</p>
<p id="pT41p0460c0314" type="inline">論。
<lb n="0460c04"/>言一切種諸冥滅者。次人所成德。文中有二。
<lb n="0460c05"/>初牒頌標德。次依頌別釋此<anchor xml:id="beg0460014"/>文<anchor xml:id="end0460014"/>初也。</p>
<lb n="0460c06"/>
<p id="pT41p0460c0601">論。謂滅諸境一切品冥。次依頌別釋　文中
<lb n="0460c07"/>有三。一釋一切種諸四字。二釋冥字。三釋
<lb n="0460c08"/>滅字。此文初也　謂滅諸境。釋頌諸字　由
<lb n="0460c09"/>染無知於五門境迷自．共相境非一故。故
<lb n="0460c10"/>言諸也。染心。不緣二無為故不云一切。
<lb n="0460c11"/>非緣諸法味．勢．熟等<anchor xml:id="beg0460015"/>品<anchor xml:id="end0460015"/>類<anchor xml:id="beg0460016"/>別<anchor xml:id="end0460016"/>故不<anchor xml:id="beg0460017"/>云<anchor xml:id="end0460017"/>
<lb n="0460c12"/>種也　一切品冥者。不染無知也。此釋一切
<lb n="0460c13"/>種三字也　種是種類。是品異名。故以品名
<lb n="0460c14"/>釋於種也。不染無知。緣一切<anchor xml:id="beg0460018"/>法<anchor xml:id="end0460018"/>品類皆
<lb n="0460c15"/>盡。故言一切。於一一境味．熟．勢用品類眾
<lb n="0460c16"/>多。不能了故。不得<anchor xml:id="beg0460019"/>直<anchor xml:id="end0460019"/>言諸境別也。雖
<lb n="0460c17"/>言諸．一切品別。皆就所迷非是自體。雖
<lb n="0460c18"/>一切品容說自體。然不及說就<anchor xml:id="beg0460020"/>其<anchor xml:id="end0460020"/>所迷
<lb n="0460c19"/>所迷品類。相易顯故　有人多解未為得
<lb n="0460c20"/>意。<anchor xml:id="beg0460021"/>恐<anchor xml:id="end0460021"/>繁不述。對讀自知　二滅名同其義
<lb n="0460c21"/>各別。染污無知雖通二滅。然此中論得擇
<lb n="0460c22"/>滅也。不染無知雖通二滅。然此中論得非
<lb n="0460c23"/>擇滅。此之二滅。若智。斷德。分各為一德。若
<lb n="0460c24"/>自。他利德合為自利若就心<anchor xml:id="beg0460022"/>以<anchor xml:id="end0460022"/>明。即恩居
<lb n="0460c25"/>先。為利他故方求佛果滅二冥也。若就
<lb n="0460c26"/>成以明。<anchor xml:id="beg0460023"/>次<anchor xml:id="end0460023"/>
<anchor xml:id="beg0460024"/>則<anchor xml:id="end0460024"/>先自利。後方能化他。此中論
<lb n="0460c27"/>意就成以明。先標自利。智．斷二德。頌與長
<lb n="0460c28"/>行先後異<anchor xml:id="beg0460025"/>者<anchor xml:id="end0460025"/>。智德不共是有為。斷德無為
<lb n="0460c29"/>共。互有勝劣非<anchor xml:id="beg0460026"/>定<anchor xml:id="end0460026"/>前後。<anchor xml:id="beg0460027"/>遂<anchor xml:id="end0460027"/>其文便故不
<lb n="0461a01"/>同也。</p>
<p id="pT41p0461a0103" type="inline">論。以諸無知至故說為冥。第二
<lb n="0461a02"/>別釋冥也　此二無知能覆諸境自．共相等。
<lb n="0461a03"/>及一切種味．熟．勢等真實義故。能障諸境
<lb n="0461a04"/>自．共相等。及一切種味．熟．勢等真實見故。
<lb n="0461a05"/>說為冥也。如闇能覆人．<anchor xml:id="beg0461001"/>杌<anchor xml:id="end0461001"/>實義。及障<anchor xml:id="beg0461002"/>實<anchor xml:id="end0461002"/>
<lb n="0461a06"/>見故說為闇　有人云。若染無知能覆理．
<lb n="0461a07"/>事二種實義。不染無知能障理．事二種真見
<lb n="0461a08"/>　破曰。二種無知。一種是冥。何能證知一
<lb n="0461a09"/>覆實義。一障真見。必若爾者。論何不言如
<lb n="0461a10"/>其次第。能覆實義能障真見。又二乘無學豈
<lb n="0461a11"/>見實義。若見實義即是真見　又云。能覆
<lb n="0461a12"/>實義是不染無知。能障真見染無知。</p>
<p id="pT41p0461a1215" type="inline">破曰。
<lb n="0461a13"/>二乘無學豈無真見之障。<anchor xml:id="beg0461003"/>又<anchor xml:id="end0461003"/>論亦應說如
<lb n="0461a14"/>其次第言　又云。能覆實義謂覆外境能
<lb n="0461a15"/>障真見謂障內心。能覆。能障皆是冥義通
<lb n="0461a16"/>二無知　破曰。能覆．能障通二無知。雖不
<lb n="0461a17"/>違理。何須於境以外簡內。內門不了豈
<lb n="0461a18"/>非冥也。言障內心意趣難解。為障緣內
<lb n="0461a19"/>之心。為障內心緣外。為障緣內．外心。三
<lb n="0461a20"/>皆有過。若謂障緣內心。緣外因何不障。
<lb n="0461a21"/>若謂障緣外心。緣<anchor xml:id="beg0461004"/>內<anchor xml:id="end0461004"/>因何不障。若謂障
<lb n="0461a22"/>緣內．外心。因何境唯覆外。心兼障內。諸
<lb n="0461a23"/>
<anchor xml:id="beg0461005"/>障<anchor xml:id="end0461005"/>實義<anchor xml:id="beg0461006"/>豈<anchor xml:id="end0461006"/>唯六境。<anchor xml:id="beg0461007"/>縱令<anchor xml:id="end0461007"/>有救亦乃言中有
<lb n="0461a24"/>迷。</p>
<p id="pT41p0461a2402" type="inline">論。唯佛世尊至故稱為滅。第三別
<lb n="0461a25"/>釋滅字　於中<anchor xml:id="beg0461008"/>有<anchor xml:id="end0461008"/>二。一即正<anchor xml:id="beg0461009"/>釋<anchor xml:id="end0461009"/>。二遮餘
<lb n="0461a26"/>聖。此即初也　<anchor xml:id="beg0461010"/>唯<anchor xml:id="end0461010"/>。遮餘聖　世尊表佛
<lb n="0461a27"/>　於二無知證不生法者。明所證法也。言
<lb n="0461a28"/>不生者。即有其二種。一無知不生。二擇滅．
<lb n="0461a29"/>非擇滅。論既言證謂二無為。於染無知證
<lb n="0461b01"/>於擇滅。斷德圓滿。不染無知證非擇滅。智德
<lb n="0461b02"/>圓滿。無知不生智無障故。正理云。諸境界冥
<lb n="0461b03"/>亦永滅故。斷德圓滿。一切種冥皆永斷故。智
<lb n="0461b04"/>德圓滿　准上論文。斷染無知證得擇滅
<lb n="0461b05"/>名為斷德。不染無<anchor xml:id="beg0461011"/>智<anchor xml:id="end0461011"/>得永不生得其智德。
<lb n="0461b06"/>即是佛一切智。若兼眷屬通五蘊性。</p>
<lb n="0461b07"/>
<p id="pT41p0461b0701">論。聲聞獨覺至非一切種。第二遮餘聖　聲
<lb n="0461b08"/>聞．獨覺雖滅諸冥。以染無知畢竟斷故。麟
<lb n="0461b09"/>喻獨覺不動羅漢以不退故。染污無知畢竟
<lb n="0461b10"/>永斷。與佛同斷。非一切種。不染無知猶未
<lb n="0461b11"/>斷故。與佛不同。論。所以者何。徵　俱
<lb n="0461b12"/>解脫人是利根者。戒．定二障悉已永斷。如何
<lb n="0461b13"/>說非一切種智耶。</p>
<p id="pT41p0461b1308" type="inline">論。由於佛法至<anchor xml:id="beg0461012"/>由<anchor xml:id="end0461012"/>
<lb n="0461b14"/>未斷故。答也　言佛法者。<anchor xml:id="beg0461013"/>其<anchor xml:id="end0461013"/>二義。一功德
<lb n="0461b15"/>法。二佛教法。於功德法根障未盡。不能證
<lb n="0461b16"/>得。於佛教法無知覆故。不能證<anchor xml:id="beg0461014"/>解<anchor xml:id="end0461014"/>。</p>
<lb n="0461b17"/>
<p id="pT41p0461b1701">極遠時。謂觀前後八萬劫外　極遠處者。三
<lb n="0461b18"/>千界外。二乘宿住不能觀知八萬劫前。死
<lb n="0461b19"/>生智通不能觀知八萬劫後。天眼．天耳．神
<lb n="0461b20"/>境智通。不能見聞．往三<anchor xml:id="beg0461015"/>千<anchor xml:id="end0461015"/>外　諸義類
<lb n="0461b21"/>者。謂熟．勢等種種義類　不染無知猶未斷
<lb n="0461b22"/>
<anchor xml:id="beg0461016"/>者<anchor xml:id="end0461016"/>。謂於佛法極遠時等。不染無知未得不
<lb n="0461b23"/>生故　此唯顯佛具<anchor xml:id="beg0461017"/>二<anchor xml:id="end0461017"/>德也　問<anchor xml:id="beg0461018"/>正<anchor xml:id="end0461018"/>理
<lb n="0461b24"/>文。斷染無知證斷圓滿。不染無知得智圓
<lb n="0461b25"/>滿。何故此論二十七<anchor xml:id="beg0461019"/>云<anchor xml:id="end0461019"/>。斷圓<anchor xml:id="beg0461020"/>德<anchor xml:id="end0461020"/>有四種。一
<lb n="0461b26"/>一切煩惱斷。二一切定障斷。三畢竟斷。四并
<lb n="0461b27"/>習斷　准此論文。定障。并習非是擇滅。如何
<lb n="0461b28"/>斷德<anchor xml:id="beg0461021"/>准<anchor xml:id="end0461021"/>是擇滅。答此亦不違。前說斷圓德
<lb n="0461b29"/>擇滅為體。二乘雖有斷德。而不是圓滿。佛
<lb n="0461c01"/>兼斷餘方得滅圓。如九遍知。異生位中。雖
<lb n="0461c02"/>斷下八地煩惱而滅雙因。無無漏得未缺
<lb n="0461c03"/>有頂。見道五心雖有無漏得證其擇滅。由
<lb n="0461c04"/>雙因未滅俱繫未離。斷義未圓不名遍知
<lb n="0461c05"/>　斷德亦爾。二乘雖斷煩惱證於擇滅。由
<lb n="0461c06"/>習氣未斷。定障未盡。不<anchor xml:id="beg0461022"/>名<anchor xml:id="end0461022"/>圓滿。如來由
<lb n="0461c07"/>具四義斷德名圓。非無記滅為斷德體
<lb n="0461c08"/>　如九遍知。雖賴四緣得遍知名。非此四緣
<lb n="0461c09"/>即遍知體　如無師義以成智圓。非彼無師
<lb n="0461c10"/>即是智體　有人雖有三解竝非應理　第
<lb n="0461c11"/>一解云。斷德從強擇滅為體。若據其兼通
<lb n="0461c12"/>非擇滅。故不相違者　不然更無有文許
<lb n="0461c13"/>無記滅為斷德體。是故無記而<anchor xml:id="beg0461023"/>名<anchor xml:id="end0461023"/>為德。理
<lb n="0461c14"/>不應然　第二解云。斷德唯以擇滅為體。
<lb n="0461c15"/>然有定障等擇滅不顯。定障等若無擇滅即
<lb n="0461c16"/>顯。能顯斷故。名斷圓德者　有其二過一即
<lb n="0461c17"/>非斷亦名斷德。所顯是斷。能顯非斷故。如
<lb n="0461c18"/>九遍知能顯非遍知故。二即無記滅顯擇滅
<lb n="0461c19"/>名斷德者。與前斷德通無記滅有何差別。
<lb n="0461c20"/>此釋雖似是仍非盡理也　第三釋云。彼文
<lb n="0461c21"/>四斷皆通擇滅。若煩惱斷是自性斷．緣縛斷。
<lb n="0461c22"/>若定障斷。并習斷是緣縛斷。若畢竟斷通自
<lb n="0461c23"/>性．緣縛者　不然。此與不退俱解脫人有
<lb n="0461c24"/>何差別。亦具如前四種斷德故。皆於定障．
<lb n="0461c25"/>習氣．緣縛斷故。亦有畢竟．自性．緣縛斷故。
<lb n="0461c26"/>與佛何別　問世尊實斷一切煩惱．并及習
<lb n="0461c27"/>氣。如何但說滅二無知。答但顯無知即兼
<lb n="0461c28"/>顯餘。無知通與一切煩惱習相應故。無知
<lb n="0461c29"/>即是一切煩惱習氣本故。無斷無知<anchor xml:id="beg0461024"/>留<anchor xml:id="end0461024"/>餘
<lb n="0462a01"/>煩惱．及習氣故。所以但說斷二無知　問
<lb n="0462a02"/>此二無知以何為體　答染污無知無明為
<lb n="0462a03"/>體　不染無知劣慧為體　今釋不染無知
<lb n="0462a04"/>八門分別。一引文出體。二釋通外難。三對
<lb n="0462a05"/>妄通文。四破敘異說。五述體通局。六對染
<lb n="0462a06"/>辨異。七明<anchor xml:id="beg0462001"/>差<anchor xml:id="end0462001"/>別。八述斷分位　一引文
<lb n="0462a07"/>出體者。婆沙第九云。有有五種。一名有。謂
<lb n="0462a08"/>龜毛．兔角．空華．<anchor xml:id="tnote0462002"/>髻鬘等。二實有。謂一切法各
<lb n="0462a09"/>住自性。三假有。謂瓶．衣．軍．林。四和合有。謂
<lb n="0462a10"/>於諸蘊和合施設補特伽羅。五相對有。謂
<lb n="0462a11"/>此彼岸長短<anchor xml:id="beg0462003"/>事<anchor xml:id="end0462003"/>等　問若無有見於五見
<lb n="0462a12"/>何見攝。何所斷。答此非是見。邪智　問此邪
<lb n="0462a13"/>智是何。答此是欲界修所斷中無覆無記邪
<lb n="0462a14"/>行相智。如於杌起人想。及於人起杌想。
<lb n="0462a15"/>於非道起道想。於道起非道想如是等
<lb n="0462a16"/>　問若爾智蘊所說當云何通。如說云何邪智
<lb n="0462a17"/>謂染污慧。答邪智有二。一染污．二不染污
<lb n="0462a18"/>　染污者無明相應　不染污者無明不相應。
<lb n="0462a19"/>如於杌起人想等　染污者．聲聞．獨覺俱
<lb n="0462a20"/>能斷盡。亦不現行　不染污者。聲聞．獨覺雖
<lb n="0462a21"/>能斷盡而由現行。唯有如來畢竟不起。煩
<lb n="0462a22"/>惱．習氣俱永斷故。由此獨稱正等覺者　染
<lb n="0462a23"/>污邪智由勝義故名為邪智。不染污者由
<lb n="0462a24"/>世俗故得邪智名。非由勝義。煩惱邪法不
<lb n="0462a25"/>相應故。<anchor xml:id="beg0462004"/>後<anchor xml:id="end0462004"/>智蘊中所說邪智是勝義者。今
<lb n="0462a26"/>說世俗。故不相違　准上。二種邪智攝一
<lb n="0462a27"/>切邪智。世俗邪智即是煩惱習氣。與正理同。
<lb n="0462a28"/>既云無覆無記。故知不通善性。又正理論
<lb n="0462a29"/>二十八云。是故即<anchor xml:id="beg0462005"/>應<anchor xml:id="end0462005"/>味．勢．熟等。不勤求
<lb n="0462b01"/>解。慧與異相法俱為因引<anchor xml:id="beg0462006"/>生<anchor xml:id="end0462006"/>
<anchor xml:id="beg0462007"/>後<anchor xml:id="end0462007"/>
<anchor xml:id="beg0462008"/>同類<anchor xml:id="end0462008"/>惠
<lb n="0462b02"/>此慧於解又不勤求。復為因引生不勤求
<lb n="0462b03"/>解慧。如是展轉無始時來。因果相仍習以成
<lb n="0462b04"/>性。故<anchor xml:id="beg0462009"/>即<anchor xml:id="end0462009"/>於彼味等境中。數習於解無堪
<lb n="0462b05"/>能智。此所引劣智名不染無知。即此俱生心．
<lb n="0462b06"/>心所法總名習氣。理定應然　又云　或諸
<lb n="0462b07"/>有情有煩惱位。所有無染心。及相續。由諸
<lb n="0462b08"/>煩惱間雜所熏。有能順生煩惱氣分。故諸
<lb n="0462b09"/>無染心．及眷屬。似彼行相差別而生。由數
<lb n="0462b10"/>習力相繼而起故。離過身中仍名有習氣。
<lb n="0462b11"/>一切智者永斷不行。然於已斷見所斷位。
<lb n="0462b12"/>通染．不染心相續中。有餘順生煩惱習性。
<lb n="0462b13"/>是見所斷煩惱氣分。於中染者說名類性。金
<lb n="0462b14"/>剛道斷皆不現行。若不染者名見所斷煩惱
<lb n="0462b15"/>習氣。亦彼道斷。由根差別有行．不行　准
<lb n="0462b16"/>此論文。類性既非是身習氣。故知心所　又
<lb n="0462b17"/>云。若於已斷修所斷位。唯於不染心相續
<lb n="0462b18"/>中。有餘順生煩惱習性。是修所斷煩惱氣
<lb n="0462b19"/>分。名修所斷煩惱習氣。是有漏故無學已斷。
<lb n="0462b20"/>隨根勝劣有行．不行。世尊已得法自在故。
<lb n="0462b21"/>彼如煩惱畢竟不行。故佛獨稱善淨相續。
<lb n="0462b22"/>即由此故行<anchor xml:id="beg0462010"/>無<anchor xml:id="end0462010"/>誤失。得不共法三念住等
<lb n="0462b23"/>　准上二解。其意大同。而因有別。前釋以
<lb n="0462b24"/>不勤求慧。及異相法俱。展轉為因引生習氣。
<lb n="0462b25"/>後釋以無染心。及與相續。由諸煩惱間雜所
<lb n="0462b26"/>熏。有能順生煩惱氣分。由此為因引生
<lb n="0462b27"/>習氣。是心．心所不取於身　元瑜<anchor xml:id="beg0462011"/>師<anchor xml:id="end0462011"/>。引此
<lb n="0462b28"/>文證兼取其身以為習氣者誤也。所以定
<lb n="0462b29"/>知不通於身。正理對辨差別中云。又若於
<lb n="0462c01"/>事自．共相愚是名第一染無知相。若於諸
<lb n="0462c02"/>法味．<anchor xml:id="beg0462012"/>勢<anchor xml:id="end0462012"/>．熟．德．數．量．處．時．同．異等相不如
<lb n="0462c03"/>實覺。是第二不染無知相　准此故知。正理
<lb n="0462c04"/>二說。唯心。心所以為習氣。即彼相應慧名不
<lb n="0462c05"/>染無知。准上正理。二文既同婆沙邪智習氣
<lb n="0462c06"/>為體　故知。亦同婆沙唯無記性　又正理
<lb n="0462c07"/>云。有劣無知無覆無記性能障解脫。是解
<lb n="0462c08"/>脫障體　又云。諸大論師咸言。練根皆為遮
<lb n="0462c09"/>遣見．修斷惑力所引發。無覆無記無知現行
<lb n="0462c10"/>　准知上二文。定<anchor xml:id="begd1e4052"/>准<anchor xml:id="endd1e4052"/>無記<anchor xml:id="begd1e4058"/>准<anchor xml:id="endd1e4058"/>是心所。若兼
<lb n="0462c11"/>
<anchor xml:id="beg0462013"/>通<anchor xml:id="end0462013"/>善。及通身者。有何文證。又違其理。凡
<lb n="0462c12"/>言邪智不得名為正智。無知不得名知。
<lb n="0462c13"/>善相應慧名為正智。如何名邪智。及名無
<lb n="0462c14"/>知<anchor xml:id="beg0462014"/>耶<anchor xml:id="end0462014"/>。又如非香嗅物受香嗅熏有香嗅
<lb n="0462c15"/>習氣。香嗅之物即不如是。故知無記受熏。
<lb n="0462c16"/>善．惡不爾　准上理教義極分明定是無記。
<lb n="0462c17"/>既無理．教。何得通身．通善　二釋通外難
<lb n="0462c18"/>者。有人難云。若唯無記不通善者。無色羅
<lb n="0462c19"/>漢善心現前。應名為佛。爾時不成就不染
<lb n="0462c20"/>無知故　通曰。准此難<anchor xml:id="beg0462015"/>意<anchor xml:id="end0462015"/>不得論意。不
<lb n="0462c21"/>染無知。佛與二乘有差別者。但論生與不
<lb n="0462c22"/>生以釋別相。處處文同。無一文說成不成
<lb n="0462c23"/>別。無色羅漢善心現前。雖不成就<anchor xml:id="beg0462016"/>不染<anchor xml:id="end0462016"/>無
<lb n="0462c24"/>知。與佛是同。然佛不生。羅漢生故故不名
<lb n="0462c25"/>佛。難既非難。文又無文。理全無理。故知
<lb n="0462c26"/>不染無知定唯無記　三對妄通文者。妄通
<lb n="0462c27"/>
<anchor xml:id="beg0462017"/>論<anchor xml:id="end0462017"/>云。婆沙但解邪行相智非實知故名之
<lb n="0462c28"/>為邪。故云無記。正<anchor xml:id="beg0462018"/>理<anchor xml:id="end0462018"/>出解脫障體及根障
<lb n="0462c29"/>體故言無記。今者總出一切不染無知體
<lb n="0463a01"/>故亦通善性　今詳。此釋全無理趣。婆沙但
<lb n="0463a02"/>解邪行相智非如實知名之為邪。故云無
<lb n="0463a03"/>記者。今說一切不染無知。豈亦通取如實
<lb n="0463a04"/>知者。若如實知。即非無知。故正<anchor xml:id="begd1e4169"/>理<anchor xml:id="endd1e4169"/>辨差別
<lb n="0463a05"/>云。若於味．熟．勢等不能如實覺。是不染
<lb n="0463a06"/>無知相　准此。豈取如實知耶　又妄通云。
<lb n="0463a07"/>無知有二。一者是善障法力劣。二者無記障
<lb n="0463a08"/>法力勝。婆沙。正理據勝而說。故言無記。今
<lb n="0463a09"/>言通善。亦據劣明者　難曰。正理說根障
<lb n="0463a10"/>等可言無記。婆沙不明根障。因何不說
<lb n="0463a11"/>於劣。又釋義法。兩俱有文可就理長。從一
<lb n="0463a12"/>文正釋通一文說通善性。既無文．理。何
<lb n="0463a13"/>得執通善<anchor xml:id="beg0463001"/>性。通<anchor xml:id="end0463001"/>無記文　四破異說者。
<lb n="0463a14"/>准正理．婆沙。不染無知唯慧為體。文極分
<lb n="0463a15"/>明。何得有人執通餘法。若有此釋不堪
<lb n="0463a16"/>載文。何得謬敘十一師釋總違論文　第
<lb n="0463a17"/>一師云。不染無知以未成佛來。鈍異熟心。
<lb n="0463a18"/>心<anchor xml:id="beg0463002"/>所<anchor xml:id="end0463002"/>為體　第二師云。以未成佛來。鈍
<lb n="0463a19"/>四無記心．心所法為體　第三西方德光論
<lb n="0463a20"/>師<anchor xml:id="beg0463003"/>云<anchor xml:id="end0463003"/>。以未成佛來鈍自性無記心．心所法
<lb n="0463a21"/>為體　第四師云。以未成佛來鈍眾同分
<lb n="0463a22"/>為體。依此同分所起慧等觀境不明　已
<lb n="0463a23"/>上四師若不錯敘即是無記。此釋薄有所
<lb n="0463a24"/>知。即合<anchor xml:id="beg0463004"/>依<anchor xml:id="end0463004"/>於經論。正理．婆沙分明唯無記
<lb n="0463a25"/>慧為體性。因何前三師說兼心．心所。第四
<lb n="0463a26"/>師取眾同分耶。應言前三雖說無記通局
<lb n="0463a27"/>不同。皆慧為體。第四應云鈍眾同分所生
<lb n="0463a28"/>劣慧為體　第五師。以不自在為體。引正
<lb n="0463a29"/>理七十出解脫障體證此師釋　第六師云。
<lb n="0463b01"/>以不得為體　第七師云。以不勤求等為
<lb n="0463b02"/>體　此二亦引正理出解脫障為證。准正
<lb n="0463b03"/>理師出解脫障體有四師說。一師以無記劣
<lb n="0463b04"/>慧為體。此是以不染無知為體。正理<anchor xml:id="beg0463005"/>詳<anchor xml:id="end0463005"/>
<lb n="0463b05"/>為正義。後三。皆不用不染無知為體。正理
<lb n="0463b06"/>廣破此之三師。是出解脫障體不同。非是
<lb n="0463b07"/>說不染無知體性有異。正理七十破皆云不
<lb n="0463b08"/>許是<anchor xml:id="beg0463006"/>彰<anchor xml:id="end0463006"/>。不言不許是不染無知。將此三
<lb n="0463b09"/>師說障不同。說為不染無知者。誤之甚也。
<lb n="0463b10"/>如出教體。或說音聲。或云名句。<anchor xml:id="beg0463007"/>復<anchor xml:id="end0463007"/>出聲
<lb n="0463b11"/>體豈得云聲．或以名句為體。後四師說。
<lb n="0463b12"/>論自立破。非宗所許不繁敘　五述體通
<lb n="0463b13"/>局者。不染無知無覆無記劣慧為體。通四
<lb n="0463b14"/>無記。異熟生心理不應疑。所以知通威儀．
<lb n="0463b15"/>工巧。習氣相應劣慧名不染無知。二乘齊足
<lb n="0463b16"/>越坑。迦葉起舞。是威儀習氣。畢凌伽喚河
<lb n="0463b17"/>神為小婢等。是工巧習氣。故知定通三種
<lb n="0463b18"/>無記。通變化者。有似貪．嗔等起變化者。
<lb n="0463b19"/>然未見文。皆是習氣。故知亦通變化　六
<lb n="0463b20"/>對辨差別。正理二十八有<anchor xml:id="beg0463008"/>三<anchor xml:id="end0463008"/>釋　第一釋云。
<lb n="0463b21"/>今詳。二種無知相別。謂由此故立愚．智殊。
<lb n="0463b22"/>如是名為染無知相。若由此故或有境中智
<lb n="0463b23"/>不及愚是第二相　述<anchor xml:id="beg0463009"/>曰<anchor xml:id="end0463009"/>。愚謂異生。智謂
<lb n="0463b24"/>聖者。斷名聖者。不斷名凡。此由染污無知
<lb n="0463b25"/>立愚．智別。或有境中羅漢不識赤鹽。異生
<lb n="0463b26"/>善通三藏。是名於境智不及愚。准此異相。
<lb n="0463b27"/>而不可說不染無知通所依身　第二釋
<lb n="0463b28"/>云。又若斷已。佛與二乘皆無差別。是第一
<lb n="0463b29"/>相。若有斷已。佛與二乘有行．不行。是第二
<lb n="0463c01"/>相　述曰。染污無知三乘同斷。斷已不行自
<lb n="0463c02"/>性斷故。皆無差別。不染無知三乘同斷。緣縛
<lb n="0463c03"/>斷故。二乘容行。唯佛不行。故有差別　第
<lb n="0463c04"/>三釋云。若於事中自．共相愚。是名第一<anchor xml:id="beg0463010"/>染<anchor xml:id="end0463010"/>
<lb n="0463c05"/>無知相。若於諸法味．勢．熟．德．數．量．處．時．
<lb n="0463c06"/>同．異等相。不能如實覺。是不染無知　述
<lb n="0463c07"/>曰。染污無知迷自．共相。不染無知謂於諸
<lb n="0463c08"/>法味
(諸法滋味或苦等味)
勢
(諸法損益等勢力)
熟
(諸法至成熟位)
德
(德用也)
數
(一二等數
<lb n="0463c09"/>也)
量
(大<anchor xml:id="beg0463011"/>少<anchor xml:id="end0463011"/>等量)
處
(近遠等處)
時
(近遠等時)
同
(相似)
異
(差別也)
准第三釋。
<lb n="0463c10"/>不染無知亦非所依身也　七明斷差別者。
<lb n="0463c11"/>染污無知有其三義。一自性斷。謂對治道力。
<lb n="0463c12"/>捨彼得時名之為斷故。二緣縛斷。謂望他
<lb n="0463c13"/>身名緣縛斷。斷緣他身煩惱。至第九品方
<lb n="0463c14"/>名斷故。若望自身無緣縛斷。三不生斷。謂
<lb n="0463c15"/>諸煩惱至不生位得畢竟不生。如見道惑
<lb n="0463c16"/>至上忍位。如修道惑。利根聖人不出觀斷
<lb n="0463c17"/>惑。加行道時。彼九品惑得永不生。鈍根聖
<lb n="0463c18"/>人容<anchor xml:id="beg0463012"/>却退<anchor xml:id="end0463012"/>故無不生斷。菩薩．麟角。於七
<lb n="0463c19"/>方便見修煩惱皆得不生。餘一類聲聞等。
<lb n="0463c20"/>於七方便亦容見修惑不生。其相不顯故
<lb n="0463c21"/>不述也。自餘一切無不生斷　不染無知有
<lb n="0463c22"/>二種斷。一緣縛斷。謂彼彼地斷第九品染無
<lb n="0463c23"/>知時。得緣縛斷。二不生斷。謂於彼彼位得
<lb n="0463c24"/>畢竟不生。二乘分斷。佛全斷故　八述斷分
<lb n="0463c25"/>位者。於中有二。一分斷。二全斷　分斷者。
<lb n="0463c26"/>隨彼彼位畢竟不生。爾時名斷。如根定障
<lb n="0463c27"/>等　全斷者。菩薩至金剛心。爾時總得一切
<lb n="0463c28"/>不染無知非擇滅故。爾時斷盡。雖從五停
<lb n="0463c29"/>觀一坐得大菩提。爾時即<anchor xml:id="beg0463013"/>永<anchor xml:id="end0463013"/>不行。然得非
<lb n="0464a01"/>擇滅<anchor xml:id="beg0464001"/>盡<anchor xml:id="end0464001"/>。<anchor xml:id="beg0464002"/>必<anchor xml:id="end0464002"/>至金剛喻定。如現觀邊俗心
<lb n="0464a02"/>雖永不生。至三類智邊。得非擇滅。由於爾
<lb n="0464a03"/>時<anchor xml:id="beg0464003"/>勝<anchor xml:id="end0464003"/>緣<anchor xml:id="beg0464004"/>闕<anchor xml:id="end0464004"/>故。其勝緣者。正理論云謂彼所
<lb n="0464a04"/>依身。彼所依身與見道同。在見道時無容
<lb n="0464a05"/>得起。出現觀時所依已滅。既闕勝依故不
<lb n="0464a06"/>得起　問利根聖人不出觀斷惑。<anchor xml:id="beg0464005"/>九<anchor xml:id="end0464005"/>煩惱
<lb n="0464a07"/>於加行道得非擇滅。不染無知與此應同。
<lb n="0464a08"/>五停心位應得不生。答未成佛來。容得
<lb n="0464a09"/>與一類不染無知作其所依。此類不染無知。
<lb n="0464a10"/>闕勝緣時。<anchor xml:id="tnote0464006"/>身自得不起。設令三十三心中。
<lb n="0464a11"/>若起散心亦容不了。爾時未具一切智故。
<lb n="0464a12"/>道非是彼正對治故。且如欲界九依<anchor xml:id="beg0464007"/>身<anchor xml:id="end0464007"/>中
<lb n="0464a13"/>此身皆容作煩惱依。以道是煩惱正對治
<lb n="0464a14"/>故。以是義故不可為例。又假令三十三
<lb n="0464a15"/>心。出觀之時。智不及佛也。三十二心出觀
<lb n="0464a16"/>之時。智又更劣也。餘心准此。故知不染無知
<lb n="0464a17"/>別別心起別別品斷。豈同煩惱。</p>
<p id="pT41p0464a1713" type="inline">論。已
<lb n="0464a18"/>讚世尊至利他德圓。此下第三<anchor xml:id="beg0464008"/>述<anchor xml:id="end0464008"/>利他德。
<lb n="0464a19"/>此結引也。</p>
<p id="pT41p0464a1905" type="inline">論。拔眾生出生死泥者。牒
<lb n="0464a20"/>頌文也　<anchor xml:id="beg0464009"/>言<anchor xml:id="end0464009"/>眾生者。即有情異名。梵名薩
<lb n="0464a21"/>埵。此名有情。梵名社伽
(上聲)
此名眾生。即與
<lb n="0464a22"/>有情體一名異　有人云。若名眾生即兼
<lb n="0464a23"/>非情。所以但言有情　誤也。故大乘同性經。
<lb n="0464a24"/>楞伽主。白佛言。世尊。眾生何義。佛告楞伽
<lb n="0464a25"/>主。眾生者。眾物和合。地．水．火．風．空．識。由
<lb n="0464a26"/>如蘆束更轉相依。故言眾生　准此經文
<lb n="0464a27"/>說其有情名眾生者。為破別有一物為
<lb n="0464a28"/>有情體又准此文。有情．眾生。名異體同。眾
<lb n="0464a29"/>生六界共成。有情亦爾。不可別指一法為
<lb n="0464b01"/>有情體。唯識論師。指一實物阿賴耶識為
<lb n="0464b02"/>有情體。即非六界合成。不顯有情是假非
<lb n="0464b03"/>實。</p>
<p id="pT41p0464b0302" type="inline">論。由彼生死至所以<anchor xml:id="beg0464010"/>喻<anchor xml:id="end0464010"/>泥釋頌泥
<lb n="0464b04"/>義。三界五趣是生死處。業雜愛水其類於
<lb n="0464b05"/>泥。處之即沈溺。出之即難。可漸下名沈沒
<lb n="0464b06"/>故稱溺。九十五種不能離故難可得出。處
<lb n="0464b07"/>泥必沈沒。<anchor xml:id="beg0464011"/>小<anchor xml:id="end0464011"/>力不能出。二義同故以喻於
<lb n="0464b08"/>泥。</p>
<p id="pT41p0464b0802" type="inline">論。眾生於中至拔濟令出。釋恩德
<lb n="0464b09"/>也　眾生於中淪沒無救出悲境　世尊哀
<lb n="0464b10"/>愍。是大悲也　隨授所應正法教手。巧便智
<lb n="0464b11"/>也　拔濟令出。悲事成也　顯宗論云。諸有
<lb n="0464b12"/>成就巧智大悲。授如應言。拔濟令出。此即
<lb n="0464b13"/>由悲故欲救。由巧智故能救。大悲。巧智。名
<lb n="0464b14"/>雖不同。是佛利他有漏智攝。為恩德體。兼
<lb n="0464b15"/>取隨行。義如常釋。</p>
<p id="pT41p0464b1508" type="inline">論。已讚佛德次中
<lb n="0464b16"/>敬禮。此下第四述敬禮相。此結引也。</p>
<lb n="0464b17"/>
<p id="pT41p0464b1701">論。敬禮如<anchor xml:id="beg0464012"/>是<anchor xml:id="end0464012"/>。至名如理師。牒頌釋也　稽
<lb n="0464b18"/>首接足故稱敬禮者。釋頌敬禮二字　稽之
<lb n="0464b19"/>言至　首<anchor xml:id="beg0464013"/>之<anchor xml:id="end0464013"/>謂頭。以已<anchor xml:id="beg0464014"/>之<anchor xml:id="end0464014"/>
<anchor xml:id="beg0464015"/>首<anchor xml:id="end0464015"/>至佛之足。
<lb n="0464b20"/>表敬禮<anchor xml:id="beg0464016"/>敬<anchor xml:id="end0464016"/>。禮通三業。故攝論云。我以身．
<lb n="0464b21"/>口．意頂禮世尊足　世親菩薩<anchor xml:id="beg0464017"/>敬<anchor xml:id="end0464017"/>雖偏說
<lb n="0464b22"/>身。必具三業。頌讚是語業。稽首是身業。起
<lb n="0464b23"/>二是意業　諸有具前自他利德故云如是
<lb n="0464b24"/>者。釋頌第三。<anchor xml:id="beg0464018"/>二<anchor xml:id="end0464018"/>字　如是。即是指前有德
<lb n="0464b25"/>人也　如實無倒教授誡勗名如理師釋頌
<lb n="0464b26"/>下三字也。言必契理名為如實。法應時機
<lb n="0464b27"/>名為無倒。勸行有益名為教授。遮行無益
<lb n="0464b28"/>名為誡勗。故婆沙十六云。遮無利益故名
<lb n="0464b29"/>教誡。與有利益故名教授　言無倒者。倒
<lb n="0464c01"/>有三種。一法倒。二人倒。三時倒。法倒則識
<lb n="0464c02"/>機不識法。如知此人多貪為說慈悲觀。
<lb n="0464c03"/>人倒則識法不識機。如知不淨觀。能治多
<lb n="0464c04"/>貪。不識機故教多嗔者。時倒雖識機法。而
<lb n="0464c05"/>說<anchor xml:id="beg0464019"/>失<anchor xml:id="end0464019"/>時。或根未熟而說。或根已熟不說。逆
<lb n="0464c06"/>時即無智慧。過時是無慈悲。如來說法離
<lb n="0464c07"/>此三倒故名如理師。</p>
<p id="pT41p0464c0709" type="inline">論。如理師言至
<lb n="0464c08"/>與願神通。上明所禮之師體具三德。下釋
<lb n="0464c09"/>如理師名。從恩德也　如理師言顯利<anchor xml:id="beg0464020"/>他<anchor xml:id="end0464020"/>
<lb n="0464c10"/>者。總釋也　能方便說如理正教者。釋有巧
<lb n="0464c11"/>便智　從生死泥拔眾生出者　悲拔苦也。
<lb n="0464c12"/>由斯悲智恩德圓也。不由威力與願神通者。
<lb n="0464c13"/>
<anchor xml:id="beg0464021"/>簡凡．小也　不由威力<anchor xml:id="end0464021"/>。簡輪王以王威
<lb n="0464c14"/>力令行十善等　不由與願。簡父母<anchor xml:id="beg0464022"/>天<anchor xml:id="end0464022"/>神。
<lb n="0464c15"/>
<anchor xml:id="beg0464023"/>但<anchor xml:id="end0464023"/>有<anchor xml:id="beg0464024"/>深<anchor xml:id="end0464024"/>
<anchor xml:id="beg0464025"/>願<anchor xml:id="end0464025"/>。不能救也　不由神通。簡獨
<lb n="0464c16"/>覺等。現通教化暫令生信。不能說法令出
<lb n="0464c17"/>生死。此等皆非如理師也。不能拔眾生
<lb n="0464c18"/>出生死泥故。</p>
<p id="pT41p0464c1806" type="inline">論。禮如理師欲何所作。
<lb n="0464c19"/>寄問生起。</p>
<p id="pT41p0464c1905" type="inline">論。對法藏論我當說者。此
<lb n="0464c20"/>下第五述歸敬意標頌答也。</p>
<p id="pT41p0464c2012" type="inline">論。教誡
<lb n="0464c21"/>學徒故稱為論。釋論名也　教。謂教授。令
<lb n="0464c22"/>修擇法　誡。謂誡勗。令滅煩惱。此是對法
<lb n="0464c23"/>功能故舉此釋論。故下文云。若離<anchor xml:id="beg0464026"/>擇<anchor xml:id="end0464026"/>法。定
<lb n="0464c24"/>無餘能滅諸惑勝方便　故稱為論。結<anchor xml:id="beg0464027"/>論<anchor xml:id="end0464027"/>
<lb n="0464c25"/>名也　即是問答分別教誡學徒之義。名
<lb n="0464c26"/>之為論。</p>
<p id="pT41p0464c2604" type="inline">論。其論者何。已下。第二明發
<lb n="0464c27"/>起序。舉論名體發起本頌一切法故　文
<lb n="0464c28"/>中有<anchor xml:id="tnote0464028"/>四三。一出昔論名體。二釋今論名。三
<lb n="0464c29"/>明說論意<anchor xml:id="tnote0464029"/>四＆lac；明先說人。此半頌第一出昔
<lb n="0465a01"/>論名體。文中有三。初頌前問起。次舉頌答。
<lb n="0465a02"/>後長行釋。此<anchor xml:id="beg0465001"/>文初<anchor xml:id="end0465001"/>也。</p>
<p id="pT41p0465a0209" type="inline">論。謂對法藏。釋
<lb n="0465a03"/>論名也。</p>
<p id="pT41p0465a0304" type="inline">論。何謂對法。問論體。</p>
<p id="pT41p0465a0312" type="inline">頌
<lb n="0465a04"/>曰至諸慧論舉頌答也。梵云伽陀。舊名為
<lb n="0465a05"/>偈此訛略也。訛伽為偈又略其陀　曰者。
<lb n="0465a06"/>詞也　頌中有兩句。上句出勝義對法體。下
<lb n="0465a07"/>句出世俗對法體。</p>
<p id="pT41p0465a0708" type="inline">論曰至阿毘達磨長
<lb n="0465a08"/>行釋也　就中有二。一出對法體。二釋對
<lb n="0465a09"/>法名　就出體中有二。一出勝義對法體。
<lb n="0465a10"/>二出世俗對法體。此文出勝義也。文中有
<lb n="0465a11"/>二。一自性。二眷屬　慧謂擇法者。<anchor xml:id="beg0465002"/>出惠體
<lb n="0465a12"/>也。惠能<anchor xml:id="end0465002"/>簡擇故名擇法。是即簡擇四聖諦
<lb n="0465a13"/>故釋擇法名。此以擇法出慧體也　淨謂
<lb n="0465a14"/>無漏者。釋淨名也。以無漏故名之為淨。
<lb n="0465a15"/>無漏即是離垢為義。諸漏名垢。擇法能離故
<lb n="0465a16"/>名淨慧　問何緣唯無漏慧名勝義對法。答
<lb n="0465a17"/>由此現觀諸法相已不重迷故　問既諸
<lb n="0465a18"/>心．心所總名對法。何故說慧為自性。受等
<lb n="0465a19"/>隨行。不說受等為自性。慧等隨行。答慧於
<lb n="0465a20"/>見等三現觀中皆有能故。生等．及色有事
<lb n="0465a21"/>非餘。受等唯通緣．事現觀　問受等各有
<lb n="0465a22"/>領納等用。如慧能見。應與慧同。皆應得名
<lb n="0465a23"/>自性對法。答受等如盲。豈得名為自性對
<lb n="0465a24"/>法。不能簡擇四聖諦故。以於現觀苦等
<lb n="0465a25"/>相中。其見現觀最為殊勝。於諸諦中簡擇
<lb n="0465a26"/>轉故。受等雖與淨慧俱行。而慧力持趣彼
<lb n="0465a27"/>彼境。故於現觀非為最勝　是故唯無漏
<lb n="0465a28"/>慧得自性名非受等也　問何故不說忍
<lb n="0465a29"/>智．及見。唯立慧名。答忍唯見道一分。智非
<lb n="0465b01"/>忍故。智不遍見<anchor xml:id="beg0465003"/>道<anchor xml:id="end0465003"/>。忍非智故。見不遍無
<lb n="0465b02"/>學。盡．無生非見故　慧遍一切　對法亦
<lb n="0465b03"/>爾。故以淨慧出對法體。淨簡有漏。故知。即
<lb n="0465b04"/>是一切無漏慧名勝義對法　淨慧眷屬名
<lb n="0465b05"/>曰隨行者。出隨行對法體也　正理論云。何
<lb n="0465b06"/>謂隨行。謂慧隨轉色。受．想等諸心所法。生
<lb n="0465b07"/>等。及心。名為隨轉　問隨轉<anchor xml:id="beg0465004"/>行<anchor xml:id="end0465004"/>。為同為異。
<lb n="0465b08"/>答<anchor xml:id="beg0465005"/>隨<anchor xml:id="end0465005"/>即是隨行。故正理釋眷屬對法云。何
<lb n="0465b09"/>謂隨行。謂慧隨轉　既以隨轉釋於隨行。
<lb n="0465b10"/>明知二義亦無差別　問若爾即慧不應名
<lb n="0465b11"/>轉但有隨轉。所以知然。釋俱有因中。正
<lb n="0465b12"/>理．顯宗皆云四句。有轉非隨轉。謂心王
<lb n="0465b13"/>　有隨轉非轉。謂心<anchor xml:id="beg0465006"/>王<anchor xml:id="end0465006"/>上生等　有亦轉亦隨
<lb n="0465b14"/>轉。謂心相應法　<anchor xml:id="beg0465007"/>第<anchor xml:id="end0465007"/>四句可知　准此。慧
<lb n="0465b15"/>非是<anchor xml:id="beg0465008"/>王<anchor xml:id="end0465008"/>如何名轉。答若舉心為所隨。即
<lb n="0465b16"/>唯心為轉。若舉慧為所隨。即唯慧為轉。俱
<lb n="0465b17"/>有因中<anchor xml:id="beg0465009"/>釋<anchor xml:id="end0465009"/>心<anchor xml:id="beg0465010"/>為所隨<anchor xml:id="end0465010"/>故。唯心為轉。此中
<lb n="0465b18"/>以慧為所隨故。唯慧為轉　問得為隨行
<lb n="0465b19"/>不。答得非隨行。故正理出眷屬對法體中。
<lb n="0465b20"/>不言得故。婆沙第三解得非世第一法中
<lb n="0465b21"/>云。<anchor xml:id="beg0465011"/>何<anchor xml:id="end0465011"/>與彼法不相隨行。又俱有因中云。以
<lb n="0465b22"/>得或前或後。所以非俱有因　故知．雖有
<lb n="0465b23"/>得起與法俱時。非隨行．隨轉也　有人云。
<lb n="0465b24"/>隨轉有二。一俱有因故名隨轉。二相隨順故
<lb n="0465b25"/>名隨轉　隨行亦有二。一俱有因故名隨
<lb n="0465b26"/>行。二相隨順故名隨行。若諸論中說得為
<lb n="0465b27"/>隨行．隨轉。據相隨順說。若諸論中說得非
<lb n="0465b28"/>隨行隨轉。據非俱有因說　彈云。既不見
<lb n="0465b29"/>文豈得斟酌。有何文證而為此釋。詳其言
<lb n="0465c01"/>義得非隨<anchor xml:id="beg0465012"/>行<anchor xml:id="end0465012"/>。亦非隨<anchor xml:id="beg0465013"/>轉<anchor xml:id="end0465013"/>。隨轉。隨行皆是
<lb n="0465c02"/>定俱起義。非<anchor xml:id="beg0465014"/>不定<anchor xml:id="end0465014"/>偏俱起名曰隨行。如欲
<lb n="0465c03"/>界心起時無隨轉色。起彼心時雖定有色。
<lb n="0465c04"/>非心隨轉。得既或前或後非俱有因。有何
<lb n="0465c05"/>文證云定是隨轉。雖許得與所得名為隨
<lb n="0465c06"/>順。義亦無違。隨順非是行轉義也。無文說
<lb n="0465c07"/>相隨順名隨行故　問隨行為攝慧不。答
<lb n="0465c08"/>慧為自性。受等隨行。由此分其自性。眷屬。
<lb n="0465c09"/>若謂受等與慧互相隨者。亦應展轉名為
<lb n="0465c10"/>自性。自性既唯獨慧。故知隨行亦唯受等。故
<lb n="0465c11"/>正理云。受等雖與淨慧俱行。而慧力持趣
<lb n="0465c12"/>彼彼境　亦不可說慧隨慧行。准下文云。
<lb n="0465c13"/>染心眷屬少。三蘊隨從故。善心眷屬多。四蘊
<lb n="0465c14"/>隨從故　既心非心隨轉。心非心眷屬。故知
<lb n="0465c15"/>慧不隨慧行。亦非慧眷屬　有人引婆沙
<lb n="0465c16"/>八十一出喜無量體云。喜者以喜根為自
<lb n="0465c17"/>性。若兼眷屬相應隨轉。欲界者四蘊為自
<lb n="0465c18"/>性。色界者五蘊為自性　引此論文證慧
<lb n="0465c19"/>為隨行。今詳此文。慧非隨行。何者。彼文以
<lb n="0465c20"/>喜根為自性。如此論。對法以淨慧為自
<lb n="0465c21"/>性若兼取相應隨轉。即四蘊五蘊性者。如
<lb n="0465c22"/>此論。若兼隨轉即五蘊性。彼文出喜無量
<lb n="0465c23"/>體。隨轉非喜根。准知。此論隨轉亦非取慧。
<lb n="0465c24"/>又引正理．顯宗。三念住中相雜念住。皆攝
<lb n="0465c25"/>於慧證慧為隨行者。彼論兩文名義不同。
<lb n="0465c26"/>此云隨行能隨所隨別。彼云相雜互相雜
<lb n="0465c27"/>也。因何將相雜文證隨行耶　有人雖有
<lb n="0465c28"/>兩解。然自評取慧為隨行為勝。未知憑
<lb n="0465c29"/>何理．教　如是總說無漏五蘊名為對法者。
<lb n="0466a01"/>結隨行對法體也　此即勝義阿毘達磨者。
<lb n="0466a02"/>結勝義對法體也　言勝義者。真實之異
<lb n="0466a03"/>名。</p>
<p id="pT41p0466a0302" type="inline">論。若說世俗至諸慧及論。舉頌出
<lb n="0466a04"/>體。此實非對法。與真實對法為資<anchor xml:id="beg0466001"/>糧<anchor xml:id="end0466001"/>假
<lb n="0466a05"/>名對法。如業．異熟．漏等資糧<anchor xml:id="beg0466002"/>
(刀杖等為殺業資糧異熟受境
<lb n="0466a06"/>為異熟資糧女人等境為漏資糧)
<anchor xml:id="end0466002"/>　假名業等。所以得知。勝義．
<lb n="0466a07"/>世俗是真．假<anchor xml:id="beg0466003"/>之<anchor xml:id="end0466003"/>異名<anchor xml:id="beg0466004"/>者<anchor xml:id="end0466004"/>。舊俱舍云。若假名
<lb n="0466a08"/>阿毘達磨。謂能得此諸<anchor xml:id="beg0466005"/>智<anchor xml:id="end0466005"/>及論。故知世俗
<lb n="0466a09"/>對法即是假名。又<anchor xml:id="beg0466006"/>應<anchor xml:id="end0466006"/>云真諦．俗諦。即是勝
<lb n="0466a10"/>義。世俗諦之異名　故知。阿毘達磨有正。有
<lb n="0466a11"/>俗。有真。有假。正謂淨慧有力持餘趣彼
<lb n="0466a12"/>彼故。具有三種現觀能故。假謂受等。隨他
<lb n="0466a13"/>轉故。無見能故。淨慧隨行名真對法。對向
<lb n="0466a14"/>涅槃對觀諦理不重迷故。有漏慧等無上
<lb n="0466a15"/>能故。非是勝義阿毘達磨。是真因故假名
<lb n="0466a16"/>對法　有人。云無漏故名勝義。有漏故名
<lb n="0466a17"/>世俗　誤也。無漏．有漏皆通勝義．世俗。何
<lb n="0466a18"/>得無漏是勝義因。有漏是世俗因。應言勝
<lb n="0466a19"/>義者無漏。世俗者有漏。</p>
<p id="pT41p0466a1910" type="inline">論。慧謂得此至
<lb n="0466a20"/>慧及隨行。此出世俗對法體。即是釋頌<anchor xml:id="beg0466007"/>第<anchor xml:id="end0466007"/>
<lb n="0466a21"/>二句也。先近後遠。故先<anchor xml:id="beg0466008"/>說<anchor xml:id="end0466008"/>修慧等。四種善
<lb n="0466a22"/>根定唯修慧。總別想念處<anchor xml:id="beg0466009"/>定<anchor xml:id="end0466009"/>是思修。五停心
<lb n="0466a23"/>等通聞．思．修。非生得慧。受持十二分教
<lb n="0466a24"/>唯生得慧　婆沙<anchor xml:id="beg0466010"/>四<anchor xml:id="end0466010"/>十二云。評曰應作是
<lb n="0466a25"/>說。若於三藏．十二分教。受持讀誦究竟流
<lb n="0466a26"/>布。是生得慧。准此論文。聞慧．思慧。雖亦
<lb n="0466a27"/>緣名及發身．語。然不能受持十二分教。用
<lb n="0466a28"/>各別故　及隨行者。釋隨轉也。若是修慧。
<lb n="0466a29"/>五蘊為性。若是<anchor xml:id="beg0466011"/>思．聞<anchor xml:id="end0466011"/>．生得四蘊。為性。無
<lb n="0466b01"/>隨轉色。雖聞．思．生得皆能發戒。然所等起
<lb n="0466b02"/>非心隨轉。不名對法。非隨轉故　有人。
<lb n="0466b03"/>云是隨轉者非也。</p>
<p id="pT41p0466b0308" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0466012"/>論<anchor xml:id="end0466012"/>謂傳生無漏
<lb n="0466b04"/>慧教者。即是六足．發智等論。因教起聞。因
<lb n="0466b05"/>聞有思。因思有修。因修有勝義對法。故
<lb n="0466b06"/>云傳生無漏慧教。</p>
<p id="pT41p0466b0608" type="inline">論。此諸慧論至阿毘
<lb n="0466b07"/>達磨。釋世俗對法得名所以。已上出二種
<lb n="0466b08"/>對法體也　言諸論者。謂六足及發智等
<lb n="0466b09"/>論　言六足者。舍利子造集異門足論。一
<lb n="0466b10"/>萬二千頌。略本八千頌
(舍利此云百舌鳥。子是唐言也)
　大目健連。
<lb n="0466b11"/>造法蘊足論。六千頌
(目健連此云採菽氏。大是唐言。故法蘊足論云大採菽氏)
<lb n="0466b12"/>　大迦多衍那。造施設足論。一萬八千頌
(迦多
<lb n="0466b13"/>此云剪剃衍此云種。那是男聲。婆羅門中第一姓也)
　已上三論佛在世時造
<lb n="0466b14"/>　佛涅槃後一百年中。提婆設摩。造識身足
<lb n="0466b15"/>論。七千頌
(此云賢寂)
　至三百年初。<anchor xml:id="beg0466013"/>伐<anchor xml:id="end0466013"/>蘇密多羅。
<lb n="0466b16"/>造品類足論。六千頌
(即是舊眾事分阿毘曇也)
　又造界身
<lb n="0466b17"/>足論。廣本六千頌。略本七百頌
(<anchor xml:id="begd1e5483"/>伐<anchor xml:id="endd1e5483"/>蘇密多羅。此云世友也)
<lb n="0466b18"/>　至三百年末。迦多衍尼子。造發智論。二萬
<lb n="0466b19"/>五千頌。後代誦者廣略不同。一本一萬八千
<lb n="0466b20"/>頌。一本一萬六千頌。此本即是唐三藏所翻
<lb n="0466b21"/>　前之六論義門稍<anchor xml:id="beg0466014"/>小<anchor xml:id="end0466014"/>發智一論法門最廣。
<lb n="0466b22"/>故後代論師。說六為足。發智為身。此上七
<lb n="0466b23"/>論是諸論根本也。唐三藏。唯施設足論未翻。
<lb n="0466b24"/>餘之六論皆悉翻訖。</p>
<p id="pT41p0466b2409" type="inline">論。釋此名者至故
<lb n="0466b25"/>稱對法。此第二釋對法名。於中有三。一釋
<lb n="0466b26"/>法名。二釋對義。三總結成　持自相故名為
<lb n="0466b27"/>法者。釋法名也　將釋能對先釋所對。法
<lb n="0466b28"/>有二種。一持自相。謂一切法。皆持自體相
<lb n="0466b29"/>故。二法式軌則法。謂七眾律儀等法。此法非
<lb n="0466c01"/>此所明　若依大乘。軌．持二義俱通一切。
<lb n="0466c02"/>皆能持自相。軌生解故。此中唯取持自相
<lb n="0466c03"/>義釋一切法。虛空．非擇滅。雖持自相。非
<lb n="0466c04"/>勝義對法所緣境故。此中不說。由此但言
<lb n="0466c05"/>若法相法通四聖諦。法相法中。是善是常名
<lb n="0466c06"/>勝義法。亦名涅槃。是極圓寂勝義善故。又
<lb n="0466c07"/>持自相常無改變　此能對向或能對觀者。
<lb n="0466c08"/>第二正釋對法名也　此者。此阿毘達磨無
<lb n="0466c09"/>漏般若　能對向者。謂無漏慧對向涅槃。<anchor xml:id="tnote0466015"/>及或<lb n="0466c10"/>能對觀者。謂觀四<anchor xml:id="beg0466016"/>諦<anchor xml:id="end0466016"/>。望法相法唯有對
<lb n="0466c11"/>觀。望勝義法具有對觀．及對向義　真諦法
<lb n="0466c12"/>師。以無漏慧望其涅槃。觀．向不同。以為四
<lb n="0466c13"/>句無間道趣解脫道名為趣向至得對。趣
<lb n="0466c14"/>解脫道中得擇滅故名為至得。慧心緣滅
<lb n="0466c15"/>理名如實相知對。諸道不同以為四句
<lb n="0466c16"/>　有是趣向至得對非如實相知對者。謂無漏
<lb n="0466c17"/>惠觀三諦無間道時　有如實相知對非趣
<lb n="0466c18"/>向至得對。謂緣滅諦<anchor xml:id="beg0466017"/>加行．勝進．解脫<anchor xml:id="end0466017"/>道時
<lb n="0466c19"/>　<anchor xml:id="beg0466018"/>有是如實相知對亦是趣向至得對<anchor xml:id="end0466018"/>。謂緣
<lb n="0466c20"/>滅諦無間道時　俱非者謂緣三諦餘三道
<lb n="0466c21"/>時　婆沙有惠證身不證。有身證慧不證。
<lb n="0466c22"/>有一剎那四句。有多剎那四句　一剎那四
<lb n="0466c23"/>句者。謂以滅智得一來果時一剎那頃。有
<lb n="0466c24"/>慧證身不證者。謂欲界後三品滅。滅智觀故
<lb n="0466c25"/>是慧證。非第<anchor xml:id="beg0466019"/>二<anchor xml:id="end0466019"/>果故身不證　有身證非
<lb n="0466c26"/>慧證者。謂色無色見道所斷諸滅。非法智
<lb n="0466c27"/>境故非慧證。第二果故是身證　俱者。謂欲
<lb n="0466c28"/>界修斷前六品滅。及欲見所斷一切滅。法智
<lb n="0466c29"/>境故是慧證。第二果故是身證俱非者。謂上
<lb n="0467a01"/>二界修斷惑滅　多剎那四句者。慧證身不證
<lb n="0467a02"/>者。謂於見道緣滅諦無間道時　身證慧
<lb n="0467a03"/>不證者。謂緣三諦解脫道時　俱者謂緣滅
<lb n="0467a04"/>諦解脫道時　俱非者謂緣三諦無間道時
<lb n="0467a05"/>　既慧對觀四諦對向涅槃。名為對法。如
<lb n="0467a06"/>何涅槃是對法耶　故稱對法者。第三總結
<lb n="0467a07"/>成也　言對法者。法之對故名為對法也。
<lb n="0467a08"/>依士釋也　古師立有五種對法。一自性。謂
<lb n="0467a09"/>無漏慧。二共<anchor xml:id="beg0467001"/>有<anchor xml:id="end0467001"/>。即隨行。三方便。謂諸慧．四
<lb n="0467a10"/>名字。謂傳生教。五境界謂四諦　有人非古
<lb n="0467a11"/>師說數多法少。更自立有四種對法。謂理．
<lb n="0467a12"/>教．行．果．理謂四諦。教謂諸論。行謂能觀。
<lb n="0467a13"/>果謂涅槃。立數雖少攝法多也。古師兼取
<lb n="0467a14"/>境界為一失。有人又加涅槃為二失也。傳
<lb n="0467a15"/>習時久人多<anchor xml:id="beg0467002"/>費<anchor xml:id="end0467002"/>耳。若不廣述固執難迴。今
<lb n="0467a16"/>出所對法為失。總有八過。若釋三藏之中
<lb n="0467a17"/>對法藏有其六失。若釋經中對法有其二
<lb n="0467a18"/>失　言六失者。一無文立義失。二違論出
<lb n="0467a19"/>體失。三違論釋名失。四違二藏例失。五妄
<lb n="0467a20"/>釋論文失。六釋名違論失　一無文立義
<lb n="0467a21"/>失者。夫立義法。須有聖教及不違文。古師
<lb n="0467a22"/>所立五種對法。前四名體同此論。第五無文
<lb n="0467a23"/>　有人。更立理．教．行．果四種對法。理．果名
<lb n="0467a24"/>體俱違論說既違聖教復無文證。豈堪傳
<lb n="0467a25"/>習　二違論出體失者。一切諸論出對法
<lb n="0467a26"/>體。皆云勝義唯無漏慧。若兼隨行通五蘊
<lb n="0467a27"/>性世俗對法謂諸慧．及論。今取境果豈不
<lb n="0467a28"/>違文　三違論釋名失者。大小乘論略有
<lb n="0467a29"/>三十六種。釋對法名。竝不取境果。婆沙有
<lb n="0467b01"/>十二論師二十四釋。分別功德論有二釋。雜
<lb n="0467b02"/>心論有二釋。世親攝論有四義釋。無性攝論
<lb n="0467b03"/>有二義。此釋論二釋。總無取境．果以為對
<lb n="0467b04"/>法。此論二釋。即是婆沙世友六釋之中。第三．
<lb n="0467b05"/>第五釋對法也。第三釋云。復次能現觀四
<lb n="0467b06"/>聖諦法故名對法。第五釋云。復次能證涅
<lb n="0467b07"/>槃故名對法四違二藏例　失者。依增上
<lb n="0467b08"/>心論道。說素呾纜。不取所觀境。依增上戒
<lb n="0467b09"/>論道說毘奈耶。不取所防。因何依增上慧
<lb n="0467b10"/>論道說阿毘達磨。即取所對　五妄釋論
<lb n="0467b11"/>文失者。有人為成所對以為對法。釋此論
<lb n="0467b12"/>云。頌中雖取能對。長行兼取所對。惑之甚
<lb n="0467b13"/>也。一長行釋頌。豈出對法體<anchor xml:id="beg0467003"/>數<anchor xml:id="end0467003"/>與頌相乖
<lb n="0467b14"/>反耶。若必有異釋。應分明標別。二若長行
<lb n="0467b15"/>
<anchor xml:id="beg0467004"/>中<anchor xml:id="end0467004"/>取所對為體。應於出體中說。何故於
<lb n="0467b16"/>釋名中說。此是長行中。欲釋能對名對法
<lb n="0467b17"/>故。先舉二種法以釋法名。後將無漏慧對
<lb n="0467b18"/>此法故。名為對法。此是先釋所對法也
<lb n="0467b19"/>　六釋名違論失者。有人數十<anchor xml:id="beg0467005"/>翻<anchor xml:id="end0467005"/>釋名。竝非
<lb n="0467b20"/>諸論釋名。多是自意穿鑿妄通境．果以釋
<lb n="0467b21"/>論名。言義繁理不堪述也。若言是釋經中
<lb n="0467b22"/>對法有二失者。一違經失。二違論失　違
<lb n="0467b23"/>經失者。婆沙引八經釋對法。一引藥叉經。
<lb n="0467b24"/>二引筏縒經。若依此二經唯無漏慧。三引
<lb n="0467b25"/>西彌迦經。以空．無我．及如實覺為性。准此
<lb n="0467b26"/>經文通一切法。四引鄔陀夷經。以滅定退
<lb n="0467b27"/>為體。此即唯以非得為體。五引阿難陀經。
<lb n="0467b28"/>以因緣性．及如實覺為性。此經若取<anchor xml:id="beg0467006"/>親<anchor xml:id="end0467006"/>因
<lb n="0467b29"/>緣或十二因緣。即唯有為。若通取六因。即
<lb n="0467c01"/>一切法。六又引經取因緣性及彼寂滅并
<lb n="0467c02"/>如實覺為性。准此經云。因緣性即是十二
<lb n="0467c03"/>因緣性及彼寂滅即是擇滅。若言寂滅通非
<lb n="0467c04"/>擇滅。此之寂滅即通非諦。非<anchor xml:id="beg0467007"/>擇<anchor xml:id="end0467007"/>體非諦攝
<lb n="0467c05"/>故。并如實覺。即是覺緣起智。非攝一切智
<lb n="0467c06"/>也。此是經中種種異說。非是三藏之中阿毘
<lb n="0467c07"/>達磨　七引阿難陀經。謂諸見取及如實覺
<lb n="0467c08"/>為性。此即唯以苦集道一分。不通滅諦
<lb n="0467c09"/>　八又引經。一切諸法．及以如實覺為體。此
<lb n="0467c10"/>即通一切法。今立理對法謂四聖諦。果對
<lb n="0467c11"/>法謂涅槃。行對法謂能觀。此即不攝虛空
<lb n="0467c12"/>非擇滅也。此立對法。八經之中為依何經。
<lb n="0467c13"/>皆有增減失。無有一經。唯除虛空及非擇
<lb n="0467c14"/>滅立對法故。此即第一違經失也　二違
<lb n="0467c15"/>論失者。婆沙第一引八經釋對法已。論自
<lb n="0467c16"/>釋云。雖此等經中<anchor xml:id="beg0467008"/>各隨<anchor xml:id="end0467008"/>意趣作種種異說。
<lb n="0467c17"/>然阿毘達磨勝義自性。唯無漏慧根。乃至兼
<lb n="0467c18"/>取世俗對法。論既不取異說對法。今既釋
<lb n="0467c19"/>論文。因何違論取異說耶。</p>
<lb n="0467c20"/>
<p id="pT41p0467c2001">論。已釋對法至名對法藏。此下第二。半頌釋
<lb n="0467c21"/>今論名。文中有三。初結引。次頌答。後釋頌。
<lb n="0467c22"/>此文初也。</p>
<p id="pT41p0467c2205" type="inline">頌曰至俱舍名。次<anchor xml:id="beg0467009"/>頌<anchor xml:id="end0467009"/>答中
<lb n="0467c23"/>上句明二釋名。下句結藏名。也俱舍梵音。
<lb n="0467c24"/>此翻為藏。</p>
<p id="pT41p0467c2405" type="inline">論曰至此得藏名。後釋頌
<lb n="0467c25"/>也。文中有三。一述屬主釋。二述多財釋。三
<lb n="0467c26"/>總結藏名。此<anchor xml:id="beg0467010"/>文<anchor xml:id="end0467010"/>初也　正理云。此就依主
<lb n="0467c27"/>及多財釋。藏謂堅實猶如樹藏。對法論中
<lb n="0467c28"/>諸堅實義。皆入此攝。是彼藏故。名對法藏
<lb n="0467c29"/>准此論文。西方釋藏有二義。一堅實義。
<lb n="0468a01"/>猶如樹藏。即樹心堅實名藏。喻對法論中
<lb n="0468a02"/>勝義是堅實義。即此勝義名對法藏。如將
<lb n="0468a03"/>樹藏更造諸器。即此諸器名為樹藏。樹之
<lb n="0468a04"/>藏故。喻將對法藏中勝義之藏用造此論。
<lb n="0468a05"/>此論亦名對法藏也。即是對法藏之勝義
<lb n="0468a06"/>也。</p>
<p id="pT41p0468a0602" type="inline">論。或此依彼至故亦名藏。第二多財
<lb n="0468a07"/>釋也　正理云。藏或所依。猶如刀藏。謂彼對
<lb n="0468a08"/>法是此所依。引彼義言造此論故。此論以
<lb n="0468a09"/>彼對法為藏。名對法藏。即是對法為所依
<lb n="0468a10"/>義　西方第二義引所依名藏。猶如刀所
<lb n="0468a11"/>依故名為刀藏。亦如絹布所依名絹布藏
<lb n="0468a12"/>　此論依對法故。其對法論。是此論之藏。名
<lb n="0468a13"/>對法藏。對法即藏持業釋也　此論依對法
<lb n="0468a14"/>藏故名對法藏。即是有對法藏故。全取對
<lb n="0468a15"/>法藏名名多財釋　正理云。藏或所依。猶
<lb n="0468a16"/>如刀藏等者。此喻所依名藏。未辨多財
<lb n="0468a17"/>　正理云。此論以彼對法為藏名對法藏。此
<lb n="0468a18"/>辨多財釋也。<anchor xml:id="beg0468001"/>有人多不得此意。謂言刀
<lb n="0468a19"/>藏即是多財。或說刀是所依。藏能依也。皆
<lb n="0468a20"/>是誤耳。應細看文<anchor xml:id="end0468001"/>。今阿毘達磨．及藏。皆是
<lb n="0468a21"/>本論之名。本論是阿毘達磨即藏。名阿毘達
<lb n="0468a22"/>磨藏。持業釋也。末論名阿毘達磨藏。是多財
<lb n="0468a23"/>釋。多財釋者。即是全取本論之名。然此末論
<lb n="0468a24"/>無持業釋者。由後代造論。皆取本論堅實
<lb n="0468a25"/>義故。及引彼義言造此論故。所有文義皆
<lb n="0468a26"/>依古論。非自穿鑿故　有人<anchor xml:id="beg0468002"/>云<anchor xml:id="end0468002"/>亦<anchor xml:id="beg0468003"/>應<anchor xml:id="end0468003"/>有
<lb n="0468a27"/>持業釋。論主不欲自取。推功歸本者。不得
<lb n="0468a28"/>
<anchor xml:id="beg0468004"/>意<anchor xml:id="end0468004"/>也。</p>
<p id="pT41p0468a2803" type="inline">論。是故此論名對法藏。第三結
<lb n="0468a29"/>藏名也。</p>
<lb n="0468b01"/>
<p id="pT41p0468b0101">論。何因說彼至恭敬解釋。此下一頌。第三明
<lb n="0468b02"/>說對法意。及先說人。文中有三。此即初文。
<lb n="0468b03"/>頌前問起。</p>
<p id="pT41p0468b0305" type="inline">頌曰<anchor xml:id="beg0468005"/>說<anchor xml:id="end0468005"/>對法。舉頌答。頌有
<lb n="0468b04"/>四句。前三句全。第四句因此兩字。答說意
<lb n="0468b05"/>也。傳佛兩字答先說人。說對法三字雙答
<lb n="0468b06"/>兩問。</p>
<p id="pT41p0468b0603" type="inline">論曰至能滅諸惑。一釋頌文。此釋
<lb n="0468b07"/>滅惑必由對法。</p>
<p id="pT41p0468b0707" type="inline">論。諸惑能令至生死
<lb n="0468b08"/>大海。此釋諸惑過必須斷也。</p>
<p id="pT41p0468b0812" type="inline">論。因此
<lb n="0468b09"/>傳佛說彼對法。結上諸惑過盡。明其能斷。
<lb n="0468b10"/>因此事故佛說對法。即是佛先說　因此。
<lb n="0468b11"/>標文答。</p>
<p id="pT41p0468b1104" type="inline">論。欲令世間得<anchor xml:id="beg0468006"/>擇<anchor xml:id="end0468006"/>故。釋頌說
<lb n="0468b12"/>意　令諸眾生得擇法者。謂得無漏慧簡
<lb n="0468b13"/>擇四諦。斷煩惱也。</p>
<p id="pT41p0468b1308" type="inline">論。離說對法至如理
<lb n="0468b14"/>簡擇。此下釋伏難也。伏難有二。一難說意。
<lb n="0468b15"/>二難說人。難說意者。欲令眾生得擇法故
<lb n="0468b16"/>說對法者。說其二藏豈不能耶。答云<anchor xml:id="beg0468007"/>離<anchor xml:id="end0468007"/>
<lb n="0468b17"/>說對法說餘二藏。弟子不能於諸法相如
<lb n="0468b18"/>理簡擇。</p>
<p id="pT41p0468b1804" type="inline">論。然佛世尊至<anchor xml:id="beg0468008"/>傳<anchor xml:id="end0468008"/>如此<anchor xml:id="beg0468009"/>釋<anchor xml:id="end0468009"/>第
<lb n="0468b19"/>二先說人難。難云若是佛說。何故。云迦多衍
<lb n="0468b20"/>尼子等造耶　婆沙第一有二釋。一云佛
<lb n="0468b21"/>說。由迦多衍尼子等受持演說等名稱歸彼
<lb n="0468b22"/>也。二云迦多衍尼子造。由經中散說。迦多衍
<lb n="0468b23"/>尼子等採集安布。名稱歸彼。<anchor xml:id="beg0468010"/>此<anchor xml:id="end0468010"/>論即<anchor xml:id="beg0468011"/>是<anchor xml:id="end0468011"/>第
<lb n="0468b24"/>二釋也　迦多衍尼子者。是佛滅度後三百
<lb n="0468b25"/>年中。依<anchor xml:id="beg0468012"/>說<anchor xml:id="end0468012"/>一切有部造發智論　等者。等
<lb n="0468b26"/>取六足等論。如前已釋　迦多此云剪剃。
<lb n="0468b27"/>衍此云種。尼是女聲。此人是剪剃種女生。
<lb n="0468b28"/>從母姓為名。故名迦多衍尼子。即婆羅門
<lb n="0468b29"/>十姓中一姓也。此剪剃種。西方貴族。所以
<lb n="0468c01"/>名剪剃種者。依婆羅門法。七歲已上在家
<lb n="0468c02"/>學問。十五已去受婆羅門法遊方學問。至
<lb n="0468c03"/>年<anchor xml:id="beg0468013"/>四<anchor xml:id="end0468013"/>十恐家嗣斷絕歸娶妻室生子繼
<lb n="0468c04"/>嗣。年至五十入山修道。昔劫初時有婆羅
<lb n="0468c05"/>門。生二子已入山修道。二子覲問見父鬢
<lb n="0468c06"/>髮蓬亂。遂為剃除形容端正。諸仙見已皆欲
<lb n="0468c07"/>剃除。弟性慈愍。來即為剃。兄心傲慢。非我
<lb n="0468c08"/>父者我不能剃。諸仙嗔怒。呪願弟言。乃
<lb n="0468c09"/>至劫末是汝種族常大富貴。呪願兄言。乃
<lb n="0468c10"/>至劫末是汝種族常大貧窮剪剃自活。故今
<lb n="0468c11"/>印度見有二類。其弟種族名剪剃種。從本
<lb n="0468c12"/>為名。極大富貴而不作剪剃事。其兄種族
<lb n="0468c13"/>極大貧窮剪剃自活。仙人呪力使之然也。</p>
<lb n="0468c14"/>
<p id="pT41p0468c1401">法救梵名達磨多羅。<anchor xml:id="beg0468014"/>仙<anchor xml:id="end0468014"/>涅槃後三百年出世
<lb n="0468c15"/>　等者等取空無我等　鄔陀南者。此云自
<lb n="0468c16"/>說。即十二部經中第五自說經也。無人問佛
<lb n="0468c17"/>佛自說故。大德法救。佛說無常頌者。集為無
<lb n="0468c18"/>常品。佛說空．無我頌者。集為空．無我品。乃
<lb n="0468c19"/>至佛說梵志頌。立梵志品。印度現有梵本
<lb n="0468c20"/>流行。若言<anchor xml:id="beg0468015"/>唱<anchor xml:id="end0468015"/>陀南此云集散。集散說故
<lb n="0468c21"/>　或云集施。集所說義施有情故　毘婆
<lb n="0468c22"/>沙師傳說如此者。毘名為廣。或名為勝。或名
<lb n="0468c23"/>為異　婆沙名說　謂彼論中分別義廣故
<lb n="0468c24"/>名廣說。說義勝故名為勝說。五百阿羅漢各
<lb n="0468c25"/>以異義解釋發智名為異說。具斯三義故
<lb n="0468c26"/>存梵音　言傳說者。顯己不信　正理云。
<lb n="0468c27"/>舍利子等諸大聲聞。亦無有能於諸法相
<lb n="0468c28"/>如理簡擇。是故此論所依根本阿毘達磨。定
<lb n="0468c29"/>是佛說。經主稱傳。顯己不信阿毘達磨是
<lb n="0469a01"/>佛所說　何緣不信。傳聞尊者迦多衍尼子
<lb n="0469a02"/>等造故。不說對法為所依故。如世尊告
<lb n="0469a03"/>阿難陀言。汝等從今當依經量。諸部對法
<lb n="0469a04"/>義宗異故　此皆不然。諸大聲聞隨佛聖教
<lb n="0469a05"/>而結集故。乃至廣說。</p>
<lb n="0469a06"/>
<p id="pT41p0469a0601">論。何法名為至說對法耶。上來釋論名體．及
<lb n="0469a07"/>說人等。皆是發起釋本頌也。自下大文第二
<lb n="0469a08"/>明正宗分。有六百頌。於中。界品有四十四
<lb n="0469a09"/>頌。初二十五頌總明漏．無漏法。後十九頌諸
<lb n="0469a10"/>門分別　就二十五頌中。前三頌開一切法
<lb n="0469a11"/>為漏．無漏。次二十二頌開為五蘊．十二處
<lb n="0469a12"/>等　就前有三。一頌前結引。二舉頌答。三
<lb n="0469a13"/>長行釋。此標問也。已後皆同。不繁更釋。</p>
<lb n="0469a14"/>
<p id="pT41p0469a1401">頌曰至別得非擇滅。舉頌答也。</p>
<p id="pT41p0469a1413" type="inline">論曰至
<lb n="0469a15"/>謂有漏無漏長行釋也　文中有二。一開二
<lb n="0469a16"/>章門。二依章別釋。此即初也。</p>
<p id="pT41p0469a1612" type="inline">論有漏
<lb n="0469a17"/>法云何至餘有為法。第二依章別釋　文中
<lb n="0469a18"/>有二。一釋有漏二釋無漏。此<anchor xml:id="beg0469001"/>文初<anchor xml:id="end0469001"/>也
<lb n="0469a19"/>　言有漏者。一切有為法中唯除道諦餘有
<lb n="0469a20"/>漏。</p>
<p id="pT41p0469a2002" type="inline">論所以者何。徵餘有為法是有漏所
<lb n="0469a21"/>以。</p>
<p id="pT41p0469a2102" type="inline">論諸漏於中等隨增故。答也。餘有為
<lb n="0469a22"/>法名。為有漏者。以身見等諸漏<anchor xml:id="beg0469002"/>於彼<anchor xml:id="end0469002"/>苦．
<lb n="0469a23"/>集法中平等隨增故名有漏。</p>
<p id="pT41p0469a2312" type="inline">論。緣滅
<lb n="0469a24"/>道諦至自當顯說。釋伏難也。難云。身見等
<lb n="0469a25"/>漏緣四諦生。因何唯苦．集諦名為有漏。非
<lb n="0469a26"/>滅．道諦。答云。緣滅．道諦諸漏雖生。而不
<lb n="0469a27"/>隨增故非有漏。不隨增所以。指下當釋也
<lb n="0469a28"/>　佛涅槃後五百年中。<anchor xml:id="beg0469003"/>土火<anchor xml:id="end0469003"/>羅<anchor xml:id="beg0469004"/>縛<anchor xml:id="end0469004"/>國法勝
<lb n="0469a29"/>論師。造阿毘曇心論中云。若生煩惱是聖
<lb n="0469b01"/>說有漏。至六百年。達磨多羅造雜阿毘曇
<lb n="0469b02"/>心論。以生名濫改云。若增諸煩惱是聖說
<lb n="0469b03"/>有漏　此正其文不正其義。正理云。云何
<lb n="0469b04"/>隨眠。共相應法．及所緣境有隨增義。先軌
<lb n="0469b05"/>範師作如是說。如城邑側有雜穢聚。糞．水．
<lb n="0469b06"/>土等之所共成。於此聚中。由糞過失<anchor xml:id="beg0469005"/>令<anchor xml:id="end0469005"/>
<lb n="0469b07"/>成不淨。由水等力令糞轉增。更互相依皆
<lb n="0469b08"/>甚可惡。<anchor xml:id="tnote0469006"/>是如是煩惱相應聚中。由煩惱力染
<lb n="0469b09"/>心．心所。煩惱由彼勢力轉增。更<anchor xml:id="beg0469007"/>互<anchor xml:id="end0469007"/>相依
<lb n="0469b10"/>成雜穢污。此聚相續穢污漸增。亦令隨行生
<lb n="0469b11"/>等成染　如猪．犬等居雜穢聚。生極<anchor xml:id="beg0469008"/>眠<anchor xml:id="end0469008"/>
<lb n="0469b12"/>樂。眠戲其中。糞穢所塗轉增不淨。<anchor xml:id="beg0469009"/>後<anchor xml:id="end0469009"/>由
<lb n="0469b13"/>猪等穢聚漸增。如是。所緣自地有漏。由煩
<lb n="0469b14"/>惱力有漏義成。彼<anchor xml:id="begd1e6446"/>後<anchor xml:id="endd1e6446"/>有能順煩惱力。令
<lb n="0469b15"/>其三品相次漸增　已上論文。釋自地有漏
<lb n="0469b16"/>法<anchor xml:id="beg0469010"/>猶<anchor xml:id="end0469010"/>如猪等。煩惱如<anchor xml:id="beg0469011"/>塵<anchor xml:id="end0469011"/>。相應如水．土也
<lb n="0469b17"/>　如清淨人。誤墮穢聚雖觸塵穢。而非所
<lb n="0469b18"/>增。人亦無能增彼穢聚。如是。無漏．異界地
<lb n="0469b19"/>法。雖有亦被煩惱所緣。而彼相望互無增
<lb n="0469b20"/>義。此緣無漏．異地隨眠。但<anchor xml:id="beg0469012"/>相<anchor xml:id="end0469012"/>應有隨增
<lb n="0469b21"/>理　准此故知。苦．集與漏更互相增。雖漏
<lb n="0469b22"/>與境更互相增。然<anchor xml:id="beg0469013"/>取<anchor xml:id="end0469013"/>增漏名為有漏。不取
<lb n="0469b23"/>增境。以此正釋境能增漏名有漏故。即
<lb n="0469b24"/>有能生．亦能增漏名為有漏。如沃壤田能
<lb n="0469b25"/>生苗稼。亦令增盛名為有苗。如<anchor xml:id="beg0469014"/>醎塷<anchor xml:id="end0469014"/>田
<lb n="0469b26"/>雖生其苗。不能增盛名曰無苗。苦．集能
<lb n="0469b27"/>生。能增故名有漏。滅．道雖生不增名為無
<lb n="0469b28"/>漏　然釋漏名有正有傍。下文釋漏有其
<lb n="0469b29"/>多義。一住義名漏。即留住之義。令諸有情
<lb n="0469c01"/>留住生死。二流義名漏。即流轉之義。令諸
<lb n="0469c02"/>有情流轉生死准上二釋。漏義即寬流義即
<lb n="0469c03"/>狹。漏即通其流義．住義。流即流義不通住
<lb n="0469c04"/>義。又流義是寬通其傍順。漏即是狹不通
<lb n="0469c05"/>順流。此上二釋從喻立名。如<anchor xml:id="beg0469015"/>堤<anchor xml:id="end0469015"/>塘漏水。
<lb n="0469c06"/>望正流住而不違此喻。六根漏泄煩惱即
<lb n="0469c07"/>住生死。不順正流趣向涅槃。雖亦因業
<lb n="0469c08"/>住其生死。若無煩惱。雖有諸業即不受
<lb n="0469c09"/>故。煩惱名漏。非業名漏。鞞婆沙云。煩惱留
<lb n="0469c10"/>住則定。行則不定。由如水漏穿破堤塘。傍
<lb n="0469c11"/>流漂蕩<anchor xml:id="beg0469016"/>則<anchor xml:id="end0469016"/>損苗稼。喻煩惱穿破六根之<anchor xml:id="beg0469017"/>堤<anchor xml:id="end0469017"/>
<lb n="0469c12"/>塘。漂蕩損善法之苗稼。雖此漏義兩釋不
<lb n="0469c13"/>同。皆是正釋漏義。以正當漏名<anchor xml:id="beg0469018"/>釋<anchor xml:id="end0469018"/>故。鞞
<lb n="0469c14"/>婆沙論更有四釋。漬義。主義。持義。醉義
<lb n="0469c15"/>　漬義者。如種得漬則有芽生。眾生為結所
<lb n="0469c16"/>
<anchor xml:id="beg0469019"/>瀆<anchor xml:id="end0469019"/>則有果報芽生　主義者。如人為主所
<lb n="0469c17"/>鐶不得東西。眾生為結所鐶不越三界
<lb n="0469c18"/>　<anchor xml:id="beg0469020"/>將<anchor xml:id="end0469020"/>義者。譬如有人為鬼所<anchor xml:id="begd1e6621"/>將<anchor xml:id="endd1e6621"/>不應說而
<lb n="0469c19"/>說。不應作而作。眾生為結所持亦爾　醉
<lb n="0469c20"/>義者。如人醉酒即無慚愧。眾生為結所醉
<lb n="0469c21"/>亦爾　由惑具此義故名之為漏。此四義
<lb n="0469c22"/>釋亦得傍也。</p>
<p id="pT41p0469c2206" type="inline">論。已辨有漏無漏云何。
<lb n="0469c23"/>
<anchor xml:id="beg0469021"/>此<anchor xml:id="end0469021"/>第二釋無漏。於中有四。一文前結引。二
<lb n="0469c24"/>出無漏體。三釋無漏義。四釋三無為。此即
<lb n="0469c25"/>初也。</p>
<p id="pT41p0469c2503" type="inline">論。謂道聖諦及三無為。此即第二
<lb n="0469c26"/>出無漏體。於中有三。一總出法體。二列無
<lb n="0469c27"/>為名。三結無漏名。此是初也。</p>
<p id="pT41p0469c2712" type="inline">論。何等
<lb n="0469c28"/>為三至擇非<anchor xml:id="beg0469022"/>滅<anchor xml:id="end0469022"/>。此即第二列無為名。</p>
<lb n="0469c29"/>
<p id="pT41p0469c2901">論。此虛空等至名無漏法。此即第三結無漏
<lb n="0470a01"/>名。</p>
<p id="pT41p0470a0102" type="inline">論。所以者何至不隨增故。此即第
<lb n="0470a02"/>三釋無漏義。以貪等諸漏。於道<anchor xml:id="beg0470001"/>聖<anchor xml:id="end0470001"/>及<anchor xml:id="beg0470002"/>為<anchor xml:id="end0470002"/>
<lb n="0470a03"/>法不隨增故。此中道．滅諦緣而不增。虛空．
<lb n="0470a04"/>及非擇滅不緣不增　正理云。無漏法。自
<lb n="0470a05"/>
<anchor xml:id="beg0470003"/>判<anchor xml:id="end0470003"/>。譬喻論師違理背經妄作此說。非有情
<lb n="0470a06"/>數離過身中。所有色等名無漏法　此必不
<lb n="0470a07"/>然。違契經故。如契經言。謂於過去．未來．
<lb n="0470a08"/>現在諸所有色。生長現貪或嗔或癡。乃至廣
<lb n="0470a09"/>說。非有情數離過身中所有色等。既能生長
<lb n="0470a10"/>有情貪等。云何無漏。所以者何。無比。指鬘。
<lb n="0470a11"/>烏盧頻螺迦葉波等。緣世尊身生長貪．嗔．
<lb n="0470a12"/>癡等漏故　彼計。於言非境第七。是依第
<lb n="0470a13"/>七。如油於麻。為漏所依故名有漏　此不
<lb n="0470a14"/>應理。以於去．來說起現故。<anchor xml:id="beg0470004"/>不<anchor xml:id="end0470004"/>未曾依
<lb n="0470a15"/>去．來起現在貪等。是故彼計決定非善。乃
<lb n="0470a16"/>至廣說　又一切聲<anchor xml:id="beg0470005"/>聞<anchor xml:id="end0470005"/>應無漏。以聲定非
<lb n="0470a17"/>諸漏依故。不應執聲<anchor xml:id="beg0470006"/>定<anchor xml:id="end0470006"/>是無漏。經<anchor xml:id="beg0470007"/>定<anchor xml:id="end0470007"/>聲
<lb n="0470a18"/>體是雜染故。乃至又顯色等糞穢酒等非漏
<lb n="0470a19"/>依故。應皆無漏。乃至廣說　又云。又譬喻
<lb n="0470a20"/>部異生身中眼等亦應非漏依止。彼執五識
<lb n="0470a21"/>無染污故。</p>
<p id="pT41p0470a2105" type="inline">論。於略所說至色於中行。
<lb n="0470a22"/>此即第四釋三無為。<anchor xml:id="beg0470008"/>中<anchor xml:id="end0470008"/>有三。一釋虛空二
<lb n="0470a23"/>釋擇滅。三釋非擇滅。此即初也　列名未
<lb n="0470a24"/>釋名之為略。雖諸部立無為不同。此三
<lb n="0470a25"/>無為諸部皆有　大乘加<anchor xml:id="tnote0470009"/>六三。謂不動。想受
<lb n="0470a26"/>滅。及三性真如　大眾部等加六無為。謂四
<lb n="0470a27"/>無色為四。八緣起支性。九聖道支性　化地
<lb n="0470a28"/>部<anchor xml:id="beg0470010"/>六<anchor xml:id="end0470010"/>
<anchor xml:id="beg0470011"/>加<anchor xml:id="end0470011"/>六無為。四不動。五善法真如。六不
<lb n="0470a29"/>善法真如。七無記法真如。八聖道支真如。九
<lb n="0470b01"/>緣起真如　一切有部立三無為　然於其
<lb n="0470b02"/>中。虛空但以無礙為性。簡餘法也。無礙之
<lb n="0470b03"/>言。簡於色法。色有礙故。但以之言。簡心．心
<lb n="0470b04"/>所．及不相應．二種無為。此等諸法體雖無礙
<lb n="0470b05"/>
<anchor xml:id="beg0470012"/>問<anchor xml:id="end0470012"/>於虛空。更有別體。非是但以無礙為
<lb n="0470b06"/>性　色。於中行<anchor xml:id="beg0470013"/>問<anchor xml:id="end0470013"/>者。釋虛空相也。色是
<lb n="0470b07"/>礙法於空中行顯空無礙。於礙法中不得
<lb n="0470b08"/>行故。無礙之法於空中行不顯無礙。於礙
<lb n="0470b09"/>法中亦得行故　正理釋云。虛空但以無
<lb n="0470b10"/>礙為性。於中諸法最極<anchor xml:id="beg0470014"/>頓<anchor xml:id="end0470014"/>現故名虛空。是
<lb n="0470b11"/>即無障以為其相。所有大種。及造色聚。一切
<lb n="0470b12"/>不能遍覆障故。或非所障。亦<anchor xml:id="beg0470015"/>非<anchor xml:id="end0470015"/>能障。是
<lb n="0470b13"/>故說言無障為相　准此論文。非能．所障
<lb n="0470b14"/>者。簡空界色。雖無能障是所障故。但以無
<lb n="0470b15"/>礙為性。與此論同　婆沙評曰。應作是
<lb n="0470b16"/>說。實有虛空。以彼不知即謂非有。由前
<lb n="0470b17"/>教．理實有虛空　問若爾虛空有何作用
<lb n="0470b18"/>答虛空無為無有作用。然此<anchor xml:id="beg0470016"/>然<anchor xml:id="end0470016"/>為種種<anchor xml:id="beg0470017"/>虛<anchor xml:id="end0470017"/>
<lb n="0470b19"/>空界作增上緣。種種空界。能與種種大種
<lb n="0470b20"/>作近增上緣。彼大種能與有對造色等作
<lb n="0470b21"/>近增上緣。彼有對造色。能與心心所作近
<lb n="0470b22"/>增上緣。若無虛空。如是展轉因果次第皆
<lb n="0470b23"/>不成立。勿有此失。是故虛空體相實有不
<lb n="0470b24"/>應撥無。</p>
<p id="pT41p0470b2404" type="inline">論。擇滅即以至名為擇滅。釋
<lb n="0470b25"/>二滅　文中有三。一出<anchor xml:id="beg0470018"/>性<anchor xml:id="end0470018"/>。二釋得名。三
<lb n="0470b26"/>明同異。此即初也　擇滅則以離繫為性者。
<lb n="0470b27"/>舉離繫名出擇滅體。所以是離繫者。由諸
<lb n="0470b28"/>有漏遠離自性．所緣繫縛。證得解<anchor xml:id="begd1e6944"/>脫<anchor xml:id="endd1e6944"/>。即此
<lb n="0470b29"/>解脫名為擇滅。以此擇滅。離繫為性。</p>
<lb n="0470c01"/>
<p id="pT41p0470c0101">論。擇謂簡擇至名為擇滅。釋得名也　於
<lb n="0470c02"/>中有二。一法說。二喻顯。此即初也　擇謂
<lb n="0470c03"/>簡擇即慧差別者。決斷名智。推<anchor xml:id="beg0470019"/>求<anchor xml:id="end0470019"/>名見。擇
<lb n="0470c04"/>法名慧。簡擇即是。慧之差別功能名也。以
<lb n="0470c05"/>八忍．智等各別簡擇四諦故。名為擇也
<lb n="0470c06"/>　擇力所得滅名為擇滅。由慧簡擇四諦理故。
<lb n="0470c07"/>斷於煩惱證得此滅。從其能證名為擇滅
<lb n="0470c08"/>擇之滅故名為擇滅。此是法說諸論意同
<lb n="0470c09"/>　有人云。謂有漏慧異無漏慧名慧差別。或無
<lb n="0470c10"/>染異有染名慧差別　此釋謬也。此中明
<lb n="0470c11"/>慧擇四諦能。<anchor xml:id="tnote0470020"/>造述會擇．不擇。慧漏．無漏等。</p>
<lb n="0470c12"/>
<p id="pT41p0470c1201">論如牛所駕車至故作是說。二喻顯也。牛
<lb n="0470c13"/>車略去所駕二字擇滅略去力所得三字。故
<lb n="0470c14"/>名擇滅。</p>
<p id="pT41p0470c1404" type="inline">論。一切有漏法同一擇滅耶。
<lb n="0470c15"/>三明同異也　正量部計。一切有<anchor xml:id="beg0470021"/>漏<anchor xml:id="end0470021"/>同
<lb n="0470c16"/>
<anchor xml:id="beg0470022"/>有<anchor xml:id="end0470022"/>一擇滅　婆沙或說唯內法有　經部有
<lb n="0470c17"/>說擇滅無體　為對諸宗故寄問起　於
<lb n="0470c18"/>中有七。一問。二略答。三重問。四廣答。五
<lb n="0470c19"/>反釋。六難。七通。此即問也。</p>
<p id="pT41p0470c1911" type="inline">論。不爾。略
<lb n="0470c20"/>答也。</p>
<p id="pT41p0470c2003" type="inline">論。云何。重問<anchor xml:id="beg0470023"/>也<anchor xml:id="end0470023"/>。</p>
<p id="pT41p0470c2009" type="inline">論。隨繫
<lb n="0470c21"/>事<anchor xml:id="beg0470024"/>各<anchor xml:id="end0470024"/>別。舉頌廣答也。</p>
<p id="pT41p0470c2109" type="inline">論。謂隨繫事量
<lb n="0470c22"/>離繫事亦爾。釋<anchor xml:id="beg0470025"/>文<anchor xml:id="end0470025"/>也。事謂體事。隨所繫
<lb n="0470c23"/>體有爾所體。擇滅亦爾有爾所也。隨繫事
<lb n="0470c24"/>言簡無漏法也。</p>
<p id="pT41p0470c2407" type="inline">論。若不爾者至諸煩
<lb n="0470c25"/>惱滅。此反釋也。若<anchor xml:id="beg0470026"/>爾<anchor xml:id="end0470026"/>不如有部隨繫事量
<lb n="0470c26"/>各別擇滅者。即有此失。</p>
<p id="pT41p0470c2610" type="inline">論。若如是者
<lb n="0470c27"/>至則為無用。若如前義。即有後失。本為證
<lb n="0470c28"/>滅令惑不生修餘對治。滅既證<anchor xml:id="beg0470027"/>滅<anchor xml:id="end0470027"/>已。修
<lb n="0470c29"/>餘對治即為無用。</p>
<p id="pT41p0470c2908" type="inline">論。依何義說滅無
<lb n="0471a01"/>同類。正量部難。若不如我宗同一擇滅。則
<lb n="0471a02"/>有眾多同類擇滅。因何經說滅無同類。</p>
<lb n="0471a03"/>
<p id="pT41p0471a0301">論。依滅自無至非無同類。通難也。除初無
<lb n="0471a04"/>漏一切有為法。皆從同類因生。亦與他作
<lb n="0471a05"/>同類因。初無漏雖不<anchor xml:id="beg0471001"/>從<anchor xml:id="end0471001"/>同類因生與他
<lb n="0471a06"/>作同類因。不得名為無同類也。擇滅自
<lb n="0471a07"/>不從同類因生。亦不與他作同類因。故
<lb n="0471a08"/>作是說滅無同類。此是婆沙二十一初釋也
<lb n="0471a09"/>　今釋擇滅五門分別。一出體性。二辨得
<lb n="0471a10"/>名。三得差別。四證同異。五斷不同　一出體
<lb n="0471a11"/>性者。七十五法中以擇滅為體。如有漏法
<lb n="0471a12"/>一一極微。一一剎那。各別法上有一擇滅。故
<lb n="0471a13"/>諸論云。隨繫事量擇滅亦爾　一辨得名
<lb n="0471a14"/>者。善慧差別名之為擇。由擇力證名為擇
<lb n="0471a15"/>滅。屬主釋也　三得差別者。就中有四。一
<lb n="0471a16"/>述正義。二敘異說。三述違理教。四釋通外
<lb n="0471a17"/>難　一述正義者。自身煩惱。俱有．及得。隨
<lb n="0471a18"/>彼彼品別對治道生。得離身時。彼法擇滅。
<lb n="0471a19"/>爾時名得。由自性斷得擇滅故　他身染
<lb n="0471a20"/>法。及一切色。不染有漏無色。所有無為。由
<lb n="0471a21"/>緣彼法自身煩惱至究竟盡。所繫法上所有
<lb n="0471a22"/>無為。爾時起得。能縛斷故　問<anchor xml:id="beg0471002"/>所<anchor xml:id="end0471002"/>以知然。
<lb n="0471a23"/>答此論隨眠品云。由此應說。煩惱等斷定何
<lb n="0471a24"/>所從。自相續中煩惱等斷。由得斷故　他
<lb n="0471a25"/>相續中煩惱等斷。及一切色．不染法斷。由能
<lb n="0471a26"/>緣彼自相續中。所有諸惑究竟斷故　准此
<lb n="0471a27"/>論文。故知。此二種斷得無為異　問又准
<lb n="0471a28"/>何文。證知煩惱得斷是自性斷。不染法等是
<lb n="0471a29"/>緣縛斷答此<anchor xml:id="beg0471003"/>論<anchor xml:id="end0471003"/>第十六云。何緣諸地有漏善
<lb n="0471b01"/>法。唯最後道能斷。非餘。以諸善法非自性
<lb n="0471b02"/>斷。斷已有容現在前故。然由緣彼煩惱盡
<lb n="0471b03"/>時。方說名為斷彼善法。爾時善法得離繫
<lb n="0471b04"/>故。由此乃至緣彼煩惱。餘一品在。斷義不
<lb n="0471b05"/>成。善法爾時未離繫故。准上論文。故知。斷
<lb n="0471b06"/>已不行名自性斷。斷已容行是<anchor xml:id="beg0471004"/>所緣<anchor xml:id="end0471004"/>斷。</p>
<lb n="0471b07"/>
<p id="pT41p0471b0701">又正理第六。阿毘達磨諸大論師。依經所說
<lb n="0471b08"/>立二種斷。一自性斷。二所緣斷　若法是結．
<lb n="0471b09"/>及一果等。對治生時。於彼得斷名自性斷
<lb n="0471b10"/>　由彼斷故。於所緣事便得離繫。不必於
<lb n="0471b11"/>中得不成就名所緣斷　此中一切若有漏
<lb n="0471b12"/>色。若不染污有漏無色。及彼諸得。生等法上。
<lb n="0471b13"/>有見所斷．及修所斷結所繫。如是諸結漸
<lb n="0471b14"/>次斷時。於一一品各別體上起離繫得。彼
<lb n="0471b15"/>諸結．及一果等皆名已斷<anchor xml:id="beg0471005"/>
(已上釋自性斷)
<anchor xml:id="end0471005"/>　言一果
<lb n="0471b16"/>者。結俱<anchor xml:id="beg0471006"/>有<anchor xml:id="end0471006"/>等。等者等取得也。彼有漏色．及
<lb n="0471b17"/>不染污有漏無色．并彼諸得．生等法上諸離
<lb n="0471b18"/>繫得。爾時未起。未名為斷。由彼諸法唯隨
<lb n="0471b19"/>彼最後無間
(已上釋所緣斷)
准上論文。自身煩惱。及
<lb n="0471b20"/>俱有法．并二法得。由對治道斷彼彼品。得
<lb n="0471b21"/>捨之時得擇滅也。非是由能緣煩惱斷故
<lb n="0471b22"/>而得擇滅　二敘異說者。就中有二。一太
<lb n="0471b23"/>法師等已上諸德釋云。然苦．集遍<anchor xml:id="beg0471007"/>便<anchor xml:id="end0471007"/>同一繫
<lb n="0471b24"/>縛。斷苦下十便<anchor xml:id="fxT41p0471b01"/>時。雖為集下遍使所縛
<lb n="0471b25"/>未斷。而說苦下使等得離繫者。以自種使
<lb n="0471b26"/>近。離自種能繫時。所繫得解脫。如人離自
<lb n="0471b27"/>身上近枷鎖時。說人得解脫　他種使遠。
<lb n="0471b28"/>彼未離而解脫如人獄中雖彼未離獄門。
<lb n="0471b29"/>而獄中有已離身上近枷鎖故。名已解脫
<lb n="0471c01"/>　修道門中九品相縛亦爾。斷初品時。自品
<lb n="0471c02"/>近離繫說得解脫。八品遠繫雖復未得斷。
<lb n="0471c03"/>而斷初品染污說<anchor xml:id="beg0471008"/>得<anchor xml:id="end0471008"/>無為。其餘八品例釋
<lb n="0471c04"/>可知　唯染污色．及餘不染五蘊。斷第九品
<lb n="0471c05"/>能繫盡。所繫之事方說解脫　一唐三藏。
<lb n="0471c06"/>改<anchor xml:id="beg0471009"/>大<anchor xml:id="end0471009"/>小乘諸師釋云。問若離繫縛證得擇
<lb n="0471c07"/>滅。如苦智已生集智未生。見苦所斷。猶為
<lb n="0471c08"/>集下遍行惑繫。如何證滅　修道九品隨斷
<lb n="0471c09"/>一品乃至前<anchor xml:id="beg0471010"/>八<anchor xml:id="end0471010"/>猶後品繫如何證滅　解云
<lb n="0471c10"/>雖斷能縛所縛解脫證得擇滅。然能縛惑
<lb n="0471c11"/>有強有弱。一相應縛。謂<anchor xml:id="beg0471011"/>煩<anchor xml:id="end0471011"/>惱縛彼同時心．
<lb n="0471c12"/>心所法。令於所緣不得自在　二所緣縛。
<lb n="0471c13"/>謂惑緣境有毒勢力。縛此所緣令不自在。
<lb n="0471c14"/>就緣縛中<anchor xml:id="begd1e7376"/>後<anchor xml:id="endd1e7376"/>有其四。一同部同品。二同部
<lb n="0471c15"/>異品。三異部同品。四異部異品　并前相應
<lb n="0471c16"/>總有五縛。就五縛中斷強證滅。斷弱非
<lb n="0471c17"/>證　言強弱者。一相應縛其力最強。二同
<lb n="0471c18"/>部同品縛其力次強。三同部異品縛其力次
<lb n="0471c19"/>強。四異部同品縛其力稍弱。五異部異品縛
<lb n="0471c20"/>其力最弱　於五縛中前三是強。後二是弱。
<lb n="0471c21"/>若斷前三隨其所應證得擇滅。後之二種
<lb n="0471c22"/>能縛力微。非由斷彼證得擇滅　如見苦
<lb n="0471c23"/>所斷法總有二類。相應法為一類。得．四相
<lb n="0471c24"/>為一類。相應法具五縛。得與四相除相應
<lb n="0471c25"/>縛有餘四縛。若苦智已生集智未生。見苦
<lb n="0471c26"/>所斷相應法。由斷相應縛。同部同品縛。同
<lb n="0471c27"/>部異品縛故。證得擇滅以斷強故。得與四
<lb n="0471c28"/>相。由斷同部同品。同部異品縛故。證得擇
<lb n="0471c29"/>滅以斷強故。此相應法．得．及四相。爾時雖
<lb n="0472a01"/>為集下異部同品異品遍行惑縛。以微劣
<lb n="0472a02"/>故而證得<anchor xml:id="beg0472001"/>滅<anchor xml:id="end0472001"/>。又<anchor xml:id="beg0472002"/>復<anchor xml:id="end0472002"/>爾時雖斷後四部。見
<lb n="0472a03"/>苦所斷異部同品．異品縛。而不能證後四
<lb n="0472a04"/>部無為。未斷強故。見所斷惑九品同一品
<lb n="0472a05"/>斷。約所斷惑有九品故。所以得說同品．異
<lb n="0472a06"/>品　如見苦所斷。見集見滅見道所斷各有
<lb n="0472a07"/>二類准釋可知　修道所斷總有三類。染相
<lb n="0472a08"/>應法為一類。染相應法上得．四相為一類。
<lb n="0472a09"/>餘有漏法為一類。即是染污色．并此色上得．
<lb n="0472a10"/>及四相。及不染五蘊　初類具五縛。後二類
<lb n="0472a11"/>各有四縛除相應縛非<anchor xml:id="beg0472003"/>相<anchor xml:id="end0472003"/>應。故　若斷初
<lb n="0472a12"/>品染相應法。由斷相應縛同部同品縛。證
<lb n="0472a13"/>得無為以斷強故。爾時雖為同部異品餘
<lb n="0472a14"/>八品縛。以劣<anchor xml:id="beg0472004"/>縛<anchor xml:id="end0472004"/>故亦證無為。不同見道。
<lb n="0472a15"/>見道九品一品斷故。所以同部同品．異品俱
<lb n="0472a16"/>可說強修道九品別斷。所以同部異品說名
<lb n="0472a17"/>為弱　或可。見道同部異品亦名為弱。如諸
<lb n="0472a18"/>異生五部雜斷。隨斷前品。猶為未斷見惑
<lb n="0472a19"/>之所繫縛。以劣弱故亦證擇滅。以此而言。
<lb n="0472a20"/>故知是弱。若異部同品異品遍行惑先已斷
<lb n="0472a21"/>故。設不斷彼亦證無為。以縛劣故。初品染
<lb n="0472a22"/>得四相。斷初品時。由斷同部同品縛。以
<lb n="0472a23"/>斷強故證得無為。同部異品異部同品異
<lb n="0472a24"/>品皆准前說。如斷初品所餘八品准釋可
<lb n="0472a25"/>知。<anchor xml:id="beg0472005"/>餘<anchor xml:id="end0472005"/>有漏法亦有九品。擬<anchor xml:id="beg0472006"/>儀<anchor xml:id="end0472006"/>相當故。說
<lb n="0472a26"/>同品異品。斷餘有漏法時。由斷同部同品．
<lb n="0472a27"/>異品縛。以斷強故證得無為。異部同品．異
<lb n="0472a28"/>品先已斷故設不斷彼亦證擇滅。以縛劣
<lb n="0472a29"/>故。又此餘有漏法是緣縛斷。要斷能緣九品
<lb n="0472b01"/>惑盡。所緣之法方名為斷　三述違理．教
<lb n="0472b02"/>者。諸德亦釋。雖云<anchor xml:id="beg0472007"/>進<anchor xml:id="end0472007"/>縛．遠縛．及<anchor xml:id="beg0472008"/>縛<anchor xml:id="end0472008"/>。強．弱
<lb n="0472b03"/>不同。斷有差別。然皆同說由同品等能緣
<lb n="0472b04"/>煩惱斷故。同品等所緣諸煩惱等得解脫也。
<lb n="0472b05"/>如修斷惑九品互相緣縛。其第九品惑上擇
<lb n="0472b06"/>滅。雖斷上八品能緣不得離繫。以非同
<lb n="0472b07"/>部同品。遠故劣故。斷第九品時。以斷同部
<lb n="0472b08"/>同品。近故強故。得離繫也　然諸德同為
<lb n="0472b09"/>此釋將希奇當理。然無文<anchor xml:id="beg0472009"/>暄<anchor xml:id="end0472009"/>度仍違理．
<lb n="0472b10"/>教　言違理者。且如修惑九品<anchor xml:id="beg0472010"/>受<anchor xml:id="end0472010"/>互相緣。
<lb n="0472b11"/>有何別因煩惱自部自品。繫縛自部自品
<lb n="0472b12"/>為近為強。自部異品緣縛之時。有何別理
<lb n="0472b13"/>名遠名<anchor xml:id="beg0472011"/>劣<anchor xml:id="end0472011"/>。如下品惑緣下品時。有何別
<lb n="0472b14"/>因強。上八品緣下品時。斷上八品不證
<lb n="0472b15"/>無為。斷下品時始得擇滅。若言力同所繫。
<lb n="0472b16"/>不得言<anchor xml:id="beg0472012"/>強<anchor xml:id="end0472012"/>是下品故。若言力勝所繫不
<lb n="0472b17"/>名同品。力勝下品非下品故。如何與下
<lb n="0472b18"/>品同耶。<anchor xml:id="tnote0472013"/>故何故云有力勝上八品。又下品惑合
<lb n="0472b19"/>緣兩品時。為如同品強。為如異品劣。不
<lb n="0472b20"/>可一品亦強．亦劣。又此惑緣縛自．他品時。
<lb n="0472b21"/>豈有分別縛自品即強。縛他品即劣耶
<lb n="0472b22"/>　言違教者。正理第六云。阿毘達磨諸大論
<lb n="0472b23"/>師依經所說立二種斷故。准此論文。一切
<lb n="0472b24"/>論師其意皆同。一自性斷。謂捨得時名之為
<lb n="0472b25"/>斷。由此證得擇滅無為。二所緣斷。由斷最
<lb n="0472b26"/>後品惑證得擇滅。今立斷云由同部同品
<lb n="0472b27"/>斷。及相應斷故得無為者。此非是自性斷。
<lb n="0472b28"/>非捨得時得擇滅故。復非所緣斷。非最後
<lb n="0472b29"/>品證擇滅故。憑何聖教立此一斷。而違阿
<lb n="0472c01"/>毘達磨諸大論師立二斷耶　四通外難者。
<lb n="0472c02"/>難曰。若斷染法捨得之時名自性斷。非所
<lb n="0472c03"/>緣斷者。何故諸論皆言隨所繫事量無為
<lb n="0472c04"/>亦爾。又婆沙三十一云。諸有漏法無始時
<lb n="0472c05"/>來。煩惱所繫不得解脫。若斷煩惱彼離繫
<lb n="0472c06"/>故便得解脫。如人被縛得解脫時人名解
<lb n="0472c07"/>脫。非謂繩等。既所繫證得解脫。故外物中
<lb n="0472c08"/>亦得解脫　又雜心等云。應知從所緣可
<lb n="0472c09"/>令諸惑斷　准上論文。故知諸惑是所緣
<lb n="0472c10"/>斷。然與不<anchor xml:id="beg0472014"/>染<anchor xml:id="end0472014"/>色等不同。故知斷同品時
<lb n="0472c11"/>證得擇滅　釋曰。此所引文竝非定證。不
<lb n="0472c12"/>分明故。誰能信此不明了文。而違阿毘達
<lb n="0472c13"/>磨諸大論師。依經所說立二斷耶。詳此三
<lb n="0472c14"/>文皆有別意。且如所引隨繫事量無為亦
<lb n="0472c15"/>爾者。此明擇滅數量不明斷證。以婆沙異
<lb n="0472c16"/>師<anchor xml:id="beg0472015"/>計<anchor xml:id="end0472015"/>擇滅無為同能繫事量故。對法師說
<lb n="0472c17"/>如所繫事量。又對正量部立唯一無為故
<lb n="0472c18"/>作是說。非明染污法是所緣斷。諸有漏法
<lb n="0472c19"/>無始時來。乃至如人被縛得解脫時人名
<lb n="0472c20"/>解脫。非謂繩等者。此以異師執斷法而於
<lb n="0472c21"/>能繫得於解脫。非於所縛外法上得。故作
<lb n="0472c22"/>是說。非是不許有自性斷作此說也。應
<lb n="0472c23"/>知從所緣可令諸惑斷者。對相應說．非
<lb n="0472c24"/>是欲遮自性斷也　四<anchor xml:id="beg0472016"/>論<anchor xml:id="end0472016"/>同異者。擇滅無
<lb n="0472c25"/>為隨繫事量。故知一一法上唯有一擇滅。
<lb n="0472c26"/>又一切無學。皆於一切有漏法中證得擇滅。
<lb n="0472c27"/>
<anchor xml:id="beg0472017"/>故知擇滅<anchor xml:id="end0472017"/>必<anchor xml:id="beg0472018"/>定<anchor xml:id="end0472018"/>共證婆沙通經云。問若爾。
<lb n="0472c28"/>何故涅槃名不共法。答涅槃體雖是共。而就
<lb n="0472c29"/>得說名不共法。以離繫得一一有情自相續
<lb n="0473a01"/>中各別起故。又引經說。如來解脫與餘阿
<lb n="0473a02"/>羅漢等無異。此就所證滅說　五斷不同
<lb n="0473a03"/>者。今應依斷作句數分別。法有三種。一自
<lb n="0473a04"/>身所得法。<anchor xml:id="beg0473001"/>亦<anchor xml:id="end0473001"/>他身所得法。三非二所得法。一
<lb n="0473a05"/>望自身所得。七十五法分別者。有自性斷非
<lb n="0473a06"/>所緣斷者。謂煩惱大地。不善大<anchor xml:id="beg0473002"/>地<anchor xml:id="end0473002"/>。小煩惱
<lb n="0473a07"/>地。不定中貪嗔慢疑　有所緣斷非自性斷
<lb n="0473a08"/>者。謂十色全。無表一分除無漏者。大善地法
<lb n="0473a09"/>一分。不相應中除四相及得一分餘九不相
<lb n="0473a10"/>應法全　亦自性斷亦所緣斷者。謂心王。十
<lb n="0473a11"/>大地尋伺一分。及悔．眠全。四相。及得一分
<lb n="0473a12"/>有漏者。此等與自性斷相應．俱有．及得是
<lb n="0473a13"/>自性斷也。非彼相應俱有．及得是所緣斷
<lb n="0473a14"/>也　俱非句者。謂七十五法中。是無漏法者
<lb n="0473a15"/>皆非二斷　若通就他身作問答者。但自
<lb n="0473a16"/>性斷皆所緣斷。自結一果等他所斷故。總有
<lb n="0473a17"/>三句　除自性斷非所緣斷。若他身所得法．
<lb n="0473a18"/>及非二所得法。有漏者但有所緣斷一句。無
<lb n="0473a19"/>漏者俱非句。</p>
<p id="pT41p0473a1906" type="inline">論。已說擇滅至得非擇滅。
<lb n="0473a20"/>結前舉後頌也　以得不同簡名體也。</p>
<lb n="0473a21"/>
<p id="pT41p0473a2101">論。謂能永礙至名非擇滅。釋頌文也　言
<lb n="0473a22"/>得滅異前者。前因擇得。此不因擇。故言異
<lb n="0473a23"/>前。得不因慧但由闕緣名非擇滅。不應釋
<lb n="0473a24"/>言前滅是善。此滅無記名異前也。若爾即
<lb n="0473a25"/>是前得善滅。今得非善。即應得滅異前名
<lb n="0473a26"/>非<anchor xml:id="beg0473003"/>善<anchor xml:id="end0473003"/>滅。然此闕緣名為非擇滅。因非擇得
<lb n="0473a27"/>
<anchor xml:id="beg0473004"/>非<anchor xml:id="end0473004"/>擇滅。亦<anchor xml:id="beg0473005"/>辨<anchor xml:id="end0473005"/>得<anchor xml:id="beg0473006"/>名<anchor xml:id="end0473006"/>同前擇滅是屬主釋。</p>
<lb n="0473a28"/>
<p id="pT41p0473a2801">論。得不因擇但由闕緣。釋得因也　准
<lb n="0473a29"/>此論文但由闕緣。即是更無餘力<anchor xml:id="begd1e7885"/>准<anchor xml:id="endd1e7885"/>正
<lb n="0473b01"/>理．顯宗由二因得。一由闕緣。二由非擇。
<lb n="0473b02"/>非擇<anchor xml:id="beg0473007"/>鄣<anchor xml:id="end0473007"/>故。若遇勝緣法即得生。若遇劣
<lb n="0473b03"/>緣法即不<anchor xml:id="beg0473008"/>起<anchor xml:id="end0473008"/>。正理云。擇謂如理勤所成慧。
<lb n="0473b04"/>不由此慧。有法永礙未來法生名非擇滅
<lb n="0473b05"/>　乃至　若法能礙彼法生用。此法離慧定
<lb n="0473b06"/>礙彼法。令住未來永不生故。得非擇滅。
<lb n="0473b07"/>此法實有後當成立　又顯宗云。非唯緣闕
<lb n="0473b08"/>便永不生。後遇同類緣彼復應生故。詳此
<lb n="0473b09"/>論意。<anchor xml:id="beg0473009"/>諸<anchor xml:id="end0473009"/>不生由其二緣。一由闕緣。二由
<lb n="0473b10"/>非擇滅。以後遇同類緣法得生者。此<anchor xml:id="beg0473010"/>擇<anchor xml:id="end0473010"/>非
<lb n="0473b11"/>理。後遇同類緣為是生緣。為非生緣。若
<lb n="0473b12"/>後有生緣前非闕緣。若後非生緣如何得
<lb n="0473b13"/>生。由無生緣法永不生。何關滅力　問
<lb n="0473b14"/>顯宗云。法非唯緣闕。此論云但由闕緣。兩
<lb n="0473b15"/>論不同何者為正。答准婆沙釋得不同。有
<lb n="0473b16"/>為三性法得同所得判性。由所得法力令
<lb n="0473b17"/>得起故　擇滅得從道。依道起故　非擇滅
<lb n="0473b18"/>得從眾同分。依同分起故。以無為無用。
<lb n="0473b19"/>二滅不從所得判也　婆沙亦云。虛空等
<lb n="0473b20"/>無用。故知此論但由闕緣理勝　問若爾。
<lb n="0473b21"/>何故婆沙云　虛空與四大等近增上緣耶。
<lb n="0473b22"/>答虛空無礙。大種有礙。故名為近。非謂
<lb n="0473b23"/>有力名為近也　問若爾<anchor xml:id="beg0473011"/>故<anchor xml:id="end0473011"/>。婆沙三十二
<lb n="0473b24"/>云。此非擇滅。唯於未來不生法得。所以者
<lb n="0473b25"/>何。此滅。本欲遮有為法令永不生。若永不
<lb n="0473b26"/>生此得便起。如與欲法繫屬有情。現在正
<lb n="0473b27"/>行。過去已行。未來當行。皆有生義。故於彼
<lb n="0473b28"/>法不得此滅耶。答雖本欲遮有為法。如
<lb n="0473b29"/>與欲法者。此是義言非實爾也。由如擇滅
<lb n="0473c01"/>本欲遮有漏法。煩惱繫縛。法若離繫。如與
<lb n="0473c02"/>欲法。而起滅得。然此滅得。由斷道力不由
<lb n="0473c03"/>擇滅。非擇滅得義亦准此。若不爾者。此非
<lb n="0473c04"/>擇滅。應於自得。是有力用。非但不<anchor xml:id="beg0473012"/>障<anchor xml:id="end0473012"/>。</p>
<lb n="0473c05"/>
<p id="pT41p0473c0501">有人云。此法本欲礙法不生。若法不生便
<lb n="0473c06"/>即起得送與行者　此釋誤也。應言法永
<lb n="0473c07"/>不生得非擇滅。不應言非擇滅有力送得
<lb n="0473c08"/>與行者　兩說相違應依此論　婆沙三十
<lb n="0473c09"/>二云。問諸有情類於非擇滅為共得。為不
<lb n="0473c10"/>共得耶。答此不決定。於共有法非擇滅則
<lb n="0473c11"/>共得。不共法非擇滅則各別得　准評家云。
<lb n="0473c12"/>如是說者應作是說。非擇滅多。擇滅少。所
<lb n="0473c13"/>以者何。非擇滅如有為法數量。擇滅但如有
<lb n="0473c14"/>漏法數量故。若不爾者。諸可生法。若得不
<lb n="0473c15"/>生應不得非擇滅　准此論文一切外物皆
<lb n="0473c16"/>有非擇滅。皆可證得。然於中有共．不共。若
<lb n="0473c17"/>共者共得。如共財等。若不共者即唯別得
<lb n="0473c18"/>　婆沙云問<anchor xml:id="beg0473013"/>因<anchor xml:id="end0473013"/>勝進道得煩惱不生。及諸生
<lb n="0473c19"/>處得非擇滅。何故非道果耶。答曰。不為此
<lb n="0473c20"/>滅而修道故。謂為涅槃及為離染勤修於
<lb n="0473c21"/>道。以修道故於惡趣等得非擇滅。若為此
<lb n="0473c22"/>滅而修道者。於惡趣等不得此滅。非於
<lb n="0473c23"/>生死不深厭患。可於惡趣得非擇滅故　故
<lb n="0473c24"/>得非擇滅不名道果　述曰。求擇滅得涅
<lb n="0473c25"/>槃。深厭患染法永斷入聖。可得惡趣非擇
<lb n="0473c26"/>滅故。若求非擇滅。不得不生惡趣非擇
<lb n="0473c27"/>滅也。以厭心劣後容退故。<anchor xml:id="tnote0473014"/>言意厭惡趣即
<lb n="0473c28"/>不厭人．天。故厭心劣。</p>
<p id="pT41p0473c2809" type="inline">論。如眼與意至
<lb n="0473c29"/>得非擇滅。指事釋也　如眼與意專一色<anchor xml:id="beg0473015"/>時<anchor xml:id="end0473015"/>
<lb n="0474a01"/>者。眼謂眼根。意謂意識。即是有一分意識
<lb n="0474a02"/>取色之時。餘識等法得非擇滅　或即眼識。
<lb n="0474a03"/>以意名說　或專一青等色時。<anchor xml:id="beg0474001"/>用<anchor xml:id="end0474001"/>時黃等
<lb n="0474a04"/>色。及四境念念滅者。能緣彼境五識等法。
<lb n="0474a05"/>住未來世畢竟不生。以彼不能緣過去
<lb n="0474a06"/>故。亦不更能緣餘境故。正理論云。如眼與
<lb n="0474a07"/>意專一色時。於所餘色．及一切聲．香．味．
<lb n="0474a08"/>觸等。念念滅中。緣彼少分意。及法處。得非
<lb n="0474a09"/>擇滅。以五識身與一分意識身等。於已滅
<lb n="0474a10"/>境終不能生。緣俱<anchor xml:id="beg0474002"/>境<anchor xml:id="end0474002"/>故。述曰。一分意識
<lb n="0474a11"/>者。如八勝處等。唯緣現境不緣過去。亦所
<lb n="0474a12"/>緣<anchor xml:id="beg0474003"/>定<anchor xml:id="end0474003"/>故。得非擇滅。意．及法處者。意是諸識。
<lb n="0474a13"/>法處者心所。及四相等。</p>
<p id="pT41p0474a1310" type="inline">論。於法得滅
<lb n="0474a14"/>至過現生法。此對擇滅作句數也。若就法
<lb n="0474a15"/>明滅有無。一切有漏法各有擇滅。一切有
<lb n="0474a16"/>為法各有非擇滅。即非擇滅寬。擇滅狹也。</p>
<lb n="0474a17"/>
<p id="pT41p0474a1701">若以寬問狹。稱後句答　若以狹問寬。稱
<lb n="0474a18"/>前句答　若就得以明擇滅。世寬體狹。得
<lb n="0474a19"/>通三世故寬。唯有漏法有故體狹　非擇滅
<lb n="0474a20"/>則世狹體寬。唯未來得故世狹。一切有為故
<lb n="0474a21"/>體寬。由此不同成其四句。如文可解。論。
<lb n="0474a22"/>如是已說至何謂有為。上來三頌總明漏．無
<lb n="0474a23"/>漏。下二十二頌開為蘊．處．界。先開為五蘊。
<lb n="0474a24"/>後開為處．界　初兩頌總明五蘊。次色者下
<lb n="0474a25"/>別釋五蘊并<anchor xml:id="beg0474004"/>分<anchor xml:id="end0474004"/>處．界　就前兩頌中。初
<lb n="0474a26"/>一頌總明漏無漏蘊。次一頌別明有漏蘊。</p>
<lb n="0474a27"/>
<p id="pT41p0474a2701">就前文中。初結前問後次舉頌答。後長行
<lb n="0474a28"/>釋。此即初也。</p>
<p id="pT41p0474a2806" type="inline">頌曰至有離有事等。次舉
<lb n="0474a29"/>頌答。就中。初兩句重舉有為。分為五蘊出
<lb n="0474b01"/>有為體。次兩句述有為眾名。</p>
<p id="pT41p0474b0112" type="inline">論曰。至
<lb n="0474b02"/>具攝有為<anchor xml:id="beg0474005"/>後<anchor xml:id="end0474005"/>長行釋　於中有七。一列名
<lb n="0474b03"/>體。二釋有為三釋世路。四釋言依。五釋有
<lb n="0474b04"/>離。六釋有事。七總結也。此列蘊名顯有為
<lb n="0474b05"/>名體。故正理云。老病死等災橫差別。隱積損
<lb n="0474b06"/>伏故名為蘊。此說有為有多過違。隱伏其
<lb n="0474b07"/>中遇緣便起。如賊隱山。為別戒等故<anchor xml:id="begd1e8233"/>後<anchor xml:id="endd1e8233"/>
<lb n="0474b08"/>言色等。戒等五蘊不能具攝一切有為。色
<lb n="0474b09"/>等五蘊具攝有為。</p>
<p id="pT41p0474b0908" type="inline">論。眾緣聚集至如乳
<lb n="0474b10"/>如薪。釋有為也。無有少法。一緣所生。故
<lb n="0474b11"/>即是眾緣共所作義。若爾未來生．及不生。應
<lb n="0474b12"/>非有為。是彼類故未來無妨。此釋通也。</p>
<lb n="0474b13"/>
<p id="pT41p0474b1301">如乳薪等。此舉喻也。正理云。未來未起何
<lb n="0474b14"/>謂有為。是彼類故亦名有為。如所燒薪於
<lb n="0474b15"/>未燒位。是彼類故亦名<anchor xml:id="beg0474006"/>為<anchor xml:id="end0474006"/>薪。或據曾當立
<lb n="0474b16"/>名無失。如琴瑟等名為有聲。亦如乳房蓮
<lb n="0474b17"/>華池等諸不生法。不越彼類故名有為。</p>
<lb n="0474b18"/>
<p id="pT41p0474b1801">論。此有為法至所吞食故。釋世路也。正
<lb n="0474b19"/>理<anchor xml:id="beg0474007"/>論<anchor xml:id="end0474007"/>云。此有為法。彼彼經中。世尊。隨義名
<lb n="0474b20"/>世路等。彼復云何。謂諸有為亦名世路。色等
<lb n="0474b21"/>五蘊生滅法故。未來現在過去路中。而流轉
<lb n="0474b22"/>故。諸不生法眾緣闕故。雖復不生。是彼類
<lb n="0474b23"/>故立名無失。有說無常之所吞食故名世
<lb n="0474b24"/>路　准此。前釋三世即路名為世路。持業
<lb n="0474b25"/>釋也。諸有為法行世路故名為世路。即有
<lb n="0474b26"/>世路故名世路。有財釋也　後釋無常所吞
<lb n="0474b27"/>食故。真諦釋云。行行不息能盡萬里之路。
<lb n="0474b28"/>無常是世。有為是路。與世作路故名世路。
<lb n="0474b29"/>即世之路。即依主釋也。</p>
<p id="pT41p0474b2910" type="inline">論。或名言依
<lb n="0474c01"/>至即名俱義釋言依也　言謂<anchor xml:id="beg0474008"/>語<anchor xml:id="end0474008"/>言<anchor xml:id="beg0474009"/>者<anchor xml:id="end0474009"/>。此
<lb n="0474c02"/>即語聲相續差別　此所依者即名俱義者。
<lb n="0474c03"/>與言為所依。即是名。俱義　有為之法可名
<lb n="0474c04"/>俱行於三世。可俱說為過去．現在．未來世
<lb n="0474c05"/>故　無為不爾。所以遍於有為不通無為
<lb n="0474c06"/>　有釋。諸有為法可與言俱名為言依。故
<lb n="0474c07"/>婆沙十五脇尊者云。有為諸法。與言可有
<lb n="0474c08"/>俱時轉義。故立言依　無為不爾是故不
<lb n="0474c09"/>說　准此論文。即是諸有為法。與言同墮
<lb n="0474c10"/>三世義。故正理云。如契經說。言依有三。無
<lb n="0474c11"/>四無五　准此。<anchor xml:id="tnote0474010"/>雖唯說三世　或可<anchor xml:id="beg0474011"/>諸<anchor xml:id="end0474011"/>有
<lb n="0474c12"/>為法與名俱　可說與言俱時轉故名言
<lb n="0474c13"/>依　此則俱舍與尊者無別。</p>
<p id="pT41p0474c1311" type="inline">論。如是
<lb n="0474c14"/>言依至有為諸法。以一切有為法皆<anchor xml:id="beg0474012"/>名<anchor xml:id="end0474012"/>俱行
<lb n="0474c15"/>三世故。具攝有為。</p>
<p id="pT41p0474c1508" type="inline">論。若不爾者至十
<lb n="0474c16"/>八界攝。若不如此釋具攝一切有為。如餘
<lb n="0474c17"/>師義言依唯名。即不通十八界。違論所說
<lb n="0474c18"/>通十八界　正理論云。言依。謂名。俱義。即
<lb n="0474c19"/>具攝五蘊。如契經說。言依有三．無四無
<lb n="0474c20"/>五。由此善通品類足論　彼說言依五蘊
<lb n="0474c21"/>所攝　問此論．正理同引品類足論。<anchor xml:id="beg0474013"/>因<anchor xml:id="end0474013"/>何。
<lb n="0474c22"/>此論言十八界。正理言五蘊耶。答正理云
<lb n="0474c23"/>具攝五蘊。此論云具攝一切有為諸法。言
<lb n="0474c24"/>雖少異。義無別也　又破餘師言依唯名。
<lb n="0474c25"/>品類足論云。言依五蘊十二處．十八界攝
<lb n="0474c26"/>　正理引初。此論引後。義皆無失。然皆證通
<lb n="0474c27"/>攝有為　婆沙有二說。一云名是言依。義
<lb n="0474c28"/>是言展轉依。一云名．義俱是言依。此論同於
<lb n="0474c29"/>後說。言有於名方能詮義。欲言之時雙依
<lb n="0475a01"/>二故　問何故但說名俱不云句等。答起
<lb n="0475a02"/>言之時。或唯召法即唯有名。若兼差別即
<lb n="0475a03"/>兼名．句。名是通故所以言名　問若爾文最
<lb n="0475a04"/>是通。因何不說。答文是所依。然不能詮自
<lb n="0475a05"/>性．差別故不說也。</p>
<p id="pT41p0475a0508" type="inline">論。或名有離至有
<lb n="0475a06"/>彼離故。釋有離也　正理<anchor xml:id="beg0475001"/>論<anchor xml:id="end0475001"/>云。或名有離。
<lb n="0475a07"/>諸趣輪迴沈溺生死。涅槃<anchor xml:id="beg0475002"/>欲<anchor xml:id="end0475002"/>捨故名有離。
<lb n="0475a08"/>是息諸趣恒流轉義。若已至得定不還來。
<lb n="0475a09"/>此有離故說名有離。如有財者名為有財。
<lb n="0475a10"/>即是有為有出離義。一切有為皆同船筏
<lb n="0475a11"/>是故聖道亦應捨離。如契經言。法尚應捨。
<lb n="0475a12"/>何況非法　准兩論釋。涅槃名永離。一切有
<lb n="0475a13"/>為有此離故。名為有離。此有涅槃。諸有為
<lb n="0475a14"/>法。至涅槃時皆可捨故。非如離繫唯有漏
<lb n="0475a15"/>有。此中有離遍一切有為。至涅槃時皆可
<lb n="0475a16"/>捨離。即是有能捨離之涅槃也。</p>
<p id="pT41p0475a1613" type="inline">論。或
<lb n="0475a17"/>名有事至傳說如此。釋有事也。以有因故。
<lb n="0475a18"/>事是因義。故正理論云。事謂所依。或是所住。
<lb n="0475a19"/>即是因義　果依於因從因生故。如子依
<lb n="0475a20"/>母　或果<anchor xml:id="beg0475003"/>從<anchor xml:id="end0475003"/>因能覆因故。如人住床。是因
<lb n="0475a21"/>為果所映蔽義。因果前後性故。及細麁性
<lb n="0475a22"/>故。此有事故說名有事。喻如前說　准二
<lb n="0475a23"/>論釋。因名為事。果有因故名為有事。一切
<lb n="0475a24"/>有為皆有其因。所以亦攝一切有為　毘婆
<lb n="0475a25"/>沙師傳說如此者。意非全許說因名事。經
<lb n="0475a26"/>部釋。有事者名有體事。一切有為有體。無
<lb n="0475a27"/>為無體有事唯攝有為。</p>
<p id="pT41p0475a2710" type="inline">論。如是等類至
<lb n="0475a28"/>差別眾名。此總結也。</p>
<lb n="0475a29"/>
<p id="pT41p0475a2901">論於此所說有為法中。自下第二。一頌明有
<lb n="0475b01"/>漏五蘊名。於中有三。一標前生起。二舉頌
<lb n="0475b02"/>答。三長行釋。此即第一　有為法中一分故
<lb n="0475b03"/>言有為法中。</p>
<p id="pT41p0475b0306" type="inline">頌曰至三有等。次舉頌
<lb n="0475b04"/>答。頌中初兩字標其漏法　名取蘊下。列
<lb n="0475b05"/>眾名也。</p>
<p id="pT41p0475b0504" type="inline">論曰此何所立。長行釋也　文
<lb n="0475b06"/>中有三。一總明頌意。二釋頌眾名。三總結
<lb n="0475b07"/>也　就明頌意中有<anchor xml:id="beg0475004"/>三<anchor xml:id="end0475004"/>。一問。二答。此問
<lb n="0475b08"/>也　如前已說。除道聖諦餘有為法名為
<lb n="0475b09"/>有漏。此中具說何所立耶　論。謂立取蘊
<lb n="0475b10"/>至謂無漏行。答也。前雖已說。今重說者。欲
<lb n="0475b11"/>顯取蘊亦名為蘊。或有唯蘊而非取蘊。諸
<lb n="0475b12"/>無漏行聚義同故。俱名為<anchor xml:id="beg0475005"/>蘊<anchor xml:id="end0475005"/>不從取生不
<lb n="0475b13"/>名取蘊。</p>
<p id="pT41p0475b1304" type="inline">論。煩惱名取蘊至如華果樹。
<lb n="0475b14"/>釋得名所以也。於中有三法喻。煩惱名取。
<lb n="0475b15"/>蘊從煩惱得取名者。從取生故。如草糠火
<lb n="0475b16"/>從因立名　繫屬取故。如帝王臣。從所屬
<lb n="0475b17"/>立名也　雜心論云。蘊為惑所使。如因貪
<lb n="0475b18"/>瞋有<anchor xml:id="beg0475006"/>疑<anchor xml:id="end0475006"/>等事。能生取故。如華果樹。從果
<lb n="0475b19"/>立名。</p>
<p id="pT41p0475b1903" type="inline">論。此有漏法至猶如有漏。釋有
<lb n="0475b20"/>諍也。世間諍有二義。一觸動好人。二令自
<lb n="0475b21"/>他損害。煩惱亦爾。一觸動善品。二損害自
<lb n="0475b22"/>他。故名為諍。諸蘊隨增諍故。</p>
<p id="pT41p0475b2212" type="inline">論。亦名
<lb n="0475b23"/>為苦違聖心故。此有漏蘊聖心厭故<anchor xml:id="beg0475007"/>違<anchor xml:id="end0475007"/>聖
<lb n="0475b24"/>心。以違聖心名之為苦　正理論云。五取
<lb n="0475b25"/>蘊者。是諸逼迫所依處故。自性麁重不安隱
<lb n="0475b26"/>故　<anchor xml:id="beg0475008"/>之<anchor xml:id="end0475008"/>為苦。論亦名為集能招苦故。此有
<lb n="0475b27"/>漏蘊。能為苦因故<anchor xml:id="beg0475009"/>名<anchor xml:id="end0475009"/>為集。</p>
<p id="pT41p0475b2711" type="inline">論。亦名
<lb n="0475b28"/>世間至有對治故。釋有漏蘊名世間也　正
<lb n="0475b29"/>理云。或名世間性可毀壞故。如世尊說。性
<lb n="0475c01"/>可毀壞故名世間。若爾道諦應是世間。不
<lb n="0475c02"/>爾。第二毀壞無故。道諦毀壞性不定故。世間
<lb n="0475c03"/>毀壞性決定故　第二毀壞即是有對治也。</p>
<lb n="0475c04"/>
<p id="pT41p0475c0401">論。亦名見處至隨增眠故。釋見處也。
<lb n="0475c05"/>謂見住有漏蘊中。隨順增長名隨增也。行
<lb n="0475c06"/>相微細故名眠也　正理釋云。亦名見處。薩
<lb n="0475c07"/>迦耶等五見。住中隨增眠故　豈不有漏
<lb n="0475c08"/>一切煩惱皆隨增耶。豈不諸見。漏取諍攝。
<lb n="0475c09"/>前已說耶者　此問意云。五見即是煩惱所
<lb n="0475c10"/>收。前釋有漏。一切煩惱皆隨增者<anchor xml:id="beg0475010"/>已<anchor xml:id="end0475010"/>說。一
<lb n="0475c11"/>切煩惱諍增者已說諸見。因何別說有漏以
<lb n="0475c12"/>為見處。以是諸見隨增眠故　雖有此理。
<lb n="0475c13"/>而彼諸見於有漏法一切種。一切時。相無差
<lb n="0475c14"/>別。堅執不動。隨增眠故體用增盛。為顯有
<lb n="0475c15"/>漏是能生長此諸見處故應重說者　此
<lb n="0475c16"/>釋重說見處所以也　貪等癡疑則不如
<lb n="0475c17"/>是者。無上一切種等四義云不如是。以彼
<lb n="0475c18"/>貪等有一切種。無一切時者。釋貪等有一
<lb n="0475c19"/>切種異纏．垢等。無一切時與見不同　一
<lb n="0475c20"/>切種者。元瑜師云。遍緣五門或遍緣六境。
<lb n="0475c21"/>不云有所簡也　今釋。一切種者。謂貪．瞋
<lb n="0475c22"/>慢有隨眠．纏．垢．一切種過。上必兼下故。由
<lb n="0475c23"/>是別相隨眠。雖一切種。不能於一切時
<lb n="0475c24"/>起。名非一切時　<anchor xml:id="beg0475011"/>非<anchor xml:id="end0475011"/>無差別者。雖獨頭
<lb n="0475c25"/>無明。及共相煩惱相應無明。是一切時。而有
<lb n="0475c26"/>別相煩惱相應無明非一切時。及與忿等相
<lb n="0475c27"/>應無明。非一切種．及一切時故。相有差別
<lb n="0475c28"/>　疑雖無差別而不堅執者　疑是隨眠性
<lb n="0475c29"/>非別相惑。不與別相煩惱。及非一切種染
<lb n="0476a01"/>法相應。有一切種。及<anchor xml:id="beg0476001"/>一<anchor xml:id="end0476001"/>切時。相無差別。而
<lb n="0476a02"/>疑有苦無苦等。不堅執故。非是堅執
<lb n="0476a03"/>　不同於見是隨眠故。有一切種。共相惑故
<lb n="0476a04"/>有一切時。不與自相煩惱．及非隨眠染相
<lb n="0476a05"/>應故相無差別。此我斷常。撥無等見。不猶
<lb n="0476a06"/>豫故非不堅執。由此過重。於有漏法。別
<lb n="0476a07"/>說見處<anchor xml:id="beg0476002"/>令<anchor xml:id="end0476002"/>生厭離。</p>
<p id="pT41p0476a0708" type="inline">論。亦名三有至三
<lb n="0476a08"/>有漏故。釋三有也。三有三界也。此有漏蘊。
<lb n="0476a09"/>與有為因故。與有為依故。三有攝故。亦名
<lb n="0476a10"/>
<anchor xml:id="beg0476003"/>有<anchor xml:id="end0476003"/>。</p>
<p id="pT41p0476a1002" type="inline">論。如是等類至隨義別名。總結也。
<lb n="0476a11"/>准正理論。向外等。正理。等言。為攝名有
<lb n="0476a12"/>染等。如是等類是有漏法。隨義別名。</p>
<lb n="0476a13"/>俱舍論疏卷第<anchor xml:id="beg0476004"/>一<anchor xml:id="end0476004"/>
<lb n="0476a14"/>
<anchor xml:id="beg0476005"/>
<p id="pT41p0476a1401" rend="margin-left:1em" type="W">建久二十一十一日於三井寺南
<lb n="0476a15"/>此疏一部卅軸是東南覺僧都深得對
<lb n="0476a16"/>法之□□搜諸師意讀難讀訓難訓而
<lb n="0476a17"/>所切句付假名之點本也誠是一寺規
<lb n="0476a18"/>模萬代寶物也。然當卷本自缺了爰予
<lb n="0476a19"/>悲法命漸盡不顧鳥跡所寫加也。雖然
<lb n="0476a20"/>寫本文字極狼藉也少少雖直之多多
<lb n="0476a21"/>謬難盡歟隨後覽可直之。</p>
<lb n="0476a22"/>
<p id="pT41p0476a2201" rend="margin-left:2em" type="W">壽永元年十月十二日於石山寺書寫
<lb n="0476a23"/>了　　　　　弟子範賢生年十九歲</p>
<anchor xml:id="end0476005"/>
<lb n="0476a24"/>
<lb n="0476a25"/>
<lb n="0476a26"/>
<anchor xml:id="tnote0476006"/>俱舍論疏卷第一<anchor xml:id="beg0476007"/>
(餘之)
<anchor xml:id="end0476007"/>
<lb n="0476a27"/>
<lb n="0476a28"/>
<byline>
<anchor xml:id="beg0476008"/>沙<anchor xml:id="end0476008"/>門<anchor xml:id="beg0476009"/>法<anchor xml:id="end0476009"/>寶撰</byline>
<lb n="0476a29"/>
<p id="pT41p0476a2901">論如。上所言至色蘊者何。已下二十行頌。別
<lb n="0476b01"/>釋五蘊。并<anchor xml:id="beg0476010"/>分<anchor xml:id="end0476010"/>處．界　於中。有十三<anchor xml:id="beg0476011"/>段<anchor xml:id="end0476011"/>。分
<lb n="0476b02"/>為四節。初五頌半明色蘊。及分處．界。文中
<lb n="0476b03"/>有五。第一半<anchor xml:id="beg0476012"/>頌<anchor xml:id="end0476012"/>總列十<anchor xml:id="beg0476013"/>一<anchor xml:id="end0476013"/>色。第二半頌
<lb n="0476b04"/>辨五色根。第三一頌辨五色境。第四三頌
<lb n="0476b05"/>辨無表色。第五半頌以色蘊分處．界<anchor xml:id="beg0476014"/>此<anchor xml:id="end0476014"/>即
<lb n="0476b06"/>初也。</p>
<p id="pT41p0476b0603" type="inline">頌曰至及無表者。次舉頌答。</p>
<lb n="0476b07"/>
<p id="pT41p0476b0701">論曰至立色蘊名。此釋頌也。如文可解。</p>
<lb n="0476b08"/>
<p id="pT41p0476b0801">論。此中先應說五根相。第二半頌辨五根
<lb n="0476b09"/>相。</p>
<p id="pT41p0476b0902" type="inline">論曰至眼等五根。此釋頌也　彼識
<lb n="0476b10"/>有兩釋也。一云。彼色等識　二云。彼眼等
<lb n="0476b11"/>識　此文第一。即是彼色識所依名眼根。乃
<lb n="0476b12"/>至。觸識所依名身根也。</p>
<p id="pT41p0476b1210" type="inline">論。如世尊說
<lb n="0476b13"/>至如是廣說。此引經證五根是淨色也。</p>
<lb n="0476b14"/>
<p id="pT41p0476b1401">論。或復彼者至鼻舌身識。此第二釋。識從根
<lb n="0476b15"/>得名也。</p>
<p id="pT41p0476b1504" type="inline">論。彼識所依至所依止義。即
<lb n="0476b16"/>眼識所依名眼根。乃至。身識所依名身根
<lb n="0476b17"/>也。</p>
<p id="pT41p0476b1702" type="inline">論。如是便順至如是廣說。此引文
<lb n="0476b18"/>證。後說為正。諸論皆同。正理論先說識從
<lb n="0476b19"/>根立名。<anchor xml:id="beg0476015"/>斷<anchor xml:id="end0476015"/>為正<anchor xml:id="beg0476016"/>訖<anchor xml:id="end0476016"/>云。有說。彼者是境非
<lb n="0476b20"/>根。而無意識緣色等故名色等識。彼識所
<lb n="0476b21"/>依名眼等過。由淨色言所簡別故
(釋曰。言所依淨
<lb n="0476b22"/>色。簡意識故。意識。所依非淨色也)
　又云。若爾。色言應成無用。
<lb n="0476b23"/>彼識依淨名眼等根。義已成故。無識所依。
<lb n="0476b24"/>淨而非色。為簡彼故應用色言　釋曰。
<lb n="0476b25"/>難也。若謂淨色簡意根者。即應但淨。不假
<lb n="0476b26"/>色言。一切法中淨有二種。一者五根。二者謂
<lb n="0476b27"/>信。信是心所非意識所依。五根是色非是意
<lb n="0476b28"/>根。但言彼識依淨。已簡意根。更置色言便
<lb n="0476b29"/>為無用　如是釋者。為遣疑難須置色
<lb n="0476c01"/>言。若識依言就有財釋。則應淨信名眼等
<lb n="0476c02"/>根。故置色言。為簡此釋。無有一法以識
<lb n="0476c03"/>為依。色而是淨。可為此釋。是故色言<anchor xml:id="beg0476017"/>甚<anchor xml:id="end0476017"/>
<lb n="0476c04"/>為有用　釋曰。直言彼識依淨。若有財釋。
<lb n="0476c05"/>信名識依。以信依識有所依識。取<anchor xml:id="beg0476018"/>其<anchor xml:id="end0476018"/>識
<lb n="0476c06"/>名名為識依。體復是淨。若直言彼識依淨。
<lb n="0476c07"/>不置色言。則濫有財釋。信名為識依。復是
<lb n="0476c08"/>其淨。即應淨信名眼等根。若置色言不濫
<lb n="0476c09"/>此釋。無色是淨。用識為依。就有財釋名
<lb n="0476c10"/>為識依。故置色言<anchor xml:id="beg0476019"/>甚<anchor xml:id="end0476019"/>為有用　有人不
<lb n="0476c11"/>得此意。以識依淨三字相<anchor xml:id="tnote0476020"/>違連是有財釋。
<lb n="0476c12"/>
<anchor xml:id="beg0476021"/>云<anchor xml:id="end0476021"/>有一分有財釋。誤也　又云。又於此中
<lb n="0476c13"/>前言。為簡耳等四根。彼雖皆用淨色為
<lb n="0476c14"/>性。而彼非為眼識所依。故彼四根非眼根
<lb n="0476c15"/>攝。後言。為簡無間滅依。彼雖亦為眼識所
<lb n="0476c16"/>依。而彼非用淨色為性。故彼意根非眼根
<lb n="0476c17"/>攝　或復前言。顯同分眼。後言。為顯彼同
<lb n="0476c18"/>分眼。餘根亦爾　釋曰。前言。是眼識所依。
<lb n="0476c19"/>後言。是淨色也　又云。若爾淨色相無別故
<lb n="0476c20"/>應不成五。不爾。功能有差別故。如何得
<lb n="0476c21"/>知功能別者。不共境識。所依定故。乃至廣
<lb n="0476c22"/>說　有部等計五根以淨色為體　大眾部
<lb n="0476c23"/>五根以肉團為體　覺天以四大為體　論
<lb n="0476c24"/>已說五根次說五境。第三一頌明五境也。</p>
<lb n="0476c25"/>
<p id="pT41p0476c2501">
<anchor xml:id="beg0476022"/>頌<anchor xml:id="end0476022"/>中味先。香後者。正理論云。越次說者。顯
<lb n="0476c26"/>彼境識生無定故。論既此釋。故知不為犯
<lb n="0476c27"/>聲香在味後。</p>
<p id="pT41p0476c2706" type="inline">論曰至四色差別。釋五
<lb n="0476c28"/>境也　就中。文有六<anchor xml:id="beg0476023"/>段<anchor xml:id="end0476023"/>。五境即為五<anchor xml:id="begd1e9159"/>段<anchor xml:id="endd1e9159"/>。
<lb n="0476c29"/>第六生識總別　就別釋色境中有三。一
<lb n="0477a01"/>釋二色。二開二十色。三四句分別。此即第
<lb n="0477a02"/>一釋二色也　言二色者。一顯。二形。此釋
<lb n="0477a03"/>顯色　顯色有四者。根本顯色。即青．黃．赤．
<lb n="0477a04"/>白。</p>
<p id="pT41p0477a0402" type="inline">餘顯是此四色差別者。謂雲．烟．塵．
<lb n="0477a05"/>霧．影．光．明．闇。此之八色隨其所應。即青．黃
<lb n="0477a06"/>等色之差別　因龍氣等名雲　因火名煙
<lb n="0477a07"/>　<anchor xml:id="beg0477001"/>末<anchor xml:id="end0477001"/>散名塵　地氣曰霧　因日名光
<lb n="0477a08"/>　因寶．月等名明　障光．明生於中餘物可
<lb n="0477a09"/>見名影　翻此名闇　雖八差別不同。根本
<lb n="0477a10"/>即是青等色也。亦有碧．紅．紫．綠等異。此是
<lb n="0477a11"/>淺深不同。離．合有異。不別立也。淺青名
<lb n="0477a12"/>碧。薄赤名紅。青．黃合綠。赤．黑合紫。</p>
<lb n="0477a13"/>
<p id="pT41p0477a1301">論。形色有八至不正為後。列形色也　正理
<lb n="0477a14"/>論云。此中顯色有十二種。形色有八。其名
<lb n="0477a15"/>如下。</p>
<p id="pT41p0477a1503" type="inline">論。或二十者至影光明闇。第二
<lb n="0477a16"/>開二色為二十也。</p>
<p id="pT41p0477a1608" type="inline">論。有餘師說至第
<lb n="0477a17"/>二十一。述異說也　此師意說。空一顯色
<lb n="0477a18"/>非是明．闇。別立此色故二十一　依婆沙
<lb n="0477a19"/>正義。空一顯色<anchor xml:id="beg0477002"/>即<anchor xml:id="end0477002"/>是空界色一分。空界色即
<lb n="0477a20"/>是明．闇等色。無別體性。然明．闇等。即青等
<lb n="0477a21"/>四色差別而立。故識身足論第十一云。空一
<lb n="0477a22"/>顯色。如青．黃等者。以是青等差別立也
<lb n="0477a23"/>　或<anchor xml:id="beg0477003"/>似<anchor xml:id="end0477003"/>青等之差別色。非即青等。故言如
<lb n="0477a24"/>也。</p>
<p id="pT41p0477a2402" type="inline">論。此中正者至故今不釋。逐難釋
<lb n="0477a25"/>形色也　此形色相者。古今諸師多不得意。
<lb n="0477a26"/>不依聖教妄述其相　今明此相二門分
<lb n="0477a27"/>別。一述正義。二敘異說出過　述正義
<lb n="0477a28"/>者。大小乘論。述八色相。皆無相待立長．短
<lb n="0477a29"/>也。大乘成業論。對有部等諸宗。立八色相。
<lb n="0477b01"/>及此論業品經部<anchor xml:id="beg0477004"/>對有部<anchor xml:id="end0477004"/>立八色相。皆云。
<lb n="0477b02"/>見面齊平起於正覺。見面參差<anchor xml:id="beg0477005"/>起<anchor xml:id="end0477005"/>不正
<lb n="0477b03"/>覺。見一面多便起長覺。見一面少便起短
<lb n="0477b04"/>覺見四面等便起方覺。見一切處生則起
<lb n="0477b05"/>圓覺。見中凸出便起高覺。見中㘭凹便起
<lb n="0477b06"/>下覺　兩論<anchor xml:id="beg0477006"/>少<anchor xml:id="end0477006"/>異大意同也。准此論文。長
<lb n="0477b07"/>短二色非相形立。是各別體勢。依論所立體
<lb n="0477b08"/>相<anchor xml:id="beg0477007"/>各<anchor xml:id="end0477007"/>異　依大乘釋。即是顯色安布不同
<lb n="0477b09"/>名為長．短等依有部釋。別有形<anchor xml:id="beg0477008"/>微<anchor xml:id="end0477008"/>攝持
<lb n="0477b10"/>成此八相差別　古來大．小乘師<anchor xml:id="beg0477009"/>迷<anchor xml:id="end0477009"/>一面
<lb n="0477b11"/>
<anchor xml:id="beg0477010"/>多<anchor xml:id="end0477010"/>名長。一面<anchor xml:id="beg0477011"/>少<anchor xml:id="end0477011"/>名短。作種種釋。皆不得
<lb n="0477b12"/>意。遂謂相待以立長等　今釋。一面多者。
<lb n="0477b13"/>六面之中一面多故。亦應是六面之中。兩面
<lb n="0477b14"/>多。恐難解故。故言一面。如竹．笋．越瓜等
<lb n="0477b15"/>名為長色。若言兩面多。人<anchor xml:id="beg0477012"/>即<anchor xml:id="end0477012"/>不解六面之
<lb n="0477b16"/>中是何兩面。故言一面多也。一面少者。飜
<lb n="0477b17"/>此可解　長即是細。短即是麁。故八色中不
<lb n="0477b18"/>立麁細　正理業品中。云離顯之外別有
<lb n="0477b19"/>形<anchor xml:id="begd1e9395"/>微<anchor xml:id="endd1e9395"/>。是眼<anchor xml:id="beg0477013"/>識<anchor xml:id="end0477013"/>境。積集長等。是假非實。<anchor xml:id="beg0477014"/>唯<anchor xml:id="end0477014"/>
<lb n="0477b20"/>意識緣非眼識境　此假長等。要由形色
<lb n="0477b21"/>攝持<anchor xml:id="beg0477015"/>邊<anchor xml:id="end0477015"/>故方有分量。餘物入中。破別成
<lb n="0477b22"/>分。中可穿鑿成孔穴等。方有形色。論意。但
<lb n="0477b23"/>說顯外別有形微。不說八種形微。體性<anchor xml:id="beg0477016"/>別
<lb n="0477b24"/>有<anchor xml:id="end0477016"/>　今詳。形色長等有二。一相待得名。二
<lb n="0477b25"/>形量各別　相待立名。體不定故。此中不明
<lb n="0477b26"/>　形量各別。體不同故是此所說　婆沙第
<lb n="0477b27"/>九云。五相待有。謂<anchor xml:id="beg0477017"/>此．彼<anchor xml:id="end0477017"/>岸。長．短等事者
<lb n="0477b28"/>　非是明色體類別也。長．短等事通餘法
<lb n="0477b29"/>故。縱說於色亦不<anchor xml:id="beg0477018"/>違<anchor xml:id="end0477018"/>。此是前相待得名攝
<lb n="0477c01"/>故　就形量各別。復有二類。一外緣<anchor xml:id="beg0477019"/>來<anchor xml:id="end0477019"/>。
<lb n="0477c02"/>如金石。待工匠等成長等故　二種性異。
<lb n="0477c03"/>如<anchor xml:id="beg0477020"/>鹽<anchor xml:id="end0477020"/>性方。縱散成水後還方故。越瓜自長。
<lb n="0477c04"/>
<anchor xml:id="beg0477021"/>苽<anchor xml:id="end0477021"/>樓性短。胡桃高下。櫻桃自圓。豆角性邪。
<lb n="0477c05"/>如是等物種類各別。若待緣成。若種類別。并
<lb n="0477c06"/>皆不是相待立名。如<anchor xml:id="tnote0477022"/>針棗雖<anchor xml:id="beg0477023"/>對<anchor xml:id="end0477023"/>苽樓是短。
<lb n="0477c07"/>而是長色。苽樓雖對<anchor xml:id="beg0477024"/>棗<anchor xml:id="end0477024"/>是長。而是短色。此
<lb n="0477c08"/>等皆由長．短微力。令成長等。長．短之微
<lb n="0477c09"/>不相雜也。又即由此於餘境中不立長
<lb n="0477c10"/>等。無別形微。令同時聚成長等故　餘文
<lb n="0477c11"/>易了。故不釋也　敘異說者。有人云。長短
<lb n="0477c12"/>者。長．短極微各有別體。相雜而住。形長見
<lb n="0477c13"/>短。形短見長　彈<anchor xml:id="beg0477025"/>曰<anchor xml:id="end0477025"/>此釋違其教．理。<anchor xml:id="beg0477026"/>違<anchor xml:id="end0477026"/>
<lb n="0477c14"/>教者。憑何經．論作此釋耶。而違成業論。
<lb n="0477c15"/>及此論。一面多名長。一面少名短　言違
<lb n="0477c16"/>理者。一色之內具有長．短極微。形長見短。
<lb n="0477c17"/>形短見長者。准此。無長不見短。無短不
<lb n="0477c18"/>見<anchor xml:id="beg0477027"/>長<anchor xml:id="end0477027"/>。若<anchor xml:id="beg0477028"/>爾。有長有短同時<anchor xml:id="beg0477029"/>相形<anchor xml:id="end0477029"/>。應見
<lb n="0477c19"/>長見短。若無長．短相形之時。應物不見長
<lb n="0477c20"/>短二色<anchor xml:id="end0477028"/>。正對眼前作意取長．短色。因何不
<lb n="0477c21"/>見。要待相形。皆不應理。又待比方知。是意
<lb n="0477c22"/>識境非眼識取。眼識不能計度緣故<anchor xml:id="beg0477030"/>知<anchor xml:id="end0477030"/>為
<lb n="0477c23"/>非理　又云。可量已去名長。不可量者名短
<lb n="0477c24"/>　亦違教．理。及違世間。違教<anchor xml:id="beg0477031"/>者<anchor xml:id="end0477031"/>。如前引
<lb n="0477c25"/>文　違理者。如觸中說不可稱名輕。可稱
<lb n="0477c26"/>名重。不簡多少。但牽秤下即名重觸。此亦
<lb n="0477c27"/>應爾。但有分量即應名長。七微已<anchor xml:id="beg0477032"/>上<anchor xml:id="end0477032"/>即
<lb n="0477c28"/>有分量應名為長。世間即無見短色者
<lb n="0477c29"/>　違世間者。一切世間皆不說可量名長。不
<lb n="0478a01"/>可量名短　又自問答云。此短極微既有眾
<lb n="0478a02"/>多。如何說彼而不可量　解云。雖有多體。
<lb n="0478a03"/>而不可量。如輕極微雖有多體。而不可稱。
<lb n="0478a04"/>短微雖多。而不可量。若言眼見非不可量。
<lb n="0478a05"/>顯亦眼見。應<anchor xml:id="beg0478001"/>當<anchor xml:id="end0478001"/>可量。若言同聚應可量
<lb n="0478a06"/>者。香等同聚。應亦可量。此既雜住而不可
<lb n="0478a07"/>量。短與長雜亦不可量　准上所釋。全無
<lb n="0478a08"/>理趣。前後相違。准上標宗釋長．短色別。第
<lb n="0478a09"/>二釋云。可量已去名為長色。即是可量聚色
<lb n="0478a10"/>名為長<anchor xml:id="beg0478002"/>也<anchor xml:id="end0478002"/>。不可量聚名短色也。釋<anchor xml:id="beg0478003"/>難<anchor xml:id="end0478003"/>
<anchor xml:id="beg0478004"/>即<anchor xml:id="end0478004"/>
<lb n="0478a11"/>云短微長微相雜而住　准此即是可量已
<lb n="0478a12"/>去亦長亦短。不可量聚亦短亦長。豈不與
<lb n="0478a13"/>
<anchor xml:id="beg0478005"/>宗<anchor xml:id="end0478005"/>自相乖反　又引觸例。亦不應理。極微
<lb n="0478a14"/>體性非定是重。故有一類觸微不能牽秤。
<lb n="0478a15"/>多亦非重。七微體是對礙法故多必可量。如
<lb n="0478a16"/>何成例　又自釋色相云。中凸名高。中凹
<lb n="0478a17"/>名下。自問答云。長與高何別。短與下何殊。
<lb n="0478a18"/>自釋云。長．短據橫。高．下就竪　准此前後
<lb n="0478a19"/>自相違也。豈可竪凸名高。橫凸名長。竪凹
<lb n="0478a20"/>名下。橫凹名短　又諸大乘師皆云。聚顯
<lb n="0478a21"/>以成長<anchor xml:id="beg0478006"/>等<anchor xml:id="end0478006"/>。復說長等相待而立。明<anchor xml:id="beg0478007"/>知<anchor xml:id="end0478007"/>。即
<lb n="0478a22"/>是假聚長等。此<anchor xml:id="beg0478008"/>唯<anchor xml:id="end0478008"/>意緣。如何色處。又聚觸
<lb n="0478a23"/>等何得無長。</p>
<p id="pT41p0478a2306" type="inline">論。或有色處至影光明
<lb n="0478a24"/>闇。第三四句分別。今將釋四句須知形色
<lb n="0478a25"/>　今詳。形量三種不同。一者。謂極礙<anchor xml:id="beg0478009"/>聚<anchor xml:id="end0478009"/>不
<lb n="0478a26"/>依託生。中可穿鑿成孔穴等。如牆樹等
<lb n="0478a27"/>　二。自有形量不依託餘。如雲．煙等。三。待
<lb n="0478a28"/>他成量不堪搖動。如光．明等．及<anchor xml:id="beg0478010"/>畫<anchor xml:id="end0478010"/>等。</p>
<lb n="0478a29"/>
<p id="pT41p0478a2901">有人云。畫有形者　謬也　諸論多取第一
<lb n="0478b01"/>形色以為形也。或取第二。或取第三　前
<lb n="0478b02"/>文八種形色即是第一　此中四句兼第二
<lb n="0478b03"/>形。以雲．煙等入俱句故　或有色處有顯
<lb n="0478b04"/>無形者。謂不與形色同聚顯<anchor xml:id="begd1e9823"/>也<anchor xml:id="endd1e9823"/>。即除俱句
<lb n="0478b05"/>十二。餘所有顯非<anchor xml:id="beg0478011"/>形<anchor xml:id="end0478011"/>。青等皆是<anchor xml:id="beg0478012"/>唯<anchor xml:id="end0478012"/>顯　正
<lb n="0478b06"/>理三十四云。或有色聚二俱可了。謂所<anchor xml:id="beg0478013"/>餘<anchor xml:id="end0478013"/>
<lb n="0478b07"/>諸形．顯聚。以非於此聚離一可取餘故
<lb n="0478b08"/>　准此故知。不與形俱同聚。名顯非形。</p>
<lb n="0478b09"/>
<p id="pT41p0478b0901">論。或有色處至身表業性。第二句也。身
<lb n="0478b10"/>表業色。雖起之時。與舊相續顯色同聚。然
<lb n="0478b11"/>不必俱。初起。息滅。與顯異故。初起無新顯
<lb n="0478b12"/>色。息滅。古顯相續故　正理論云。<anchor xml:id="beg0478014"/>所說<anchor xml:id="end0478014"/>身表
<lb n="0478b13"/>是形差別。其理極成。<anchor xml:id="beg0478015"/>謂從<anchor xml:id="end0478015"/>加行心<anchor xml:id="beg0478016"/>所生
<lb n="0478b14"/>不住<anchor xml:id="end0478016"/>等<anchor xml:id="beg0478017"/>流<anchor xml:id="end0478017"/>
<anchor xml:id="beg0478018"/>大<anchor xml:id="end0478018"/>種<anchor xml:id="beg0478019"/>果<anchor xml:id="end0478019"/>別類形色。不待餘顯
<lb n="0478b15"/>色為眼識生因。能蔽異熟<anchor xml:id="beg0478020"/>生所<anchor xml:id="end0478020"/>長養形色。
<lb n="0478b16"/>如是形色名為身表。</p>
<p id="pT41p0478b1609" type="inline">論。或有色處至
<lb n="0478b17"/>謂所餘色。第三句。也此是形．顯同聚色也。如
<lb n="0478b18"/>前引正理文。</p>
<p id="pT41p0478b1806" type="inline">論。有餘師說至有長等
<lb n="0478b19"/>故。述異說也　此師兼取<anchor xml:id="beg0478021"/>第<anchor xml:id="end0478021"/>三形。<anchor xml:id="beg0478022"/>唯<anchor xml:id="end0478022"/>光
<lb n="0478b20"/>明色一分無形。謂無障礙所發光明。其色
<lb n="0478b21"/>
<anchor xml:id="beg0478023"/>漸<anchor xml:id="end0478023"/>微故無有分量　有人云新生智者。
<lb n="0478b22"/>非也。</p>
<p id="pT41p0478b2203" type="inline">論。如何一事具有顯形。經部難也
<lb n="0478b23"/>　難意云。長等色處即是顯微。於聚集位立
<lb n="0478b24"/>差別名。如何一極微事亦顯亦形。</p>
<p id="pT41p0478b2414" type="inline">論。由
<lb n="0478b25"/>於此中至非有境義。論主取經部意答也
<lb n="0478b26"/>　此中實是一色生顯．形二智故。名亦顯．亦
<lb n="0478b27"/>形。所以得知不依有部答者。正理論云
<lb n="0478b28"/>經主前難。如何一事具有二體者。此難不
<lb n="0478b29"/>成。非所許故
(述曰形微。顯微體各別故。不許一事有顯形也)
。</p>
<p id="pT41p0478b2924" type="inline">論。若
<lb n="0478c01"/>爾身表中亦應有顯智。論主難絕　若生二
<lb n="0478c02"/>智故名亦顯亦形。身表亦應生二智也
<lb n="0478c03"/>　婆沙七十五一師云。二十色內八有顯無形。
<lb n="0478c04"/>謂青．黃．赤．白．影．光．明．闇。餘十二色有顯
<lb n="0478c05"/>有形　此師意說。有形必有顯。自有顯無
<lb n="0478c06"/>形。有一師四句。與此論同。第四句取空界
<lb n="0478c07"/>色非形非顯。以恒被明．闇覆故。此之四
<lb n="0478c08"/>句非是正義。正義空界明．闇為體。理合是
<lb n="0478c09"/>顯非形。然此四句所明長等。是假聚長等。
<lb n="0478c10"/>非實極微。此長等聚必有形．顯二微故。言
<lb n="0478c11"/>亦形亦顯。非長等微亦是顯也。此之四句依
<lb n="0478c12"/>色處作四句　正理三十四一說云。香．味．
<lb n="0478c13"/>觸．及無表色為第四者。依色蘊作四句。聲
<lb n="0478c14"/>非恒故不入俱非。就蘊以明。非是正義。此
<lb n="0478c15"/>中明色處故　問水鏡等中所有<anchor xml:id="beg0478024"/>影<anchor xml:id="end0478024"/>像。為
<lb n="0478c16"/>是實有。非實有耶　譬喻者說。此非實有。
<lb n="0478c17"/>所以者何。面不入鏡。鏡不在面。如何鏡上
<lb n="0478c18"/>有面像生　阿毘達磨諸論師云。此是實有。
<lb n="0478c19"/>是眼所見。眼識所緣色處攝故。問面不入
<lb n="0478c20"/>鏡。鏡不在面。云何實有。答生色因緣有
<lb n="0478c21"/>
<anchor xml:id="beg0478025"/>多<anchor xml:id="end0478025"/>種理。故彼非難。如緣月光月愛珠器得
<lb n="0478c22"/>有水生。非不實有。彼所生水有水用故
<lb n="0478c23"/>
(<anchor xml:id="beg0478026"/>云云。多喻<anchor xml:id="end0478026"/>)
　谷響有二說。譬喻者以剎那滅不至
<lb n="0478c24"/>
<anchor xml:id="beg0478027"/>谷<anchor xml:id="end0478027"/>。故無　諸論師云。生耳識。故有　問此
<lb n="0478c25"/>像色。二十種中是何色攝。答此是二十種像
<lb n="0478c26"/>色。非二十種攝。由此。婆沙七十五釋二十
<lb n="0478c27"/>色已<anchor xml:id="beg0478028"/>別<anchor xml:id="end0478028"/>明像色　或即彼本色攝。青等像
<lb n="0478c28"/>即入青等攝。不可將其本色難於像色。障
<lb n="0478c29"/>光生等釋<anchor xml:id="beg0478029"/>本<anchor xml:id="end0478029"/>色故。形顯分者。差別說。像
<lb n="0479a01"/>色即是顯收。若從本質亦通形攝。此明像
<lb n="0479a02"/>故。不可以本形為難。正理有文。言顯色
<lb n="0479a03"/>者像本別說。</p>
<p id="pT41p0479a0306" type="inline">論。已說色處當說聲處。此
<lb n="0479a04"/>下第二釋聲處也。文中有四。一文前結引。二
<lb n="0479a05"/>舉數列名。三依名別釋。四破異說。此文初
<lb n="0479a06"/>也　正理論云。<anchor xml:id="beg0479001"/>能<anchor xml:id="end0479001"/>有呼召說名為聲　或唯
<lb n="0479a07"/>音響說名為聲
(述曰。前是語聲。後非語<anchor xml:id="beg0479002"/>聲<anchor xml:id="end0479002"/>)
。</p>
<p id="pT41p0479a0717" type="inline">論。聲唯八種
<lb n="0479a08"/>至差別成八。第二舉數列名　前四種聲。各
<lb n="0479a09"/>有可意．不可意別故成八種。</p>
<p id="pT41p0479a0912" type="inline">論。執受
<lb n="0479a10"/>大種至大種為因。已下第三依名別釋。此明
<lb n="0479a11"/>執受大種．非執受大種為因聲也。於執受
<lb n="0479a12"/>大種為因聲中。有是有情名聲。謂語表業。有
<lb n="0479a13"/>非有情名聲。謂餘執受大種為因聲　於非
<lb n="0479a14"/>執受大種為因。聲。唯是非有情名聲。</p>
<p id="pT41p0479a1415" type="inline">論。
<lb n="0479a15"/>有情名聲至非有情名。此釋有情名．非有情
<lb n="0479a16"/>名聲也　此說有情名是語表業。非謂一
<lb n="0479a17"/>切語表業皆有情名也　正理云。此語表業。
<lb n="0479a18"/>復有二種。謂依名起。及不待名　又准此
<lb n="0479a19"/>文。有情名聲。是執受大種一分。非有情名聲。
<lb n="0479a20"/>是非執受大種為因聲全。及有執受一分。有
<lb n="0479a21"/>情名聲定是有執受大種為因　又下業品
<lb n="0479a22"/>云。身．語表業定是有執受大種為因。故知。
<lb n="0479a23"/>此論有情名聲。定是有執受大種因發。是有
<lb n="0479a24"/>情數。有得得故。非化人語。諸化人語非是
<lb n="0479a25"/>執受大種為因聲故　若依正理第一云。有
<lb n="0479a26"/>執受大種為因聲。無執受大種為因聲。有情
<lb n="0479a27"/>數聲非有情數聲　述曰　此文執受大種為
<lb n="0479a28"/>因聲。即是有情數聲。無執受大種為因聲。
<lb n="0479a29"/>即是無情數聲　又云。八中。唯有初二應
<lb n="0479b01"/>理。以有情數．非有情數。即是有執受．及無
<lb n="0479b02"/>執受大種為因聲所攝故　准此論文。無執
<lb n="0479b03"/>受為因聲中。無有情名聲．及有情數聲。亦
<lb n="0479b04"/>無有得得。有得得聲是有情數故。准此論
<lb n="0479b05"/>文分聲四種。不<anchor xml:id="beg0479003"/>須<anchor xml:id="end0479003"/>四句寬狹不同。但據義
<lb n="0479b06"/>別分為四種。造定．道戒大種相擊發聲。非
<lb n="0479b07"/>此所明　或可。彼大不自相擊發聲。婆沙
<lb n="0479b08"/>亦許有四大不相擊發聲　問若爾何故。
<lb n="0479b09"/>入阿毘達磨第一云。聲有二種。謂有執受．及
<lb n="0479b10"/>無執受大種為因有差別故。墮自體者名
<lb n="0479b11"/>有執受
(自體者自身也)
是有覺受義。與此相違名無
<lb n="0479b12"/>執受。前所生者名有執受大種為因。謂手．語
<lb n="0479b13"/>等聲。後所生者名無執受大種為因。謂風．
<lb n="0479b14"/>林等聲。此有情名．非有情名差別為四。謂前
<lb n="0479b15"/>聲中。語聲名有情名聲。餘聲名非有情名
<lb n="0479b16"/>聲。後聲中。化語聲名有情名聲。餘聲名非
<lb n="0479b17"/>有情名聲　准此論文。取化人語。是無執受
<lb n="0479b18"/>為因有情名聲。然不說是業。准此論文。與
<lb n="0479b19"/>此論．正理相違。此論有情名聲。唯語表業。
<lb n="0479b20"/>唯是執受大種為因聲　正理有情數聲。唯
<lb n="0479b21"/>是執受大種為因聲。化人語。同許非執受大
<lb n="0479b22"/>種為因聲。故知。非是有情數聲．及有情名聲
<lb n="0479b23"/>　入阿毘達磨。許非執受。而言化語是有情
<lb n="0479b24"/>名聲者。豈不相違。答各依一義故不同也。
<lb n="0479b25"/>此論等據此聲無得得<anchor xml:id="beg0479004"/>故<anchor xml:id="end0479004"/>非是有情名聲
<lb n="0479b26"/>　正理非是有情數聲。入阿毘達磨據有情
<lb n="0479b27"/>心發故。名有情名聲　問若爾。何故。婆沙
<lb n="0479b28"/>十三云。聲處有八種。謂執受大種因聲．非執
<lb n="0479b29"/>受大種因聲　此各有二。謂有情名聲．非有
<lb n="0479c01"/>情名聲　此復各有可意．不可意別故成八
<lb n="0479c02"/>種　答此師。與入阿毘達磨意同。然非正
<lb n="0479c03"/>義。正理此論。兩文不用此義。故婆沙<anchor xml:id="beg0479005"/>百<anchor xml:id="end0479005"/>二
<lb n="0479c04"/>十二云。問諸化語是業不。有作是說。彼是
<lb n="0479c05"/>
<anchor xml:id="beg0479006"/>語<anchor xml:id="end0479006"/>業。由心發故　有餘師說。彼非語業但
<lb n="0479c06"/>名語聲。以所化身無執受故　問婆沙兩說
<lb n="0479c07"/>無評。何者為是。答非業為正。所以得知。
<lb n="0479c08"/>以此論業品中。身．語表業。唯執受大種為
<lb n="0479c09"/>因故。化人語。既同許是非執受大種為因。
<lb n="0479c10"/>故知非業。</p>
<p id="pT41p0479c1005" type="inline">又准正理六十<anchor xml:id="tnote0479007"/>四＆lac；解發語中
<lb n="0479c11"/>云。此居口內名語。亦業。流出外時但名為
<lb n="0479c12"/>語。不名語業。准彼論文。化人語離身遠響。
<lb n="0479c13"/>如何成業　問既非是業。有得得不。答既
<lb n="0479c14"/>非有情。無得得也　問如何。得知化聲無
<lb n="0479c15"/>得。答一准正理論云。非執受大種為因聲。
<lb n="0479c16"/>與非有情數聲。無寬狹故。化人同許非執
<lb n="0479c17"/>受故。故知不成就也。二准婆沙評家義。及
<lb n="0479c18"/>此論下文。色界身作欲界化。所化香味如
<lb n="0479c19"/>莊嚴具。尚不成就。如何離質化語得成就
<lb n="0479c20"/>耶　有人。引婆沙一百三十二云。有成就
<lb n="0479c21"/>欲界繫所造色。亦色界繫所造色。謂生欲界
<lb n="0479c22"/>得色界善心。若生色界作欲界化發欲界
<lb n="0479c23"/>語。准此論文。若化語不成就者。如何說此
<lb n="0479c24"/>成二界色耶　破曰。此不成證。通異解故。
<lb n="0479c25"/>前引文證。化人無得。文是決定。此文容有
<lb n="0479c26"/>兩釋。故不成證。此說即質化。色．觸二境。及
<lb n="0479c27"/>即自身。以欲界化心發欲界語。故作是說。
<lb n="0479c28"/>非謂此是離質化人所發語也。所以得知。
<lb n="0479c29"/>身生色界作欲界化。一說不化香味。一說
<lb n="0480a01"/>化而不成就。如莊嚴具。離質化人既更<anchor xml:id="beg0480001"/>疎<anchor xml:id="end0480001"/>
<lb n="0480a02"/>遠身莊嚴具。如何說語有成就義。餘如前
<lb n="0480a03"/>說　問若爾何故。婆沙上下。無文說不成
<lb n="0480a04"/>就離質化語　答此不在疑故不別說。即
<lb n="0480a05"/>是<anchor xml:id="beg0480002"/>入<anchor xml:id="end0480002"/>總不成就無情法中此已說故。故不
<lb n="0480a06"/>別說。如不別說一樹．一石等名不成就。又
<lb n="0480a07"/>如說髮毛爪等非執受者。非有情數無得
<lb n="0480a08"/>得故。此<anchor xml:id="beg0480003"/>物親<anchor xml:id="end0480003"/>於離質化人<anchor xml:id="beg0480004"/>尚<anchor xml:id="end0480004"/>不成就。如
<lb n="0480a09"/>何離質化語須更別說　問化人語．及簫笛
<lb n="0480a10"/>等。雖非成就為有名不。答定無有名。下
<lb n="0480a11"/>論文云。名是有情數故　既無得得何得有
<lb n="0480a12"/>名。</p>
<p id="pT41p0480a1202" type="inline">論。有說有聲至合所生聲。第四破
<lb n="0480a13"/>異說也　此雜心師說。手．鼓合生聲名因俱
<lb n="0480a14"/>聲。即二大種所生聲也。</p>
<p id="pT41p0480a1410" type="inline">論。如不許一
<lb n="0480a15"/>至聲亦應爾。論主破也。如婆沙不許一顯
<lb n="0480a16"/>色極微．二四大所造。故知。一聲亦不得內．
<lb n="0480a17"/>外大種共造　今詳此意。論說聲因大種
<lb n="0480a18"/>別者是造義也。非唯緣擊發聲　正理論
<lb n="0480a19"/>云。雖有執受．與無執受。二四大種共相扣
<lb n="0480a20"/>擊。而<anchor xml:id="beg0480005"/>俱<anchor xml:id="end0480005"/>為因各別發聲。彼聲各據自所依
<lb n="0480a21"/>故。不成三體　問何故。但言可意．不可意。
<lb n="0480a22"/>不言處中聲耶　答若言可意．違意。即有
<lb n="0480a23"/>處中。既言可意．不可意故。所以攝聲盡也。
<lb n="0480a24"/>以除可意外。皆是非可意故。此即可意聲
<lb n="0480a25"/>狹。不可意寬。違意．處中。皆是不可意故　又
<lb n="0480a26"/>可意．不可意。就<anchor xml:id="beg0480006"/>情<anchor xml:id="end0480006"/>而說。非決定也　問
<lb n="0480a27"/>於色等中。何不說有可意．不可意等　答
<lb n="0480a28"/>亦應說有執受等為因之異。然因聲性難
<lb n="0480a29"/>知故。但就因．情等。說有差別。</p>
<p id="pT41p0480a2912" type="inline">論。已
<lb n="0480b01"/>說聲處當說味處。此下第三釋味處也　正
<lb n="0480b02"/>理論云。味謂所噉。是可甞義　此中有二
<lb n="0480b03"/>一結引。二舉數列名。此即初也。</p>
<p id="pT41p0480b0313" type="inline">論。味
<lb n="0480b04"/>有六種至苦淡別故。第二舉數列名　諸法
<lb n="0480b05"/>差別種種不同。不可一例。由此五境差別
<lb n="0480b06"/>不等。色有二十。聲八。味六。香四。觸十一
<lb n="0480b07"/>等。謂本。味別唯有此六。餘<anchor xml:id="beg0480007"/>末<anchor xml:id="end0480007"/>皆是此六差
<lb n="0480b08"/>別　雜集論說和合味等。不離此六。</p>
<lb n="0480b09"/>
<p id="pT41p0480b0901">論。已說味處當說香處。第四釋香處也　正
<lb n="0480b10"/>理論云。香謂所嗅　就中有三。一結引。二
<lb n="0480b11"/>依婆沙十三說香有四。三依本論說香
<lb n="0480b12"/>有三種。此即初也。</p>
<p id="pT41p0480b1208" type="inline">論。香有四種至有
<lb n="0480b13"/>差別故。第二<anchor xml:id="beg0480008"/>婆沙<anchor xml:id="end0480008"/>說四香也　五事論云。
<lb n="0480b14"/>諸悅意者說名好香。不悅意者說名惡香
<lb n="0480b15"/>　正理論云。增益．損減依身別故。有說。微弱．
<lb n="0480b16"/>增盛異故　述曰。增益．增盛為平等香。損
<lb n="0480b17"/>減．微弱為不等香。</p>
<p id="pT41p0480b1708" type="inline">論。本論中說至及
<lb n="0480b18"/>平等香。第三引本論三香也　正理釋云。若
<lb n="0480b19"/>能長養諸根．大種名為好香。與此相違名
<lb n="0480b20"/>為惡香
(相違者謂。能損諸根)
　無前二用名平等香
<lb n="0480b21"/>　或諸福業增上所生名為好香。若諸罪業增
<lb n="0480b22"/>上所生名為惡香。唯四大種勢力所生名平
<lb n="0480b23"/>等香　今詳上釋。香隨其一義非決定也。
<lb n="0480b24"/>望多有情損．益不定故。三香四香。說雖不
<lb n="0480b25"/>同。皆攝香盡。更互相攝。思而可知。非是要
<lb n="0480b26"/>義。不煩廣述。</p>
<p id="pT41p0480b2606" type="inline">論。已說香處當說觸處。
<lb n="0480b27"/>
<anchor xml:id="beg0480009"/>第五<anchor xml:id="end0480009"/>釋觸處也。文中有四。一結引。二舉
<lb n="0480b28"/>數列名。三牒名重釋。四界繫通局。此即初
<lb n="0480b29"/>也。</p>
<p id="pT41p0480b2902" type="inline">論。觸有十一至及冷飢渴。第二舉
<lb n="0480c01"/>數列名也。</p>
<p id="pT41p0480c0105" type="inline">論。此中大種後當廣說。第
<lb n="0480c02"/>三牒名重釋也。文中有三。一指後釋。二當
<lb n="0480c03"/>體立名。三因取果名。此即初也。</p>
<p id="pT41p0480c0313" type="inline">論。柔
<lb n="0480c04"/>軟名滑至翻此為輕。第二當體立名也　問
<lb n="0480c05"/>何故七種觸中唯滑等四<anchor xml:id="beg0480010"/>觸<anchor xml:id="end0480010"/>言性。餘觸及餘
<lb n="0480c06"/>境不說性耶。答此為對後三從果立名故。
<lb n="0480c07"/>此四從自性為名。故為性也。後三從果為
<lb n="0480c08"/>名。故不言性。餘境無相對故。所以不名
<lb n="0480c09"/>為性　可稱名重者。謂能牽秤向下　不可
<lb n="0480c10"/>稱者。謂不能牽秤向下。及有力上昇。如
<lb n="0480c11"/>煙．炎等。皆名為輕　餘文可解。</p>
<p id="pT41p0480c1112" type="inline">論。煖
<lb n="0480c12"/>欲名冷至飲欲名渴。第三因取果名　文中
<lb n="0480c13"/>有三。一釋果名。二結歸因稱。三引例證成。
<lb n="0480c14"/>此即初也　煖欲．食欲．飢欲．是心所欲數。由
<lb n="0480c15"/>
<anchor xml:id="beg0480011"/>身<anchor xml:id="end0480011"/>中有觸力令欲煖。有觸力令欲食。
<lb n="0480c16"/>有觸力令欲<anchor xml:id="beg0480012"/>飲<anchor xml:id="end0480012"/>。所令之欲名冷．飢．渴。即
<lb n="0480c17"/>是由其能令之觸。即能令觸從果為名名
<lb n="0480c18"/>冷．飢．渴。</p>
<p id="pT41p0480c1804" type="inline">論。此<anchor xml:id="beg0480013"/>皆<anchor xml:id="end0480013"/>於因。至故作是說。
<lb n="0480c19"/>第二結也。</p>
<p id="pT41p0480c1905" type="inline">論。如有頌言至同修勇進樂。
<lb n="0480c20"/>第三引例證也　諸佛出世等。與樂為因名
<lb n="0480c21"/>為樂也　問澁．滑．輕．重<anchor xml:id="beg0480014"/>各<anchor xml:id="end0480014"/>相對立。何故
<lb n="0480c22"/>對冷不說煖耶　答煖是能造即是火大。故
<lb n="0480c23"/>不說也。</p>
<p id="pT41p0480c2304" type="inline">論。於色界中至傳說如此。已下
<lb n="0480c24"/>第四界繫分別　上界決定無飢．渴二觸。不
<lb n="0480c25"/>
<anchor xml:id="beg0480015"/>段<anchor xml:id="end0480015"/>食故。餘觸皆有於理無違。<anchor xml:id="beg0480016"/>衣<anchor xml:id="end0480016"/>別不
<lb n="0480c26"/>可稱。<anchor xml:id="beg0480017"/>重<anchor xml:id="end0480017"/>微<anchor xml:id="beg0480018"/>少<anchor xml:id="end0480018"/>故不能牽秤。聚集多即可
<lb n="0480c27"/>稱。故知別時亦有重也　餘文可解　婆沙
<lb n="0480c28"/>一百二十七。問<anchor xml:id="beg0480019"/>若<anchor xml:id="end0480019"/>色界中有重觸者。以何
<lb n="0480c29"/>義故。施設論說北俱盧洲衣重一兩。四<anchor xml:id="beg0480020"/>王<anchor xml:id="end0480020"/>
<lb n="0481a01"/>眾衣重半兩。三十三天衣重一銖。夜摩天衣
<lb n="0481a02"/>重半銖。覩史多天衣重一銖中四分之一。樂
<lb n="0481a03"/>變化天衣重一銖中八分之一。他化自在天
<lb n="0481a04"/>衣重一銖中十六分之一。此上天衣皆不可
<lb n="0481a05"/>稱耶。有說。色界衣雖不可稱。而餘物可稱
<lb n="0481a06"/>　有說。彼界一一衣雖不可稱。多衣積集即
<lb n="0481a07"/>可稱。如細縷．輕毛積集便重　正理論云。觸
<lb n="0481a08"/>謂所觸。十一為性。乃至。若爾身根應成所
<lb n="0481a09"/>觸。此既<anchor xml:id="beg0481001"/>能<anchor xml:id="end0481001"/>觸彼。彼定觸此故。有說。身根唯
<lb n="0481a10"/>能觸非所觸。譬如眼根唯能見非所見。</p>
<lb n="0481a11"/>
<p id="pT41p0481a1101">復有說者。無有少法能觸少法。所依．所緣
<lb n="0481a12"/>無間生時。立觸名想。若依此識能得彼境。
<lb n="0481a13"/>此於彼境假說能觸。境非識依故非能觸。
<lb n="0481a14"/>即由此　唯說地等名為所觸。依彼色等。
<lb n="0481a15"/>定非所觸。此中意。顯依身根識不緣彼
<lb n="0481a16"/>境而生起故　若彼色等非所觸<anchor xml:id="beg0481002"/>者<anchor xml:id="end0481002"/>。如何
<lb n="0481a17"/>花等。由身觸時色等變壞　由彼所依被
<lb n="0481a18"/>損壞故。現見所依有損益故能依損益。非
<lb n="0481a19"/>此相違。如地方所甘澤<anchor xml:id="beg0481003"/>沃潤<anchor xml:id="end0481003"/>。苗<anchor xml:id="beg0481004"/>稼<anchor xml:id="end0481004"/>鮮<anchor xml:id="beg0481005"/>榮<anchor xml:id="end0481005"/>。
<lb n="0481a20"/>烈日所迫與此相違。故知。所依大種被損。
<lb n="0481a21"/>能依<anchor xml:id="beg0481006"/>色<anchor xml:id="end0481006"/>等變壞。非餘　婆沙一百二十七
<lb n="0481a22"/>云。問緣五色根所依大種發身識不。有說
<lb n="0481a23"/>不發。如五色根不可觸故不發身識。所依
<lb n="0481a24"/>大種理亦應然　問何故說身識所識。答依
<lb n="0481a25"/>法性說身識所識。未來世中身識境故。然
<lb n="0481a26"/>無現在發身識義　有說。除身根所依大
<lb n="0481a27"/>種皆能發身識。以身根所依極隣近故不
<lb n="0481a28"/>能發身識。然他身識所緣境故。亦得名為
<lb n="0481a29"/>身識所識　今詳兩釋<anchor xml:id="beg0481007"/>恐<anchor xml:id="end0481007"/>非應理。於自身
<lb n="0481b01"/>中異處相觸。何理能遮　或可。自身異處亦
<lb n="0481b02"/>得名他　又云。飢．渴二觸為是長養。為是
<lb n="0481b03"/>等流。為是異熟生。西方師說。此非異熟以
<lb n="0481b04"/>飲食能斷故　又說。飢．渴亦通異熟生。以
<lb n="0481b05"/>飲食暫斷非永斷故。斷有二種。永斷。暫時
<lb n="0481b06"/>斷。永斷不可續。非暫時斷如地獄中斬
<lb n="0481b07"/>
<anchor xml:id="beg0481008"/>裁<anchor xml:id="end0481008"/>身分。異熟生色斷已續生。迦濕彌羅國諸
<lb n="0481b08"/>論師言。<anchor xml:id="beg0481009"/>飽<anchor xml:id="end0481009"/>時彼亦不斷。飲食障故不可覺
<lb n="0481b09"/>知。飲食消已還可覺知　問異熟者為善．不
<lb n="0481b10"/>善。答與雜心同　婆沙一百二十七云。不
<lb n="0481b11"/>由大種偏增故生滑等。但由大種性類差
<lb n="0481b12"/>別。有生滑果。乃至。有生渴果　有餘師
<lb n="0481b13"/>言。水．火增故滑。地．風增故澁。火．風增故輕。
<lb n="0481b14"/>地．水增故重。水．風增故冷。風增故飢。火增
<lb n="0481b15"/>故渴<anchor xml:id="beg0481010"/>無<anchor xml:id="end0481010"/>評家　今詳。二義兼有　雜心論
<lb n="0481b16"/>
<anchor xml:id="beg0481011"/>云<anchor xml:id="end0481011"/>。飢．渴。或是善<anchor xml:id="beg0481012"/>報<anchor xml:id="end0481012"/>。謂富者飢．渴是善<anchor xml:id="begd1e10978"/>報<anchor xml:id="endd1e10978"/>。
<lb n="0481b17"/>貧者飢．渴是不善<anchor xml:id="begd1e10986"/>報<anchor xml:id="endd1e10986"/>。問飢．渴何處大種所
<lb n="0481b18"/>造。有說腹邊大種<anchor xml:id="beg0481013"/>所造<anchor xml:id="end0481013"/>。有餘師說遍身大種
<lb n="0481b19"/>所造。於飢．渴時遍身惱故　正理論云。餘
<lb n="0481b20"/>所未說悶．力．劣等攝在此中。故不別說。悶
<lb n="0481b21"/>不離滑。力即澁．重。劣在輕軟。輕性中攝。如
<lb n="0481b22"/>是其餘所觸種類。隨其所應十一中攝　准
<lb n="0481b23"/>此十一觸攝一切觸盡。乃至。火．風界增故
<lb n="0481b24"/>生輕<anchor xml:id="beg0481014"/>性<anchor xml:id="end0481014"/>。故死身內重性偏增。水．風界增故
<lb n="0481b25"/>生於冷。由是亦說此所生悶　若爾云何
<lb n="0481b26"/>言不離滑。隨一一增。此無有過。或復悶者
<lb n="0481b27"/>是滑差別。非唯滑性。應知此因亦有差別。
<lb n="0481b28"/>是故滑性。或因水．風界增故起。或因水．火
<lb n="0481b29"/>界增故生。所以二言無相違失。</p>
<p id="pT41p0481b2913" type="inline">論。此
<lb n="0481c01"/>中已說至諸識亦爾。第六明生識總別也。文
<lb n="0481c02"/>中有四。一結前述正義。二述婆沙異說。三
<lb n="0481c03"/>問答分別。四生識前後　此即初也　已說
<lb n="0481c04"/>多種色處者。五根．五境十處不同名為多
<lb n="0481c05"/>種。五識取境皆通總別。是婆沙一百二十七
<lb n="0481c06"/>評家正義。</p>
<p id="pT41p0481c0605" type="inline">論。有餘師說至十一觸起。第
<lb n="0481c07"/>二述婆沙異說　此論二說中後說為正。</p>
<lb n="0481c08"/>
<p id="pT41p0481c0801">論若爾五識至非自相境。第三問答分別
<lb n="0481c09"/>　先問。後答　此即問也。</p>
<p id="pT41p0481c0909" type="inline">論。約處自相
<lb n="0481c10"/>至斯有何失。答也　五識身等。非緣十二處
<lb n="0481c11"/>中共相如無常等。同一處中體事不同。非
<lb n="0481c12"/>唯緣一。</p>
<p id="pT41p0481c1204" type="inline">論。今應思擇至何識先起。第
<lb n="0481c13"/>四生識先後。先問。後答　此即問也。</p>
<lb n="0481c14"/>
<p id="pT41p0481c1401">論。隨境強盛至令相續故。答也　境若均平
<lb n="0481c15"/>舌識先起。由食欲引起身。令展轉相續。持
<lb n="0481c16"/>食<anchor xml:id="beg0481015"/>入<anchor xml:id="end0481015"/>口欲取舌．味故。境若均平先應覺
<lb n="0481c17"/>味。此就多分。若為知冷．煖即合先覺於
<lb n="0481c18"/>觸　今詳取境先後略由四緣。一由作意
<lb n="0481c19"/>不同。二由根有明．昧。三由境有強．弱。四
<lb n="0481c20"/>由境有新．舊。</p>
<lb n="0481c21"/>
<p id="pT41p0481c2101">論。已說根境至今次當說。自下一頌釋無表
<lb n="0481c22"/>色。</p>
<p id="pT41p0481c2202" type="inline">論曰至不亂有心。此釋頌也。文中
<lb n="0481c23"/>有五。一無表位。二無表相。三無表性。四無
<lb n="0481c24"/>表因。五無表名　此即<anchor xml:id="beg0481016"/>是<anchor xml:id="end0481016"/>釋無表位也
<lb n="0481c25"/>　亂心者謂此餘心者。善無表。以善心為此。
<lb n="0481c26"/>以不善．無記心為餘　不善無表。以不善
<lb n="0481c27"/>心為此善．無記心為餘　正理論云。不善．
<lb n="0481c28"/>無記名亂心。餘心名不亂者。就善無表說
<lb n="0481c29"/>也　無心者謂入無想及滅盡定者。正理論
<lb n="0482a01"/>云。無想．滅定名無心。<anchor xml:id="beg0482001"/>此<anchor xml:id="end0482001"/>能滅心故。雖更
<lb n="0482a02"/>有餘無心果位。而無表色非所隨<anchor xml:id="beg0482002"/>流<anchor xml:id="end0482002"/>。<anchor xml:id="beg0482003"/>故<anchor xml:id="end0482003"/>
<lb n="0482a03"/>無心言不攝於彼　等言顯示不亂有心者。
<lb n="0482a04"/>等言。謂通兩處。謂亂心等。及無心等。亂心
<lb n="0482a05"/>等。等取不亂心。無心等。等取有心　正理
<lb n="0482a06"/>彈云。又謂等言通無心者。此言無用。前已
<lb n="0482a07"/>攝故。亂心等言已攝一切餘有心位。第二等
<lb n="0482a08"/>言復何所攝。經主應思　述曰。無心是無心
<lb n="0482a09"/>位。亂心等言。<anchor xml:id="beg0482004"/>等<anchor xml:id="end0482004"/>不亂心。除此二外。更有
<lb n="0482a10"/>何心。須無心等．等也。此等。應於一處安
<lb n="0482a11"/>也。經主應思　或謂後等攝不亂心前無
<lb n="0482a12"/>用者。此不應然。無容攝故。何容後等攝
<lb n="0482a13"/>不亂心。遮言。理於相似處起。乘無起等。理
<lb n="0482a14"/>不及餘。故非全攝　述曰。既乘無心下起
<lb n="0482a15"/>等。理不及不亂心餘。故非全攝　或可。亂
<lb n="0482a16"/>心言成無用　述曰。無心等。已等一切有
<lb n="0482a17"/>心。何用亂心。故言亂心是無用也　又應
<lb n="0482a18"/>簡言唯淨無表。於無心位隨流。非餘　述
<lb n="0482a19"/>曰。入無心定。理合一切不善無表皆捨。不
<lb n="0482a20"/>可言在無心位也　於自釋中亦不簡別。
<lb n="0482a21"/>故於此理經主應思　安慧救云。亂心．不
<lb n="0482a22"/>亂說其散位。亂心等取不亂心。散自相似。
<lb n="0482a23"/>無心．有心說其定位。無心等取有心。定自
<lb n="0482a24"/>相似。故此等言通於兩處。</p>
<p id="pT41p0482a2411" type="inline">論。相似相
<lb n="0482a25"/>續說名隨流。此第二釋無表相也　述曰。無
<lb n="0482a26"/>表體性。相似相續唯善．不善　有人云。相似
<lb n="0482a27"/>者。謂與表業．及心。性．相似隨流　非也。</p>
<lb n="0482a28"/>
<p id="pT41p0482a2801">正<anchor xml:id="beg0482005"/>理<anchor xml:id="end0482005"/>彈云。今謂。經主於此頌中不能具說
<lb n="0482a29"/>無表色相。以說隨流名無表故。彼自釋言。
<lb n="0482b01"/>相似相續說名隨流。非初剎那可名相續。
<lb n="0482b02"/>勿有太過之失。是故決定初念無表。不入
<lb n="0482b03"/>所說相中。又相續者。是假非實。無表非實
<lb n="0482b04"/>失對法宗。又定所發。亂．無心位不隨流故。
<lb n="0482b05"/>應非無表。若言不亂．有心位中。<anchor xml:id="beg0482006"/>此<anchor xml:id="end0482006"/>隨流故
<lb n="0482b06"/>無斯過者。淨．不淨表業。應<anchor xml:id="beg0482007"/>有<anchor xml:id="end0482007"/>無表相　俱
<lb n="0482b07"/>舍師救云。言相續者。或以前續後。如初念
<lb n="0482b08"/>無表。或以後續前。如後念無表。或續前．
<lb n="0482b09"/>後。如中間無表。故初．及後皆名相續。設有
<lb n="0482b10"/>無表唯一剎那。相續類故亦名相續　故入
<lb n="0482b11"/>阿毘達磨云。亦有無表唯一剎那。依總種
<lb n="0482b12"/>類故說相續　此無表體即名相續。實體相
<lb n="0482b13"/>續。如何是假　又<anchor xml:id="beg0482008"/>定<anchor xml:id="end0482008"/>無表雖復非遍四位
<lb n="0482b14"/>中行。名無表者。四位之言。隨應而說。非
<lb n="0482b15"/>言無表皆遍四位。如定俱無表有心位行。
<lb n="0482b16"/>不善無表亂．不亂心位行。若散善無表通四
<lb n="0482b17"/>位行。汝立無心亦為一位。定俱無表豈得
<lb n="0482b18"/>行耶。表業為難亦為非<anchor xml:id="beg0482009"/>理<anchor xml:id="end0482009"/>　<anchor xml:id="beg0482010"/>期<anchor xml:id="end0482010"/>心一發。
<lb n="0482b19"/>任運相續彼位中行是無表相。表雖心發。心
<lb n="0482b20"/>斷即無。而非任運。故不成例。</p>
<p id="pT41p0482b2012" type="inline">論善與
<lb n="0482b21"/>不善名淨不淨。此第三述無表性也　必
<lb n="0482b22"/>
<anchor xml:id="beg0482011"/>假<anchor xml:id="end0482011"/>強表方能發故。不通無記。</p>
<p id="pT41p0482b2212" type="inline">論。為
<lb n="0482b23"/>簡諸得至大種所造。此第四述無表因也
<lb n="0482b24"/>　得雖四位。相似相續與無表同。非四大造。
<lb n="0482b25"/>與無表異。即以造因。簡於諸得復言大種
<lb n="0482b26"/>所造。</p>
<p id="pT41p0482b2603" type="inline">論。毘婆沙說至五種因故。引教
<lb n="0482b27"/>證造是因義也。</p>
<p id="pT41p0482b2707" type="inline">論。顯立名因至故名
<lb n="0482b28"/>無表。此第五釋無表名也。頌文略故但言
<lb n="0482b29"/>由此　成業論云。何故名表。此能表示自發
<lb n="0482c01"/>業心令他知故。頌文云。外發身語業。表內
<lb n="0482c02"/>心所思。譬如潛淵魚鼓波而自表　頌言
<lb n="0482c03"/>由此者。為顯由<anchor xml:id="beg0482012"/>無此<anchor xml:id="end0482012"/>表義故名為無
<lb n="0482c04"/>表。</p>
<p id="pT41p0482c0402" type="inline">論。說者顯此是師宗言。顯上說無
<lb n="0482c05"/>表相。是薩婆多師宗說也　正理論云。說者。
<lb n="0482c06"/>顯此是餘師<anchor xml:id="beg0482013"/>意<anchor xml:id="end0482013"/>。經主。不許如是種類無表
<lb n="0482c07"/>色故。論。略說表業至名為無表。此略結上
<lb n="0482c08"/>無表體也。</p>
<lb n="0482c09"/>
<p id="pT41p0482c0901">論。既言無表至大種云何。自下兩頌。因論
<lb n="0482c10"/>生論。明四大也。文中有二。初一行頌明真
<lb n="0482c11"/>四<anchor xml:id="beg0482014"/>大<anchor xml:id="end0482014"/>。第二<anchor xml:id="beg0482015"/>行<anchor xml:id="end0482015"/>頌述假四大。此第一明真四
<lb n="0482c12"/>大也。</p>
<p id="pT41p0482c1203" type="inline">論曰。至故名為界。長行釋也。文
<lb n="0482c13"/>中有四。一釋界義。二釋大種義。三釋業
<lb n="0482c14"/>義。四釋性義　此釋<anchor xml:id="beg0482016"/>界<anchor xml:id="end0482016"/>也。以二義釋界。
<lb n="0482c15"/>一能持自相。二能持所造。同顯宗論第三
<lb n="0482c16"/>釋也　顯宗第一釋云。一切色法出生本故。
<lb n="0482c17"/>亦從大種大種出生。諸出生<anchor xml:id="beg0482017"/>本<anchor xml:id="end0482017"/>世間名界。
<lb n="0482c18"/>如金等鑛名金等界　第二釋云。或種種
<lb n="0482c19"/>
<anchor xml:id="beg0482018"/>苦<anchor xml:id="end0482018"/>出生本故。說名為界。喻如前說。</p>
<p id="pT41p0482c1914" type="inline">論。
<lb n="0482c20"/>如是四界至大事用故。第二釋大種也。大即
<lb n="0482c21"/>種故名大種也。是持業釋　顯宗論云。或能
<lb n="0482c22"/>顯<anchor xml:id="beg0482019"/>了<anchor xml:id="end0482019"/>十種造色。是故言種。由此勢力彼顯
<lb n="0482c23"/>了故。所言大者。有大用故。言大用者謂諸
<lb n="0482c24"/>有情根本事中。如是四大有勝作用。依此
<lb n="0482c25"/>建立識之與空　此論釋種<anchor xml:id="beg0482020"/>云<anchor xml:id="end0482020"/>一切餘色
<lb n="0482c26"/>所依性故。云何作所依耶。婆沙一百二十
<lb n="0482c27"/>七。有說在下為因所依法應爾故。問若爾。
<lb n="0482c28"/>
<anchor xml:id="beg0482021"/>於<anchor xml:id="end0482021"/>逼近色可說能造。於隔遠者云何造
<lb n="0482c29"/>耶。答不說一樹<anchor xml:id="beg0482022"/>所<anchor xml:id="end0482022"/>有大種。都在其下造
<lb n="0483a01"/>諸造色。但說一樹分分。皆有大種在下造色
<lb n="0483a02"/>在上　有作是說。相雜而住。大種在外造
<lb n="0483a03"/>色在中。<anchor xml:id="beg0483001"/>問<anchor xml:id="end0483001"/>若爾。應斷截時見有孔隙。猶
<lb n="0483a04"/>如斷藕。答雖有孔隙而不可見。以諸大
<lb n="0483a05"/>種非有見故。所見孔隙是造色故　正理論
<lb n="0483a06"/>云。何故名種。云何名大。種種造色差別生時。
<lb n="0483a07"/>彼彼品類差別能起。是故言種　准正理文。
<lb n="0483a08"/>即是令造色種類不同而得生起。名為種
<lb n="0483a09"/>也　婆沙云。大德說曰。虛空雖大而非種。
<lb n="0483a10"/>不能生故。餘有為法雖能為種。而體非大。
<lb n="0483a11"/>相不遍故　體寬廣故等者。以三義釋大
<lb n="0483a12"/>也。體寬廣者。一切色聚之中具有堅等性故
<lb n="0483a13"/>　或於地等增盛聚中形相大故者。此假四
<lb n="0483a14"/>大。如大地．大海．大火．風等　或起種種大
<lb n="0483a15"/>事用者。其內四界為有情本。外水．火．風成
<lb n="0483a16"/>壞世界。地以能持　正理論云。虛空有大
<lb n="0483a17"/>而<anchor xml:id="beg0483002"/>無<anchor xml:id="end0483002"/>種義。種與能生名差別故　有說。虛
<lb n="0483a18"/>空亦無大義。體非色故　造色．及餘有為非
<lb n="0483a19"/>色。<anchor xml:id="beg0483003"/>性<anchor xml:id="end0483003"/>能生故。<anchor xml:id="beg0483004"/>名<anchor xml:id="end0483004"/>種　無上二義故非大
<lb n="0483a20"/>種。大．種二義互不成故　述曰。虛空無種。
<lb n="0483a21"/>造色及餘非色法無大故。由此　大種唯四
<lb n="0483a22"/>不增不減。毘婆沙者作如是言。減即無能。
<lb n="0483a23"/>增便無用。故唯有四。如床四足　述曰。減
<lb n="0483a24"/>即造色不成。增又無<anchor xml:id="beg0483005"/>用<anchor xml:id="end0483005"/>。</p>
<p id="pT41p0483a2410" type="inline">論。此四大種
<lb n="0483a25"/>能成何業。已下第三釋業。文中有二。一問。
<lb n="0483a26"/>二答。此即問也。</p>
<p id="pT41p0483a2607" type="inline">論。如其次第至熟長四
<lb n="0483a27"/>業。已下答也。答中有三。一舉頌略答。二釋
<lb n="0483a28"/>頌文。三逐難重釋　此第一也。</p>
<p id="pT41p0483a2812" type="inline">論。地
<lb n="0483a29"/>界能持至風界能長。第二釋頌文也。</p>
<lb n="0483b01"/>
<p id="pT41p0483b0101">論。長謂增盛或復流引。此逐難釋　增盛者。
<lb n="0483b02"/>如長小成大。體增盛也　流引者。謂轉至
<lb n="0483b03"/>餘方如水流<anchor xml:id="beg0483006"/>等<anchor xml:id="end0483006"/>。體不增也。</p>
<p id="pT41p0483b0311" type="inline">論。業用
<lb n="0483b04"/>既爾自性云何。第四釋自性也。文中有二。
<lb n="0483b05"/>一問。二答　此文問也。</p>
<p id="pT41p0483b0509" type="inline">論。如其次第至
<lb n="0483b06"/>故名為動。答也。四文如上可知。</p>
<p id="pT41p0483b0613" type="inline">論。品
<lb n="0483b07"/>類足論至故亦言輕。釋違文也　正理論云。
<lb n="0483b08"/>風界若以動為性者。何故。契經及品類足論。
<lb n="0483b09"/>皆言風界謂輕等動性。復說輕性為所造
<lb n="0483b10"/>色。說動為風。輕為造色<anchor xml:id="beg0483007"/>是<anchor xml:id="end0483007"/>顯自相　輕
<lb n="0483b11"/>為風者舉果顯因。輕是風果故　豈不火界
<lb n="0483b12"/>亦是輕因。以說火．風增生<anchor xml:id="beg0483008"/>輕<anchor xml:id="end0483008"/>故。雖有是
<lb n="0483b13"/>說而火不定。若<anchor xml:id="beg0483009"/>有<anchor xml:id="end0483009"/>輕性火增為因。是處必
<lb n="0483b14"/>有增盛風界。或有輕性風增為因。而<anchor xml:id="beg0483010"/>其<anchor xml:id="end0483010"/>中
<lb n="0483b15"/>無增盛火界。如葦等花飄舉輕性。此中火界
<lb n="0483b16"/>若增盛者。其中應有熱觸可得。由此風界
<lb n="0483b17"/>遍為輕因。故別舉輕偏顯風界。然地等相
<lb n="0483b18"/>易可了知。故不須說重等果顯。對堅等
<lb n="0483b19"/>三。動難了故　此中舉果顯因。輕八轉聲
<lb n="0483b20"/>中業聲　八轉聲者。一體。謂直詮法體。二
<lb n="0483b21"/>業。謂所作事業。三具。謂作者作具。四為。謂
<lb n="0483b22"/>所為也。五從。謂所從也。六屬。謂所屬也。七
<lb n="0483b23"/>依。謂所依也。八呼。謂呼彼也。依聲明法凡
<lb n="0483b24"/>呼諸法。隨其所應有八轉聲　此中說輕
<lb n="0483b25"/>為風業者。是舉果顯因之業用也。非如
<lb n="0483b26"/>餘業聲之所表也。如言刀割等。能割離刀
<lb n="0483b27"/>無別體也。</p>
<lb n="0483b28"/>
<p id="pT41p0483b2801">論。云何地等地等界別。自下一頌。第二明假
<lb n="0483b29"/>四大。</p>
<p id="pT41p0483b2903" type="inline">論曰至表示風故。此之假地水
<lb n="0483c01"/>等。實四境成隨世想立故唯說色。世間但
<lb n="0483c02"/>識顯．形地故而不知是四境共成。亦不知
<lb n="0483c03"/>有堅等四界故。但於形．顯立地．水．火名。
<lb n="0483c04"/>世間亦有知動是風。亦有於黑團等色謂
<lb n="0483c05"/>為風故由此於風有二種釋。文顯可解
<lb n="0483c06"/>　問假地等中亦有香等。因何但言形．顯為
<lb n="0483c07"/>體　答地等雖有四境合成。世<anchor xml:id="beg0483011"/>假<anchor xml:id="end0483011"/>地想。
<lb n="0483c08"/>於色處起。如觀四大。唯觀於色不觀香
<lb n="0483c09"/>等。以色離境。可示在此在彼處故。聲非
<lb n="0483c10"/>恒有。三境合知。故論不說。</p>
<p id="pT41p0483c1011" type="inline">論何故此
<lb n="0483c11"/>蘊至說為色耶。問色名也　上來釋五根．
<lb n="0483c12"/>五境無表為後。皆是色蘊。釋色既了。須識
<lb n="0483c13"/>色名。故今問起。</p>
<p id="pT41p0483c1307" type="inline">論。由變壞故。答也。文
<lb n="0483c14"/>中有二釋。一變壞。二變礙　就前釋中文
<lb n="0483c15"/>有三段。一略標。二引文證。三問答　此文
<lb n="0483c16"/>初也。</p>
<p id="pT41p0483c1603" type="inline">論。如世尊說至惱壞如箭中。第二
<lb n="0483c17"/>引文證也。變壞即是可惱壞義。引法救義
<lb n="0483c18"/>品中頌證。可知。婆沙三十四云。釋迦菩薩
<lb n="0483c19"/>為多求王<anchor xml:id="beg0483012"/>貪<anchor xml:id="end0483012"/>海外國故說此頌。廣如彼說
<lb n="0483c20"/>　婆沙九十七云。問變與壞有何差別。答變
<lb n="0483c21"/>者。顯示細無常法。壞者。顯示麁無常法。云
<lb n="0483c22"/>云多釋　問今此中釋。變壞名色同婆沙釋
<lb n="0483c23"/>變壞不　答此不同也。變即壞也。如說變
<lb n="0483c24"/>礙礙即變。故不可有礙而<anchor xml:id="beg0483013"/>無<anchor xml:id="end0483013"/>變有變而
<lb n="0483c25"/>
<anchor xml:id="beg0483014"/>無<anchor xml:id="end0483014"/>礙也。</p>
<p id="pT41p0483c2504" type="inline">論。色復云何欲所惱壞。此第
<lb n="0483c26"/>三問答也。此是其問。</p>
<p id="pT41p0483c2609" type="inline">論。欲所擾惱變壞
<lb n="0483c27"/>生故。答也　正理論云。此中色蘊何緣名色。
<lb n="0483c28"/>善逝。聖教且說變壞故名為色。此說意言。苦
<lb n="0483c29"/>受因故。有觸對故。可轉易故。名為變壞。
<lb n="0484a01"/>由變壞故說名為色　苦受因者。色有變
<lb n="0484a02"/>壞能生苦受。如義品言趣求。<anchor xml:id="beg0484001"/>欲<anchor xml:id="end0484001"/>等　有觸
<lb n="0484a03"/>對者。手等所觸色便變壞。是有對礙可變
<lb n="0484a04"/>壞義　可轉易者。如牛羊等身可轉易。是
<lb n="0484a05"/>可轉變及貿易義。由可轉易故名變壞。云
<lb n="0484a06"/>何色法可轉易耶。謂異相生故名轉易
<lb n="0484a07"/>　或能表示宿所習業。故名為色。如契經說。
<lb n="0484a08"/>此摩納婆。宿習能招惡形色業。謂多忿恨
<lb n="0484a09"/>　或能表示內心所有。故名為色。如契經
<lb n="0484a10"/>說。具壽。汝今諸根凝悅。定證甘露　豈不
<lb n="0484a11"/>此說。唯就有見有情數色訓釋色詞。<anchor xml:id="beg0484002"/>唯<anchor xml:id="end0484002"/>
<lb n="0484a12"/>此能表宿所習業及內心故　若爾。無見
<lb n="0484a13"/>非情數色。應皆非色　無斯過失。唯色聚
<lb n="0484a14"/>中有此義故。不說諸色皆能表示。<anchor xml:id="beg0484003"/>且<anchor xml:id="end0484003"/>於一
<lb n="0484a15"/>切非色聚中無能表示。故此釋詞理得成
<lb n="0484a16"/>立。如契經說業為生因。此說諸生皆因於
<lb n="0484a17"/>業。不言諸業皆是生因。今不應難業非生
<lb n="0484a18"/>因便為非業　若不爾者。善逝訓詞亦可
<lb n="0484a19"/>為難。非一切色皆變壞　故世尊且據有
<lb n="0484a20"/>對礙色說如是言。有變<anchor xml:id="beg0484004"/>壞<anchor xml:id="end0484004"/>故說名為色。</p>
<lb n="0484a21"/>
<p id="pT41p0484a2101">論。有說變礙故名為色。第二釋也　色
<lb n="0484a22"/>可變。有礙．可變。謂可變壞故。有礙。謂有
<lb n="0484a23"/>礙用故。</p>
<p id="pT41p0484a2304" type="inline">論。若爾極微至無變礙故。難
<lb n="0484a24"/>也。</p>
<p id="pT41p0484a2402" type="inline">論。此難不然至變礙義成。釋也　五
<lb n="0484a25"/>識依緣皆應積集。故無現在獨住極微。由
<lb n="0484a26"/>恒積集故有變礙。然正理第二有兩說。一
<lb n="0484a27"/>說同此論<anchor xml:id="beg0484005"/>文<anchor xml:id="end0484005"/>。又一說云有說。亦有獨住極
<lb n="0484a28"/>微然<anchor xml:id="beg0484006"/>有<anchor xml:id="end0484006"/>變礙。而不發識。五識依．緣要積集
<lb n="0484a29"/>故如立極微。雖無方分亦無觸對。而許
<lb n="0484b01"/>極微有礙有對有障用故。應知變礙義亦
<lb n="0484b02"/>如是。</p>
<p id="pT41p0484b0203" type="inline">論。過去未來應不名色。難也　現在
<lb n="0484b03"/>眾微集。變礙義可成。過．未眾微散。應不名
<lb n="0484b04"/>為色。</p>
<p id="pT41p0484b0403" type="inline">論。此亦曾當知至如所燒薪通也
<lb n="0484b05"/>　過去曾礙。未來生法當礙。諸不生法是彼
<lb n="0484b06"/>礙類。如所燒薪。</p>
<p id="pT41p0484b0607" type="inline">論。諸無表色應不名
<lb n="0484b07"/>色難　無表色無變礙故應不名色　於中
<lb n="0484b08"/>有二釋。</p>
<p id="pT41p0484b0804" type="inline">論。有釋表色至影亦隨動。是
<lb n="0484b09"/>初釋也。</p>
<p id="pT41p0484b0904" type="inline">論。此釋不然至影必隨滅。論主
<lb n="0484b10"/>述婆沙破也　正理不許此破云。有不定
<lb n="0484b11"/>過。如父．工匠種等滅時。子．堂．芽等不隨滅
<lb n="0484b12"/>故　正理破此釋云。此不應理。隨心轉色
<lb n="0484b13"/>不從表生。應非色故。</p>
<p id="pT41p0484b1309" type="inline">論。有釋所依至
<lb n="0484b14"/>亦得色名。第二釋　從所依大種得名也。</p>
<lb n="0484b15"/>
<p id="pT41p0484b1501">論。若爾所依至應亦名色。此難也　於
<lb n="0484b16"/>中有二釋。一依親．疎釋。二共．不共依釋。</p>
<lb n="0484b17"/>
<p id="pT41p0484b1701">論。此難不齊至助生緣故。此親．疎釋也。</p>
<lb n="0484b18"/>
<p id="pT41p0484b1801">論。此影依樹至四大種故。論主與出違宗
<lb n="0484b19"/>失也。</p>
<p id="pT41p0484b1903" type="inline">論。設許影光至未為釋難。此縱
<lb n="0484b20"/>
<anchor xml:id="beg0484007"/>釋<anchor xml:id="end0484007"/>破也　前不許寶與光為依破。後許為
<lb n="0484b21"/>依義不同破　正理救云。此言意顯影等大
<lb n="0484b22"/>種。樹等大種為所依故。所以者何。影等大
<lb n="0484b23"/>種生．住．變時皆<anchor xml:id="beg0484008"/>隨<anchor xml:id="end0484008"/>彼故。<anchor xml:id="beg0484009"/>此<anchor xml:id="end0484009"/>影光言。意表
<lb n="0484b24"/>總聚。非唯顯色如樹．寶言。是故影等顯色
<lb n="0484b25"/>極微。依止影等大種而轉。影等大種復依
<lb n="0484b26"/>樹等大種而生。故於此中無不順過　正
<lb n="0484b27"/>理救<anchor xml:id="beg0484010"/>縱<anchor xml:id="end0484010"/>云。此難不關毘婆<anchor xml:id="beg0484011"/>沙<anchor xml:id="end0484011"/>義。能依所
<lb n="0484b28"/>依許俱滅故無表所依大種若滅。能依無表
<lb n="0484b29"/>未嘗不滅　初念無表。可與所依大種俱
<lb n="0484c01"/>滅。第二念等無表云何　第二念等大種若
<lb n="0484c02"/>無。其無表色豈得現有　雖此位中非無
<lb n="0484c03"/>大種。而彼大種非此所依。非生因故　奇
<lb n="0484c04"/>哉如是善解對法。豈不非唯生因大種。望
<lb n="0484c05"/>所造色能為所依。然更有餘四因大種。望
<lb n="0484c06"/>所造色許為依故。若彼所依大種滅已。能
<lb n="0484c07"/>依無表猶不滅者。聖生無色。無漏無表既
<lb n="0484c08"/>許成就應得現前。生．依二因大種滅已。無
<lb n="0484c09"/>漏無表雖成不行。故知欲界無表行者。定
<lb n="0484c10"/>由所依大種不滅此若不爾彼云何然　由
<lb n="0484c11"/>此諸師咸作是說。諸所造色有二種依。一
<lb n="0484c12"/>生起依。二力轉依。聖生無色由力轉依大
<lb n="0484c13"/>種無故。無漏無表雖復成就而不現行
<lb n="0484c14"/>　已上正理引例釋。今破正理。無色界中雖
<lb n="0484c15"/>成下地無表而不行者。以必不起下地
<lb n="0484c16"/>定故。若謂以無依因大種生．第．四定成
<lb n="0484c17"/>下五地無漏無表有依因大。此豈得生上
<lb n="0484c18"/>起下無表耶　然眼等識。所依五根雖有
<lb n="0484c19"/>變礙　而不成色。由彼種類有別異故。有
<lb n="0484c20"/>識種類不依於色。唯五識身依色而起。六
<lb n="0484c21"/>識皆用意為所依。無色界中意亦可得。乃
<lb n="0484c22"/>至。又理不應六識自性。一法種類亦色非
<lb n="0484c23"/>色。無有無表不依色生故。應所依有變
<lb n="0484c24"/>礙故。能依無表亦得色名　述曰。一切識
<lb n="0484c25"/>依意。雖一分識亦依於色。故不名色。無
<lb n="0484c26"/>表一切依色。故名色也　又言色者。如<anchor xml:id="beg0484012"/>牛<anchor xml:id="end0484012"/>．
<lb n="0484c27"/>孔雀。依少分類以立想名。非無差別。不
<lb n="0484c28"/>應為難　述曰水牛名地眠。孔雀名地叫。
<lb n="0484c29"/>非一切時眠叫又如世說急食．急行故名
<lb n="0485a01"/>為馬。而非一切。雖無彼德而似彼故。種
<lb n="0485a02"/>類義成。但<anchor xml:id="beg0485001"/>隨<anchor xml:id="end0485001"/>少分建立<anchor xml:id="beg0485002"/>名想<anchor xml:id="end0485002"/>。此亦如是。
<lb n="0485a03"/>由此即釋。定不生法。住色相故亦得色名
<lb n="0485a04"/>　述曰。同<anchor xml:id="begd1e12198"/>牛<anchor xml:id="endd1e12198"/>及孔雀。亦可用此釋無表色
<lb n="0485a05"/>　俱舍師破云。汝言影等大種。樹等大種為
<lb n="0485a06"/>所依者。何異影等依於樹等。樹等望彼皆
<lb n="0485a07"/>是疎依。並非親生。等非能造。汝說影等
<lb n="0485a08"/>大種。依樹等大種。還是違宗。故救非理
<lb n="0485a09"/>　又破救縱云。汝意立初念生因大種。望第
<lb n="0485a10"/>二念等無表能為所依。第二念等四因大種。
<lb n="0485a11"/>望第二念等同時無表。亦<anchor xml:id="beg0485003"/>為<anchor xml:id="end0485003"/>所依。故說能
<lb n="0485a12"/>依．所依俱滅。同樹等滅。影等隨滅　即言
<lb n="0485a13"/>初念大種為生因。第二念大種為依等四因
<lb n="0485a14"/>者。豈有別世兩具四大種。共為五因生一
<lb n="0485a15"/>所造。諸論皆說。一切四大望所造色。皆具
<lb n="0485a16"/>五因　故婆沙一百三十二云。過去大種與
<lb n="0485a17"/>未來所造色。為幾緣。答因．增上。因者五因。
<lb n="0485a18"/>謂生等五。增上者如前說。現在大種與未
<lb n="0485a19"/>來亦爾。現在與現在亦爾　准此文。初念
<lb n="0485a20"/>大種望第二念所造色。具五因。云何乃言
<lb n="0485a21"/>但作生因　若轉救言初念大種為生因
<lb n="0485a22"/>者。即五因皆名生因。以親能生造色故。第
<lb n="0485a23"/>二念四因大種名依等四因。雖初念大種得
<lb n="0485a24"/>具五因第二念大種即關生因。還有別世
<lb n="0485a25"/>兩具四大。<anchor xml:id="beg0485004"/>共<anchor xml:id="end0485004"/>造色過　若轉救言第二念
<lb n="0485a26"/>四因大種者。非是依等四因。即四大種各為
<lb n="0485a27"/>一因。名為四因。總是依因。故諸論說。初念
<lb n="0485a28"/>大種為能生因。現在大種能為依因。若作
<lb n="0485a29"/>此救。雖無闕因之過。既言第二念大種為
<lb n="0485b01"/>所依。為別起大種。為即造身根等大種。
<lb n="0485b02"/>為是親所依。為是疎依。若言即是身根等
<lb n="0485b03"/>大種。望無表色但為疎依者。我亦許此同
<lb n="0485b04"/>時疎依。非親所依。無表不由同時依力而
<lb n="0485b05"/>得色名。但由初念所依力故而得色名。由
<lb n="0485b06"/>此理故。初念大種為親所依。可得同彼影．
<lb n="0485b07"/>光二種。親依樹．寶。故我就此。說所依滅無
<lb n="0485b08"/>表不滅。不可說彼<anchor xml:id="beg0485005"/>疎<anchor xml:id="end0485005"/>為所依。但應言
<lb n="0485b09"/>依。彼說所依<anchor xml:id="beg0485006"/>言<anchor xml:id="end0485006"/>中有過。若言無表亦望
<lb n="0485b10"/>同時疎依。得名色者。眼等五根。望眼等識
<lb n="0485b11"/>亦是疎依。應眼識等亦名為色。又由彼力
<lb n="0485b12"/>得名色者。應是能造。若是能造。還應具有
<lb n="0485b13"/>生等五因。故為非理。</p>
<p id="pT41p0485b1309" type="inline">論。復有別釋至理
<lb n="0485b14"/>得成就述曰。第二正釋也。如文可解。</p>
<lb n="0485b15"/>
<p id="pT41p0485b1501">上來第四有三行頌。述無表色　并明四
<lb n="0485b16"/>界及假名大。</p>
<p id="pT41p0485b1606" type="inline">頌曰至身界觸界。自下第
<lb n="0485b17"/>五半行頌。以色蘊為處．界。如文可解。</p>
<lb n="0485b18"/>
<p id="pT41p0485b1801">上來五行半頌。別明色蘊及分處．界也。</p>
<lb n="0485b19"/>
<p id="pT41p0485b1901">論。已說色蘊至三蘊處界。自下第二有一
<lb n="0485b20"/>行半頌。別明受．想．行蘊。并立處．界也。</p>
<lb n="0485b21"/>
<p id="pT41p0485b2101">論曰至意觸所生受。述曰。長行釋中文有二。
<lb n="0485b22"/>初明三蘊。後分處．界。此明三蘊。文中
<lb n="0485b23"/>有三。即釋三蘊以為三也　此文是初受體
<lb n="0485b24"/>也。文復有三。一示體。二分三受。三分六
<lb n="0485b25"/>受　領隨觸者。示自性受。體異餘心所也。
<lb n="0485b26"/>諸心。心所。雖與受同領所緣境。而不領隨
<lb n="0485b27"/>觸。非自性受。自性受領所隨觸　若時為
<lb n="0485b28"/>所緣。爾時非所領　若時為所領。爾時非
<lb n="0485b29"/>所緣　有人云。諸心．心所同緣一境。皆能
<lb n="0485c01"/>執受。與受何別。解云。諸心．心所雖復同緣
<lb n="0485c02"/>俱名執受。受領納強。名自性受。猶如十人。
<lb n="0485c03"/>同一處坐。一人是賊。傍忽有人叫喚呼賊。
<lb n="0485c04"/>雖復十人同聞賊聲。實是賊者領即偏強。
<lb n="0485c05"/>不同餘九。受領境強。想等領境弱。應知亦
<lb n="0485c06"/>爾　又解。諸心．心所。雖復同緣皆執受境。
<lb n="0485c07"/>想等諸法從別立名。受無別名。雖標總稱
<lb n="0485c08"/>即受別名。如色處等雖有兩解前解為勝
<lb n="0485c09"/>　准此兩解皆約領境名受。然與論意並
<lb n="0485c10"/>不相當　又准此釋。受與想等皆同。但強
<lb n="0485c11"/>弱有異。立名不同。受既如此餘亦應然。
<lb n="0485c12"/>豈非雜亂　又此論云。受蘊謂三。領納隨
<lb n="0485c13"/>觸。即樂．及苦．不苦不樂　正理云。隨觸而
<lb n="0485c14"/>生。領納可愛．及不可愛．俱相違觸名為受
<lb n="0485c15"/>蘊。領納即是能受用義　准此二論。俱以
<lb n="0485c16"/>領納隨觸為受。不取領境　又此論第十
<lb n="0485c17"/>云。如何觸為受所領行相依。行相極似觸。
<lb n="0485c18"/>依觸而生。故正理第二云。又說諸受略有二
<lb n="0485c19"/>種。一執取受。二自性受。執取受者。謂能領
<lb n="0485c20"/>納自所緣境。自性受者。謂能領納自所隨觸。
<lb n="0485c21"/>乃至。領所緣受與一境法。差別之相難可
<lb n="0485c22"/>了知。乃至。雖受亦能領納境界。而此領納
<lb n="0485c23"/>自性難知。故領納觸為自性受。此不共餘
<lb n="0485c24"/>易了差別。如是諸受。與心等法同所緣
<lb n="0485c25"/>故。領納異故。所緣事別。所領事別。由此觸
<lb n="0485c26"/>於受。若時為所領是時非所緣　若時為
<lb n="0485c27"/>所緣。是時非所領　故緣．領事別　准此豈
<lb n="0485c28"/>得取境勝故偏得受名　又顯宗第二云。
<lb n="0485c29"/>云何此受領納隨觸。謂受是觸隣近果。故此
<lb n="0486a01"/>隨觸聲。為顯因義。能順受故。受能領納能
<lb n="0486a02"/>順觸因。是故說受領納隨觸。領納順觸名
<lb n="0486a03"/>自性受。有人又云。言領納觸名自性受
<lb n="0486a04"/>者。謂即此受領納自體。言領觸者。觸是其
<lb n="0486a05"/>因。受是其果。受能<anchor xml:id="beg0486001"/>領<anchor xml:id="end0486001"/>觸順．違．俱相。領納觸
<lb n="0486a06"/>果。果即是受。還領自體以領觸相故。故正
<lb n="0486a07"/>理論釋果云。如言王食國土非食地土。
<lb n="0486a08"/>食地中所出。言食國土。舉因顯果。領觸
<lb n="0486a09"/>亦然。又如父生子。子媚好皆似於父。<anchor xml:id="beg0486002"/>亦
<lb n="0486a10"/>如<anchor xml:id="end0486002"/>果從種生。果似於因　准上所引。證受
<lb n="0486a11"/>自領。皆非應理　若受還領受即違<anchor xml:id="beg0486003"/>文<anchor xml:id="end0486003"/>。若
<lb n="0486a12"/>時為所緣。爾時非所領　若時為所領。爾
<lb n="0486a13"/>時非所緣　若領自體誰為能所。故婆沙
<lb n="0486a14"/>第九云。若自性知自性者。不應建立能取
<lb n="0486a15"/>所取　准此。既<anchor xml:id="beg0486004"/>言<anchor xml:id="end0486004"/>能領所領。故知不是自
<lb n="0486a16"/>領　又與所引喻不同。王食國土等豈是
<lb n="0486a17"/>自食。此中言領者。即是自體有彼相故。自
<lb n="0486a18"/>為能領彼為所領。如印物印。物領印相。
<lb n="0486a19"/>不可說物自領物也　有人妄敘唯識轉計
<lb n="0486a20"/>破有部之義。將為<anchor xml:id="beg0486005"/>正<anchor xml:id="end0486005"/>宗　誤也　又云。若
<lb n="0486a21"/>作俱舍師破云。諸心．心所。同一剎那俱緣
<lb n="0486a22"/>前境。如何可言領相應觸。若從他生。及相
<lb n="0486a23"/>似者。即名為受。子從父生。果從因生。皆應
<lb n="0486a24"/>名受者　此皆亦謬也。論主自以領納為
<lb n="0486a25"/>自性受。與正理同。何勞此中輒引唯<anchor xml:id="beg0486006"/>識<anchor xml:id="end0486006"/>論
<lb n="0486a26"/>破。以為破也。又諸法得名不同。豈可以一
<lb n="0486a27"/>例餘皆同名受。</p>
<p id="pT41p0486a2707" type="inline">論。想<anchor xml:id="beg0486007"/>蘊<anchor xml:id="end0486007"/>至應如受說。
<lb n="0486a28"/>第二出想蘊體也　想能取像者。謂取青等．
<lb n="0486a29"/>男．女．苦．樂相狀故名取像。</p>
<p id="pT41p0486a2911" type="inline">論。除前及
<lb n="0486b01"/>後至名為行蘊。第三出行蘊體也　除前。
<lb n="0486b02"/>謂色．受．想　及後。謂識蘊　餘有為法。簡
<lb n="0486b03"/>無為也　即是除四蘊．及無為。餘一切法皆
<lb n="0486b04"/>行蘊攝。以法多故從通立名。</p>
<p id="pT41p0486b0412" type="inline">論。然薄
<lb n="0486b05"/>伽梵至由最勝故。此下第二會釋經也。文中
<lb n="0486b06"/>有二。一順釋。二反難．釋。此順釋也　理實行
<lb n="0486b07"/>蘊攝多有為。然經唯說六思名行蘊者。以
<lb n="0486b08"/>思行義勝餘法故。</p>
<p id="pT41p0486b0808" type="inline">論。所以者何。徵勝
<lb n="0486b09"/>所以也。</p>
<p id="pT41p0486b0904" type="inline">論。行名造作至故為最勝。答
<lb n="0486b10"/>勝所以也　由造作名行。業是造作。思為
<lb n="0486b11"/>業性。造作義強餘有為法。故名最勝。偏說
<lb n="0486b12"/>思也。</p>
<p id="pT41p0486b1203" type="inline">論。是故佛說至名行取蘊。引教
<lb n="0486b13"/>證也　准佛所說。故知。實通餘法。以思造
<lb n="0486b14"/>作義強。名行取蘊　正理論云。契經中說永
<lb n="0486b15"/>斷三結證預流果。非不永斷見諦所斷一
<lb n="0486b16"/>切煩惱。當知此經是有餘說。如是等經皆就
<lb n="0486b17"/>勝說。此亦如是。造作有為功能勝故。云何
<lb n="0486b18"/>說此能造有為。謂有勝能引生果故。</p>
<lb n="0486b19"/>
<p id="pT41p0486b1901">論。若不爾者至應知應斷。及難釋也。若依經
<lb n="0486b20"/>文。唯六思身為行<anchor xml:id="beg0486008"/>蘊<anchor xml:id="end0486008"/>者。即有為法中。除色
<lb n="0486b21"/>受<anchor xml:id="beg0486009"/>思<anchor xml:id="end0486009"/>．想．識外。餘有為法。非取蘊攝故。即
<lb n="0486b22"/>非苦．集諦。既非苦．集。即不可為應知．應
<lb n="0486b23"/>斷。</p>
<p id="pT41p0486b2302" type="inline">論。如世尊說至說亦如是。引文證
<lb n="0486b24"/>　餘有為法。必須達．及知也。未達．未知是
<lb n="0486b25"/>知苦也　未斷．未滅說亦如是者。亦云。若
<lb n="0486b26"/>於一法未斷未滅。我說不能作集邊際。未
<lb n="0486b27"/>斷未滅是斷集也。故知。一切有漏法皆須
<lb n="0486b28"/>知．斷。</p>
<p id="pT41p0486b2803" type="inline">論。是故定應至皆行蘊攝。結攝
<lb n="0486b29"/>一切有為法也。</p>
<p id="pT41p0486b2907" type="inline">論。即此所說至立為法
<lb n="0486c01"/>界總束七法為處．界也。</p>
<lb n="0486c02"/>
<p id="pT41p0486c0201">論。已說受等三蘊處界。自下第三有一行頌。
<lb n="0486c03"/>釋識蘊。并立處．界。</p>
<p id="pT41p0486c0308" type="inline">論曰至故名識蘊。
<lb n="0486c04"/>長行釋中有二。一釋識蘊并分處．界。二總
<lb n="0486c05"/>結五蘊并分處．界　前文有三。一釋名義。
<lb n="0486c06"/>二分為六。三立處．界。此所舉文釋識名義
<lb n="0486c07"/>　即六識身各了自境。於自境處總取境相。
<lb n="0486c08"/>不別取．像印．持等故名總取也。<anchor xml:id="tnote0486010"/>非＆lac；是總．
<lb n="0486c09"/>別相中取總<anchor xml:id="beg0486011"/>想<anchor xml:id="end0486011"/>也。正理論云識謂了別者。
<lb n="0486c10"/>是唯總取境界相義。各各總取彼彼境相各
<lb n="0486c11"/>各了別。謂彼眼識。雖有色等多境現前然唯
<lb n="0486c12"/>取色不取聲等　釋各別取境義　唯取
<lb n="0486c13"/>青等非謂青等
(論既言唯。故知。不通取別。簡勝解也)
　亦非可意
<lb n="0486c14"/>不可意等　<anchor xml:id="beg0486012"/>簡觸．受所取也<anchor xml:id="end0486012"/>　非男女等
<lb n="0486c15"/>非人杌等。非得失等
(隨其所應簡心所也)
　如彼眼識。
<lb n="0486c16"/>於其自境。唯<anchor xml:id="beg0486013"/>總取<anchor xml:id="end0486013"/>相。如是餘識隨應當
<lb n="0486c17"/>知
(准上言唯定不取別)
　又顯宗云。識謂了者。是唯總
<lb n="0486c18"/>取境界相義。各各總取彼彼境相。名各了
<lb n="0486c19"/>別。謂識唯能總取境相。非能取別　入阿
<lb n="0486c20"/>毘達磨第二云唯總分別色等境。非彼境相
<lb n="0486c21"/>差別事。說名為識若能分別差別相者。即
<lb n="0486c22"/>名受等諸心所法。識無彼用但作所依
<lb n="0486c23"/>　准上三論有四唯一但。取總之文決定。不
<lb n="0486c24"/>可言兼別也。心所法中無一唯別。容作
<lb n="0486c25"/>兩釋　有人不得論意。妄為四<anchor xml:id="beg0486014"/>解<anchor xml:id="end0486014"/>亦不可
<lb n="0486c26"/>是非何者為勝。乃疑後學令迷論說。其四
<lb n="0486c27"/>解者　第一解云。於境之中有二種相。一者
<lb n="0486c28"/>總相。謂色．聲等。二者別相。謂違．順等。心．心
<lb n="0486c29"/>所法於所緣境。心取總相不能取別。心所
<lb n="0487a01"/>各自取境別相不能取總。以於一體無
<lb n="0487a02"/>多解故。故入阿毘達磨論第二云。唯總分別
<lb n="0487a03"/>色等境事說名為識。若能分別差別相者。
<lb n="0487a04"/>即名受等諸心所法。識無彼用但作所依
<lb n="0487a05"/>　第二解云。心王正取總相兼取別相。諸
<lb n="0487a06"/>
<anchor xml:id="beg0487001"/>心<anchor xml:id="end0487001"/>所法。各自取別相非能取總相。此<anchor xml:id="beg0487002"/>義<anchor xml:id="end0487002"/>
<lb n="0487a07"/>意說。心王力強能取總別。心所力劣取別
<lb n="0487a08"/>非總　破曰。違文無教。不可依據　第三
<lb n="0487a09"/>解云。諸心所法。各各正能取自別相。兼取
<lb n="0487a10"/>總相心王但<anchor xml:id="beg0487003"/>取<anchor xml:id="end0487003"/>總相非別。此<anchor xml:id="begd1e12838"/>義<anchor xml:id="endd1e12838"/>意說<anchor xml:id="beg0487004"/>王<anchor xml:id="end0487004"/>
<lb n="0487a11"/>所作處心所必隨。故心所法兼能取總<anchor xml:id="begd1e12854"/>王<anchor xml:id="endd1e12854"/>
<lb n="0487a12"/>非隨所故不取別　破曰。喻不相似。王能
<lb n="0487a13"/>總領臣豈遍攝。無文違喻。不可依也　第
<lb n="0487a14"/>四解云。心．心所法。一一皆能取．總<anchor xml:id="beg0487005"/>別<anchor xml:id="end0487005"/>相。然
<lb n="0487a15"/>彼心王正取總相兼取別相。諸<anchor xml:id="begd1e12878"/>心<anchor xml:id="endd1e12878"/>所法。各
<lb n="0487a16"/>各正能取自別相兼能取他別相．及與總相。
<lb n="0487a17"/>所以得知諸心。心所皆能取境總．別相者。
<lb n="0487a18"/>如婆沙第三十四無慚納息中。解無慚行相
<lb n="0487a19"/>云。有餘師說。此顯無慚行相。此行相對餘
<lb n="0487a20"/>應作四句。有無慚非無慚行相。轉。謂無慚
<lb n="0487a21"/>作餘行相轉　有無慚行相轉非無慚。謂無
<lb n="0487a22"/>慚相應法。作無慚行相轉　有無慚亦無慚
<lb n="0487a23"/>行相轉。謂無慚作無慚行相轉　有非無
<lb n="0487a24"/>慚亦非無慚行相轉。謂若<anchor xml:id="beg0487006"/>取<anchor xml:id="end0487006"/>此種類應
<lb n="0487a25"/>說無慚相應法作餘行相轉。若不爾者。應
<lb n="0487a26"/>說除前相　解無愧中亦有四句。不能
<lb n="0487a27"/>具引　以此准知。皆取總．別　破曰。有人
<lb n="0487a28"/>雖引文證。不知正．<anchor xml:id="beg0487007"/>不<anchor xml:id="end0487007"/>且如受領隨觸。想
<lb n="0487a29"/>取境像。豈可亦說想領隨觸。受取境像。理
<lb n="0487b01"/>必不然。諸心。心所同一行相者。謂取青等
<lb n="0487b02"/>諸法自共相等。非是心．心所法各別取像
<lb n="0487b03"/>等也。婆沙三十四云云何無慚。答諸無慚無
<lb n="0487b04"/>所慚。無羞無所羞。乃至。無敬性等。乃至。問
<lb n="0487b05"/>此中所說差別名言。為顯自性。為顯行相。
<lb n="0487b06"/>為顯所緣　一說顯自性。二說顯行相。三
<lb n="0487b07"/>說顯所緣　准三十八云。云何不共無明隨
<lb n="0487b08"/>眠。答諸無明於苦不了。於集．滅．道不了。
<lb n="0487b09"/>此中不了<anchor xml:id="beg0487008"/>者<anchor xml:id="end0487008"/>。<anchor xml:id="beg0487009"/>顯<anchor xml:id="end0487009"/>不欲忍義<anchor xml:id="beg0487010"/>謂<anchor xml:id="end0487010"/>由無明迷
<lb n="0487b10"/>覆心故。於四聖諦不欲<anchor xml:id="beg0487011"/>不<anchor xml:id="end0487011"/>忍故名不了。
<lb n="0487b11"/>非但不明。如貧賤人惡食在腹。雖遇好食
<lb n="0487b12"/>不欲食之。異生亦爾。無明覆心。<anchor xml:id="beg0487012"/>聞<anchor xml:id="end0487012"/>四<anchor xml:id="beg0487013"/>聖<anchor xml:id="end0487013"/>
<lb n="0487b13"/>諦。不欲不忍　問此中所說不了名言。為
<lb n="0487b14"/>顯自性。為顯行相。為顯所緣。有作是說。
<lb n="0487b15"/>此顯無明自性。有餘師說此顯無明行相。復
<lb n="0487b16"/>有說者此顯無明所緣。評曰應作是說。<anchor xml:id="beg0487014"/>如
<lb n="0487b17"/>是<anchor xml:id="end0487014"/>無明於四聖諦。乃至不決擇<anchor xml:id="beg0487015"/>以<anchor xml:id="end0487015"/>為自性
<lb n="0487b18"/>　准此評文故知。初師為正。無慚亦爾所
<lb n="0487b19"/>作四句非是正義。故不成證　今詳論意。
<lb n="0487b20"/>心．心所法。雖同取青等總．別相等。然於此
<lb n="0487b21"/>相。有即印持．取．像等多種不同。名為取別。
<lb n="0487b22"/>心王總取境相。別相難知。如<anchor xml:id="beg0487016"/>臺六司<anchor xml:id="end0487016"/>同理
<lb n="0487b23"/>一國。然所理事各各不同。王則總理。別相
<lb n="0487b24"/>難了。</p>
<p id="pT41p0487b2403" type="inline">論。此復差別至至意識身。此第二
<lb n="0487b25"/>就依<anchor xml:id="beg0487017"/>分六<anchor xml:id="end0487017"/>也。</p>
<p id="pT41p0487b2506" type="inline">論。應知如是至轉為意
<lb n="0487b26"/>界。第三分識蘊為處．界也。</p>
<p id="pT41p0487b2611" type="inline">論。如是
<lb n="0487b27"/>此中至及與意界。大文第<anchor xml:id="tnote0487018"/>四二總結五蘊已。
<lb n="0487b28"/>重總分五蘊。為十二處．十八界也　如文
<lb n="0487b29"/>可知。</p>
<lb n="0487c01"/>
<p id="pT41p0487c0101">論豈不識蘊至復為意界。自下第四有十二
<lb n="0487c02"/>行頌　問答分別。文中有十一<anchor xml:id="beg0487019"/>段<anchor xml:id="end0487019"/>。此第一問
<lb n="0487c03"/>意界也。前半頌問意體。後半頌問意數。此
<lb n="0487c04"/>問體也。</p>
<p id="pT41p0487c0404" type="inline">論。更無異法即於此中者。即
<lb n="0487c05"/>於六識中也。</p>
<p id="pT41p0487c0506" type="inline">論曰。至即名餘種。釋也
<lb n="0487c06"/>　即六識身。為所依義名之為意。為能依
<lb n="0487c07"/>義名之為識。如父．子。果．種。所望不同得
<lb n="0487c08"/>名有異。此答體也。</p>
<lb n="0487c09"/>
<p id="pT41p0487c0901">論。若爾實界至十八界耶。第二問數也　若
<lb n="0487c10"/>六識依他起故名之為識。即唯六識。更兼
<lb n="0487c11"/>五根．六境。界唯十七　若為所依義名一
<lb n="0487c12"/>意根。即更兼五根．六境。應唯十二　六識
<lb n="0487c13"/>與意更相攝故者。攝意從識即為十七　攝
<lb n="0487c14"/>識從意即為十二。</p>
<p id="pT41p0487c1408" type="inline">論曰。至界成十八
<lb n="0487c15"/>釋也　此為建立十八界故成第六依。故
<lb n="0487c16"/>六識外更立意界。已上數也。</p>
<p id="pT41p0487c1612" type="inline">論。若爾
<lb n="0487c17"/>無學至非意界故。難也　若以後識依故名
<lb n="0487c18"/>為意者。無學後心無能依識。應非意界。</p>
<lb n="0487c19"/>
<p id="pT41p0487c1901">論。不爾此已至後識不生。答也　猶如種
<lb n="0487c20"/>子已住因性。闕餘緣故後果不生。後心亦
<lb n="0487c21"/>爾。已住意性。餘緣闕故後識不生。而成意
<lb n="0487c22"/>界。</p>
<lb n="0487c23"/>
<p id="pT41p0487c2301">論。此中蘊攝至總攝云何。自下一頌。第<anchor xml:id="beg0487020"/>二<anchor xml:id="end0487020"/>
<lb n="0487c24"/>明蘊．處．界各一攝一切法。</p>
<p id="pT41p0487c2411" type="inline">論曰至一
<lb n="0487c25"/>切法盡。長行釋也。於中有三。一明一蘊．處．
<lb n="0487c26"/>界攝一切法盡。二明勝義攝。三明世俗攝。
<lb n="0487c27"/>此文初也。</p>
<p id="pT41p0487c2705" type="inline">論。謂於諸處至不攝他性。第
<lb n="0487c28"/>二明勝義攝　此一蘊．處．界攝一切法。是
<lb n="0487c29"/>勝義攝　言勝義者是真實義。</p>
<p id="pT41p0487c2912" type="inline">論。所以
<lb n="0488a01"/>者何。徵也　所以勝義攝<anchor xml:id="beg0488001"/>唯<anchor xml:id="end0488001"/>攝自性。</p>
<lb n="0488a02"/>
<p id="pT41p0488a0201">論。法與他性至其理不然。答也　自性．他性
<lb n="0488a03"/>恒相離故。不可相攝。</p>
<p id="pT41p0488a0309" type="inline">論。且如眼根至
<lb n="0488a04"/>離彼性故。指事釋也。</p>
<p id="pT41p0488a0409" type="inline">論。若於諸處至
<lb n="0488a05"/>攝徒眾等。世俗攝也。</p>
<lb n="0488a06"/>
<p id="pT41p0488a0601">論眼耳鼻三處各有二。已下半頌。第三明三
<lb n="0488a07"/>根處二界一。頌前問答　如文可了。</p>
<lb n="0488a08"/>
<p id="pT41p0488a0801">論曰至眼識依故。答也　三根雖處各別二。
<lb n="0488a09"/>以三同故合立一界。此釋三義同也。</p>
<lb n="0488a10"/>
<p id="pT41p0488a1001">論。由此眼界至如是安立。總結成也。</p>
<lb n="0488a11"/>
<p id="pT41p0488a1101">論若爾何緣生依二處。難也　眼等三根。既
<lb n="0488a12"/>三義同。故雖二同界。何緣生依二處　自
<lb n="0488a13"/>下半頌。第四明三根生二處所以。</p>
<p id="pT41p0488a1314" type="inline">論
<lb n="0488a14"/>曰至身不端嚴釋中有二。一有部釋。二論主
<lb n="0488a15"/>破。此文初也　為令身端嚴故所以生二。
<lb n="0488a16"/>身舌生二即不端嚴。如串子并。及如蛇兩
<lb n="0488a17"/>舌故。廣如婆沙。若眼．耳．鼻唯有一者。即身
<lb n="0488a18"/>不端嚴。故各生二。</p>
<p id="pT41p0488a1808" type="inline">論。此釋不然至有
<lb n="0488a19"/>何端嚴。第二論主難也。猫．<anchor xml:id="beg0488002"/>鵄<anchor xml:id="end0488002"/>二鼻二耳。雖
<lb n="0488a20"/>生二處有何端嚴。</p>
<p id="pT41p0488a2008" type="inline">論。若爾三根何緣
<lb n="0488a21"/>生二。有部難也。</p>
<p id="pT41p0488a2107" type="inline">論。為所發識至各生二
<lb n="0488a22"/>處。論主答也　正理論意亦同此釋。正理論
<lb n="0488a23"/>云。為所依身相端嚴故。界體雖一。而兩處
<lb n="0488a24"/>生。若眼．耳根．處唯生一。鼻無二穴。身不端
<lb n="0488a25"/>嚴　此釋不然。如<anchor xml:id="beg0488003"/>駝．猫<anchor xml:id="end0488003"/>等。如是醜陋何
<lb n="0488a26"/>
<anchor xml:id="beg0488004"/>有<anchor xml:id="end0488004"/>端嚴。是故。諸根各別種類如是安布差
<lb n="0488a27"/>別而生。此待因緣如是差別。因緣有障或
<lb n="0488a28"/>不二生。猶如身根．頭．項．腹．背．手．足<anchor xml:id="beg0488005"/>等<anchor xml:id="end0488005"/>處。
<lb n="0488a29"/>安布差別種類如是。不應疑難。亦待因緣
<lb n="0488b01"/>如是差別。因緣有障或別異生。故見蛇等
<lb n="0488b02"/>身支有闕。又見彼<anchor xml:id="beg0488006"/>類<anchor xml:id="end0488006"/>舌非一生。是故諸根
<lb n="0488b03"/>安布差別。待因緣起。非為嚴身　若爾何
<lb n="0488b04"/>故說眼等根。為令端嚴各生二處　此有
<lb n="0488b05"/>別義。非為嚴身。現見世間於諸作用增
<lb n="0488b06"/>上圓滿亦說端嚴。若眼等根各闕一處見．
<lb n="0488b07"/>聞．嗅用皆不明了。各具二者明了用生。是
<lb n="0488b08"/>故此言為端嚴者。正是為令用增上義
<lb n="0488b09"/>　准此。正理論釋。會婆沙同俱舍
(今難。為若發識<anchor xml:id="beg0488007"/>少<anchor xml:id="end0488007"/>大
<lb n="0488b10"/>即得何用二處如正理前解為勝)
。</p>
<lb n="0488b11"/>
<p id="pT41p0488b1101">論。已說諸蘊及處界攝。自下第五半頌釋蘊．
<lb n="0488b12"/>處．界義。論曰至是蘊義。釋頌也。文中有
<lb n="0488b13"/>四。釋蘊．處．界。即分為三。四問答分別　釋
<lb n="0488b14"/>蘊義中。文復有二。一釋蘊義。二引經證
<lb n="0488b15"/>　此所舉文即初釋蘊義也　和合聚義是蘊
<lb n="0488b16"/>義故。</p>
<p id="pT41p0488b1603" type="inline">論。如契經言至若遠若近第二引
<lb n="0488b17"/>經證也。文中有三。一顯類多。二明聚。三結
<lb n="0488b18"/>成　此即初也。明過去等顯類多也。</p>
<lb n="0488b19"/>
<p id="pT41p0488b1901">論。如是一切至說名色蘊。第二明聚也。此是
<lb n="0488b20"/>名略非體略也。三世等色不可略為一聚。
<lb n="0488b21"/>但名中總略為一聚也　婆沙論七十四云。
<lb n="0488b22"/>問過去。未來。現在諸色可略聚耶。答雖不
<lb n="0488b23"/>可略聚其體。而可<anchor xml:id="beg0488008"/>得<anchor xml:id="end0488008"/>略聚其名。乃至。識
<lb n="0488b24"/>蘊。應知亦爾　雜心論云。名略非體也　婆
<lb n="0488b25"/>沙七十四云。餘經復說云何色蘊諸所有色。
<lb n="0488b26"/>若過去。若未來．若現在．若內．若外．若麁．若
<lb n="0488b27"/>細．若劣．若勝．若遠．若近。如是一切略為一
<lb n="0488b28"/>聚。說名色蘊。乃至識蘊廣說亦爾。此為遮
<lb n="0488b29"/>止外道所說。謂佛在<anchor xml:id="beg0488009"/>世<anchor xml:id="end0488009"/>有出家外道。名為
<lb n="0488c01"/>杖髻撥無過去未來。為遮彼<anchor xml:id="beg0488010"/>意<anchor xml:id="end0488010"/>故。世尊
<lb n="0488c02"/>說諸所有色。若過去若未來若現在。乃至
<lb n="0488c03"/>廣說。阿毘達磨作是說言。云何色蘊。謂十
<lb n="0488c04"/>色處及法處所攝色。是名色蘊。此為遮止
<lb n="0488c05"/>譬喻者說。謂譬喻者撥無法處所攝諸色。故
<lb n="0488c06"/>此尊者法救亦言。諸所有色。皆五識身所依
<lb n="0488c07"/>所緣。如何是色非五識身所依所緣。為遮
<lb n="0488c08"/>彼意故作是說。云何色蘊。謂十色處。法處
<lb n="0488c09"/>所攝色。</p>
<p id="pT41p0488c0904" type="inline">論。由此聚義蘊義得成。結也。</p>
<lb n="0488c10"/>
<p id="pT41p0488c1001">論。於此經中至名現在。釋經三世色
<lb n="0488c11"/>也。</p>
<p id="pT41p0488c1102" type="inline">論。自身名內至或約處辨。自身名
<lb n="0488c12"/>內者。自身名內。他身．及非有情名外　若
<lb n="0488c13"/>就處釋內外。五根名內。五境名外。</p>
<lb n="0488c14"/>
<p id="pT41p0488c1401">論。有對名麁至或相待立。以二義釋麁．細。
<lb n="0488c15"/>有對名麁。五根．五境名麁。無表名細．相待
<lb n="0488c16"/>麁．細即所望不同。</p>
<p id="pT41p0488c1608" type="inline">論。若言相待麁細
<lb n="0488c17"/>不成。難也。</p>
<p id="pT41p0488c1705" type="inline">論。此<anchor xml:id="beg0488011"/>難<anchor xml:id="end0488011"/>至苦集諦等釋外
<lb n="0488c18"/>難也。</p>
<p id="pT41p0488c1803" type="inline">論。染污名劣不染名勝。釋勝劣
<lb n="0488c19"/>也　即是無覆無記善法皆名為勝。有覆無
<lb n="0488c20"/>記。不善名劣。</p>
<p id="pT41p0488c2006" type="inline">論。去來名遠現在名近。
<lb n="0488c21"/>此就時<anchor xml:id="beg0488012"/>遠．近釋<anchor xml:id="end0488012"/>也。</p>
<p id="pT41p0488c2108" type="inline">論。乃至識蘊應知
<lb n="0488c22"/>亦然。義同。類釋餘蘊也。</p>
<p id="pT41p0488c2210" type="inline">論。而有差別
<lb n="0488c23"/>至或約地辨述其異也。唯麁．細二與色蘊
<lb n="0488c24"/>義別。餘義皆同。</p>
<p id="pT41p0488c2407" type="inline">論毘婆沙師所說如是。
<lb n="0488c25"/>結婆沙師義也。</p>
<p id="pT41p0488c2507" type="inline">論。大德法救至麁細
<lb n="0488c26"/>同前。述異說也。此師不說有無對色。如
<lb n="0488c27"/>前引婆沙文　五根所取名麁色者。即是五
<lb n="0488c28"/>境名麁　所餘名細者。即是五根非無表也
<lb n="0488c29"/>　非可意名劣色可意。名勝色者。從<anchor xml:id="beg0488013"/>多<anchor xml:id="end0488013"/>說
<lb n="0489a01"/>別　或就情釋勝．劣也　不可見處名遠
<lb n="0489a02"/>色在可見處名近色。就處遠．近釋遠．近也
<lb n="0489a03"/>　過去等色如自名顯者。即如釋過去．未
<lb n="0489a04"/>來．現在名。釋三世色也。謂已生已<anchor xml:id="beg0489001"/>滅<anchor xml:id="end0489001"/>名過
<lb n="0489a05"/>去色。已生未滅名現在色。未生未滅名未
<lb n="0489a06"/>來色　受等亦然者。類釋四蘊也　隨所依
<lb n="0489a07"/>力應知遠近。逐難重釋　可意．不可意．三世
<lb n="0489a08"/>等。說<anchor xml:id="beg0489002"/>同<anchor xml:id="end0489002"/>易解　不須重釋。無色之法無處
<lb n="0489a09"/>所故。類同色說其遠．近。難解故重釋也。
<lb n="0489a10"/>故隨所依說遠．近也。四蘊麁．細同婆沙
<lb n="0489a11"/>釋。</p>
<p id="pT41p0489a1102" type="inline">論。心．心所法至彼作用義。第二釋
<lb n="0489a12"/>處義也　舊譯名入。義不盡也。滅義是入
<lb n="0489a13"/>義但是其滅而不得生義。理實十二處。作
<lb n="0489a14"/>心．心所生長之處。亦作滅沒之處　今言處
<lb n="0489a15"/>者。通其兩義　訓釋詞者。謂能生長心心所
<lb n="0489a16"/>法名為處者。舉一義訓釋　是能生長彼作
<lb n="0489a17"/>用者。心．心所法先有體性。由十二處令行
<lb n="0489a18"/>世取果。名為作用。</p>
<p id="pT41p0489a1808" type="inline">論。法種族義至名
<lb n="0489a19"/>十八界。第三釋界。文有二釋。一種族義。二
<lb n="0489a20"/>
<anchor xml:id="beg0489003"/>種類<anchor xml:id="end0489003"/>義。此即初也。如一山中等。舉喻也
<lb n="0489a21"/>　如是一身或一相續等。法合也。</p>
<p id="pT41p0489a2113" type="inline">論。此中
<lb n="0489a22"/>種族至同類因故。釋種族義也。</p>
<p id="pT41p0489a2213" type="inline">論。若
<lb n="0489a23"/>爾無為應不名界。以無同類因故。難也。</p>
<lb n="0489a24"/>
<p id="pT41p0489a2401">論心．心所法生之本故。答也　正理云。若
<lb n="0489a25"/>爾。處．界義應相濫。俱心．心所生本義故。由
<lb n="0489a26"/>此別應釋種族義。如雄黃等展轉相望。體
<lb n="0489a27"/>類不．故名種族。如是眼等展轉相望。體
<lb n="0489a28"/>類不同故名種族　若爾意界<anchor xml:id="beg0489004"/>望於<anchor xml:id="end0489004"/>六識。
<lb n="0489a29"/>無別體類。應非別界　此難不然。所依．能
<lb n="0489b01"/>依體類別故　有說。安立時分異故　復有
<lb n="0489b02"/>說者。六是意先。意非六先。故知有異。雖諸
<lb n="0489b03"/>界體竝通三世。然就位別安立異名。由此
<lb n="0489b04"/>故言六先意後　有人作俱舍師釋處．界
<lb n="0489b05"/>相濫難云。一同類因名生之本。十七界全．
<lb n="0489b06"/>
<anchor xml:id="beg0489005"/>一<anchor xml:id="end0489005"/>少分。二境界<anchor xml:id="beg0489006"/>緣<anchor xml:id="end0489006"/>名生之本。謂無為法一
<lb n="0489b07"/>界少分。從多分說處義不同。少分相濫亦
<lb n="0489b08"/>無有失者　今詳此解。未為釋難三科名
<lb n="0489b09"/>義既許不同。不可處義復是界義。若許無
<lb n="0489b10"/>為一分與處義同。無別界義。理合無為唯
<lb n="0489b11"/>處非界。如無蘊義非蘊所攝。欲救俱舍
<lb n="0489b12"/>應求別理。</p>
<p id="pT41p0489b1205" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0489007"/>又<anchor xml:id="end0489007"/>說界聲至名十八界。
<lb n="0489b13"/>第二釋也　與正理意大同正理論師斷後
<lb n="0489b14"/>釋為當異處義故。雖二釋不同總是第三
<lb n="0489b15"/>釋界義也。</p>
<p id="pT41p0489b1505" type="inline">論。若言聚義至如聚如我。
<lb n="0489b16"/>自下第四問答分別　薩婆多部三科總實
<lb n="0489b17"/>　經部蘊．處是假。唯界是實　論主蘊假。處．界
<lb n="0489b18"/>是實。立量破有部云。色等五蘊必定是假。
<lb n="0489b19"/>多實成故。猶如聚．我。</p>
<p id="pT41p0489b1909" type="inline">論。此難不然至
<lb n="0489b20"/>亦名蘊故。有部救也。多實成因。有部不許。
<lb n="0489b21"/>是不成過。</p>
<p id="pT41p0489b2105" type="inline">論。若爾不應至有聚義故論
<lb n="0489b22"/>主難也。經說聚義名之為蘊。而言一實
<lb n="0489b23"/>亦名蘊者。此聖教相違過　正理論云。若以
<lb n="0489b24"/>聚義釋蘊義者。蘊則非實。聚是假故　此
<lb n="0489b25"/>難不然。於聚所依立義言故。非聚即義。
<lb n="0489b26"/>義是實物名之差別。聚非實故　此釋顯經
<lb n="0489b27"/>有大義趣。謂如言聚離聚所依。無別實有
<lb n="0489b28"/>聚體可得。如是言我。色等蘊外。不應別
<lb n="0489b29"/>求實有我體。蘊相續中假說我故。如世間聚
<lb n="0489c01"/>我。非實有　蘊若實有經顯何義　勿所
<lb n="0489c02"/>化生知色等法。三時品類無量差別。各是
<lb n="0489c03"/>
<anchor xml:id="beg0489008"/>蘊<anchor xml:id="end0489008"/>故。蘊則無邊。便生怯退。謂我何能遍知
<lb n="0489c04"/>永斷此無邊蘊。為策勵彼。蘊雖無邊。而相
<lb n="0489c05"/>同故總說為一　又諸愚夫。於多蘊上生
<lb n="0489c06"/>一合想現起我執。為令彼除一合想故。
<lb n="0489c07"/>說一蘊中有眾多分。不為顯示色等五蘊
<lb n="0489c08"/>多法合成是假非實　又一極微三世等攝。
<lb n="0489c09"/>以慧分析略為一聚。蘊雖即聚而實義成。
<lb n="0489c10"/>餘法亦然。故蘊非假　又於一一別起法中
<lb n="0489c11"/>亦說蘊故。蘊定非假。如說俱生受名受蘊。
<lb n="0489c12"/>想名想蘊。餘說如經。於一切時和合生故。
<lb n="0489c13"/>蘊雖各別而聚義成。</p>
<p id="pT41p0489c1309" type="inline">論有說能荷至物
<lb n="0489c14"/>所聚故。第二釋也　謂有為法皆有果故。即
<lb n="0489c15"/>是因荷果義名之為蘊。雖言物所聚故。非
<lb n="0489c16"/>以聚義釋其蘊也。以荷重中有物聚也。
<lb n="0489c17"/>與經不同。</p>
<p id="pT41p0489c1705" type="inline">論。或有說者至我當與汝。
<lb n="0489c18"/>第三釋也　可分段義者。正理論云。可三世
<lb n="0489c19"/>等分段義故　汝三蘊還者。可三分還我
<lb n="0489c20"/>當與汝。</p>
<p id="pT41p0489c2004" type="inline">論。此釋越經至廣如前說。破
<lb n="0489c21"/>第三說。前說物所聚故。與經聚同　兼破
<lb n="0489c22"/>二說亦得。經不說荷果重擔義名為蘊故
<lb n="0489c23"/>　正理論第三釋。亦得為正。</p>
<p id="pT41p0489c2311" type="inline">論。若謂
<lb n="0489c24"/>此經至說名蘊故。此重破有部也。</p>
<p id="pT41p0489c2414" type="inline">論
<lb n="0489c25"/>是故如聚蘊定假有。總結成也。</p>
<p id="pT41p0489c2513" type="inline">論。若爾
<lb n="0489c26"/>應許至成生門故。有部<anchor xml:id="beg0489009"/>反<anchor xml:id="end0489009"/>難。</p>
<p id="pT41p0489c2612" type="inline">論。此難
<lb n="0489c27"/>非理至有因用故。此順釋也。</p>
<p id="pT41p0489c2712" type="inline">論。若不爾
<lb n="0489c28"/>者至十二處別<anchor xml:id="begd1e13875"/>反<anchor xml:id="endd1e13875"/>難成也　論主許處是實。
<lb n="0489c29"/>異於經部。</p>
<p id="pT41p0489c2905" type="inline">論。然毘婆沙至亦說燒衣下
<lb n="0490a01"/>通牒婆沙通釋　故婆沙云對法諸師說。若
<lb n="0490a02"/>觀假蘊。彼說極微一界一處。一蘊少分。若
<lb n="0490a03"/>不觀者。彼說極微即是一界．一處．一蘊者
<lb n="0490a04"/>　觀假者。觀待總聚假蘊極微即是一分。
<lb n="0490a05"/>不觀者。不觀待假聚。極微即是色界．色處．
<lb n="0490a06"/>色蘊准此。一極微得名為蘊。故知蘊是其
<lb n="0490a07"/>實　通云。此應於分假說有分者　極微
<lb n="0490a08"/>是蘊一分而假。名蘊者蘊是總名。是有分也
<lb n="0490a09"/>　喻說可解。</p>
<lb n="0490a10"/>
<p id="pT41p0490a1001">論。何故世尊於所知境。自下半頌。第六說三
<lb n="0490a11"/>科所由。即是教起因緣。</p>
<p id="pT41p0490a1110" type="inline">論曰至蘊等三
<lb n="0490a12"/>門。此總釋也。有三種三合說為三。</p>
<p id="pT41p0490a1214" type="inline">論。
<lb n="0490a13"/>傳說有情至或愚色心。此釋第一三。佛意難
<lb n="0490a14"/>知故言傳說　故正理<anchor xml:id="beg0490001"/>云<anchor xml:id="end0490001"/>。善逝意趣雖極
<lb n="0490a15"/>難知。據理推尋似應如<anchor xml:id="beg0490002"/>是<anchor xml:id="end0490002"/>　為愚心所
<lb n="0490a16"/>說蘊。一色．一心．三心所故　為愚色說處。
<lb n="0490a17"/>十全．一少分色。一全心。一少分心所故　為
<lb n="0490a18"/>愚色．心說十八界。十全．一少分是色。七全
<lb n="0490a19"/>心．一<anchor xml:id="beg0490003"/>多<anchor xml:id="end0490003"/>分是心所故。</p>
<p id="pT41p0490a1909" type="inline">論。根亦有三謂
<lb n="0490a20"/>利中鈍。為利說蘊。蘊略故。為中說處。處
<lb n="0490a21"/>非廣．略故。為鈍說界。界門廣故　眾生根
<lb n="0490a22"/>性有三。一解遲．疾不同分三根別。二記難．
<lb n="0490a23"/>易分三根別。若就解不同分根上．下。即利
<lb n="0490a24"/>者略說。鈍者廣說。若記不同分根上．下。即
<lb n="0490a25"/>鈍為略說利為廣說。</p>
<p id="pT41p0490a2509" type="inline">論。樂亦三種至
<lb n="0490a26"/>蘊處界三。如文可解　此三種三。論主略
<lb n="0490a27"/>說隨其別義即有無量　故正理云。經主。
<lb n="0490a28"/>此中所說猶少。謂諸弟子。已<anchor xml:id="beg0490004"/>過<anchor xml:id="end0490004"/>作意．已熟
<lb n="0490a29"/>習行初修事業。三位別故　懷我慢行。執
<lb n="0490b01"/>我所隨。迷識依緣。三過別故　恃命．財．族
<lb n="0490b02"/>而生憍逸。三病異故　由此等緣如其次
<lb n="0490b03"/>第。世尊。為說蘊．處．界三。</p>
<lb n="0490b04"/>
<p id="pT41p0490b0401">論。何緣世尊說餘心所。已下第七明蘊廢
<lb n="0490b05"/>立。</p>
<p id="pT41p0490b0502" type="inline">論曰至貪著諸見長行釋也。文中有
<lb n="0490b06"/>三。一諍根。二生死因。二次第因　此文第一
<lb n="0490b07"/>因也。在家之人因樂受故起貪之<anchor xml:id="beg0490005"/>諍<anchor xml:id="end0490005"/>。出家
<lb n="0490b08"/>之人由倒想故能生見諍。</p>
<p id="pT41p0490b0811" type="inline">論　又生死
<lb n="0490b09"/>法至生死輪迴。第二因也。如文可解。</p>
<lb n="0490b10"/>
<p id="pT41p0490b1001">論。由此二因至隣次當辨。總結成也　正理
<lb n="0490b11"/>論云。又此受．想能為愛．見二雜染法生根
<lb n="0490b12"/>本故。各別顯一識住名故。依滅此二立
<lb n="0490b13"/>滅定故。如是等因有<anchor xml:id="beg0490006"/>多<anchor xml:id="end0490006"/>品類。</p>
<lb n="0490b14"/>
<p id="pT41p0490b1401">論。何故無為說在處界。已下第八有半行頌。
<lb n="0490b15"/>廢立蘊也。</p>
<p id="pT41p0490b1505" type="inline">論曰至乃至非識。此長行
<lb n="0490b16"/>釋。文中有二。一不可攝在色等蘊中。非色
<lb n="0490b17"/>等故。二不可別立為第六蘊。無蘊義故
<lb n="0490b18"/>　此文初也。</p>
<p id="pT41p0490b1805" type="inline">論。亦不可說至名無為蘊。第
<lb n="0490b19"/>二無蘊義也。文中有三。一無聚義。二無依
<lb n="0490b20"/>義。三蘊義息　此是第一無聚義也。</p>
<p id="pT41p0490b2014" type="inline">論。
<lb n="0490b21"/>又言取蘊至故不立蘊。第二無依義也。</p>
<lb n="0490b22"/>
<p id="pT41p0490b2201">論。有<anchor xml:id="beg0490007"/>說<anchor xml:id="end0490007"/>至<anchor xml:id="beg0490008"/>應<anchor xml:id="end0490008"/>非蘊。第三釋。蘊義息故非蘊
<lb n="0490b23"/>也。</p>
<p id="pT41p0490b2302" type="inline">論。彼於處界例應成失。論主破第
<lb n="0490b24"/>三釋。若蘊息得無為。無為非蘊攝。處．界息
<lb n="0490b25"/>故得無為。無為非處．界。故言彼於處．界
<lb n="0490b26"/>例應成失　正理救云。經主難言。彼於處．
<lb n="0490b27"/>界例應成失。謂處．界息。應非處．界　便
<lb n="0490b28"/>違所宗　全於蘊門眾生計我。入無餘位
<lb n="0490b29"/>諸蘊頓息　處．界不然。非全生故。唯取蘊
<lb n="0490c01"/>起假說為生　若諸蘊息亦立為蘊。般涅槃
<lb n="0490c02"/>已餘蘊應存。眾生畏蘊有多過患。應於涅
<lb n="0490c03"/>槃無安穩想。非處．界中全有多過。故無餘
<lb n="0490c04"/>位處．界猶隨。故蘊不應例彼成失　又此
<lb n="0490c05"/>息言。意非顯斷。空．非擇滅體非斷故。此言
<lb n="0490c06"/>意顯若於是處。蘊相都無名為蘊息。三無為
<lb n="0490c07"/>上。聚義都無可名蘊息。非<anchor xml:id="beg0490009"/>生<anchor xml:id="end0490009"/>門．族義。於
<lb n="0490c08"/>彼亦無。故不應例　此釋與頌義善相符
<lb n="0490c09"/>有人作俱舍<anchor xml:id="beg0490010"/>釋<anchor xml:id="end0490010"/>破云。若<anchor xml:id="beg0490011"/>言<anchor xml:id="end0490011"/>無為無聚義
<lb n="0490c10"/>者。與我此論初解何殊　然檢三解竝是
<lb n="0490c11"/>婆沙師釋也　檢正理<anchor xml:id="beg0490012"/>抄<anchor xml:id="end0490012"/>云。經主。謬取古
<lb n="0490c12"/>師意。謂息為斷　若以斷義名息。即有
<lb n="0490c13"/>空．非擇滅難。彼非斷故。亦名蘊息故。若以
<lb n="0490c14"/>無聚義故名息。即不合舉處．界為例。
<lb n="0490c15"/>處．界義不息故　今詳不爾。若<anchor xml:id="beg0490013"/>唯<anchor xml:id="end0490013"/>斷義名
<lb n="0490c16"/>息唯在擇滅。唯取蘊有息。餘蘊無息無擇
<lb n="0490c17"/>滅故。亦不是都無蘊相名之為息。由第
<lb n="0490c18"/>三解與第一釋不合同故　今詳古師言
<lb n="0490c19"/>息。息滅所顯故名為息。一切有漏法有二
<lb n="0490c20"/>種息。謂斷及非擇滅。色<anchor xml:id="beg0490014"/>滅<anchor xml:id="end0490014"/>兼顯虛空。有為
<lb n="0490c21"/>無漏唯有非擇滅息。若以蘊息。故顯無為
<lb n="0490c22"/>則蘊不攝者。十七界全．一界少分息。顯三
<lb n="0490c23"/>無為。亦應無為非<anchor xml:id="beg0490015"/>界<anchor xml:id="end0490015"/>攝。彼非斷故。亦名
<lb n="0490c24"/>蘊息故。若以無聚義故名息。即不合舉
<lb n="0490c25"/>處．界為例。處．界義不息故。應以空．非擇
<lb n="0490c26"/>滅為難。不應處．界例<anchor xml:id="beg0490016"/>蘊<anchor xml:id="end0490016"/>。若謂正理同於
<lb n="0490c27"/>初解。論主此破即違初解。應更思之。</p>
<lb n="0490c28"/>
<p id="pT41p0490c2801">論。如是已說諸蘊廢立。已下第九一頌半。辨
<lb n="0490c29"/>蘊．處．界次第。於中有二。一明蘊次第。二明
<lb n="0491a01"/>處．界次第　此半頌明蘊次第。</p>
<p id="pT41p0491a0112" type="inline">論曰至
<lb n="0491a02"/>立蘊次第。長行釋也。文中有三。一以四義
<lb n="0491a03"/>辨次第。二證蘊唯五。三以次第因別立受．
<lb n="0491a04"/>想二蘊　此文第一四義辨次第。四義即為
<lb n="0491a05"/>四別。此即第一隨麁辨次第也。</p>
<p id="pT41p0491a0513" type="inline">論。或
<lb n="0491a06"/>從無始至立蘊次第。第二隨染辨次第。竝先
<lb n="0491a07"/>果後因以為次第也。</p>
<p id="pT41p0491a0709" type="inline">論。或色如器至
<lb n="0491a08"/>立蘊次第。第三隨器等次第也。</p>
<p id="pT41p0491a0813" type="inline">論。或
<lb n="0491a09"/>隨界別至次第如是。第四隨界辨次第也。</p>
<lb n="0491a10"/>
<p id="pT41p0491a1001">論。由此<anchor xml:id="beg0491001"/>五<anchor xml:id="end0491001"/>蘊無增減過。第二證蘊唯
<lb n="0491a11"/>有五也。</p>
<p id="pT41p0491a1104" type="inline">論。即由如是至故別立蘊。第三
<lb n="0491a12"/>以次第因別立受．想二蘊。</p>
<lb n="0491a13"/>
<p id="pT41p0491a1301">論。處界門中至次第可知。自下一頌。第二明
<lb n="0491a14"/>處．界次第。</p>
<p id="pT41p0491a1405" type="inline">論曰至或二三四。釋頌本
<lb n="0491a15"/>也。文中有五。一唯取現故先說。二唯取所
<lb n="0491a16"/>造故先說。三取離境故先說。四遠速故先
<lb n="0491a17"/>說。五上下次第故先說　此文第一。唯取現
<lb n="0491a18"/>境故。五先<anchor xml:id="beg0491002"/>說<anchor xml:id="end0491002"/>也。</p>
<p id="pT41p0491a1807" type="inline">論。所言四境至或二
<lb n="0491a19"/>俱取。第二。唯取所造。故眼．耳．鼻．舌。先身
<lb n="0491a20"/>根也。</p>
<p id="pT41p0491a2003" type="inline">論。餘謂前四至在二先說。第三。
<lb n="0491a21"/>眼．耳取離境故在鼻．舌先。</p>
<p id="pT41p0491a2111" type="inline">論。二中眼
<lb n="0491a22"/>用至後聞聲故。第四遠．速故先說　文中有
<lb n="0491a23"/>二。一。眼．耳。同離中知。眼遠．速故先耳說。
<lb n="0491a24"/>二。鼻．舌。同合中知。鼻速故先舌說。此第一
<lb n="0491a25"/>明眼先說也。</p>
<p id="pT41p0491a2506" type="inline">論。鼻．舌兩根至舌後嘗
<lb n="0491a26"/>味。第二明鼻速故先說也。</p>
<p id="pT41p0491a2611" type="inline">論。或於身
<lb n="0491a27"/>中至故最後說。第五上下次第故。從上先說。
<lb n="0491a28"/>意無方處故最後說　根品中云。眼．耳．鼻
<lb n="0491a29"/>根橫布<anchor xml:id="beg0491003"/>齊<anchor xml:id="end0491003"/>平如冠華鬘者。就根體說。此
<lb n="0491b01"/>文<anchor xml:id="begd1e14363"/>言<anchor xml:id="endd1e14363"/>上下者。據所依根相也。義不相違
<lb n="0491b02"/>　然正理改頌云。前五用先起。五用．初二
<lb n="0491b03"/>遠。三用．初二明。或隨處次第　長行釋云。
<lb n="0491b04"/>於六根中。眼等前五。於色等境先起功用。
<lb n="0491b05"/>意後方生。是故先說。如本論言。色等五境。
<lb n="0491b06"/>五識先受。意識後知。為自識依及取自境。
<lb n="0491b07"/>應知。俱是眼等功用　於五根中。初二用
<lb n="0491b08"/>遠。境不合故。所以先說　二中。眼用復遠於
<lb n="0491b09"/>耳。引事如前。是故先說　鼻等三用。初二。
<lb n="0491b10"/>分明故鼻居先。舌次。身後。如鼻於香能取
<lb n="0491b11"/>微細。舌於甘苦則不如是。如舌於味能取
<lb n="0491b12"/>微細身於冷煖則不如是　隨處次第釋
<lb n="0491b13"/>不異前　若色等境。五識先受意識後知。云
<lb n="0491b14"/>何夢中能取色等。有餘師說夢中憶念先所
<lb n="0491b15"/>受境。若不爾者。諸生盲人。於其夢中亦應
<lb n="0491b16"/>取色　有說。夢中。非必憶念先所受境。境
<lb n="0491b17"/>相現前分明取故。非於覺位憶念了別先
<lb n="0491b18"/>所受境。如在夢中。色等現前分明可取。非
<lb n="0491b19"/>於夢位憶昔境時。有殊勝德。過於覺位。
<lb n="0491b20"/>由此。憶念先所受境明了現前。勝於覺位。
<lb n="0491b21"/>是故夢中能取非昔所受色等。然於夢位。
<lb n="0491b22"/>有時亦能憶昔境者。此非實夢。不能分明
<lb n="0491b23"/>取境相故　若爾。生盲何緣。夢位不能取
<lb n="0491b24"/>色　誰言。生盲於其夢位不能取色。若謂
<lb n="0491b25"/>夢中必定憶念先所受境。非先未受。應信。
<lb n="0491b26"/>生盲。夢中取色。昔餘生中曾見色故。又於
<lb n="0491b27"/>夢中非唯夢見曾所<anchor xml:id="beg0491004"/>受<anchor xml:id="end0491004"/>事。如餘處說。是故
<lb n="0491b28"/>生盲夢亦應爾。而本論言色等五境。五識先
<lb n="0491b29"/>受。意後知者據容有說。非必定然。如是
<lb n="0491c01"/>所言。於色等境。眼等先用意後生者。亦非
<lb n="0491c02"/>必定。眼等五識展轉互為等無間緣。本論說
<lb n="0491c03"/>故。此中且約非夢散位受了色等次第而
<lb n="0491c04"/>說。由此已釋。定所取色。住空閑者咸作是
<lb n="0491c05"/>言。定中青等。是有見色。不可說言此色定
<lb n="0491c06"/>是眼識曾受。異類色相於此定中分明現故。
<lb n="0491c07"/>此定境色。是定所生大種所造。清潔分明無
<lb n="0491c08"/>所障礙。如空界色　婆沙七十三。復次隨
<lb n="0491c09"/>順麁細次第法故。謂六內處眼處最麁。是故
<lb n="0491c10"/>先說。意處最細。是故後說。</p>
<lb n="0491c11"/>
<p id="pT41p0491c1101">論。何緣十處至立法處名。自下第十<anchor xml:id="beg0491005"/>一<anchor xml:id="end0491005"/>頌
<lb n="0491c12"/>廢立色處。及法處名。</p>
<p id="pT41p0491c1209" type="inline">論曰至不總為一。
<lb n="0491c13"/>釋頌本也。文中有二。一釋色處。二釋法
<lb n="0491c14"/>處　就釋色處中。一釋分十差別。二釋
<lb n="0491c15"/>最勝。三順世立名　此釋分十差別　為
<lb n="0491c16"/>令了知境者。謂五境　有境者。謂五根
<lb n="0491c17"/>　即五境．五根為十色處。</p>
<p id="pT41p0491c1710" type="inline">論。若無眼等
<lb n="0491c18"/>至而即別名。釋為眼等別故。雖標色總
<lb n="0491c19"/>稱。即十處中一處別名。</p>
<p id="pT41p0491c1910" type="inline">論。又諸色中至
<lb n="0491c20"/>在彼差別。第二釋色處勝故立通名也
<lb n="0491c21"/>　由有對故。及有見故。具此二義名之為勝。
<lb n="0491c22"/>手等觸時。即便變壞釋有對也　可示在此
<lb n="0491c23"/>在彼差別。釋有見也。自餘九處唯是有對不
<lb n="0491c24"/>是有見。非是勝故不得通名。</p>
<p id="pT41p0491c2412" type="inline">論。又諸
<lb n="0491c25"/>世間至非於眼等。第三順世立名也。</p>
<lb n="0491c26"/>
<p id="pT41p0491c2601">論。又為差別至如色應知。第二釋法處也。</p>
<lb n="0491c27"/>
<p id="pT41p0491c2701">文中有三釋。一為差別。二攝多法。三
<lb n="0491c28"/>攝增上法　此初釋也。此如釋色處。雖標
<lb n="0491c29"/>總稱。即是別名。</p>
<p id="pT41p0491c2907" type="inline">論。又於此中至應立通
<lb n="0492a01"/>名。第二攝多法故。</p>
<p id="pT41p0492a0108" type="inline">論。又增上法至獨
<lb n="0492a02"/>名為法。第三攝增上法故。</p>
<p id="pT41p0492a0211" type="inline">論。有餘師
<lb n="0492a03"/>說至獨立法名。此是雜心釋也。</p>
<lb n="0492a04"/>
<p id="pT41p0492a0401">論。諸契經中有餘種種。已下第十一有四行
<lb n="0492a05"/>頌。攝諸經中異名蘊．處．界也。第一頌攝諸
<lb n="0492a06"/>經法蘊。第二頌辨法蘊量。第三頌攝餘經中
<lb n="0492a07"/>諸蘊．處．界。第四頌因論生論。釋經中六界
<lb n="0492a08"/>　此頌第一<anchor xml:id="beg0492001"/>攝<anchor xml:id="end0492001"/>經蘊也。頌前問答。如文可
<lb n="0492a09"/>了。</p>
<p id="pT41p0492a0902" type="inline">論曰至皆行蘊攝釋頌文也。諸論
<lb n="0492a10"/>多作兩釋。然婆沙以聲為體<anchor xml:id="beg0492002"/>正<anchor xml:id="end0492002"/>。婆沙一百
<lb n="0492a11"/>二十六云。問如是佛教以何為體。為是語
<lb n="0492a12"/>業。為是名等。答應作是說。語業為體　問
<lb n="0492a13"/>若爾次後所說。當云何通。如說佛教名何
<lb n="0492a14"/>法。答謂名身．句身．文身。乃至次第連合　答
<lb n="0492a15"/>後文為顯佛教作用不欲顯示佛教自體。
<lb n="0492a16"/>謂次第行列安布連合。名．句．文身是<anchor xml:id="beg0492003"/>佛<anchor xml:id="end0492003"/>教
<lb n="0492a17"/>用　有說。佛教名等為體　問若爾此<anchor xml:id="beg0492004"/>中<anchor xml:id="end0492004"/>
<lb n="0492a18"/>所說當云何通。如說佛教云何。謂佛語言
<lb n="0492a19"/>乃至語表。是謂佛教　答依展轉因故作
<lb n="0492a20"/>是說如世子孫展轉生法。謂語起名名能顯
<lb n="0492a21"/>義　如是說者。語業為體。佛意所說他所
<lb n="0492a22"/>聞故　又云。問何故佛教唯是語表非無表
<lb n="0492a23"/>耶。答生他正解故名佛教。他正解生但由
<lb n="0492a24"/>表業。非無表故
(廣如彼釋)
　又云。佛教當言善
<lb n="0492a25"/>耶。無記耶。答或善．或無記　云何善。謂佛善
<lb n="0492a26"/>心所發語言乃至語表　云何無記。謂佛無
<lb n="0492a27"/>記心所發語言。乃至語表　問於佛教中何
<lb n="0492a28"/>者善。何者無記。答阿毘達磨素怛纜藏多
<lb n="0492a29"/>分是善。毘奈耶藏多分無記。如世尊說門
<lb n="0492b01"/>應關閉。衣鉢應置竹架．龍牙。如是等言
<lb n="0492b02"/>
<anchor xml:id="beg0492005"/>皆<anchor xml:id="end0492005"/>無記<anchor xml:id="beg0492006"/>故<anchor xml:id="end0492006"/>　有說。佛教若為所化說應知
<lb n="0492b03"/>是善若為餘事說是則無記。如世尊告阿
<lb n="0492b04"/>難陀。言汝往觀天為雨。不雨。園中何為高
<lb n="0492b05"/>聲．大聲。如是等言皆是無記。</p>
<lb n="0492b06"/>
<p id="pT41p0492b0601">論。此諸法蘊其量云何。自下第二一頌辨法
<lb n="0492b07"/>蘊量。</p>
<p id="pT41p0492b0703" type="inline">論曰至法蘊足說。此釋頌本。有
<lb n="0492b08"/>三師說。此第一師云。佛教有八萬部。一一部
<lb n="0492b09"/>量有六千頌。如法蘊足論。准此論文。即是
<lb n="0492b10"/>六足中法蘊足論。此就文．句定量　若真諦
<lb n="0492b11"/>釋云。有餘師說。有一分阿毘達磨名法陰。
<lb n="0492b12"/>其量有六千偈。八十千中。一一法陰其量皆
<lb n="0492b13"/>爾者。佛阿毘達磨藏。有九分。九分者。一法
<lb n="0492b14"/>陰。二分別惑。三分別<anchor xml:id="beg0492007"/>世<anchor xml:id="end0492007"/>。四分別因。五成<anchor xml:id="beg0492008"/>立<anchor xml:id="end0492008"/>
<lb n="0492b15"/>界。六名聚。七到得。八業相。九定相　九分中
<lb n="0492b16"/>有一分名法陰。有六千偈。餘分多少無不
<lb n="0492b17"/>皆爾。八萬法陰中。一一法陰。各有六千偈。
<lb n="0492b18"/>故舉九<anchor xml:id="beg0492009"/>分<anchor xml:id="end0492009"/>中法陰分有六千偈。是八萬中
<lb n="0492b19"/>之一數也　詳其此釋與論不同。九分中法
<lb n="0492b20"/>陰非法蘊足故。</p>
<p id="pT41p0492b2007" type="inline">論。或說法蘊至名一法
<lb n="0492b21"/>蘊。此第二師說。一一教門名一法蘊。如是
<lb n="0492b22"/>教門有八萬別。謂蘊．處等。如文可解。</p>
<lb n="0492b23"/>
<p id="pT41p0492b2301">論如是說者至八萬法蘊。此第三論主評云。
<lb n="0492b24"/>如<anchor xml:id="beg0492010"/>是<anchor xml:id="end0492010"/>說者。以病有八萬故。說能對治法
<lb n="0492b25"/>
<anchor xml:id="beg0492011"/>有<anchor xml:id="end0492011"/>八萬也　正理二解同前　第三解云。
<lb n="0492b26"/>如<anchor xml:id="begd1e14760"/>是<anchor xml:id="endd1e14760"/>說者。所化有情有貪．瞋．癡．我慢．身
<lb n="0492b27"/>見．及尋思等八萬行別。為對治彼八萬行
<lb n="0492b28"/>故。世尊宣說八萬法蘊。<anchor xml:id="beg0492012"/>謂<anchor xml:id="end0492012"/>說不淨．慈悲．
<lb n="0492b29"/>緣起．無常想．空．持息念等諸對治門。此即
<lb n="0492c01"/>順顯隨蘊等言。無蘊等言不為對治有情
<lb n="0492c02"/>病行。唐捐而說　准此論文。論第三釋。即
<lb n="0492c03"/>與第二釋無別　<anchor xml:id="beg0492013"/>然<anchor xml:id="end0492013"/>八萬者舉其大數。此
<lb n="0492c04"/>即是八萬四千法蘊也　真諦師云。諸師實
<lb n="0492c05"/>判如此。眾生有八萬煩惱行<anchor xml:id="beg0492014"/>類<anchor xml:id="end0492014"/>。謂<anchor xml:id="beg0492015"/>欲<anchor xml:id="end0492015"/>．瞋．
<lb n="0492c06"/>癡．慢<anchor xml:id="beg0492016"/>慢<anchor xml:id="end0492016"/>等差別故。為對治此行。世尊正說
<lb n="0492c07"/>八萬法陰者　由眾生煩惱行。有八萬。佛
<lb n="0492c08"/>為對治眾生八萬煩惱故說八萬法門。如
<lb n="0492c09"/>此道理判法門量。故言實判　經部亦同
<lb n="0492c10"/>此解　相傳云。真諦師解。分十隨眠為十。
<lb n="0492c11"/>一．一。各有九隨眠為方便。一．一具十即成
<lb n="0492c12"/>一百。一百各有前分．後分。并本成三百。置
<lb n="0492c13"/>本一百就前後二百中。一．一。以九隨眠為
<lb n="0492c14"/>方便。并本二百合成二千。兼本一百為二
<lb n="0492c15"/>千一百。又約多貪．多瞋．思覺．愚癡．著我五。
<lb n="0492c16"/>品品有二千<anchor xml:id="beg0492017"/>百<anchor xml:id="end0492017"/>。成一萬五百。已起有一萬
<lb n="0492c17"/>五百。未起一萬五百。合二萬一千。又以三毒
<lb n="0492c18"/>等分四人。各有二萬一千。合成八萬四千。
<lb n="0492c19"/>此釋與正理意不同也　檢真諦俱舍疏
<lb n="0492c20"/>無文又依賢劫經。三百五十度。各有六波
<lb n="0492c21"/>羅蜜乘成二千一百。對四大．六衰。各有二
<lb n="0492c22"/>千一百。成二萬一千。貪．瞋．癡．等分。各直有
<lb n="0492c23"/>二萬一千乘成八萬四千。此釋與此論．正
<lb n="0492c24"/>理不同。智度論云。貪．瞋．癡．等分。此四人各
<lb n="0492c25"/>有二萬一千病行。各有八萬四千法蘊　已
<lb n="0492c26"/>上論文。一一法蘊有<anchor xml:id="beg0492018"/>別．通<anchor xml:id="end0492018"/>。故與此不同
<lb n="0492c27"/>　問八萬法蘊。合有幾萬億頌。答。此間算法
<lb n="0492c28"/>有上．中．下。下法十萬曰億。中者百萬曰億。
<lb n="0492c29"/>上者萬萬曰億。若依智論千萬曰億。若如
<lb n="0493a01"/>此方則十萬為億　一法蘊有六千頌。十法
<lb n="0493a02"/>蘊有六萬頌。百法蘊有六十萬頌。千法蘊
<lb n="0493a03"/>有六百萬頌。萬法蘊有六千萬頌。如是即
<lb n="0493a04"/>一萬法蘊。有六百億頌。八萬法蘊有四十八
<lb n="0493a05"/>百億頌　問<anchor xml:id="beg0493001"/>智<anchor xml:id="end0493001"/>論說三藏唯有三十萬頌。
<lb n="0493a06"/>何故此說過多　答。毘曇。據佛．在時。法未
<lb n="0493a07"/>滅沒故多。智論。據佛滅後隨人滅沒。故少。
<lb n="0493a08"/>故智論說佛經根本無量。佛涅槃後。諸惡邪
<lb n="0493a09"/>見王。已出焚燒經書。破壞寺塔。害諸沙門。
<lb n="0493a10"/>五百歲後像法不淨。諸阿羅漢．神通菩薩難
<lb n="0493a11"/>可得見。故諸深經不盡在閻浮。行者受者
<lb n="0493a12"/>少故。諸龍神持<anchor xml:id="beg0493002"/>去<anchor xml:id="end0493002"/>。付法藏云。商那和修。既
<lb n="0493a13"/>滅度。七萬七千本生經。一萬阿毘曇。八萬清
<lb n="0493a14"/>淨毘尼悉皆隨滅。此即明證　婆沙云瞿沙。
<lb n="0493a15"/>解云。五十萬五千五百五十頌是一法<anchor xml:id="beg0493003"/>蘊<anchor xml:id="end0493003"/>量
<lb n="0493a16"/>　案此解計。頌數更多。言八萬法蘊者。但
<lb n="0493a17"/>就聲聞教中為語<anchor xml:id="beg0493004"/>耳<anchor xml:id="end0493004"/>。緣覺及菩薩即多故。
<lb n="0493a18"/>菩薩藏經無量義經云。聲聞八萬．緣覺九萬．
<lb n="0493a19"/>菩薩十億　悲華經云。聲聞有八萬四千法
<lb n="0493a20"/>聚。緣覺有九萬法聚大乘法藏有十億法聚
<lb n="0493a21"/>　諸說不同　其實法蘊有無量。各據一
<lb n="0493a22"/>說。故不相違。如華嚴．隨機說四諦不同。
<lb n="0493a23"/>有十萬等。</p>
<p id="pT41p0493a2305" type="inline">論。如彼所說至二蘊所攝。
<lb n="0493a24"/>謂色．行蘊也。</p>
<lb n="0493a25"/>
<p id="pT41p0493a2501">論。如是餘處至類亦應。然自下第三一行頌。
<lb n="0493a26"/>釋經異名．蘊．處．界也。</p>
<p id="pT41p0493a2609" type="inline">論曰至一一自
<lb n="0493a27"/>相。總釋頌也。謂經中說前色等五蘊．眼等十
<lb n="0493a28"/>二處．及眼等十八界。<anchor xml:id="beg0493005"/>更<anchor xml:id="end0493005"/>有異名蘊．處．界。皆
<lb n="0493a29"/>攝在前所說中。</p>
<p id="pT41p0493a2907" type="inline">論且諸經中至此行蘊
<lb n="0493b01"/>攝。此第一辨攝餘蘊。此即戒等五蘊　婆沙
<lb n="0493b02"/>三十三出戒等五蘊體云。云何無學戒蘊答
<lb n="0493b03"/>無學身．語律儀　云何無學定蘊。答無學三
<lb n="0493b04"/>三摩地　云何無學慧蘊答無學正見智　云
<lb n="0493b05"/>何無學解脫蘊。答無學作意相應心。已勝解．
<lb n="0493b06"/>今勝解．當勝解。謂盡．無生無學正見相應勝
<lb n="0493b07"/>解　於境自在立解脫名。非謂離繫　云
<lb n="0493b08"/>何無學<anchor xml:id="beg0493006"/>智<anchor xml:id="end0493006"/>見蘊．答盡智．無生智　問何故此
<lb n="0493b09"/>二智名解脫<anchor xml:id="begd1e15037"/>智<anchor xml:id="endd1e15037"/>見蘊。答解脫身中獨有此
<lb n="0493b10"/>故。最能審決解脫事故　無學慧蘊與解脫
<lb n="0493b11"/>
<anchor xml:id="begd1e15046"/>智<anchor xml:id="endd1e15046"/>見蘊有何差別。答無學苦．集智<anchor xml:id="beg0493007"/>是<anchor xml:id="end0493007"/>無學
<lb n="0493b12"/>慧蘊。緣繫縛法故。無學滅。道智。是無學解
<lb n="0493b13"/>脫<anchor xml:id="begd1e15065"/>智<anchor xml:id="endd1e15065"/>見蘊。緣解脫法故　復次。無學苦．集．
<lb n="0493b14"/>滅智。是無學慧蘊。此緣有漏．無為解脫。不
<lb n="0493b15"/>緣緣解脫無漏智故。無學道智。是無學解
<lb n="0493b16"/>脫<anchor xml:id="begd1e15078"/>智<anchor xml:id="endd1e15078"/>見蘊。此緣無漏有為解脫。亦緣緣解
<lb n="0493b17"/>脫無漏智故　復次。無學苦．集．道智。是無
<lb n="0493b18"/>學慧蘊。不緣離繫法故。無學滅智。是無學
<lb n="0493b19"/>解脫<anchor xml:id="begd1e15090"/>智<anchor xml:id="endd1e15090"/>見蘊緣離繫法故　是謂差別者
<lb n="0493b20"/>是謂世俗麁相差別　若說勝義真實差別。
<lb n="0493b21"/>應如前說。謂無學正見智。是無學慧蘊<anchor xml:id="beg0493008"/>盡<anchor xml:id="end0493008"/>
<lb n="0493b22"/>無生智是無學解脫<anchor xml:id="begd1e15113"/>智<anchor xml:id="endd1e15113"/>見蘊。</p>
<p id="pT41p0493b2212" type="inline">論。又諸
<lb n="0493b23"/>經說至法處所攝。此第二攝異名處也。文初
<lb n="0493b24"/>有三。一十遍處。二八勝處。三四無色處　此
<lb n="0493b25"/>中文意。大分可知。</p>
<p id="pT41p0493b2508" type="inline">論。五解脫處至法
<lb n="0493b26"/>處所攝。第二攝五解脫處也　言五解脫
<lb n="0493b27"/>處者。一聞佛等說法得解脫。二因自讀誦
<lb n="0493b28"/>得解脫。三為他說法得解脫。四靜處思惟
<lb n="0493b29"/>得解脫。五善取定相得解脫。解脫謂涅槃
<lb n="0493c01"/>　因此五種得解脫故名解脫處　此即略
<lb n="0493c02"/>依集異門足論十三．十四。及阿含經第九。列
<lb n="0493c03"/>名標釋。廣如彼說　言皆慧為性者。第二
<lb n="0493c04"/>生得慧　故。婆沙云。受持讀誦十二部<anchor xml:id="beg0493009"/>經<anchor xml:id="end0493009"/>
<lb n="0493c05"/>是生得善　初．及第三聞慧。由聞聖教生
<lb n="0493c06"/>勝慧故　或可。第三亦思慧。為他說法必先
<lb n="0493c07"/>思故　第四思慧。如名可知　第五修慧。
<lb n="0493c08"/>於彼定中善取相故　雖說不同皆慧為
<lb n="0493c09"/>體。此法處攝　若兼助伴前三。聲．意．法處
<lb n="0493c10"/>所攝。後二。意．法所攝　又解聲在第二．第
<lb n="0493c11"/>三取自聲故。聲非第一非以他聲為自
<lb n="0493c12"/>助伴。</p>
<p id="pT41p0493c1203" type="inline">論。復有二處至四蘊性故。第三
<lb n="0493c13"/>攝二處也無想有情。聲恒成就故得有聲。
<lb n="0493c14"/>成十處也　故發智說。誰成就身。謂欲。色
<lb n="0493c15"/>界有情。如身色．聲．觸亦爾。故知此聲恒
<lb n="0493c16"/>成就也　正受無想異熟果時雖無有心。
<lb n="0493c17"/>初生．將死時必有心故。故亦言意　又成
<lb n="0493c18"/>彼地法必有心故　又婆沙一百三十七云。
<lb n="0493c19"/>問世尊。何故　<anchor xml:id="beg0493010"/>於<anchor xml:id="end0493010"/>無想天<anchor xml:id="beg0493011"/>及<anchor xml:id="end0493011"/>有頂天。多說
<lb n="0493c20"/>為處。答有諸外道。執此二處以為解脫。佛
<lb n="0493c21"/>為遮彼說為生處。廣<anchor xml:id="beg0493012"/>彼如<anchor xml:id="end0493012"/>釋。</p>
<p id="pT41p0493c2112" type="inline">論又
<lb n="0493c22"/>多界經至十八界攝。第<anchor xml:id="beg0493013"/>三<anchor xml:id="end0493013"/>攝異名界。多界
<lb n="0493c23"/>經明六十二界。謂三種六．六種三．一種四．
<lb n="0493c24"/>兩種二。更加十八界故。成六十二。隨其所
<lb n="0493c25"/>應十八界攝。出體相攝如次別明。</p>
<lb n="0493c26"/>
<p id="pT41p0493c2601">論。且彼經中所說六界已下第四。一頌明六
<lb n="0493c27"/>界也。頌前問<anchor xml:id="beg0493014"/>答<anchor xml:id="end0493014"/>。如文可解。此下第四別
<lb n="0493c28"/>明。如文可知。</p>
<p id="pT41p0493c2806" type="inline">論曰至名為空界。出空
<lb n="0493c29"/>界體。</p>
<p id="pT41p0493c2903" type="inline">論。如是竅隙云何應知問也。</p>
<lb n="0494a01"/>
<p id="pT41p0494a0101">論。傳說竅隙至明闇為體以有部宗答也。</p>
<lb n="0494a02"/>
<p id="pT41p0494a0201">不信空界實有故言傳說　正理論云。所
<lb n="0494a03"/>言傳說。表不信<anchor xml:id="beg0494001"/>敬<anchor xml:id="end0494001"/>。彼說意言何有此理。
<lb n="0494a04"/>故彼上座。及餘一切譬喻部師。咸作是說。虛
<lb n="0494a05"/>空界者不離虛空。然彼虛空體非實有。故
<lb n="0494a06"/>虛空界體亦非實　此有虛言而無實義。
<lb n="0494a07"/>虛空實有後當廣明　今因空界。且略成
<lb n="0494a08"/>立離虛空界實有虛空。故世尊言。虛空無
<lb n="0494a09"/>色．無見．無對。當何所依。然藉光明虛空顯
<lb n="0494a10"/>了此經意說虛空無為。雖無所依而有所
<lb n="0494a11"/>作。謂能容受一切光明。以果顯因有實體
<lb n="0494a12"/>相。虛空無者應無光明。既有光明眼識所
<lb n="0494a13"/>取是色差別。故有虛空以能容受光明等
<lb n="0494a14"/>故。實有虛空理極成立。由此所說契經文
<lb n="0494a15"/>句。顯二。分明各別實有　又於色界得離
<lb n="0494a16"/>染時。亦說斷此虛空界故。如世尊說。離
<lb n="0494a17"/>色染時。心於五界解脫離染唯除識界。不
<lb n="0494a18"/>應說斷虛空無為。諸漏於中曾未轉故
<lb n="0494a19"/>
(已上論文)
　然空界色。理實通其光．影．明．闇。光與
<lb n="0494a20"/>明類。闇與影類。於二類中各舉其一。義亦
<lb n="0494a21"/>兼餘。故正理云。傳說。竅隙。即是光．闇。謂
<lb n="0494a22"/>窓牗等光．闇竅隙。</p>
<p id="pT41p0494a2208" type="inline">論。應知此體不離晝
<lb n="0494a23"/>夜者。晝以明為體。夜以闇為體。此空界
<lb n="0494a24"/>色以明．闇為體。晝．夜為位。</p>
<p id="pT41p0494a2411" type="inline">論。即此
<lb n="0494a25"/>說名隣阿伽色。述本論空界色異名也。</p>
<lb n="0494a26"/>
<p id="pT41p0494a2601">論。傳說阿伽至隣阿伽色。述婆沙異釋。此第
<lb n="0494a27"/>一云。阿伽是極礙也。</p>
<p id="pT41p0494a2709" type="inline">論。有說阿伽至隣
<lb n="0494a28"/>阿伽色。第二釋也。此阿伽名為無礙。梵語阿
<lb n="0494a29"/>伽通其二義。各據一釋。</p>
<p id="pT41p0494a2910" type="inline">論。諸有漏識
<lb n="0494b01"/>名為識界。前出空界體。此出識界體。唯取
<lb n="0494b02"/>有漏不取無漏。</p>
<p id="pT41p0494b0207" type="inline">論。云何不說至為識
<lb n="0494b03"/>界耶。問也。</p>
<p id="pT41p0494b0305" type="inline">論。由許六界至則不如是答
<lb n="0494b04"/>也　由許六界。是諸有情生所依故。又恒持
<lb n="0494b05"/>生。諸無漏法則不如是　故正理云。由無
<lb n="0494b06"/>漏法。於有情生。斷．害．壞等差別轉故非生
<lb n="0494b07"/>所依。如是六界。於有情生。生．養．長因差別
<lb n="0494b08"/>轉故是生所依。生因謂識界續生種故。養因
<lb n="0494b09"/>謂大種生依止故。長因謂空界容受生故。尊
<lb n="0494b10"/>者世友。作如是言。界是施設有情因故。非
<lb n="0494b11"/>無漏法。如契經說。六界為緣入母胎故。</p>
<lb n="0494b12"/>
<p id="pT41p0494b1201">又婆沙七十五云。若法能長養諸有。攝益諸
<lb n="0494b13"/>有。任持諸有者。立六界中。無漏意識。能損
<lb n="0494b14"/>減諸有散壞諸有破滅諸有。是故不立在
<lb n="0494b15"/>六界中　廣如彼釋　問三無心位闕六識
<lb n="0494b16"/>界。四無色中<anchor xml:id="beg0494002"/>後<anchor xml:id="end0494002"/>闕前五。如何得說識等六
<lb n="0494b17"/>界恒持生<anchor xml:id="beg0494003"/>也<anchor xml:id="end0494003"/>。答此總說諸界。從續生位
<lb n="0494b18"/>至命終心。隨其所有皆能持生。無有現起
<lb n="0494b19"/>不持生者。及無一有情總無六界而得有
<lb n="0494b20"/>生。非如無漏法現起在身。而不持。總無
<lb n="0494b21"/>無漏而其生亦有。不欲說一切有情恒具
<lb n="0494b22"/>六界。故作是說。所以論云。由許六界是諸
<lb n="0494b23"/>有情生所依故。如是諸界從續生心至命
<lb n="0494b24"/>終心。恒持生故。諸無漏法則不如是。</p>
<lb n="0494b25"/>
<p id="pT41p0494b2501">論。彼六界中至七心界攝。相攝可知。</p>
<lb n="0494b26"/>
<p id="pT41p0494b2601">論。彼經餘界至十八界攝。類說餘界皆此十
<lb n="0494b27"/>八界攝　略依法蘊足論第十．第十一多界
<lb n="0494b28"/>品。出六十二界體。攝入十八界中者。法蘊
<lb n="0494b29"/>頌云。界有六十二。十八界為初。三六．一四
<lb n="0494c01"/>種。六三。後二二　十八界謂六根．六境．六
<lb n="0494c02"/>識。如自名攝　言三六者。謂三種六　第
<lb n="0494c03"/>一六。謂地．水．火．風．空．識界。前四界觸界攝。
<lb n="0494c04"/>空界以光．影．明．闇為體。色界攝。識界以
<lb n="0494c05"/>有漏識為體。七心界攝　第二六。謂欲．恚．
<lb n="0494c06"/>害．無欲．無恚．無害界。欲以欲貪為性恚以
<lb n="0494c07"/>瞋為性。害以害為性。無欲以無貪為性。
<lb n="0494c08"/>無恚以無瞋為性。無害以不害為性。此六
<lb n="0494c09"/>是心所法。皆是法界攝　第三六．謂樂．苦．喜．
<lb n="0494c10"/>憂．捨．無明界。前五界以受為性。後一以癡
<lb n="0494c11"/>為性。是心所法故。皆法界攝　一四種。謂受
<lb n="0494c12"/>想．行．識界．受．想．行法界攝。識界七心界攝
<lb n="0494c13"/>　六三者。第一三。謂欲．色．無色界。欲界十八
<lb n="0494c14"/>界攝。色界十四界攝。除香．味二。及鼻．舌識。
<lb n="0494c15"/>無色界意．法．意識界攝　第二三界。謂色．無
<lb n="0494c16"/>色．滅界。色界謂欲．色界。以有色故總名色
<lb n="0494c17"/>界。十八界攝。無色界後三界攝。滅界以擇滅．
<lb n="0494c18"/>非擇滅為性。法界攝　第三三界　謂過去。
<lb n="0494c19"/>未來。現<anchor xml:id="beg0494004"/>在<anchor xml:id="end0494004"/>界。皆以五蘊為性。十八界攝
<lb n="0494c20"/>　第四三界。謂劣．中．妙界。劣界以不善．有覆
<lb n="0494c21"/>無記法為性。七心界．色．聲．法界攝。中界以
<lb n="0494c22"/>有漏善．及無覆無記法為性。十八界攝。妙
<lb n="0494c23"/>界以無漏善法為性。意．法．意識界攝　第
<lb n="0494c24"/>五三界。謂善．不善．無記界。善界以一切善
<lb n="0494c25"/>法為性。不善界以諸不善法為性。此二七
<lb n="0494c26"/>心<anchor xml:id="beg0494005"/>界<anchor xml:id="end0494005"/>．色．聲．法界攝。無記界以一切無記法
<lb n="0494c27"/>為性。十八界攝　第六三界。謂學．無學．非學
<lb n="0494c28"/>非無學界。學界以學無漏五蘊為性。無學
<lb n="0494c29"/>界以無學無漏五蘊為性。此二意．法．意識
<lb n="0495a01"/>界攝。非學非無學界。以有漏五蘊．及三無為
<lb n="0495a02"/>為性。十八界攝　後二二者。第一二界。謂有
<lb n="0495a03"/>漏．無漏界。有漏界以有漏五蘊為性。十八
<lb n="0495a04"/>界攝。無漏界謂無漏五蘊。及三無為為性意．
<lb n="0495a05"/>法．意識界攝　第二二界。謂有為．無為界。有
<lb n="0495a06"/>為界以五蘊為性。十八界攝。無為界以三
<lb n="0495a07"/>無為為性。法界攝　阿含經中亦列六十二
<lb n="0495a08"/>界名。名多界經。</p>
<lb n="0495a09"/>
<anchor xml:id="tnote0495001"/>俱舍論疏卷第一<anchor xml:id="fxT41p0495a01"/>
(之餘)
<lb n="0495a10"/>
<anchor xml:id="beg0495002"/>
<p id="pT41p0495a1001" rend="margin-left:2em">保延三年潤九月六日於南新房
<lb n="0495a11"/>奉點了　　加久壽</p>
<lb n="0495a12"/>
<p id="pT41p0495a1201" rend="margin-left:12em">
(交了)
</p>
<anchor xml:id="end0495002"/>
<lb n="0495a13"/>
<lb n="0495a14"/>
<anchor xml:id="tnote0495003"/>俱舍論疏卷第<anchor xml:id="beg0495004"/>二<anchor xml:id="end0495004"/>
<lb n="0495a15"/>
<lb n="0495a16"/>
<byline>
<anchor xml:id="beg0495005"/>沙<anchor xml:id="end0495005"/>門<anchor xml:id="beg0495006"/>法<anchor xml:id="end0495006"/>寶撰</byline>
<lb n="0495a17"/>
<head>分別界品第一之<anchor xml:id="beg0495007"/>二<anchor xml:id="end0495007"/>
</head>
<lb n="0495a18"/>
<p id="pT41p0495a1801">論。復次至幾無記。此下大文第二有一十九
<lb n="0495a19"/>行頌。義門分別十八界也。正理論云。界中
<lb n="0495a20"/>具顯根．境．識故。諸門義類易可了知故。今
<lb n="0495a21"/>且約十八界辨。由斯蘊．處義類已成　此
<lb n="0495a22"/>一行頌三門分別。先問。次頌答。此文問也。</p>
<lb n="0495a23"/>
<p id="pT41p0495a2301">頌中上句有見。第二句有對。後二句三性
<lb n="0495a24"/>　如文可解。</p>
<p id="pT41p0495a2405" type="inline">論曰至說餘無見。長行釋。
<lb n="0495a25"/>頌三門則為三段。此第一釋有見也　婆沙．
<lb n="0495a26"/>正理皆有二釋。正理第四云。云何說此名
<lb n="0495a27"/>有見耶。由二義故。一者。此色定與見俱故
<lb n="0495a28"/>名有見。由色與眼俱時起故。如有伴侶。
<lb n="0495a29"/>二者。此色可有示現故名有見。可示在此
<lb n="0495b01"/>在彼別故。如有所緣。有說。此色於鏡等中
<lb n="0495b02"/>有像可現故名有見可示如彼此亦爾故。
<lb n="0495b03"/>不可說聲有谷<anchor xml:id="beg0495008"/>嚮<anchor xml:id="end0495008"/>等應成有見。不俱生
<lb n="0495b04"/>故　婆沙同也　此論但取第二。以可示
<lb n="0495b05"/>現此．彼差別　由此義准餘無見者。除色
<lb n="0495b06"/>餘十七不可示現彼．此差別名無見也。</p>
<lb n="0495b07"/>
<p id="pT41p0495b0701">如正理。即無上三義名無見也。此論略故
<lb n="0495b08"/>唯一釋也。</p>
<p id="pT41p0495b0805" type="inline">論。如是已說至所緣異故。第
<lb n="0495b09"/>二釋有對也。先結引標章。後依章牒釋。此
<lb n="0495b10"/>文初也。</p>
<p id="pT41p0495b1004" type="inline">論。障礙有對至或二相礙。第二
<lb n="0495b11"/>釋也。釋中有八。此文第一釋障礙有對也。五
<lb n="0495b12"/>根。五境。自於他處被礙不生。<anchor xml:id="beg0495009"/>是<anchor xml:id="end0495009"/>障礙有
<lb n="0495b13"/>對義　如手至或<anchor xml:id="beg0495010"/>二<anchor xml:id="end0495010"/>相礙。指事釋也。准其
<lb n="0495b14"/>手．石。餘一切十色法。亦復如是。如瓦．木等。</p>
<lb n="0495b15"/>
<p id="pT41p0495b1501">論。境界有對至於色等境。第二釋境界
<lb n="0495b16"/>有對也。文中有二。一示體。二引證結成。此
<lb n="0495b17"/>文初也　十二界者。謂六根．六識　法界一
<lb n="0495b18"/>分諸有境法者。是心所法　於色等境者。謂
<lb n="0495b19"/>六根．六識等。於色等境之中有功能故。名
<lb n="0495b20"/>為境界。即於此有礙名為有對。</p>
<p id="pT41p0495b2013" type="inline">論。
<lb n="0495b21"/>故施設論至<anchor xml:id="beg0495011"/>除<anchor xml:id="end0495011"/>前相。第二引證也　施設
<lb n="0495b22"/>論者。是六足論中一論也。大迦多衍<anchor xml:id="beg0495012"/>尼<anchor xml:id="end0495012"/>子造
<lb n="0495b23"/>也　四句可<anchor xml:id="beg0495013"/>知<anchor xml:id="end0495013"/>　此礙者。是見色義。礙是
<lb n="0495b24"/>對之別名。即是於所見色名之有對　畢
<lb n="0495b25"/>舍遮。唐言食血肉鬼。舊名毘舍闍鬼　室
<lb n="0495b26"/>獸摩羅。是傍生類。形如壁宮。小者長二丈。
<lb n="0495b27"/>大者乃至長一百尺。</p>
<p id="pT41p0495b2709" type="inline">
<anchor xml:id="tnote0495014"/>此論此等名為境界有
<lb n="0495b28"/>對者。結也。</p>
<p id="pT41p0495b2805" type="inline">論。所緣有對至於自所緣。
<lb n="0495b29"/>第三釋所緣有對也　心．心所法。於自所
<lb n="0495c01"/>緣和會被礙。名所緣有對。</p>
<p id="pT41p0495c0111" type="inline">論。境界所
<lb n="0495c02"/>緣復有何別。第四辨異也。一問。二答。此文問
<lb n="0495c03"/>也。</p>
<p id="pT41p0495c0302" type="inline">論。若於彼法至名為所緣。答也。</p>
<lb n="0495c04"/>
<p id="pT41p0495c0401">若於彼法此有功能者。正理論云。如人於彼
<lb n="0495c05"/>有勝功能。便說彼為我之境界。</p>
<p id="pT41p0495c0513" type="inline">釋曰。
<lb n="0495c06"/>有境之法於自境上。有見．聞等遊履功能
<lb n="0495c07"/>名為境界　心．心所法。執境而起名為所
<lb n="0495c08"/>緣　即心．心法二差別者。執境而起心．心
<lb n="0495c09"/>所同名為所緣。越彼彼境<anchor xml:id="beg0495015"/>或<anchor xml:id="end0495015"/>餘境中。此不
<lb n="0495c10"/>轉故名為有對　取像．印持功能差別。心．
<lb n="0495c11"/>心法異名為境界。越彼於餘境此不轉故
<lb n="0495c12"/>名為有對。此謂差別　有人有四解　一云。
<lb n="0495c13"/>境界有對此約有能非要起用。如彼同分
<lb n="0495c14"/>眼名有對。所緣有對執所緣境方起至現。
<lb n="0495c15"/>謂起彼取果用有緣即起無緣不起皆名
<lb n="0495c16"/>有對　第二解。礙取境用名境界有對。礙
<lb n="0495c17"/>取果用名所緣有對　第三解。礙體義邊
<lb n="0495c18"/>名所緣有對。礙用義邊名境界有對　第
<lb n="0495c19"/>四解礙取境用名境界有對。礙緣境用名
<lb n="0495c20"/>所緣有對　詳此四解竝非論意。</p>
<p id="pT41p0495c2013" type="inline">論。
<lb n="0495c21"/>云何眼等至說名有礙。第五釋有對名也。先
<lb n="0495c22"/>問。後答。此文問<anchor xml:id="beg0495016"/>也<anchor xml:id="end0495016"/>。</p>
<p id="pT41p0495c2208" type="inline">論越彼於餘此不
<lb n="0495c23"/>轉故。答也。答有二。此前答也　謂<anchor xml:id="beg0495017"/>明<anchor xml:id="end0495017"/>若是
<lb n="0495c24"/>境界。<anchor xml:id="beg0495018"/>若<anchor xml:id="end0495018"/>是所緣。色等之中若於此名為有
<lb n="0495c25"/>對。即礙眼等．心等於餘不起。是有對義。</p>
<lb n="0495c26"/>
<p id="pT41p0495c2601">論。或復礙者至和會轉故。第二釋也。此
<lb n="0495c27"/>是能緣．所緣。有境．與境。和會起時名為有
<lb n="0495c28"/>對。竝非是礙體．<anchor xml:id="beg0495019"/>礙<anchor xml:id="end0495019"/>取果<anchor xml:id="beg0495020"/>等<anchor xml:id="end0495020"/>。</p>
<p id="pT41p0495c2811" type="inline">論應知
<lb n="0495c29"/>此中至說餘無對第六會<anchor xml:id="beg0495021"/>頌<anchor xml:id="end0495021"/>文。明無上有
<lb n="0496a01"/>對名無對也。</p>
<p id="pT41p0496a0106" type="inline">論。若法境界有對至是
<lb n="0496a02"/>第四句。第七句數分別也　文中有二。一境
<lb n="0496a03"/>界對障礙<anchor xml:id="beg0496001"/>四<anchor xml:id="end0496001"/>句。二境界對所緣順後句此
<lb n="0496a04"/>第一也　第一句是境界有對非障礙。第二
<lb n="0496a05"/>句是障礙非境界。第三俱句。第四俱非。竝可
<lb n="0496a06"/>
<anchor xml:id="beg0496002"/>解<anchor xml:id="end0496002"/>。</p>
<p id="pT41p0496a0602" type="inline">論。若法境界有對至眼等五根<anchor xml:id="beg0496003"/>第
<lb n="0496a07"/>二<anchor xml:id="end0496003"/>順後句　以寬問狹順後句答。若是所緣
<lb n="0496a08"/>有對定是<anchor xml:id="beg0496004"/>境<anchor xml:id="end0496004"/>有對故。所緣障礙體不相關。
<lb n="0496a09"/>所以不合作句。</p>
<p id="pT41p0496a0907" type="inline">論。此中大德至此是
<lb n="0496a10"/>所許。第八述經部計也　鳩摩羅多。此云
<lb n="0496a11"/>豪童。是經部祖師。於經部中造喻鬘論．癡
<lb n="0496a12"/>鬘論等。中有此頌。明有對。與有部不同
<lb n="0496a13"/>　此處心欲生者。謂心於青色等上生　他礙
<lb n="0496a14"/>令不起者。<anchor xml:id="beg0496005"/>謂<anchor xml:id="end0496005"/>被餘障。心不得於青色上
<lb n="0496a15"/>起　應知是有對者。結　無對此相違翻上
<lb n="0496a16"/>也　有部計。即於青上生名有對也　此
<lb n="0496a17"/>是所許者。經主印許經部義也。</p>
<p id="pT41p0496a1713" type="inline">論。如
<lb n="0496a18"/>是已說至故名無記。第三三性分別。文中有
<lb n="0496a19"/>二。一釋八界。二釋十界。此文初也　謂十
<lb n="0496a20"/>色界中。除色．聲二界餘八．不可記為善．
<lb n="0496a21"/>不善。故名無記。<anchor xml:id="beg0496006"/>釋無記<anchor xml:id="end0496006"/>有兩說。此第一
<lb n="0496a22"/>也。</p>
<p id="pT41p0496a2202" type="inline">論<anchor xml:id="beg0496007"/>又<anchor xml:id="end0496007"/>
<anchor xml:id="beg0496008"/>說<anchor xml:id="end0496008"/>至應唯無記。敘異說破
<lb n="0496a23"/>如文可解。</p>
<p id="pT41p0496a2305" type="inline">論。其餘十界至餘名無記。
<lb n="0496a24"/>第二釋十界也　文中三段。一釋七心界。
<lb n="0496a25"/>二釋法界。三釋色．聲二界。此文初也　七
<lb n="0496a26"/>心界與無貪等<anchor xml:id="beg0496009"/>善<anchor xml:id="end0496009"/>相應名善。貪等三不善
<lb n="0496a27"/>根相應名不善。非二相應名無記也。</p>
<lb n="0496a28"/>
<p id="pT41p0496a2801">論。法界若是至餘名無記。第二釋法界也。</p>
<lb n="0496a29"/>
<p id="pT41p0496a2901">若是無貪等。是自性善　<anchor xml:id="beg0496010"/>想<anchor xml:id="end0496010"/>．<anchor xml:id="beg0496011"/>受等<anchor xml:id="end0496011"/>與自性
<lb n="0496b01"/>善相應名相應善　無表色。法上四相。并
<lb n="0496b02"/>得。是二善等起。亦名為善　擇滅無為。是勝
<lb n="0496b03"/>義善故亦名<anchor xml:id="beg0496012"/>為<anchor xml:id="end0496012"/>善　即法界中。具自性．相
<lb n="0496b04"/>應．等起．勝義四種善也。此四種善等。後當
<lb n="0496b05"/>廣釋。</p>
<p id="pT41p0496b0503" type="inline">論。色界聲界至餘是無記。第三
<lb n="0496b06"/>釋色．聲。此二之中。唯有等起善．不善也。</p>
<lb n="0496b07"/>
<p id="pT41p0496b0701">論。已說善等至無色<anchor xml:id="beg0496013"/>界繫<anchor xml:id="end0496013"/>。第二一行頌明
<lb n="0496b08"/>三界繫。文有三。先結引。次頌。後釋。此文
<lb n="0496b09"/>初也　頌中初句明欲界。次兩句色界。後一
<lb n="0496b10"/>句無色界。</p>
<p id="pT41p0496b1005" type="inline">論曰至具足十八第二長行
<lb n="0496b11"/>釋也　釋三界即為三段。此第一釋欲界
<lb n="0496b12"/>繫也　繫謂繫屬。即被縛義。將辨法多少
<lb n="0496b13"/>先釋繫義　欲界繫法被欲界貪等繫縛名
<lb n="0496b14"/>欲界繫　即鼻．舌．香．味四界全。餘十四界一
<lb n="0496b15"/>分。是欲界繫。由此欲界<anchor xml:id="beg0496014"/>具<anchor xml:id="end0496014"/>十<anchor xml:id="beg0496015"/>八<anchor xml:id="end0496015"/>。</p>
<p id="pT41p0496b1513" type="inline">論。
<lb n="0496b16"/>色界所繫至無所緣故。第二釋色界也　文
<lb n="0496b17"/>中有二。一辨法多少。二問答分別。此文
<lb n="0496b18"/>初也　無段食故無香．味境。以無境故無
<lb n="0496b19"/>鼻．舌識。</p>
<p id="pT41p0496b1904" type="inline">論。若<anchor xml:id="beg0496016"/>爾<anchor xml:id="end0496016"/>至段食性故。第二問
<lb n="0496b20"/>答分別也。香．味是段食性。上界無段食故無
<lb n="0496b21"/>香．味境。觸界亦段食性色界應無。</p>
<p id="pT41p0496b2114" type="inline">論。
<lb n="0496b22"/>彼所有觸非段食性。答也。色界有觸非是段
<lb n="0496b23"/>食。</p>
<p id="pT41p0496b2302" type="inline">論。若爾香．味類亦應然難也　觸界
<lb n="0496b24"/>段食性。上界有觸非段食。香．味段食性。上界
<lb n="0496b25"/>有香．味非段食性。</p>
<p id="pT41p0496b2508" type="inline">論。香．味離食至故觸
<lb n="0496b26"/>非無答　香．味離食更無有用。上無段食
<lb n="0496b27"/>香．味亦無。觸離段食有<anchor xml:id="beg0496017"/>用。別<anchor xml:id="end0496017"/>有能持諸
<lb n="0496b28"/>根．及衣服等用。故於色界雖無段食有觸
<lb n="0496b29"/>界也。</p>
<p id="pT41p0496b2903" type="inline">論。有餘師。說至故在彼無。迷異
<lb n="0496c01"/>說也　住此者謂住欲界　依彼靜慮等至
<lb n="0496c02"/>見色聞聲輕安俱起者。謂身在欲界。得天眼．
<lb n="0496c03"/>耳通見色聞聲。入定之時有輕安俱起。殊
<lb n="0496c04"/>勝觸境攝益於身。因中三事俱故。果處亦相
<lb n="0496c05"/>隨逐。香．味不爾。故在彼無。</p>
<p id="pT41p0496c0511" type="inline">論。若爾至
<lb n="0496c06"/>彼無用故。難也　在彼無段食。香．味二境
<lb n="0496c07"/>無用故無在彼。無二境鼻．舌無用。在彼
<lb n="0496c08"/>應無。</p>
<p id="pT41p0496c0803" type="inline">論。不爾至及莊嚴身。答也　言
<lb n="0496c09"/>無用者不爾。舌起言說。鼻莊嚴身。是有用
<lb n="0496c10"/>故彼皆有也。</p>
<p id="pT41p0496c1006" type="inline">論。若為嚴身至何用二根。
<lb n="0496c11"/>難也　二根依處是色觸二境若為起言說。
<lb n="0496c12"/>及莊嚴身。但須色．觸二境即得言說．及莊
<lb n="0496c13"/>嚴身。何用二根。</p>
<p id="pT41p0496c1307" type="inline">論。如無男根至依處
<lb n="0496c14"/>亦無。答也　由有二根有二依處。若無二
<lb n="0496c15"/>根依處亦無。取男根為例。</p>
<p id="pT41p0496c1511" type="inline">論。於彼可
<lb n="0496c16"/>無至離根應有。難也　男根依處以無用故
<lb n="0496c17"/>離根非有。鼻．舌根依處為有用。故離根
<lb n="0496c18"/>應有。</p>
<p id="pT41p0496c1803" type="inline">論。有雖無用至定當死者。答也
<lb n="0496c19"/>　根之有無非定由有用無用亦生。如處六
<lb n="0496c20"/>處胞胎。定當死者。此眼等根雖是無用。亦
<lb n="0496c21"/>有根生。鼻．舌亦爾。</p>
<p id="pT41p0496c2108" type="inline">論。有雖無用至得有
<lb n="0496c22"/>根起。徵起因也　<anchor xml:id="beg0496018"/>既<anchor xml:id="end0496018"/>無境愛何因得起。</p>
<lb n="0496c23"/>
<p id="pT41p0496c2301">論。於根有愛發殊勝業。答因也　於
<lb n="0496c24"/>此鼻．舌二根起愛。發殊勝思業。為此二因
<lb n="0496c25"/>也。</p>
<p id="pT41p0496c2502" type="inline">論。若離境愛至男根亦生。難也。難
<lb n="0496c26"/>中有二。一難本釋。二難轉釋。此文初也。</p>
<lb n="0496c27"/>
<p id="pT41p0496c2701">凡起根愛為有境貪。若離境貪根貪定無。
<lb n="0496c28"/>既離境貪即無根愛。<anchor xml:id="beg0496019"/>既<anchor xml:id="end0496019"/>無根愛鼻．舌無
<lb n="0496c29"/>因。即應非有。若謂雖離境貪得有根愛
<lb n="0497a01"/>有鼻．舌根。男根亦應如鼻．舌有。</p>
<p id="pT41p0497a0113" type="inline">論。
<lb n="0497a02"/>若謂不生至鼻舌應無。釋轉救也　若謂
<lb n="0497a03"/>鼻．舌為嚴身故有。男根以醜陋故無者。陰
<lb n="0497a04"/>藏隱密。是善業招。何容醜陋　又諸根生已
<lb n="0497a05"/>下。第二難也。若諸根生。非由有用．無用醜
<lb n="0497a06"/>陋．端嚴。有因即生。何論醜陋。鼻．舌．男根俱
<lb n="0497a07"/>離境貪。理合齊無根愛。男根非有鼻．<anchor xml:id="beg0497001"/>舌<anchor xml:id="end0497001"/>
<lb n="0497a08"/>應無。</p>
<p id="pT41p0497a0803" type="inline">論。若爾至不減諸根。又引經難
<lb n="0497a09"/>也　上界不減諸根。如何無其鼻．舌。</p>
<lb n="0497a10"/>
<p id="pT41p0497a1001">論。隨彼諸根至男根應有。先釋彼反難也。
<lb n="0497a11"/>契經所說不減諸根。隨彼地諸根多少皆
<lb n="0497a12"/>悉具有無減根者。如是釋經何所相違。若
<lb n="0497a13"/>許隨有諸根不減。即令如於欲界具有根
<lb n="0497a14"/>者。不減諸根。若然者。於彼上界男根應
<lb n="0497a15"/>有。</p>
<p id="pT41p0497a1502" type="inline">論。如是說者至男根非有。論主<anchor xml:id="beg0497002"/>評<anchor xml:id="end0497002"/>
<lb n="0497a16"/>也。以六根愛依內身生。非依境界而得
<lb n="0497a17"/>現起者。即緣六根愛。即有緣自身起。不
<lb n="0497a18"/>緣境生。由有因故有鼻．舌根。其男根體即
<lb n="0497a19"/>是身根一分。能觸婬境名為男根。此之愛
<lb n="0497a20"/>生必因境愛。非如鼻．舌依內根處總起
<lb n="0497a21"/>身愛。由此上界有內身愛鼻．舌非無。無婬
<lb n="0497a22"/>境愛男根非有　餘文可解。</p>
<p id="pT41p0497a2211" type="inline">論。無色
<lb n="0497a23"/>界繫至無色界繫。第三釋無色也。無色界中
<lb n="0497a24"/>唯有後三。要離色．欲方生彼故。色者即是
<lb n="0497a25"/>五根．五境。離色欲故彼無根境。雖不離
<lb n="0497a26"/>心欲。以無根．境。五識亦無。由此唯有<anchor xml:id="beg0497003"/>後<anchor xml:id="end0497003"/>
<lb n="0497a27"/>三界也。即是意．意識．法界三也。</p>
<lb n="0497a28"/>
<p id="pT41p0497a2801">論。已說界繫至<anchor xml:id="beg0497004"/>幾無漏<anchor xml:id="end0497004"/>。第三半頌明漏．無
<lb n="0497a29"/>漏也。先問。<anchor xml:id="beg0497005"/>頌<anchor xml:id="end0497005"/>
<anchor xml:id="beg0497006"/>答<anchor xml:id="end0497006"/>。如文可解。</p>
<p id="pT41p0497a2911" type="inline">論曰至
<lb n="0497b01"/>唯名有漏釋也。意界．意識唯有二類。道諦攝
<lb n="0497b02"/>者是無漏。漏不增故。餘唯有漏。漏隨增故。</p>
<lb n="0497b03"/>
<p id="pT41p0497b0301">法界。有為無漏道諦<anchor xml:id="beg0497007"/>所攝<anchor xml:id="end0497007"/>。無為無漏謂三
<lb n="0497b04"/>無為。擇滅無為漏緣不增故是無漏。虛空．非
<lb n="0497b05"/>擇滅<anchor xml:id="beg0497008"/>二<anchor xml:id="end0497008"/>。漏不緣故名為無漏。非二因果故
<lb n="0497b06"/>染不緣也。餘名有漏。漏隨增故。餘十五界
<lb n="0497b07"/>唯名有漏。漏隨增故。與大乘．諸部不同也。</p>
<lb n="0497b08"/>
<p id="pT41p0497b0801">論。如是已說至無尋無伺。第四半頌釋有尋．
<lb n="0497b09"/>有伺等也。結引頌答　如文可解。</p>
<p id="pT41p0497b0913" type="inline">論
<lb n="0497b10"/>曰至故說唯言。釋也。文中有三。一唯有尋伺。
<lb n="0497b11"/>二有無不定。三唯無尋伺。此文初也　十八
<lb n="0497b12"/>界中五識唯有尋<anchor xml:id="beg0497009"/>有<anchor xml:id="end0497009"/>伺。<anchor xml:id="beg0497010"/>分<anchor xml:id="end0497010"/>界名也　由與
<lb n="0497b13"/>尋伺恒共相應。釋唯有尋．伺所以也　以行
<lb n="0497b14"/>相麁外門轉者。釋恒共尋．伺相應所以也
<lb n="0497b15"/>　正理論云。經主釋言以行相麁外門轉
<lb n="0497b16"/>故。此因非理。現見。意識內門轉時亦常與彼
<lb n="0497b17"/>共相應故應作是釋。五識唯於尋．伺所隨
<lb n="0497b18"/>地中有故。非於欲界．初靜慮中心．心所法
<lb n="0497b19"/>除尋與伺。而有不與尋．伺相應。何用外
<lb n="0497b20"/>門為因簡別　俱舍<anchor xml:id="beg0497011"/>釋<anchor xml:id="end0497011"/>救<anchor xml:id="beg0497012"/>之<anchor xml:id="end0497012"/>。一行相麁。是
<lb n="0497b21"/>通因。二外門轉。是別因。五識具二內。門意
<lb n="0497b22"/>識雖無外門轉。而有行相麁故。有尋有伺。
<lb n="0497b23"/>上地外門意識。雖有外門轉。而無行相麁
<lb n="0497b24"/>故。無尋無伺　詳曰。有無尋．伺<anchor xml:id="beg0497013"/>即<anchor xml:id="end0497013"/>既但由
<lb n="0497b25"/>行<anchor xml:id="beg0497014"/>相<anchor xml:id="end0497014"/>何假外門．內門。外門無尋．伺內門
<lb n="0497b26"/>有尋．伺故。故知。外門非是因也　今詳。以
<lb n="0497b27"/>五識唯行相麁故。恒與尋．伺相應唯外門
<lb n="0497b28"/>轉　顯義決定故說唯言者。顯五識唯尋．伺
<lb n="0497b29"/>相應所以。故不至上地。</p>
<p id="pT41p0497b2910" type="inline">論。後<anchor xml:id="beg0497015"/>三<anchor xml:id="end0497015"/>至皆
<lb n="0497c01"/>通三品。第二釋三界不定也。先標三界皆
<lb n="0497c02"/>通三品。後釋不同。此<anchor xml:id="beg0497016"/>文<anchor xml:id="end0497016"/>標也。</p>
<p id="pT41p0497c0212" type="inline">論。意
<lb n="0497c03"/>界意識界至無尋無伺。釋　此三界中法有
<lb n="0497c04"/>四類。一除尋．及伺餘相應法　二非相應
<lb n="0497c05"/>法．靜慮中間伺．　三尋　四欲界初定伺
<lb n="0497c06"/>　此文初也　就前文中復有三<anchor xml:id="beg0497017"/>節<anchor xml:id="end0497017"/>即一有
<lb n="0497c07"/>尋有伺。二無尋唯伺。三無尋無伺。謂此三界
<lb n="0497c08"/>除尋．及伺。若在欲界．初靜慮中。有尋有伺。
<lb n="0497c09"/>靜慮中間無尋有伺。第二靜慮已上。乃至有
<lb n="0497c10"/>頂。無尋無伺。</p>
<p id="pT41p0497c1006" type="inline">論。法界所攝至伺亦如
<lb n="0497c11"/>是。第二明非相應法。及靜慮中間伺。俱是無
<lb n="0497c12"/>尋無伺。此中言有尋有伺者。是相應有非
<lb n="0497c13"/>俱有有。由此四相及隨相不名有尋伺。中
<lb n="0497c14"/>間伺無第二伺故。及地法無尋故。所以伺
<lb n="0497c15"/>是無尋無伺。</p>
<p id="pT41p0497c1506" type="inline">論。尋一切時至但伺相應
<lb n="0497c16"/>故。第三明尋也。有尋之處必有伺故。尋唯
<lb n="0497c17"/>有伺。無第二尋故不名有尋。此意說。<anchor xml:id="tnote0497018"/>伺同<lb n="0497c18"/>聚起時無第二伺故不相應。受等亦爾。雖
<lb n="0497c19"/>有二三受。同聚起時無第二受等故不相
<lb n="0497c20"/>應。正理不應以二受為例。應錄正理於
<lb n="0497c21"/>前。</p>
<p id="pT41p0497c2102" type="inline">論。伺在欲界至但尋相應故。第四釋
<lb n="0497c22"/>伺也　伺在中間禪無尋無伺。在欲界初
<lb n="0497c23"/>禪有尋無伺。餘准尋釋　此中總有四句。
<lb n="0497c24"/>一有尋。有伺。二無尋唯伺。三無尋無伺。四無
<lb n="0497c25"/>
<anchor xml:id="beg0497019"/>伺<anchor xml:id="end0497019"/>唯<anchor xml:id="beg0497020"/>尋<anchor xml:id="end0497020"/>。就地作法故與餘處四句次第不
<lb n="0497c26"/>同。十八界中有五識一句。唯有尋有伺　意
<lb n="0497c27"/>界．意識界三句。有尋有伺．無尋唯伺．無尋無
<lb n="0497c28"/>伺。此由歷三地也　法界通四句。除尋．
<lb n="0497c29"/>及伺餘相應法．歷三地有三句。謂有尋有
<lb n="0498a01"/>伺．無尋唯伺．無尋無伺　其尋唯有一句。謂
<lb n="0498a02"/>有伺無尋　伺有兩句。謂有尋無伺．無尋無
<lb n="0498a03"/>伺　餘十界唯一句無尋無伺。</p>
<p id="pT41p0498a0312" type="inline">論。由此
<lb n="0498a04"/>故言至謂即是伺。結也。已上句數有尋有伺
<lb n="0498a05"/>地法有四品。四品者。除尋．伺餘相應法名
<lb n="0498a06"/>有尋有伺。尋名無尋唯伺。伺是唯尋無伺．無
<lb n="0498a07"/>尋無伺。餘十色界．及不相應法．無表色<anchor xml:id="beg0498001"/>三<anchor xml:id="end0498001"/>
<lb n="0498a08"/>無為。皆是無尋無伺。</p>
<p id="pT41p0498a0809" type="inline">論。餘十色界至
<lb n="0498a09"/>不相應故。第三釋十界。無尋無伺也。</p>
<lb n="0498a10"/>
<p id="pT41p0498a1001">論。若五識身至無分別耶。第五<anchor xml:id="beg0498002"/>一行<anchor xml:id="end0498002"/>頌因
<lb n="0498a11"/>論生論明三分別。先問．頌答。可知　論
<lb n="0498a12"/>曰至隨念分別。長行釋也。文中有三。一標
<lb n="0498a13"/>三分別。二正釋難。三牒分別名釋。此文初
<lb n="0498a14"/>也　可解。</p>
<p id="pT41p0498a1404" type="inline">論。由五識身至名為無足。第
<lb n="0498a15"/>二正通難也　分別有三。五識唯一故名無
<lb n="0498a16"/>分別。如馬有四足唯有一足亦名無足。</p>
<lb n="0498a17"/>
<p id="pT41p0498a1701">論。自性分別至隨念分別。第三牒名釋也
<lb n="0498a18"/>　尋是自性分別。五識恒有。正理論云。夫分
<lb n="0498a19"/>別者推求行相故。說尋為自性分別。簡擇．
<lb n="0498a20"/>明記<anchor xml:id="beg0498003"/>片<anchor xml:id="end0498003"/>似順尋。故分別名亦通慧．念。由此
<lb n="0498a21"/>三行差別攝持。皆<anchor xml:id="beg0498004"/>令<anchor xml:id="end0498004"/>於境明了轉異。於
<lb n="0498a22"/>已了境遮簡行生。故分別名不通於想。於
<lb n="0498a23"/>未了境不能印持。故分別名不通勝<anchor xml:id="beg0498005"/>解<anchor xml:id="end0498005"/>。</p>
<lb n="0498a24"/>
<p id="pT41p0498a2401">意識相應散慧。是計度分別。定中無計度
<lb n="0498a25"/>故。若定．若散念名隨念分別。念於定．散皆
<lb n="0498a26"/>能記持<anchor xml:id="beg0498006"/>故<anchor xml:id="end0498006"/>。</p>
<lb n="0498a27"/>
<p id="pT41p0498a2701">論。如是已說有尋伺等至幾無執受。第六<anchor xml:id="begd1e16831"/>一
<lb n="0498a28"/>行<anchor xml:id="endd1e16831"/>頌明有緣．無緣。執受．非執受二門也。結
<lb n="0498a29"/>引頌答。如文可解。</p>
<p id="pT41p0498a2908" type="inline">論曰至義准成故。
<lb n="0498b01"/>釋也。文中有二。一釋有所緣。二釋有執受。
<lb n="0498b02"/>此文初也　六識意界諸<anchor xml:id="beg0498007"/>心<anchor xml:id="end0498007"/>所法名有所緣。
<lb n="0498b03"/>指法體也　能取境故。釋所以也　以心．
<lb n="0498b04"/>心所能取所緣之境名有所緣。正理論云。
<lb n="0498b05"/>如人有子。所緣．所行．及與境界。名義差別
<lb n="0498b06"/>　<anchor xml:id="beg0498008"/>餘<anchor xml:id="end0498008"/>十色界及法界攝不相應法名無所<anchor xml:id="beg0498009"/>緣<anchor xml:id="end0498009"/>
<lb n="0498b07"/>指法體也。不相應<anchor xml:id="beg0498010"/>法亦<anchor xml:id="end0498010"/>攝無表色．及三無
<lb n="0498b08"/>為。俱是不相應。以不能取境故　義准成
<lb n="0498b09"/>故。釋所以也　正理論云。五識身決定不
<lb n="0498b10"/>用和合為境。然必有境故以實法為境義
<lb n="0498b11"/>成。若五識身。了勝<anchor xml:id="beg0498011"/>義<anchor xml:id="end0498011"/>境。何緣五識不斷結
<lb n="0498b12"/>耶。了自相故。外門轉故。無等引故。無分別
<lb n="0498b13"/>故。<anchor xml:id="beg0498012"/>一墮<anchor xml:id="end0498012"/>境故。所緣少故。雖了勝義而不
<lb n="0498b14"/>斷結。</p>
<p id="pT41p0498b1403" type="inline">論。如是已說至皆無執受。第二
<lb n="0498b15"/>釋執受．無執受也。文中有三。一明唯無執
<lb n="0498b16"/>受界。二通二界。三執受義。此文初也　謂十
<lb n="0498b17"/>八界中。七心界．法<anchor xml:id="beg0498013"/>界<anchor xml:id="end0498013"/>聲界。此九界唯無執
<lb n="0498b18"/>受。乘前有所緣中七心界．法界故。<anchor xml:id="beg0498014"/>別<anchor xml:id="end0498014"/>釋七
<lb n="0498b19"/>心界．及法界名為前八。聲非有所緣法故
<lb n="0498b20"/>言及聲。</p>
<p id="pT41p0498b2004" type="inline">論。所餘九界至無執受故。第
<lb n="0498b21"/>二釋通二界也。文中有二。先標．次釋。此即
<lb n="0498b22"/>標也。</p>
<p id="pT41p0498b2203" type="inline">論。眼等至名無執受。此釋也。釋
<lb n="0498b23"/>中有二。一釋五根。二釋色等四境。此釋五
<lb n="0498b24"/>根也　此唯有二。住現在名有執受。過．未
<lb n="0498b25"/>名無執受。</p>
<p id="pT41p0498b2505" type="inline">論。色．香．味．觸至名無執受。
<lb n="0498b26"/>第二釋色等四境也。此有三類。過。未一向
<lb n="0498b27"/>無執受。現在與五根合名執受。不與根合
<lb n="0498b28"/>名無執受。</p>
<p id="pT41p0498b2805" type="inline">論。如在身內至而無執受。
<lb n="0498b29"/>指事釋也　如文可解　准上釋五根．四
<lb n="0498c01"/>境。住現在世不離根名有執受。故知。三無
<lb n="0498c02"/>心位。住現在五根．不離根四境。亦有執受。
<lb n="0498c03"/>是心．心所法攝為依處故。餘緣闕故識雖
<lb n="0498c04"/>不生．己身攝故。</p>
<p id="pT41p0498c0407" type="inline">
<anchor xml:id="beg0498015"/>論<anchor xml:id="end0498015"/>。有執受者<anchor xml:id="beg0498016"/>此言何
<lb n="0498c05"/>義<anchor xml:id="end0498016"/>至名無執受。第三釋執受義也　心心所
<lb n="0498c06"/>法共所執持攝為依處名有執受者。釋有執
<lb n="0498c07"/>受義也　損益展轉更相隨故者。五根．四境
<lb n="0498c08"/>不相離故。損．益展轉更相<anchor xml:id="beg0498017"/>隨<anchor xml:id="end0498017"/>也　即諸世
<lb n="0498c09"/>間說有覺觸眾緣所觸覺苦樂者。指事釋也
<lb n="0498c10"/>　正理論云。有執受法略有二種。一者有愛
<lb n="0498c11"/>及有身見執為己有。名有執受。二者為因
<lb n="0498c12"/>能生苦．樂。名有執受　此當第<anchor xml:id="beg0498018"/>二<anchor xml:id="end0498018"/>。</p>
<lb n="0498c13"/>
<p id="pT41p0498c1301">論。如是已說有執受等至幾非積集。第七<anchor xml:id="begd1e17042"/>一
<lb n="0498c14"/>行<anchor xml:id="endd1e17042"/>頌明大造．積集等二門也。結引頌答。如
<lb n="0498c15"/>文可解。</p>
<p id="pT41p0498c1504" type="inline">論曰至俱非二種。釋也。文中
<lb n="0498c16"/>有二。一釋大造等。二釋積集等　就釋大
<lb n="0498c17"/>造等中。有二。一釋十八界中有是大造等。
<lb n="0498c18"/>二敘異說。此文初也　觸中有二。七觸是所
<lb n="0498c19"/>造。四大是能造。五根．四境．及法界無表唯所
<lb n="0498c20"/>造。餘俱非二。</p>
<p id="pT41p0498c2006" type="inline">論。尊者覺天至唯大種
<lb n="0498c21"/>性。第二敘異說也。先敘。後破。此文敘也。</p>
<lb n="0498c22"/>
<p id="pT41p0498c2201">論。彼說不然至理定不然。破也。引二經
<lb n="0498c23"/>破。此第一引經破也　彼說不然。總非也
<lb n="0498c24"/>　契經<anchor xml:id="beg0498019"/>唯<anchor xml:id="end0498019"/>說堅等四相為大種故者。經唯說
<lb n="0498c25"/>
<anchor xml:id="beg0498020"/>堅<anchor xml:id="end0498020"/>相為地種。濕相為水種。煖相為火種。動
<lb n="0498c26"/>相為風種。非說滑等<anchor xml:id="beg0498021"/>青等<anchor xml:id="end0498021"/>相為地等種
<lb n="0498c27"/>故。故知滑等相非地等種　此四大種唯觸
<lb n="0498c28"/>攝故者。堅等四相唯是觸處。故知餘處非四
<lb n="0498c29"/>大種　非堅濕等眼等所取者。色等是眼等
<lb n="0499a01"/>所取。故知非大種　非色聲等身根所覺
<lb n="0499a02"/>者。故知色等非是四大　彼說理定不然者。
<lb n="0499a03"/>結也。</p>
<p id="pT41p0499a0303" type="inline">論。又契經說至無見有對。第二引
<lb n="0499a04"/>經破也。文中有四。一引經文。二釋經意。三
<lb n="0499a05"/>外難。四通難。此文第一也　經中說五根．
<lb n="0499a06"/>四境皆唯所造。觸界說有大種．造色也。證
<lb n="0499a07"/>知四大種唯是能造<anchor xml:id="beg0499001"/>非<anchor xml:id="end0499001"/>色等也。</p>
<p id="pT41p0499a0713" type="inline">論。如
<lb n="0499a08"/>是經中至皆非大種。第二釋經意也。如文
<lb n="0499a09"/>可解。</p>
<p id="pT41p0499a0903" type="inline">論。若爾至乃至廣說。第三外引
<lb n="0499a10"/>經難也　經言眼肉團中。若內堅性堅類等。
<lb n="0499a11"/>故知。眼等是四大也。</p>
<p id="pT41p0499a1109" type="inline">論。彼說至無相違
<lb n="0499a12"/>過。第四通難也。文中有二。一通所引經。二
<lb n="0499a13"/>會入胎經。此文初也　彼說眼<anchor xml:id="beg0499002"/>根<anchor xml:id="end0499002"/>肉團中
<lb n="0499a14"/>有堅性等。非謂堅等即是眼根。無相違
<lb n="0499a15"/>失。</p>
<p id="pT41p0499a1502" type="inline">論。入胎經中至六觸處故。會入胎
<lb n="0499a16"/>經也　彼經說六界者。謂四大．空．識。為
<lb n="0499a17"/>成士夫本事。士夫非唯爾許。亦更有六境．
<lb n="0499a18"/>及心所故。所以得知。彼經亦說色等六觸
<lb n="0499a19"/>處故。</p>
<p id="pT41p0499a1903" type="inline">論。又諸心所至依止心故。反難也
<lb n="0499a20"/>　若以經說四大即無色等。經說識界心
<lb n="0499a21"/>所亦應非有。亦不應執心所即心。以契經
<lb n="0499a22"/>言想．受等心所法依止心故。若受．想等即
<lb n="0499a23"/>是心者。何故經云心所法依止心也。</p>
<lb n="0499a24"/>
<p id="pT41p0499a2401">論。又經亦說有貪心等故。又引證也。<anchor xml:id="beg0499003"/>既<anchor xml:id="end0499003"/>言
<lb n="0499a25"/>有貪。不可心即是貪。</p>
<p id="pT41p0499a2509" type="inline">論。由此如前至
<lb n="0499a26"/>差別義成。結也。</p>
<p id="pT41p0499a2607" type="inline">論如是已說至非極微
<lb n="0499a27"/>故。大文第二釋積集等也。如文可解。</p>
<lb n="0499a28"/>
<p id="pT41p0499a2801">論。如是已說至幾所稱。第<anchor xml:id="beg0499004"/>七<anchor xml:id="end0499004"/>一行頌分別
<lb n="0499a29"/>能斫．所斫等三門。結引頌答。如文可解。</p>
<lb n="0499b01"/>
<p id="pT41p0499b0101">論曰至此法名斫。釋也。文中有三。一釋
<lb n="0499b02"/>能斫．所斫。二合釋所燒．能稱。三合釋能燒．
<lb n="0499b03"/>所稱此文初也。文有二段一明能斫．所斫。
<lb n="0499b04"/>二明俱非。此文初也　謂外四界。除聲。合
<lb n="0499b05"/>成斧<anchor xml:id="beg0499005"/>薪<anchor xml:id="end0499005"/>。是能斫．所斫。何法名斫。由斧
<lb n="0499b06"/>隔薪令成二分各別續生。名為能斫。</p>
<lb n="0499b07"/>
<p id="pT41p0499b0701">論。身等色根至如珠寶光。釋五根俱非也
<lb n="0499b08"/>　離身支節無根故　不成二分非所斫也。
<lb n="0499b09"/>如珠寶等光故非能斫。</p>
<p id="pT41p0499b0910" type="inline">論。如能斫至
<lb n="0499b10"/>不相續故。第二合釋所燒．能稱也。外四界
<lb n="0499b11"/>是所燒．能稱。五根．及聲俱非也。</p>
<p id="pT41p0499b1113" type="inline">論。能燒
<lb n="0499b12"/>所稱至所稱唯重。第四合釋能燒．所稱也
<lb n="0499b13"/>　或<anchor xml:id="beg0499006"/>即<anchor xml:id="end0499006"/>四界。或火大能燒　重觸所稱也。</p>
<anchor xml:id="tnote0499007"/>
<anchor xml:id="mod0499007"/>
<anchor xml:id=""/>
<lb n="0499b14"/>
<p id="pT41p0499b1401">
<anchor xml:id=""/>
<anchor xml:id="tnote0499008"/>論。如是已說至<anchor xml:id="beg0499009"/>幾<anchor xml:id="end0499009"/>一剎那。<anchor xml:id="tnote0499010"/>
<anchor xml:id="mod0499010"/>第十四明五
<lb n="0499b15"/>類門。文中有三。<anchor xml:id="tnote0499011"/>結一結引。二頌答。三釋頌。
<lb n="0499b16"/>此文初也。</p>
<p id="pT41p0499b1605" type="inline">頌曰至剎那唯後三。此頌答
<lb n="0499b17"/>也。</p>
<p id="pT41p0499b1702" type="inline">論曰至無別性故。此釋頌也　言。
<lb n="0499b18"/>內五者。謂眼等五根。有異熟生．及所長養。
<lb n="0499b19"/>遮等流性。是故不說。無別性故。</p>
<p id="pT41p0499b1913" type="inline">論。異
<lb n="0499b20"/>熟因所生至故作是說。釋異熟生。文中有四。
<lb n="0499b21"/>此第一釋　異熟因所生者。因名異熟。果
<lb n="0499b22"/>名異熟生者。屬主釋也。異熟因所生故名
<lb n="0499b23"/>異熟生。略去因所二字名異熟生。喻意可
<lb n="0499b24"/>解。此但釋果名異熟生所以。不說因名
<lb n="0499b25"/>異熟因所以。</p>
<p id="pT41p0499b2506" type="inline">論。或所造業至名異熟
<lb n="0499b26"/>生。第二釋也。此釋因名異熟。持業釋也。<anchor xml:id="beg0499012"/>異
<lb n="0499b27"/>熟即因名異熟因<anchor xml:id="end0499012"/>。果名異熟生者。屬主釋
<lb n="0499b28"/>也。</p>
<p id="pT41p0499b2802" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0499013"/>彼<anchor xml:id="end0499013"/>所得果至故名異熟。第三釋
<lb n="0499b29"/>也。此即果是無記。因是善．惡。與因別類名
<lb n="0499c01"/>之為異。復是所熟名為異熟。異熟即生名
<lb n="0499c02"/>異熟生。持業釋<anchor xml:id="beg0499014"/>也<anchor xml:id="end0499014"/>。</p>
<p id="pT41p0499c0208" type="inline">論。或於因上至昔
<lb n="0499c03"/>所造業。第<anchor xml:id="beg0499015"/>四<anchor xml:id="end0499015"/>有財釋<anchor xml:id="beg0499016"/>也<anchor xml:id="end0499016"/>。因有異熟果故
<lb n="0499c04"/>
<anchor xml:id="beg0499017"/>名異熟因<anchor xml:id="end0499017"/>。果從彼異熟因生名異熟生。屬
<lb n="0499c05"/>主釋也　正理有四解。三解同此論無此
<lb n="0499c06"/>論第三。與因別類而是所熟釋也。加一解
<lb n="0499c07"/>
<anchor xml:id="beg0499018"/>云<anchor xml:id="end0499018"/>。離因而熟故名異熟。異熟體生名異熟
<lb n="0499c08"/>生　釋云。所以離因而熟等釋異熟生名。
<lb n="0499c09"/>離因。謂因已滅經於多時方有異熟。此即
<lb n="0499c10"/>熟名<anchor xml:id="beg0499019"/>目<anchor xml:id="end0499019"/>果。以論云離因而熟故名異熟。
<lb n="0499c11"/>
<anchor xml:id="beg0499020"/>體<anchor xml:id="end0499020"/>生名異熟生。持業釋也　泰法師云。其
<lb n="0499c12"/>異熟眼。從異熟因所生名異熟生。如牛所
<lb n="0499c13"/>駕車名牛車。略去因所中言故。但言異熟
<lb n="0499c14"/>生。此異熟因言是總。下三義是別　二或所
<lb n="0499c15"/>造業。至得果時變異有力成熟。異未熟時
<lb n="0499c16"/>故名異熟。果從彼異熟生從因為名。名異
<lb n="0499c17"/>熟生　三或所得果是無記。因是善惡。果與
<lb n="0499c18"/>因<anchor xml:id="beg0499021"/>別<anchor xml:id="end0499021"/>類。而是所熟故。果名異熟。<anchor xml:id="beg0499022"/>因<anchor xml:id="end0499022"/>從果
<lb n="0499c19"/>名名異熟因。果從異<anchor xml:id="beg0499023"/>熟<anchor xml:id="end0499023"/>生名異熟生　四
<lb n="0499c20"/>或於因上假立果名故因名異熟。如於果
<lb n="0499c21"/>上假立因名。第三<anchor xml:id="beg0499024"/>因<anchor xml:id="end0499024"/>從果名說因名異
<lb n="0499c22"/>熟。第四因上假立果名。說因名異熟。前是
<lb n="0499c23"/>相從得名。後是假立故有異也　今詳。相
<lb n="0499c24"/>從。假立俱是多財釋。未見有異。又總．別不
<lb n="0499c25"/>同。總合在最初。或居最後。因何正理為第
<lb n="0499c26"/>
<anchor xml:id="beg0499025"/>二<anchor xml:id="end0499025"/>釋　有人．解第一云。言異熟者　異在
<lb n="0499c27"/>因。熟在果　或異在果。熟在因　或異通
<lb n="0499c28"/>因．果熟在果。或<anchor xml:id="beg0499026"/>在<anchor xml:id="end0499026"/>因　<anchor xml:id="beg0499027"/>或<anchor xml:id="end0499027"/>熟通因．果。<anchor xml:id="beg0499028"/>異
<lb n="0499c29"/>或在因。或在果<anchor xml:id="end0499028"/>　或異熟。在因　或異熟。
<lb n="0500a01"/>在果　或異熟通因．及果。如此繁雜<anchor xml:id="beg0500001"/>未<anchor xml:id="end0500001"/>
<lb n="0500a02"/>成釋義。</p>
<p id="pT41p0500a0204" type="inline">論。飲食資助至防援內城。釋
<lb n="0500a03"/>長養也。依此論有三。一飲食。二睡眠。三等
<lb n="0500a04"/>持。依雜心加梵行。此論不許　破<anchor xml:id="beg0500002"/>云<anchor xml:id="end0500002"/>。此
<lb n="0500a05"/>唯無損。非別有<anchor xml:id="beg0500003"/>蓋<anchor xml:id="end0500003"/>　猶如外郭防援內城
<lb n="0500a06"/>者。異熟必有長養　自有長養而無異熟。
<lb n="0500a07"/>如阿那律天眼。其阿那律肉眼先失。准正
<lb n="0500a08"/>理云。有所長養離異熟生。如修所得天眼．
<lb n="0500a09"/>天耳。<anchor xml:id="beg0500004"/>准此身在欲界修得天眼．耳<anchor xml:id="end0500004"/>等。皆
<lb n="0500a10"/>是唯長養也。無同地異熟故。長小令大。養
<lb n="0500a11"/>
<anchor xml:id="beg0500005"/>疲<anchor xml:id="end0500005"/>令肥名為長養　又釋因養而長。故名
<lb n="0500a12"/>長養。養之長故依士釋也　問外無情物。何
<lb n="0500a13"/>故不說有長養耶。如穀麥等　答長養對
<lb n="0500a14"/>異熟說。內有異熟說有長養。外無異熟
<lb n="0500a15"/>不說長養。長養力然防異熟故　問若有
<lb n="0500a16"/>異熟即說長養。心．心所等亦有異熟。因何
<lb n="0500a17"/>不說有長養耶　答色法可說長<anchor xml:id="begd1e17630"/>疲<anchor xml:id="endd1e17630"/>令
<lb n="0500a18"/>肥。心法無形。如何長養<anchor xml:id="beg0500006"/>就<anchor xml:id="end0500006"/>
<anchor xml:id="beg0500007"/>別<anchor xml:id="end0500007"/>義說亦有
<lb n="0500a19"/>長養。</p>
<p id="pT41p0500a1903" type="inline">論聲有等流至隨欲轉故。釋聲
<lb n="0500a20"/>唯通二類。飲食等長養生故有長養。離長
<lb n="0500a21"/>養有等流故有別等流。異熟色法一起相
<lb n="0500a22"/>續。聲隨欲生故非異熟。是有為<anchor xml:id="beg0500008"/>故<anchor xml:id="end0500008"/>非<anchor xml:id="beg0500009"/>實<anchor xml:id="end0500009"/>。
<lb n="0500a23"/>
<anchor xml:id="beg0500010"/>從<anchor xml:id="end0500010"/>同類因生故非剎那。</p>
<p id="pT41p0500a2310" type="inline">論。若爾不應
<lb n="0500a24"/>至梵音聲相。外難　<anchor xml:id="beg0500011"/>既<anchor xml:id="end0500011"/>離麁惡語感得梵
<lb n="0500a25"/>音聲。如何非異熟也。</p>
<p id="pT41p0500a2509" type="inline">論。有說聲屬至
<lb n="0500a26"/>緣擊發聲。第一釋也　雖由離麁惡語感
<lb n="0500a27"/>得梵音聲。<anchor xml:id="beg0500012"/>而<anchor xml:id="end0500012"/>聲非異熟。屬第三傳故。</p>
<lb n="0500a28"/>
<p id="pT41p0500a2801">論有說聲屬至此乃生聲。第二釋也。</p>
<p id="pT41p0500a2815" type="inline">論。
<lb n="0500a29"/>若爾身受至便違正理。有人云。論主破初師
<lb n="0500b01"/>者　謬也。正理云。<anchor xml:id="beg0500013"/>何緣<anchor xml:id="end0500013"/>聲<anchor xml:id="beg0500014"/>界<anchor xml:id="end0500014"/>非異熟生。數
<lb n="0500b02"/>數間斷復還生故。異熟生色無如是事。非
<lb n="0500b03"/>隨欲樂異熟果生。聲隨欲生故非異熟
<lb n="0500b04"/>　豈不如彼施設論<anchor xml:id="beg0500015"/>言<anchor xml:id="end0500015"/>善修遠離麁惡語故
<lb n="0500b05"/>感得大士梵音聲相　雖由業感而非異
<lb n="0500b06"/>熟。以聲起在第三傳故。謂從彼業。生諸大
<lb n="0500b07"/>種。從諸大種緣擊發聲　若爾。身受因業
<lb n="0500b08"/>所生大種發故應非異熟　此難不然。非
<lb n="0500b09"/>諸身受皆因大種。及因業生大種所發。亦
<lb n="0500b10"/>非一切皆是異熟　然諸身受亦因非業所
<lb n="0500b11"/>生大種。及非大種而得生故。謂身受起要假
<lb n="0500b12"/>身．解．身識等緣。由此亦緣外大種起。非要
<lb n="0500b13"/>待業所感大生。於理無違。故通異熟　若
<lb n="0500b14"/>執聲界是異熟生。如是聲界唯因大種。唯
<lb n="0500b15"/>因異熟大種而生。不離如前所說過失
<lb n="0500b16"/>　若說聲界非異熟生。如是聲界唯因大種
<lb n="0500b17"/>通因異熟．及非異熟大種而起。於理無違。
<lb n="0500b18"/>亦無如前所說過失　故應如是分別聲
<lb n="0500b19"/>界　非諸身受。唯<anchor xml:id="beg0500016"/>內<anchor xml:id="end0500016"/>大種是異熟者。非唯
<lb n="0500b20"/>異熟大種為因。又不同彼有違理失。是故
<lb n="0500b21"/>所例理極不齊　今<anchor xml:id="beg0500017"/>詳<anchor xml:id="end0500017"/>正理論意。異熟心等
<lb n="0500b22"/>定有依．緣方得生起。既緣非異熟大種得
<lb n="0500b23"/>起。異熟身受依異熟者因何不<anchor xml:id="beg0500018"/>復<anchor xml:id="end0500018"/>是異
<lb n="0500b24"/>熟耶。若緣異熟亦不得起。即應總無異
<lb n="0500b25"/>熟身受。既許有者。豈不依．緣生於身受
<lb n="0500b26"/>　有餘師說。聲非異熟如何異熟大種所生。故
<lb n="0500b27"/>應許聲屬第四傳。或第五傳故。非異熟。謂
<lb n="0500b28"/>從業生異熟大種。從此傳生長養大種。此
<lb n="0500b29"/>復傳生等流大種。長養大種發長養聲。等流
<lb n="0500c01"/>大種發等流聲　此說非理。豈不如從無
<lb n="0500c02"/>記大種發善．惡聲。從有執受發無執受。從
<lb n="0500c03"/>身境界發耳境界。如是若從異熟大種發
<lb n="0500c04"/>非異熟有何相違。是故。彼說定為非理
(已上正理)
<lb n="0500c05"/>有人作俱舍師破云。汝若言身受從大種．
<lb n="0500c06"/>非大種生故。通異熟。聲唯大種生。不通異
<lb n="0500c07"/>熟者。色亦唯從大種生。應不通異熟　汝
<lb n="0500c08"/>若言身受從異熟．長養．等流大種生。通異
<lb n="0500c09"/>熟者。汝亦許聲從此三生。應通異熟。</p>
<lb n="0500c10"/>
<p id="pT41p0500c1001">汝若言身受從異熟大種生者。亦非一切
<lb n="0500c11"/>皆是異熟有通善．惡者。我亦非言一切身
<lb n="0500c12"/>受從異熟大種生者。皆是異熟。亦通善惡。
<lb n="0500c13"/>今此中破且據身受是異熟者。從業所生大
<lb n="0500c14"/>種生者為難　汝若言聲屬第三傳故非
<lb n="0500c15"/>異熟者。此第三傳非為定證。為如異熟身
<lb n="0500c16"/>受。屬第三傳故。聲是異熟。為如善．惡身受。
<lb n="0500c17"/>屬第三傳故。聲非異熟。我以不定出汝過
<lb n="0500c18"/>失汝言身受不定故通異熟。豈不徒<anchor xml:id="beg0500019"/>言<anchor xml:id="end0500019"/>故
<lb n="0500c19"/>聲非屬第三傳也。初師既破後師還<anchor xml:id="beg0500020"/>立<anchor xml:id="end0500020"/>
<lb n="0500c20"/>　詳其此破未得其意。又正理論救第三傳
<lb n="0500c21"/>云。豈不如從無記大種發善．惡聲。從有
<lb n="0500c22"/>執受發無執受。從身境界發耳境界。如是
<lb n="0500c23"/>若從異熟大種發非異熟。有何相違　若
<lb n="0500c24"/>作俱舍師破。大種造色理實無定。此異熟
<lb n="0500c25"/>大種所發之聲。既非異熟為是何等。若是長
<lb n="0500c26"/>養。理應用彼長養大造。若是等流。理應用
<lb n="0500c27"/>彼等流大造。有何所以異熟大<anchor xml:id="beg0500021"/>造<anchor xml:id="end0500021"/>詳其釋
<lb n="0500c28"/>意未為盡理。誰言異熟大種造長養聲作
<lb n="0500c29"/>此破耶　又詳論意。正理破後師。俱舍破
<lb n="0501a01"/>兩師。正理存前師故於前師後<anchor xml:id="beg0501001"/>救<anchor xml:id="end0501001"/>。俱舍破
<lb n="0501a02"/>兩師故於第二說後破也　及身受之難正
<lb n="0501a03"/>破前師亦兼後師。欲存聲通異熟故。<anchor xml:id="beg0501002"/>然<anchor xml:id="end0501002"/>
<lb n="0501a04"/>正理<anchor xml:id="beg0501003"/>論<anchor xml:id="end0501003"/>意異熟．長養．等流大種皆能發聲。
<lb n="0501a05"/>非唯異熟。此是擊發生聲非是造義　諸
<lb n="0501a06"/>德。多將此論存後師釋。及擊發生以為造
<lb n="0501a07"/>者。竝不得論意。若謂後師為正．因何異
<lb n="0501a08"/>熟大種相擊不發於聲。唯等流大種擊發生
<lb n="0501a09"/>聲。此即違婆沙一百二十七云。評曰。總說
<lb n="0501a10"/>此聲一切身支大種所造　遍身大種造者。
<lb n="0501a11"/>對喉及臍邊大種<anchor xml:id="beg0501004"/>說<anchor xml:id="end0501004"/>。遍身大種非是以造
<lb n="0501a12"/>色等遍身內大種造也。即是遍身更有大
<lb n="0501a13"/>種造聲。若<anchor xml:id="beg0501005"/>此以<anchor xml:id="end0501005"/>造色等大種造聲。即是
<lb n="0501a14"/>一<anchor xml:id="beg0501006"/>因<anchor xml:id="end0501006"/>造多<anchor xml:id="beg0501007"/>色<anchor xml:id="end0501007"/>
<anchor xml:id="beg0501008"/>過<anchor xml:id="end0501008"/>　如婆沙說。乃至現見。
<lb n="0501a15"/>此等舉身。掉動故　准<anchor xml:id="beg0501009"/>論<anchor xml:id="end0501009"/>文。既舉身掉動。
<lb n="0501a16"/>因何異熟．長養不掉動耶。若亦掉動因何
<lb n="0501a17"/>
<anchor xml:id="beg0501010"/>相<anchor xml:id="end0501010"/>擊不生聲耶。要須傳生等流大種。又婆
<lb n="0501a18"/>沙九十云。問聲界云何恒時成就。有作是說。
<lb n="0501a19"/>大種合．離必生聲界。有情若在欲．色界
<lb n="0501a20"/>中。大種恒有故常發聲　評曰。<anchor xml:id="beg0501011"/>彼<anchor xml:id="end0501011"/>不應作
<lb n="0501a21"/>
<anchor xml:id="beg0501012"/>是<anchor xml:id="end0501012"/>說。若四大種必恒生聲。此所生聲何大
<lb n="0501a22"/>種造。若即此造。應多有對色一四大種生。若
<lb n="0501a23"/>說餘造。餘四大種復必生聲。如是展轉有
<lb n="0501a24"/>無窮過。應作是說。生欲．色界有情身中。多
<lb n="0501a25"/>四大種在一身內。有相擊者便發生聲。不
<lb n="0501a26"/>相擊者即無聲起。雖一身中必有聲界。非
<lb n="0501a27"/>諸身分皆遍發聲
(已上論文)
　准此因何異熟．長
<lb n="0501a28"/>養無相擊時。要須傳生等流大種。又<anchor xml:id="beg0501013"/>證緣<anchor xml:id="end0501013"/>
<lb n="0501a29"/>擊發聲非是造義。故知第二師義違婆沙
<lb n="0501b01"/>正義。由此正理論破而不立。第一師義不
<lb n="0501b02"/>違婆沙。論主意不許故兩師同破。許聲是
<lb n="0501b03"/>異熟生故　又諸德多說。聲屬第三傳。證異
<lb n="0501b04"/>熟大種造長養．等流聲　此亦非理。若以
<lb n="0501b05"/>造義名為第三者。造餘異熟色等。亦是從
<lb n="0501b06"/>業生大種。大種造色等亦是第三。應非異
<lb n="0501b07"/>熟。又若異熟大種。能造聲<anchor xml:id="beg0501014"/>者。此造聲<anchor xml:id="end0501014"/>大種。
<lb n="0501b08"/>若如餘異熟色相續在身。即聲無而有大
<lb n="0501b09"/>種。即違婆沙一百三十二云若成就現在大
<lb n="0501b10"/>種彼現在所造色耶。答如是　設成就現在
<lb n="0501b11"/>所造色彼現在大種耶。答如是。以非現在
<lb n="0501b12"/>大種無果故
(已上論文)
　若聲無而有大種。此即
<lb n="0501b13"/>大種無其果也。若此異熟大種隨聲有無。此
<lb n="0501b14"/>即如聲間斷應非異熟　有人引正理第二
<lb n="0501b15"/>十。成就造色不成大種。成就大種不成
<lb n="0501b16"/>造色。證有一類異熟四大在身而不造色
<lb n="0501b17"/>　謬也。此翻證無有造聲異熟大種在身。
<lb n="0501b18"/>而無所造聲也。彼<anchor xml:id="beg0501015"/>文<anchor xml:id="end0501015"/>引造無表色大種
<lb n="0501b19"/>作句。不引此類大種作句數故　問若成
<lb n="0501b20"/>就造無表業大種。而不成就無表色者。豈
<lb n="0501b21"/>非現在大種無果耶。答<anchor xml:id="beg0501016"/>此<anchor xml:id="end0501016"/>據無對造色
<lb n="0501b22"/>說。不據有對造色說。若不爾者。即違現在
<lb n="0501b23"/>大種必有<anchor xml:id="beg0501017"/>果<anchor xml:id="end0501017"/>也。造色必有因。四大必有果。
<lb n="0501b24"/>同世<anchor xml:id="beg0501018"/>者<anchor xml:id="end0501018"/>。據有對造色說　准上道理一切
<lb n="0501b25"/>聲皆無異熟大種造也　長養大種造等流
<lb n="0501b26"/>色。定共戒定長養大造故。長養四大造長
<lb n="0501b27"/>養聲。等流四大造等流聲。無文證二互相
<lb n="0501b28"/>造故。一切業聲皆是等流。等流大造非餘造
<lb n="0501b29"/>故。</p>
<p id="pT41p0501b2902" type="inline">論。八無<anchor xml:id="beg0501019"/>礙<anchor xml:id="end0501019"/>至非所長養。此釋八有
<lb n="0501c01"/>等流異熟生　如文可解　酬先因者是
<lb n="0501c02"/>異熟性。餘是等流　諸無礙法無積集故非
<lb n="0501c03"/>所長養者。正理論云。豈不此中亦有長養。
<lb n="0501c04"/>謂先因力引後果生。亦令功能轉明盛故。
<lb n="0501c05"/>契經亦言<anchor xml:id="beg0501020"/>信<anchor xml:id="end0501020"/>無色法。增長廣大。應有長養
<lb n="0501c06"/>　雖有此言而非長養。即說等流增長廣
<lb n="0501c07"/>大。若先因力引後果生。令其功能轉明盛
<lb n="0501c08"/>者。此亦即依等流性說。同類．遍行因所生
<lb n="0501c09"/>故。諸有礙法。極微所成。同時積集可名長
<lb n="0501c10"/>養。諸無礙法非極微故。無積集義不名長
<lb n="0501c11"/>養。</p>
<p id="pT41p0501c1102" type="inline">論。餘謂餘四至有等流性。此釋色．
<lb n="0501c12"/>香．味．觸四界也。色有情數者。有異熟生．及
<lb n="0501c13"/>所長養。三性業俱唯有等流性。香．味．觸三
<lb n="0501c14"/>有情數者。有異熟．長養。無記業<anchor xml:id="beg0501021"/>俱<anchor xml:id="end0501021"/>者是等
<lb n="0501c15"/>流性。一切外五境皆是等流。</p>
<p id="pT41p0501c1512" type="inline">論。實唯法
<lb n="0501c16"/>者至獨名有實。如文可解。</p>
<p id="pT41p0501c1611" type="inline">論。意法意
<lb n="0501c17"/>識至名為法界。此釋剎那唯後三也　此說
<lb n="0501c18"/>究竟非等流者。自餘無<anchor xml:id="beg0501022"/>漏<anchor xml:id="end0501022"/>。苦法<anchor xml:id="beg0501023"/>智忍<anchor xml:id="end0501023"/>未現
<lb n="0501c19"/>前時無同類因。苦法智忍若現在前即有同
<lb n="0501c20"/>類因。唯苦法智忍。於一切時無同類因。故
<lb n="0501c21"/>名究竟非等流者　正理論云。謂初無漏苦
<lb n="0501c22"/>法忍品。非等流故名一剎那。此說正現行
<lb n="0501c23"/>亦非等流者。餘有為法無非等流。唯初無
<lb n="0501c24"/>漏五蘊剎那。無同類因而得生起。餘有為
<lb n="0501c25"/>法無如是事。等無間緣勢力強故。前因雖
<lb n="0501c26"/>闕而此得生。等無間緣勢力強者。與初聖
<lb n="0501c27"/>道品類同故。無量善法所長養故。與初聖
<lb n="0501c28"/>道性相等故。為此。廣修諸加行故　問從
<lb n="0501c29"/>同類因生名為等流者。利根聖人。鈍無漏
<lb n="0502a01"/>道。畢竟無同類因。五類之中是何法攝。若謂
<lb n="0502a02"/>等流無同類因。若謂剎那非初無漏。豈非
<lb n="0502a03"/>五類攝法不盡　答五類攝法盡。所以得
<lb n="0502a04"/>知。故此論云。謂初無漏苦法忍品。非等流
<lb n="0502a05"/>故名為剎那。此說究竟非等流者。餘有為
<lb n="0502a06"/>法無非等流。故知。除初無漏餘有為法皆
<lb n="0502a07"/>等流攝。利根聖人鈍無漏道。既是餘有為法
<lb n="0502a08"/>攝。明知是等流。何者名為剎那。答唯取現
<lb n="0502a09"/>
<anchor xml:id="beg0502001"/>起<anchor xml:id="end0502001"/>一剎那法名曰剎那。自餘皆非以不定
<lb n="0502a10"/>故。故正理云。此說正現行亦非等流者。餘
<lb n="0502a11"/>有為法無非等流　問利根聖人鈍無漏道。
<lb n="0502a12"/>亦是究竟無同類因。如何得說是等流性。
<lb n="0502a13"/>答未練根時皆容起故。容有因故非剎那
<lb n="0502a14"/>法　問在凡位中豈無唯有利根<anchor xml:id="beg0502002"/>性<anchor xml:id="end0502002"/>者。答
<lb n="0502a15"/>一切眾生。法爾身中具六種性。遇緣不同
<lb n="0502a16"/>成利．鈍性。未遇緣前利．鈍不定。非是法
<lb n="0502a17"/>爾。何理相違。</p>
<lb n="0502a18"/>
<p id="pT41p0502a1801">論。如是已說異熟生等。下半頌。第十<anchor xml:id="beg0502003"/>五<anchor xml:id="end0502003"/>明
<lb n="0502a19"/>
<anchor xml:id="beg0502004"/>成就<anchor xml:id="end0502004"/>門　今應略述得與成就二名通別。
<lb n="0502a20"/>准婆沙一百六十二云。得唯在初。成<anchor xml:id="beg0502005"/>就<anchor xml:id="end0502005"/>通
<lb n="0502a21"/>初．後　准此論意。先不成就。及得已捨後
<lb n="0502a22"/>獲此法初念之得。名通二種。名得亦名成
<lb n="0502a23"/>就。後念之得唯名成就。不名得也　又正
<lb n="0502a24"/>理論第十二云。豈不盡智於成佛時<anchor xml:id="beg0502006"/>亦<anchor xml:id="end0502006"/>不
<lb n="0502a25"/>名得。況滅盡定。以諸菩薩任金剛喻三摩
<lb n="0502a26"/>地時。名得盡智。得體生時名為得故　婆
<lb n="0502a27"/>沙得．捨文中大意亦同。准此論意。先不成
<lb n="0502a28"/>就。及得已捨。後獲此法。不簡所得之法生
<lb n="0502a29"/>與不生。但初得之得。至生相時名之為得。
<lb n="0502b01"/>若至現在即名成就。故知。第一念得有其
<lb n="0502b02"/>二名。名得亦名成就。後念之得但名成就。
<lb n="0502b03"/>婆沙以初念得有其二名。後念之得唯有一
<lb n="0502b04"/>名。故言得唯在初成就通其初．後。正理<anchor xml:id="beg0502007"/>辨<anchor xml:id="end0502007"/>
<lb n="0502b05"/>得時故。說唯得至生相。此論辨得門中。
<lb n="0502b06"/>云先不成就今得．成就者。即是說初念得。
<lb n="0502b07"/>於生相時名之為得。至現在時名為成
<lb n="0502b08"/>就。合二義說故。言今得成就　古<anchor xml:id="beg0502008"/>諸<anchor xml:id="end0502008"/>師云。
<lb n="0502b09"/>成通新．舊。得據新論。不成通新．舊。捨據
<lb n="0502b10"/>新論者。此同婆沙得唯在初。成通初．後。
<lb n="0502b11"/>
<anchor xml:id="beg0502009"/>捨<anchor xml:id="end0502009"/>時即名不成得時即名成者。應改一字
<lb n="0502b12"/>餘義無失。應<anchor xml:id="beg0502010"/>云<anchor xml:id="end0502010"/>捨體即名不成。得體即名
<lb n="0502b13"/>成就。<anchor xml:id="beg0502011"/>雖時<anchor xml:id="end0502011"/>不同其體一故。若就用明。得時
<lb n="0502b14"/>非是成就<anchor xml:id="beg0502012"/>時<anchor xml:id="end0502012"/>。成就時非得<anchor xml:id="begd1e18522"/>時<anchor xml:id="endd1e18522"/>。生時現在
<lb n="0502b15"/>
<anchor xml:id="begd1e18528"/>時<anchor xml:id="endd1e18528"/>不同故　有人云。問得與成就何別。捨
<lb n="0502b16"/>與不成就何別。解云。若法<anchor xml:id="beg0502013"/>爾<anchor xml:id="end0502013"/>時創至生相
<lb n="0502b17"/>爾時名得。若流至<anchor xml:id="beg0502014"/>現<anchor xml:id="end0502014"/>方名成就。得時不
<lb n="0502b18"/>名成就。成就時不名得。故正理第十二云。
<lb n="0502b19"/>豈不乃至。得體生時名為得。故正理<anchor xml:id="beg0502015"/>既<anchor xml:id="end0502015"/>言
<lb n="0502b20"/>得體生時名得。故知。法至生時名得．流至
<lb n="0502b21"/>現在方名成就　若准此釋不得論意。論
<lb n="0502b22"/>
<anchor xml:id="begd1e18572"/>既<anchor xml:id="endd1e18572"/>自<anchor xml:id="begd1e18578"/>云<anchor xml:id="endd1e18578"/>得體生時名之為得。因何<anchor xml:id="beg0502016"/>妄<anchor xml:id="end0502016"/>謂
<lb n="0502b23"/>法至生時。若謂要法至生相時方名得者。
<lb n="0502b24"/>三類智邊得世俗智。此法豈是至生相耶。
<lb n="0502b25"/>住世第一法時。於無漏根非捨而得。非滅
<lb n="0502b26"/>而起。爾時所得諸無漏根。此時皆悉說能起
<lb n="0502b27"/>耶。諸不起者皆不名得耶。如何唯說法至
<lb n="0502b28"/>生時名之為得。又得時。雖<anchor xml:id="beg0502017"/>實<anchor xml:id="end0502017"/>不得名成
<lb n="0502b29"/>就。取共當名亦得名成就。此論於得門中。
<lb n="0502c01"/>云或有眼界先不成就今得．成就。非眼
<lb n="0502c02"/>識。謂生欲界漸得眼<anchor xml:id="beg0502018"/>根<anchor xml:id="end0502018"/>。故知。即於得時
<lb n="0502c03"/>取其當名<anchor xml:id="beg0502019"/>亦<anchor xml:id="end0502019"/>得名為成就眼也。捨．不成
<lb n="0502c04"/>就准上以釋。此上所辨皆是別義　若<anchor xml:id="beg0502020"/>據<anchor xml:id="end0502020"/>
<lb n="0502c05"/>通名自有兩類。<anchor xml:id="beg0502021"/>若<anchor xml:id="end0502021"/>就體以說。一切得皆亦
<lb n="0502c06"/>得名成就。一切成就皆亦名得。若就時論。
<lb n="0502c07"/>成就時亦名得。得時不名成就。以即<anchor xml:id="beg0502022"/>前<anchor xml:id="end0502022"/>
<lb n="0502c08"/>流至現在故。若得正在生<anchor xml:id="beg0502023"/>相<anchor xml:id="end0502023"/>時。但名得
<lb n="0502c09"/>不名成就。不可住世第一時成<anchor xml:id="beg0502024"/>聖法<anchor xml:id="end0502024"/>故。
<lb n="0502c10"/>又若然者。即有一時<anchor xml:id="beg0502025"/>亦聖亦凡<anchor xml:id="end0502025"/>過<anchor xml:id="beg0502026"/>也<anchor xml:id="end0502026"/>。應更
<lb n="0502c11"/>思之　問准下文。二通變化<anchor xml:id="beg0502027"/>有<anchor xml:id="end0502027"/>三世得。何
<lb n="0502c12"/>故此中。生上三禪中。眼識不現在前即不
<lb n="0502c13"/>成就。答<anchor xml:id="beg0502028"/>泰<anchor xml:id="end0502028"/>法師引三藏釋云。二通初禪繫。
<lb n="0502c14"/>依初禪地發自地通。三世成就。如善習自
<lb n="0502c15"/>地威儀．工巧<anchor xml:id="begd1e18739"/>有<anchor xml:id="endd1e18739"/>三世得。下文言二通三世
<lb n="0502c16"/>得者。據初禪說。此中據身生上地起下
<lb n="0502c17"/>地二通故。唯有法俱得。如汎借識說　問
<lb n="0502c18"/>生上三定起下<anchor xml:id="beg0502029"/>眼<anchor xml:id="end0502029"/>
<anchor xml:id="beg0502030"/>耳<anchor xml:id="end0502030"/>二通。是何無記　解
<lb n="0502c19"/>言。雜心論主達<anchor xml:id="beg0502031"/>磨<anchor xml:id="end0502031"/>多羅造。對法藏論中說。
<lb n="0502c20"/>天眼．耳通．是威儀無記。工巧唯欲不通上
<lb n="0502c21"/>界。異熟非異地起。變化唯意。既非餘三。明
<lb n="0502c22"/>知二通定是威儀　有人破云。此解不然。違
<lb n="0502c23"/>理．教故。如下論云。色界威儀心。二十心中
<lb n="0502c24"/>從五心生。謂自界五除通果心者　此不
<lb n="0502c25"/>成證。二十心中說威儀．工巧．通果唯是意
<lb n="0502c26"/>識。威儀．工巧加行亦通四識．五識。然明相
<lb n="0502c27"/>生不明加行。由彼不是正緣威儀．工巧
<lb n="0502c28"/>心故。如說七業道色為體性。此七加行亦
<lb n="0502c29"/>通非色。明七業道不辨非色。此亦如是。
<lb n="0503a01"/>此<anchor xml:id="beg0503001"/>四識<anchor xml:id="end0503001"/>雖是加行。然辨相生不取加行。
<lb n="0503a02"/>然婆沙說四識．五識有威儀．工巧者。此就
<lb n="0503a03"/>威儀．工巧加行<anchor xml:id="beg0503002"/>中<anchor xml:id="end0503002"/>。說為威儀．工巧。如<anchor xml:id="beg0503003"/>殺<anchor xml:id="end0503003"/>
<lb n="0503a04"/>加行亦名<anchor xml:id="begd1e18832"/>殺<anchor xml:id="endd1e18832"/>生。其通果心唯是意識不通
<lb n="0503a05"/>五識故。此論廣心云。欲界無覆無記分為
<lb n="0503a06"/>四心。乃至．威儀路等三無覆心。色．香．味．觸
<lb n="0503a07"/>為所緣<anchor xml:id="beg0503004"/>境<anchor xml:id="end0503004"/>。工巧處等亦緣於聲。如是三心
<lb n="0503a08"/>唯是意識。既言唯是意識。故知<anchor xml:id="beg0503005"/>定<anchor xml:id="end0503005"/>遮五識。
<lb n="0503a09"/>婆沙亦同應檢。既言工巧處亦緣於聲。故
<lb n="0503a10"/>知。威儀不緣聲也。威儀路．工巧處加行。亦
<lb n="0503a11"/>通四識．五識。故知。四識是威儀加行。五識
<lb n="0503a12"/>唯是工巧加行。四識．五識不通根本。有餘
<lb n="0503a13"/>師說。有威儀路。及工巧處所引意識具緣十
<lb n="0503a14"/>二處境。此師亦唯<anchor xml:id="beg0503006"/>意<anchor xml:id="end0503006"/>識。故知。廣心<anchor xml:id="beg0503007"/>說<anchor xml:id="end0503007"/>威儀
<lb n="0503a15"/>心相生者。說意識威儀心。雜心論師。二通
<lb n="0503a16"/>
<anchor xml:id="beg0503008"/>為<anchor xml:id="end0503008"/>威儀心者。加行類故亦名威儀。將意識
<lb n="0503a17"/>正威儀相生。難五識加行類威儀。豈相關預。
<lb n="0503a18"/>然廣心中工巧．威儀加行。通四識．五識。其
<lb n="0503a19"/>通果心定唯意識。更無異<anchor xml:id="beg0503009"/>端<anchor xml:id="end0503009"/>。因何引來<anchor xml:id="beg0503010"/>將<anchor xml:id="end0503010"/>
<lb n="0503a20"/>破雜心師義。必欲破斥應求異理。言異
<lb n="0503a21"/>理者。雜心．既用四識為威儀加行。可說
<lb n="0503a22"/>是威儀。耳識非威儀加行。如何天耳通是威
<lb n="0503a23"/>儀也。非威儀加行故。又威儀意識尚不緣
<lb n="0503a24"/>聲。如何耳識是加行也。若言似威儀心<anchor xml:id="beg0503011"/>以
<lb n="0503a25"/>能<anchor xml:id="end0503011"/>通緣十二處<anchor xml:id="beg0503012"/>境<anchor xml:id="end0503012"/>者　此亦不然。論文唯
<lb n="0503a26"/>說在意地故。准此等理。雜心所立非為正
<lb n="0503a27"/>也。應言四無記心攝心不盡。借識之類非
<lb n="0503a28"/>四攝也。耳識非威儀。上地無工巧。變化唯
<lb n="0503a29"/>意識故　頌第二句<anchor xml:id="beg0503013"/>云<anchor xml:id="end0503013"/>獨得者。初兩偏句
<lb n="0503b01"/>　俱得者。第三俱得句　非者。第四俱非句
<lb n="0503b02"/>　等<anchor xml:id="beg0503014"/>者。等<anchor xml:id="end0503014"/>成就門。長行中有二。先明得門。
<lb n="0503b03"/>二明成就門也。得門中有將眼對識成四
<lb n="0503b04"/>句。將眼對色成兩句。若得色必得眼。自
<lb n="0503b05"/>有得眼不得色故。將識對色成四句。將
<lb n="0503b06"/>鼻．舌對二識成<anchor xml:id="beg0503015"/>四句。將鼻<anchor xml:id="end0503015"/>．舌對<anchor xml:id="beg0503016"/>香<anchor xml:id="end0503016"/>．味
<lb n="0503b07"/>亦成四句。將識對香．味述可句。將身對
<lb n="0503b08"/>識成四句。將身對觸述可句。將觸對識
<lb n="0503b09"/>成四句。成就門中准釋。然若成就眼定成
<lb n="0503b10"/>就色。自有成就色不成就眼。餘文可解。</p>
<lb n="0503b11"/>
<p id="pT41p0503b1101">論。如是已說至幾內幾外。此<anchor xml:id="beg0503017"/>下<anchor xml:id="end0503017"/>
<anchor xml:id="beg0503018"/>半<anchor xml:id="end0503018"/>頌。<anchor xml:id="beg0503019"/>第十
<lb n="0503b12"/>六<anchor xml:id="end0503019"/>內．外門也。</p>
<p id="pT41p0503b1206" type="inline">論曰至色等六境。長行釋
<lb n="0503b13"/>
<anchor xml:id="beg0503020"/>中<anchor xml:id="end0503020"/>有二。初總釋頌文。後別釋內．外。此即初
<lb n="0503b14"/>也。</p>
<p id="pT41p0503b1402" type="inline">論。我依名內．外謂此餘。自下別釋
<lb n="0503b15"/>內．外。於中有二。初正釋內．外。後問答分別。
<lb n="0503b16"/>此即初也。</p>
<p id="pT41p0503b1605" type="inline">論。我體既無至假說心為我。
<lb n="0503b17"/>後問答分別也。</p>
<p id="pT41p0503b1707" type="inline">論。故契經說至假說為
<lb n="0503b18"/>我。此引兩文證心為我　如文可解。</p>
<lb n="0503b19"/>
<p id="pT41p0503b1901">論。眼等為此至故說名外。此釋成內．外也。</p>
<lb n="0503b20"/>
<p id="pT41p0503b2001">論。若爾至非心依故。自下問答六識為
<lb n="0503b21"/>內所以。此是問也。</p>
<p id="pT41p0503b2108" type="inline">論。至意位時至皆通
<lb n="0503b22"/>三世答也。答中有二。初順答。後<anchor xml:id="beg0503021"/>反<anchor xml:id="end0503021"/>釋。此即
<lb n="0503b23"/>初也。</p>
<p id="pT41p0503b2303" type="inline">論。又若未來至無改易故。第二反
<lb n="0503b24"/>釋　文相可解　正理云。若爾何緣說心為
<lb n="0503b25"/>我。恒於自境自在行故。我謂於自境常自
<lb n="0503b26"/>在行。心曾無有時不行自境。故一切心皆
<lb n="0503b27"/>名為我。非諸心所亦得<anchor xml:id="beg0503022"/>我名<anchor xml:id="end0503022"/>。意為上首
<lb n="0503b28"/>故。經說獨行故。彼要依心能行境故。如諸
<lb n="0503b29"/>心所雖亦調伏。而但就勝說調伏心。說我
<lb n="0503c01"/>亦然。唯心非所。若法與此似我之心。為不
<lb n="0503c02"/>共益彼名為內。與此相違餘法名外。故諸
<lb n="0503c03"/>心所無成內失。又諸心所。雖復與心一生住
<lb n="0503c04"/>等。而心望心獨名為內。非心所者。同異類
<lb n="0503c05"/>心展轉相望。為所依性皆不捨故。諸心所法
<lb n="0503c06"/>異類望心。必定捨離能依性故。謂若善心。
<lb n="0503c07"/>望善染污．及無記心。為所依性皆不捨離。
<lb n="0503c08"/>染污無記<anchor xml:id="beg0503023"/>心<anchor xml:id="end0503023"/>亦如是。若善心所。望彼染污．
<lb n="0503c09"/>及無記心。捨能依性。染污無記望餘亦爾。
<lb n="0503c10"/>故心望心為所依性。無相<anchor xml:id="beg0503024"/>簡<anchor xml:id="end0503024"/>隔得名為
<lb n="0503c11"/>內。心所望心為能依性。有相<anchor xml:id="begd1e19161"/>簡<anchor xml:id="endd1e19161"/>隔不得
<lb n="0503c12"/>內名。又諸心所望同類心。為能依性或多
<lb n="0503c13"/>或少。心為所依則不如是。由此內名。在
<lb n="0503c14"/>心非所　若爾大法應受內名。不爾心所
<lb n="0503c15"/>朋類壞故。如異生中不墮法<anchor xml:id="beg0503025"/>者<anchor xml:id="end0503025"/>　不墮法。
<lb n="0503c16"/>謂不墮三惡道。雖至忍位不墮惡趣。以
<lb n="0503c17"/>異生類中多墮惡趣故。經說預流名不墮
<lb n="0503c18"/>惡趣　正理破我執依故說心為我云。又心
<lb n="0503c19"/>少分是我執依。一切心依皆名為內。由此不
<lb n="0503c20"/>應作如是釋我執依<anchor xml:id="beg0503026"/>心<anchor xml:id="end0503026"/>故假說心為我。
<lb n="0503c21"/>又少分心貪等依故。應一切心皆成染污。又
<lb n="0503c22"/>少分心尋．伺依故　一切應成有尋有伺。此
<lb n="0503c23"/>既不爾。彼云何然。差別因緣不可得故。</p>
<lb n="0503c24"/>
<p id="pT41p0503c2401">述曰。我執是我見。依有二<anchor xml:id="beg0503027"/>義<anchor xml:id="end0503027"/>。一者相應。即
<lb n="0503c25"/>是與身<anchor xml:id="beg0503028"/>見<anchor xml:id="end0503028"/>相應心名我執依。餘相應心非
<lb n="0503c26"/>我執依。此即心通非我執依。二者我執所緣
<lb n="0503c27"/>名我執依此即我執所依。通五取蘊非無
<lb n="0503c28"/>漏蘊。即應色等四蘊亦名為我。我執依故。
<lb n="0503c29"/>無漏心不名為內。<anchor xml:id="beg0503029"/>非<anchor xml:id="end0503029"/>我依故。無漏之心
<lb n="0504a01"/>
<anchor xml:id="beg0504001"/>既非我執依。不得名我所依之根<anchor xml:id="end0504001"/>。既非
<lb n="0504a02"/>我依不得名內。前所引正理文就相應依。
<lb n="0504a03"/>
<anchor xml:id="beg0504002"/>破<anchor xml:id="end0504002"/>宗說一<anchor xml:id="beg0504003"/>切<anchor xml:id="end0504003"/>為我。我執所依唯一分故
<lb n="0504a04"/>　正理<anchor xml:id="beg0504004"/>又<anchor xml:id="end0504004"/>云。又彼何能遮心所等。我執依性。
<lb n="0504a05"/>以有身見緣五取蘊為境界故　述曰。此
<lb n="0504a06"/>破第二所緣名所依也。此即我執所依通
<lb n="0504a07"/>異品也。非是定因。以色等四蘊亦是我執
<lb n="0504a08"/>依故　有人釋我執所依有三。一釋是相
<lb n="0504a09"/>應依。二釋是境界依。如正理<anchor xml:id="beg0504005"/>破<anchor xml:id="end0504005"/>。第三釋云。
<lb n="0504a10"/>我執有二。一者迷執。謂即我見。但緣有漏。
<lb n="0504a11"/>二者取執。謂一切心。於境自在執取前境。
<lb n="0504a12"/>皆名我執。二執所緣雖通諸法。心強勝故
<lb n="0504a13"/>偏名依止。故於此心假說為我。此解。依止
<lb n="0504a14"/>遍通諸心。此是所緣說依。非相應依及<anchor xml:id="beg0504006"/>自
<lb n="0504a15"/>體依<anchor xml:id="end0504006"/>。此釋還同前不定過　有人又云。正理
<lb n="0504a16"/>解心為我。恒於自境自在行故。若作俱舍
<lb n="0504a17"/>師破。不異我前第三解也　今詳前第三
<lb n="0504a18"/>解與正理師。其意全別。如何是同。前第三解
<lb n="0504a19"/>云一迷執。二者取執。謂一切心於境自在執
<lb n="0504a20"/>取皆名我執。二執所緣雖通諸法。心強勝
<lb n="0504a21"/>故偏名依止。故於此心假說為我。此即<anchor xml:id="beg0504007"/>說<anchor xml:id="end0504007"/>
<lb n="0504a22"/>
<anchor xml:id="beg0504008"/>心<anchor xml:id="end0504008"/>我執境界<anchor xml:id="beg0504009"/>是<anchor xml:id="end0504009"/>依止假說為我。正理說心
<lb n="0504a23"/>恒於自境自在行故名之為我。此即是自體
<lb n="0504a24"/>名非是所緣。所緣．自體。義<anchor xml:id="begd1e19369"/>既<anchor xml:id="endd1e19369"/>懸別。如何是
<lb n="0504a25"/>同。必欲作俱舍師救。應云。我釋依汝宗婆
<lb n="0504a26"/>沙。汝釋違自宗義如何是正婆沙七十四。
<lb n="0504a27"/>問。云何建立內．外為依於法。為依於我。
<lb n="0504a28"/>答。一說唯依法立。然非一切。謂內六識身
<lb n="0504a29"/>是染淨法所依止處。若與六識作所依者
<lb n="0504b01"/>名為內處。作所緣者名為外處。故依法立
<lb n="0504b02"/>內．外處名。復次。若法是根立為內處。若法
<lb n="0504b03"/>是根義立為外處。復次。若法是有境立為內
<lb n="0504b04"/>處。若法是境立為外處。有說。依我立內．外
<lb n="0504b05"/>處。我即是心。我執所依止故。於此心<anchor xml:id="beg0504010"/>上<anchor xml:id="end0504010"/>假
<lb n="0504b06"/>立我名。引頌文證。與<anchor xml:id="beg0504011"/>此<anchor xml:id="end0504011"/>同。乃至又云。然
<lb n="0504b07"/>內．外名非圓成實。謂於我是內者。於他名
<lb n="0504b08"/>外。於我是外者。於他名內故　但依一立
<lb n="0504b09"/>內．外名。非不決定　准婆沙有四釋。此論
<lb n="0504b10"/>即當第四。正理如何破自宗義　又世想立
<lb n="0504b11"/>名。依少分立如何為難。</p>
<lb n="0504b12"/>
<p id="pT41p0504b1201">論。已說內．外至幾彼同分。<anchor xml:id="beg0504012"/>下半頌第十七<anchor xml:id="end0504012"/>同
<lb n="0504b13"/>分彼同分門。</p>
<p id="pT41p0504b1306" type="inline">論曰至恒名同分。長行文
<lb n="0504b14"/>中有三。一明法界唯同分。二明十七通二
<lb n="0504b15"/>種。三明同分等義。此即初也　<anchor xml:id="beg0504013"/>言<anchor xml:id="end0504013"/>。法同分
<lb n="0504b16"/>者。牒頌文也　謂一法界唯是同分。釋頌
<lb n="0504b17"/>意也　<anchor xml:id="begd1e19460"/>言<anchor xml:id="endd1e19460"/>若境與識至說名同分釋境同分
<lb n="0504b18"/>義也　若境。簡六根．六識。定為所<anchor xml:id="beg0504014"/>緣<anchor xml:id="end0504014"/>。簡外
<lb n="0504b19"/>五境。五境雖二識緣對其五識為定所緣
<lb n="0504b20"/>不對意識。法界對其意識為定所緣不對
<lb n="0504b21"/>餘識。故正理云。且如法界與彼意識為定
<lb n="0504b22"/>所緣是不共故　准此。故知。<anchor xml:id="beg0504015"/>五<anchor xml:id="end0504015"/>境是共非
<lb n="0504b23"/>定所緣。然望五識為定所緣。五識於餘不
<lb n="0504b24"/>能緣故。由此法界已．正．當生無邊意識
<lb n="0504b25"/>故名同分。餘十七界<anchor xml:id="beg0504016"/>雖<anchor xml:id="end0504016"/>已．正．當生無邊意
<lb n="0504b26"/>識。不名同分。已生謂過．現。生法謂未來正
<lb n="0504b27"/>生。及當生也　<anchor xml:id="begd1e19512"/>言<anchor xml:id="endd1e19512"/>。無一法界至無邊意識
<lb n="0504b28"/>者。釋唯同分　<anchor xml:id="begd1e19521"/>言<anchor xml:id="endd1e19521"/>。由諸聖者至恒名同分
<lb n="0504b29"/>者。指<anchor xml:id="beg0504017"/>事<anchor xml:id="end0504017"/>釋也。如文可解。</p>
<p id="pT41p0504b2910" type="inline">論。餘二<anchor xml:id="beg0504018"/>者<anchor xml:id="end0504018"/>
<lb n="0504c01"/>至應說自用。第二明十七界通二　餘二者。
<lb n="0504c02"/>牒頌文　餘十七界皆有同分<anchor xml:id="beg0504019"/>彼<anchor xml:id="end0504019"/>同分者。
<lb n="0504c03"/>釋頌<anchor xml:id="beg0504020"/>意<anchor xml:id="end0504020"/>　何名同分彼同分耶者。問。十七
<lb n="0504c04"/>界何者名同分。何者名彼同分　謂作自業
<lb n="0504c05"/>不作自業者。引頌<anchor xml:id="beg0504021"/>答<anchor xml:id="end0504021"/>　若作自業至名彼
<lb n="0504c06"/>同分<anchor xml:id="beg0504022"/>釋頌意<anchor xml:id="end0504022"/>　此中眼界至應說自用。下
<lb n="0504c07"/>指法<anchor xml:id="beg0504023"/>釋<anchor xml:id="end0504023"/>也。</p>
<p id="pT41p0504c0705" type="inline">論。迦濕彌羅國至應知亦
<lb n="0504c08"/>爾。下釋彼同<anchor xml:id="beg0504024"/>分<anchor xml:id="end0504024"/>　西方師。是揵<anchor xml:id="beg0504025"/>馱<anchor xml:id="end0504025"/>國師。
<lb n="0504c09"/>薩婆多師釋是<anchor xml:id="beg0504026"/>正<anchor xml:id="end0504026"/>義。<anchor xml:id="beg0504027"/>不許有識不與根
<lb n="0504c10"/>合<anchor xml:id="end0504027"/>　同分眼有三。謂已生．正生．當生。此無
<lb n="0504c11"/>異說　彼同分眼二說不同。婆沙師說有
<lb n="0504c12"/>四種。西方諸師<anchor xml:id="beg0504028"/>五種<anchor xml:id="end0504028"/>。如文可解。<anchor xml:id="beg0504029"/>已上釋
<lb n="0504c13"/>五根同分．彼同文<anchor xml:id="end0504029"/>。</p>
<p id="pT41p0504c1308" type="inline">論。意彼同分唯不生
<lb n="0504c14"/>法。釋意根也。意同分有三。謂已．正．當生
<lb n="0504c15"/>意。彼同分有一。謂不生法。識起必託於境
<lb n="0504c16"/>
<anchor xml:id="beg0504030"/>緣境<anchor xml:id="end0504030"/>即<anchor xml:id="begd1e19690"/>有<anchor xml:id="endd1e19690"/>自用。故唯不生是彼同分。更無
<lb n="0504c17"/>異說　問意能緣十七皆名為同分。十七為
<lb n="0504c18"/>意緣應名為同分　答五根．五識對自境
<lb n="0504c19"/>方名為同分。不約為境義。<anchor xml:id="beg0504031"/>雖被意緣非
<lb n="0504c20"/>同分<anchor xml:id="end0504031"/>　問<anchor xml:id="beg0504032"/>五根．五識對自境<anchor xml:id="end0504032"/>
<anchor xml:id="beg0504033"/>雖<anchor xml:id="end0504033"/>被意緣
<lb n="0504c21"/>非同分。五境既對於能緣意。若緣時名同
<lb n="0504c22"/>分　答五境對自根．識名同分。不對意
<lb n="0504c23"/>
<anchor xml:id="beg0504034"/>識<anchor xml:id="end0504034"/>名同分　問意非五自識被緣非同
<lb n="0504c24"/>分。五非意自境意緣非同分　答五境用
<lb n="0504c25"/>有三。謂自根．自識．及意識。他識雖緣非同
<lb n="0504c26"/>分。緣五意一用。但起此用即同分。婆沙七
<lb n="0504c27"/>十一云。問餘十七界亦是意識所了別境。
<lb n="0504c28"/>應皆同分便無彼同分。如何說有彼同分
<lb n="0504c29"/>耶。答餘十七界。不依意識立為同分．及彼
<lb n="0505a01"/>同分。但依各別根．境相對。謂眼對色。色對
<lb n="0505a02"/>眼。乃至。身對觸。觸對身。問若爾意界．及意
<lb n="0505a03"/>識界。唯應對法界立同分．彼同分。是即緣
<lb n="0505a04"/>餘十七界者應非同分。答理應如是。然以
<lb n="0505a05"/>意界．及意識界通能了<anchor xml:id="beg0505001"/>別<anchor xml:id="end0505001"/>一切法故。依自
<lb n="0505a06"/>作用立為同分。如眼等根有見等用。必不
<lb n="0505a07"/>立為彼同分故。</p>
<p id="pT41p0505a0707" type="inline">論。色界至應說自用。
<lb n="0505a08"/>上明根同分．彼同分。自此下明五境同分．
<lb n="0505a09"/>彼同分。於中有二。初明五境。次對根顯差
<lb n="0505a10"/>別。此即初。文可解。</p>
<p id="pT41p0505a1008" type="inline">論。應知同分至故
<lb n="0505a11"/>如色說。此即第二對根顯差<anchor xml:id="beg0505002"/>別<anchor xml:id="end0505002"/>。得同分名
<lb n="0505a12"/>有二。一諸不可共用之法。若於用者名
<lb n="0505a13"/>為同分。於不用者亦得說名此是同分。彼
<lb n="0505a14"/>同分亦爾。二<anchor xml:id="beg0505003"/>諸<anchor xml:id="end0505003"/>可共用者各於用者名為
<lb n="0505a15"/>同分。於不用者不名同分。彼同分亦爾
<lb n="0505a16"/>　應知同分至乃至意界亦爾者。此是初不共
<lb n="0505a17"/>用　言。色<anchor xml:id="beg0505004"/>即<anchor xml:id="end0505004"/>不然至相撲等色者。此是第二
<lb n="0505a18"/>共受用也。正理論云。亦有色界於一切眾
<lb n="0505a19"/>生不名同分。如妙高山中色　<anchor xml:id="begd1e19832"/>言<anchor xml:id="endd1e19832"/>。眼無是
<lb n="0505a20"/>事至建立同分及彼同分。釋共．不共得名所
<lb n="0505a21"/>以。<anchor xml:id="begd1e19842"/>言<anchor xml:id="endd1e19842"/>。如說色界聲香．味觸應知亦爾者。類
<lb n="0505a22"/>釋餘四<anchor xml:id="beg0505005"/>境<anchor xml:id="end0505005"/>
<anchor xml:id="begd1e19858"/>言<anchor xml:id="endd1e19858"/>。聲可如色至不應如色說者。
<lb n="0505a23"/>外難。聲離中知可如色說。三境合知。一取餘
<lb n="0505a24"/>不取。如何<anchor xml:id="beg0505006"/>是<anchor xml:id="end0505006"/>共　言。雖有是理至故如色說
<lb n="0505a25"/>者。通難。雖此三境正與根合不共覺等。未
<lb n="0505a26"/>根合前可共受用。謂或與彼．此根合不決
<lb n="0505a27"/>定故。<anchor xml:id="beg0505007"/>故<anchor xml:id="end0505007"/>如色說。<anchor xml:id="beg0505008"/>眼<anchor xml:id="end0505008"/>不如是不如<anchor xml:id="beg0505009"/>眼<anchor xml:id="end0505009"/>說。
<lb n="0505a28"/>正理論云。何緣說眼同分．及彼同分異於
<lb n="0505a29"/>色耶。<anchor xml:id="beg0505010"/>容<anchor xml:id="end0505010"/>多有情同見一色。無用一眼二
<lb n="0505b01"/>有情觀。聲如色說。是共境故。香．味．觸三如
<lb n="0505b02"/>內界說非共境故。然諸世間依假名想。有
<lb n="0505b03"/>言我等同嗅此香。同甞此味。同覺此觸。</p>
<lb n="0505b04"/>
<p id="pT41p0505b0401">准正理文。三境如眼說。此論如色說。二論
<lb n="0505b05"/>各依婆沙一說意各別。此論以未來香可
<lb n="0505b06"/>容生二鼻根由不定故如色說。正理論據
<lb n="0505b07"/>正嗅香不可共嗅故如眼說　今詳二說。
<lb n="0505b08"/>此論理長。所以知然。鼻根．鼻識境界必同。
<lb n="0505b09"/>一切眾生鼻識既於一切香有其三定。此
<lb n="0505b10"/>即香境是其共緣。識既是共。故知於根亦共。
<lb n="0505b11"/>眼<anchor xml:id="beg0505011"/>即<anchor xml:id="end0505011"/>不爾。唯自識望眼<anchor xml:id="beg0505012"/>有其三定。他識
<lb n="0505b12"/>望眼<anchor xml:id="end0505012"/>全無<anchor xml:id="tnote0505013"/>依共義。何得同香。如何謂其三
<lb n="0505b13"/>境如眼說耶。三境雖與色不全同。然是共
<lb n="0505b14"/>境其義決定。</p>
<p id="pT41p0505b1406" type="inline">論。眼等六識至如意界說。
<lb n="0505b15"/>此由六識轉為意故。如釋意界。六識亦爾
<lb n="0505b16"/>　論。云何同分至<anchor xml:id="beg0505014"/>名彼<anchor xml:id="end0505014"/>同分。此第三釋同
<lb n="0505b17"/>分．彼同分義　言。根境識三更相交涉故名
<lb n="0505b18"/>為分。正理云。分謂交涉同有此分故名同
<lb n="0505b19"/>
<anchor xml:id="beg0505015"/>分<anchor xml:id="end0505015"/>。云何交涉。謂根．境．識更相交涉。<anchor xml:id="beg0505016"/>則<anchor xml:id="end0505016"/>是
<lb n="0505b20"/>展轉相隨順義　言。或復分者是己作用。正
<lb n="0505b21"/>理言。或復分者是己作用。更相交涉故。先說
<lb n="0505b22"/>言若作自業名為同分　言。或復分者是
<lb n="0505b23"/>所生觸。正理論云。或復分者是所生觸。依根．
<lb n="0505b24"/>境．識交涉生故　言。同有此分故名同分。
<lb n="0505b25"/>此釋同字并結。正理云。同有此分故名同
<lb n="0505b26"/>分。則同有用。同有觸義　准正理文。更相
<lb n="0505b27"/>交涉是總句。作用及觸是別句　<anchor xml:id="tnote0505017"/>論言。與此相
<lb n="0505b28"/>違至名彼同分。釋彼同分。正理云。<anchor xml:id="beg0505018"/>云<anchor xml:id="end0505018"/>何與
<lb n="0505b29"/>彼種類分同。謂此與彼同見等相。同處。同
<lb n="0505c01"/>界。互為因故。互相屬故。互相引故。種類分
<lb n="0505c02"/>同　准此論意。有用名同分。無用名非同
<lb n="0505c03"/>分。此無用非同分。與彼有用同分。<anchor xml:id="beg0505019"/>同<anchor xml:id="end0505019"/>能見
<lb n="0505c04"/>相。乃至。互相引故。是種類分同。即是有用
<lb n="0505c05"/>無用雖別。而互相似。名種類分同。同有此
<lb n="0505c06"/>分故。即是無用與彼有用分同。名彼同分。
<lb n="0505c07"/>是彼同分之同類故。婆沙七十一云。問同分
<lb n="0505c08"/>眼能見色。彼同分眼不能見色。云何見色
<lb n="0505c09"/>眼是不見色眼之同分。不見色眼是彼見
<lb n="0505c10"/>
<anchor xml:id="beg0505020"/>色<anchor xml:id="end0505020"/>眼之同分耶。答彼．此<anchor xml:id="beg0505021"/>二<anchor xml:id="end0505021"/>眼互為因故
<lb n="0505c11"/>　乃至　復次見色<anchor xml:id="beg0505022"/>眼。與<anchor xml:id="end0505022"/>不見色眼。俱一界
<lb n="0505c12"/>
<anchor xml:id="beg0505023"/>攝。俱一<anchor xml:id="end0505023"/>處攝。俱<anchor xml:id="beg0505024"/>一<anchor xml:id="end0505024"/>根<anchor xml:id="beg0505025"/>攝<anchor xml:id="end0505025"/>。同一見性。故見
<lb n="0505c13"/>色眼是不見色眼之同分。不見色眼復是
<lb n="0505c14"/>彼見<anchor xml:id="begd1e20129"/>色<anchor xml:id="endd1e20129"/>眼之同分。如眼界耳．鼻．舌．身界
<lb n="0505c15"/>亦爾。同分．彼同分品類差別皆相似故。問色
<lb n="0505c16"/>界云何。答諸色為眼已．正．當見。及彼同分
<lb n="0505c17"/>是名色界　乃至　或有色界一切有情眼
<lb n="0505c18"/>所不見。即彼色<anchor xml:id="beg0505026"/>界<anchor xml:id="end0505026"/>於一切時名彼同分。
<lb n="0505c19"/>如妙高山中<anchor xml:id="beg0505027"/>心<anchor xml:id="end0505027"/>之色。及大地中。大海下色。
<lb n="0505c20"/>一切有情無有見者。問彼色豈非天眼境
<lb n="0505c21"/>界。答彼色雖是天眼境界。而無用故此不
<lb n="0505c22"/>觀人。復次非一切時天眼現起。故<anchor xml:id="begd1e20166"/>有<anchor xml:id="endd1e20166"/>彼
<lb n="0505c23"/>色天眼不見。問彼色豈非佛眼見　亦同
<lb n="0505c24"/>天眼釋。又有無佛時故　然於此義或有
<lb n="0505c25"/>欲令唯嗅甞覺各自身中諸香．味．觸。彼
<lb n="0505c26"/>作是說。香．味．觸界依世俗理如色<anchor xml:id="begd1e20182"/>界<anchor xml:id="endd1e20182"/>說
<lb n="0505c27"/>　依勝義理如眼<anchor xml:id="begd1e20189"/>界<anchor xml:id="endd1e20189"/>說　問若一觸界二有
<lb n="0505c28"/>情身。各在一邊共所逼觸。豈非勝義如色
<lb n="0505c29"/>界說。答如是觸界有多極微和集一處。二
<lb n="0506a01"/>身逼觸各得一邊無共得者。故勝義理如
<lb n="0506a02"/>眼界說。香．味二界准此應知。復有欲令
<lb n="0506a03"/>
<anchor xml:id="beg0506001"/>亦<anchor xml:id="end0506001"/>嗅甞覺他．及非情諸香．味．觸。彼作是
<lb n="0506a04"/>說。香．味．觸界若已受用及受用時。依世俗
<lb n="0506a05"/>理如色界說。謂諸世間說共得故。依勝義
<lb n="0506a06"/>理如眼界說。一所受用餘不得故。若未
<lb n="0506a07"/>受用香．味．觸界。依勝義理亦有<anchor xml:id="beg0506002"/>得義<anchor xml:id="end0506002"/>。如
<lb n="0506a08"/>色界說義。謂在未來當至現在。有多人
<lb n="0506a09"/>
<anchor xml:id="beg0506003"/>等<anchor xml:id="end0506003"/>共得義故　乃至　是故諸論皆作是說。
<lb n="0506a10"/>如色界聲．香．味．觸界亦爾。以香．味．觸可
<lb n="0506a11"/>共得<anchor xml:id="beg0506004"/>故<anchor xml:id="end0506004"/>。</p>
<lb n="0506a12"/>
<p id="pT41p0506a1201">論已說同分至幾非所斷。下<anchor xml:id="beg0506005"/>一<anchor xml:id="end0506005"/>頌第十<anchor xml:id="beg0506006"/>八<anchor xml:id="end0506006"/>
<lb n="0506a13"/>明見斷等。論曰至皆非所斷。長行釋中有
<lb n="0506a14"/>三。一述自宗。二敘異說。三示斷相。此初
<lb n="0506a15"/>述自宗也。</p>
<p id="pT41p0506a1505" type="inline">論。後三界者至各通三種。
<lb n="0506a16"/>釋第二句。</p>
<p id="pT41p0506a1605" type="inline">論。八十八隨眠至皆非所斷。
<lb n="0506a17"/>釋後三界通三種也。謂後三界。若是八十
<lb n="0506a18"/>八隨眠。及彼俱有法。并隨行得。皆見斷。同時
<lb n="0506a19"/>心王是意界．意識界。餘是法界。見所斷法唯
<lb n="0506a20"/>是自性斷非是所緣<anchor xml:id="beg0506007"/>斷<anchor xml:id="end0506007"/>　并隨行得者。謂是
<lb n="0506a21"/>隨<anchor xml:id="beg0506008"/>是<anchor xml:id="end0506008"/>眠上得。并隨行心．心所法上得。非是
<lb n="0506a22"/>說得為隨行也　諸餘有漏皆修所斷者。謂
<lb n="0506a23"/>四隨眠．及俱有法．并得是自性斷。及諸有漏
<lb n="0506a24"/>色．無覆無記．有漏善法是所緣斷。此二總名
<lb n="0506a25"/>修所斷。於中若是心王是意界．意識界。餘是
<lb n="0506a26"/>法界。後三界中所<anchor xml:id="beg0506009"/>有<anchor xml:id="end0506009"/>無漏皆非所斷。</p>
<lb n="0506a27"/>
<p id="pT41p0506a2701">論。豈不更有至極相違故。第二敘異<anchor xml:id="beg0506010"/>說<anchor xml:id="end0506010"/>云。
<lb n="0506a28"/>此中有說。最初聖道剎那生時。諸異生性一
<lb n="0506a29"/>切皆得永不成就。是故此性亦見所斷。經說
<lb n="0506b01"/>預流得不墮法。非不永斷<anchor xml:id="beg0506011"/>能<anchor xml:id="end0506011"/>招惡趣身．
<lb n="0506b02"/>語．<anchor xml:id="beg0506012"/>意<anchor xml:id="end0506012"/>業。得盡惡趣名不墮法。又說。我<anchor xml:id="beg0506013"/>已<anchor xml:id="end0506013"/>
<lb n="0506b03"/>盡那落迦。乃至廣說。盡是斷義。是故染污能
<lb n="0506b04"/>招惡趣身．語業等亦見所斷。皆與見道極
<lb n="0506b05"/>相違故　此是經部等計。</p>
<p id="pT41p0506b0510" type="inline">論。雖爾至
<lb n="0506b06"/>
<anchor xml:id="beg0506014"/>親發起故<anchor xml:id="end0506014"/>。第三示斷相也。非見斷法略有
<lb n="0506b07"/>三相。一不染污。二非六生。三色　此三非是
<lb n="0506b08"/>迷諦理。又非是迷諦親起故。</p>
<p id="pT41p0506b0812" type="inline">論。謂不<anchor xml:id="beg0506015"/>染<anchor xml:id="end0506015"/>
<lb n="0506b09"/>法非六生色定非見斷。立宗　<anchor xml:id="tnote0506016"/>其論其異生性是
<lb n="0506b10"/>不染污無記性攝者。出所以也。見所斷<anchor xml:id="beg0506017"/>性<anchor xml:id="end0506017"/>
<lb n="0506b11"/>是自性斷。不染污無記是所緣斷也。</p>
<p id="pT41p0506b1115" type="inline">論。已
<lb n="0506b12"/>離欲者斷善根者猶成就故。證是不染無記
<lb n="0506b13"/>性也　已離欲者猶成就故。證非染污　斷
<lb n="0506b14"/>善根者猶成就者。證非善性。若是染污。欲
<lb n="0506b15"/>界異生性即合是欲界染法。離欲染時應
<lb n="0506b16"/>不成就。既離欲染猶成就。故知非染污法。
<lb n="0506b17"/>正理<anchor xml:id="beg0506018"/>論<anchor xml:id="end0506018"/>云。其異生性是不染污無記性攝。此
<lb n="0506b18"/>若染污欲界異生。離欲貪已應非異生。此
<lb n="0506b19"/>成就得依屬生身。是故不應生餘界地成
<lb n="0506b20"/>餘界地諸異生性。此若是善斷善根者應非
<lb n="0506b21"/>異生。故不染污無記性攝。既不染污非見所
<lb n="0506b22"/>斷。若見所斷應忍所斷。若忍所斷忍正起時
<lb n="0506b23"/>猶應成就。則應聖者亦是異生。又不染法
<lb n="0506b24"/>定非見斷。緣彼煩惱究竟斷時方名斷故。</p>
<lb n="0506b25"/>
<p id="pT41p0506b2501">論。此異生性至應是異生。此反難經部也。
<lb n="0506b26"/>若忍斷者<anchor xml:id="beg0506019"/>如<anchor xml:id="end0506019"/>無間道猶成<anchor xml:id="beg0506020"/>惑<anchor xml:id="end0506020"/>得。若忍斷
<lb n="0506b27"/>異生性。忍現起時應成異生。則應聖者亦
<lb n="0506b28"/>是異生。</p>
<p id="pT41p0506b2804" type="inline">論。六謂意處至<anchor xml:id="begd1e20496"/>則<anchor xml:id="endd1e20496"/>五識等正理
<lb n="0506b29"/>云。<anchor xml:id="begd1e20504"/>則<anchor xml:id="endd1e20504"/>五識等緣色等境。外門轉故非見所
<lb n="0506b30"/>斷。</p>
<p id="pT41p0506b3002" type="inline">論。色謂一切身語業等正理云。又諸色
<lb n="0506c01"/>法。若染．不染亦非見斷。如不<anchor xml:id="beg0506021"/>染<anchor xml:id="end0506021"/>法。緣彼
<lb n="0506c02"/>煩惱究竟斷時方名斷故。</p>
<p id="pT41p0506c0211" type="inline">論。前及此色至
<lb n="0506c03"/>親發起故。總結三種非見所斷所以。正理
<lb n="0506c04"/>云。斷義云何。略有二種。一離縛斷。二離境
<lb n="0506c05"/>斷。離縛斷者。如契經言於無<anchor xml:id="beg0506022"/>內<anchor xml:id="end0506022"/>眼結如
<lb n="0506c06"/>實了知我無內眼結。離境斷者。如契經<anchor xml:id="beg0506023"/>言<anchor xml:id="end0506023"/>。
<lb n="0506c07"/>汝等苾芻。若能於眼斷欲貪者。是則名為
<lb n="0506c08"/>眼得永斷　述曰煩惱名縛。捨煩惱故名
<lb n="0506c09"/>離<anchor xml:id="beg0506024"/>縛<anchor xml:id="end0506024"/>也　阿毘達磨諸大論師。依彼次第
<lb n="0506c10"/>立二種斷。一自性斷。二所緣斷。若法是結．
<lb n="0506c11"/>及一果等。對治生時。於彼得斷名自性斷。
<lb n="0506c12"/>由彼斷故於所緣事便得離繫。不必於中
<lb n="0506c13"/>得不成就名所緣斷。此中一切若有漏色。
<lb n="0506c14"/>若不染污有漏無色。及彼諸得生等法上。有
<lb n="0506c15"/>見所斷．及修所斷諸結所繫。如是諸結漸次
<lb n="0506c16"/>斷時。於一一品各別體上起離繫得時。彼
<lb n="0506c17"/>諸結。及一果等皆名已斷。彼有漏色。及不染
<lb n="0506c18"/>污有漏無色。并彼諸得生等法上諸離繫得。
<lb n="0506c19"/>爾時未起未名為斷。由彼諸法唯隨彼地
<lb n="0506c20"/>最後無間道所斷故。非諸見道能隨地別
<lb n="0506c21"/>次第離染。云何能斷彼色等法。見聖諦者
<lb n="0506c22"/>諸惡趣法眾緣闕故已得不生。緣彼煩惱未
<lb n="0506c23"/>斷盡故猶未名斷。若法未斷已得不生或
<lb n="0506c24"/>不成就。此與已斷有何差別。斷據治道
<lb n="0506c25"/>令得離繫。非謂不生或不成就。</p>
<lb n="0506c26"/>
<p id="pT41p0506c2601">論如是已說至幾非見。自下第十<anchor xml:id="beg0506025"/>九<anchor xml:id="end0506025"/>有<anchor xml:id="beg0506026"/>兩<anchor xml:id="end0506026"/>
<lb n="0506c27"/>頌見。非見<anchor xml:id="beg0506027"/>門<anchor xml:id="end0506027"/>。</p>
<p id="pT41p0506c2706" type="inline">論曰至餘皆非見。長行
<lb n="0506c28"/>釋中<anchor xml:id="beg0506028"/>有<anchor xml:id="end0506028"/>五。一辨見界攝。二釋八見名體。三
<lb n="0506c29"/>顯見力。四問答分別。五破異執。此<anchor xml:id="begd1e20648"/>則<anchor xml:id="endd1e20648"/>初
<lb n="0507a01"/>也。</p>
<p id="pT41p0507a0102" type="inline">論。何等為八至諸無漏見。釋八見
<lb n="0507a02"/>名體也。<anchor xml:id="beg0507001"/>如<anchor xml:id="end0507001"/>文可解。婆沙四十九云。<anchor xml:id="beg0507002"/>以<anchor xml:id="end0507002"/>四
<lb n="0507a03"/>事故名見。一徹<anchor xml:id="beg0507003"/>視<anchor xml:id="end0507003"/>故。二推度故。三堅執故。
<lb n="0507a04"/>四深入故。</p>
<p id="pT41p0507a0405" type="inline">論。譬如夜分至明昧不同。釋
<lb n="0507a05"/>顯見力也。正理云。一正見言具攝三種。別
<lb n="0507a06"/>開三者。為顯異生．學．無學地三見別故。又
<lb n="0507a07"/>顯漸次修習生故。譬如夜分無月等明雲
<lb n="0507a08"/>霧晦<anchor xml:id="beg0507004"/>冥<anchor xml:id="end0507004"/>
<anchor xml:id="beg0507005"/>以<anchor xml:id="end0507005"/>遊險阻。所見色像無不顛倒。
<lb n="0507a09"/>五染污見觀法亦爾。<anchor xml:id="beg0507006"/>世間正見。譬如夜分
<lb n="0507a10"/>無雲所見色像<anchor xml:id="end0507006"/>。譬如晝分雲翳上昇掩蔽
<lb n="0507a11"/>日輪<anchor xml:id="beg0507007"/>以<anchor xml:id="end0507007"/>遊平坦所見色像漸增明淨。有學
<lb n="0507a12"/>正見觀法亦爾。譬如晝分烈日舒光雲霧廓
<lb n="0507a13"/>清<anchor xml:id="begd1e20747"/>以<anchor xml:id="endd1e20747"/>遊平坦。所見色像最極明淨。無學正
<lb n="0507a14"/>見觀法亦爾。如<anchor xml:id="beg0507008"/>如<anchor xml:id="end0507008"/>行者漸習慧生除自心
<lb n="0507a15"/>中愚闇。差別如是如是於諸所緣正見漸
<lb n="0507a16"/>增明淨有異。非所緣境有淨不淨。由自覺
<lb n="0507a17"/>慧垢障有無。故謂所緣有淨．不淨。如是諸
<lb n="0507a18"/>見總類有五。一無記類。二染污類。三善有漏
<lb n="0507a19"/>類。四有學類。五無學類。無記類中眼根是見。
<lb n="0507a20"/>耳等諸根一切無覆無記慧等悉皆非見。染
<lb n="0507a21"/>污類中五見是見。餘染污慧悉皆非見。謂貪．
<lb n="0507a22"/>嗔．慢．不共無明．疑俱生慧。餘染污法亦皆非
<lb n="0507a23"/>見。有學類中無慧非見。但餘非見。無學類
<lb n="0507a24"/>中盡．無生智。及餘非見餘無學慧一切是見。
<lb n="0507a25"/>善有漏類中唯意識相應善慧是見。餘皆非
<lb n="0507a26"/>見。有餘師說。意識相應善有漏慧亦有非
<lb n="0507a27"/>見。謂五識身所引發慧。發有表慧。命終時
<lb n="0507a28"/>
<anchor xml:id="beg0507009"/>慧<anchor xml:id="end0507009"/>。</p>
<p id="pT41p0507a2802" type="inline">論。何故至意識相應。自下問答分
<lb n="0507a29"/>別。此外問也。</p>
<p id="pT41p0507a2906" type="inline">論。以五識俱生慧不能決
<lb n="0507b01"/>度故。舉頌答也。</p>
<p id="pT41p0507b0107" type="inline">論。審慮為先至<anchor xml:id="beg0507010"/>是故
<lb n="0507b02"/>非見<anchor xml:id="end0507010"/>。釋頌意也。餘文可解。</p>
<p id="pT41p0507b0211" type="inline">論。若爾眼
<lb n="0507b03"/>根至云何名見。外難。</p>
<p id="pT41p0507b0309" type="inline">論。以能明利至故
<lb n="0507b04"/>亦名見。論主答也。雜心有四義。一觀視者。
<lb n="0507b05"/>慧性故。二決定者。無疑故。三堅受者。難捨
<lb n="0507b06"/>故。四深入者。洞境故。通論八種見皆具上
<lb n="0507b07"/>四義。此論決度名見略舉二義。決是決定。
<lb n="0507b08"/>度是<anchor xml:id="beg0507011"/>自<anchor xml:id="end0507011"/>度。即堅受<anchor xml:id="beg0507012"/>也<anchor xml:id="end0507012"/>。定中雖無計度。有
<lb n="0507b09"/>餘義故。亦<anchor xml:id="beg0507013"/>名<anchor xml:id="end0507013"/>見也。<anchor xml:id="beg0507014"/>眼根雖無決．度二義。
<lb n="0507b10"/>而有明利．觀照二義。故亦名見<anchor xml:id="end0507014"/>　明利。<anchor xml:id="beg0507015"/>則
<lb n="0507b11"/>義<anchor xml:id="end0507015"/>當雜心深入　觀<anchor xml:id="beg0507016"/>照<anchor xml:id="end0507016"/>則義當雜心觀視
<lb n="0507b12"/>　尊者世友眼見。此是有部正義。尊者法救眼
<lb n="0507b13"/>識見。尊者妙音眼識相應慧見。譬喻者眼識
<lb n="0507b14"/>同時心．心所法和合見　又說犢子部心．心
<lb n="0507b15"/>所和合見　問諸論皆破識慧和合。何故此
<lb n="0507b16"/>論唯破識見耶　答雜心云。<anchor xml:id="beg0507017"/>同<anchor xml:id="end0507017"/>分眼見色。
<lb n="0507b17"/>非彼眼識見。非慧。非和合。不見障色故
<lb n="0507b18"/>　准雜心文不見障色之因通破三計。今此論
<lb n="0507b19"/>破其識見。餘二不立。故但破一例亦破餘。</p>
<lb n="0507b20"/>
<p id="pT41p0507b2001">論。若眼見者<anchor xml:id="beg0507018"/>至<anchor xml:id="end0507018"/>亦應名見。外難。若眼
<lb n="0507b21"/>能見者。耳識<anchor xml:id="beg0507019"/>等<anchor xml:id="end0507019"/>起時眼應能見。</p>
<p id="pT41p0507b2113" type="inline">論。非
<lb n="0507b22"/>一切眼至能見非餘。眼見家答。</p>
<p id="pT41p0507b2213" type="inline">論。若爾
<lb n="0507b23"/>至見色非眼。識見家難。若識有<anchor xml:id="begd1e20951"/>則<anchor xml:id="endd1e20951"/>見。識無
<lb n="0507b24"/>不見。此見<anchor xml:id="begd1e20959"/>則<anchor xml:id="endd1e20959"/>由能依識應是識見。</p>
<lb n="0507b25"/>
<p id="pT41p0507b2501">論。不爾眼識定非能見。立宗。</p>
<p id="pT41p0507b2512" type="inline">論。所以
<lb n="0507b26"/>者何。識見家徵。</p>
<p id="pT41p0507b2607" type="inline">論。傳說不能觀障色故。
<lb n="0507b27"/>此立因也。</p>
<p id="pT41p0507b2705" type="inline">論。現見壁等至<anchor xml:id="beg0507020"/>欲<anchor xml:id="end0507020"/>不能觀。
<lb n="0507b28"/>引現量證。</p>
<p id="pT41p0507b2805" type="inline">論。若識見者至應見障色。反
<lb n="0507b29"/>難識見<anchor xml:id="beg0507021"/>家<anchor xml:id="end0507021"/>。</p>
<p id="pT41p0507b2905" type="inline">論。於被障色至如何當見。
<lb n="0507c01"/>識見家通難也。</p>
<p id="pT41p0507c0107" type="inline">論。眼識於彼何故不生。
<lb n="0507c02"/>眼見家徵。識既無礙。何為不生。</p>
<p id="pT41p0507c0213" type="inline">論。許
<lb n="0507c03"/>眼見者至何緣不起。重責識見家也。我許眼
<lb n="0507c04"/>見識可不生。汝許識見何為不起。</p>
<p id="pT41p0507c0414" type="inline">論
<lb n="0507c05"/>眼豈如身根至不見彼耶。識見家却徵也。</p>
<lb n="0507c06"/>
<p id="pT41p0507c0601">論。又頗胝迦至云何得見。識見家重<anchor xml:id="beg0507022"/>難<anchor xml:id="end0507022"/>
<lb n="0507c07"/>也。汝<anchor xml:id="beg0507023"/>前<anchor xml:id="end0507023"/>言眼有對故不見障色。水等亦是
<lb n="0507c08"/>其障云何得見。</p>
<p id="pT41p0507c0807" type="inline">論。是故不由至無見功
<lb n="0507c09"/>能。識見家總結也。</p>
<p id="pT41p0507c0908" type="inline">論。若爾所執眼識云
<lb n="0507c10"/>何。眼見家却問識見家。<anchor xml:id="beg0507024"/>於<anchor xml:id="end0507024"/>被障色有見．
<lb n="0507c11"/>不見。其義云何。</p>
<p id="pT41p0507c1107" type="inline">論。若於是處至故不能
<lb n="0507c12"/>見識見家答。</p>
<p id="pT41p0507c1206" type="inline">論。然經說眼至故說能見。
<lb n="0507c13"/>識見家通經也。</p>
<p id="pT41p0507c1307" type="inline">論。如彼經言至<anchor xml:id="beg0507025"/>已<anchor xml:id="end0507025"/>過去
<lb n="0507c14"/>故。識見家引例也。<anchor xml:id="beg0507026"/>雖有<anchor xml:id="end0507026"/>於彼說眼見。經
<lb n="0507c15"/>云意能識法是意識識。非是<anchor xml:id="beg0507027"/>根<anchor xml:id="end0507027"/>能識法。已
<lb n="0507c16"/>過去故。眼能見色。故知非眼。</p>
<p id="pT41p0507c1612" type="inline">論。何者
<lb n="0507c17"/>能識者。眼見家問也。</p>
<p id="pT41p0507c1709" type="inline">論。謂是意識至故
<lb n="0507c18"/>說能識。識見家答。</p>
<p id="pT41p0507c1808" type="inline">論。或就所依至床座
<lb n="0507c19"/>言聲。識見家重答也。如人依床人有言聲
<lb n="0507c20"/>而說床座。</p>
<p id="pT41p0507c2005" type="inline">論。又如經言至是眼所識。識
<lb n="0507c21"/>見家重引例證也。</p>
<p id="pT41p0507c2108" type="inline">論。又如經說至唯為
<lb n="0507c22"/>見色。識見家引經重證也。正理救云。又此契
<lb n="0507c23"/>經為顯眼等各有二用。一能為門。二能取
<lb n="0507c24"/>境。能為門者。且如眼根能為所依令心．心
<lb n="0507c25"/>所各別行相於境而轉。能取境者。且如眼根
<lb n="0507c26"/>唯為見色。若異此者唯義相違。諸心。心所
<lb n="0507c27"/>唯應見故。然心．心所皆眼為門。汝執見體
<lb n="0507c28"/>唯心非所。又受．想等諸心所法領納．取像．造
<lb n="0507c29"/>作等用各各不同。不應唯見。既言唯見明
<lb n="0508a01"/>知是<anchor xml:id="beg0508001"/>眼<anchor xml:id="end0508001"/>。由此眼根唯能見故。如是眼用略
<lb n="0508a02"/>有二種。一能為門。二能見色。乃至意處如
<lb n="0508a03"/>理當知。故我所宗無違經<anchor xml:id="beg0508002"/>失<anchor xml:id="end0508002"/>。</p>
<p id="pT41p0508a0312" type="inline">論。若識
<lb n="0508a04"/>能見誰復了別。眼見家難。</p>
<p id="pT41p0508a0411" type="inline">論。見與了別
<lb n="0508a05"/>至亦能了別。識見家釋。</p>
<p id="pT41p0508a0510" type="inline">論有餘難言至
<lb n="0508a06"/>誰是見用太法師云犢子難。</p>
<p id="pT41p0508a0612" type="inline">論。此言非
<lb n="0508a07"/>難至是亦應爾。眼見家答。</p>
<p id="pT41p0508a0711" type="inline">論。有餘復言
<lb n="0508a08"/>至亦說鐘能鳴。太法師云。曇摩多羅部通前
<lb n="0508a09"/>經說眼能見色。</p>
<p id="pT41p0508a0907" type="inline">論。若爾至應名能識。眼
<lb n="0508a10"/>見家難。經說眼見色見依名眼見。識亦依
<lb n="0508a11"/>眼根應說眼能識。</p>
<p id="pT41p0508a1108" type="inline">論。無如是失至不
<lb n="0508a12"/>言識色。曇摩多羅部釋。以世間共說眼見色
<lb n="0508a13"/>不言識色故。</p>
<p id="pT41p0508a1306" type="inline">論。毘婆沙中至名能作晝。
<lb n="0508a14"/>此是曇摩多羅部引有部婆沙通難。<anchor xml:id="beg0508003"/>識<anchor xml:id="end0508003"/>現
<lb n="0508a15"/>前時名識色。識外不別有能識。如日現<anchor xml:id="beg0508004"/>前<anchor xml:id="end0508004"/>
<lb n="0508a16"/>名作晝。日外無別晝。</p>
<p id="pT41p0508a1609" type="inline">論。經部諸師至
<lb n="0508a17"/>不應固求。此經部師傷略<anchor xml:id="begd1e21235"/>前<anchor xml:id="endd1e21235"/>諸師執。論。然
<lb n="0508a18"/>迦濕彌羅國至意能了。論主此述有部宗也。</p>
<lb n="0508a19"/>
<p id="pT41p0508a1901">論於見色時為一眼見。<anchor xml:id="beg0508005"/>下<anchor xml:id="end0508005"/>
<anchor xml:id="beg0508006"/>有<anchor xml:id="end0508006"/>五頌因論生
<lb n="0508a20"/>論分別根境．識。非是諸門分別十八界義。
<lb n="0508a21"/>初半頌分別一眼二眼見色之義。有部等計
<lb n="0508a22"/>二眼同時而見。犢子部計兩眼互見非同時
<lb n="0508a23"/>見。處隔越故。速疾轉故。謂同時見婆沙十三
<lb n="0508a24"/>破云。若一眼見非二眼者。身諸分亦應不
<lb n="0508a25"/>俱時覺觸。<anchor xml:id="beg0508007"/>如<anchor xml:id="end0508007"/>身兩臂相去雖遠。而得俱
<lb n="0508a26"/>時覺觸生一身識。兩眼亦爾。相去雖遠。何
<lb n="0508a27"/>妨俱時見色生一眼識。論曰至不分<anchor xml:id="beg0508008"/>明<anchor xml:id="end0508008"/>故
<lb n="0508a28"/>引古師釋二眼見<anchor xml:id="beg0508009"/>也<anchor xml:id="end0508009"/>。</p>
<p id="pT41p0508a2809" type="inline">
<anchor xml:id="beg0508010"/>論<anchor xml:id="end0508010"/>。又開一眼至
<lb n="0508a29"/>二眼俱見。論主自釋二眼見也　一類師云。
<lb n="0508b01"/>但被觸眼所引意識妄謂見二。其<anchor xml:id="beg0508011"/>第<anchor xml:id="end0508011"/>二月
<lb n="0508b02"/>非觸眼見者　不然。兩眼同見一月。由根
<lb n="0508b03"/>移動見處不同。由此意識謂為二月　若
<lb n="0508b04"/>謂開一觸一見月有二。非是兩眼各見一
<lb n="0508b05"/>月者　閉一觸一因何不見二月。此如兩
<lb n="0508b06"/>眼互開見物雖同而物處別　又若謂第二
<lb n="0508b07"/>月非觸眼見者　論主因何證兩眼見。雖
<lb n="0508b08"/>同一物兩眼見異。引意識起謂為二月
<lb n="0508b09"/>　又若兩月非各一眼見者　因何障被觸眼
<lb n="0508b10"/>第二月無第一月在。障不觸眼第一月無
<lb n="0508b11"/>第二月在　又若以被觸之眼見<anchor xml:id="beg0508012"/>月參<anchor xml:id="end0508012"/>差。
<lb n="0508b12"/>即謂第二之月唯意識了　若兩眼時<anchor xml:id="beg0508013"/>參<anchor xml:id="end0508013"/>差
<lb n="0508b13"/>而觸。所見之月竝悉<anchor xml:id="begd1e21369"/>參<anchor xml:id="endd1e21369"/>差。豈可兩眼俱不
<lb n="0508b14"/>見月　若謂不見。從何識後引意識生
<lb n="0508b15"/>謂二月耶。<anchor xml:id="beg0508014"/>餘文易了<anchor xml:id="end0508014"/>。</p>
<lb n="0508b16"/>
<p id="pT41p0508b1601">論若此宗說至為至不至。自下第二半頌明
<lb n="0508b17"/>取境離．合也。</p>
<p id="pT41p0508b1706" type="inline">論曰。至則不能聞。明有
<lb n="0508b18"/>部宗眼．耳不能取至境也。若依勝論外道
<lb n="0508b19"/>六根皆取至境　正理論敘一師說云。耳
<lb n="0508b20"/>
<anchor xml:id="beg0508015"/>取<anchor xml:id="end0508015"/>於至境。聲相續轉來入耳故。又自能聞
<lb n="0508b21"/>耳中聲故　此說非理。手纔執鈴聲頓息
<lb n="0508b22"/>故。若聲相續來入耳中。手執鈴時依鈴聲
<lb n="0508b23"/>可息。從彼傳生中間。離質相續不息。此聲
<lb n="0508b24"/>應可聞。然執鈴時現見。一切鈴聲頓息都不
<lb n="0508b25"/>可聞。不可息餘。餘亦隨息。不聞餘故餘
<lb n="0508b26"/>亦不聞。云云　此難<anchor xml:id="beg0508016"/>傳<anchor xml:id="end0508016"/>來可爾。若聲頓發
<lb n="0508b27"/>與光同者。即不成難　<anchor xml:id="beg0508017"/>然<anchor xml:id="end0508017"/>
<anchor xml:id="beg0508018"/>自<anchor xml:id="end0508018"/>能聞耳中聲
<lb n="0508b28"/>者。非如香等隣鼻等根。雖在耳中仍非至
<lb n="0508b29"/>境。由語逼耳字句難知。欲審聽者遮其苦
<lb n="0508c01"/>逼。故耳唯能取非至境　又云。意根<anchor xml:id="beg0508019"/>亦<anchor xml:id="end0508019"/>唯
<lb n="0508c02"/>取非至境。不取俱有相應法故。又無色故
<lb n="0508c03"/>非能有至。是故意根取不至境　<anchor xml:id="beg0508020"/>已上文
<lb n="0508c04"/>同此<anchor xml:id="beg0508021"/>論<anchor xml:id="end0508021"/>
<anchor xml:id="end0508020"/>。</p>
<p id="pT41p0508c0404" type="inline">論。若眼耳根至如鼻根等。反
<lb n="0508c05"/>難釋也。若眼．耳不能遠見．聞故。不應修
<lb n="0508c06"/>生天眼．耳根。</p>
<p id="pT41p0508c0606" type="inline">論。若眼能見至不至諸色
<lb n="0508c07"/>外難。如文可解。</p>
<p id="pT41p0508c0707" type="inline">論。如何磁石至不至鐵
<lb n="0508c08"/>耶。引喻答也。</p>
<p id="pT41p0508c0806" type="inline">論。執見至境至至眼諸色。
<lb n="0508c09"/>就外計以眼合知反例釋也。</p>
<p id="pT41p0508c0912" type="inline">論。又如
<lb n="0508c10"/>鼻等至耳根亦爾。此以鼻等合知例眼等釋
<lb n="0508c11"/>　問如人處在密闇室中。眼見闇色以不
<lb n="0508c12"/>　答必不能見。見<anchor xml:id="beg0508022"/>色<anchor xml:id="end0508022"/>必因明故。處極闇
<lb n="0508c13"/>處<anchor xml:id="beg0508023"/>開<anchor xml:id="end0508023"/>閉眼同都無所見。若能見者必有少
<lb n="0508c14"/>明。然不<anchor xml:id="beg0508024"/>能<anchor xml:id="end0508024"/>
<anchor xml:id="beg0508025"/>見<anchor xml:id="end0508025"/>逼眼闇色。</p>
<p id="pT41p0508c1410" type="inline">論。意無色
<lb n="0508c15"/>故非能有至。釋意不取至所以也。</p>
<p id="pT41p0508c1514" type="inline">論。
<lb n="0508c16"/>
<anchor xml:id="beg0508026"/>有<anchor xml:id="end0508026"/>執耳根至亦能聞故。敘異執也。如前
<lb n="0508c17"/>
<anchor xml:id="beg0508027"/>所<anchor xml:id="end0508027"/>引正理論破。</p>
<p id="pT41p0508c1707" type="inline">論。所餘鼻等至不嗅
<lb n="0508c18"/>香故。此明三根取至境也。</p>
<p id="pT41p0508c1811" type="inline">論。云何名
<lb n="0508c19"/>至問也。</p>
<p id="pT41p0508c1904" type="inline">論。謂無間生。答也。非是相觸
<lb n="0508c20"/>名至。但無間生名至。<anchor xml:id="beg0508028"/>一切<anchor xml:id="end0508028"/>功能不離體故。
<lb n="0508c21"/>不可言體不至。功能至也。三根<anchor xml:id="beg0508029"/>知<anchor xml:id="end0508029"/>境雖
<lb n="0508c22"/>近．遠不同。俱無間生皆名為至。</p>
<p id="pT41p0508c2213" type="inline">論。又
<lb n="0508c23"/>諸極微為相觸不。問也。</p>
<p id="pT41p0508c2310" type="inline">論。迦濕彌羅國
<lb n="0508c24"/>至更無細分。有部答也。</p>
<p id="pT41p0508c2410" type="inline">論。若爾何故相
<lb n="0508c25"/>擊發聲外難。</p>
<p id="pT41p0508c2506" type="inline">論。但由極微無間生故。答
<lb n="0508c26"/>也。</p>
<p id="pT41p0508c2602" type="inline">論。若許相觸至體應相糅反難外人。</p>
<lb n="0508c27"/>
<p id="pT41p0508c2701">論。不相觸者至云何不散外人重難。</p>
<lb n="0508c28"/>
<p id="pT41p0508c2801">論。風界攝持至如劫成時。遮外難。故說有
<lb n="0508c29"/>多種風廣答也。</p>
<p id="pT41p0508c2907" type="inline">論。云何三根至名取至
<lb n="0509a01"/>境。問也。既不相觸如何無間生即名為至。</p>
<lb n="0509a02"/>
<p id="pT41p0509a0201">論。即由無間至都無片物答也。</p>
<p id="pT41p0509a0213" type="inline">論。
<lb n="0509a03"/>又和合色至<anchor xml:id="beg0509001"/>同類相續<anchor xml:id="end0509001"/>。第二師答。謂<anchor xml:id="beg0509002"/>三根<anchor xml:id="end0509002"/>
<lb n="0509a04"/>三境和合之色。相觸無失。</p>
<p id="pT41p0509a0411" type="inline">論。由許此理至
<lb n="0509a05"/>義善成立。引婆沙文<anchor xml:id="beg0509003"/>證<anchor xml:id="end0509003"/>。論。故彼問言至
<lb n="0509a06"/>同類相續。廣引婆沙<anchor xml:id="beg0509004"/>文<anchor xml:id="end0509004"/>。正理不許此義。正
<lb n="0509a07"/>理論云。隣近生時即名為合。豈待相觸。方
<lb n="0509a08"/>得合名。又汝不應躊躇此義。此彼大種定
<lb n="0509a09"/>不相觸。所以者何。是所觸故。非能觸故。諸
<lb n="0509a10"/>色蘊中唯有觸界名為所觸。但有身根名
<lb n="0509a11"/>為能觸。此外觸義更不應思。若謂所觸亦
<lb n="0509a12"/>能觸者。應許身根亦是所觸。則境．有境便
<lb n="0509a13"/>應雜亂。然無雜亂立境．有境。若謂此二
<lb n="0509a14"/>無雜亂失。身識所緣．所依別故。豈不由此
<lb n="0509a15"/>轉成雜亂。謂若身根亦所觸者。何緣不作
<lb n="0509a16"/>身識所緣。若許觸界亦能觸者。何緣不作
<lb n="0509a17"/>身識所依。若諸極微定不相觸　毘婆沙論
<lb n="0509a18"/>則不應<anchor xml:id="beg0509005"/>言<anchor xml:id="end0509005"/>
<anchor xml:id="beg0509006"/>非<anchor xml:id="end0509006"/>觸為因生於<anchor xml:id="beg0509007"/>是<anchor xml:id="end0509007"/>觸。謂<anchor xml:id="beg0509008"/>離
<lb n="0509a19"/>散<anchor xml:id="end0509008"/>物正<anchor xml:id="beg0509009"/>和合<anchor xml:id="end0509009"/>時。是觸為因生於<anchor xml:id="begd1e21771"/>非<anchor xml:id="endd1e21771"/>觸。謂
<lb n="0509a20"/>
<anchor xml:id="begd1e21778"/>和合<anchor xml:id="endd1e21778"/>物正<anchor xml:id="begd1e21785"/>離散<anchor xml:id="endd1e21785"/>時。是觸為因生於是觸。謂
<lb n="0509a21"/>和合物復和合時。非觸為因生於非觸。謂向
<lb n="0509a22"/>遊塵同類相續。毘婆沙宗決定不許極微展
<lb n="0509a23"/>轉更相觸義。應知彼言有別意趣。且向遊塵
<lb n="0509a24"/>多極微集而彼論說非觸為因生於非觸。故
<lb n="0509a25"/>知彼言定有別意。有何別意。謂於和合說
<lb n="0509a26"/>是觸言　准此<anchor xml:id="beg0509010"/>論<anchor xml:id="end0509010"/>文。和合聚色假名相觸
<lb n="0509a27"/>　豈不一切鼻．舌．身根皆取至境無差別。
<lb n="0509a28"/>故則應能觸通鼻．舌根。所觸亦應兼於香．
<lb n="0509a29"/>味。此亦非理。隣近雖同而於其中有品別
<lb n="0509b01"/>故。又如眼等取非至同。非至境中非無品
<lb n="0509b02"/>別。鼻等亦爾。取至境同。於至境中應有
<lb n="0509b03"/>品別。又滑．澁等世間共起所觸想名。對彼
<lb n="0509b04"/>身根說名能觸。故無有過　准此。正理有
<lb n="0509b05"/>其兩釋　一以近故。二以順世間故　<anchor xml:id="beg0509011"/>有<anchor xml:id="end0509011"/>餘
<lb n="0509b06"/>師說。雖諸極微互不相觸。而和合色相觸
<lb n="0509b07"/>無過。由此<anchor xml:id="beg0509012"/>撫<anchor xml:id="end0509012"/>擊得發音聲。如諸極微雖
<lb n="0509b08"/>無變礙而和合色變礙非無。此不應理。
<lb n="0509b09"/>非離極微有和合色。若觸和合應觸極微。
<lb n="0509b10"/>彼即應許極微相觸。是故前說於理為善
<lb n="0509b11"/>　此破與此論同。</p>
<p id="pT41p0509b1107" type="inline">
<anchor xml:id="beg0509013"/>論<anchor xml:id="end0509013"/>。尊者世友至住
<lb n="0509b12"/>至後念。第三尊者<anchor xml:id="beg0509014"/>釋<anchor xml:id="end0509014"/>。若謂此極微非無間
<lb n="0509b13"/>生。於現在<anchor xml:id="beg0509015"/>世<anchor xml:id="end0509015"/>移處相擊。此即住一剎那應
<lb n="0509b14"/>至後念。</p>
<p id="pT41p0509b1404" type="inline">論。然大德說至假立觸名。此是
<lb n="0509b15"/>第四大德<anchor xml:id="begd1e21899"/>釋<anchor xml:id="endd1e21899"/>。大德即是法救論師。敬其德
<lb n="0509b16"/>故不序其名。</p>
<p id="pT41p0509b1606" type="inline">論。此大德意應可愛樂。論
<lb n="0509b17"/>主評取第四釋也。</p>
<p id="pT41p0509b1708" type="inline">論。若異此者至許為
<lb n="0509b18"/>有對。釋大德意可愛樂所以也。亦是兼破
<lb n="0509b19"/>第三師也。正理破云。然大德說。一切極微實
<lb n="0509b20"/>不相觸。但由無間假立觸名。經主此中顯
<lb n="0509b21"/>彼勝德作如是言。此大德意應可愛樂。若
<lb n="0509b22"/>異此者。是諸極微應有間隙。中間既空誰
<lb n="0509b23"/>障其行許為有對。今說大德如是意趣非
<lb n="0509b24"/>即可樂。亦非可惡。但應尋究如何無間仍
<lb n="0509b25"/>不相觸。理未顯故。意趣難知。若說諸微全
<lb n="0509b26"/>無間隙然不相<anchor xml:id="beg0509016"/>雜<anchor xml:id="end0509016"/>。應成有分。不許處同
<lb n="0509b27"/>復無間隙。既許無間何不相觸。故彼<anchor xml:id="beg0509017"/>涅<anchor xml:id="end0509017"/>間
<lb n="0509b28"/>言定顯隣近義。此中<anchor xml:id="begd1e21955"/>涅<anchor xml:id="endd1e21955"/>言或顯定義。定有
<lb n="0509b29"/>間隙故云定間。如定有熱故言定熱。是定
<lb n="0509c01"/>有隙。理得成義。或顯無義。謂此中無如極
<lb n="0509c02"/>微量觸色。所間故名無間。如是無間大種
<lb n="0509c03"/>極微。隣近生時假說為觸。若作此釋。大德
<lb n="0509c04"/>所言一切極微實不相觸。但由無間假立
<lb n="0509c05"/>觸名。深有義趣。即由障礙有對勢力能<anchor xml:id="beg0509018"/>相<anchor xml:id="end0509018"/>
<lb n="0509c06"/>障<anchor xml:id="beg0509019"/>行<anchor xml:id="end0509019"/>許為有對。非許住處展轉相容。而
<lb n="0509c07"/>可說為障礙有對。豈怖處同遮無間住。許
<lb n="0509c08"/>有間隙而無趣行。非有所怖法性應爾。
<lb n="0509c09"/>諸有對者處必不同。勿彼處同或成有分
<lb n="0509c10"/>故無間住理必不然。雖於中間有少空隙。
<lb n="0509c11"/>而有對力拒遏其行。間隙者何。有餘師說。是
<lb n="0509c12"/>無觸色。復有說言都無所有　無觸色者。
<lb n="0509c13"/>是空界<anchor xml:id="beg0509020"/>色<anchor xml:id="end0509020"/>。</p>
<p id="pT41p0509c1305" type="inline">論。又<anchor xml:id="beg0509021"/>離<anchor xml:id="end0509021"/>極微至此亦應爾。
<lb n="0509c14"/>破第二師。與正理同。</p>
<p id="pT41p0509c1409" type="inline">論。又許極微至
<lb n="0509c15"/>亦無斯過。破初師也。正理救云。經主復說
<lb n="0509c16"/>
<anchor xml:id="beg0509022"/>又許<anchor xml:id="end0509022"/>極微若有方分。觸與不觸皆應有
<lb n="0509c17"/>分。若無方分設<anchor xml:id="beg0509023"/>許<anchor xml:id="end0509023"/>相觸亦無過者。此說
<lb n="0509c18"/>非理。有分．方分名異義同。立無分言已遮
<lb n="0509c19"/>方分。如何於此復更生疑。謂許極微若有
<lb n="0509c20"/>方分。既無方分如何可觸。又遍體<anchor xml:id="beg0509024"/>相<anchor xml:id="end0509024"/>觸。或
<lb n="0509c21"/>觸一分。二皆有過。前已具論。如何復言若
<lb n="0509c22"/>無方分設許相觸亦無斯過。是故所言。無
<lb n="0509c23"/>極微量觸色所間。故名無間。如是無間大種
<lb n="0509c24"/>極微。隣近生時假說為觸。其義成就　若作
<lb n="0509c25"/>俱舍師救應反詰言。汝立無方分。極微何
<lb n="0509c26"/>不相觸若言相觸成過失者。言不相觸
<lb n="0509c27"/>亦不免過。對向六方面不同故。若言極微
<lb n="0509c28"/>各有勢用。更相拒遏不相觸者。此之勢用為
<lb n="0509c29"/>離體不。若離體者便同勝論業句義也。若
<lb n="0510a01"/>不離體。體外無用何不相<anchor xml:id="beg0510001"/>觸<anchor xml:id="end0510001"/>。故亦成過。</p>
<lb n="0510a02"/>
<p id="pT41p0510a0201">論。又眼等根至不等量耶。自下第三半
<lb n="0510a03"/>頌明六根<anchor xml:id="begd1e22110"/>有<anchor xml:id="endd1e22110"/>境等不<anchor xml:id="beg0510002"/>等<anchor xml:id="end0510002"/>。</p>
<p id="pT41p0510a0310" type="inline">論曰至鼻等識
<lb n="0510a04"/>故文中有三。一明諸根取境等<anchor xml:id="beg0510003"/>不<anchor xml:id="end0510003"/>。二明諸
<lb n="0510a05"/>根極微安布不同。三明同分．彼同分等。此文
<lb n="0510a06"/>即是明根取境等<anchor xml:id="begd1e22139"/>不<anchor xml:id="endd1e22139"/>此文先明三根取等
<lb n="0510a07"/>量也　言等量者。如根微量境微亦然。相稱
<lb n="0510a08"/>合生鼻等<anchor xml:id="beg0510004"/>識<anchor xml:id="end0510004"/>。此<anchor xml:id="beg0510005"/>之<anchor xml:id="end0510005"/>等<anchor xml:id="beg0510006"/>言<anchor xml:id="end0510006"/>。境與根量非減
<lb n="0510a09"/>非增名之為等。非是要與爪甲量等名之
<lb n="0510a10"/>為等。隨取少多皆名等也。即此三識依緣
<lb n="0510a11"/>等故。</p>
<p id="pT41p0510a1103" type="inline">論。眼耳不定至小大等量此辨眼．
<lb n="0510a12"/>耳取境大．小不定。此亦說所依之根與境大
<lb n="0510a13"/>小<anchor xml:id="beg0510007"/>不<anchor xml:id="end0510007"/>等。非是要如蒲桃果也。如半蒲桃
<lb n="0510a14"/>果眼取蒲桃境亦名取大　言蚊雲等聲
<lb n="0510a15"/>者。隨質判也。</p>
<p id="pT41p0510a1506" type="inline">論。意無質礙至形量差別
<lb n="0510a16"/>明意境也。所取之境雖有大小。能取之意
<lb n="0510a17"/>無大小也。</p>
<p id="pT41p0510a1705" type="inline">論。云何眼等諸根極<anchor xml:id="beg0510008"/>微<anchor xml:id="end0510008"/>。已
<lb n="0510a18"/>下明諸根極微安布差別。</p>
<p id="pT41p0510a1811" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0510009"/>云何眼等<anchor xml:id="end0510009"/>至
<lb n="0510a19"/>今無分散。釋眼微安布也。論有二釋。此初
<lb n="0510a20"/>說也。</p>
<p id="pT41p0510a2003" type="inline">論。有說重累至不相障礙第二釋
<lb n="0510a21"/>也。</p>
<p id="pT41p0510a2102" type="inline">論。耳根極微至如雙爪甲。此釋耳
<lb n="0510a22"/>鼻二根安布別也。</p>
<p id="pT41p0510a2208" type="inline">論。此初三根至如冠
<lb n="0510a23"/>華鬘。此辨三根處等。</p>
<p id="pT41p0510a2309" type="inline">論。舌根極微至極
<lb n="0510a24"/>微所遍。此明舌根極微量也　述曰。准鼻．
<lb n="0510a25"/>舌根兩釋中後<anchor xml:id="beg0510010"/>釋<anchor xml:id="end0510010"/>為善。若微傍布清徹<anchor xml:id="beg0510011"/>暯<anchor xml:id="end0510011"/>
<lb n="0510a26"/>覆令無分散。准此鼻．舌亦合如此。若<anchor xml:id="beg0510012"/>如<anchor xml:id="end0510012"/>
<lb n="0510a27"/>此師釋。三根必不取外香．味等。隔清<anchor xml:id="fxT41p0510a03"/>暯
<lb n="0510a28"/>故。若外香等非根所取。非執受香等恒彼同
<lb n="0510a29"/>分。即<anchor xml:id="beg0510013"/>不<anchor xml:id="end0510013"/>可說二識識也。亦無五識煩惱
<lb n="0510b01"/>縛義。違眾多理．<anchor xml:id="beg0510014"/>教<anchor xml:id="end0510014"/>。應依後釋為善　傳
<lb n="0510b02"/>說舌中如毛端量非為舌根極微所遍者。此
<lb n="0510b03"/>事難知。應竪如毛端量非是橫也。論主
<lb n="0510b04"/>不全信故言傳說也。</p>
<p id="pT41p0510b0409" type="inline">論。身根極微至
<lb n="0510b05"/>形如指𩎽。如文可解。</p>
<p id="pT41p0510b0509" type="inline">論。眼根極微至
<lb n="0510b06"/>
<anchor xml:id="beg0510015"/>不可見故<anchor xml:id="end0510015"/>。此辨同分．彼同分<anchor xml:id="beg0510016"/>也<anchor xml:id="end0510016"/>　言。身
<lb n="0510b07"/>根極微至不可見故。此辨身根。不得一切
<lb n="0510b08"/>皆是同分。以離散故。如輪王眼得見於微
<lb n="0510b09"/>
<anchor xml:id="beg0510017"/>不<anchor xml:id="end0510017"/>見極微。餘即不爾。銅塵已上隨其所
<lb n="0510b10"/>應見大小也。眼根既爾。身根亦然。身根既
<lb n="0510b11"/>遍其身。若遍同分。積聚觸境亦須遍身。若
<lb n="0510b12"/>爾身便分散。由業力故不遍同分　經部
<lb n="0510b13"/>宗說即不如是。由此論主標<anchor xml:id="beg0510018"/>之<anchor xml:id="end0510018"/>傳說。正理
<lb n="0510b14"/>云。又彼上座論宗所許全身沒在冷煖水中
<lb n="0510b15"/>身根極微遍能生識　乃至<anchor xml:id="beg0510019"/>云<anchor xml:id="end0510019"/>　對法者說。
<lb n="0510b16"/>身根極微理應定無一切同分　乃至<anchor xml:id="beg0510020"/>云<anchor xml:id="end0510020"/>
<lb n="0510b17"/>　謂由業力令彼身中身根極微不遍發識。
<lb n="0510b18"/>勿遍發識身便散壞如等活等奈落迦中。
<lb n="0510b19"/>隨發識處身分便壞。而不全壞。若全壞者
<lb n="0510b20"/>彼應數數命終受生　問何<anchor xml:id="beg0510021"/>不<anchor xml:id="end0510021"/>由業力故
<lb n="0510b21"/>雖遍發識而命不斷。答如念觀音由聖
<lb n="0510b22"/>力故<anchor xml:id="beg0510022"/>刀<anchor xml:id="end0510022"/>不隔身．首。不可由聖力故雖
<lb n="0510b23"/>隔身．首而不命終。法無身．首相離不命
<lb n="0510b24"/>終故。此亦如是。法無身散不命終故。</p>
<lb n="0510b25"/>
<p id="pT41p0510b2501">論。如前所說至不爾云何。自下第四半<anchor xml:id="beg0510023"/>行<anchor xml:id="end0510023"/>頌
<lb n="0510b26"/>明六識所依俱．不俱也　<anchor xml:id="beg0510024"/>長行文中有二。
<lb n="0510b27"/>一辨依俱．不俱。二句數分別<anchor xml:id="end0510024"/>。</p>
<p id="pT41p0510b2712" type="inline">論曰至通
<lb n="0510b28"/>所依性。此明所依俱．不俱也。意識唯依無
<lb n="0510b29"/>間滅意。五識通依同時依根及次第滅意。次
<lb n="0510c01"/>第滅意是過去依。同時色根是現在依。又次
<lb n="0510c02"/>第滅意是通所依。同時依根是別依也　經
<lb n="0510c03"/>部師說五識亦緣過去境故。<anchor xml:id="beg0510025"/>如<anchor xml:id="end0510025"/>正理第
<lb n="0510c04"/>八破。</p>
<p id="pT41p0510c0403" type="inline">論故如是說至心所法界此句數
<lb n="0510c05"/>分別也。眼等五識所依性通二。同時依<anchor xml:id="beg0510026"/>止<anchor xml:id="end0510026"/>
<lb n="0510c06"/>根。是根性。非是等無間性。次第滅意。是等
<lb n="0510c07"/>無間性。亦是根性。次第滅心所。是等無間性。
<lb n="0510c08"/>非<anchor xml:id="beg0510027"/>根性<anchor xml:id="end0510027"/>。根性寬通色。狹不至心所。等無
<lb n="0510c09"/>間性寬通心所。狹不通色。左右寬狹不同
<lb n="0510c10"/>故成四句。自下四句皆准此釋。意識所依性
<lb n="0510c11"/>唯是心王。等無間性通其心所。若先將意識
<lb n="0510c12"/>所依性問等無間緣性。此即以狹問寬順
<lb n="0510c13"/>前句答。若先將等無間緣性問所依性。即
<lb n="0510c14"/>是以寬問狹順後句答。餘文可解。自下偏
<lb n="0510c15"/>句皆准此釋　問羅漢後心豈非是意識所
<lb n="0510c16"/>依而非等無間耶。何故乃言是意識所依性。
<lb n="0510c17"/>定是意識等無間緣。答此中舉作所依性
<lb n="0510c18"/>以為問答。故非舉得所依相。羅漢後心但
<lb n="0510c19"/>得依<anchor xml:id="tnote0510028"/>相性名為意界更無後識非作所依。
<lb n="0510c20"/>是俱非句攝　又解此是舉果以問依。故不
<lb n="0510c21"/>說羅漢後心。</p>
<lb n="0510c22"/>
<p id="pT41p0510c2201">論何因識起至在根非境。<anchor xml:id="beg0510029"/>下<anchor xml:id="end0510029"/>半頌第五<anchor xml:id="beg0510030"/>明<anchor xml:id="end0510030"/>
<lb n="0510c23"/>在根非境也。</p>
<p id="pT41p0510c2306" type="inline">論曰至眼等非餘如文可
<lb n="0510c24"/>解。正理論云。若爾意識亦隨身轉。謂風病
<lb n="0510c25"/>等損惱身時意識即亂。身清泰時意識安靜。
<lb n="0510c26"/>何緣彼意識不以身為依。隨自所依故無
<lb n="0510c27"/>此失。謂風病等損惱身時。發生苦受相應
<lb n="0510c28"/>身識。如是身識名亂意界。此與苦受俱落
<lb n="0510c29"/>謝時。能為意根生亂意識。與此相違意識
<lb n="0511a01"/>安靜。是故意識隨自所依。豈不有漏意界無
<lb n="0511a02"/>間無漏識生如是等異。如何意識隨自所依。
<lb n="0511a03"/>非據有漏．無漏等類名隨自所依。但據
<lb n="0511a04"/>增損．明昧差別。如從無覆無記眼根。生善．
<lb n="0511a05"/>不善．有覆眼識。而名眼識隨自所依。此亦
<lb n="0511a06"/>應爾。是故能依非隨一切所依法性。若不
<lb n="0511a07"/>爾者。應非能依隨所依故。</p>
<lb n="0511a08"/>
<p id="pT41p0511a0801">論。何緣色等至乃至法識。自下有半頌第六
<lb n="0511a09"/>明眼等六識隨根得名。</p>
<p id="pT41p0511a0910" type="inline">論曰彼謂前說
<lb n="0511a10"/>眼等名依。釋頌彼字。此即彼言。彼前頌釋
<lb n="0511a11"/>眼等得<anchor xml:id="beg0511001"/>名<anchor xml:id="end0511001"/>也。</p>
<p id="pT41p0511a1106" type="inline">論。根是依故隨根說識。
<lb n="0511a12"/>謂根是依。色等非依。義如前說由眼等根
<lb n="0511a13"/>是所依故。隨眼等根名眼等識。不名色等
<lb n="0511a14"/>識也。</p>
<p id="pT41p0511a1403" type="inline">論。及不共者至及麥芽等。釋不
<lb n="0511a15"/>共義。如文可解。正理論云。豈不意<anchor xml:id="beg0511002"/>識<anchor xml:id="end0511002"/>境
<lb n="0511a16"/>
<anchor xml:id="beg0511003"/>是<anchor xml:id="end0511003"/>不共故應名法識。此難非理。通別法名
<lb n="0511a17"/>共非遍故。境不具前二種因故。謂通名法
<lb n="0511a18"/>非唯不共。別名法界非遍攝識。又別法界雖
<lb n="0511a19"/>不共餘。而非意識所依根性。是故若法是
<lb n="0511a20"/>識所依及不共者。隨彼說識　述曰若據通
<lb n="0511a21"/>法為名。即色等五境亦是法也。意識便與
<lb n="0511a22"/>眼等識共。及自他共。非唯不共。若據別法
<lb n="0511a23"/>名為法識。攝意不盡。緣通法意識此不
<lb n="0511a24"/>攝故。唯從根立意識名。即遍而不共。又不
<lb n="0511a25"/>共法界唯有不共一義。無依義故不同根
<lb n="0511a26"/>也　如名鼓聲及麥芽等者。鼓聲依鼓。鐘聲
<lb n="0511a27"/>依鐘。亦依手等有鐘．鼓聲。鐘．鼓是不共依。
<lb n="0511a28"/>手等是共依。故名鐘．鼓聲。又鼓等聲雖因
<lb n="0511a29"/>手發聲。聲依於鼓不依手也。麥芽依麥
<lb n="0511b01"/>亦依水．土。麥別依故名麥芽。不名水．土芽
<lb n="0511b02"/>也。正理論云。又此頌文復有餘義。彼謂眼等
<lb n="0511b03"/>識所隨故。及不共者。及由眼等是不共故。
<lb n="0511b04"/>謂有一生色發四生眼識。無一生眼根發
<lb n="0511b05"/>二生識。況有能發四生識者。如是界．趣．族
<lb n="0511b06"/>類身．<anchor xml:id="beg0511004"/>眼<anchor xml:id="end0511004"/>各別發識。故名不共。<anchor xml:id="beg0511005"/>廣說<anchor xml:id="end0511005"/>乃至。
<lb n="0511b07"/>身亦如是。豈不餘生意根<anchor xml:id="beg0511006"/>亦<anchor xml:id="end0511006"/>發餘生意識
<lb n="0511b08"/>
(死生位也)
非全不發。但不俱時。無一生意一時竝
<lb n="0511b09"/>發二生意識可如色等。故作是言。無二況
<lb n="0511b10"/>四。如是眼等識所隨故。生界趣<anchor xml:id="beg0511007"/>等<anchor xml:id="end0511007"/>別生識
<lb n="0511b11"/>故。由此二因隨根非境。問眾緣和合眼識
<lb n="0511b12"/>方生。何緣契經唯舉眼．色。答眼識<anchor xml:id="beg0511008"/>所依．所
<lb n="0511b13"/>緣<anchor xml:id="end0511008"/>性故。餘法雖是眼識生緣。而非所依．及
<lb n="0511b14"/>所緣性。又是眼識隣近緣故。<anchor xml:id="beg0511009"/>問<anchor xml:id="end0511009"/>豈不空．明．
<lb n="0511b15"/>能生作意。亦是眼識隣近緣耶。<anchor xml:id="beg0511010"/>答<anchor xml:id="end0511010"/>眼識生時
<lb n="0511b16"/>必藉所依．<anchor xml:id="beg0511011"/>所<anchor xml:id="end0511011"/>緣力故。餘法不定。謂夜行類
<lb n="0511b17"/>識不藉明生。水行類識不待空發。人於琉
<lb n="0511b18"/>璃．頗胝迦等障色亦爾。天眼發識不假空．
<lb n="0511b19"/>明。作意通與六識作共生緣。眼．色非共。
<lb n="0511b20"/>是故契經唯舉眼．色。或隨所化宜聞便說。
<lb n="0511b21"/>象跡喻等諸契經中。作意等緣皆具說故
<lb n="0511b22"/>
(已上論文)
。</p>
<lb n="0511b23"/>
<p id="pT41p0511b2301">論。隨身所住至<anchor xml:id="beg0511012"/>如是分別<anchor xml:id="end0511012"/>。此下第七明所
<lb n="0511b24"/>依身．<anchor xml:id="beg0511013"/>及<anchor xml:id="end0511013"/>根．識．境依地同異。就中。先指法以
<lb n="0511b25"/>明。第二別顯定相　<anchor xml:id="beg0511014"/>論。隨身所住至地為同
<lb n="0511b26"/>不。問<anchor xml:id="end0511014"/>　論。應言此四或異或同。總答　今詳。
<lb n="0511b27"/>三法若與身俱名<anchor xml:id="beg0511015"/>同。不與身俱名<anchor xml:id="end0511015"/>異。故正
<lb n="0511b28"/>理云。所言同者。謂生欲界以自地眼見自
<lb n="0511b29"/>地色。四皆同地。生初靜慮以自地眼見自
<lb n="0511c01"/>地色。<anchor xml:id="beg0511016"/>亦<anchor xml:id="end0511016"/>皆同地　所言異者
(云云)
　餘句准此。
<lb n="0511c02"/>二地四法。同地名之為同。自餘諸句皆是異
<lb n="0511c03"/>也。身生欲界有一句同。餘句皆異。生初靜
<lb n="0511c04"/>慮有一句同。餘句皆異。二．三．四定唯是異
<lb n="0511c05"/>句。無其同句。以於上地無五識故。耳亦
<lb n="0511c06"/>如是。鼻．舌二種唯有同句。無有異句。二境
<lb n="0511c07"/>二識唯欲界故。上地有根無識依故。身在
<lb n="0511c08"/>下地無上根故。身根若生欲界及初靜慮。
<lb n="0511c09"/>唯有同句。生上三地唯有別句。意根若四
<lb n="0511c10"/>蘊身隨生何地皆有同句．異句。若初<anchor xml:id="beg0511017"/>約<anchor xml:id="end0511017"/>色
<lb n="0511c11"/>身唯在五地。辨其同．異如理應思。<anchor xml:id="beg0511018"/>言上<anchor xml:id="end0511018"/>
<lb n="0511c12"/>至餘界亦應如是分別。是指法以明也。</p>
<lb n="0511c13"/>
<p id="pT41p0511c1301">論。今當略辨至用少功多。此釋決定相。於
<lb n="0511c14"/>中有二。先舉頌略說。彼長行廣釋。</p>
<p id="pT41p0511c1414" type="inline">論曰身
<lb n="0511c15"/>眼色三至唯在欲界初定。此辨四所在通局
<lb n="0511c16"/>也　<anchor xml:id="begd1e22906"/>言<anchor xml:id="endd1e22906"/>此中眼根至終不居下釋頌眼不下
<lb n="0511c17"/>於身。述曰。下<anchor xml:id="beg0511019"/>容<anchor xml:id="end0511019"/>修上眼<anchor xml:id="beg0511020"/>上<anchor xml:id="end0511020"/>眼依下<anchor xml:id="beg0511021"/>身。上
<lb n="0511c18"/>不修下<anchor xml:id="end0511021"/>
<anchor xml:id="beg0511022"/>眼故<anchor xml:id="end0511022"/>不下於<anchor xml:id="beg0511023"/>身<anchor xml:id="end0511023"/>　<anchor xml:id="begd1e22955"/>言<anchor xml:id="endd1e22955"/>。色識望眼
<lb n="0511c19"/>
<anchor xml:id="beg0511024"/>等下非上者。舉頌第二句　<anchor xml:id="begd1e22967"/>言<anchor xml:id="endd1e22967"/>。下眼不能
<lb n="0511c20"/>見上色故上識不依<anchor xml:id="end0511024"/>
<anchor xml:id="beg0511025"/>下<anchor xml:id="end0511025"/>地眼故。<anchor xml:id="beg0511026"/>釋頌意也<anchor xml:id="end0511026"/>
<lb n="0511c21"/>　<anchor xml:id="begd1e22995"/>言<anchor xml:id="endd1e22995"/>。色望於識通等上下。釋頌<anchor xml:id="beg0511027"/>中色於識一
<lb n="0511c22"/>一切<anchor xml:id="end0511027"/>　<anchor xml:id="begd1e23018"/>言<anchor xml:id="endd1e23018"/>。色識於身如色於識<anchor xml:id="beg0511028"/>者<anchor xml:id="end0511028"/>。釋頌<anchor xml:id="beg0511029"/>二
<lb n="0511c23"/>於身<anchor xml:id="tnote0511030"/>二亦然<anchor xml:id="end0511029"/>　<anchor xml:id="begd1e23047"/>言<anchor xml:id="endd1e23047"/>。廣說耳界至廣如眼釋。釋
<lb n="0511c24"/>頌<anchor xml:id="beg0511031"/>如眼耳亦然<anchor xml:id="end0511031"/>　<anchor xml:id="begd1e23064"/>言<anchor xml:id="endd1e23064"/>。<anchor xml:id="beg0511032"/>鼻<anchor xml:id="end0511032"/>舌身三至謂之為
<lb n="0511c25"/>下。釋頌<anchor xml:id="beg0511033"/>次三皆自地。身識自下地<anchor xml:id="end0511033"/>　<anchor xml:id="begd1e23088"/>言<anchor xml:id="endd1e23088"/>。應
<lb n="0511c26"/>知意界至用少功多。釋頌<anchor xml:id="beg0511034"/>意不定應知<anchor xml:id="end0511034"/>也。</p>
<lb n="0511c27"/>
<p id="pT41p0511c2701">論。傍論已周。<anchor xml:id="beg0511035"/>下<anchor xml:id="end0511035"/>一頌有三門。一識．識多少
<lb n="0511c28"/>門。二常．無常門。三根．非根門。加前二十二
<lb n="0511c29"/>
<anchor xml:id="beg0511036"/>門<anchor xml:id="end0511036"/>。</p>
<p id="pT41p0511c2902" type="inline">論曰十八界中至所緣境故。明識．
<lb n="0512a01"/>識多少<anchor xml:id="beg0512001"/>門<anchor xml:id="end0512001"/>。</p>
<p id="pT41p0512a0105" type="inline">論。十八界中至法餘餘界。
<lb n="0512a02"/>明常．無常<anchor xml:id="begd1e23146"/>門<anchor xml:id="endd1e23146"/>　法餘者。法界中除三無為
<lb n="0512a03"/>餘法界也　餘界者。除法界外餘十七<anchor xml:id="beg0512002"/>界<anchor xml:id="end0512002"/>。</p>
<lb n="0512a04"/>
<p id="pT41p0512a0401">論。又經中說至有所緣故。是根．非根<anchor xml:id="begd1e23166"/>門<anchor xml:id="endd1e23166"/>。
<lb n="0512a05"/>於中有二。一引經中二十二根。二辨根界
<lb n="0512a06"/>攝。此即初也。經中說二十二根。意<anchor xml:id="beg0512003"/>根<anchor xml:id="end0512003"/>於身
<lb n="0512a07"/>根後說。依六處次第故。諸大論師命根後
<lb n="0512a08"/>說意根。於無緣根後說有緣根故。</p>
<p id="pT41p0512a0814" type="inline">論。
<lb n="0512a09"/>如是所說至皆體非根。第二辨<anchor xml:id="beg0512004"/>界<anchor xml:id="end0512004"/>攝也。十
<lb n="0512a10"/>八界中六根．六識全是根。五根即是七色根。
<lb n="0512a11"/>七心界即是意根　法界一分者。命根．信等
<lb n="0512a12"/>五根．五受根<anchor xml:id="beg0512005"/>也<anchor xml:id="end0512005"/>。三無漏根一分。三無漏根
<lb n="0512a13"/>中有心王即意界攝。餘心所法即法界<anchor xml:id="beg0512006"/>攝<anchor xml:id="end0512006"/>
<lb n="0512a14"/>　後三者。謂三無漏根。若以心所為體法界
<lb n="0512a15"/>攝　心為體意．意識攝　女．男即是<anchor xml:id="beg0512007"/>身<anchor xml:id="tnote0512008"/>根界<anchor xml:id="end0512007"/>
<lb n="0512a16"/>一分身根攝　色等五境。法界一分。非是根
<lb n="0512a17"/>也。</p>
<lb n="0512a18"/>
<anchor xml:id="tnote0512009"/>
<anchor xml:id="mod0512009"/>俱舍論疏卷第二<lb n="0512a19"/>
<anchor xml:id="beg0512010"/>
<p id="pT41p0512a1901" rend="margin-left:1em">保延三年潤九月十六日向霖雨天奉
<lb n="0512a20"/>點了　　　　　　　　覺樹</p>
<lb n="0512a21"/>
<p id="pT41p0512a2101" rend="margin-left:5em">此卷少少有難通□　交了</p>
<anchor xml:id="end0512010"/>
<lb n="0512a22"/>
<lb n="0512a23"/>
<lb n="0512a24"/>
<anchor xml:id="tnote0512011"/>俱舍論疏卷第三<lb n="0512a25"/>
<lb n="0512a26"/>
<byline>
<anchor xml:id="beg0512012"/>沙門<anchor xml:id="beg0512013"/>法寶撰<anchor xml:id="end0512013"/>
<anchor xml:id="end0512012"/>
</byline>
<lb n="0512a27"/>
<anchor xml:id="tnote0512014"/>
<head>分別根品第二<anchor xml:id="beg0512015"/>之一<anchor xml:id="end0512015"/>
</head>
<lb n="0512a28"/>
<p id="pT41p0512a2801">明根等義立名有異　此論名根品。雜心
<lb n="0512a29"/>名行品。正理名差別品　然雜心合此論
<lb n="0512b01"/>根品．世品總名行品。以行有二義。一緣。二
<lb n="0512b02"/>所作。緣行是因行。所作是果行。由此雜心
<lb n="0512b03"/>合為行品。因行即是勝用義故。此論與根合
<lb n="0512b04"/>為根品。又以先明根故故名根品。如本論
<lb n="0512b05"/>中說世第一品等作用即是法差別。<anchor xml:id="beg0512016"/>故<anchor xml:id="end0512016"/>正
<lb n="0512b06"/>理論名辨差別品。名雖有異義不相違
<lb n="0512b07"/>　問何故根品<anchor xml:id="beg0512017"/>界品<anchor xml:id="end0512017"/>後明　答以界是自性．及
<lb n="0512b08"/>是本事．是所<anchor xml:id="beg0512018"/>依<anchor xml:id="end0512018"/>故。所以先明。根是作用．及
<lb n="0512b09"/>是差別。是能依故。所以後說　釋品名者。
<lb n="0512b10"/>最勝．自在．光顯名根　此品初明故名分別
<lb n="0512b11"/>根品。</p>
<lb n="0512b12"/>
<p id="pT41p0512b1201">論。如是因界至根是何義。此品總有七十四
<lb n="0512b13"/>頌分為三節。初二十二頌正分別根。次二
<lb n="0512b14"/>十七頌分別俱生。後二十五頌分別因緣
<lb n="0512b15"/>　就初節中復有三段。初六頌建立根。次兩
<lb n="0512b16"/>頌釋根體相。後十四頌義門分別　就初六
<lb n="0512b17"/>頌<anchor xml:id="beg0512019"/>中<anchor xml:id="end0512019"/>。初之一頌述婆沙師建立。第二三頌
<lb n="0512b18"/>述曇無德建立。第三一頌述曇無德重說根
<lb n="0512b19"/>相。第四一頌述餘師建立　就初<anchor xml:id="beg0512020"/>文<anchor xml:id="end0512020"/>中有
<lb n="0512b20"/>五。一結前問後。二答根義。三重問。<anchor xml:id="beg0512021"/>舉<anchor xml:id="end0512021"/>頌
<lb n="0512b21"/>略答。五長行釋。此初文也　真諦師云。根義
<lb n="0512b22"/>云何者。前已開十八界為二十二根。未解
<lb n="0512b23"/>根義。根有二義。一名義。二法門義。名義是
<lb n="0512b24"/>立名義。法門義是流．<anchor xml:id="beg0512022"/>無流<anchor xml:id="end0512022"/>等義　今詳。此中
<lb n="0512b25"/>問其根義。正問名義　此二十二法以何
<lb n="0512b26"/>義故名之為根。</p>
<p id="pT41p0512b2607" type="inline">論。最勝自在至根增
<lb n="0512b27"/>上義。第二答根義也。正理論云。此增上義。
<lb n="0512b28"/>界義顯成。界謂伊地或謂忍地。最勝自在
<lb n="0512b29"/>是伊地義。照灼明了是忍地義　今詳字界
<lb n="0512c01"/>有其多義。正理論意。最勝自在是伊地界義。
<lb n="0512c02"/>照灼明了是忍地界義。熾盛光顯是字緣。助
<lb n="0512c03"/>其伊地忍地二字界名。最勝自在照灼明了
<lb n="0512c04"/>之義轉名增上。增上即是根義。此論最勝自
<lb n="0512c05"/>在是伊地字界之義。光顯是字緣。助其伊地
<lb n="0512c06"/>最勝自在之義轉名增上<anchor xml:id="beg0512023"/>義<anchor xml:id="end0512023"/>。增上義名根
<lb n="0512c07"/>也。故正理云。此增上義界義顯成。此意總顯
<lb n="0512c08"/>二十二根。於諸聚中作用增上。問諸法相望
<lb n="0512c09"/>各各別有增上用故應竝名根。答。此極增
<lb n="0512c10"/>上別說義成。如師子王及村邑長等。於獸．
<lb n="0512c11"/>
<anchor xml:id="beg0512024"/>村<anchor xml:id="end0512024"/>邑極增上<anchor xml:id="beg0512025"/>故<anchor xml:id="end0512025"/>。</p>
<p id="pT41p0512c1107" type="inline">論。此增義誰望於誰
<lb n="0512c12"/>者。此第三重<anchor xml:id="beg0512026"/>問<anchor xml:id="end0512026"/>。</p>
<p id="pT41p0512c1207" type="inline">
<anchor xml:id="beg0512027"/>頌曰至各別為增上<anchor xml:id="end0512027"/>。
<lb n="0512c13"/>第四<anchor xml:id="beg0512028"/>重<anchor xml:id="end0512028"/>答。</p>
<p id="pT41p0512c1305" type="inline">論曰至四不共事。第五釋
<lb n="0512c14"/>頌文也。於中有三。初釋五根有四增上。次
<lb n="0512c15"/>釋四根各二增上。後釋十三根各一增上。此
<lb n="0512c16"/>即<anchor xml:id="beg0512029"/>列<anchor xml:id="end0512029"/>四增上用也。</p>
<p id="pT41p0512c1608" type="inline">論。且眼耳根至聞
<lb n="0512c17"/>聲別故。此釋眼．耳二增上也　論鼻舌身根
<lb n="0512c18"/>至香味觸故。釋後三根增上<anchor xml:id="beg0512030"/>用<anchor xml:id="end0512030"/>也。</p>
<p id="pT41p0512c1814" type="inline">論。
<lb n="0512c19"/>女男命意至能為增上。次釋四根各二增上。</p>
<lb n="0512c20"/>
<p id="pT41p0512c2001">論。且女男根至乳房等別。此釋女．男
<lb n="0512c21"/>二根增上。正理論云。且女．男根二增上者。一
<lb n="0512c22"/>有情異。二分別異。有情異者。劫初有情形類
<lb n="0512c23"/>皆等。二根生已便有男．女形類差別　分別
<lb n="0512c24"/>異者。進止．言音．乳房．髻等。安布差別。有說
<lb n="0512c25"/>勇．怯有差別故名有情異。衣服．莊嚴。有差
<lb n="0512c26"/>別故名分別<anchor xml:id="beg0512031"/>異<anchor xml:id="end0512031"/>。</p>
<p id="pT41p0512c2607" type="inline">論。有說此於至諸清
<lb n="0512c27"/>淨法敘異說也　扇搋。謂無根．損根　半擇
<lb n="0512c28"/>
<anchor xml:id="beg0512032"/>謂<anchor xml:id="end0512032"/>無勢．損勢　二形。謂具足二根。初以無
<lb n="0512c29"/>根或被損故於染．淨中無增上用。次以無
<lb n="0513a01"/>勢或被損故。於染．淨中亦無增上。後具
<lb n="0513a02"/>二根具二煩惱。故染．淨中亦不增上　扇
<lb n="0513a03"/>搋．半擇皆悉通有本性．損壞。由此故言本
<lb n="0513a04"/>性．損壞扇搋．半擇。扇搋中有全無根。有分
<lb n="0513a05"/>無根　半擇中有全無勢。有分<anchor xml:id="beg0513001"/>無<anchor xml:id="end0513001"/>勢。諸經
<lb n="0513a06"/>論中有說扇搋是無根者。全無少無同名無
<lb n="0513a07"/>故。婆沙九十解離欲名為丈夫四句中。云
<lb n="0513a08"/>或成就男根而不名丈夫。<anchor xml:id="beg0513002"/>如<anchor xml:id="end0513002"/>扇搋．半
<lb n="0513a09"/>擇迦等　此意即說分無根也　有人多解
<lb n="0513a10"/>未能釋難。然此後釋不及前師。所以然
<lb n="0513a11"/>者。二根之者。雖於染．淨無增上用。<anchor xml:id="beg0513003"/>而<anchor xml:id="end0513003"/>得
<lb n="0513a12"/>名根。故知有染．淨言非為定證。</p>
<p id="pT41p0513a1213" type="inline">論。
<lb n="0513a13"/>命根二者至能續及能持。此釋命根二增<anchor xml:id="beg0513004"/>上<anchor xml:id="end0513004"/>。
<lb n="0513a14"/>正理論云。命根於二有增上者。謂由此故
<lb n="0513a15"/>施設諸根及根差別。由此有彼有。此無彼無
<lb n="0513a16"/>故。或於眾同分能續．及能持。於無色界要
<lb n="0513a17"/>有命根方有所生處決定故。彼起自地善．
<lb n="0513a18"/>染心等。或起餘心非命終<anchor xml:id="begd1e23670"/>故<anchor xml:id="endd1e23670"/>　舊俱舍云。
<lb n="0513a19"/>於眾同分相應。及執持中增上。真諦釋云。
<lb n="0513a20"/>如生人道得在人類。故言相應。命若壞時
<lb n="0513a21"/>則生異道非復人類。又此身何以得相續住。
<lb n="0513a22"/>要由有命執持住故。</p>
<p id="pT41p0513a2209" type="inline">論。意根二者至皆
<lb n="0513a23"/>自在隨行。此釋意根二增<anchor xml:id="beg0513005"/>上<anchor xml:id="end0513005"/>。正理論云。有
<lb n="0513a24"/>說意根於染．淨品。有增上力故言於二。如
<lb n="0513a25"/>契經言。心雜染故有情雜染。心清淨故有情
<lb n="0513a26"/>清<anchor xml:id="beg0513006"/>淨<anchor xml:id="end0513006"/>。</p>
<p id="pT41p0513a2603" type="inline">論。樂等五受至喜及憂捨。後釋
<lb n="0513a27"/>十三根各一增上。樂．喜貪隨增。苦．憂瞋隨增。
<lb n="0513a28"/>捨受癡隨增。信等八根皆能生長清淨法也
<lb n="0513a29"/>　樂等於淨亦<anchor xml:id="beg0513007"/>為<anchor xml:id="end0513007"/>增上者。顯有二義。故致
<lb n="0513b01"/>亦言。謂能令染亦能令淨。染義如上。淨義
<lb n="0513b02"/>云何　如契經說樂故心定苦為信依六出離
<lb n="0513b03"/>依喜．及憂．捨者。定．信．出離皆是淨品。樂受
<lb n="0513b04"/>與定為增上。苦受與信為增上。喜．及憂．捨
<lb n="0513b05"/>與於六境出離之義為增上也。</p>
<p id="pT41p0513b0513" type="inline">論。毘
<lb n="0513b06"/>婆沙師傳說如是。第四結上所說。是毘婆沙
<lb n="0513b07"/>師也。正理論云。初傳說言顯樂後說。謂或
<lb n="0513b08"/>有說能導養身．等　述曰。顯世親師樂後說
<lb n="0513b09"/>也。</p>
<lb n="0513b10"/>
<p id="pT41p0513b1001">論。有餘師說至受段食故。已下第二述曇無
<lb n="0513b11"/>德建立根也。真諦云經<anchor xml:id="beg0513008"/>部<anchor xml:id="end0513008"/>　於中有三。
<lb n="0513b12"/>一破婆沙師建立二十二根。二以三頌建
<lb n="0513b13"/>立二十二根。三長行釋。此破五根導養身
<lb n="0513b14"/>也。云此是識非根用也。</p>
<p id="pT41p0513b1410" type="inline">論。見色等用
<lb n="0513b15"/>至別增上用。此破眼等以見色等為不共
<lb n="0513b16"/>事。見色等用是識非根。</p>
<p id="pT41p0513b1610" type="inline">論故非由此眼
<lb n="0513b17"/>等成根總結<anchor xml:id="beg0513009"/>破<anchor xml:id="end0513009"/>。餘義大同少異故不破也。</p>
<lb n="0513b18"/>
<p id="pT41p0513b1801">論。若爾云何。婆沙師問。若<anchor xml:id="beg0513010"/>不<anchor xml:id="end0513010"/>許我以
<lb n="0513b19"/>眼導養．及不共事等故名增上用。汝經部師
<lb n="0513b20"/>說其義云何。</p>
<p id="pT41p0513b2006" type="inline">
<anchor xml:id="beg0513011"/>頌曰至涅槃等增上。第二
<lb n="0513b21"/>頌答建立根也<anchor xml:id="end0513011"/>。</p>
<p id="pT41p0513b2107" type="inline">論曰至各立為根。釋
<lb n="0513b22"/>頌文也。謂眼等根與眼等識為依故。於眼
<lb n="0513b23"/>等識有增上用故立為根。</p>
<p id="pT41p0513b2311" type="inline">論。豈不色
<lb n="0513b24"/>等至應立為根外難。</p>
<p id="pT41p0513b2409" type="inline">論。境於識中至於
<lb n="0513b25"/>法亦爾。通難。夫增上用謂勝自在。眼於眼
<lb n="0513b26"/>識之中最勝自在故名增上。有其二義。一
<lb n="0513b27"/>與了青等眾多色識為通依故。<anchor xml:id="beg0513012"/>二<anchor xml:id="end0513012"/>能依
<lb n="0513b28"/>之識隨所依根有明．昧故。以此二義根於
<lb n="0513b29"/>識有最勝．自在增上之義　色則不然二相
<lb n="0513c01"/>違故者。一青色唯為了青<anchor xml:id="beg0513013"/>色<anchor xml:id="end0513013"/>為所緣。不為
<lb n="0513c02"/>了黃等<anchor xml:id="begd1e23862"/>色<anchor xml:id="endd1e23862"/>為所緣。二色有變壞識不隨
<lb n="0513c03"/>變壞。色之二事。與根二事。以相違故不立
<lb n="0513c04"/>為根。乃至意根亦具二也。聲等亦爾。</p>
<lb n="0513c05"/>
<p id="pT41p0513c0501">論從身復立至有增上故。釋頌第三．第四
<lb n="0513c06"/>
<anchor xml:id="beg0513014"/>句<anchor xml:id="end0513014"/>。</p>
<p id="pT41p0513c0602" type="inline">論。女男根體至別立為二。此文釋
<lb n="0513c07"/>女男根所以。謂即以身一分為體。此二少
<lb n="0513c08"/>異餘處身根。謂能於女．<anchor xml:id="beg0513015"/>男<anchor xml:id="end0513015"/>有增上<anchor xml:id="beg0513016"/>用<anchor xml:id="end0513016"/>。故
<lb n="0513c09"/>身根外別立二根。</p>
<p id="pT41p0513c0908" type="inline">論。女身形類至於二
<lb n="0513c10"/>性增上。釋女．男性及顯二根與此二性為
<lb n="0513c11"/>增上也。</p>
<p id="pT41p0513c1104" type="inline">
<anchor xml:id="beg0513017"/>論。於眾同分至各能為根。釋
<lb n="0513c12"/>第二頌<anchor xml:id="end0513017"/>　<anchor xml:id="beg0513018"/>言<anchor xml:id="end0513018"/>。於眾同分<anchor xml:id="beg0513019"/>住中命根<anchor xml:id="end0513019"/>有增上用
<lb n="0513c13"/>
<anchor xml:id="beg0513020"/>者<anchor xml:id="end0513020"/>。<anchor xml:id="beg0513021"/>釋命根也<anchor xml:id="end0513021"/>　<anchor xml:id="begd1e23959"/>言<anchor xml:id="endd1e23959"/>。於雜染中至無明隨
<lb n="0513c14"/>增故。釋五受根增上用也　<anchor xml:id="begd1e23967"/>言<anchor xml:id="endd1e23967"/>。於清淨中至
<lb n="0513c15"/>引聖道故。釋信等五根有增上用　<anchor xml:id="begd1e23976"/>言<anchor xml:id="endd1e23976"/>。言
<lb n="0513c16"/>應知者至各能為根此釋頌中應知字也。</p>
<lb n="0513c17"/>
<p id="pT41p0513c1701">論。三無漏根至有增上用釋第三頌。</p>
<lb n="0513c18"/>
<p id="pT41p0513c1801">論。言亦爾者<anchor xml:id="beg0513022"/>至<anchor xml:id="end0513022"/>各能為根。此釋頌中亦爾
<lb n="0513c19"/>
<anchor xml:id="beg0513023"/>字<anchor xml:id="end0513023"/>。</p>
<p id="pT41p0513c1902" type="inline">論。謂未知當知根至能般涅槃故。此
<lb n="0513c20"/>釋頌中於得後後道涅槃等增上。</p>
<p id="pT41p0513c2014" type="inline">論。等
<lb n="0513c21"/>言為顯至解脫喜樂故釋頌等<anchor xml:id="beg0513024"/>字<anchor xml:id="end0513024"/>　<anchor xml:id="beg0513025"/>等言<anchor xml:id="end0513025"/>為
<lb n="0513c22"/>顯<anchor xml:id="beg0513026"/>更<anchor xml:id="end0513026"/>有異門。釋增上也。正理論云。此說
<lb n="0513c23"/>非理。彼同分<anchor xml:id="beg0513027"/>根<anchor xml:id="end0513027"/>應非根故
(以非識依。應非根故)
。豈不斯
<lb n="0513c24"/>過汝亦有耶
(經部却難。汝不共事等以見．聞等為增上。彼同分眼更不見色。應非是根)
。我
<lb n="0513c25"/>無此失。說於嚴身有增上<anchor xml:id="beg0513028"/>故<anchor xml:id="end0513028"/>
(彼同分眼雖無餘三增上。
<lb n="0513c26"/>有嚴身等增上用也)
。又非一<anchor xml:id="beg0513029"/>切<anchor xml:id="end0513029"/>
<anchor xml:id="beg0513030"/>與能<anchor xml:id="end0513030"/>了別一切色識為
<lb n="0513c27"/>通因性。以諸眼根剎那滅故了諸色識不
<lb n="0513c28"/>俱<anchor xml:id="beg0513031"/>生<anchor xml:id="end0513031"/>故。若言眼類無差別者。色亦應同。
<lb n="0513c29"/>類無異故。若謂青．黃種類別者。眼亦應爾。
<lb n="0514a01"/>有異熟生．及所長養類不同故
(准此見青．<anchor xml:id="beg0514001"/>黃<anchor xml:id="end0514001"/>色眼<anchor xml:id="beg0514002"/>根<anchor xml:id="end0514002"/>不別)
。
<lb n="0514a02"/>識但隨根有明．昧者。此亦非因。識體生已
<lb n="0514a03"/>方可得有隨根明．昧
(未生不可說隨根也)
。未生令生增
<lb n="0514a04"/>上力等。隨闕一種即不生故
(未生令生。若色<anchor xml:id="beg0514003"/>若<anchor xml:id="end0514003"/>根隨闕一種識<anchor xml:id="beg0514004"/>即<anchor xml:id="end0514004"/>
<lb n="0514a05"/>不生。此說根與境<anchor xml:id="beg0514005"/>等<anchor xml:id="end0514005"/>)
。若作俱舍師彈。只由未生令生
<lb n="0514a06"/>之根有明．昧故。識隨眼根有明．昧生誰
<lb n="0514a07"/>言識獨至現已方說隨耶。又現在世唯一
<lb n="0514a08"/>剎那。如何得有轉明作昧移昧作明耶
<lb n="0514a09"/>　<anchor xml:id="beg0514006"/>或<anchor xml:id="end0514006"/>識隨根有明．昧故。導養身義應許在
<lb n="0514a10"/>根。眼用若增隨發勝識能避險難導養於
<lb n="0514a11"/>身。眼用若微隨發劣識不了險難令身顛
<lb n="0514a12"/>墜。故導養身在根非識　彈曰避險導身
<lb n="0514a13"/>
<anchor xml:id="beg0514007"/>親<anchor xml:id="end0514007"/>由識濟。今<anchor xml:id="beg0514008"/>既<anchor xml:id="end0514008"/>廢親立遠一何誤耶　正
<lb n="0514a14"/>理又云。又於此中有何少異。前門已顯眼
<lb n="0514a15"/>等諸根發眼等識及相應法。今此門中略彼
<lb n="0514a16"/>一分。非己所見何足生欣。既無別義不
<lb n="0514a17"/>應重<anchor xml:id="beg0514009"/>說<anchor xml:id="end0514009"/>　即是於我前說<anchor xml:id="beg0514010"/>中<anchor xml:id="end0514010"/>減<anchor xml:id="beg0514011"/>却<anchor xml:id="end0514011"/>一分。
<lb n="0514a18"/>所不略者還說我說。何足生喜。已<anchor xml:id="beg0514012"/>下<anchor xml:id="end0514012"/>諸
<lb n="0514a19"/>根言同我說。</p>
<p id="pT41p0514a1906" type="inline">論。若增上故至增上用
<lb n="0514a20"/>故。論主假立賓．主釋難　於中有二。一假
<lb n="0514a21"/>設難。二正通難　就難之中先舉自宗難。
<lb n="0514a22"/>次舉數<anchor xml:id="beg0514013"/>論<anchor xml:id="end0514013"/>難。此即先舉自宗難也　正理
<lb n="0514a23"/>論云。若增上故立為根者。於愛．見品諸煩
<lb n="0514a24"/>惱中。受．想二法有增上用。想應如受亦立
<lb n="0514a25"/>為根。又諸煩惱於能損壞善品等中。有增
<lb n="0514a26"/>上用應成根體。又最勝故建立諸根。一切
<lb n="0514a27"/>法中涅槃最勝。何緣不立涅槃為根。</p>
<lb n="0514a28"/>
<p id="pT41p0514a2801">論。又語具等至有增上<anchor xml:id="beg0514014"/>用<anchor xml:id="end0514014"/>。此即次舉數論
<lb n="0514a29"/>難也。彼論有二十五諦義。言二十五者　一
<lb n="0514b01"/>我。彼計常。我思為體。性但是受者而非作
<lb n="0514b02"/>者。餘二十四諦是我之所受用　二自性以
<lb n="0514b03"/>薩埵．剌闍．答<anchor xml:id="beg0514015"/>摩<anchor xml:id="end0514015"/>為體。亦名苦．樂．癡。亦名
<lb n="0514b04"/>憂．喜．暗。此三<anchor xml:id="beg0514016"/>種<anchor xml:id="end0514016"/>如我之臣佐。我若欲得
<lb n="0514b05"/>受用境時。即為我變。未變之時各住自
<lb n="0514b06"/>性。故名自性　三從自性生大。謂我思量
<lb n="0514b07"/>欲得受用諸境界時。三法即知。動轉之時
<lb n="0514b08"/>其體大故名之為大　四從大生我執。謂
<lb n="0514b09"/>緣彼我故名我執　五從我執生五唯量。
<lb n="0514b10"/>謂色．聲．香．味．觸。足前為九　六從五唯
<lb n="0514b11"/>量生五大。謂地．水．火．風．空。足前為十四。
<lb n="0514b12"/>謂色能生火。以火赤色故。聲能生空。以空
<lb n="0514b13"/>中有聲故。香能生地<anchor xml:id="beg0514017"/>地<anchor xml:id="end0514017"/>中多香故。味能生
<lb n="0514b14"/>水。以水中多味故。觸能生風<anchor xml:id="beg0514018"/>能<anchor xml:id="end0514018"/>觸身故
<lb n="0514b15"/>　七從五大生十一根。謂眼．耳．鼻．舌．身．意．
<lb n="0514b16"/>手．足．大便處．小便處．<anchor xml:id="beg0514019"/>語具<anchor xml:id="end0514019"/>即是肉舌。足
<lb n="0514b17"/>前為二十五諦　謂火能生眼還能見色。
<lb n="0514b18"/>空能生耳還能聞聲。地能生鼻還能嗅香。
<lb n="0514b19"/>水能生舌還能嘗味。風能生身還能覺觸。
<lb n="0514b20"/>五大竝能生意．手．足．大便處．小便處．語具。
<lb n="0514b21"/>彼計肉心名意。彼宗所執諸法是常。如轉
<lb n="0514b22"/>變金成<anchor xml:id="beg0514020"/>環玔<anchor xml:id="end0514020"/>等。金色不改<anchor xml:id="beg0514021"/>環<anchor xml:id="end0514021"/>等相異
<lb n="0514b23"/>　若我欲得受用境時。從自性生大。從大
<lb n="0514b24"/>生我執。從我執生五唯量。從五唯量生
<lb n="0514b25"/>五大。從五大生十一根　若我不受用境
<lb n="0514b26"/>時。從十一根却入五大。從五大却入五唯
<lb n="0514b27"/>量。從五唯量却入我執。從我執却入大。從
<lb n="0514b28"/>大却入自性　今約彼宗十一根中五作業
<lb n="0514b29"/>根為難。語具謂肉舌於語有增上用。手於
<lb n="0514c01"/>執有增上。足於行有增上。大便處於棄捨
<lb n="0514c02"/>便穢增上。小便處於婬欲樂事增上。此等
<lb n="0514c03"/>竝有增上應立為根。</p>
<lb n="0514c04"/>
<p id="pT41p0514c0401">論。如是等事至有如是相。下一頌第三論主
<lb n="0514c05"/>為曇無德建立根也。以語具等自餘諸法
<lb n="0514c06"/>無根相故。不立為根。</p>
<p id="pT41p0514c0609" type="inline">論曰至是有情
<lb n="0514c07"/>本。釋所依也　內六處是有情本故是心所
<lb n="0514c08"/>依。外六處非有情本故。非心所依　有情
<lb n="0514c09"/>本者。內六處中全是有情。外六處中一分是
<lb n="0514c10"/>情。由內六處故。有扶根四境等故。根是其
<lb n="0514c11"/>本。</p>
<p id="pT41p0514c1102" type="inline">論。此相差別。已下釋餘根<anchor xml:id="beg0514022"/>作用<anchor xml:id="end0514022"/>
<lb n="0514c12"/>　此者。此上六根也。不可此有情。有情無體
<lb n="0514c13"/>故。即以六處為其體故。不可言此心．心
<lb n="0514c14"/>所法。男女相別多是色故。真諦<anchor xml:id="beg0514023"/>等<anchor xml:id="end0514023"/>
<anchor xml:id="beg0514024"/>云<anchor xml:id="end0514024"/>此
<lb n="0514c15"/>六處也　相別。令住。如文可解　此成雜染
<lb n="0514c16"/>由五受根。雜染有二。一與煩惱相應故名
<lb n="0514c17"/>雜染此即意根。二以被煩惱緣縛故。故名
<lb n="0514c18"/>雜染此通六根。</p>
<p id="pT41p0514c1807" type="inline">論。此淨資糧由信等五
<lb n="0514c19"/>者。<anchor xml:id="beg0514025"/>眼<anchor xml:id="end0514025"/>等清淨資糧謂信等五。</p>
<p id="pT41p0514c1912" type="inline">論。此成
<lb n="0514c20"/>清淨由後三根。此有<anchor xml:id="beg0514026"/>三<anchor xml:id="end0514026"/>種。若體無漏故名
<lb n="0514c21"/>清淨即唯意根。若離自煩惱縛。<anchor xml:id="beg0514027"/>及<anchor xml:id="end0514027"/>還滅故
<lb n="0514c22"/>名清淨者。即通眼等六根。</p>
<p id="pT41p0514c2211" type="inline">論。由此立
<lb n="0514c23"/>根事皆究竟。結上成根。</p>
<p id="pT41p0514c2310" type="inline">論。是故不應至
<lb n="0514c24"/>增上用故。此顯餘法非根攝<anchor xml:id="beg0514028"/>也<anchor xml:id="end0514028"/>。正理論云。
<lb n="0514c25"/>不應更立想等為根。諸煩惱中愛過最重
<lb n="0514c26"/>故。唯立受與彼為根。愛過重者。以契經說
<lb n="0514c27"/>愛與六處為生因故。又想非見煩惱生因。
<lb n="0514c28"/>餘因發生顛倒見已妄分別。想持令相續。
<lb n="0514c29"/>離正對治不可斷壞。故說此想與彼為因。
<lb n="0515a01"/>受為愛因俱通二種。受為過重煩惱因故。
<lb n="0515a02"/>通二因故。獨立為<anchor xml:id="beg0515001"/>根<anchor xml:id="end0515001"/>。</p>
<lb n="0515a03"/>
<p id="pT41p0515a0301">論。復有餘師別說根相。下一頌第<anchor xml:id="beg0515002"/>三<anchor xml:id="end0515002"/>述餘
<lb n="0515a04"/>師建立二十二根。二十二根是經說故。諸師
<lb n="0515a05"/>皆無增減其<anchor xml:id="beg0515003"/>數<anchor xml:id="end0515003"/>建立是論師意所以諸說
<lb n="0515a06"/>不同。</p>
<p id="pT41p0515a0603" type="inline">論曰至二十二根。釋頌或<anchor xml:id="beg0515004"/>字<anchor xml:id="end0515004"/>顯
<lb n="0515a07"/>餘師執。約生死流轉．還滅。最勝所依．生．住．
<lb n="0515a08"/>受用有增上故建立諸根。<anchor xml:id="beg0515005"/>生死相續是流
<lb n="0515a09"/>轉義。生死止息是還滅義。即是六處畢竟斷
<lb n="0515a10"/>滅<anchor xml:id="end0515005"/>。正理論云。生死相續是流轉義。生死止息
<lb n="0515a11"/>是還滅義。即是六<anchor xml:id="beg0515006"/>處<anchor xml:id="end0515006"/>畢竟斷滅　婆沙一百
<lb n="0515a12"/>云。流轉者謂更受生。還滅者謂趣涅槃。</p>
<lb n="0515a13"/>
<p id="pT41p0515a1301">論。流轉所依謂眼等六。此說六根為流轉
<lb n="0515a14"/>依。</p>
<p id="pT41p0515a1402" type="inline">論。生由女男從彼生故。此<anchor xml:id="beg0515007"/>意<anchor xml:id="end0515007"/>偏說
<lb n="0515a15"/>欲界胎．卵生也。此中有難。行．執有用於
<lb n="0515a16"/>口．腹。由茲不定手．足不立根。生中亦有
<lb n="0515a17"/>不依男．女根。此亦不定應非根。</p>
<p id="pT41p0515a1713" type="inline">論。
<lb n="0515a18"/>
<anchor xml:id="beg0515008"/>由命根住<anchor xml:id="end0515008"/>杖彼住故。此說眼等六根杖命
<lb n="0515a19"/>住故。</p>
<p id="pT41p0515a1903" type="inline">論。受用由五受因彼領納故。此意
<lb n="0515a20"/>顯受有增<anchor xml:id="beg0515009"/>上<anchor xml:id="end0515009"/>。</p>
<p id="pT41p0515a2006" type="inline">論。約此建立前十四根。
<lb n="0515a21"/>結也。</p>
<p id="pT41p0515a2103" type="inline">論。還滅位中至立後八根。亦約四
<lb n="0515a22"/>義以立後八。</p>
<p id="pT41p0515a2206" type="inline">論。還滅所依謂信等五。正
<lb n="0515a23"/>理釋云。生死止息是還滅義。即是六處畢竟
<lb n="0515a24"/>斷滅。此得所依謂信等五
(此得者是擇滅<anchor xml:id="beg0515010"/>得<anchor xml:id="end0515010"/>。或是六處不生。即非擇滅
<lb n="0515a25"/>得也)
。以是一切善根生長最勝因故。</p>
<p id="pT41p0515a2515" type="inline">論。於
<lb n="0515a26"/>三無漏至由後受用。正理釋云。初無漏根能
<lb n="0515a27"/>生此得。正定聚中此初生故。次無漏根令此
<lb n="0515a28"/>得住。由彼長時相續起故。後無漏根令得
<lb n="0515a29"/>受用現法樂住。彼所顯<anchor xml:id="begd1e24730"/>故<anchor xml:id="endd1e24730"/>。</p>
<p id="pT41p0515a2911" type="inline">論。根量由此
<lb n="0515b01"/>無減無增。總結數決定也。</p>
<p id="pT41p0515b0111" type="inline">論。即由此緣
<lb n="0515b02"/>經立次第。此明經中先說內六處。次說男．
<lb n="0515b03"/>女。次說命根。次說五受。次說信等五根。次
<lb n="0515b04"/>說三無漏根　不言論說次第者。以論意
<lb n="0515b05"/>根於命根後說。不依此次第也。</p>
<p id="pT41p0515b0513" type="inline">論。不
<lb n="0515b06"/>應語<anchor xml:id="beg0515011"/>具<anchor xml:id="end0515011"/>。已下彈斥外道立十一根。<anchor xml:id="beg0515012"/>有與釋
<lb n="0515b07"/>同。有與釋別<anchor xml:id="end0515012"/>。與前同者不破。<anchor xml:id="beg0515013"/>與<anchor xml:id="end0515013"/>異者即
<lb n="0515b08"/>破之　<anchor xml:id="beg0515014"/>言。不應語具至語方成故者<anchor xml:id="end0515014"/>。如能
<lb n="0515b09"/>見色不待學成。若舌於語有增上用。應自
<lb n="0515b10"/>能語不待學成。正理云。<anchor xml:id="beg0515015"/>又<anchor xml:id="end0515015"/>語具等亦不名
<lb n="0515b11"/>根。不定．雜亂．太過失故。不定失者。何等語
<lb n="0515b12"/>具立為語根。能發言音名為語具。此即是
<lb n="0515b13"/>舌。若爾則應尋．伺等法．及能引起語業諸
<lb n="0515b14"/>風。亦立為根。能發語故　又尋．伺等於發
<lb n="0515b15"/>言音是勝因故。若謂了色亦由言故。不應
<lb n="0515b16"/>獨立眼為根者。理必不然。諸生盲人雖聞
<lb n="0515b17"/>說色。不了青等差別相<anchor xml:id="begd1e24820"/>故<anchor xml:id="endd1e24820"/>。</p>
<p id="pT41p0515b1711" type="inline">論。手．足
<lb n="0515b18"/>不應至建立為根。破手．足也　異處。謂運動
<lb n="0515b19"/>　異相。謂申．屈　餘文可了　已上不定．雜
<lb n="0515b20"/>亂失也。</p>
<p id="pT41p0515b2004" type="inline">論。出大便處至起此樂故。前難
<lb n="0515b21"/>有雜亂失。後難無別增上。</p>
<p id="pT41p0515b2111" type="inline">論。又諸喉
<lb n="0515b22"/>齒至不應立根。此是太過失也。正理云。太過
<lb n="0515b23"/>失者彼所立根應無限量等　問七十五法
<lb n="0515b24"/>何故色唯五根。心王全。<anchor xml:id="beg0515016"/>通<anchor xml:id="end0515016"/>中唯取受．念．定
<lb n="0515b25"/>慧四。善中唯取信．勤二法。不相應中唯取
<lb n="0515b26"/>命根。不取餘法　答若依餘師。此十三法
<lb n="0515b27"/>於流轉．還滅有勝用故建立為根。餘用非
<lb n="0515b28"/>勝不立<anchor xml:id="beg0515017"/>根也<anchor xml:id="end0515017"/>。若依曇無德。即此十三法是
<lb n="0515b29"/>心所<anchor xml:id="beg0515018"/>依<anchor xml:id="end0515018"/>。此別。此住。此雜染。此資糧。此淨故
<lb n="0515c01"/>立為根。餘法不爾不立為根。正理問云。諸
<lb n="0515c02"/>法相望各各別有增上用故。應竝名根。答
<lb n="0515c03"/>云此極增上別說義成。如師子王．及村邑主
<lb n="0515c04"/>　如前已引此文　問此中將勝能作因
<lb n="0515c05"/>對增上果當立為根　豈能親於因緣對
<lb n="0515c06"/>果而<anchor xml:id="beg0515019"/>反不<anchor xml:id="end0515019"/>立根耶。</p>
<lb n="0515c07"/>
<p id="pT41p0515c0701">論。此中眼等至亦當廣辨。上來六頌建立二
<lb n="0515c08"/>十二根。下兩頌第二釋根體相。於中有二。
<lb n="0515c09"/>先指當餘根。後釋五受．及三無漏。此即初
<lb n="0515c10"/>也。</p>
<p id="pT41p0515c1002" type="inline">論。樂等五受至依九立三根者。後釋
<lb n="0515c11"/>五受．及三無漏根。受有三種。一攝益。二損
<lb n="0515c12"/>惱。三非損非益　又有二種。一身受。謂五識
<lb n="0515c13"/>相應。二心受。謂意識相應　身受攝益。及第
<lb n="0515c14"/>三禪心受攝益名樂受。身受損惱名苦受
<lb n="0515c15"/>　心受第二禪已下攝益名喜受。損惱名憂受
<lb n="0515c16"/>　通在身．心非損非益名捨受。</p>
<p id="pT41p0515c1612" type="inline">論曰
<lb n="0515c17"/>至名為苦根。釋苦受也。</p>
<p id="pT41p0515c1710" type="inline">論。所言悅者至
<lb n="0515c18"/>心悅名樂釋樂受也。</p>
<p id="pT41p0515c1809" type="inline">論。即此心悅至名
<lb n="0515c19"/>為喜根。釋喜受也。</p>
<p id="pT41p0515c1908" type="inline">論。第三靜慮至唯
<lb n="0515c20"/>名喜根。此釋三禪名樂。下地名喜所以。</p>
<lb n="0515c21"/>
<p id="pT41p0515c2101">論。意識相應至名曰憂根。釋憂受<anchor xml:id="begd1e24953"/>也<anchor xml:id="endd1e24953"/>。</p>
<lb n="0515c22"/>
<p id="pT41p0515c2201">論。中謂非悅至應言通二釋捨受<anchor xml:id="begd1e24962"/>也<anchor xml:id="endd1e24962"/>。</p>
<lb n="0515c23"/>
<p id="pT41p0515c2301">論。何因此二總立一根。問也。何因悅與不悅。
<lb n="0515c24"/>在身．<anchor xml:id="beg0515020"/>在<anchor xml:id="end0515020"/>心。受名各別。非悅非不悅。在心．
<lb n="0515c25"/>在身。<anchor xml:id="beg0515021"/>合<anchor xml:id="end0515021"/>為捨受。</p>
<p id="pT41p0515c2507" type="inline">論。此受在身心至身
<lb n="0515c26"/>心合一。釋妨難也。</p>
<p id="pT41p0515c2608" type="inline">論。又苦樂受至故總
<lb n="0515c27"/>立根。更重釋也。</p>
<p id="pT41p0515c2707" type="inline">論。意樂喜捨至立具知
<lb n="0515c28"/>根。此釋三無漏根　於中有二。先以九根。
<lb n="0515c29"/>於其三道立為三根。後釋三根得名所由。
<lb n="0516a01"/>此即初也。</p>
<p id="pT41p0516a0105" type="inline">論。如是三<anchor xml:id="beg0516001"/>名因<anchor xml:id="end0516001"/>何而立。自
<lb n="0516a02"/>此已下釋三根名。先問後答　問云因何
<lb n="0516a03"/>名未知<anchor xml:id="beg0516002"/>當知<anchor xml:id="end0516002"/>根等。</p>
<p id="pT41p0516a0308" type="inline">論。謂在見道至名
<lb n="0516a04"/>未知當知。此釋初無漏根名也。智名為知。
<lb n="0516a05"/>忍非<anchor xml:id="beg0516003"/>知<anchor xml:id="end0516003"/>故。在見道中苦法智忍位。有八諦
<lb n="0516a06"/>未知當知行轉。至苦法智位有七未知當知
<lb n="0516a07"/>行。乃至道類忍位有色．無色道諦未知當知
<lb n="0516a08"/>行故。故十五心皆名未知當知根也。</p>
<lb n="0516a09"/>
<p id="pT41p0516a0901">論。若在修道至名為已知。此釋第二無漏根
<lb n="0516a10"/>名也。至道類智已知諦周盡。無未曾知聖
<lb n="0516a11"/>諦之境為求知故起於聖道。但為斷除修
<lb n="0516a12"/>道惑故。於四諦境<anchor xml:id="beg0516004"/>復<anchor xml:id="end0516004"/>數數了。是故說彼名
<lb n="0516a13"/>為已知。婆沙一百四十三云。第十六心頃應
<lb n="0516a14"/>如七智。何故獨說為已知根。非已知而知
<lb n="0516a15"/>故。答此亦從多分說。謂初剎那雖與七智
<lb n="0516a16"/>相似。後諸剎那皆與彼異。從多分說悉名
<lb n="0516a17"/>已知根。一類性故　准此論文前七智唯一
<lb n="0516a18"/>剎那。道類智二乘必有多念　或聲聞．眾出
<lb n="0516a19"/>必有多念。</p>
<p id="pT41p0516a1905" type="inline">准此。重知名已知也　有
<lb n="0516a20"/>說此後更無未已知道所陵所覆。不以下著
<lb n="0516a21"/>上令不得自在。必當爾故。於知言已知。
<lb n="0516a22"/>如去時名已去。彼亦如是　准此論文。未
<lb n="0516a23"/>已知道為下。已知道為上。忍為其下。智為
<lb n="0516a24"/>其上。前為其下。後為其上。雖前七即於知
<lb n="0516a25"/>說已知。<anchor xml:id="tnote0516005"/>亦不得名為已知。<anchor xml:id="beg0516006"/>後<anchor xml:id="end0516006"/>道類忍名為
<lb n="0516a26"/>未知。故名以下著上。八智雖皆得名已
<lb n="0516a27"/>知。七智上有下故不名已知。第八上無下
<lb n="0516a28"/>故名為已知。<anchor xml:id="beg0516007"/>雖<anchor xml:id="end0516007"/>道類智不能自知。至第
<lb n="0516a29"/>二念方被智知。如須彌一塵。大海一渧。又
<lb n="0516b01"/>就<anchor xml:id="beg0516008"/>諦<anchor xml:id="end0516008"/>作法非就剎那　問修道中觀諦為
<lb n="0516b02"/>斷煩惱。及為練根<anchor xml:id="beg0516009"/>法<anchor xml:id="end0516009"/>樂等。因何但言為
<lb n="0516b03"/>斷煩惱　答初果道<anchor xml:id="begd1e25154"/>後<anchor xml:id="endd1e25154"/>必起勝果道。其勝
<lb n="0516b04"/>果道即是斷惑之加行也。又練根等恐煩惱
<lb n="0516b05"/>退。為現法樂亦是斷惑之勝進<anchor xml:id="beg0516010"/>道<anchor xml:id="end0516010"/>故。但言
<lb n="0516b06"/>斷惑義即攝餘。由斯論師唯說斷惑。</p>
<lb n="0516b07"/>
<p id="pT41p0516b0701">論。在無學道至乃至廣說。此釋具知根<anchor xml:id="beg0516011"/>名<anchor xml:id="end0516011"/>。
<lb n="0516b08"/>　知己已知者。唯說盡智。即是鈍根。謂得
<lb n="0516b09"/>盡智知我已知苦．知集等。或得盡智知
<lb n="0516b10"/>我已知苦．斷集等　或習此知已成性者。
<lb n="0516b11"/>謂得盡智．無生智也。此即利根得其二智。
<lb n="0516b12"/>我已知苦是<anchor xml:id="beg0516012"/>盡<anchor xml:id="end0516012"/>不復更知是無生智　乃
<lb n="0516b13"/>至廣說者。謂我已斷集不復更斷等。正理
<lb n="0516b14"/>論云。第三具知根體知己已知故名為知。
<lb n="0516b15"/>習知成性故。或能護知故　<anchor xml:id="beg0516013"/>抄<anchor xml:id="end0516013"/>釋云。謂無
<lb n="0516b16"/>學道云<anchor xml:id="beg0516014"/>苦<anchor xml:id="end0516014"/>我已知等名知己<anchor xml:id="beg0516015"/>已<anchor xml:id="end0516015"/>知。此名
<lb n="0516b17"/>
<anchor xml:id="beg0516016"/>知<anchor xml:id="end0516016"/>習已成性。是初得謂盡智。或能護知。是
<lb n="0516b18"/>後位即無生智。成而能護故名為具。<anchor xml:id="beg0516017"/>俱舍<anchor xml:id="end0516017"/>
<lb n="0516b19"/>亦云以初為有知。後為習成性。此<anchor xml:id="beg0516018"/>能<anchor xml:id="end0516018"/>有．能
<lb n="0516b20"/>習者名為具知。具知家根名具知根　案此
<lb n="0516b21"/>二論意有差別。若<anchor xml:id="beg0516019"/>此<anchor xml:id="end0516019"/>論以三道慧名未知
<lb n="0516b22"/>
<anchor xml:id="beg0516020"/>欲<anchor xml:id="end0516020"/>知等。即彼是根。就同依釋。是即彼是根
<lb n="0516b23"/>義<anchor xml:id="beg0516021"/>但<anchor xml:id="end0516021"/>唯是慧　若<anchor xml:id="begd1e25298"/>俱舍<anchor xml:id="endd1e25298"/>意彼之三名<anchor xml:id="beg0516022"/>目<anchor xml:id="end0516022"/>能
<lb n="0516b24"/>成行者。就依士釋。彼所有根名為彼根。即
<lb n="0516b25"/>具攝九<anchor xml:id="beg0516023"/>法<anchor xml:id="end0516023"/>　正理論云<anchor xml:id="beg0516024"/>九<anchor xml:id="end0516024"/>根相應合成此
<lb n="0516b26"/>事。故意等八亦得此名　婆沙歷七十五法
<lb n="0516b27"/>廢立。<anchor xml:id="beg0516025"/>恐煩<anchor xml:id="end0516025"/>不述。然不過此前建立門。無
<lb n="0516b28"/>
<anchor xml:id="beg0516026"/>前<anchor xml:id="end0516026"/>義者不立為根。</p>
<p id="pT41p0516b2808" type="inline">論。彼所有根至當
<lb n="0516b29"/>知根等。總結前三根名。</p>
<lb n="0516c01"/>
<p id="pT41p0516c0101">論。如是已釋至幾無漏。下第三有十四頌諸
<lb n="0516c02"/>門分別　於中有二。初六頌<anchor xml:id="beg0516027"/>有<anchor xml:id="end0516027"/>六門分別。
<lb n="0516c03"/>後八頌別約諸義分別。初一頌漏．無漏分別
<lb n="0516c04"/>　於中有三。一唯無漏。二唯有漏。三通有
<lb n="0516c05"/>漏．無漏。</p>
<p id="pT41p0516c0504" type="inline">論曰至名異體同。此明唯無
<lb n="0516c06"/>
<anchor xml:id="beg0516028"/>漏<anchor xml:id="end0516028"/>。</p>
<p id="pT41p0516c0602" type="inline">論。七有色根至色蘊攝故。此明<anchor xml:id="beg0516029"/>有<anchor xml:id="end0516029"/>
<lb n="0516c07"/>
<anchor xml:id="begd1e25403"/>漏<anchor xml:id="endd1e25403"/>詳此釋義不盡。無漏無表亦色蘊攝是
<lb n="0516c08"/>無漏故。</p>
<p id="pT41p0516c0804" type="inline">論。意樂喜捨至有漏無漏。第
<lb n="0516c09"/>三漏無漏也。</p>
<p id="pT41p0516c0906" type="inline">論。有餘師說至外異生品。
<lb n="0516c10"/>此敘化地部計。<anchor xml:id="beg0516030"/>則<anchor xml:id="end0516030"/>是<anchor xml:id="beg0516031"/>應婆沙<anchor xml:id="end0516031"/>毘<anchor xml:id="beg0516032"/>婆<anchor xml:id="end0516032"/>闍婆
<lb n="0516c11"/>提。此云分別論師。<anchor xml:id="beg0516033"/>彼<anchor xml:id="end0516033"/>引經證信等五根唯
<lb n="0516c12"/>是無漏。以契經唯說聖所有<anchor xml:id="beg0516034"/>故<anchor xml:id="end0516034"/>。謂說阿羅
<lb n="0516c13"/>漢乃至預流向有此信等五根。故知無漏
<lb n="0516c14"/>　又世尊說。若全無此信等五根我說彼住外異
<lb n="0516c15"/>生品者。又下文全無五根住外異生品。故
<lb n="0516c16"/>知無漏。雖<anchor xml:id="beg0516035"/>引重<anchor xml:id="end0516035"/>文其義是一。聖有凡無。</p>
<lb n="0516c17"/>
<p id="pT41p0516c1701">論。此非<anchor xml:id="beg0516036"/>成<anchor xml:id="end0516036"/>證至<anchor xml:id="beg0516037"/>外異生品<anchor xml:id="end0516037"/>。自下論主<anchor xml:id="beg0516038"/>破<anchor xml:id="end0516038"/>有
<lb n="0516c18"/>二。一通化地部引文證成無漏。二自引經
<lb n="0516c19"/>文證通有漏。此即初也　此非<anchor xml:id="begd1e25513"/>成<anchor xml:id="endd1e25513"/>證。總非
<lb n="0516c20"/>　依無漏根說此言故。釋所<anchor xml:id="beg0516039"/>以<anchor xml:id="end0516039"/>信等五根
<lb n="0516c21"/>通其二種。謂有漏．無漏。彼說聖有．凡無。依
<lb n="0516c22"/>無漏根說不依有漏信等五根　<anchor xml:id="beg0516040"/>云<anchor xml:id="end0516040"/>何知
<lb n="0516c23"/>然者。化地部<anchor xml:id="beg0516041"/>徵<anchor xml:id="end0516041"/>。云何知依無漏根說
<lb n="0516c24"/>　<anchor xml:id="begd1e25555"/>言<anchor xml:id="endd1e25555"/>。先依無漏至說此言故。<anchor xml:id="beg0516042"/>釋<anchor xml:id="end0516042"/>。論主釋<anchor xml:id="beg0516043"/>依<anchor xml:id="end0516043"/>
<lb n="0516c25"/>無漏信等五根<anchor xml:id="beg0516044"/>所<anchor xml:id="end0516044"/>以也。<anchor xml:id="beg0516045"/>夫<anchor xml:id="end0516045"/>建立聖人唯
<lb n="0516c26"/>有為無漏非無為有漏。彼經既以信等五根
<lb n="0516c27"/>建立聖人。故知唯依無漏根說。前說<anchor xml:id="beg0516046"/>聖<anchor xml:id="end0516046"/>
<lb n="0516c28"/>有依無漏根。既言若全無<anchor xml:id="beg0516047"/>此<anchor xml:id="end0516047"/>信等五根。故
<lb n="0516c29"/>知唯說無漏　<anchor xml:id="beg0516048"/>或<anchor xml:id="end0516048"/>諸異生至外異生品。論主
<lb n="0517a01"/>第二<anchor xml:id="beg0517001"/>釋<anchor xml:id="end0517001"/>。如文可解。</p>
<p id="pT41p0517a0108" type="inline">論。又契經說至亦
<lb n="0517a02"/>通有漏。論主引經證信等五根通有漏也。
<lb n="0517a03"/>佛未轉法輪時未有聖人。此時已說有情
<lb n="0517a04"/>根<anchor xml:id="beg0517002"/>上<anchor xml:id="end0517002"/>．中．下。故知說有漏信等五根。</p>
<p id="pT41p0517a0414" type="inline">論。
<lb n="0517a05"/>又世尊說至品類觀察。論主引第二經證
<lb n="0517a06"/>通有漏。信等五根若唯無漏。<anchor xml:id="beg0517003"/>如<anchor xml:id="end0517003"/>何實知是
<lb n="0517a07"/>集．沒．味．過患。此之四行觀有漏故。集能招
<lb n="0517a08"/>苦。沒沈沒處。味愛味<anchor xml:id="beg0517004"/>處<anchor xml:id="end0517004"/>。過患是苦。出離是
<lb n="0517a09"/>
<anchor xml:id="beg0517005"/>在<anchor xml:id="end0517005"/>
<anchor xml:id="beg0517006"/>滅<anchor xml:id="end0517006"/>。餘文可解。</p>
<p id="pT41p0517a0907" type="inline">論。故信等五根通有
<lb n="0517a10"/>漏無漏。總結證也。</p>
<lb n="0517a11"/>
<p id="pT41p0517a1101">論。如是已說至<anchor xml:id="beg0517007"/>成<anchor xml:id="end0517007"/>非異熟。下一頌第二明
<lb n="0517a12"/>是異熟．非異熟門。</p>
<p id="pT41p0517a1208" type="inline">論曰唯一命根定是
<lb n="0517a13"/>異熟。此定宗也。二十二根中。唯一命根定是
<lb n="0517a14"/>異熟　唯遮更通餘根　定遮通非異熟。</p>
<lb n="0517a15"/>
<p id="pT41p0517a1501">論。若如是者至誰之異熟。外難。<anchor xml:id="beg0517008"/>難<anchor xml:id="end0517008"/>云。
<lb n="0517a16"/>若定是異熟者留多壽行。既由第四定等
<lb n="0517a17"/>延此命根。即此命根是誰異熟。</p>
<p id="pT41p0517a1713" type="inline">論。如本
<lb n="0517a18"/>論說至壽異熟果。此有二意。一引本論證
<lb n="0517a19"/>有留壽<anchor xml:id="beg0517009"/>行<anchor xml:id="end0517009"/>。二引本論答前問也　<anchor xml:id="beg0517010"/>言<anchor xml:id="end0517010"/>。留
<lb n="0517a20"/>壽行誰之異熟者。引本論證。即是先感富
<lb n="0517a21"/>等業之異熟　云何<anchor xml:id="beg0517011"/>苾芻<anchor xml:id="end0517011"/>留多壽行者。問留
<lb n="0517a22"/>
<anchor xml:id="beg0517012"/>法<anchor xml:id="end0517012"/>　謂阿羅漢。簡有<anchor xml:id="beg0517013"/>學<anchor xml:id="end0517013"/>　成就神通。簡
<lb n="0517a23"/>慧解脫　得心自在。簡時解脫　若於僧眾
<lb n="0517a24"/>若於別人。簡餘<anchor xml:id="beg0517014"/>田<anchor xml:id="end0517014"/>　以諸命緣至隨分布施。
<lb n="0517a25"/>簡餘<anchor xml:id="beg0517015"/>物<anchor xml:id="end0517015"/>　施已發願。簡無<anchor xml:id="beg0517016"/>願<anchor xml:id="end0517016"/>　即入第四
<lb n="0517a26"/>定等。簡餘<anchor xml:id="beg0517017"/>定<anchor xml:id="end0517017"/>　從定起已至則皆轉招壽異
<lb n="0517a27"/>熟果者。<anchor xml:id="beg0517018"/>由<anchor xml:id="end0517018"/>施．定力能轉招也。由施．定
<lb n="0517a28"/>轉先不定富異熟業。令招今時壽異熟果
<lb n="0517a29"/>　或由此施．定願令延不定業也　問<anchor xml:id="beg0517019"/>何<anchor xml:id="end0517019"/>以
<lb n="0517b01"/>得知非是由今布施現招壽果。答有多文
<lb n="0517b02"/>證。婆沙一百二十六云。問理無富異熟果可
<lb n="0517b03"/>成壽異熟果。何故乃說富異熟業則轉能招
<lb n="0517b04"/>壽異熟果。答無轉果體有轉業力。謂由布
<lb n="0517b05"/>施．邊際定力轉富異熟業招壽異熟果。雖
<lb n="0517b06"/>俱可轉。而彼今時不顧富果祈壽果故
<lb n="0517b07"/>　准<anchor xml:id="beg0517020"/>此<anchor xml:id="end0517020"/>文。施為能轉不言正感　有餘師
<lb n="0517b08"/>說。有業先感壽異熟果。然有災障。由今布
<lb n="0517b09"/>施．邊際定力彼災障滅壽異熟起。雖俱可
<lb n="0517b10"/>轉而彼今時不顧富果祈壽果故　准此
<lb n="0517b11"/>論文。施為能<anchor xml:id="beg0517021"/>感<anchor xml:id="end0517021"/>。有作是說。有業先招壽異
<lb n="0517b12"/>熟果。然不決定。由今布施．邊際定力。令招
<lb n="0517b13"/>壽業決定與果　准此論文。施為能決定
<lb n="0517b14"/>也　復有欲令由施．定故引取宿世殘壽
<lb n="0517b15"/>異熟。謂阿羅漢有餘生中殘壽異熟。由今布
<lb n="0517b16"/>施．邊際定力引令現前。定力不思議令久斷
<lb n="0517b17"/>還續　准此論文。亦由施．定引也　准上
<lb n="0517b18"/>四解　第一解云。由布施．邊際定力轉富異
<lb n="0517b19"/>熟業招壽異熟果。准此論文。於僧眾等施
<lb n="0517b20"/>為轉業因。非自招<anchor xml:id="beg0517022"/>命<anchor xml:id="end0517022"/>。然<anchor xml:id="beg0517023"/>此<anchor xml:id="end0517023"/>初解即與本
<lb n="0517b21"/>論相扶。言轉富業招壽果故　第二師云。
<lb n="0517b22"/>有業先招壽異熟果。然有障<anchor xml:id="beg0517024"/>故等<anchor xml:id="end0517024"/>。此亦容
<lb n="0517b23"/>是不定業也　第三師云。有業先招壽異熟
<lb n="0517b24"/>果。然不決定　第四師云。由施．定故引取
<lb n="0517b25"/>宿世殘壽異熟　上三師釋皆與本論相違
<lb n="0517b26"/>　本論云。時彼能感富異熟業則皆轉招壽
<lb n="0517b27"/>異熟果　此後三師皆不言轉富業。但<anchor xml:id="beg0517025"/>言<anchor xml:id="end0517025"/>
<lb n="0517b28"/>壽業有障。不定。殘果。故知非與本論相扶。</p>
<lb n="0517b29"/>
<p id="pT41p0517b2901">論。復有欲令至引取受用。此是婆沙第四
<lb n="0517c01"/>家也。</p>
<p id="pT41p0517c0103" type="inline">論。云何苾芻至富異熟果。此釋捨
<lb n="0517c02"/>壽<anchor xml:id="beg0517026"/>行<anchor xml:id="end0517026"/>。准捨壽行欲捨壽行皆行施等。定知
<lb n="0517c03"/>不是轉現施業招壽之力令招富也。本欲
<lb n="0517c04"/>轉捨壽業令招富果。欲令壽<anchor xml:id="beg0517027"/>短<anchor xml:id="end0517027"/>今更造
<lb n="0517c05"/>壽業<anchor xml:id="beg0517028"/>轉<anchor xml:id="end0517028"/>令招富。於捨壽行有何用耶。故
<lb n="0517c06"/>知。留壽行中所有布施但為轉力。不招現
<lb n="0517c07"/>果。問若爾何故布施　答婆沙云。問<anchor xml:id="beg0517029"/>所<anchor xml:id="end0517029"/>留
<lb n="0517c08"/>壽行正由誰引。為由布施。為定力耶。若
<lb n="0517c09"/>由施力。不應入定。若由定力。不應行施。
<lb n="0517c10"/>有說由<anchor xml:id="beg0517030"/>施<anchor xml:id="end0517030"/>。有說由<anchor xml:id="beg0517031"/>定<anchor xml:id="end0517031"/>。如是說者俱由二
<lb n="0517c11"/>種。雖多行施。若不入定。彼終不能引壽
<lb n="0517c12"/>果故。雖數入定。若不行施。彼終不<anchor xml:id="beg0517032"/>能<anchor xml:id="end0517032"/>引
<lb n="0517c13"/>壽果故。然施力能引。<anchor xml:id="beg0517033"/>定<anchor xml:id="end0517033"/>令決定。由此故
<lb n="0517c14"/>言俱由二種　准上論文。由施命緣能引
<lb n="0517c15"/>過去招富之業感壽果也。<anchor xml:id="beg0517034"/>婆沙<anchor xml:id="end0517034"/>釋捨壽行
<lb n="0517c16"/>有六師釋。問理無壽異熟果可成富異熟
<lb n="0517c17"/>果。何故乃說壽異熟業即轉能招富異熟果
<lb n="0517c18"/>　答有三師如前留壽。唯<anchor xml:id="beg0517035"/>改<anchor xml:id="end0517035"/>壽．富有異。
<lb n="0517c19"/>皆言由施．定力。第四師<anchor xml:id="begd1e26095"/>云<anchor xml:id="endd1e26095"/>。有業先招富
<lb n="0517c20"/>異熟果麁而非妙。由今布施．邊際定力。令
<lb n="0517c21"/>
<anchor xml:id="beg0517036"/>滅<anchor xml:id="end0517036"/>麁業轉招妙果。謂彼先引長時麁果。今
<lb n="0517c22"/>由布施．定．願力故。令彼轉招<anchor xml:id="tnote0517037"/>促今時妙果。
<lb n="0517c23"/>第五釋云。復有欲令引殘富異熟業。如留
<lb n="0517c24"/>壽第四釋。婆沙論云。問若諸有情壽果富果
<lb n="0517c25"/>不決定者可有留捨。若俱決定如何留捨。
<lb n="0517c26"/>答但作分限無留捨事。譬如良醫所記分
<lb n="0517c27"/>限無能過者。此亦應然　准此論文。<anchor xml:id="beg0517038"/>留<anchor xml:id="end0517038"/>壽
<lb n="0517c28"/>行者<anchor xml:id="beg0517039"/>富<anchor xml:id="end0517039"/>．壽二業俱不定者可有留捨。若決
<lb n="0517c29"/>定者但為分限不能增減　又准此文。增
<lb n="0518a01"/>壽行者非是現施能<anchor xml:id="beg0518001"/>感<anchor xml:id="end0518001"/>。文極分明。第六尊
<lb n="0518a02"/>者妙音釋如此論。正理論云。且無分別。此
<lb n="0518a03"/>諸根中唯一命根定是異熟。<anchor xml:id="beg0518002"/>如何<anchor xml:id="end0518002"/>此命可
<lb n="0518a04"/>無分別。定果命根非異熟故。如<anchor xml:id="beg0518003"/>是<anchor xml:id="end0518003"/>命根亦
<lb n="0518a05"/>是異熟。得邊際定應果苾芻。於僧眾中或別
<lb n="0518a06"/>人所施思果故。<anchor xml:id="beg0518004"/>諸<anchor xml:id="end0518004"/>我能感富異熟業。願皆
<lb n="0518a07"/>轉招壽異熟果。本論說<anchor xml:id="beg0518005"/>故<anchor xml:id="end0518005"/>。此當婆沙初解。
<lb n="0518a08"/>准婆沙四釋中初釋<anchor xml:id="beg0518006"/>及後立<anchor xml:id="end0518006"/>由施能引定能
<lb n="0518a09"/>決定。即是現施之思。引舊業起故。名施思
<lb n="0518a10"/>果也。若作此釋。即與婆沙初釋相扶。婆沙
<lb n="0518a11"/>
<anchor xml:id="begd1e26232"/>復<anchor xml:id="endd1e26232"/>三師釋。皆違本論。不可依也。若不爾
<lb n="0518a12"/>者。即<anchor xml:id="beg0518007"/>與<anchor xml:id="end0518007"/>婆沙所解相違。又違本論<anchor xml:id="beg0518008"/>捨<anchor xml:id="end0518008"/>壽行
<lb n="0518a13"/>文。正理第二解同婆沙第三解。第三解同婆
<lb n="0518a14"/>沙第四解。瑜師正理<anchor xml:id="beg0518009"/>抄<anchor xml:id="end0518009"/>中云。<anchor xml:id="beg0518010"/>俱<anchor xml:id="end0518010"/>舍所釋并
<lb n="0518a15"/>非薩婆多正義。<anchor xml:id="beg0518011"/>應<anchor xml:id="end0518011"/>以此引不定業為正。
<lb n="0518a16"/>由不許命根是現業果。引無邊胄造婆沙
<lb n="0518a17"/>決擇云。如說一法是業果非現業果謂命
<lb n="0518a18"/>根。又不許<anchor xml:id="beg0518012"/>一<anchor xml:id="end0518012"/>業感多身。瑜師自<anchor xml:id="begd1e26300"/>云<anchor xml:id="endd1e26300"/>。然未
<lb n="0518a19"/>詳<anchor xml:id="beg0518013"/>其<anchor xml:id="end0518013"/>深趣應更思之　今詳。有部命根定
<lb n="0518a20"/>
<anchor xml:id="beg0518014"/>非<anchor xml:id="end0518014"/>現果。不許造一引業引多生果。亦不
<lb n="0518a21"/>許造多引業共感一生。今此留壽。若為通
<lb n="0518a22"/>釋。若准留壽<anchor xml:id="beg0518015"/>定<anchor xml:id="end0518015"/>願<anchor xml:id="beg0518016"/>即<anchor xml:id="end0518016"/>轉前富<anchor xml:id="beg0518017"/>果令<anchor xml:id="end0518017"/>續
<lb n="0518a23"/>今命。即有<anchor xml:id="beg0518018"/>多<anchor xml:id="end0518018"/>業感一生過。若言<anchor xml:id="beg0518019"/>令<anchor xml:id="end0518019"/>感命
<lb n="0518a24"/>不定業延。<anchor xml:id="beg0518020"/>即<anchor xml:id="end0518020"/>有與願不同過　今即以此
<lb n="0518a25"/>二義以為兩釋　一解。以定．願．及施思力
<lb n="0518a26"/>延不定業留壽得長。問若爾<anchor xml:id="beg0518021"/>豈<anchor xml:id="end0518021"/>不與願
<lb n="0518a27"/>不同。答由願富業感壽果故。此願方<anchor xml:id="beg0518022"/>能<anchor xml:id="end0518022"/>
<lb n="0518a28"/>延不定業。如以命緣施等方能延等　二
<lb n="0518a29"/>釋。即轉富業令招壽果。問若爾豈不一生
<lb n="0518b01"/>多業引。及非取而與果耶。答不許二引業
<lb n="0518b02"/>共一生受。由施．<anchor xml:id="beg0518023"/>定<anchor xml:id="end0518023"/>力資不思議。故轉其非
<lb n="0518b03"/>取滿業令招壽果。然不是一生多引業果。
<lb n="0518b04"/>如色是礙。通力不思議故而能令無<anchor xml:id="beg0518024"/>礙<anchor xml:id="end0518024"/>
<lb n="0518b05"/>　若不爾者。因何本論云富異熟業則皆轉
<lb n="0518b06"/>招壽異熟果　若言施思為引招現果者。
<lb n="0518b07"/>此即有多過失。違婆沙增．捨<anchor xml:id="beg0518025"/>文<anchor xml:id="end0518025"/>
<anchor xml:id="beg0518026"/>故<anchor xml:id="end0518026"/>。一生
<lb n="0518b08"/>多業引故。違捨壽行文。違無邊胄決擇云
<lb n="0518b09"/>一法是<anchor xml:id="beg0518027"/>業<anchor xml:id="end0518027"/>果非現業果謂命根。又不許一
<lb n="0518b10"/>業感多身。若引感富業感此身者。此<anchor xml:id="beg0518028"/>非<anchor xml:id="end0518028"/>
<lb n="0518b11"/>多<anchor xml:id="beg0518029"/>引<anchor xml:id="end0518029"/>感一生過。然兩釋中應取後釋。順
<lb n="0518b12"/>本論故　尊者法勝。說此命根亦非異熟
<lb n="0518b13"/>故。彼論說。有十三根皆通二種。此違本論
<lb n="0518b14"/>一根非業是異熟。九根非業非異<anchor xml:id="beg0518030"/>熟<anchor xml:id="end0518030"/>。十二
<lb n="0518b15"/>不定　有人釋論。第一引本論意云。此<anchor xml:id="beg0518031"/>家<anchor xml:id="end0518031"/>
<lb n="0518b16"/>意說。以布施時無貪相應思。正能感現異熟
<lb n="0518b17"/>命根。以邊際定等為緣<anchor xml:id="beg0518032"/>轉<anchor xml:id="end0518032"/>富業令感壽
<lb n="0518b18"/>果。此即現業能感現命<anchor xml:id="beg0518033"/>果<anchor xml:id="end0518033"/>。此釋為定。問同
<lb n="0518b19"/>分亦現感不。命與同分誰總。誰別。第一解
<lb n="0518b20"/>云。同分是總。命根是別。同分非現感。命根
<lb n="0518b21"/>容現感。由有總．別不同。現．非現異故。<anchor xml:id="beg0518034"/>有<anchor xml:id="end0518034"/>
<lb n="0518b22"/>同分長命根短者可延。若同分亦短者命不
<lb n="0518b23"/>可延。此論既<anchor xml:id="begd1e26559"/>云<anchor xml:id="endd1e26559"/>轉招壽果。以此故知。現
<lb n="0518b24"/>容感命。又下論云。四<anchor xml:id="beg0518035"/>業<anchor xml:id="end0518035"/>容俱作。引同分
<lb n="0518b25"/>唯三等
(云云)
　又引婆沙一百<anchor xml:id="beg0518036"/>十<anchor xml:id="end0518036"/>四三說
(云云)
<lb n="0518b26"/>　通婆沙三十<anchor xml:id="tnote0518037"/>一二云命<anchor xml:id="beg0518038"/>根<anchor xml:id="end0518038"/>．眾同分是牽引
<lb n="0518b27"/>果。<anchor xml:id="beg0518039"/>解云<anchor xml:id="end0518039"/>。引業非唯感總同分。亦能兼感別
<lb n="0518b28"/>命根故　彈曰。舊翻名總。今譯為引。舊翻
<lb n="0518b29"/>為別。今譯為滿。引滿總．別眼目異名。如何
<lb n="0518c01"/>引業兼感別命。豈非引．滿雜亂過耶　第
<lb n="0518c02"/>二解云。同分是總。命根是別。同第一解。言
<lb n="0518c03"/>差別者。俱容現感由業力故　引婆沙第
<lb n="0518c04"/>三師四業容感眾同分<anchor xml:id="beg0518040"/>證<anchor xml:id="end0518040"/>　第三解云。同
<lb n="0518c05"/>分是總。命根是別。同第一解。俱容現感同
<lb n="0518c06"/>第二解。言差別者。雖總．別不同。由彼俱容
<lb n="0518c07"/>現業感故。長即齊長。短即齊短。延即同延。
<lb n="0518c08"/>促<anchor xml:id="beg0518041"/>則<anchor xml:id="end0518041"/>同促　第四解<anchor xml:id="begd1e26657"/>云<anchor xml:id="endd1e26657"/>。同分非現感。命根
<lb n="0518c09"/>容現感。同第一解。言差別者。二俱是總
<lb n="0518c10"/>　引婆沙三十<anchor xml:id="tnote0518042"/>一二<anchor xml:id="beg0518043"/>證<anchor xml:id="end0518043"/>　第五解云。俱容現感
<lb n="0518c11"/>同第二解。二俱是總同第四解。言差別者。
<lb n="0518c12"/>或延同分。或延命根　第六解<anchor xml:id="begd1e26685"/>云<anchor xml:id="endd1e26685"/>。俱容現
<lb n="0518c13"/>感同第二解。二俱是總同第四解。<anchor xml:id="begd1e26693"/>云<anchor xml:id="endd1e26693"/>差
<lb n="0518c14"/>別者。既俱容現感。又同是總。長即齊長。短
<lb n="0518c15"/>即同短。延<anchor xml:id="begd1e26703"/>即<anchor xml:id="endd1e26703"/>同延。促則同促。雖作六解初
<lb n="0518c16"/>解稍勝。非但順多論文。亦乃於理為善
<lb n="0518c17"/>　今詳光師所引。論云時彼能感富異熟業。
<lb n="0518c18"/>則皆轉招壽異熟果。謂是轉現施思之業為
<lb n="0518c19"/>所轉業招現命根。違婆沙四釋及能轉所轉
<lb n="0518c20"/>義<anchor xml:id="beg0518044"/>也<anchor xml:id="end0518044"/>。<anchor xml:id="beg0518045"/>及<anchor xml:id="end0518045"/>違捨壽行文如前已述。亦違自
<lb n="0518c21"/>釋。施思既已招命。何更用定．願轉　言命
<lb n="0518c22"/>是滿。復違婆沙三十<anchor xml:id="tnote0518046"/>一二文。及正理十六<anchor xml:id="beg0518047"/>文<anchor xml:id="end0518047"/>。
<lb n="0518c23"/>如後當述　又云命根及同分俱能令六處
<lb n="0518c24"/>住時長．短。不得論意如<anchor xml:id="beg0518048"/>前已<anchor xml:id="end0518048"/>述　問命．
<lb n="0518c25"/>及同分誰是引果　答婆沙三十<anchor xml:id="fxT41p0518c05"/>一云。復次
<lb n="0519a01"/>命根．眾同分是牽引果。又正理十六云。要意
<lb n="0519a02"/>業牽引命．眾同分　又云。身．語二業定不
<lb n="0519a03"/>能引命．眾同分。不爾便違契<anchor xml:id="beg0519001"/>經正理<anchor xml:id="end0519001"/>。經
<lb n="0519a04"/>言劣界思所引故。<anchor xml:id="beg0519002"/>此<anchor xml:id="end0519002"/>說欲有命．眾同分
<lb n="0519a05"/>　又云。又非次第一一極微牽引命根及眾同
<lb n="0519a06"/>分一心起故　正理此文與婆沙三十<anchor xml:id="tnote0519003"/>
<anchor xml:id="mod0519003"/>一
<lb n="0519a07"/>同。既有正文說命是引。無文說命是滿。不
<lb n="0519a08"/>可<anchor xml:id="fxT41p0519a01"/>准義云命<anchor xml:id="beg0519004"/>滿<anchor xml:id="end0519004"/>而違正文　問若爾何
<lb n="0519a09"/>故婆沙一百一十四解四業三說。一云。生．
<lb n="0519a10"/>後二業感眾同分．及滿。現及不定感滿非
<lb n="0519a11"/>眾同分。二云。三感眾同分．及滿除現。現能
<lb n="0519a12"/>感滿非眾同分。三云。四能感眾同分．及滿
<lb n="0519a13"/>　婆沙既對滿說眾同分不言命根。故知
<lb n="0519a14"/>命唯是滿　答彼文明四業感果引．滿差別。
<lb n="0519a15"/>引中舉眾同分。命可例同。婆沙三十<anchor xml:id="fxT41p0519a02"/>一正
<lb n="0519a16"/>明眾同分．命根是何果故。具說二種牽引
<lb n="0519a17"/>果也。四業中是准義。三十<anchor xml:id="fxT41p0519a03"/>一<anchor xml:id="beg0519005"/>及<anchor xml:id="end0519005"/>正理是正
<lb n="0519a18"/>文。不可釋正文從准義也。此論云。引同
<lb n="0519a19"/>分唯三。即是第二師義。由引有命及同分
<lb n="0519a20"/>故。言引同分欲簡命根。若唯同分是引。但
<lb n="0519a21"/>應言引。何用同分之言　問命及同分俱是
<lb n="0519a22"/>引果。何故唯說留捨命行。不說留捨同分
<lb n="0519a23"/>　答二用別故。故論云。一趣生等諸有情類
<lb n="0519a24"/>所有身形諸根業用。及飲食等互相似因。并
<lb n="0519a25"/>其展轉相樂欲因名眾同分。故有別法能
<lb n="0519a26"/>轉煖．識相續住因說名為壽。又命根增上
<lb n="0519a27"/>用。謂能令眾同分相續住等。准此故知延．
<lb n="0519a28"/>促是命。非是眾同分也。</p>
<p id="pT41p0519a2810" type="inline">論。尊者妙音
<lb n="0519a29"/>至捨壽行。如文可解。</p>
<p id="pT41p0519a2909" type="inline">論。應如是說至皆
<lb n="0519b01"/>是異熟。此述論主釋也。如文可解。正理破
<lb n="0519b02"/>云。而經主言由勝定力引取未曾諸根大種
<lb n="0519b03"/>住時勢分。如此命根非是異熟。餘是異熟
<lb n="0519b04"/>　此言非理。所以者何。且彼唯說諸根大種住
<lb n="0519b05"/>時勢分名為命根。如後當破。設許如是。隨
<lb n="0519b06"/>執彼為長養等<anchor xml:id="beg0519006"/>性<anchor xml:id="end0519006"/>。皆不應理。且不應執
<lb n="0519b07"/>是長養性。彼能<anchor xml:id="beg0519007"/>訪護<anchor xml:id="end0519007"/>異熟果故。所防異熟
<lb n="0519b08"/>已轉盡故。不應異熟相續斷已獨有長養。
<lb n="0519b09"/>太過失故。亦不應執是等流性。眼等無別
<lb n="0519b10"/>等流性故。無記非善等流果故。又界應成
<lb n="0519b11"/>雜亂過故。亦不應執是異熟性。定非欲界
<lb n="0519b12"/>異熟因故。又彼自許如是事故。然其所說
<lb n="0519b13"/>迷謬難詳。任更指陳。彼名何法而言此命
<lb n="0519b14"/>非異熟<anchor xml:id="beg0519008"/>耶<anchor xml:id="end0519008"/>。</p>
<p id="pT41p0519b1405" type="inline">論。因論生論至二種堪能
<lb n="0519b15"/>者。釋留壽行所以。可知。</p>
<p id="pT41p0519b1510" type="inline">論。復何因緣
<lb n="0519b16"/>至猶如捨眾病。釋捨壽行所以。如文可解。</p>
<lb n="0519b17"/>
<p id="pT41p0519b1701">論。此中應知至無煩惱故。釋留捨壽處．
<lb n="0519b18"/>人等也　處唯三洲　趣。唯是人　依。唯男．
<lb n="0519b19"/>女　根。唯不時解脫。慧．俱解脫者。唯俱解脫
<lb n="0519b20"/>　得邊際定諸阿羅漢。辨位　由彼身中有自
<lb n="0519b21"/>在定。簡鈍根　無煩惱故。簡有學。</p>
<p id="pT41p0519b2113" type="inline">論。
<lb n="0519b22"/>經說世尊至由此暫住名為命行。此釋經中
<lb n="0519b23"/>壽<anchor xml:id="beg0519009"/>行<anchor xml:id="end0519009"/>命行二名差別。如文可解。</p>
<p id="pT41p0519b2313" type="inline">論。多
<lb n="0519b24"/>言為顯至不應言行。釋多命壽。然有三解
<lb n="0519b25"/>　第一解云。此顯命壽留．捨多念。非一剎那
<lb n="0519b26"/>有留．捨義故。<anchor xml:id="beg0519010"/>婆<anchor xml:id="end0519010"/>沙云。多言顯示所留．所
<lb n="0519b27"/>捨非一剎那。行言為顯<anchor xml:id="beg0519011"/>示<anchor xml:id="end0519011"/>
<anchor xml:id="beg0519012"/>所<anchor xml:id="end0519012"/>留．<anchor xml:id="begd1e27005"/>所<anchor xml:id="endd1e27005"/>捨是
<lb n="0519b28"/>無常法　第二有部解云。有說。此多言者。為
<lb n="0519b29"/>遮正量部計<anchor xml:id="beg0519013"/>有<anchor xml:id="end0519013"/>一命壽實體經多時住。初
<lb n="0519c01"/>起名生。終盡名滅。中間名住異。行言為顯
<lb n="0519c02"/>留．捨多念。命行．壽行念念體別非一命壽
<lb n="0519c03"/>經多時住　第三經部師說。多言為顯無
<lb n="0519c04"/>一實命壽體。但於五蘊眾多行上。假立如
<lb n="0519c05"/>是命．壽二名故說多行。若謂不然。不應
<lb n="0519c06"/>言行。但可應言留多命捨多壽。以此行
<lb n="0519c07"/>是有為通名非唯命壽。</p>
<p id="pT41p0519c0710" type="inline">論。世尊何故至
<lb n="0519c08"/>煩惱魔故。此明世尊留．捨。如文可解。婆沙
<lb n="0519c09"/>
<anchor xml:id="beg0519014"/>百<anchor xml:id="end0519014"/>二十六云。經說世尊留多命行。捨多壽
<lb n="0519c10"/>行。其義云何。有作是說。諸佛世尊捨第三
<lb n="0519c11"/>分壽。<anchor xml:id="beg0519015"/>有作是說。諸佛世尊捨第五分壽。若
<lb n="0519c12"/>說諸佛捨第三分壽<anchor xml:id="end0519015"/>者。彼說世尊釋迦牟尼
<lb n="0519c13"/>壽量應住一百二十。捨後四十但受八十。
<lb n="0519c14"/>問佛出世時。此洲人壽不過百歲。何故世尊
<lb n="0519c15"/>
<anchor xml:id="beg0519016"/>釋迦牟尼<anchor xml:id="end0519016"/>壽百二十。答如佛色．<anchor xml:id="beg0519017"/>力<anchor xml:id="end0519017"/>．種姓．富
<lb n="0519c16"/>貴．徒眾．<anchor xml:id="beg0519018"/>智<anchor xml:id="end0519018"/>見。勝餘有情。壽量亦應過眾
<lb n="0519c17"/>人故。若說諸佛捨第五分壽者。彼說世尊
<lb n="0519c18"/>釋迦牟尼所感壽量應<anchor xml:id="beg0519019"/>住<anchor xml:id="end0519019"/>百年。捨後二十
<lb n="0519c19"/>但受八十。問諸佛色．<anchor xml:id="beg0519020"/>力<anchor xml:id="end0519020"/>．種姓．富貴．徒眾．
<lb n="0519c20"/>
<anchor xml:id="begd1e27121"/>智<anchor xml:id="endd1e27121"/>見。勝餘有情。何故壽量與眾人等。答
<lb n="0519c21"/>生在爾所壽量時故。由此經言捨壽行者。
<lb n="0519c22"/>謂捨四十或二十歲　正理<anchor xml:id="beg0519021"/>二<anchor xml:id="end0519021"/>十二同婆
<lb n="0519c23"/>
<anchor xml:id="beg0519022"/>沙<anchor xml:id="end0519022"/>。</p>
<p id="pT41p0519c2302" type="inline">論。傍論已竟至皆通二類。釋憂根．
<lb n="0519c24"/>及信等八根。是有記故唯非異熟。七色根．意
<lb n="0519c25"/>根．除憂四受。十二通異熟．非異熟。</p>
<p id="pT41p0519c2514" type="inline">論。
<lb n="0519c26"/>七有色根至餘皆異熟。重釋。如文可解。</p>
<lb n="0519c27"/>
<p id="pT41p0519c2701">論。若說憂根至順捨受業。外難。既有三<anchor xml:id="beg0519023"/>順<anchor xml:id="end0519023"/>
<lb n="0519c28"/>受業。<anchor xml:id="beg0519024"/>喜．捨即是異熟。故順受業<anchor xml:id="end0519024"/>。亦是順<anchor xml:id="beg0519025"/>憂<anchor xml:id="end0519025"/>
<lb n="0519c29"/>異熟業也。</p>
<p id="pT41p0519c2905" type="inline">論。依受相應至名順樂受觸。有
<lb n="0520a01"/>部通難。此是相應名順。非順異熟果也。</p>
<lb n="0520a02"/>
<p id="pT41p0520a0201">論。若爾至亦應如是。外將喜．<anchor xml:id="beg0520001"/>捨<anchor xml:id="end0520001"/>受<anchor xml:id="beg0520002"/>例<anchor xml:id="end0520002"/>。
<lb n="0520a03"/>亦應唯據相應名順。</p>
<p id="pT41p0520a0309" type="inline">論。一經說故至
<lb n="0520a04"/>理皆無失。有部通也。言順異熟於我無違。
<lb n="0520a05"/>相應名順亦是於我無違。</p>
<p id="pT41p0520a0511" type="inline">論。無逃難處
<lb n="0520a06"/>至憂非異熟。外重徵也。</p>
<p id="pT41p0520a0610" type="inline">論。以憂分別至
<lb n="0520a07"/>異熟不爾。有部釋也。</p>
<p id="pT41p0520a0709" type="inline">論。若爾喜根至
<lb n="0520a08"/>生及止息故。外人將喜根例難也。</p>
<p id="pT41p0520a0814" type="inline">論。若
<lb n="0520a09"/>許憂根至名果已熟。有部<anchor xml:id="beg0520003"/>反<anchor xml:id="end0520003"/>難外<anchor xml:id="beg0520004"/>人<anchor xml:id="end0520004"/>。</p>
<lb n="0520a10"/>
<p id="pT41p0520a1001">論。亦應如是至名果已熟。外引喜根例
<lb n="0520a11"/>釋。</p>
<p id="pT41p0520a1102" type="inline">論。毘婆沙師至故非異熟。有部引婆
<lb n="0520a12"/>沙釋。正理論云。何緣定謂憂非異熟。此是
<lb n="0520a13"/>異熟不應理故。云何不應。離欲貪者不隨
<lb n="0520a14"/>轉故。異熟不然。設<anchor xml:id="beg0520005"/>計<anchor xml:id="end0520005"/>隨轉應如苦根。阿
<lb n="0520a15"/>羅漢等亦可知有。而實非有。經所遮故。如
<lb n="0520a16"/>契經說。設見大師般涅槃位。亦無愁等又
<lb n="0520a17"/>無用故。善亦不行。非能攝益如喜根<anchor xml:id="begd1e27285"/>故<anchor xml:id="endd1e27285"/>。</p>
<lb n="0520a18"/>
<p id="pT41p0520a1801">論。若<anchor xml:id="beg0520006"/>爾<anchor xml:id="end0520006"/>至何相知有。外人徵喜根有相
<lb n="0520a19"/>也。</p>
<p id="pT41p0520a1902" type="inline">論。隨彼有相至定非異熟。此有部
<lb n="0520a20"/>釋有喜無憂相也。</p>
<p id="pT41p0520a2008" type="inline">論。眼等八根至是
<lb n="0520a21"/>惡異熟。<anchor xml:id="beg0520007"/>此釋異熟<anchor xml:id="end0520007"/>諸根於善．惡趣異熟不
<lb n="0520a22"/>同。</p>
<p id="pT41p0520a2202" type="inline">論。於善趣中至善業引故。此釋伏
<lb n="0520a23"/>難。如文可解。</p>
<lb n="0520a24"/>
<p id="pT41p0520a2401">論。如是已說至幾無異熟。下一頌第三明有
<lb n="0520a25"/>異熟．無異熟門。</p>
<p id="pT41p0520a2507" type="inline">論曰至<anchor xml:id="beg0520008"/>定<anchor xml:id="end0520008"/>有異熟。釋頌
<lb n="0520a26"/>第一句也。</p>
<p id="pT41p0520a2605" type="inline">論。依唯越義頌說定聲。釋
<lb n="0520a27"/>頌定字。</p>
<p id="pT41p0520a2704" type="inline">論。謂顯憂根至故越次說。釋
<lb n="0520a28"/>
<anchor xml:id="beg0520009"/>越<anchor xml:id="end0520009"/>次<anchor xml:id="beg0520010"/>第<anchor xml:id="end0520010"/>　先說憂根定有異熟所以。一以
<lb n="0520a29"/>唯有異熟。二以兼具二義。由此二故越次
<lb n="0520b01"/>先說憂根定有異熟。</p>
<p id="pT41p0520b0109" type="inline">論。具二義者至唯
<lb n="0520b02"/>散地故。釋二義也。唯有異熟有其二義。一
<lb n="0520b03"/>非無記。二非無漏。憂根具有故先說也。</p>
<lb n="0520b04"/>
<p id="pT41p0520b0401">論。由此越次至定有異熟。此結先說憂根定
<lb n="0520b05"/>有異熟所以。</p>
<p id="pT41p0520b0506" type="inline">論。眼等前八至三無漏故。
<lb n="0520b06"/>釋十一根定無異熟　無異熟有二義。一無
<lb n="0520b07"/>記故。二無漏故。眼等八根唯有一義。謂無記
<lb n="0520b08"/>故。無無漏也。三無漏根唯有一義。謂無漏
<lb n="0520b09"/>故。無無記也。雖有定無異熟之義。不兼
<lb n="0520b10"/>二故。不越次說。於第二說定無異熟。</p>
<lb n="0520b11"/>
<p id="pT41p0520b1101">論。餘皆通二至皆通二類。<anchor xml:id="beg0520011"/>准<anchor xml:id="end0520011"/>唯有記有漏有
<lb n="0520b12"/>異熟。唯無記無漏無異熟。釋餘十根通二種
<lb n="0520b13"/>也。先略後廣。此即略也。</p>
<p id="pT41p0520b1310" type="inline">論。意樂喜捨至
<lb n="0520b14"/>無異熟。此釋四根通有漏．無漏。通三性。若
<lb n="0520b15"/>非無漏非無記者。一向有異熟。若無記無漏
<lb n="0520b16"/>者。無異熟。</p>
<p id="pT41p0520b1605" type="inline">論。苦<anchor xml:id="beg0520012"/>根<anchor xml:id="end0520012"/>至<anchor xml:id="beg0520013"/>無<anchor xml:id="end0520013"/>異熟。此釋
<lb n="0520b17"/>苦根唯有漏通三性。唯無記性無異熟。</p>
<lb n="0520b18"/>
<p id="pT41p0520b1801">論。信等五根至無異熟。此釋五根通漏．無
<lb n="0520b19"/>漏唯是善性。若有漏者即有異熟。</p>
<lb n="0520b20"/>
<p id="pT41p0520b2001">論。如是已說至幾無記。下一頌第四三性分
<lb n="0520b21"/>別門也。</p>
<p id="pT41p0520b2104" type="inline">論曰至故先說。此釋信等八根
<lb n="0520b22"/>先說所以。二十二根信等是後。次前門中<anchor xml:id="begd1e27457"/>復<anchor xml:id="endd1e27457"/>
<lb n="0520b23"/>明信等。故乘前便說信等根。</p>
<p id="pT41p0520b2312" type="inline">論。憂根
<lb n="0520b24"/>唯通至無記性。釋餘十四<anchor xml:id="beg0520014"/>根<anchor xml:id="end0520014"/>。如文可解。憂
<lb n="0520b25"/>根唯通善．不善性不通無記者。婆沙一百
<lb n="0520b26"/>四十四釋憂非無記云。憂根<anchor xml:id="beg0520015"/>且<anchor xml:id="end0520015"/>非有覆無
<lb n="0520b27"/>記。由與欲界有身見．邊執見不相應故。所
<lb n="0520b28"/>以者何。行相異故。彼二見歡行相轉。憂根戚
<lb n="0520b29"/>行相轉。互相違法不相應故。憂根亦非無
<lb n="0520c01"/>覆無記。非威<anchor xml:id="beg0520016"/>儀<anchor xml:id="end0520016"/>．工巧處．異熟生所攝故。問
<lb n="0520c02"/>何故憂根非威儀路所攝。答憂根分別轉。威
<lb n="0520c03"/>儀路無分別轉。若威儀路有憂根者。設有
<lb n="0520c04"/>分別我今應作如是威儀如佛世尊。或
<lb n="0520c05"/>如馬勝。即分別時便應已住如是威儀。然
<lb n="0520c06"/>威儀路無此分別。故威儀路無有憂根。問
<lb n="0520c07"/>何故憂根非工巧處。答憂根分別轉。工巧處
<lb n="0520c08"/>無分別轉。若工巧處有憂根者。設有分別
<lb n="0520c09"/>我今應作如是工巧如佛世尊<anchor xml:id="beg0520017"/>或<anchor xml:id="end0520017"/>如妙業
<lb n="0520c10"/>天子。即分別時已應成辨如是工巧。然工
<lb n="0520c11"/>巧處無此分別。故工巧處無有憂根。問何
<lb n="0520c12"/>故憂根非異熟生。答憂根分別轉。異熟生無
<lb n="0520c13"/>分別轉。若異熟生有憂根者。設有分別我
<lb n="0520c14"/>今應受如是異熟如佛世尊。或如轉輪聖
<lb n="0520c15"/>王。即分別時便應現受如是異熟。然異熟
<lb n="0520c16"/>生無此分別。故異熟生無有憂根　廣如
<lb n="0520c17"/>彼釋　問何故受通三性。念．定．慧不通三
<lb n="0520c18"/>性。答受<anchor xml:id="beg0520018"/>全中<anchor xml:id="end0520018"/>建立二十二<anchor xml:id="beg0520019"/>根<anchor xml:id="end0520019"/>故。所以說
<lb n="0520c19"/>
<anchor xml:id="beg0520020"/>四<anchor xml:id="end0520020"/>受通三性。念．定．慧唯善入二十二根
<lb n="0520c20"/>故。所以不通三性。如建立二十二根中說。</p>
<lb n="0520c21"/>
<p id="pT41p0520c2101">論如是已說至幾無色界繫。下一頌第五明
<lb n="0520c22"/>界繫門。</p>
<p id="pT41p0520c2204" type="inline">論曰至<anchor xml:id="beg0520021"/>十<anchor xml:id="end0520021"/>九根。此明欲界唯
<lb n="0520c23"/>有十九根。除<anchor xml:id="beg0520022"/>後<anchor xml:id="end0520022"/>三無漏根故。</p>
<p id="pT41p0520c2312" type="inline">論。色界
<lb n="0520c24"/>如前至亦通色界繫。明十五根通色界繫
<lb n="0520c25"/>　通言<anchor xml:id="beg0520023"/>欲<anchor xml:id="end0520023"/>顯<anchor xml:id="beg0520024"/>色<anchor xml:id="end0520024"/>界亦有。兼除女．男．憂．苦。</p>
<lb n="0520c26"/>
<p id="pT41p0520c2601">論。除女男者至身醜陋故。此釋色界無男．
<lb n="0520c27"/>女根所以。一以離婬欲法故　若爾因何
<lb n="0520c28"/>有其鼻．舌。為釋伏難故言醜陋不同鼻
<lb n="0520c29"/>舌有嚴身用。</p>
<p id="pT41p0520c2906" type="inline">論。若爾何故說彼為男。
<lb n="0521a01"/>難也。男．女二名由二根得。彼無男根。何故
<lb n="0521a02"/>名男。</p>
<p id="pT41p0521a0203" type="inline">論。於何處說。反問也。</p>
<p id="pT41p0521a0211" type="inline">論。契
<lb n="0521a03"/>經中說至男身為梵。引經說也。</p>
<p id="pT41p0521a0313" type="inline">論。別
<lb n="0521a04"/>有男相至男身所有者。此通<anchor xml:id="beg0521001"/>經<anchor xml:id="end0521001"/>。雖無男根。
<lb n="0521a05"/>而有男身眾相故名男也。非如欲界無男
<lb n="0521a06"/>根<anchor xml:id="beg0521002"/>即<anchor xml:id="end0521002"/>無男相。</p>
<p id="pT41p0521a0606" type="inline">論。無苦根者至不善法
<lb n="0521a07"/>故。釋無苦所<anchor xml:id="beg0521003"/>以<anchor xml:id="end0521003"/>身淨妙故無等流苦。無不
<lb n="0521a08"/>善法故無異熟苦也。</p>
<p id="pT41p0521a0809" type="inline">論。無憂根者至惱
<lb n="0521a09"/>害事故。釋無憂所以也　一以所依身定
<lb n="0521a10"/>
<anchor xml:id="beg0521004"/>潤<anchor xml:id="end0521004"/>故無憂　二以無憂境故無憂也。</p>
<lb n="0521a11"/>
<p id="pT41p0521a1101">論。無色如前至信等五根。明無色界唯八根
<lb n="0521a12"/>也　言。通者。顯下界亦有。</p>
<lb n="0521a13"/>
<p id="pT41p0521a1301">論。如是已說至幾非所斷。下一頌第六三斷
<lb n="0521a14"/>分別門也。</p>
<p id="pT41p0521a1405" type="inline">論曰至非無漏故。<anchor xml:id="beg0521005"/>明<anchor xml:id="end0521005"/>四根
<lb n="0521a15"/>通<anchor xml:id="beg0521006"/>三<anchor xml:id="end0521006"/>也。與見．修煩惱相應故見．修斷。通
<lb n="0521a16"/>無漏故亦非所斷。憂根不通無漏故唯<anchor xml:id="beg0521007"/>見．
<lb n="0521a17"/>修<anchor xml:id="end0521007"/>所斷。但與見．修惑相應故。不通非斷。</p>
<lb n="0521a18"/>
<p id="pT41p0521a1801">論。七色命苦至皆有漏故。此明九根唯修
<lb n="0521a19"/>所斷。不染污故不與見．修煩惱相應。及非
<lb n="0521a20"/>第六意<anchor xml:id="tnote0521008"/>識根所生故非見斷。皆有漏故是修
<lb n="0521a21"/>所斷。不通非斷。</p>
<p id="pT41p0521a2107" type="inline">論。信等五根至及無漏
<lb n="0521a22"/>故。釋信等五<anchor xml:id="beg0521009"/>根<anchor xml:id="end0521009"/>。非染污故不通見斷。通
<lb n="0521a23"/>有漏故是修所斷。通無漏故亦非所斷。</p>
<lb n="0521a24"/>
<p id="pT41p0521a2401">論。最後三根至是所斷故。釋後三根唯不斷
<lb n="0521a25"/>
<anchor xml:id="beg0521010"/>也<anchor xml:id="end0521010"/>。</p>
<lb n="0521a26"/>
<p id="pT41p0521a2601">上來六頌六門分別義類差別。自下八頌<anchor xml:id="beg0521011"/>就<anchor xml:id="end0521011"/>
<lb n="0521a27"/>得等不同六門分別。</p>
<p id="pT41p0521a2709" type="inline">論。已說諸門義類差
<lb n="0521a28"/>別。結前　何界已下生後。此下一頌第一
<lb n="0521a29"/>明三界四生初得異熟根多少也。</p>
<p id="pT41p0521a2914" type="inline">論
<lb n="0521b01"/>曰至定染污故。此明欲界三生。初生唯得二
<lb n="0521b02"/>異熟根。爾時雖有意．捨二根。唯染污故非
<lb n="0521b03"/>異熟根。異熟意根無法前得。漸具根者無
<lb n="0521b04"/>眼等四．及<anchor xml:id="beg0521012"/>女．男<anchor xml:id="end0521012"/>也。</p>
<p id="pT41p0521b0408" type="inline">論。化生初位至初
<lb n="0521b05"/>得八根。明化生也。<anchor xml:id="beg0521013"/>准此<anchor xml:id="end0521013"/>化生必具諸根。</p>
<lb n="0521b06"/>
<p id="pT41p0521b0601">論。豈有二形至二形化生。釋通妨也。
<lb n="0521b07"/>
<anchor xml:id="fxT41p0521b01"/>准此善趣無有二形．化生。此上所說唯異
<lb n="0521b08"/>熟根。若兼染污竝加意．捨。</p>
<p id="pT41p0521b0811" type="inline">論。說欲界
<lb n="0521b09"/>中至色無色界。結引。</p>
<p id="pT41p0521b0909" type="inline">論。欲界欲勝至過
<lb n="0521b10"/>色無色。釋頌但言欲．色不言界也　<anchor xml:id="beg0521014"/>然
<lb n="0521b11"/>詳此釋似當煩長<anchor xml:id="end0521014"/>。</p>
<p id="pT41p0521b1108" type="inline">論。色界初得至無
<lb n="0521b12"/>形者說。釋色界也。</p>
<p id="pT41p0521b1208" type="inline">論。上唯命者至唯
<lb n="0521b13"/>命非餘。釋無色界。頌中上言以定勝生勝
<lb n="0521b14"/>故。非是在欲．色界之<anchor xml:id="beg0521015"/>上<anchor xml:id="end0521015"/>。無別處故。餘文
<lb n="0521b15"/>可解　正理論云。由此證知。命根實有。此若
<lb n="0521b16"/>非有為得何根名生無色。非善．染污名
<lb n="0521b17"/>業果生。未受彼生容現起故。又異熟心無
<lb n="0521b18"/>續生理。唯許染心能續生故。過去未來非有
<lb n="0521b19"/>論者。爾時三世異熟皆無。異熟既無。生依何
<lb n="0521b20"/>說。必應許有生依實法
(大乘有賴耶<anchor xml:id="beg0521016"/>即<anchor xml:id="end0521016"/>無過。經部有過)
婆
<lb n="0521b21"/>沙一百<anchor xml:id="beg0521017"/>四<anchor xml:id="end0521017"/>十七云。問餘無色根爾時亦得。謂
<lb n="0521b22"/>意．五受．信等五根此中何故不說。答有說。爾
<lb n="0521b23"/>時一切得者此中即說。餘無色根雖有得者。
<lb n="0521b24"/>而非一切。是故不說。謂上地沒生下地時。
<lb n="0521b25"/>雖得彼根。若自地沒還生自地彼皆不得。
<lb n="0521b26"/>是故不說　述曰。此說先不成就今之得者
<lb n="0521b27"/>名得。若自地沒還生自地。先成就故不名
<lb n="0521b28"/>為得。從下地沒生上地時。爾時善．染亦先
<lb n="0521b29"/>成就。唯異熟根無法前得。彼彼生處初獲名
<lb n="0521c01"/>得　問若言雖同欲界以報別故。此無記
<lb n="0521c02"/>根名初得者。何故得識不得眼<anchor xml:id="beg0521018"/>云<anchor xml:id="end0521018"/>。如從
<lb n="0521c03"/>二．三．四定沒生初靜慮．及欲界時。但得其
<lb n="0521c04"/>識不得其眼。而於前身已得眼故　答前
<lb n="0521c05"/>文據十八界作論。彼於眼界總說不簡
<lb n="0521c06"/>
<anchor xml:id="beg0521019"/>異界．異地<anchor xml:id="end0521019"/>．及業果別。此中辨異熟根就業
<lb n="0521c07"/>果說。雖於同地先成<anchor xml:id="beg0521020"/>眼<anchor xml:id="end0521020"/>。業果不同名之
<lb n="0521c08"/>為得。<anchor xml:id="beg0521021"/>又<anchor xml:id="end0521021"/>說。此中但問初得業所生者。初受
<lb n="0521c09"/>生位餘無色根。雖有得者而非業生故此
<lb n="0521c10"/>不說。後位所得雖業所生而非初得故此
<lb n="0521c11"/>不說。此論意與後文同也。</p>
<lb n="0521c12"/>
<p id="pT41p0521c1201">論。說異熟根至幾根後滅。下一頌第二明最
<lb n="0521c13"/>後滅諸根多少。</p>
<p id="pT41p0521c1307" type="inline">論曰<anchor xml:id="beg0521022"/>在無色界<anchor xml:id="end0521022"/>至於
<lb n="0521c14"/>最後滅。此釋無色<anchor xml:id="beg0521023"/>界<anchor xml:id="end0521023"/>。前先欲後無色。此文
<lb n="0521c15"/>先無色後欲者乘前義便。正理論云。又無
<lb n="0521c16"/>色言遮彼有色。有餘師說彼有色故。若不
<lb n="0521c17"/>說有實物命根。何異熟斷名無色死。若言
<lb n="0521c18"/>異熟四蘊斷故彼名死者。善染污心現在前
<lb n="0521c19"/>位應亦名死。若言彼地所受異熟猶未盡
<lb n="0521c20"/>者。如何不受而有盡期。善．染污心現在前
<lb n="0521c21"/>位。當言彼受何業異熟非不現前可名
<lb n="0521c22"/>為受。若謂於彼異熟習氣恒隨轉故名為
<lb n="0521c23"/>受者。理亦不然。所執習氣非極成故。太過
<lb n="0521c24"/>失故。異熟雖盡習氣隨故。如業習氣應無
<lb n="0521c25"/>死期。若異熟盡無習氣者。業亦不應有餘
<lb n="0521c26"/>習氣。若言習氣望現異熟如我得者。應如
<lb n="0521c27"/>我得異熟不起習氣則無。又非異熟習氣隨
<lb n="0521c28"/>轉名受。異熟非彼性故。又汝所執習氣理
<lb n="0521c29"/>無。後當廣辨　<anchor xml:id="beg0521024"/>抄<anchor xml:id="end0521024"/>釋云。我宗異熟法上得。
<lb n="0522a01"/>異熟若滅得亦隨滅。不同業得。</p>
<p id="pT41p0522a0113" type="inline">論。若
<lb n="0522a02"/>在色界至而生死故。此釋色界。如文可解。</p>
<lb n="0522a03"/>
<p id="pT41p0522a0301">論。若在欲界至唯有前八。此釋欲界。如
<lb n="0522a04"/>文可解。</p>
<p id="pT41p0522a0404" type="inline">論。如是所說依頓命終。總結
<lb n="0522a05"/>上滅依頓終。</p>
<p id="pT41p0522a0506" type="inline">論。若漸命終至前後滅義。
<lb n="0522a06"/>釋漸命終滅根多．少如文可解。</p>
<p id="pT41p0522a0613" type="inline">論。如
<lb n="0522a07"/>是所說至而命終者。結上頓．漸二種命終。但
<lb n="0522a08"/>依染．無記心而命終者。染．無記心滅根數
<lb n="0522a09"/>同。所以合說。</p>
<p id="pT41p0522a0906" type="inline">論。若在三界至如理應知。
<lb n="0522a10"/>次釋善心命終。隨<anchor xml:id="beg0522001"/>其<anchor xml:id="end0522001"/>所應於前所說捨根
<lb n="0522a11"/>位<anchor xml:id="beg0522002"/>中<anchor xml:id="end0522002"/>加信等五。</p>
<lb n="0522a12"/>
<p id="pT41p0522a1201">論。分別根中至何沙門果。下一頌第三明得
<lb n="0522a13"/>果用根多少。此中明得。通無間道解脫道。
<lb n="0522a14"/>與得果<anchor xml:id="beg0522003"/>前<anchor xml:id="end0522003"/>為引因<anchor xml:id="beg0522004"/>後<anchor xml:id="end0522004"/>轉為依因。由此前．
<lb n="0522a15"/>後二果定用二無漏根得也　此中言得。初
<lb n="0522a16"/>證名得。不說後位．及練根也。若說練根
<lb n="0522a17"/>初．後二果應八根得　又此中言得。是與
<lb n="0522a18"/>果道為其近因名之為得。</p>
<p id="pT41p0522a1811" type="inline">論曰至在
<lb n="0522a19"/>中間故。總釋邊中果名。</p>
<p id="pT41p0522a1910" type="inline">論。初預流果至
<lb n="0522a20"/>依因性故。釋初果也。正理論云。雖解脫道
<lb n="0522a21"/>於沙門果非同類因。而是相應．俱有因故
<lb n="0522a22"/>名得彼果。亦無有失。以沙門體更互相依
<lb n="0522a23"/>而得生故。展轉相望為士用果。誰復能遮。
<lb n="0522a24"/>若言加行．無間．勝進應亦爾者。許亦無失。
<lb n="0522a25"/>或已知根亦為同類因能得預流果。謂轉根
<lb n="0522a26"/>時如阿羅漢就容有說。亦無有過。</p>
<p id="pT41p0522a2614" type="inline">論。
<lb n="0522a27"/>阿羅漢果至依因性故。釋後果也。二道相資
<lb n="0522a28"/>如初果釋。雖樂．喜．捨三根容得。正得果時
<lb n="0522a29"/>唯一受故。不<anchor xml:id="beg0522005"/>越<anchor xml:id="end0522005"/>九根。雖無間．解脫道不同
<lb n="0522b01"/>時。而等流．士用果同時故。亦無有過。</p>
<lb n="0522b02"/>
<p id="pT41p0522b0201">論。中間二果至九根所得。自此已下釋中二
<lb n="0522b03"/>果。先總釋根數。後一一別釋。此即初也。</p>
<lb n="0522b04"/>
<p id="pT41p0522b0401">論。所以者何<anchor xml:id="beg0522006"/>至<anchor xml:id="end0522006"/>由九根得。釋第二果　於
<lb n="0522b05"/>中有三。一依世道由七根得。二依出世
<lb n="0522b06"/>道由八根得。三依超越由九根得。</p>
<lb n="0522b07"/>
<p id="pT41p0522b0701">論。若不還果至得一來果。自此已下釋第三
<lb n="0522b08"/>果　於中有四。三如一來果說。</p>
<p id="pT41p0522b0812" type="inline">論。總
<lb n="0522b09"/>說雖然<anchor xml:id="beg0522007"/>而有差別<anchor xml:id="end0522007"/>。已下重釋不還果也。與
<lb n="0522b10"/>其前果根數雖同。而受根有別。謂前超越
<lb n="0522b11"/>唯用捨受。依未至故。此果超越通樂．喜．
<lb n="0522b12"/>捨。容依六地證三果故。依未至．中間．及
<lb n="0522b13"/>
<anchor xml:id="beg0522008"/>第<anchor xml:id="end0522008"/>四禪即是捨受。前二禪喜。第三禪樂根。
<lb n="0522b14"/>若次第者亦與前殊。第九解脫或入根本地。
<lb n="0522b15"/>或在未至。若入<anchor xml:id="beg0522009"/>根<anchor xml:id="end0522009"/>本地加其喜根。若不入
<lb n="0522b16"/>者還同前果。婆沙一百四十八云。<anchor xml:id="beg0522010"/>問<anchor xml:id="end0522010"/>離欲
<lb n="0522b17"/>
<anchor xml:id="beg0522011"/>界<anchor xml:id="end0522011"/>染第九解脫道。誰<anchor xml:id="beg0522012"/>即<anchor xml:id="end0522012"/>入靜慮誰不入
<lb n="0522b18"/>耶。<anchor xml:id="beg0522013"/>答<anchor xml:id="end0522013"/>有說。欣多者入。厭多者不入。有說。
<lb n="0522b19"/>為求靜慮而離染者入。為求解脫而離染
<lb n="0522b20"/>者不入。有說。利根者入。鈍根者不入。已上
<lb n="0522b21"/>論文　<anchor xml:id="tnote0522014"/>又＆lac；三釋俱通。所以無評　問因何
<lb n="0522b22"/>次第證<anchor xml:id="beg0522015"/>有<anchor xml:id="end0522015"/>入根本地。超越證者即無斯理
<lb n="0522b23"/>　答離修道惑多種不同。或有欣上厭下
<lb n="0522b24"/>而斷於惑。若是利根欣心多者得入根本。
<lb n="0522b25"/>或有為求解脫。或有為求靜慮而斷於
<lb n="0522b26"/>迷惑。若是利根為求靜慮得入根本。道類
<lb n="0522b27"/>
<anchor xml:id="beg0522016"/>智<anchor xml:id="end0522016"/>雖是修道。容預多念亦有利根。然為現
<lb n="0522b28"/>觀<anchor xml:id="beg0522017"/>諦<anchor xml:id="end0522017"/>理。若依未至入於見道。不為欣上
<lb n="0522b29"/>地。不為求靜慮。入見道故不入根本
<lb n="0522c01"/>　又解。先得根本靜慮。若意樂根本即依<anchor xml:id="beg0522018"/>根<anchor xml:id="end0522018"/>
<lb n="0522c02"/>本。若意樂未至即依未至。由此無間．解脫
<lb n="0522c03"/>必同一地。斷非想惑無其上地可欣求故。
<lb n="0522c04"/>依其未至得第四果。解脫道中不入根本。</p>
<lb n="0522c05"/>
<p id="pT41p0522c0501">論。豈不根本至由九根得。<anchor xml:id="beg0522019"/>問<anchor xml:id="end0522019"/>。</p>
<p id="pT41p0522c0512" type="inline">論。
<lb n="0522c06"/>實得第四至定由九根。<anchor xml:id="beg0522020"/>答<anchor xml:id="end0522020"/>。</p>
<p id="pT41p0522c0611" type="inline">論。於不還
<lb n="0522c07"/>果中何不如是說。重<anchor xml:id="beg0522021"/>難<anchor xml:id="end0522021"/>。</p>
<p id="pT41p0522c0710" type="inline">論。以無樂根至
<lb n="0522c08"/>極堅牢故。通也。如文可解　依發智論第
<lb n="0522c09"/>十五云。幾根永斷．滅．起。得預流果。答無根
<lb n="0522c10"/>永斷。七根<anchor xml:id="beg0522022"/>滅起<anchor xml:id="end0522022"/>。一滅不起。一起不滅得預
<lb n="0522c11"/>流果　述曰。言永斷者。謂於諸根永斷繫
<lb n="0522c12"/>縛得離繫義。言起滅者。無間道滅解脫道
<lb n="0522c13"/>起。言滅不起者。無間道滅解脫<anchor xml:id="beg0522023"/>道<anchor xml:id="end0522023"/>不起。言
<lb n="0522c14"/>起不滅者。無間道<anchor xml:id="beg0522024"/>無<anchor xml:id="end0522024"/>故不滅。解脫<anchor xml:id="beg0522025"/>道新起<anchor xml:id="end0522025"/>
<lb n="0522c15"/>故言起也。得預流果時。無有一根得永
<lb n="0522c16"/>離繫縛。故言無根永斷。言七根起滅者。謂
<lb n="0522c17"/>信等<anchor xml:id="beg0522026"/>五<anchor xml:id="end0522026"/>及意．捨也。無間道滅解脫道起。一
<lb n="0522c18"/>滅不起者。謂未知根。第十五心滅<anchor xml:id="beg0522027"/>後<anchor xml:id="end0522027"/>更不
<lb n="0522c19"/>起。一起不滅者。謂<anchor xml:id="beg0522028"/>知<anchor xml:id="end0522028"/>根。第十六心起第十
<lb n="0522c20"/>五心無故不滅　幾根永斷．滅．<anchor xml:id="beg0522029"/>起<anchor xml:id="end0522029"/>。得一來
<lb n="0522c21"/>果。答若倍離欲<anchor xml:id="beg0522030"/>染<anchor xml:id="end0522030"/>入正性離生者。如證預
<lb n="0522c22"/>流<anchor xml:id="beg0522031"/>果<anchor xml:id="end0522031"/>說。若從預流<anchor xml:id="begd1e28520"/>果<anchor xml:id="endd1e28520"/>以世俗道證一來
<lb n="0522c23"/>果。無根永斷。七根滅起得一來果　述曰。
<lb n="0522c24"/>無根永斷者。同預流說。七根起滅者。亦同
<lb n="0522c25"/>預流　若從預流<anchor xml:id="begd1e28531"/>果<anchor xml:id="endd1e28531"/>以無漏道證一來果
<lb n="0522c26"/>無根永斷。八根起滅得一來果　述曰。八
<lb n="0522c27"/>根起滅者。於七根上加已知根。<anchor xml:id="beg0522032"/>俱<anchor xml:id="end0522032"/>無間道
<lb n="0522c28"/>滅。解脫道起故　幾根永斷．滅．起。得不還
<lb n="0522c29"/>果。答<anchor xml:id="beg0522033"/>若<anchor xml:id="end0522033"/>已離欲染入正性離生無根永斷。
<lb n="0523a01"/>七根滅起。一滅不起。一起不滅。得不還果
<lb n="0523a02"/>　述曰。無根永斷<anchor xml:id="beg0523001"/>者<anchor xml:id="end0523001"/>。見道第十五．六心中
<lb n="0523a03"/>不<anchor xml:id="beg0523002"/>滅<anchor xml:id="end0523002"/>根故。七根滅起者。若依未至．中間．
<lb n="0523a04"/>及第四靜慮。即是信等五．及意．捨根。若依
<lb n="0523a05"/>初．二禪即信等五．及意．喜根。若依第三禪
<lb n="0523a06"/>除喜加樂　若從一來果以世俗道證不
<lb n="0523a07"/>還果不入靜慮。四根永斷。七根滅起得不
<lb n="0523a08"/>還果　述曰。四根永斷者。謂憂．苦．女．男。離
<lb n="0523a09"/>欲<anchor xml:id="beg0523003"/>斷<anchor xml:id="end0523003"/>故。七根滅起。如預流說。若入靜慮
<lb n="0523a10"/>四根永斷。六根滅起。一滅不起。一起不滅。
<lb n="0523a11"/>
<anchor xml:id="beg0523004"/>得不還果<anchor xml:id="end0523004"/>　述曰。六根滅起。<anchor xml:id="beg0523005"/>謂<anchor xml:id="end0523005"/>信等五．及
<lb n="0523a12"/>
<anchor xml:id="beg0523006"/>喜<anchor xml:id="end0523006"/>意根。一滅不起。謂捨根。一起不滅。謂喜
<lb n="0523a13"/>根　若從一來<anchor xml:id="begd1e28635"/>果<anchor xml:id="endd1e28635"/>以無漏道證不還果。不
<lb n="0523a14"/>入靜慮四根永斷。八根滅起得不還果
<lb n="0523a15"/>　述曰八根滅起者。謂七根上加<anchor xml:id="begd1e28644"/>知<anchor xml:id="endd1e28644"/>根　若
<lb n="0523a16"/>入靜慮四根永斷。七<anchor xml:id="begd1e28653"/>根<anchor xml:id="endd1e28653"/>滅起。一滅不起。一
<lb n="0523a17"/>起不滅得不還果　述曰。七滅起者。謂信
<lb n="0523a18"/>等五．及意<anchor xml:id="begd1e28662"/>知<anchor xml:id="endd1e28662"/>根。一滅不起者捨根。一起不
<lb n="0523a19"/>滅謂喜根　幾根永斷滅起得阿羅漢果。答
<lb n="0523a20"/>若依未至證阿羅漢果。一根永斷。七根永
<lb n="0523a21"/>斷滅起。一滅不起。一起不滅得阿羅漢<anchor xml:id="begd1e28675"/>果<anchor xml:id="endd1e28675"/>。
<lb n="0523a22"/>如依未至。依靜慮中間．第四靜慮．三無色
<lb n="0523a23"/>定亦爾　述曰。一根永斷者。謂命根。七根永
<lb n="0523a24"/>斷滅起者。信等五根．及意．捨。一滅不起<anchor xml:id="begd1e28686"/>知<anchor xml:id="endd1e28686"/>
<lb n="0523a25"/>根。一起不滅謂具知根　若依初靜慮證阿
<lb n="0523a26"/>羅漢果。二根永斷。六根永斷滅起。一根滅起。
<lb n="0523a27"/>一滅不起。一起不滅得阿羅漢果。如依初
<lb n="0523a28"/>靜慮<anchor xml:id="beg0523007"/>依<anchor xml:id="end0523007"/>第二．第三靜慮亦爾　述曰。二根
<lb n="0523a29"/>永斷者。謂命．捨根。六根永斷滅起。謂信等五
<lb n="0523b01"/>及意根。一根起滅者。若初．二靜慮喜根。第三
<lb n="0523b02"/>靜慮樂根。一滅不起。<anchor xml:id="begd1e28717"/>知<anchor xml:id="endd1e28717"/>根。一起不滅。謂具
<lb n="0523b03"/>知根。</p>
<lb n="0523b04"/>
<p id="pT41p0523b0401">論。今應思擇。下<anchor xml:id="beg0523008"/>有<anchor xml:id="end0523008"/>三行頌。第四明隨成
<lb n="0523b05"/>就一根定成根多少也。於中有定成三．四
<lb n="0523b06"/>．<anchor xml:id="beg0523009"/>五<anchor xml:id="end0523009"/>．七．八．十一．十三。無定成一．二．六．九
<lb n="0523b07"/>．十．十二．十四。</p>
<p id="pT41p0523b0706" type="inline">論曰<anchor xml:id="beg0523010"/>命意捨中<anchor xml:id="end0523010"/>至<anchor xml:id="beg0523011"/>皆
<lb n="0523b08"/>定成就者<anchor xml:id="end0523011"/>。釋定成三也。於中有二。初明三
<lb n="0523b09"/>根定成。後明餘根非定。</p>
<p id="pT41p0523b0910" type="inline">
<anchor xml:id="beg0523012"/>言<anchor xml:id="end0523012"/>。命意捨中
<lb n="0523b10"/>至所餘根者。此明三根定成。此三於一切處．
<lb n="0523b11"/>時．位等皆定成也。一切眾生必有命故。及
<lb n="0523b12"/>
<anchor xml:id="beg0523013"/>通<anchor xml:id="end0523013"/>大地故。定有於受。五受之中捨遍一切
<lb n="0523b13"/>故　言。除此三根至或不成就。已下釋餘根
<lb n="0523b14"/>不<anchor xml:id="beg0523014"/>定<anchor xml:id="end0523014"/>。先總後別。此總釋也　<anchor xml:id="begd1e28807"/>言<anchor xml:id="endd1e28807"/>。此中眼耳
<lb n="0523b15"/>
<anchor xml:id="beg0523015"/>鼻舌四根<anchor xml:id="end0523015"/>。已下別釋也。總有十九根不定。
<lb n="0523b16"/>類同即合釋也　眼等四根類同故合釋。有
<lb n="0523b17"/>二處不成。一生無色界。二未得已失　身根
<lb n="0523b18"/>唯一處不成。謂生無色界　男．女二根二處
<lb n="0523b19"/>不成。謂上二界及未得．已失　<anchor xml:id="beg0523016"/>喜．樂根<anchor xml:id="end0523016"/>一
<lb n="0523b20"/>處定不成就。謂異生生三定已上　言異生
<lb n="0523b21"/>
<anchor xml:id="beg0523017"/>者<anchor xml:id="end0523017"/>。簡於聖人。聖人生上成下無漏喜．樂
<lb n="0523b22"/>根故　苦根一處定不成就。謂生上二界
<lb n="0523b23"/>　憂根一種<anchor xml:id="beg0523018"/>不<anchor xml:id="end0523018"/>定不成。謂一切離欲貪者。此二
<lb n="0523b24"/>根唯有漏故不簡凡．聖　餘文可解　<anchor xml:id="begd1e28864"/>言<anchor xml:id="endd1e28864"/>。
<lb n="0523b25"/>於非遮位至皆定成<anchor xml:id="beg0523019"/>就<anchor xml:id="end0523019"/>
<anchor xml:id="begd1e28880"/>者<anchor xml:id="endd1e28880"/>。一切處非遮者。
<lb n="0523b26"/>即是前三命．意．捨根。</p>
<p id="pT41p0523b2609" type="inline">論。若成<anchor xml:id="beg0523020"/>就樂<anchor xml:id="end0523020"/>至
<lb n="0523b27"/>及此身根。第二釋定成<anchor xml:id="beg0523021"/>四<anchor xml:id="end0523021"/>。若成就樂．及身
<lb n="0523b28"/>根定成意．命．捨故。聖生無色成就樂不
<lb n="0523b29"/>成身根。異生生第四定成就身根不成
<lb n="0523c01"/>樂根。此身．樂二根不互定成。</p>
<p id="pT41p0523c0112" type="inline">論。若成
<lb n="0523c02"/>眼根至捨樂喜根。釋定成<anchor xml:id="beg0523022"/>五<anchor xml:id="end0523022"/>。成眼等必依
<lb n="0523c03"/>身故。成喜必成樂故。所以定成五根。</p>
<lb n="0523c04"/>
<p id="pT41p0523c0401">論。第二靜慮至此成何樂根。外難。未得第三
<lb n="0523c05"/>靜慮捨欲界．初定樂根。<anchor xml:id="beg0523023"/>未得第三靜慮<anchor xml:id="end0523023"/>
<lb n="0523c06"/>定成何樂根。</p>
<p id="pT41p0523c0606" type="inline">論。當言成就至餘未得故。
<lb n="0523c07"/>答。餘淨無漏樂猶未得故。若成樂根喜即
<lb n="0523c08"/>不定。謂異生生第三定成就樂根不成喜
<lb n="0523c09"/>故。若成喜根即定成樂。聖人生上成無漏
<lb n="0523c10"/>
<anchor xml:id="beg0523024"/>必成無漏<anchor xml:id="end0523024"/>樂。異生生第二定。必成染污樂
<lb n="0523c11"/>故。</p>
<p id="pT41p0523c1102" type="inline">論。若成苦根至四受除憂。釋定
<lb n="0523c12"/>成七。成苦根定<anchor xml:id="beg0523025"/>身<anchor xml:id="end0523025"/>在欲界。身．及四受必
<lb n="0523c13"/>定成就。憂離欲捨。所以有。苦<anchor xml:id="beg0523026"/>之<anchor xml:id="end0523026"/>者容得無
<lb n="0523c14"/>憂。</p>
<p id="pT41p0523c1402" type="inline">論。若成女根至信等五根。此釋定
<lb n="0523c15"/>成八根。若成就女．男．憂．根定身在欲界。所
<lb n="0523c16"/>以七如苦說。第八即是女．男．憂根。有女．男
<lb n="0523c17"/>根容離欲。憂非定成。有憂<anchor xml:id="beg0523027"/>根<anchor xml:id="end0523027"/>容無形
<lb n="0523c18"/>
<anchor xml:id="beg0523028"/>故<anchor xml:id="end0523028"/>。女．男二根非定成就。若成信等五根定
<lb n="0523c19"/>成八根。意．命．捨三一切有<anchor xml:id="begd1e29017"/>故<anchor xml:id="endd1e29017"/>定成三根。異
<lb n="0523c20"/>生生無色界無七色根．及四受<anchor xml:id="beg0523029"/>故<anchor xml:id="end0523029"/>。是異生
<lb n="0523c21"/>故不成三無漏根。由此唯八根定。十四不
<lb n="0523c22"/>定。</p>
<p id="pT41p0523c2202" type="inline">論。若成<anchor xml:id="beg0523030"/>就<anchor xml:id="end0523030"/>具知根至及已知根。若那
<lb n="0523c23"/>含生無色界得羅漢果。即不成就七色．憂
<lb n="0523c24"/>苦。三無漏根不竝成故。眼等十一不定成
<lb n="0523c25"/>也。<anchor xml:id="beg0523031"/>若<anchor xml:id="end0523031"/>成就已知根義亦如上。</p>
<p id="pT41p0523c2512" type="inline">論。若成
<lb n="0523c26"/>
<anchor xml:id="beg0523032"/>就<anchor xml:id="end0523032"/>未知根至及未知根。<anchor xml:id="beg0523033"/>釋<anchor xml:id="end0523033"/>定成十三根。以
<lb n="0523c27"/>見道定依欲界<anchor xml:id="begd1e29083"/>故<anchor xml:id="endd1e29083"/>。如前有身．苦。已離欲
<lb n="0523c28"/>者容入見道。憂非定成。無眼等四根容
<lb n="0523c29"/>入見道。眼等不定。女．男二根漸捨命者容
<lb n="0524a01"/>不成就。故非定成。正理論云。若成未知根
<lb n="0524a02"/>定成<anchor xml:id="beg0524001"/>就<anchor xml:id="end0524001"/>十三。謂身．命．意．苦．樂．喜．捨．信等
<lb n="0524a03"/>五根．及未知根。漸命終位傳說深心厭生死
<lb n="0524a04"/>故能入見<anchor xml:id="beg0524002"/>道<anchor xml:id="end0524002"/>　<anchor xml:id="beg0524003"/>漸<anchor xml:id="end0524003"/>捨命無男女根亦容入
<lb n="0524a05"/>聖故。不可釋云以男．女互成不<anchor xml:id="beg0524004"/>定<anchor xml:id="end0524004"/>故不
<lb n="0524a06"/>說。則男．女互無數終十四。因何論文但說
<lb n="0524a07"/>十三。若言男．女互無以不定不說十四。即
<lb n="0524a08"/>是西方師義。迦濕彌羅<anchor xml:id="beg0524005"/>國<anchor xml:id="end0524005"/>師云。此中說數
<lb n="0524a09"/>不說名也。故婆沙一百五<anchor xml:id="tnote0524006"/>十十六云。若成就女．
<lb n="0524a10"/>男二根定成就過去．未來九。三世二。現在
<lb n="0524a11"/>四。過．未九者。謂四受．信等五根。三世二者。
<lb n="0524a12"/>謂意．一受。現在四者。謂<anchor xml:id="beg0524007"/>男．女<anchor xml:id="end0524007"/>．身．命。<anchor xml:id="beg0524008"/>餘<anchor xml:id="end0524008"/>不
<lb n="0524a13"/>定如前說。西方師<anchor xml:id="beg0524009"/>云。應<anchor xml:id="end0524009"/>過．未定成十。謂
<lb n="0524a14"/>五受．信等五。三世定成一。謂意。受名不定。
<lb n="0524a15"/>故迦濕彌羅國諸師云。名雖不定而數即定。
<lb n="0524a16"/>必有一受現在前故。此中說數不說名也
<lb n="0524a17"/>　又云。若成就未知當知根定成就三世
<lb n="0524a18"/>七。過去．未來三。未來．現在一。現在二。三世
<lb n="0524a19"/>七者。謂意．一受．信等五根。過．未三者。謂三
<lb n="0524a20"/>受。未現一者。謂未知當知根。現二者。謂身．
<lb n="0524a21"/>命。此二說如前　准上論文。故知女．男二
<lb n="0524a22"/>根非互有不定故不說也　問若爾何故正
<lb n="0524a23"/>理<anchor xml:id="beg0524010"/>九<anchor xml:id="end0524010"/>云。言一形者。無有二形．及與無形
<lb n="0524a24"/>得聖法故　答此說本性無形。及除去無
<lb n="0524a25"/>形。不能得聖。非是漸捨命者。准婆沙文。
<lb n="0524a26"/>不容異解。既無形以<anchor xml:id="beg0524011"/>志<anchor xml:id="end0524011"/>性不定不得入
<lb n="0524a27"/>聖。漸捨命者以深厭生死。能入聖故義不
<lb n="0524a28"/>同也　問漸命終者無形得戒以不　答亦
<lb n="0524a29"/>得戒<anchor xml:id="beg0524012"/>無失。無形不得戒不<anchor xml:id="end0524012"/>據漸命終者。
<lb n="0524b01"/>無形不得戒據本性．損壞。以多煩惱等。漸
<lb n="0524b02"/>命終者性猶未轉。何不得戒又漸捨<anchor xml:id="beg0524013"/>命<anchor xml:id="end0524013"/>眾
<lb n="0524b03"/>同分本男．女根依漸捨故無。非是無根所依
<lb n="0524b04"/>眾同分。如何即<anchor xml:id="beg0524014"/>令<anchor xml:id="end0524014"/>不得戒耶。漸命終者如
<lb n="0524b05"/>入無心亦得於戒。受緣具故非不律儀有
<lb n="0524b06"/>漸<anchor xml:id="beg0524015"/>捨<anchor xml:id="end0524015"/>命得。漸捨命時無作及受事故。不同
<lb n="0524b07"/>律儀。</p>
<lb n="0524b08"/>
<p id="pT41p0524b0801">論。諸極少者。下一行頌第五明成根極少
<lb n="0524b09"/>　論曰至及身命意<anchor xml:id="begd1e29299"/>者<anchor xml:id="endd1e29299"/>。釋頌初二句。極少成
<lb n="0524b10"/>八無<anchor xml:id="beg0524016"/>八<anchor xml:id="end0524016"/>者。唯於二位<anchor xml:id="beg0524017"/>極<anchor xml:id="end0524017"/>少成八。謂<anchor xml:id="beg0524018"/>一<anchor xml:id="end0524018"/>斷
<lb n="0524b11"/>善根定成五受及身．意．命。定不成八信等
<lb n="0524b12"/>
<anchor xml:id="beg0524019"/>五<anchor xml:id="end0524019"/>．及三無漏根。六根不定。謂眼等四根．及
<lb n="0524b13"/>女．男根。容有不成。</p>
<p id="pT41p0524b1308" type="inline">論。受謂至立圓滿
<lb n="0524b14"/>名。<anchor xml:id="beg0524020"/>便<anchor xml:id="end0524020"/>釋受。</p>
<p id="pT41p0524b1405" type="inline">論。如斷善根至愚生無色
<lb n="0524b15"/>界故。釋頌後二句。言成八根。信等五．及命．
<lb n="0524b16"/>意．捨。十四定不<anchor xml:id="tnote0524021"/>定成。謂七色根及苦．憂．喜．樂
<lb n="0524b17"/>三無漏根。斷善者極少成八。極多十四。愚
<lb n="0524b18"/>生無色唯成八根。更無增理。婆沙一百五
<lb n="0524b19"/>十隨信行極多十九。極少十三。十九者除一
<lb n="0524b20"/>形二無漏根。即未離欲染住見道者。十三
<lb n="0524b21"/>者身．命．意．四受．信等五．一無漏根。即已離
<lb n="0524b22"/>欲染漸命終位入見道者。<anchor xml:id="beg0524022"/>問<anchor xml:id="end0524022"/>何故此位能入
<lb n="0524b23"/>見道。答是<anchor xml:id="beg0524023"/>愛<anchor xml:id="end0524023"/>行者一期生中恒厭生死。臨
<lb n="0524b24"/>命終時苦受所觸厭心轉增能入見道。如隨
<lb n="0524b25"/>信行。隨法行亦<anchor xml:id="beg0524024"/>爾<anchor xml:id="end0524024"/>。</p>
<lb n="0524b26"/>
<p id="pT41p0524b2601">論。諸極多者。下一行頌第六明極多門。極多
<lb n="0524b27"/>成就十九根。有其二位。一是凡位。二<anchor xml:id="beg0524025"/>聖<anchor xml:id="end0524025"/>位。
<lb n="0524b28"/>凡謂二形。唯除三無漏。聖謂未離欲貪。除
<lb n="0524b29"/>二無漏及除一形。此論釋頌第四句。云除
<lb n="0524c01"/>二無漏及除一形。乃至女．男二根隨除一
<lb n="0524c02"/>種。以諸聖者無二形故。此文既是明極多。
<lb n="0524c03"/>文言一形但遮其有二。不是遮無形。若有
<lb n="0524c04"/>無者非極多故。此論此釋不違定成十三
<lb n="0524c05"/>根也。正理釋第四<anchor xml:id="beg0524026"/>句<anchor xml:id="end0524026"/>云。除二無漏及除
<lb n="0524c06"/>一形。乃至。言一形者。無有二形及與無形
<lb n="0524c07"/>得聖法故　述曰。此無形者。謂是本性除去
<lb n="0524c08"/>者非漸命終。與前意別。</p>
<lb n="0524c09"/>俱舍論疏卷第三<lb n="0524c10"/>
<p id="pT41p0524c1001" rend="margin-left:3em">
<anchor xml:id="beg0524027"/>保延三年潤九月二十三日初夜於
<lb n="0524c11"/>南新屋點了　　　　　　　老僧<anchor xml:id="end0524027"/>
</p>
<lb n="0524c12"/>
<lb n="0524c13"/>
<lb n="0524c14"/>
<anchor xml:id="beg0524028"/>俱<anchor xml:id="end0524028"/>舍論疏卷第四<lb n="0524c15"/>
<lb n="0524c16"/>
<byline>沙門<anchor xml:id="beg0524029"/>法<anchor xml:id="end0524029"/>寶撰</byline>
<lb n="0524c17"/>
<anchor xml:id="tnote0524030"/>
<anchor xml:id="mod0524030"/>
<head>分別根品第二之二</head>
<lb n="0524c18"/>
<p id="pT41p0524c1801">論<anchor xml:id="tnote0524031"/>曰＆lac；今應思擇至決定俱生。此品大文第二。
<lb n="0524c19"/>有二十七頌明俱生法。文中有二。一問。二
<lb n="0524c20"/>答。此即問也　問何故作此論耶。正理論云。
<lb n="0524c21"/>何緣思擇諸法俱生。為破邪宗顯正理故。
<lb n="0524c22"/>謂或有執諸行無因自然而起。或復有執
<lb n="0524c23"/>由一因故諸行得生。或復有執由自性等
<lb n="0524c24"/>不平等因而生諸行　為對此執故作斯
<lb n="0524c25"/>論。此論問意<anchor xml:id="tnote0524032"/>意＆lac；云。一切有為如其體相色．
<lb n="0524c26"/>心等法種種不同。此法生時亦各別起。為有
<lb n="0524c27"/>諸法決定俱生。</p>
<p id="pT41p0524c2707" type="inline">論。有定俱生。答也。答中
<lb n="0524c28"/>有三。一即略答。二開章門。三依章別釋。此
<lb n="0524c29"/>略答也。</p>
<p id="pT41p0524c2904" type="inline">論。謂一切法至此中不說。第二
<lb n="0525a01"/>開章門也。雖標五法唯釋四章。無為不生。
<lb n="0525a02"/>此中不說。</p>
<lb n="0525a03"/>
<p id="pT41p0525a0301">論。今先辨色決定俱生已下第三依章別釋。
<lb n="0525a04"/>此一頌第一釋色定俱生。</p>
<p id="pT41p0525a0411" type="inline">論曰至細於
<lb n="0525a05"/>此者。此釋頌微聚也。極微非聚。微是七微。
<lb n="0525a06"/>聚色之中微聚最細。此文亦顯色等極微。自
<lb n="0525a07"/>類聚集成其微聚　又釋。同正理。正理云。
<lb n="0525a08"/>色之極少更無分故立極少名。如一剎那名
<lb n="0525a09"/>時極少。更不可折為半剎那。如是眾微展
<lb n="0525a10"/>轉和合。定不離者說為微聚　准此論文。
<lb n="0525a11"/>微是極微。聚是八．<anchor xml:id="beg0525001"/>九<anchor xml:id="end0525001"/>微等。二釋之中後釋為
<lb n="0525a12"/>善。</p>
<p id="pT41p0525a1202" type="inline">論。此在欲界至色香味觸。此釋欲界
<lb n="0525a13"/>無聲無根。</p>
<p id="pT41p0525a1305" type="inline">論。無聲有根至身為第九。此
<lb n="0525a14"/>釋無聲有身根<anchor xml:id="beg0525002"/>也<anchor xml:id="end0525002"/>。</p>
<p id="pT41p0525a1408" type="inline">論。有餘根聚至處
<lb n="0525a15"/>各別故。釋有餘根處各別也。</p>
<p id="pT41p0525a1512" type="inline">論。於前
<lb n="0525a16"/>諸聚至大種因起。釋有聲也。婆沙九十云。
<lb n="0525a17"/>身．色．聲．觸界。欲．色界定成就。無色界不成
<lb n="0525a18"/>就者。問身．色．觸界可爾。聲界云何恒時成
<lb n="0525a19"/>就。有作是說。大種離合必生聲界。有情若
<lb n="0525a20"/>在欲．色界中。大種恒有故常發聲。評曰。彼
<lb n="0525a21"/>不應作是說。若四大種必恒生聲。此所生
<lb n="0525a22"/>聲何大種造。若即此造。應多有對色一四大
<lb n="0525a23"/>種生。若說餘造。餘四大種復必生聲。如是
<lb n="0525a24"/>展轉有無窮過。應作是說生欲．色界有情
<lb n="0525a25"/>身中。多四大種在一身內。有相擊者便發
<lb n="0525a26"/>生聲。不相擊者即無聲起。雖一身中必有
<lb n="0525a27"/>聲<anchor xml:id="beg0525003"/>起<anchor xml:id="end0525003"/>。非諸身分皆<anchor xml:id="beg0525004"/>悉<anchor xml:id="end0525004"/>發聲　又此論等云
<lb n="0525a28"/>無聲八等。准此等文。定成聲者據一有情。
<lb n="0525a29"/>於一身中定成聲故非定遍有　有聲九等。
<lb n="0525b01"/>據相隣近。二文意別互不相違　詳諸論意
<lb n="0525b02"/>有眼等根定有身根。及有餘八。有身根處
<lb n="0525b03"/>亦定有八。雖根四境定不相離必定俱生。
<lb n="0525b04"/>亦有內四境。有定俱生。有不定者。定者如
<lb n="0525b05"/>有感眼必感身等。有唯不離根非俱生．滅。
<lb n="0525b06"/>如有表色．聲。及造表．無表大。變化色等。此
<lb n="0525b07"/>等與根雖有．無不定。依總處說云定不相
<lb n="0525b08"/>離。雖聲不定。然聲起時必擊色等大種方
<lb n="0525b09"/>生。色與香等必定俱起。由此有聲定有八
<lb n="0525b10"/>事。有餘八事非定有聲。有香味境定有
<lb n="0525b11"/>色觸。有欲色觸非定有香．味。有一師說。
<lb n="0525b12"/>身在色界作欲界化。<anchor xml:id="beg0525005"/>不<anchor xml:id="end0525005"/>化香味。此非正
<lb n="0525b13"/>義。此即外境決定有八。造道．定戒四大種
<lb n="0525b14"/>等。雖依身等。不定俱生。若取必相依有。即
<lb n="0525b15"/>無四大起而無色等。容有無聲　舊毘婆
<lb n="0525b16"/>沙有二師說。第一師云。一切四大必不離
<lb n="0525b17"/>色聲。一切欲界色必不離香．味。第二師云。
<lb n="0525b18"/>一切四大不必有色．聲。一切欲色不必有
<lb n="0525b19"/>香．味　念法師云。兩師竝非正義。各取少
<lb n="0525b20"/>分方可為正。應言一切四大必不離色。
<lb n="0525b21"/>不必有聲。一切欲界色必不離香．味。故雜
<lb n="0525b22"/>心云極微在四根十種。應當知身根九。餘
<lb n="0525b23"/>八。謂是有香地　<anchor xml:id="tnote0525006"/>泰光法師云。念法師意。以雜
<lb n="0525b24"/>心論不說有聲。明知此聲非恒成就泰法
<lb n="0525b25"/>師云。念法師若作斯釋。此大謬也。發智論云
<lb n="0525b26"/>誰成就聲持。答曰欲．色界　又雜心云。無想
<lb n="0525b27"/>眾<anchor xml:id="beg0525007"/>生<anchor xml:id="end0525007"/>十入性　聲既恒成。故知婆沙初師一
<lb n="0525b28"/>切四大必不離色．聲一切欲界色必不離
<lb n="0525b29"/>香．味。是其正義。然雜心．俱舍頌不說聲者。
<lb n="0525c01"/>以聲因大種相擊故生。非如香等恒時有
<lb n="0525c02"/>故。其聲此論別加。雜心略而不說。泰法師意
<lb n="0525c03"/>說聲既恒成。明知一切四大必不離聲。</p>
<lb n="0525c04"/>
<p id="pT41p0525c0401">今詳。念法師釋深得論意。一切四大不必
<lb n="0525c05"/>有聲。與婆沙評家義同。一切欲．<anchor xml:id="beg0525008"/>色界<anchor xml:id="end0525008"/>定
<lb n="0525c06"/>成就聲者。據一身說。一切欲界色必不離
<lb n="0525c07"/>香．味。同婆沙一百<anchor xml:id="beg0525009"/>四<anchor xml:id="end0525009"/>十五評家。身在色界
<lb n="0525c08"/>作欲界化。亦化香．味而不成就　泰法師
<lb n="0525c09"/>解。若言定成就聲。此說即是。若言一切四
<lb n="0525c10"/>大必不離色．聲者。此即非也。只可言不
<lb n="0525c11"/>離色。何得必不離聲。准婆沙評家義。有
<lb n="0525c12"/>四大種不離聲。有四大種離聲。何得說言
<lb n="0525c13"/>一切四大必不離聲。若言大種皆遍發聲。
<lb n="0525c14"/>還同婆沙評家所破。故亦非理　又言。一切
<lb n="0525c15"/>欲界色必不離香．味。還同念法師。准念法
<lb n="0525c16"/>師一切四大必不離色不必有聲者。此同
<lb n="0525c17"/>婆沙評家所說。擊發四大方名有聲。自餘
<lb n="0525c18"/>四大不名有聲。非是一身不必有聲名為
<lb n="0525c19"/>不定。若說同在一身即合必有聲也。應定
<lb n="0525c20"/>九．十等　今詳婆沙二說。前師欲界必不
<lb n="0525c21"/>離香．味者。是色界亦化香．味。如莊嚴具
<lb n="0525c22"/>而不成就。後師一切欲界色不必有香．味
<lb n="0525c23"/>者。是身在色界唯化欲界色．觸二境。泰師．
<lb n="0525c24"/>光師妄解念法師意。以雜心不說有聲。明
<lb n="0525c25"/>知此聲非恒成就。此即謬釋法師意也。念
<lb n="0525c26"/>法師既講迦延。豈不知發智云誰成就聲
<lb n="0525c27"/>持。答曰欲．色界。又豈不知無想十入。念法
<lb n="0525c28"/>師以非是一切四大恒有聲故不必有聲。
<lb n="0525c29"/>非謂一身全無聲也。如此論等云無聲八．
<lb n="0526a01"/>九．十。有聲九．十．十一等。此同雜心。此言
<lb n="0526a02"/>無聲。豈說不成就聲耶。法師既取此文
<lb n="0526a03"/>意亦如是。</p>
<lb n="0526a04"/>
<p id="pT41p0526a0401">泰法師復引發智等論。破念法師為大謬
<lb n="0526a05"/>也。又自釋云故知婆沙初師一切四大必不
<lb n="0526a06"/>離色．聲。一切欲界色必不離香．味是正義
<lb n="0526a07"/>也。此更大謬。即違婆沙有四大無聲。此
<lb n="0526a08"/>論．雜心無聲八等。念法師義既順論文。泰．
<lb n="0526a09"/>光二師即謬破耳。</p>
<p id="pT41p0526a0908" type="inline">論。若四大種至可得
<lb n="0526a10"/>非餘。此明四大體．用增．減。此是問也。</p>
<lb n="0526a11"/>
<p id="pT41p0526a1101">論。於彼聚中至與麨合味。此以用增答也。
<lb n="0526a12"/>婆沙一百三十一有其兩說。一云體增。二
<lb n="0526a13"/>云用增。此論是後師。正理是前師。正理救
<lb n="0526a14"/>前師云。豈不色法亦見用增。如酢和水。良
<lb n="0526a15"/>藥和毒。鹽和水等。雖兩數同。<anchor xml:id="beg0526001"/>而<anchor xml:id="end0526001"/>用有異。
<lb n="0526a16"/>如何言色就體說增。此不相違。以酢與水
<lb n="0526a17"/>觸微雖等而味不同。酢味微多。水味微少。
<lb n="0526a18"/>故酢味勝還是體增。於諸聚中有味等物體
<lb n="0526a19"/>增強故。謂是用增。良藥．毒等緣起理門有
<lb n="0526a20"/>差別故體類如是。由此雖少而能伏多。非
<lb n="0526a21"/>異體類有別用生。故執用增是為邪計。或
<lb n="0526a22"/>如類別。品別亦爾。故唯心等就用說增。就
<lb n="0526a23"/>體說增。謂諸色法。譬如依多．依一成故
<lb n="0526a24"/>　釋曰。色．心依一依多不同。用增．體增亦
<lb n="0526a25"/>非一例。詳其兩說。竝是婆沙之文。正理論
<lb n="0526a26"/>師此中不合彈斥論主為非。然詳體增．用
<lb n="0526a27"/>增。未為盡理。如若干水具有六味。如有
<lb n="0526a28"/>六人同食此水。先覺不同。何者體增。何者
<lb n="0526a29"/>用增。故知法性隨緣不定非體．用。</p>
<p id="pT41p0526a2914" type="inline">論。
<lb n="0526b01"/>云何於彼知亦有餘。問也。</p>
<p id="pT41p0526b0111" type="inline">論。由有攝熟
<lb n="0526b02"/>長持業故答也　於中有二。此第一答。以
<lb n="0526b03"/>業有故知體有也。</p>
<p id="pT41p0526b0308" type="inline">論。有說遇緣至用有
<lb n="0526b04"/>勝劣。此第二答。以後有相知前有體。遇火
<lb n="0526b05"/>等緣蘇．臈．鐵等物便流動。如冬水中由極
<lb n="0526b06"/>冷故有<anchor xml:id="beg0526002"/>煖<anchor xml:id="end0526002"/>等相。及由先觸極冷水故後觸
<lb n="0526b07"/>次冷覺中有煖。雖四大種體不相離。以用
<lb n="0526b08"/>勝故唯一相<anchor xml:id="beg0526003"/>顯<anchor xml:id="end0526003"/>。如多境相雜勝者先受。多
<lb n="0526b09"/>聲同發唯聞勝者。婆沙一百<anchor xml:id="beg0526004"/>四<anchor xml:id="end0526004"/>十一云。問
<lb n="0526b10"/>云何得知。此四大種恒不相離。答自相．作
<lb n="0526b11"/>業。一切聚中皆可得故。謂堅聚中地界自相。
<lb n="0526b12"/>現可得故有義極成。於此聚中若無水界。
<lb n="0526b13"/>金．銀．錫等應不可銷。又水若無彼應分散。
<lb n="0526b14"/>若無火界石等相擊火不應生。又火若無
<lb n="0526b15"/>無能成熟彼應腐敗。若無風界應無<anchor xml:id="beg0526005"/>動
<lb n="0526b16"/>搖<anchor xml:id="end0526005"/>。又若無風應無增長　於濕聚中水界
<lb n="0526b17"/>自相。現可得故有。義極成。於此聚中若無
<lb n="0526b18"/>地界至嚴寒位應不成水。又地若無船等
<lb n="0526b19"/>應沒。若無火界應無煖時。又火若無彼應
<lb n="0526b20"/>腐敗。若無風界應不動搖。又風若無應無
<lb n="0526b21"/>增長　於煖聚中火界自相。現可得故
<lb n="0526b22"/>　有義極成。於此聚中若無地界燈．燭等焰
<lb n="0526b23"/>應不可迴。又地若無不應持物。若無水
<lb n="0526b24"/>界應不生流。又水若無焰不應聚。若無
<lb n="0526b25"/>風界應不動搖。又若無風應不增長　於
<lb n="0526b26"/>動聚中風界自相。現可得故有義極成。於
<lb n="0526b27"/>此聚中若無地界觸牆等障應不折迴。又
<lb n="0526b28"/>地若無應不持物。若無水界應無冷風。
<lb n="0526b29"/>又水若無彼應分散。若無火界應無煖風。
<lb n="0526c01"/>又火若無彼應腐敗。</p>
<p id="pT41p0526c0109" type="inline">論。有餘師說至界
<lb n="0526c02"/>謂種子。此是經部也。唯有種子無其體相。
<lb n="0526c03"/>大乘<anchor xml:id="tnote0526006"/>不亦言種子。然許或有一大乃至四大。
<lb n="0526c04"/>許一造色乃至五境。然同處不相離。非和
<lb n="0526c05"/>雜也。經部大意亦同。</p>
<p id="pT41p0526c0509" type="inline">論。如何風中知有
<lb n="0526c06"/>顯色問也。若言外境定有八微如外風中
<lb n="0526c07"/>無塵埃者。長等形色共許定無。如何得知
<lb n="0526c08"/>風中有顯色。若無顯色即唯有觸。孰有八
<lb n="0526c09"/>微。</p>
<p id="pT41p0526c0902" type="inline">論。此義可信至不相離故。答也。風中
<lb n="0526c10"/>顯色但可依教信有。不可比知　或所合
<lb n="0526c11"/>香現可取者。雖不可見而香可嗅。香．顯必
<lb n="0526c12"/>俱定有顯也。</p>
<p id="pT41p0526c1206" type="inline">論。前說色界至故不別說。
<lb n="0526c13"/>類釋色界。可知。</p>
<p id="pT41p0526c1307" type="inline">論。此中言事至為依
<lb n="0526c14"/>處說。自此已下問答分別。此是問也。</p>
<lb n="0526c15"/>
<p id="pT41p0526c1501">論。若爾何過。此反問也。</p>
<p id="pT41p0526c1510" type="inline">論。二俱有過至
<lb n="0526c16"/>有太少過。此責依體有太．少過。</p>
<p id="pT41p0526c1613" type="inline">論。若
<lb n="0526c17"/>依處說至有太多失。此明依處太多失也。</p>
<lb n="0526c18"/>
<p id="pT41p0526c1801">論。二俱無過至能依造色。答二難也。</p>
<lb n="0526c19"/>
<p id="pT41p0526c1901">論。若爾大種至四大種故。此就異類大種為
<lb n="0526c20"/>難。</p>
<p id="pT41p0526c2002" type="inline">論。應知此中至類無別故。此以類
<lb n="0526c21"/>同合說答也　然正理論更有二說。故彼論
<lb n="0526c22"/>云。或唯依體亦無有失。由此中說定俱生
<lb n="0526c23"/>故。形色等體非決定有。光．明等中則無有
<lb n="0526c24"/>故。或唯依處。然為遮遣多誹謗故別說大
<lb n="0526c25"/>種。多誹謗者。謂或謗言。大種造色無別有性
<lb n="0526c26"/>
(謂譬喻部及覺天等)
。或復謗言。無別觸處所造色體
(室利邏多說許
<lb n="0526c27"/>餘色)
。或復謗言。非一切聚皆具一<anchor xml:id="beg0526007"/>切<anchor xml:id="end0526007"/>。<anchor xml:id="beg0526008"/>經部諸
<lb n="0526c28"/>師或有總無四大<anchor xml:id="end0526008"/>。或復<anchor xml:id="beg0526009"/>謗<anchor xml:id="end0526009"/>言數不決定。別
<lb n="0526c29"/>說大種此謗皆除
(經部諸師同大乘說或<anchor xml:id="beg0526010"/>言<anchor xml:id="end0526010"/>定有大種<anchor xml:id="beg0526011"/>不<anchor xml:id="end0526011"/>必具<anchor xml:id="beg0526012"/>四<anchor xml:id="end0526012"/>)
。</p>
<lb n="0527a01"/>
<p id="pT41p0527a0101">論。何用分別至義應思擇。此論主止諍也。</p>
<lb n="0527a02"/>
<p id="pT41p0527a0201">論。如是已辨至今次當說。此下半頌釋餘俱
<lb n="0527a03"/>生。</p>
<p id="pT41p0527a0302" type="inline">論曰至餘則不起。釋心．心所必定
<lb n="0527a04"/>俱也。無有心王起時不兼心所。心所起時
<lb n="0527a05"/>不兼心王。故言必俱。非謂心王而與一切
<lb n="0527a06"/>種類心所俱也。</p>
<p id="pT41p0527a0607" type="inline">論。諸行即是至四相俱
<lb n="0527a07"/>起　言。諸行相者。謂一切有為與四種相必
<lb n="0527a08"/>定俱起。<anchor xml:id="beg0527001"/>上<anchor xml:id="end0527001"/>句必俱二字流至下句。諸行．相
<lb n="0527a09"/>必俱也。</p>
<p id="pT41p0527a0904" type="inline">論。言或得者至是故言或。釋頌
<lb n="0527a10"/>或得二字。於諸行中或與得<anchor xml:id="beg0527002"/>俱<anchor xml:id="end0527002"/>起謂有情
<lb n="0527a11"/>法。或與得不俱謂無情法。故言或也。</p>
<lb n="0527a12"/>
<p id="pT41p0527a1201">論。向言心所何者是耶。此下乘便廣明心
<lb n="0527a13"/>所　言心所者是心所有。正理論云。四有
<lb n="0527a14"/>為中廣辨色．心如前品說。心所等法猶未
<lb n="0527a15"/>廣辨　自下有十一頌半廣明心所。文中有
<lb n="0527a16"/>四。一述名體。二述俱生。三述簡濫。四述
<lb n="0527a17"/>眾名　就述名體中復分為二。一開章列
<lb n="0527a18"/>名。二牒章別釋。此下半頌開章列名。</p>
<lb n="0527a19"/>
<p id="pT41p0527a1901">論曰至五小煩惱地法。列五地名。可知。依
<lb n="0527a20"/>婆沙四十二。五地法外更有大有覆無記地。
<lb n="0527a21"/>謂有覆無記心．心所法。大無覆無記地法。謂
<lb n="0527a22"/>即一切無覆無記。此二地法無別心所。故此
<lb n="0527a23"/>不說。</p>
<p id="pT41p0527a2303" type="inline">論。地謂行處至為彼法地。總釋
<lb n="0527a24"/>五地名也。</p>
<p id="pT41p0527a2405" type="inline">論。大法地故名為大地。別
<lb n="0527a25"/>釋大法地也。謂地是心王。大法是心所。</p>
<lb n="0527a26"/>
<p id="pT41p0527a2601">論。此中若法至名大地法。別釋大地法也。
<lb n="0527a27"/>謂即心所。此是兩重<anchor xml:id="beg0527003"/>屬<anchor xml:id="end0527003"/>主釋也。</p>
<p id="pT41p0527a2713" type="inline">論。謂
<lb n="0527a28"/>法怛於一切心有。<anchor xml:id="beg0527004"/>示<anchor xml:id="end0527004"/>大地法體也。</p>
<lb n="0527a29"/>
<p id="pT41p0527a2901">論。彼法是何。此重問也　自下別釋五大地
<lb n="0527b01"/>法。即為五段。此下第一一頌別釋大地法
<lb n="0527b02"/>也　將釋名體先釋總名。如前所述　正
<lb n="0527b03"/>理論云。地即是心。大法地故名為大地。此中
<lb n="0527b04"/>若法。大地所有名大地法。謂法遍與一切品
<lb n="0527b05"/>類一切心俱生。由此故心非大地法。非心
<lb n="0527b06"/>俱<anchor xml:id="beg0527005"/>生<anchor xml:id="end0527005"/>故　准上論文。受等十法。遍一切心
<lb n="0527b07"/>故名為大。心王。與大為所依故名為大地。
<lb n="0527b08"/>受等十法。與心俱生名大地法。心。與心王
<lb n="0527b09"/>不俱生故非大地法　婆沙十六。問大地
<lb n="0527b10"/>法是何義。答大者謂心。如是十法是心起處。
<lb n="0527b11"/>大之地故名為大地。大地即法名大地法。有
<lb n="0527b12"/>說心名為大。體．用勝故。即大是地故名大
<lb n="0527b13"/>地。是諸心所所依處故。受等十法。於諸大地
<lb n="0527b14"/>遍可得故名大地法。有說受等十法。遍諸
<lb n="0527b15"/>心品故名為大。心是彼地故名大地。受等
<lb n="0527b16"/>即是大地所有名大地法　前之二釋與二
<lb n="0527b17"/>論異。後之一釋與二論同。自古諸師或以
<lb n="0527b18"/>三義。或以五義。簡五地別。恐煩不敘　今
<lb n="0527b19"/>此論主。唯以一義簡地法別。勝於三義五
<lb n="0527b20"/>義簡也。即以遍於一切心簡自餘心所。皆
<lb n="0527b21"/>不能遍一切心也。</p>
<p id="pT41p0527b2108" type="inline">論曰至和合遍有。
<lb n="0527b22"/>先總釋遍有。謂傳婆沙師說故言傳說。</p>
<lb n="0527b23"/>
<p id="pT41p0527b2301">論。此中受謂至有差別故。准釋受蘊。言
<lb n="0527b24"/>領隨觸。及於此中正理不破。故知此言即
<lb n="0527b25"/>謂領順苦．樂等觸。非謂領順苦．樂等境
<lb n="0527b26"/>　有人定為領納前境。非決定也。故正理
<lb n="0527b27"/>云。於所依身能益．能損．或俱相違。領愛．非
<lb n="0527b28"/>愛．俱相違觸說名為受。准此論文領同
<lb n="0527b29"/>時觸。</p>
<p id="pT41p0527b2903" type="inline">論。想謂於境取差別相。即是取男．
<lb n="0527c01"/>女等差別之相。正理論云。安立執取男．女
<lb n="0527c02"/>等境差別相因說名為想　述曰。謂能為
<lb n="0527c03"/>因。令心．心所安立男．女等相而執取故。</p>
<lb n="0527c04"/>
<p id="pT41p0527c0401">論。思謂能令心有造作　正理論云。令
<lb n="0527c05"/>心造作善．不善．無記。成妙．劣．中性說名為
<lb n="0527c06"/>思。由有思故令心於境有動作用。猶如
<lb n="0527c07"/>磁石勢力能令鐵有動用。</p>
<p id="pT41p0527c0711" type="inline">論。觸謂根
<lb n="0527c08"/>境至能有觸對　正理論云。由根．境．識和
<lb n="0527c09"/>合而生。能為受因有所觸對說名為觸。</p>
<lb n="0527c10"/>
<p id="pT41p0527c1001">論。欲謂希求所作事業　正理論云。希
<lb n="0527c11"/>求取境說名為欲。</p>
<p id="pT41p0527c1108" type="inline">論慧謂於法能有簡
<lb n="0527c12"/>擇　正理論云。簡擇所緣邪．正等相說名為
<lb n="0527c13"/>慧　簡擇未決亦得疑俱。</p>
<p id="pT41p0527c1310" type="inline">論。念謂於
<lb n="0527c14"/>緣明記不忘　正理論。於境明記不忘失因
<lb n="0527c15"/>說名為念　述曰。由念力故於緣境明記。
<lb n="0527c16"/>顯了能為後時不忘失因。非謂但據緣過
<lb n="0527c17"/>去境。</p>
<p id="pT41p0527c1703" type="inline">論。作意謂能令心警覺　正理論
<lb n="0527c18"/>云。引心．心所。令於所緣有所警覺。說名
<lb n="0527c19"/>作意。此即世間說為留意　述曰。諸心．心所
<lb n="0527c20"/>沈沒不行。由作意力警令發覺。策之令
<lb n="0527c21"/>造能屬於境。即世間言留心於此。</p>
<p id="pT41p0527c2114" type="inline">論。
<lb n="0527c22"/>勝解謂能於境印可　正理論云。於境印可
<lb n="0527c23"/>說名勝解。有餘師言。勝謂增勝。解謂解脫。
<lb n="0527c24"/>此能令心於境無礙自在而轉。如勝戒等
<lb n="0527c25"/>　述曰於境分明印可。審定是事如是非
<lb n="0527c26"/>不如是。殊勝之解名為勝解　問若然者。
<lb n="0527c27"/>與疑相應。云何有勝解耶　解云有耶無耶
<lb n="0527c28"/>於二心中一一皆能印可取相故有勝解
<lb n="0527c29"/>　言餘師者。雜心等師。彼說令心於境自
<lb n="0528a01"/>在為勝。境不能礙故得改易名解　解謂
<lb n="0528a02"/>解脫。故舊雜心謂名解脫。言勝戒等等取
<lb n="0528a03"/>勝定．勝慧。如說由觸故心屬於境。由勝
<lb n="0528a04"/>解故心離於境。即其義也。</p>
<p id="pT41p0528a0411" type="inline">論。三摩地
<lb n="0528a05"/>謂心一境性　正理論云。令心無亂取所緣
<lb n="0528a06"/>境不流散因名三摩地　述曰。由定力故
<lb n="0528a07"/>當剎那中。令心．心所同屬一境。至此非餘。
<lb n="0528a08"/>三摩地者。此云等持。即平等持心於一境
<lb n="0528a09"/>住。上釋諸心所。言於心者亦兼心所。諸相
<lb n="0528a10"/>相違而俱起者如理思之。恐煩不述。略舉
<lb n="0528a11"/>兩論辨其體相。欲述多文恐繁不敘。</p>
<lb n="0528a12"/>
<p id="pT41p0528a1201">論。諸心．心所至唯覺慧取。此<anchor xml:id="beg0528001"/>難<anchor xml:id="end0528001"/>心．心所法
<lb n="0528a13"/>微細難知。有部之宗十法遍行。大乘之中唯
<lb n="0528a14"/>五遍行。正理中云。彼上<anchor xml:id="beg0528002"/>坐<anchor xml:id="end0528002"/>言但有三種。謂
<lb n="0528a15"/>受．想．思。此即唯三名為遍行。亦有不立心
<lb n="0528a16"/>所。唯心差別說名受等。應錄之。</p>
<lb n="0528a17"/>
<p id="pT41p0528a1701">論。如是已說至彼法是何。自下第二一頌釋
<lb n="0528a18"/>大善地法。先釋大善地。彼善地法兩重<anchor xml:id="beg0528003"/>屬<anchor xml:id="end0528003"/>
<lb n="0528a19"/>主。如前可知。</p>
<p id="pT41p0528a1906" type="inline">論曰至唯遍善心。此釋
<lb n="0528a20"/>大善法名諸心所中有唯是善不遍善心。
<lb n="0528a21"/>謂欣．厭也。有遍善心非唯是善。謂大地法。
<lb n="0528a22"/>有唯是善亦遍善心。謂信等十。有不遍善
<lb n="0528a23"/>心及非唯是善。謂尋伺二。睡眠．惡作。唯染
<lb n="0528a24"/>心所非善性<anchor xml:id="beg0528004"/>故<anchor xml:id="end0528004"/>善言已簡。</p>
<p id="pT41p0528a2411" type="inline">論。此中信
<lb n="0528a25"/>者至故名為信　正理論云。心濁相違現前
<lb n="0528a26"/>忍許。無倒因．果各別相屬。為欲所依能資
<lb n="0528a27"/>勝解。說名為信　入阿毘達磨云。是能除遣
<lb n="0528a28"/>心濁穢法。如水清珠置於池內。令濁穢水
<lb n="0528a29"/>皆即澄淨。如是信珠在心池內。心諸濁穢皆
<lb n="0528b01"/>悉除遣。</p>
<p id="pT41p0528b0104" type="inline">論。不放逸者至名不放逸　正
<lb n="0528b02"/>理論云。專於己利防身．語．意。放逸相違名
<lb n="0528b03"/>不放逸　述曰。己利即是三乘涅槃．及世愛
<lb n="0528b04"/>果。是己所專。舉所依也。防身．語．意舉作
<lb n="0528b05"/>用。放逸相違明所治。</p>
<p id="pT41p0528b0509" type="inline">論。輕安者謂心
<lb n="0528b06"/>堪任性　正理論云。正作意轉。身．心輕利安
<lb n="0528b07"/>適之因。心堪任性說名輕安　述曰。正作意
<lb n="0528b08"/>轉。明所依位。即如理作意正現起時。能為
<lb n="0528b09"/>身心輕利．安適之因。舉作用也。心堪任性。
<lb n="0528b10"/>指其體也。</p>
<p id="pT41p0528b1005" type="inline">論。豈無經亦說有身輕安
<lb n="0528b11"/>耶。經部問也。既有經說有身輕安。如何
<lb n="0528b12"/>唯是心堪任性。</p>
<p id="pT41p0528b1207" type="inline">論。雖無非說至應知亦
<lb n="0528b13"/>爾。有部釋也。此如身受非是色身。即
<lb n="0528b14"/>是五識相應受也。輕安亦爾。</p>
<p id="pT41p0528b1412" type="inline">論。如何可立此
<lb n="0528b15"/>為覺支。經部難也。若五識相應有輕安者。如
<lb n="0528b16"/>何可說此為覺支。此難<anchor xml:id="beg0528005"/>絕<anchor xml:id="end0528005"/>也　今詳此難
<lb n="0528b17"/>非為切當。即心輕安<anchor xml:id="beg0528006"/>當<anchor xml:id="end0528006"/>非皆是覺支。如何
<lb n="0528b18"/>五識輕安令是覺支。</p>
<p id="pT41p0528b1809" type="inline">論。應知此中至身
<lb n="0528b19"/>堪任性。此文經部釋經與有部不同。經說
<lb n="0528b20"/>身輕安性。即是色身有堪任性。身中輕觸。</p>
<lb n="0528b21"/>
<p id="pT41p0528b2101">論。復如何說此為覺支。有部難也。覺
<lb n="0528b22"/>支是心所。輕安是色法。如何可說此為覺
<lb n="0528b23"/>支。</p>
<p id="pT41p0528b2302" type="inline">論。能順覺支至心輕安故。經部通
<lb n="0528b24"/>也。由入定時身輕安性。隨順定中心輕安
<lb n="0528b25"/>故。名為覺支。</p>
<p id="pT41p0528b2506" type="inline">論。於餘亦見有是說耶。
<lb n="0528b26"/>有部問也。於餘亦有如是相從立名耶。</p>
<lb n="0528b27"/>
<p id="pT41p0528b2701">論。有如經說至得名無失。引經例釋。<anchor xml:id="beg0528007"/>亦<anchor xml:id="end0528007"/>見
<lb n="0528b28"/>餘處嗔及嗔因緣名嗔恚蓋。見．思惟．及勤
<lb n="0528b29"/>名為慧蘊。雖彼嗔因．思惟．及勤。非嗔．非
<lb n="0528c01"/>慧。然順彼故亦得彼名。此亦應爾。經部亦
<lb n="0528c02"/>許有心輕安。而無別體即思差別。唯定心
<lb n="0528c03"/>有於散即無。五識相應理即非有。身輕安者
<lb n="0528c04"/>即是輕觸。身輕利因。正理論云。有作是言。
<lb n="0528c05"/>此中既說身輕安故。非唯心所說名輕安。
<lb n="0528c06"/>此言非理。受等亦應同此說故。然五識身
<lb n="0528c07"/>相應諸受說名身受。有作是說。設有輕安
<lb n="0528c08"/>體非心所。然此中說心所法故不應說彼。
<lb n="0528c09"/>以能隨順覺支體亦名覺支。謂身輕安。能
<lb n="0528c10"/>引覺支心輕安故。亦見餘處。嗔．及嗔因名
<lb n="0528c11"/>嗔恚蓋。見．思惟．勤名為慧蘊。雖彼嗔因．思
<lb n="0528c12"/>惟．及勤。非嗔非慧。然順彼故亦得彼名。此
<lb n="0528c13"/>亦應爾　今詳此正理。既言有作是說敘
<lb n="0528c14"/>兩師說。有人所釋似不得意。亦見餘處已
<lb n="0528c15"/>下似通述彼計。非是欲說五識輕安名覺
<lb n="0528c16"/>支也。婆沙上下無說身輕安名覺支故。設
<lb n="0528c17"/>有此說是引證自宗。即是別有經說身輕
<lb n="0528c18"/>安名覺支也。</p>
<p id="pT41p0528c1806" type="inline">論。心平等性至說名為捨
<lb n="0528c19"/>　正理論云。心平等性說名為捨。掉舉相違
<lb n="0528c20"/>如理所引令心不越是為捨義　述曰。心平
<lb n="0528c21"/>等性即指其體。對治<anchor xml:id="beg0528008"/>沈<anchor xml:id="end0528008"/>掉不平等性故名
<lb n="0528c22"/>平等。掉舉相違舉所治也。掉行麁動違捨
<lb n="0528c23"/>義強。所以偏說。如理所引等者釋捨義。謂
<lb n="0528c24"/>捨是善性是如理心引生。能調伏心令不
<lb n="0528c25"/>越所作。此論無警覺性者。即是無掉舉也。</p>
<lb n="0528c26"/>
<p id="pT41p0528c2601">論。如何可說至二相應起。難也。通中作
<lb n="0528c27"/>意是有警覺。善中行捨是無警覺。如何同一
<lb n="0528c28"/>剎那二相應起。</p>
<p id="pT41p0528c2807" type="inline">論。豈不前說至難可了
<lb n="0528c29"/>知。論主答也。</p>
<p id="pT41p0528c2906" type="inline">論。有雖難了至而不乖反。
<lb n="0529a01"/>外重難也。</p>
<p id="pT41p0529a0105" type="inline">論。此有警覺至有何乖反。答
<lb n="0529a02"/>也。作意有警覺。捨即無警覺。二體既殊有何
<lb n="0529a03"/>乖反。</p>
<p id="pT41p0529a0303" type="inline">論　若爾不應至皆互相應。外重難
<lb n="0529a04"/>也。一有警覺。一無警覺。二既有殊如何同
<lb n="0529a05"/>緣一境。又若有警覺與無警覺二得相應。
<lb n="0529a06"/>亦應一切貪．無貪等皆互相應。</p>
<p id="pT41p0529a0613" type="inline">論。如
<lb n="0529a07"/>是種類至應知亦爾。答也。如是體別用殊。種
<lb n="0529a08"/>類所餘諸法。此中應皆引來為例。如彼用
<lb n="0529a09"/>別。同一心起。今於此中捨．及作意。同一心
<lb n="0529a10"/>起應知亦爾。</p>
<p id="pT41p0529a1006" type="inline">論。慚愧二種如後當釋。
<lb n="0529a11"/>指下釋也。</p>
<p id="pT41p0529a1105" type="inline">論。二根者謂至大善地法。
<lb n="0529a12"/>正理論云。已得．未得境界。耽著希求相違。無
<lb n="0529a13"/>愛染心名為無貪。於情．非情無恚害意。哀
<lb n="0529a14"/>愍種子說名無嗔。</p>
<p id="pT41p0529a1408" type="inline">論。言不害者謂無損
<lb n="0529a15"/>惱　正理論云。與樂損惱有情相違。心賢
<lb n="0529a16"/>善性說名不害。</p>
<p id="pT41p0529a1607" type="inline">論。勤謂令心勇悍為性
<lb n="0529a17"/>　正理論云。於諸已生功德．過失．守護．棄
<lb n="0529a18"/>捨。於諸未生功德．過失令生．不生。心無
<lb n="0529a19"/>
<anchor xml:id="tnote0529001"/>墮惰性說名為勤。由有此故。心於如理所
<lb n="0529a20"/>作事業堅進不息　依正理論。於善法中
<lb n="0529a21"/>更立欣．厭。然不遍於一切善心。故彼論云。
<lb n="0529a22"/>說二及言兼攝欣．厭。厭謂善心審觀無量
<lb n="0529a23"/>過患法性。此增上力所起順無貪心厭背
<lb n="0529a24"/>性。與此相應名厭作意。欣謂善心希求過
<lb n="0529a25"/>患出離對治。此增上力所起順其證修心欣
<lb n="0529a26"/>尚性。此於離喜未至等地亦有現行故非
<lb n="0529a27"/>喜受。與此相應名欣作意。此二行相更互相
<lb n="0529a28"/>違。故一心中無容竝起。是故此中不正顯
<lb n="0529a29"/>說。大善地法性不成故。亦有喜根．厭行俱
<lb n="0529b01"/>轉。定無有欣．厭行俱轉。為表此二定不俱
<lb n="0529b02"/>行。說二及言。行相違故　又阿毘達磨論云。
<lb n="0529b03"/>欣謂欣尚。於還滅品見功德已。令心欣慕
<lb n="0529b04"/>隨順。修善。心有此故欣樂涅槃。與此相應
<lb n="0529b05"/>名欣作意。厭謂厭患。於流轉品見過失已。
<lb n="0529b06"/>令心厭離隨順離染。心有此故厭惡生．死
<lb n="0529b07"/>與此相應名厭作意　又婆沙二十八云。評
<lb n="0529b08"/>曰。有別法名厭。非慧非無貪是心所法。
<lb n="0529b09"/>與心相應。此說在<anchor xml:id="beg0529002"/>復<anchor xml:id="end0529002"/>有所餘如是類諸心
<lb n="0529b10"/>所法與心相應。然見蘊說。苦．集．忍智名能
<lb n="0529b11"/>厭者。由彼忍智與厭相應故名能厭。非厭
<lb n="0529b12"/>自性　又婆沙一百九十六評家。別說有厭
<lb n="0529b13"/>體。與前文同。此厭唯善通漏．無漏　又婆
<lb n="0529b14"/>沙一百四十三。亦別立欣．厭。然諸小論多不
<lb n="0529b15"/>說者以非恒起不遍善心。不說以為大
<lb n="0529b16"/>善地法　諸心．心所有相應起非自力起。
<lb n="0529b17"/>有二十八。通中除慧。善大地十。煩惱地除
<lb n="0529b18"/>無明一。不善地二。不定取二謂尋．伺　有
<lb n="0529b19"/>自力起非相應起。有十六法。謂小惑十。不
<lb n="0529b20"/>
<anchor xml:id="beg0529003"/>定<anchor xml:id="end0529003"/>中六。謂貪．嗔．慢．悔．睡眠．及疑　其睡眠
<lb n="0529b21"/>所以是自力起者。由於<anchor xml:id="beg0529004"/>睡<anchor xml:id="end0529004"/>位起貪．嗔等．
<lb n="0529b22"/>及諸善心。此是貪等．善等隨眠而起。非是
<lb n="0529b23"/>眠睡隨貪等起。故婆沙五十云。睡眠．惡作
<lb n="0529b24"/>雖亦獨立。而不離二不立結中　問若爾
<lb n="0529b25"/>貪等應是亦自力起亦隨從起　答於睡眠
<lb n="0529b26"/>中若自力起。若他力起。或皆隨眠故相無
<lb n="0529b27"/>差別。所以不說。又雖隨眠起性不隨彼
<lb n="0529b28"/>成不善等。故不<anchor xml:id="beg0529005"/>別<anchor xml:id="end0529005"/>說　亦相應起亦自力
<lb n="0529b29"/>起。謂有二法。謂大惑中無明．及通中慧。若
<lb n="0529c01"/>作五見則自力起。餘即相應無明。若與九
<lb n="0529c02"/>種隨眠十種小惑．及與悔俱則是相應。不共
<lb n="0529c03"/>無明則是自力　非相應起非自力起。謂
<lb n="0529c04"/>有一法。<anchor xml:id="beg0529006"/>即<anchor xml:id="end0529006"/>是心王。</p>
<lb n="0529c05"/>
<p id="pT41p0529c0501">論。如是已說至彼法是何。自下第三明大煩
<lb n="0529c06"/>惱地法。兩重依主如文可知　此有四句。
<lb n="0529c07"/>有唯染非遍。謂忿．覆等。及貪．嗔等。并無慚
<lb n="0529c08"/>等　有遍染非唯。謂通中十　有遍亦唯。謂
<lb n="0529c09"/>大惑地　非唯非遍謂即尋．伺．睡眠．惡作。
<lb n="0529c10"/>唯善心所非染性故。染言已簡。</p>
<p id="pT41p0529c1013" type="inline">論曰至
<lb n="0529c11"/>無智無顯。此釋無明相也。正理論云。癡謂
<lb n="0529c12"/>愚癡。於所知境障如理解無辨了相即是
<lb n="0529c13"/>無明。無智．無顯故說名愚。</p>
<p id="pT41p0529c1311" type="inline">論。逸謂放
<lb n="0529c14"/>逸至所對治法　正理論云。於專己利棄捨
<lb n="0529c15"/>縱情名為放逸　述曰。專己利者。如不放
<lb n="0529c16"/>逸中釋。</p>
<p id="pT41p0529c1604" type="inline">論。怠謂懈怠至勤所對治　正
<lb n="0529c17"/>理論云。於善事業闕減勝能。於惡事業順
<lb n="0529c18"/>成勇悍無明等流名為懈怠。由此說為鄙劣
<lb n="0529c19"/>勤性。勤習鄙穢故名懈怠。</p>
<p id="pT41p0529c1911" type="inline">論。不信者
<lb n="0529c20"/>謂至信所對治　正理論云。心不澄淨。邪見
<lb n="0529c21"/>等流。於諸諦．<anchor xml:id="beg0529007"/>寶<anchor xml:id="end0529007"/>．靜慮．等至。現前輕毀。於
<lb n="0529c22"/>施等因及於彼果。心不現許。名為不信。</p>
<lb n="0529c23"/>
<p id="pT41p0529c2301">論。惛謂惛沈至是名惛沈。此引對法釋也。</p>
<lb n="0529c24"/>
<p id="pT41p0529c2401">論。此是心所如何名身。問也。既是心所。
<lb n="0529c25"/>如何對法說身重等。</p>
<p id="pT41p0529c2509" type="inline">論。如身受言故亦
<lb n="0529c26"/>無失。答也。如言身受非即是身而是心所
<lb n="0529c27"/>言身惛沈義亦應爾。正理論云𧄼瞢不樂等
<lb n="0529c28"/>所生心重性說名惛沈。由斯覆蔽心<anchor xml:id="beg0529008"/>便<anchor xml:id="end0529008"/>惛
<lb n="0529c29"/>昧無所堪任瞢憒性故。由是說為輕安所
<lb n="0530a01"/>治。</p>
<p id="pT41p0530a0102" type="inline">論。掉謂掉舉令<anchor xml:id="beg0530001"/>心<anchor xml:id="end0530001"/>不靜　正理論
<lb n="0530a02"/>云。親里尋等所生令心不<anchor xml:id="beg0530002"/>寧<anchor xml:id="end0530002"/>靜性說名掉
<lb n="0530a03"/>舉。心與此合越路而行。</p>
<p id="pT41p0530a0310" type="inline">論。唯有如是至
<lb n="0530a04"/>煩惱地法。總結數也。</p>
<p id="pT41p0530a0409" type="inline">論。豈不根本至掉
<lb n="0530a05"/>舉放逸。此舉本論難也。本論六中不說惛
<lb n="0530a06"/>沈。大地法中復取其五合成十數名大煩
<lb n="0530a07"/>惱地法。今將本論難唯有六。</p>
<p id="pT41p0530a0712" type="inline">論。天愛
<lb n="0530a08"/>汝今至不閑意旨。總非難也。汝但知本論
<lb n="0530a09"/>說十之言。而不知彼後五即是大地法也。
<lb n="0530a10"/>惛沈就勝雖障等持。明其體性誰無<anchor xml:id="tnote0530003"/>掉
<lb n="0530a11"/>舉＆CB00665；沈。既同唯<anchor xml:id="beg0530004"/>遍<anchor xml:id="end0530004"/>染心。如何非是煩惱地法也。</p>
<lb n="0530a12"/>
<p id="pT41p0530a1201">論。意旨者何。此<anchor xml:id="beg0530005"/>却<anchor xml:id="end0530005"/>問也。</p>
<p id="pT41p0530a1210" type="inline">論。謂失
<lb n="0530a13"/>念至及邪勝解。廣答意旨。如文可解　問
<lb n="0530a14"/>失念．不正知．邪勝解．心亂．及非理作意。何
<lb n="0530a15"/>故本論說此五法。而許通入大煩惱地。受
<lb n="0530a16"/>等五法而不入耶　答仰測論意由此五
<lb n="0530a17"/>法。於善品中所起業用順自名體。於染分
<lb n="0530a18"/>中所起業用違自名體故。染位名失念．不
<lb n="0530a19"/>正知．邪勝解．心亂．非理作意等相違名也。
<lb n="0530a20"/>受．想．思．觸．欲。於染．淨位中所起業用。不
<lb n="0530a21"/>失本名故不重說。論主將為有過。不勞
<lb n="0530a22"/>廣釋。</p>
<p id="pT41p0530a2203" type="inline">論。故說若是至謂除前相。廣作
<lb n="0530a23"/>四句分別。如文可解。</p>
<p id="pT41p0530a2309" type="inline">論。有執邪等持
<lb n="0530a24"/>至與此不同。敘異說四句也。</p>
<p id="pT41p0530a2412" type="inline">論。又許
<lb n="0530a25"/>惛沈至於誰有過。通惛沈入大煩惱地與
<lb n="0530a26"/>本論說不同難也。共許惛沈與餘掉舉等。
<lb n="0530a27"/>通與一切煩惱相應其義是同。而不說在
<lb n="0530a28"/>大煩惱地。於誰有過。此即乃是不立者過。
<lb n="0530a29"/>非我有過。與餘同故。</p>
<p id="pT41p0530a2909" type="inline">論。有作是言至
<lb n="0530b01"/>非至掉舉行。此敘異釋惛沈不入大煩惱地
<lb n="0530b02"/>所以。此是雜心等釋。正理論釋本論意云。
<lb n="0530b03"/>然此惛沈無明覆故。本論不說為大煩惱地
<lb n="0530b04"/>法。有言彼論說無明名唯目惛沈。相相似
<lb n="0530b05"/>故。無明性是大遍行故。是此地法不說而成
<lb n="0530b06"/>　准上論文。此云本論十煩惱地說無明
<lb n="0530b07"/>者即是惛沈。惛沈相似無明。所以不說無
<lb n="0530b08"/>明者。無明與一切染心相應不說而成故。
<lb n="0530b09"/>正理有說此名總目二義。已上論文。此說本
<lb n="0530b10"/>論大煩惱地法中。說無明者名一所目通
<lb n="0530b11"/>二。謂無明．惛沈。</p>
<p id="pT41p0530b1107" type="inline">論。誰惛沈行至不俱行
<lb n="0530b12"/>故。論主難雜心等釋。誰有惛沈而無掉舉。
<lb n="0530b13"/>誰有掉舉而無惛沈。此二未嘗不俱行故。
<lb n="0530b14"/>何得有惛沈行順等持也。</p>
<p id="pT41p0530b1411" type="inline">論。雖爾應
<lb n="0530b15"/>知隨增說行。外人答論主也。雖掉舉．惛沈
<lb n="0530b16"/>二常俱行。而惛沈偏增者名惛沈行。</p>
<p id="pT41p0530b1615" type="inline">論。
<lb n="0530b17"/>雖知說行至建立地法。此縱奪外人也。</p>
<lb n="0530b18"/>
<p id="pT41p0530b1801">論。故此地法至俱起非餘故。總結成也。</p>
<lb n="0530b19"/>
<p id="pT41p0530b1901">論。如是已說至彼法是何。已下半頌第四釋
<lb n="0530b20"/>不善地法。有兩重釋如前可知。頌云唯遍
<lb n="0530b21"/>不善心者。此有四句。有不善非遍不善。謂
<lb n="0530b22"/>忿等七。及不定中嗔。有遍不善非唯不善。
<lb n="0530b23"/>謂大地十。大煩惱六。不定中尋．伺。有遍不
<lb n="0530b24"/>善亦唯不善。謂不善地二法。有非唯不善
<lb n="0530b25"/>非遍不善。謂小惑三。不定之中睡眠．惡作．
<lb n="0530b26"/>貪．慢．疑等。唯善心所不<anchor xml:id="beg0530006"/>善<anchor xml:id="end0530006"/>已簡。不勞唯．
<lb n="0530b27"/>遍。</p>
<p id="pT41p0530b2702" type="inline">論曰至如後當辨。指下釋也。</p>
<lb n="0530b28"/>
<p id="pT41p0530b2801">論。如是已說至彼法是何自下第五有一頌
<lb n="0530b29"/>釋小煩惱地法。有兩重釋如前可知。謂以
<lb n="0530c01"/>
<anchor xml:id="beg0530007"/>小<anchor xml:id="end0530007"/>分染污心俱故名為小。</p>
<p id="pT41p0530c0111" type="inline">論曰至煩
<lb n="0530c02"/>惱地法。釋小義也。一唯修所斷。二唯意識
<lb n="0530c03"/>地起。三唯無明相應。四各別現行　大善地
<lb n="0530c04"/>法不與一切染心相應。煩惱之名以簡此
<lb n="0530c05"/>法　尋．伺雖通染心闕四義故。不名為
<lb n="0530c06"/>小煩惱地法　大煩惱地。大不善地。雖復唯
<lb n="0530c07"/>與無明相應。闕三義故不得名小　慢．
<lb n="0530c08"/>疑二種雖唯意地起。唯無明相應。各別頭起。
<lb n="0530c09"/>非唯修斷。闕一義故不得名小　惡作一
<lb n="0530c10"/>種雖唯修斷。唯意地起。以非唯與無明相
<lb n="0530c11"/>應。雖別頭起。不名為小　睡眠一種雖唯
<lb n="0530c12"/>意地。闕三義故不名為小　貪．嗔二種<anchor xml:id="beg0530008"/>雖<anchor xml:id="end0530008"/>
<lb n="0530c13"/>復唯與無明相應。各別頭起。闕二義故不
<lb n="0530c14"/>名為小　前之四地皆名為大。此之一地不
<lb n="0530c15"/>得大名者。通大地法以遍一切心故名大。
<lb n="0530c16"/>大善地法以遍一切善心名大。大煩惱地
<lb n="0530c17"/>以遍一切染心名大。大不善地以遍一切
<lb n="0530c18"/>不善心故名為大　又上四地法皆竝頭起
<lb n="0530c19"/>故名為大。</p>
<p id="pT41p0530c1905" type="inline">論。此法如後至當廣分別。
<lb n="0530c20"/>指後釋也。</p>
<p id="pT41p0530c2005" type="inline">論。如是已說至尋伺等法。已
<lb n="0530c21"/>下第六明不定也。言不定者謂不定入餘
<lb n="0530c22"/>五地故。故言不定　惡作．睡眠．尋．伺等法
<lb n="0530c23"/>者。此舉四法等餘貪．瞋．慢．疑。婆沙四十五
<lb n="0530c24"/>云睡眠．惡作．怖．<anchor xml:id="beg0530009"/>尋<anchor xml:id="end0530009"/>伺．心。又七十五云評曰
<lb n="0530c25"/>應作是說。此心所中應別說怖。所以者何。
<lb n="0530c26"/>有別心所與心相應是怖自性。此即說在
<lb n="0530c27"/>復有所餘如是類法與心相應心所法內。
<lb n="0530c28"/>非諸煩惱。復說怖唯欲界。上界言怖於厭
<lb n="0530c29"/>說怖。<anchor xml:id="beg0530010"/>又<anchor xml:id="end0530010"/>云。問若爾厭．怖有何差別。答尊者
<lb n="0531a01"/>世友作如是說。怖唯欲界。厭通三界。復作
<lb n="0531a02"/>是說。怖在煩惱品。厭在善品。復作是說。怖
<lb n="0531a03"/>染污．無覆無記。厭唯是善
(准上。怖不通善。厭唯善性)
。正理
<lb n="0531a04"/>論云。類言為攝不忍．不樂．憤發等義　准
<lb n="0531a05"/>此論文不忍等法既是小煩惱類。亦是少分
<lb n="0531a06"/>染心相應。<anchor xml:id="beg0531001"/>各<anchor xml:id="end0531001"/>別頭起。唯修所斷。在意識地。
<lb n="0531a07"/>唯無明相應。又此忿等大乘中說謂嗔分等。
<lb n="0531a08"/>故是假法。此宗皆是實有性。故正理論云。如
<lb n="0531a09"/>前所說一切心所應知其性皆是實有。所以
<lb n="0531a10"/>者何。非一品類所緣義中種種行相俱時起
<lb n="0531a11"/>故。一體同時。如所緣義。差別行相無容有
<lb n="0531a12"/>故。然由餘法所制伏故。見其相續變異而
<lb n="0531a13"/>起。現見清油．垢．水．風等勢力制持。燈相續
<lb n="0531a14"/>中便有明．昧．聲．動等故。已上論文　然諸
<lb n="0531a15"/>心所差別功能難可了知。且如睡眠．惡作。
<lb n="0531a16"/>非唯不善。而取一分入十纏中。尋亦雖通
<lb n="0531a17"/>無漏而為道障。勝解．定．慧雖通三性而
<lb n="0531a18"/>立五分法身。一種五<anchor xml:id="beg0531002"/>根<anchor xml:id="end0531002"/>。三是通攝二是善
<lb n="0531a19"/>地。如是等類法性難知。心所相翻義<anchor xml:id="beg0531003"/>亦<anchor xml:id="end0531003"/>如
<lb n="0531a20"/>是。古來相傳廢立。依此論有四十六種。謂
<lb n="0531a21"/>大地法十至不定有八。於四十六中。如大
<lb n="0531a22"/>地法十。尋．伺．睡眠．惡作。以通三性。或通
<lb n="0531a23"/>二性。故此十四不別翻名。餘三十二中總
<lb n="0531a24"/>有二類。一淨品有十。謂信等。二染品有二
<lb n="0531a25"/>十二。謂大煩惱地法六。大不善地法二。小煩
<lb n="0531a26"/>惱地十。及貪．嗔．慢．疑。若於染中通五斷。
<lb n="0531a27"/>遍六識者。即正翻入<anchor xml:id="beg0531004"/>淨<anchor xml:id="end0531004"/>。若不通五斷。不
<lb n="0531a28"/>遍六識者。但可傍<anchor xml:id="beg0531005"/>翻<anchor xml:id="end0531005"/>　總有十法。謂大
<lb n="0531a29"/>煩惱地法六。不善地法二。及與貪．嗔。大煩惱
<lb n="0531b01"/>地法六中翻癡為無癡。無癡即是大<anchor xml:id="beg0531006"/>地<anchor xml:id="end0531006"/>慧
<lb n="0531b02"/>故。故於善中不立無癡。翻放逸為不放
<lb n="0531b03"/>逸。翻懈怠為精進。翻不信為信。翻惛沈
<lb n="0531b04"/>為輕安。翻掉舉為行捨。不善地法二中翻
<lb n="0531b05"/>無慚為慚。翻無愧為愧。不定中翻貪為
<lb n="0531b06"/>無貪。翻瞋為無瞋。於小惑中害雖不通
<lb n="0531b07"/>五斷。非遍六識。而亦翻者以過重故。惱亂
<lb n="0531b08"/>菩薩。障趣菩提。菩薩將證無上菩提仍起
<lb n="0531b09"/>欲．恚．害覺。所以別翻　餘九。及<anchor xml:id="beg0531007"/>與<anchor xml:id="end0531007"/>慢．疑。二
<lb n="0531b10"/>義不具。但可傍翻非正翻也。謂餘九及疑。
<lb n="0531b11"/>非通五斷。非遍六識。慢雖通五斷。而不
<lb n="0531b12"/>遍六識。故不翻也　此十一種但可傍翻
<lb n="0531b13"/>者。就中有二。一約等流門翻。二約行相相
<lb n="0531b14"/>似門翻。言等流者謂是本惑等流果故。忿．
<lb n="0531b15"/>恨．嫉是嗔等流果翻入無嗔。惱是<anchor xml:id="beg0531008"/>見<anchor xml:id="end0531008"/>等流
<lb n="0531b16"/>翻見取為正見。正見即是大地中慧。所以
<lb n="0531b17"/>善中不可別立。覆或是貪等流翻入無貪。
<lb n="0531b18"/>或是癡等流翻入無癡。無癡是慧故於善中
<lb n="0531b19"/>不<anchor xml:id="beg0531009"/>別<anchor xml:id="end0531009"/>立也。慳．誑．憍．<anchor xml:id="beg0531010"/>欲<anchor xml:id="end0531010"/>貪等流翻入無貪。
<lb n="0531b20"/>諂是諸見等流。翻入正見。正見還是慧數故
<lb n="0531b21"/>
<anchor xml:id="beg0531011"/>善<anchor xml:id="end0531011"/>不立　約等流門但翻得九。慢．疑本惑
<lb n="0531b22"/>非<anchor xml:id="beg0531012"/>等<anchor xml:id="end0531012"/>流。故。二種不可翻也。害雖是嗔等
<lb n="0531b23"/>流過重別翻。已如前釋　言約行相相似
<lb n="0531b24"/>翻者。如忿．恨．嫉．惱。與嗔行相相似翻入
<lb n="0531b25"/>無嗔。覆若貪等流與貪行相相似翻入無貪。
<lb n="0531b26"/>若是癡等流與癡行相相似翻入無癡。即是
<lb n="0531b27"/>慧攝。慳．誑二種。與貪行相相似翻入無貪。
<lb n="0531b28"/>諂謂諂曲。翻曲即為正直。正直是捨。品類
<lb n="0531b29"/>足第<anchor xml:id="beg0531013"/>三<anchor xml:id="end0531013"/>云。身正直。心正直　憍之與慢。憍
<lb n="0531c01"/>自傲逸。慢陵蔑他不恭敬師。若不憍．慢
<lb n="0531c02"/>心便恭敬。敬即是慚翻入無慚。疑謂猶豫不
<lb n="0531c03"/>決行相。若能正決即是智慧翻入慧中。害雖
<lb n="0531c04"/>似瞋過重別翻。已如前釋。</p>
<lb n="0531c05"/>
<p id="pT41p0531c0501">論。此中應說至決定俱生。上來五頌辨大地
<lb n="0531c06"/>法等。自下有四頌。大文第二辨心．心所決
<lb n="0531c07"/>定俱生。於中有二。初三頌辨欲界俱生。後
<lb n="0531c08"/>一頌明上界俱生。此三頌釋欲界俱生。</p>
<lb n="0531c09"/>
<p id="pT41p0531c0901">論曰至無覆無記。此即總分欲界心<anchor xml:id="beg0531014"/>可<anchor xml:id="end0531014"/>為
<lb n="0531c10"/>五類也。下釋五品即為五<anchor xml:id="beg0531015"/>數<anchor xml:id="end0531015"/>。</p>
<p id="pT41p0531c1012" type="inline">論。然
<lb n="0531c11"/>欲界心至至二十三。此第一釋善心起數。如
<lb n="0531c12"/>文可解。</p>
<p id="pT41p0531c1204" type="inline">論。惡作者何。自下便釋惡作。
<lb n="0531c13"/>此問起也。</p>
<p id="pT41p0531c1305" type="inline">論。惡所作體名為惡作。略釋
<lb n="0531c14"/>名體。</p>
<p id="pT41p0531c1403" type="inline">論。應知此中至心追悔性。廣釋體
<lb n="0531c15"/>也。謂不稱<anchor xml:id="beg0531016"/>情<anchor xml:id="end0531016"/>所作事業名為惡作。非是不
<lb n="0531c16"/>如理事名為惡作如不善悔緣善所作。能追
<lb n="0531c17"/>悔心緣其惡作從境為名。即是有惡作故
<lb n="0531c18"/>名為惡作。是多財釋。准下三喻有三義釋。
<lb n="0531c19"/>一從所緣得名。二從所依得名。三從因
<lb n="0531c20"/>受稱也。</p>
<p id="pT41p0531c2004" type="inline">論。如緣空解脫門至說<anchor xml:id="beg0531017"/>為<anchor xml:id="end0531017"/>不
<lb n="0531c21"/>淨。從所緣境立此名也。</p>
<p id="pT41p0531c2110" type="inline">論。又見世間
<lb n="0531c22"/>至說為惡作。從其所依立此名也。</p>
<p id="pT41p0531c2214" type="inline">論。
<lb n="0531c23"/>又於果體至名宿作業。此是從因受其稱
<lb n="0531c24"/>也。</p>
<p id="pT41p0531c2402" type="inline">論。若緣未作事云何名惡作。問也。謂
<lb n="0531c25"/>若有所作此可說為從境等故名為惡
<lb n="0531c26"/>作。若有追悔不作之事。何得相從名惡作
<lb n="0531c27"/>耶。</p>
<p id="pT41p0531c2702" type="inline">論。於未作事至是我惡作。答也。謂
<lb n="0531c28"/>即不作亦名惡作。如有人言我於今日不
<lb n="0531c29"/>施此物是我惡作。此即是作此之不作亦
<lb n="0532a01"/>名惡作。婆沙三十七云。此中惡作總有四
<lb n="0532a02"/>句。一有惡作是善於不善處起。二有惡作
<lb n="0532a03"/>是不善於善處起。三有惡作是善於善處
<lb n="0532a04"/>起。四有惡作是不善於不善處起。</p>
<p id="pT41p0532a0414" type="inline">論。
<lb n="0532a05"/>何等惡作說名為善。問也。</p>
<p id="pT41p0532a0511" type="inline">論。謂於善惡
<lb n="0532a06"/>至二處而起。答也。謂於善不作於惡作中。
<lb n="0532a07"/>心追悔性名之為善。於惡不作。於善作中
<lb n="0532a08"/>心追悔<anchor xml:id="beg0532001"/>者<anchor xml:id="end0532001"/>不善。惡作皆悉依於善．及不善
<lb n="0532a09"/>二處而起　或皆依作．不作二處而起。</p>
<lb n="0532a10"/>
<p id="pT41p0532a1001">論。若於不善至謂尋與伺。此第二釋不共心
<lb n="0532a11"/>品。</p>
<p id="pT41p0532a1102" type="inline">論。何等名為不共心品。此問不共心
<lb n="0532a12"/>品法也。</p>
<p id="pT41p0532a1204" type="inline">論。謂此心品至貪煩惱等。答
<lb n="0532a13"/>也。謂不共心者。不與貪等煩惱相應名為
<lb n="0532a14"/>不共。婆沙三十八有二說云。第一師說。唯
<lb n="0532a15"/>見所斷不與貪等．忿等相應。自力而起名
<lb n="0532a16"/>為不共。以修所斷忿等相應非自力起不
<lb n="0532a17"/>名不共。第二師云通見．修斷。不與貪等本
<lb n="0532a18"/>惑相應皆名不共。忿等相應非自力起皆
<lb n="0532a19"/>是不共　准此論文。第二師釋。不與隨眠
<lb n="0532a20"/>相應起故。名為不共。此中<anchor xml:id="beg0532002"/>俱<anchor xml:id="end0532002"/>起。依前師
<lb n="0532a21"/>說。唯是見道　問此中所說不共無明於何
<lb n="0532a22"/>位起　答若諸異生由勝解力。發起正見。
<lb n="0532a23"/>或起邪見。心<anchor xml:id="beg0532003"/>勞倦<anchor xml:id="end0532003"/>時數數間起迷四諦理
<lb n="0532a24"/>不共無明。謂緣四諦不欲．不忍．不了行相。
<lb n="0532a25"/>准正理論釋頌唯字。即不共通二十一也。
<lb n="0532a26"/>正理釋頌中見俱唯二十云。頌唯言者是簡
<lb n="0532a27"/>別義。謂唯見俱定有二十。表不共品中容
<lb n="0532a28"/>有惡作等。謂若惡作是不善者。唯無明俱
<lb n="0532a29"/>非餘煩惱。貪慢二種欣行轉故。惡作<anchor xml:id="beg0532004"/>然<anchor xml:id="end0532004"/>慼
<lb n="0532b01"/>行相轉故。嗔外門轉行相麁故。<anchor xml:id="beg0532005"/>惡作行<anchor xml:id="beg0532006"/>細<anchor xml:id="end0532006"/>
<lb n="0532b02"/>內門轉故<anchor xml:id="end0532005"/>。<anchor xml:id="beg0532007"/>疑<anchor xml:id="end0532007"/>非惡作俱。疑不決定。惡作決
<lb n="0532b03"/>定。故不俱起。有身見等欣行轉故。極猛利
<lb n="0532b04"/>故。惡作不爾。然此惡作依善．惡行事處轉
<lb n="0532b05"/>故。諸見不爾。故不相應。邪見一分雖慼行
<lb n="0532b06"/>轉。而二因故非惡作俱。<anchor xml:id="beg0532008"/>言二因者。謂極猛
<lb n="0532b07"/>利。理處轉故<anchor xml:id="end0532008"/>。是故惡作是不善者唯無明<anchor xml:id="beg0532009"/>俱<anchor xml:id="end0532009"/>
<lb n="0532b08"/>　詳其惡作具六義。一愁慼行。違情方起
<lb n="0532b09"/>故。二內門轉。審察是非故。三行相細。諦思
<lb n="0532b10"/>方起故。四決定故。解知方悔故。五不猛利。
<lb n="0532b11"/>追戀心昧故。六但緣事。緣善．惡行故。邪見
<lb n="0532b12"/>雖有四義無二義故非惡作俱。正理但云
<lb n="0532b13"/>或惡作俱有二十一。即是不共無明通修所
<lb n="0532b14"/>斷。故知亦取後師義也。</p>
<p id="pT41p0532b1410" type="inline">論。於不善見至
<lb n="0532b15"/>說為見故。釋不善見同不共品有二十也。
<lb n="0532b16"/>如文可解　論言不善見至或戒禁取。釋
<lb n="0532b17"/>三不善見也。</p>
<p id="pT41p0532b1706" type="inline">論。於四不善至貪等隨一。
<lb n="0532b18"/>此第二釋貪等俱起。</p>
<p id="pT41p0532b1809" type="inline">論。於前所說至加
<lb n="0532b19"/>忿等隨一。第三釋忿等也。</p>
<p id="pT41p0532b1911" type="inline">論。不善惡
<lb n="0532b20"/>作至第二十一。此第四釋不善惡作相應品
<lb n="0532b21"/>也。</p>
<p id="pT41p0532b2102" type="inline">論。略說不善至有二十一。總結上
<lb n="0532b22"/>也。</p>
<p id="pT41p0532b2202" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0532010"/>別<anchor xml:id="end0532010"/>於無記至謂尋與伺。第四釋
<lb n="0532b23"/>有覆無記相應品也。性是染污能有隱覆名
<lb n="0532b24"/>為有覆。體非巧便無果記故名為無記。</p>
<lb n="0532b25"/>
<p id="pT41p0532b2501">論。欲界無記至應知如前<anchor xml:id="beg0532011"/>釋<anchor xml:id="end0532011"/>。此出有覆
<lb n="0532b26"/>無記體也。</p>
<p id="pT41p0532b2605" type="inline">論於餘無記至并不定尋伺。
<lb n="0532b27"/>此第五釋無覆無記。體非染污不障聖道。
<lb n="0532b28"/>無果記故。名無覆無記。</p>
<p id="pT41p0532b2810" type="inline">論。外方諸師
<lb n="0532b29"/>至心所俱起敘異師說。異師意云。憂如喜
<lb n="0532c01"/>根非唯有記。由此惡作亦通三性。此相應
<lb n="0532c02"/>品便有十三心所俱起。正理論云。然此惡作
<lb n="0532c03"/>通善．不善不通無記。隨憂行故。離欲貪者
<lb n="0532c04"/>不成就故。非無記法有如是事。然有追
<lb n="0532c05"/>
<anchor xml:id="beg0532012"/>戀<anchor xml:id="end0532012"/>。我頃何為不消而食。我頃何為不畫此
<lb n="0532c06"/>壁。如是等類。彼心乃至未觸憂根。但是省
<lb n="0532c07"/>察未起惡作。若觸憂根便起惡作。爾時惡
<lb n="0532c08"/>作理同憂根。故說惡作有如是相。謂令心
<lb n="0532c09"/>慼惡作心品。若離憂根誰令心慼
(名省<anchor xml:id="tnote0532013"/>察察是慧誤)
<lb n="0532c10"/>　論。應知睡眠至如例應知。此述睡眠遍前
<lb n="0532c11"/>一切心品中故皆悉無遮。睡眠無夢。性唯
<lb n="0532c12"/>無記。據有夢說故通三性。即不定中總有
<lb n="0532c13"/>四例。一貪．瞋．慢．疑唯自力起。二惡作善及
<lb n="0532c14"/>不共俱起通二。不善自力。善即共起。三睡眠
<lb n="0532c15"/>有時亦容與一切心品俱起。四尋．伺定與
<lb n="0532c16"/>欲界一切心品俱起。</p>
<lb n="0532c17"/>
<p id="pT41p0532c1701">論已說欲界至當說上界。自此已下一頌<anchor xml:id="beg0532014"/>第<anchor xml:id="end0532014"/>
<lb n="0532c18"/>三<anchor xml:id="beg0532015"/>明<anchor xml:id="end0532015"/>上界也。</p>
<p id="pT41p0532c1806" type="inline">論曰至如欲界說。文中
<lb n="0532c19"/>有三。一明初定。二明中間。三明二禪已上。
<lb n="0532c20"/>此文第一明初定也。不定除瞋．惡作．睡眠。
<lb n="0532c21"/>小惑除七。不善地二。餘皆同欲。以於上界
<lb n="0532c22"/>無不善法。眠．惡作故。</p>
<p id="pT41p0532c2209" type="inline">論。中間靜慮至
<lb n="0532c23"/>餘皆具有。此第二明中間禪也。此地除尋
<lb n="0532c24"/>與初禪異。自餘心所皆同初定。</p>
<p id="pT41p0532c2413" type="inline">論。第
<lb n="0532c25"/>二靜慮至如前具有。此第三明二定已上。文
<lb n="0532c26"/>中有二。一正釋。二引證。此文初也。二定已
<lb n="0532c27"/>上如前所除兼伺．諂．誑。自餘皆與中間定
<lb n="0532c28"/>同。</p>
<p id="pT41p0532c2802" type="inline">論。經說諂誑至令還問佛。第二引證。
<lb n="0532c29"/>如文可解。梵王不知四大。若無漏定依六
<lb n="0533a01"/>禪地皆容可盡。皆悉能斷第四靜慮修煩
<lb n="0533a02"/>惱故。若有漏定唯空處近分。唯此近分能盡
<lb n="0533a03"/>色故。</p>
<lb n="0533a04"/>
<p id="pT41p0533a0401">論。如是已說至差別云何。自此已下有兩
<lb n="0533a05"/>頌。大文第三簡相濫也。</p>
<p id="pT41p0533a0510" type="inline">論曰至所敵對
<lb n="0533a06"/>法。此釋第一對中無慚相也　於諸功德。謂
<lb n="0533a07"/>尸羅等　及有德者。謂親教等。此二是無慚
<lb n="0533a08"/>境故言於也。於此二境不尊敬故名為無
<lb n="0533a09"/>敬。不崇重故名無崇也　或如次第各屬
<lb n="0533a10"/>其一。於德不敬。於人不重。於諸功德無
<lb n="0533a11"/>所忌難。於有德者無所隨屬。此無慚相
<lb n="0533a12"/>　即是恭敬所敵對者。明能治也。</p>
<p id="pT41p0533a1213" type="inline">論。為
<lb n="0533a13"/>諸善士至能生怖故。此釋第二無愧相也
<lb n="0533a14"/>　為諸善士所訶厭法說名為罪者。出罪體也。
<lb n="0533a15"/>即不善法無愧境也　於此罪中不見怖畏者。
<lb n="0533a16"/>明無愧行相也　此中怖言顯非愛果能生
<lb n="0533a17"/>怖故者。釋怖名也。此之怖言因受果名。以
<lb n="0533a18"/>不善果能生怖故。故名為怖。即是無愧不
<lb n="0533a19"/>見惡果名不見怖。惡果有二。一是現果譏
<lb n="0533a20"/>毀謫罰等。二異熟果三惡道等。</p>
<p id="pT41p0533a2013" type="inline">論。不見
<lb n="0533a21"/>怖言至名不見怖外問。無愧行相名不見怖。
<lb n="0533a22"/>為見怖果而不生怖名不見怖。為不見
<lb n="0533a23"/>怖果名不見怖。</p>
<p id="pT41p0533a2307" type="inline">論。若爾何失。反問。</p>
<lb n="0533a24"/>
<p id="pT41p0533a2401">論。二俱有過至應顯無明外出過也。若見而
<lb n="0533a25"/>不怖應顯智慧。正理論意慧是邪見。慧為
<lb n="0533a26"/>體故名為智慧。邪見雖見三惡道等。而撥
<lb n="0533a27"/>因果相屬之理故無怖也　若不見彼怖應
<lb n="0533a28"/>顯無明者。無明無智。不了因果名不見也。</p>
<lb n="0533a29"/>
<p id="pT41p0533a2901">論。此意不顯見與不見。論主答也。不見
<lb n="0533b01"/>怖言不顯見與不見。</p>
<p id="pT41p0533b0109" type="inline">論。何所顯耶。外
<lb n="0533b02"/>人<anchor xml:id="beg0533001"/>問<anchor xml:id="end0533001"/>也。既不<anchor xml:id="beg0533002"/>離<anchor xml:id="end0533002"/>二。更何所顯。</p>
<p id="pT41p0533b0212" type="inline">論。此
<lb n="0533b03"/>顯有法至說名無愧。論主答也。此顯無愧別
<lb n="0533b04"/>有體性。非是無明。亦非邪見。與二為因名
<lb n="0533b05"/>為無愧。即是無愧與邪見無明為因。令雖
<lb n="0533b06"/>見不怖。或不見彼怖。</p>
<p id="pT41p0533b0609" type="inline">論。有餘師說
<lb n="0533b07"/>至說名無愧。述異說也。此師意說造罪之
<lb n="0533b08"/>時。觀自無恥是無慚相。觀他無恥是無愧
<lb n="0533b09"/>相。無恥是同。就自．他別。</p>
<p id="pT41p0533b0910" type="inline">論。若爾<anchor xml:id="beg0533003"/>此<anchor xml:id="end0533003"/>
<lb n="0533b10"/>二至云何俱起。外人難。觀自即緣自。觀他
<lb n="0533b11"/>即緣他。此二境別。云何俱起。</p>
<p id="pT41p0533b1112" type="inline">論。不說
<lb n="0533b12"/>此二至說名無愧。餘師答也。就勝而說。非
<lb n="0533b13"/>是別緣。</p>
<p id="pT41p0533b1304" type="inline">論。慚愧差別至說名為愧。翻第
<lb n="0533b14"/>一釋。可知。</p>
<p id="pT41p0533b1405" type="inline">論。翻第二釋至說名為愧。
<lb n="0533b15"/>翻第二釋。可知。正理論云。趣向如理。自．法
<lb n="0533b16"/>二種增上所生。違愛等流心自在性說名為
<lb n="0533b17"/>慚　述曰慚以不作惡為義。聖道．涅槃皆
<lb n="0533b18"/>名如理。善心趣彼舉所依也　自增上者。
<lb n="0533b19"/>即恐自落三塗　法增上者。即恐廢傳法。
<lb n="0533b20"/>二增上力所生舉其因也　愛等流即無慚。
<lb n="0533b21"/>違無慚即明對治　由此不為惡法所牽
<lb n="0533b22"/>名自在　性指其體也　正理又云。愛樂
<lb n="0533b23"/>修習功德為先。違癡等流<anchor xml:id="beg0533004"/>厭<anchor xml:id="end0533004"/>惡劣法。說
<lb n="0533b24"/>名為愧。有說怖畏謫罰．惡趣．自．他謗因說
<lb n="0533b25"/>名為愧　述曰愧以滅諸惡為義　愛樂
<lb n="0533b26"/>功德為先舉所依也　癡等流即無愧。違
<lb n="0533b27"/>無愧者即明對治　劣法謂諸有過失法。於
<lb n="0533b28"/>中生惡即作用也　有說已下。敘有別釋
<lb n="0533b29"/>　現遭屈<anchor xml:id="beg0533005"/>辱<anchor xml:id="end0533005"/>為讁罰　當<anchor xml:id="beg0533006"/>來<anchor xml:id="end0533006"/>三惡為惡
<lb n="0533c01"/>趣　己遭塵點為自謗　令他受謗為他
<lb n="0533c02"/>謗。此四法因。謂諸煩惱於如是因生怖畏
<lb n="0533c03"/>亦舉作用。</p>
<p id="pT41p0533c0305" type="inline">論。已說無慚至謂除前三
<lb n="0533c04"/>相。釋第二對愛．敬相別。與忻相應信名之
<lb n="0533c05"/>為愛。即是愛樂可忻尚法。貪染前境亦名
<lb n="0533c06"/>為愛。即是染著愛也。由此愛妻子等是染
<lb n="0533c07"/>著愛。愛師長等是信愛也。緣滅．道諦忻相
<lb n="0533c08"/>應故亦信．亦愛。緣苦．集諦厭相應故是信
<lb n="0533c09"/>非愛。染愛貪故是愛非信。</p>
<p id="pT41p0533c0911" type="inline">論。有說信
<lb n="0533c10"/>者至謂有敬等。述異說也。此師意說。信是
<lb n="0533c11"/>忍許有德。由此為先方生愛樂。故信非愛。
<lb n="0533c12"/>信因愛果故。敬謂敬重。以慚為體。</p>
<p id="pT41p0533c1214" type="inline">論。
<lb n="0533c13"/>有慚非敬至謂緣滅道慚。此第二師成兩句
<lb n="0533c14"/>也。於忻上境名敬名慚。於厭劣境是慚非
<lb n="0533c15"/>敬。故成兩句。</p>
<p id="pT41p0533c1506" type="inline">論。有說敬者至故敬非
<lb n="0533c16"/>慚。此第三師釋慚．敬。此師意說。敬是有所
<lb n="0533c17"/>崇重。由此為先方生慚．恥。即敬為慚因
<lb n="0533c18"/>也。</p>
<p id="pT41p0533c1802" type="inline">論。望所緣境至謂除前三相。四句分
<lb n="0533c19"/>別。如文可知。</p>
<p id="pT41p0533c1906" type="inline">論　如是愛敬至無色界
<lb n="0533c20"/>無。此明界通局也。無色界中無色身故不
<lb n="0533c21"/>能緣他起敬愛也。亦不緣下佛世尊等
<lb n="0533c22"/>故無有敬。</p>
<p id="pT41p0533c2205" type="inline">論。豈不信慚至無色亦有。
<lb n="0533c23"/>問也。論愛敬有二至無色界無。答文。可解。</p>
<lb n="0533c24"/>
<p id="pT41p0533c2401">論。如是已說至差別云何。已下一頌第二明
<lb n="0533c25"/>尋．伺慢．憍別也。</p>
<p id="pT41p0533c2507" type="inline">論曰至細性名伺。此
<lb n="0533c26"/>釋尋．伺二別相也。</p>
<p id="pT41p0533c2608" type="inline">論。云何此二一心
<lb n="0533c27"/>相應。經部問也。麁．細相違如何許二一心
<lb n="0533c28"/>俱起。</p>
<p id="pT41p0533c2803" type="inline">論。有作是釋至俱有作用有部答。
<lb n="0533c29"/>如文可解。</p>
<p id="pT41p0533c2905" type="inline">論。若爾尋伺至體非凝釋。
<lb n="0534a01"/>此是麁．細之因。體非麁．細。第一難也。</p>
<lb n="0534a02"/>
<p id="pT41p0534a0201">論又麁細性至應有尋伺。第二難也。此即應
<lb n="0534a03"/>至上地亦有。如何唯至初定有耶。</p>
<p id="pT41p0534a0314" type="inline">論。
<lb n="0534a04"/>又麁細性至以別尋伺。第三難也。麁．細無
<lb n="0534a05"/>體。何得有實尋．伺體耶。</p>
<p id="pT41p0534a0510" type="inline">論。復有釋言
<lb n="0534a06"/>至於理何違。敘異釋也。</p>
<p id="pT41p0534a0610" type="inline">論。若有別體
<lb n="0534a07"/>至俱時起故。難也。麁．細一法上下不同。如
<lb n="0534a08"/>何俱起。此經部宗不許有別體性。</p>
<p id="pT41p0534a0814" type="inline">論。
<lb n="0534a09"/>若言體類至別相云何。縱釋徵也。</p>
<p id="pT41p0534a0914" type="inline">論此
<lb n="0534a10"/>二體類至顯其別相答也。</p>
<p id="pT41p0534a1011" type="inline">論。非由上下
<lb n="0534a11"/>至有上下故。此重難也。</p>
<p id="pT41p0534a1110" type="inline">論。由是應知至
<lb n="0534a12"/>一心相應。總結難也。</p>
<p id="pT41p0534a1209" type="inline">論。若爾云何至具
<lb n="0534a13"/>足五支有部難經部也。</p>
<p id="pT41p0534a1310" type="inline">論。具五支言至
<lb n="0534a14"/>故無有過。經部答也。正理論云若爾麁．細性
<lb n="0534a15"/>相違故。不應尋．伺一心俱生。雖一心中二
<lb n="0534a16"/>體可得用增時別故不相違。如水與酢等
<lb n="0534a17"/>分和合。體雖平等而用有增。麁心品中尋用
<lb n="0534a18"/>增故。伺用被損有而難覺。細心品中伺用增
<lb n="0534a19"/>故。尋用被損有而難覺若謂酢用一切時增
<lb n="0534a20"/>故非喻者。此言非理。我不定說以酢喻尋
<lb n="0534a21"/>伺喻於水。但有用增者。即說如酢故若心
<lb n="0534a22"/>品中尋．伺二法。隨用增者即說如酢。微便
<lb n="0534a23"/>喻水。由是尋．伺雖　心中體俱可得。用時
<lb n="0534a24"/>別故。而無一心即麁即細。如貪癡性雖竝
<lb n="0534a25"/>現行而得說心為有貪行。隨何心品有法
<lb n="0534a26"/>用增。由此為門總標心品。</p>
<p id="pT41p0534a2611" type="inline">論。如是已
<lb n="0534a27"/>說至故名為慢。自此下釋慢．憍差別。此即
<lb n="0534a28"/>慢相。正理論云。慢謂對他心自舉性。稱量
<lb n="0534a29"/>自．他德類勝．劣若實不實。心自舉<anchor xml:id="beg0534001"/>恃<anchor xml:id="end0534001"/>陵蔑
<lb n="0534b01"/>於他故名為慢。</p>
<p id="pT41p0534b0107" type="inline">論。憍謂染著至無所
<lb n="0534b02"/>顧性釋憍相也。正理論云。憍謂染著自法
<lb n="0534b03"/>為先。令心傲逸無所顧性。於自勇健．財．
<lb n="0534b04"/>位．戒．慧．族等法中。先起染著心生傲逸。
<lb n="0534b05"/>於諸善本無所顧盻故名為憍。於諸善
<lb n="0534b06"/>本無所顧者。謂由心傲於諸善業不欣
<lb n="0534b07"/>修習。是謂憍．慢差別之相。</p>
<p id="pT41p0534b0711" type="inline">論。有餘師
<lb n="0534b08"/>說至差別之相。自此已下敘異說也。如文
<lb n="0534b09"/>可解　准上論文。慢謂方他。憍唯自傲。是
<lb n="0534b10"/>謂慢．憍二相差別。</p>
<lb n="0534b11"/>
<p id="pT41p0534b1101">論。如是已說至名義差別。自此已下有一
<lb n="0534b12"/>頌。大文第四明心．心所眾名義也。</p>
<p id="pT41p0534b1214" type="inline">論
<lb n="0534b13"/>曰至故名識。就長行中有二。初唯釋心王
<lb n="0534b14"/>眾名。後通釋心．心所眾名。此釋心王。以三
<lb n="0534b15"/>義別立三種名　梵云質多此言心。是集
<lb n="0534b16"/>起義。謂由心力引諸心所．及諸一切所作
<lb n="0534b17"/>事業。如樹<anchor xml:id="beg0534002"/>界<anchor xml:id="end0534002"/>之心集起皮膚及枝葉等
<lb n="0534b18"/>　梵<anchor xml:id="beg0534003"/>云<anchor xml:id="end0534003"/>末那此言意。是思量義。以心能思
<lb n="0534b19"/>量故名為意也　梵云毘
(毘必反)
　若南此言
<lb n="0534b20"/>識。是了別之義。謂心於境能了別故謂之
<lb n="0534b21"/>為識。</p>
<p id="pT41p0534b2103" type="inline">論。復有釋言至而體是一。述異說
<lb n="0534b22"/>也。界是性義．因義。淨．不淨品緣境差別作
<lb n="0534b23"/>種種因差別不同故名為心。如一樹心與
<lb n="0534b24"/>大小枝葉種種不同而為界性。餘文易了。</p>
<lb n="0534b25"/>
<p id="pT41p0534b2501">論。如心意識至而體是一。類釋心所。於
<lb n="0534b26"/>中有二。一結前引後。二釋心．心所眾名。
<lb n="0534b27"/>此即初也。</p>
<p id="pT41p0534b2705" type="inline">論。謂心．心所至<anchor xml:id="beg0534004"/>等<anchor xml:id="end0534004"/>和合故
<lb n="0534b28"/>者。第二釋眾名也。即心．心所五義。然心王
<lb n="0534b29"/>三義別故立三種名依訓詞釋。心．心所五
<lb n="0534c01"/>義亦訓詞釋。以託依根故名有所依等
<lb n="0534c02"/>　又所依等三亦可說名就多財釋。相應一種
<lb n="0534c03"/>唯訓詞釋。等和合故。名相應故。有所依．有
<lb n="0534c04"/>所緣。如文可解。有行相者。即於所緣品類
<lb n="0534c05"/>差別起行相故。准<anchor xml:id="beg0534005"/>此<anchor xml:id="end0534005"/>論文即是能緣心
<lb n="0534c06"/>法。於所緣境品類不同。行解心上起品類
<lb n="0534c07"/>相。如鏡照物<anchor xml:id="beg0534006"/>如其物<anchor xml:id="end0534006"/>類於鏡面上。有種
<lb n="0534c08"/>種像差別之相。與其心法不即不離。非如
<lb n="0534c09"/>像色與鏡不同　問諸心．心所名有行相
<lb n="0534c10"/>者。何故十六行相中但言唯慧　答准正理
<lb n="0534c11"/>有三解。<anchor xml:id="beg0534007"/>一解<anchor xml:id="end0534007"/>意云諸心．心所名有行相者。
<lb n="0534c12"/>不同十六行相亦以慧為體。但是心．心所。
<lb n="0534c13"/>等於所緣品類相中。有能取義名有行相
<lb n="0534c14"/>　又解諸心．心所亦是有慧行相。名有行
<lb n="0534c15"/>相。若爾慧不自有。如何<anchor xml:id="beg0534008"/>得說慧<anchor xml:id="end0534008"/>有行相
<lb n="0534c16"/>　答此中行相亦以慧<anchor xml:id="beg0534009"/>為<anchor xml:id="end0534009"/>體。而言諸心．心
<lb n="0534c17"/>所者。與行相等。<anchor xml:id="beg0534010"/>行相<anchor xml:id="end0534010"/>於所緣起必俱時。
<lb n="0534c18"/>
<anchor xml:id="beg0534011"/>相<anchor xml:id="end0534011"/>從總名行相。猶如諸漏同時諸法。體非
<lb n="0534c19"/>是漏。以同對治總得漏名。此亦如是　又
<lb n="0534c20"/>解或依無間亦說有聲。如有所依。故無有
<lb n="0534c21"/>過。謂如心．心所皆名有所依。意識相應諸
<lb n="0534c22"/>
<anchor xml:id="beg0534012"/>心<anchor xml:id="end0534012"/>．所法。與所依識亦俱時生。識之所依唯
<lb n="0534c23"/>無間滅。有行相理應知亦然　<anchor xml:id="beg0534013"/>泰<anchor xml:id="end0534013"/>法師云。
<lb n="0534c24"/>依婆沙影像相非蘊．處．界攝。亦非所緣緣
<lb n="0534c25"/>然心．心所皆同取慧所現行相名同行相
<lb n="0534c26"/>　<anchor xml:id="beg0534014"/>瑜<anchor xml:id="end0534014"/>師又云不同行相<anchor xml:id="beg0534015"/>違<anchor xml:id="end0534015"/>諸處文　詳泰
<lb n="0534c27"/>法師云非蘊．界．處攝。恐非盡理。若非三科
<lb n="0534c28"/>攝即是無法。不得言其同．異。若是有法不
<lb n="0534c29"/>合不攝。既云是慧<anchor xml:id="beg0534016"/>之<anchor xml:id="end0534016"/>相。理合攝入行蘊。
<lb n="0535a01"/>若通諸心．<anchor xml:id="beg0535001"/>心<anchor xml:id="end0535001"/>所。即合攝屬四蘊。如何說
<lb n="0535a02"/>全不攝耶。故相應法名同行相。言行相者。
<lb n="0535a03"/>
<anchor xml:id="beg0535002"/>行<anchor xml:id="end0535002"/>解<anchor xml:id="begd1e32730"/>之<anchor xml:id="endd1e32730"/>相名為行相。或名相應。等和合故。</p>
<lb n="0535a04"/>
<p id="pT41p0535a0401">論。依何義故名等和合。問等和合義。</p>
<lb n="0535a05"/>
<p id="pT41p0535a0501">論。有五義故至皆平等故。釋和合義。可
<lb n="0535a06"/>知　論事平<anchor xml:id="beg0535003"/>等<anchor xml:id="end0535003"/>者至各各亦爾<anchor xml:id="beg0535004"/>逐<anchor xml:id="end0535004"/>難釋也
<lb n="0535a07"/>　有人云。<anchor xml:id="beg0535005"/>一<anchor xml:id="end0535005"/>所依平等。謂必同所依根。意
<lb n="0535a08"/>識．及相應法有一種依。謂無間滅意根。五
<lb n="0535a09"/>識．及相應法各有<anchor xml:id="beg0535006"/>二<anchor xml:id="end0535006"/>依。一同時依止根。二
<lb n="0535a10"/>無間滅意根。隨應皆是所依平等。此文欲
<lb n="0535a11"/>攝二種所依。故不別言同一所依。諸論中
<lb n="0535a12"/>說心．心所法同一依者且據別依。故說六
<lb n="0535a13"/>識．及相應法<anchor xml:id="tnote0535007"/>名各同一依　又解所依平等
<lb n="0535a14"/>此顯六識．及相應法　<anchor xml:id="beg0535008"/>各<anchor xml:id="end0535008"/>同一依。故解相應
<lb n="0535a15"/>因中云。此中同<anchor xml:id="beg0535009"/>言<anchor xml:id="end0535009"/>顯所依一。雖復五識亦
<lb n="0535a16"/>依意根。此文且據同時依說。二所緣平等。
<lb n="0535a17"/>謂必同所緣。於所緣中或時緣一。或復緣
<lb n="0535a18"/>多。隨應皆是所緣平等。諸論中說心．心所
<lb n="0535a19"/>法同一緣者。且據別緣一法說也。若不爾
<lb n="0535a20"/>者。如無我觀除自相應．俱有通緣一切。此
<lb n="0535a21"/>豈同一所緣　又解所緣平等此顯六識．及
<lb n="0535a22"/>相應法各同一緣。故諸論中說心．心所法同
<lb n="0535a23"/>一所緣。雖復亦有緣<anchor xml:id="beg0535010"/>多<anchor xml:id="end0535010"/>境者。此文且據
<lb n="0535a24"/>緣一境說。三行相平等。心．心所法其體明
<lb n="0535a25"/>淨。隨緣何境各起行相或緣一法各一行
<lb n="0535a26"/>相。或緣多法各多行相。若一．若多。行相皆
<lb n="0535a27"/>別。隨應皆是行相平等。以多現時各有多
<lb n="0535a28"/>相故不言同一行相。諸論中說心．心所法
<lb n="0535a29"/>同一行相者。且據緣一境相似義同。理實
<lb n="0535b01"/>皆別　又解行相平等。此顯心．心所法同緣
<lb n="0535b02"/>一境名同一行相。故諸論說心．心所法同
<lb n="0535b03"/>一行相。雖復行相各別不同。據相似同故
<lb n="0535b04"/>言同一行相。雖復亦有緣多境時多行相
<lb n="0535b05"/>現。各互相望而不相似。此中且約緣一境
<lb n="0535b06"/>說　詳其此釋同一所依。同一所緣。同一行
<lb n="0535b07"/>相。<anchor xml:id="beg0535011"/>不<anchor xml:id="end0535011"/>得論意。論言同一所依者。非謂所
<lb n="0535b08"/>依唯一根故名同一所依。是心．心所法雖多
<lb n="0535b09"/>不同。共一所依名同一所依。若一．若二。皆
<lb n="0535b10"/>名同一。如何得<anchor xml:id="beg0535012"/>說<anchor xml:id="end0535012"/>所依雖二且據一說。
<lb n="0535b11"/>同一所緣者。謂心．心所雖復不同。若想緣
<lb n="0535b12"/>青。受等亦緣青等。由此故說同一所緣。即
<lb n="0535b13"/>心．心所法共緣無量百千多法。雖復不同。
<lb n="0535b14"/>所緣共故。皆名同一所緣。如何將無我觀
<lb n="0535b15"/>難一所緣。即自解云且據一說。同一行相
<lb n="0535b16"/>者<anchor xml:id="begd1e32911"/>心<anchor xml:id="endd1e32911"/>王起一青行相時。諸心所等亦同起
<lb n="0535b17"/>此相。如心王緣多境時起多行相。心所亦
<lb n="0535b18"/>爾。名同一行相。如何得言且據一說。</p>
<lb n="0535b19"/>
<p id="pT41p0535b1901">論。已說心．心所至何者是耶。自下大文第二
<lb n="0535b20"/>有十四頌。明非色非心不相應行。初一頌
<lb n="0535b21"/>列不相應總別名。後十三頌一一牒釋。此文
<lb n="0535b22"/>初也。</p>
<p id="pT41p0535b2203" type="inline">論曰至不相應行　如是諸法者。
<lb n="0535b23"/>總舉不相應法。心不相應者。簡心．心所
<lb n="0535b24"/>　非色等性行蘊所攝者。簡色．及無為法
<lb n="0535b25"/>　是故名心不相應行。略結名也　廣應言非
<lb n="0535b26"/>色非心不相應行。今但言不相應行亦得
<lb n="0535b27"/>簡諸法盡　言不相應簡一切心．心所
<lb n="0535b28"/>　言行。行是行蘊。簡色．無為。由此諸論多存
<lb n="0535b29"/>略名　有人自釋頌云。等謂等取句身．文
<lb n="0535c01"/>身。類謂流類即是得等。今案此論。心不相應
<lb n="0535c02"/>但有十四。若依正理加和合性。故正理云。
<lb n="0535c03"/>等者等取句身．文身．及和合性　詳光師以
<lb n="0535c04"/>二說不同廣為問答。此論雖不別說和合
<lb n="0535c05"/>亦不述無。正理釋此論頌言等和合。故知
<lb n="0535c06"/>不是兩論相違。若謂不說即是無者。此論
<lb n="0535c07"/>頌中不說怖等應無其怖。怖等既不定無。
<lb n="0535c08"/>和合寧知非有　今詳此論只是略而不論。
<lb n="0535c09"/>非是所明之外更無心所。心所既爾和合應
<lb n="0535c10"/>同。不依論文信自胸襟問答往還徒煩
<lb n="0535c11"/>
<anchor xml:id="beg0535013"/>紙<anchor xml:id="end0535013"/>墨　自云品類足論不說非得。說有十
<lb n="0535c12"/>三同俱舍論　又云。彼論云復有所餘如
<lb n="0535c13"/>是類法與心不相應。法蘊足論第十同品類
<lb n="0535c14"/>足　<anchor xml:id="beg0535014"/>彼論<anchor xml:id="end0535014"/>既言所餘如是類法。焉知唯有
<lb n="0535c15"/>非得。此論不說更無。正理不彈俱舍。六足
<lb n="0535c16"/>言有所餘。正理說有和合。餘文皆通兩解。
<lb n="0535c17"/>正理更無異端。教既分明。理須依釋。故知
<lb n="0535c18"/>十四之外更有不相應行。婆沙說言類者。
<lb n="0535c19"/>顯是餘師所計度法。正理云類者。顯餘所
<lb n="0535c20"/>計度法即前種類。謂有計度離得等有蘊
<lb n="0535c21"/>得等性。與婆沙<anchor xml:id="beg0535015"/>少<anchor xml:id="end0535015"/>同也。</p>
<lb n="0535c22"/>
<p id="pT41p0535c2201">論於中且辨得非得相。自下有十三頌。別釋
<lb n="0535c23"/>不相應也。前五頌明得．非得。就中。前一頌
<lb n="0535c24"/>明得．非得自性。後四頌明得．非得差別。此
<lb n="0535c25"/>文初也。</p>
<p id="pT41p0535c2504" type="inline">論曰至與此相違此明得．非得
<lb n="0535c26"/>相。然此得名有總。有別。總名得者。<anchor xml:id="beg0535016"/>得<anchor xml:id="end0535016"/>．及
<lb n="0535c27"/>成就皆名為得。非得亦爾。捨．及不成皆名
<lb n="0535c28"/>非得　別名得者。<anchor xml:id="beg0535017"/>曾來未得<anchor xml:id="end0535017"/>及得已失。將
<lb n="0535c29"/>成就法得至生相。初獲名得。二者得已不
<lb n="0536a01"/>失。得至現在名為成就。即是先不屬己。
<lb n="0536a02"/>初獲屬己名之為得。此謂生時決定屬己
<lb n="0536a03"/>故名之為得。未在身故不名成就。成就謂
<lb n="0536a04"/>得現在於身　捨．及不成亦准於得。若望
<lb n="0536a05"/>同類。<anchor xml:id="beg0536001"/>即<anchor xml:id="end0536001"/>唯初剎那生相名得。最後剎那滅
<lb n="0536a06"/>相名捨。爾時非得至生相故。於其中間雖
<lb n="0536a07"/>後後念至其生相。然此類法恒名成就。非
<lb n="0536a08"/>今獲故。此類之得現在身故。若別望剎那
<lb n="0536a09"/>三相前後者。生相定獲此時名得。至住．異
<lb n="0536a10"/>相時總名成就。至滅相位方名為捨。落謝
<lb n="0536a11"/>過去名不成就。於諸論中依總類說。不
<lb n="0536a12"/>約剎那。<anchor xml:id="beg0536002"/>故<anchor xml:id="end0536002"/>婆沙．正理四通行等。皆約初剎
<lb n="0536a13"/>那生相名得非於後念。若就諸法具得．成
<lb n="0536a14"/>就。及捨．不成。四種差別即有不同。如非想
<lb n="0536a15"/>見惑。唯有成就．及捨．不成。無有得也。以
<lb n="0536a16"/>無始來恒成就故。後雖容斷必無退故。若
<lb n="0536a17"/>利根無學諸無漏法。有得．成就．及不成就。
<lb n="0536a18"/>在凡位時名不成就。金剛心時名之為得。
<lb n="0536a19"/>盡智已去名為成就。無其捨也。至無學位
<lb n="0536a20"/>更無退故。涅槃捨時無非得故。若有得．捨
<lb n="0536a21"/>定有成就．不成就。所以最初得至生時不
<lb n="0536a22"/>名成就。以彼身中成就非得故。最初非得
<lb n="0536a23"/>生時不名不成。以彼身中成彼法故。於生
<lb n="0536a24"/>位中正得．捨故名為得．捨。正理論云。得．獲．
<lb n="0536a25"/>成就。義雖是一而依門異說差別名。得有
<lb n="0536a26"/>二種。謂先未得。及先已得。先未得得說名
<lb n="0536a27"/>為獲。先已得得說名成就。應知非得與此
<lb n="0536a28"/>相違。謂先未得．及得已失。未得非得說名
<lb n="0536a29"/>不獲。已失非得名不成就。故說異生性名
<lb n="0536b01"/>不獲聖法　今詳正理。文雖少異其義亦
<lb n="0536b02"/>同。先未得說名為獲者有二種。一曾來未
<lb n="0536b03"/>得如無漏道等。二得已失如生上地<anchor xml:id="beg0536003"/>生
<lb n="0536b04"/>下地<anchor xml:id="end0536003"/>等。先未得得說名為獲者。即是於二
<lb n="0536b05"/>位初得至生相時。先已得得說名成就者
<lb n="0536b06"/>有二。一無始已來恒成就者。二初得已後第
<lb n="0536b07"/>二念去皆名先已得得　應知非得與此相
<lb n="0536b08"/>違者。非得有二種。一無始已來曾未得者名
<lb n="0536b09"/>為不獲通其前後名為不獲。二謂已得<anchor xml:id="beg0536004"/>後
<lb n="0536b10"/>捨<anchor xml:id="end0536004"/>。於初念生相名為不獲。第二念去名不
<lb n="0536b11"/>成就。</p>
<p id="pT41p0536b1103" type="inline">論。於何法中有得非得。自此已
<lb n="0536b12"/>下明得所依。於中有二。先問後答。此即問
<lb n="0536b13"/>也。</p>
<p id="pT41p0536b1302" type="inline">論。於自相續至決定如是。此即答
<lb n="0536b14"/>也。總明得等所依有二。一有為法謂自相
<lb n="0536b15"/>續。二無為法謂即二滅。此即初也。若成他
<lb n="0536b16"/>身即趣雜亂。若成非情即共成有為過。及
<lb n="0536b17"/>無情不定過。壞法性故。</p>
<p id="pT41p0536b1710" type="inline">論。無為法中
<lb n="0536b18"/>至有得非得。此釋無為得所依也。</p>
<p id="pT41p0536b1814" type="inline">論。
<lb n="0536b19"/>一切有情至謂一切有情。此以一切有情無
<lb n="0536b20"/>始已來必有無邊闕緣不生法故。故引對法
<lb n="0536b21"/>中云。誰成無漏法。謂一切有情者即是非擇
<lb n="0536b22"/>滅也。</p>
<p id="pT41p0536b2203" type="inline">論。除初剎那至皆成擇滅。釋定
<lb n="0536b23"/>成擇滅　除初剎那者。謂苦法忍　具縛聖
<lb n="0536b24"/>者。簡先離染　及餘一切具縛異生者。簡
<lb n="0536b25"/>具縛異生未成擇滅。未斷惑故　諸<anchor xml:id="beg0536005"/>餘<anchor xml:id="end0536005"/>有
<lb n="0536b26"/>情者。舉成擇滅人<anchor xml:id="beg0536006"/>也<anchor xml:id="end0536006"/>。已斷惑故。</p>
<p id="pT41p0536b2613" type="inline">論。
<lb n="0536b27"/>決定無有至相翻而立故。此釋虛空無得．非
<lb n="0536b28"/>得。非<anchor xml:id="beg0536007"/>是<anchor xml:id="end0536007"/>礙法不生故。非是道力引故。</p>
<lb n="0536b29"/>
<p id="pT41p0536b2901">論。諸有得者至故不別釋<anchor xml:id="beg0536008"/>准釋<anchor xml:id="end0536008"/>非得可知。</p>
<lb n="0536c01"/>
<p id="pT41p0536c0101">論。何緣知有別物名得。自下經部破薩
<lb n="0536c02"/>婆多得<anchor xml:id="beg0536009"/>實有<anchor xml:id="end0536009"/>也。此文即是經部師問也。</p>
<lb n="0536c03"/>
<p id="pT41p0536c0301">論。契經說故至乃至廣說。有部引經答也
<lb n="0536c04"/>　十無學法。謂八道支．及正解脫．正智　五支
<lb n="0536c05"/>五順上分結　成就十無學法。明有得也
<lb n="0536c06"/>　已斷五支。明捨得也。</p>
<p id="pT41p0536c0609" type="inline">論。若爾非情至
<lb n="0536c07"/>乃至廣說經部難也。於輪寶等無情之物。於
<lb n="0536c08"/>馬<anchor xml:id="beg0536010"/>寶等<anchor xml:id="end0536010"/>他相續中。應亦有得。經說成就七
<lb n="0536c09"/>寶故。故知成就是假非實。</p>
<p id="pT41p0536c0911" type="inline">論。此中自
<lb n="0536c10"/>在至隨樂轉故。有部答也。</p>
<p id="pT41p0536c1011" type="inline">論。此既自在
<lb n="0536c11"/>至知有別物。經部徵。</p>
<p id="pT41p0536c1109" type="inline">論。許有別物有何
<lb n="0536c12"/>非理。有部反問。</p>
<p id="pT41p0536c1207" type="inline">論。如是非理至是為非
<lb n="0536c13"/>理。經部責無如色．聲等為其眼．耳現量
<lb n="0536c14"/>可知。如貪．瞋等他心智知。如眼．耳等比
<lb n="0536c15"/>量可知。以有見．聞用故。故知別有體性。
<lb n="0536c16"/>其得既無現量可知。復無用<anchor xml:id="beg0536011"/>故<anchor xml:id="end0536011"/>比量可知。
<lb n="0536c17"/>故無體也。既無二量可知是為非理。</p>
<lb n="0536c18"/>
<p id="pT41p0536c1801">論。若謂此得至理不成立。經部<anchor xml:id="beg0536012"/>縱<anchor xml:id="end0536012"/>計為生
<lb n="0536c19"/>因破。若得是法生因名為有用。無為無生。
<lb n="0536c20"/>應無有得。又所得<anchor xml:id="beg0536013"/>法<anchor xml:id="end0536013"/>未得。及已捨。及<anchor xml:id="beg0536014"/>界
<lb n="0536c21"/>地<anchor xml:id="end0536014"/>轉易。及離染。<anchor xml:id="beg0536015"/>彼皆無有<anchor xml:id="end0536015"/>法前<anchor xml:id="beg0536016"/>之<anchor xml:id="end0536016"/>得。如
<lb n="0536c22"/>何後法得生　又縱計云。若以俱得為生
<lb n="0536c23"/>因者。大生．小生復何<anchor xml:id="beg0536017"/>所<anchor xml:id="end0536017"/>作。得能生故。又無
<lb n="0536c24"/>情法無俱生得。應定不生。又具縛者下．中．
<lb n="0536c25"/>上惑煩惱現起差別應無。得用無別故。若
<lb n="0536c26"/>謂由餘境界同類因等有差別者。即應由
<lb n="0536c27"/>彼餘因諸法得生。得復何用。故彼言得作
<lb n="0536c28"/>法<anchor xml:id="beg0536018"/>生<anchor xml:id="end0536018"/>因。理不成立。</p>
<p id="pT41p0536c2808" type="inline">論。誰言此得作法
<lb n="0536c29"/>生因。有部反<anchor xml:id="beg0536019"/>拒<anchor xml:id="end0536019"/>。誰言此得作法生因。汝輒
<lb n="0537a01"/>為斯難<anchor xml:id="begd1e33429"/>也<anchor xml:id="endd1e33429"/>。</p>
<p id="pT41p0537a0105" type="inline">論。若爾此得有何作用。經
<lb n="0537a02"/>部徵也。</p>
<p id="pT41p0537a0204" type="inline">論。謂於諸法至建立差別。有部
<lb n="0537a03"/>反難答也。</p>
<p id="pT41p0537a0305" type="inline">論。豈不煩惱至應有差別。經
<lb n="0537a04"/>部釋也。</p>
<p id="pT41p0537a0404" type="inline">論。若執無得至離未離故。有部
<lb n="0537a05"/>反難。</p>
<p id="pT41p0537a0503" type="inline">論。此由所依至未斷義成。此經部
<lb n="0537a06"/>總釋<anchor xml:id="begd1e33454"/>也<anchor xml:id="endd1e33454"/>　所依。謂身。所依身中種子。斷．未斷
<lb n="0537a07"/>別分其凡．聖。不由其得。</p>
<p id="pT41p0537a0710" type="inline">論。謂諸聖者
<lb n="0537a08"/>至但假非實。下別釋也。謂諸聖者見修道力。
<lb n="0537a09"/>令所依身種子能生之力。轉變無力異本現
<lb n="0537a10"/>起。乃至如是二種但假非實。如文可解。</p>
<lb n="0537a11"/>
<p id="pT41p0537a1101">論。善法有二至亦假非實。經部敘自宗
<lb n="0537a12"/>也。此明成就．不成就也。此當大乘若生得
<lb n="0537a13"/>善種子成就亦名不成就。若加行善自在現
<lb n="0537a14"/>行名自在成就。竝假非實。生得善種被邪
<lb n="0537a15"/>見損。善不得生名不成就。不畢竟斷種子
<lb n="0537a16"/>成就。此當大乘種子成就。故成就亦名不成
<lb n="0537a17"/>就　要由功力修得者。即加行善　彼法已
<lb n="0537a18"/>起生彼功能自在無損說名成就。此當大乘
<lb n="0537a19"/>自在成就。餘文可解。</p>
<p id="pT41p0537a1909" type="inline">論。故所依中至無
<lb n="0537a20"/>有別物。<anchor xml:id="beg0537001"/>總<anchor xml:id="end0537001"/>結可知。</p>
<p id="pT41p0537a2008" type="inline">論。此中何法名為
<lb n="0537a21"/>種子。有部問。</p>
<p id="pT41p0537a2106" type="inline">論。謂名與色至轉變差別。
<lb n="0537a22"/>經部答也。此即經部有二師執。一色持種。
<lb n="0537a23"/>二心持種。此中合說色．心持種。</p>
<p id="pT41p0537a2313" type="inline">論。何
<lb n="0537a24"/>名轉變。有部問也。</p>
<p id="pT41p0537a2408" type="inline">論。謂相續中前後異
<lb n="0537a25"/>性。經部答也。此<anchor xml:id="beg0537002"/>是<anchor xml:id="end0537002"/>將生果時前色．心上力
<lb n="0537a26"/>用起<anchor xml:id="begd1e33532"/>也<anchor xml:id="endd1e33532"/>。</p>
<p id="pT41p0537a2604" type="inline">論。何名相續。有部徵也。</p>
<p id="pT41p0537a2613" type="inline">論。
<lb n="0537a27"/>謂因果性三世諸行。經部答也。</p>
<p id="pT41p0537a2713" type="inline">論。何名
<lb n="0537a28"/>差別。有部徵也。</p>
<p id="pT41p0537a2807" type="inline">論。謂有無間生果功能。
<lb n="0537a29"/>經部答也。</p>
<p id="pT41p0537a2905" type="inline">論。然有處說至必不能修。此
<lb n="0537b01"/>經部通經也　經部上文云。若有種子即
<lb n="0537b02"/>有隣近生果功能　又云。一切異生。二道
<lb n="0537b03"/>未起皆成就<anchor xml:id="beg0537003"/>惑<anchor xml:id="end0537003"/>。經說若成就貪即不能
<lb n="0537b04"/>修四念住故。此即聖法無由得起。故通
<lb n="0537b05"/>經云。彼說耽著貪煩惱者。不能厭捨故
<lb n="0537b06"/>名成就。由隨耽著貪愛。時分於四念住必
<lb n="0537b07"/>不能修。此說增盛貪位名為成就。非謂
<lb n="0537b08"/>但是有種子者不能修也。</p>
<p id="pT41p0537b0811" type="inline">論。如是成
<lb n="0537b09"/>就至亦假非實。經部結宗義也。如文可解
<lb n="0537b10"/>　正理論破經部種子云。且執何法名為
<lb n="0537b11"/>種子　有部徵也　謂名與色於生自果。
<lb n="0537b12"/>所有展轉隣近功能。<anchor xml:id="beg0537004"/>此由<anchor xml:id="end0537004"/>相續轉變差別。
<lb n="0537b13"/>
(經部答也)
名色者何
(徵也)
謂即五蘊
(答也)
如何執此為<anchor xml:id="beg0537005"/>種<anchor xml:id="end0537005"/>
<lb n="0537b14"/>子性　<anchor xml:id="beg0537006"/>問也<anchor xml:id="end0537006"/>　<anchor xml:id="beg0537007"/>能<anchor xml:id="end0537007"/>為善等諸法生因　<anchor xml:id="beg0537008"/>答
<lb n="0537b15"/>也<anchor xml:id="end0537008"/>　為總。為別。為自種類
(問也。為總一身五蘊為異熟等別。為自類
<lb n="0537b16"/>為種)
。若言是<anchor xml:id="beg0537009"/>總<anchor xml:id="end0537009"/>。種體應假。假為實因不應
<lb n="0537b17"/>正理
(若合諸色。心總為種子　即是假法。假法如無。非種子也)
。若言是別。如何
<lb n="0537b18"/>可執無記色種為善．不善諸法生因
(若身中別取色
<lb n="0537b19"/>法為種子者。色是<anchor xml:id="beg0537010"/>無記<anchor xml:id="end0537010"/>。如何與善不善為<anchor xml:id="beg0537011"/>因<anchor xml:id="end0537011"/>)
。若自種類善法無間不善
<lb n="0537b20"/>法生。或<anchor xml:id="beg0537012"/>復<anchor xml:id="end0537012"/>相違以何為種　已上三義徵
<lb n="0537b21"/>破。已<anchor xml:id="beg0537013"/>下<anchor xml:id="end0537013"/>經部異師釋種子也　天愛非汝
<lb n="0537b22"/>解種子性。前心俱生思差別故。後心功能差
<lb n="0537b23"/>別而起。即後心上功能差別說為種子。由此
<lb n="0537b24"/>相續轉變差別當來果生。此中意說。不善心
<lb n="0537b25"/>中。有善所引展轉隣近功能差別。以為種
<lb n="0537b26"/>子。從此無間<anchor xml:id="beg0537014"/>善<anchor xml:id="end0537014"/>法得生。或善心中。不善所
<lb n="0537b27"/>引展轉隣近功能差別。以為種子。從此無間
<lb n="0537b28"/>不善法生　已上經部異師立種子也。自下
<lb n="0537b29"/>正理破也　今汝所執功能差別種子。與彼
<lb n="0537c01"/>善．不善心。為有別體。為無別體。此無別
<lb n="0537c02"/>體。豈不許善為不善種。及許不善為善種
<lb n="0537c03"/>耶。誰有心者。執煖與火無有別體。而復執
<lb n="0537c04"/>言唯煖能燒。火不能燒。云何能感那落迦
<lb n="0537c05"/>等諸異熟果不善心中。安置能感可愛異
<lb n="0537c06"/>熟。善<anchor xml:id="beg0537015"/>思<anchor xml:id="end0537015"/>差別所引功能差別種子。復云何感
<lb n="0537c07"/>
<anchor xml:id="beg0537016"/>末<anchor xml:id="end0537016"/>奴沙
(人也)
等諸異熟果。淨善心中。安置能
<lb n="0537c08"/>感非愛異熟。惡思差別所引功能差別種子
<lb n="0537c09"/>　乃至廣說。具如彼也。</p>
<p id="pT41p0537c0909" type="inline">論。毘婆沙師至
<lb n="0537c10"/>實而非假。結有部示宗義也。</p>
<p id="pT41p0537c1012" type="inline">論。如是
<lb n="0537c11"/>二途至我所宗故。評<anchor xml:id="beg0537017"/>薄<anchor xml:id="end0537017"/>兩<anchor xml:id="beg0537018"/>宗<anchor xml:id="end0537018"/>說也。</p>
<lb n="0537c12"/>
<p id="pT41p0537c1201">論。已辨自性差別云何。自下明得．非得差
<lb n="0537c13"/>別。</p>
<p id="pT41p0537c1302" type="inline">論。且應辨得者。辨差別中先明得。
<lb n="0537c14"/>後明非得。故言且也　自<anchor xml:id="beg0537019"/>此已<anchor xml:id="end0537019"/>下有兩頌
<lb n="0537c15"/>半明得差別。此一頌半五門分別。</p>
<p id="pT41p0537c1514" type="inline">論曰
<lb n="0537c16"/>至各有三得。此明三世門也　言三得者。有
<lb n="0537c17"/>其二義。一三世得不據在法前後。雖是法
<lb n="0537c18"/>前仍名未來。雖是法後仍<anchor xml:id="beg0537020"/>名<anchor xml:id="end0537020"/>過去。二法
<lb n="0537c19"/>前．法後．法俱三得不據世別。雖是過去仍
<lb n="0537c20"/>名法後。雖是未來仍名法前　今此中言
<lb n="0537c21"/>三世各三者。是據三世分得為三。不據
<lb n="0537c22"/>法前後也　過去法有三世得者。如過去
<lb n="0537c23"/>世有一善心。橫望今日。已前所有得起。若
<lb n="0537c24"/>在法前．法俱．法後皆名過去。即如今日現
<lb n="0537c25"/>起剎那名現在得。此現在剎那後所有得名
<lb n="0537c26"/>未來得。其過<anchor xml:id="beg0537021"/>去<anchor xml:id="end0537021"/>世法於未來無<anchor xml:id="beg0537022"/>前<anchor xml:id="end0537022"/>得。得無
<lb n="0537c27"/>決定隨起說前．後故　若現世法得。即法
<lb n="0537c28"/>前名過去。法俱名現在。法後名未來　若
<lb n="0537c29"/>未來世法得法前通三得。法後．法俱唯未來
<lb n="0538a01"/>　婆沙一百五十八明法前．法俱．法後得不
<lb n="0538a02"/>同。此文明三世得　然就法辨得即有四
<lb n="0538a03"/>種。謂法前．法俱．法後。非法前．法俱．法後
<lb n="0538a04"/>　若<anchor xml:id="beg0538001"/>能<anchor xml:id="end0538001"/>得辨法即有六種。一唯有法俱得。如
<lb n="0538a05"/>異熟生等。由<anchor xml:id="beg0538002"/>力<anchor xml:id="end0538002"/>劣故。二唯有法前得。謂如
<lb n="0538a06"/>見道三類智邊修世俗智。畢竟不生故。三唯
<lb n="0538a07"/>有法俱得．及法後得。如別解脫戒等。無<anchor xml:id="beg0538003"/>逆<anchor xml:id="end0538003"/>
<lb n="0538a08"/>得故。四唯有俱得．及法前得。如道類忍等。
<lb n="0538a09"/>即此剎那時捨故。五具有法前．法俱．法後三
<lb n="0538a10"/>得。如所餘善．不善等。有<anchor xml:id="beg0538004"/>逆<anchor xml:id="end0538004"/>得<anchor xml:id="beg0538005"/>追<anchor xml:id="end0538005"/>成行三
<lb n="0538a11"/>世故。六有非法前．法後．法俱得謂得二
<lb n="0538a12"/>滅。所<anchor xml:id="beg0538006"/>得<anchor xml:id="end0538006"/>法無三世故　必無有法唯有法
<lb n="0538a13"/>後得以<anchor xml:id="beg0538007"/>可<anchor xml:id="end0538007"/>得法至現在時必有得故　如
<lb n="0538a14"/>道類忍唯有法前．法俱者。以不定故。若現
<lb n="0538a15"/>起者若未來者皆容有二得。不應言各有
<lb n="0538a16"/>一得及定有二得。若爾同四行<anchor xml:id="beg0538008"/>相<anchor xml:id="end0538008"/>隨從義
<lb n="0538a17"/>過　若定法俱過如後述。</p>
<p id="pT41p0538a1710" type="inline">論。又善等法
<lb n="0538a18"/>至無記三得。此三性分別也。三性法得與所
<lb n="0538a19"/>得法雖定同性。然得起時所由<anchor xml:id="beg0538009"/>即<anchor xml:id="end0538009"/>異。諸有
<lb n="0538a20"/>為法由所得法。擇滅由道。非擇滅由命根．
<lb n="0538a21"/>眾同分。婆沙一百五十八云。問何故得與所
<lb n="0538a22"/>得<anchor xml:id="beg0538010"/>法<anchor xml:id="end0538010"/>。性類或同。或異耶。答得有三種。一
<lb n="0538a23"/>有<anchor xml:id="beg0538011"/>為<anchor xml:id="end0538011"/>。二擇<anchor xml:id="beg0538012"/>滅<anchor xml:id="end0538012"/>。三非擇滅得。有為法得隨所
<lb n="0538a24"/>得法性類差別。以有為法能有作用引自
<lb n="0538a25"/>得故。擇滅得隨能證道性類差別。以諸擇
<lb n="0538a26"/>滅自無作用。但由道力求證彼時引彼得
<lb n="0538a27"/>故。非擇滅得隨自所依性類差別。以非擇
<lb n="0538a28"/>滅自無作用非道所求。彼得但依命根．眾
<lb n="0538a29"/>同分而<anchor xml:id="beg0538013"/>現<anchor xml:id="end0538013"/>前故　由此三性之法各自性
<lb n="0538b01"/>得得。雖得擇滅不由所得。得非擇滅依
<lb n="0538b02"/>眾同分等。<anchor xml:id="beg0538014"/>道<anchor xml:id="end0538014"/>與擇滅同性。同分與非擇滅
<lb n="0538b03"/>同性。由此二種雖不由所得。<anchor xml:id="beg0538015"/>而<anchor xml:id="end0538015"/>與所得
<lb n="0538b04"/>必定同性。由此三性<anchor xml:id="beg0538016"/>必<anchor xml:id="end0538016"/>同性得。</p>
<p id="pT41p0538b0413" type="inline">論。又
<lb n="0538b05"/>有繫法至得有四種。此繫不繫門也。其所得
<lb n="0538b06"/>法有其四種。謂三界繫為三。及不繫法為
<lb n="0538b07"/>四。其能得得亦有四種。亦如上說　又所
<lb n="0538b08"/>得法有其二種。一者有為。謂三界法．及道聖
<lb n="0538b09"/>諦。二者無為。謂二種滅。能得之得唯是有為
<lb n="0538b10"/>　所得之法又有二種。一有漏。謂三界繫法。
<lb n="0538b11"/>二無漏。謂道聖諦二滅　能得得亦有二種。
<lb n="0538b12"/>一有漏。謂三界繫。二無漏。謂道聖諦。三界繫
<lb n="0538b13"/>法是有為故。能得之得。從其所得唯三界
<lb n="0538b14"/>繫。不繫之法通無為故。非擇滅得從依身
<lb n="0538b15"/>繫。其擇滅得從能斷道。道通有漏．及無漏
<lb n="0538b16"/>故。若有漏道色無色繫。若無漏道從道不繫。
<lb n="0538b17"/>非擇滅得以隨身故通三界繫。所以有繫法
<lb n="0538b18"/>得唯有三種。無繫法得通四種<anchor xml:id="beg0538017"/>也<anchor xml:id="end0538017"/>。</p>
<p id="pT41p0538b1814" type="inline">論。
<lb n="0538b19"/>又有學法至得即無學。此明三學門也。學．
<lb n="0538b20"/>無學法是有為故。能得之得。從所得法是學．
<lb n="0538b21"/>無學得。非學非無學通無為故三種得得。有
<lb n="0538b22"/>為有漏．及非擇滅。非學非無學得得。擇滅三
<lb n="0538b23"/>種得得。若有學道引得是有學。若無學道引
<lb n="0538b24"/>得是無學。若有漏道引得是非學非無學。</p>
<lb n="0538b25"/>
<p id="pT41p0538b2501">論。又見修所斷法至皆非所斷。此明三斷門
<lb n="0538b26"/>也。見斷．修斷法是有為故。得從所得法通
<lb n="0538b27"/>
<anchor xml:id="beg0538018"/>二<anchor xml:id="end0538018"/>斷也。非所斷法即通三種。謂有為無漏．
<lb n="0538b28"/>擇滅．非擇滅。有為無漏得從所得法唯非所
<lb n="0538b29"/>斷。擇滅得從道故通漏．及無漏。有漏修道
<lb n="0538c01"/>斷。無漏得不斷。非擇滅得從眾同分．命根
<lb n="0538c02"/>故唯修道斷。餘文可解。故不<anchor xml:id="beg0538019"/>牒<anchor xml:id="end0538019"/>釋。</p>
<lb n="0538c03"/>
<p id="pT41p0538c0301">論。前雖總釋至其中差別相。自下有一頌。
<lb n="0538c04"/>就法辨得差別。</p>
<p id="pT41p0538c0407" type="inline">論曰至得亦現在。此
<lb n="0538c05"/>明無覆無記勢力劣故唯引法俱得。即在三
<lb n="0538c06"/>世各自世得。</p>
<p id="pT41p0538c0606" type="inline">論。一切無覆至不爾云何。
<lb n="0538c07"/>重問差別。</p>
<p id="pT41p0538c0705" type="inline">論。除眼耳通至及俱起得。
<lb n="0538c08"/>答也。二通．變化二緣故通前．後得。一以勢
<lb n="0538c09"/>力勝故。二以加行所引起故。有三世得。</p>
<lb n="0538c10"/>
<p id="pT41p0538c1001">論。若工巧處至得亦許爾。此明威儀．工
<lb n="0538c11"/>巧極善數習。亦許有前．後俱得。此說心不
<lb n="0538c12"/>說色。有覆無記色當無前．後得。況無覆無
<lb n="0538c13"/>記色。婆沙一百二十六云。工巧處者。謂色．聲
<lb n="0538c14"/>香．味．觸五處為體。起工巧處者。謂能起彼
<lb n="0538c15"/>意法二處為體　准婆沙一百五十七<anchor xml:id="beg0538020"/>解<anchor xml:id="end0538020"/>
<lb n="0538c16"/>欲界威儀．工巧四蘊。即云善習者三世得。
<lb n="0538c17"/>解色界威儀即無簡別　<anchor xml:id="beg0538021"/>復<anchor xml:id="end0538021"/>云。一切有覆
<lb n="0538c18"/>無記無覆無<anchor xml:id="beg0538022"/>記<anchor xml:id="end0538022"/>。及威儀路異熟四蘊彼得。
<lb n="0538c19"/>世不<anchor xml:id="beg0538023"/>雜<anchor xml:id="end0538023"/>。隨在彼世即唯有彼世得　准此
<lb n="0538c20"/>故知。色界二無記心無前．後得　識身足論
<lb n="0538c21"/>
<anchor xml:id="beg0538024"/>云<anchor xml:id="end0538024"/>。成就欲界善心．不善心。皆云定成就欲
<lb n="0538c22"/>界無覆無記心　准此文定有無覆無記心
<lb n="0538c23"/>有三世得。</p>
<p id="pT41p0538c2305" type="inline">論。唯有無覆至法前後得。
<lb n="0538c24"/>此明有覆無記色也。如文可解。此即初禪．
<lb n="0538c25"/>中間靜慮染心所起身．語表。故自餘諸地更
<lb n="0538c26"/>無此業。欲界唯身．邊二見有覆無記不能
<lb n="0538c27"/>發業。上地無發業心。</p>
<p id="pT41p0538c2709" type="inline">論。如無記法至
<lb n="0538c28"/>及後起得。此明欲界善．不善色無法前得。
<lb n="0538c29"/>唯法俱。法後。勢力不能引前得故。此色若
<lb n="0539a01"/>在未來未來得。若<anchor xml:id="beg0539001"/>至<anchor xml:id="end0539001"/>現在未來．現在得。
<lb n="0539a02"/>若至過去三世得。初無漏心．及加行善最初
<lb n="0539a03"/>起者。若在未來<anchor xml:id="beg0539002"/>未<anchor xml:id="end0539002"/>來得。若至現在未來
<lb n="0539a04"/>
<anchor xml:id="beg0539003"/>現在<anchor xml:id="end0539003"/>得。若至過去有三世得。餘法不同思
<lb n="0539a05"/>之可解。</p>
<lb n="0539a06"/>
<p id="pT41p0539a0601">論。非得如得至<anchor xml:id="beg0539004"/>不<anchor xml:id="end0539004"/>爾云何。自下<anchor xml:id="beg0539005"/>有<anchor xml:id="end0539005"/>一頌半
<lb n="0539a07"/>明非得差別。</p>
<p id="pT41p0539a0706" type="inline">論曰至無記性攝。第一三
<lb n="0539a08"/>性門也。故婆沙一百五十八云。問非得隨何
<lb n="0539a09"/>性類差別。答彼定不隨所不得法。以相違
<lb n="0539a10"/>故。又不隨道。非道所求<anchor xml:id="beg0539006"/>但<anchor xml:id="end0539006"/>依命根．眾同
<lb n="0539a11"/>分轉故。隨所依性類差別。問若諸非得．非
<lb n="0539a12"/>擇<anchor xml:id="beg0539007"/>滅<anchor xml:id="end0539007"/>得。俱隨所依性類別者。所依或異熟。
<lb n="0539a13"/>或唯等流。此二隨何性類差別。答隨等流
<lb n="0539a14"/>性以義遍故。異熟非遍故不隨立。問非得
<lb n="0539a15"/>若隨所不得法性類差別有何過耶。答斷
<lb n="0539a16"/>善根者應成就善。已離欲染者應成就不
<lb n="0539a17"/>善。諸無學者應成就染。異生應成三乘無
<lb n="0539a18"/>漏法。退果應成果。捨向應成向。二滅非
<lb n="0539a19"/>得應是無為。由此等過非得不可隨所不
<lb n="0539a20"/>
<anchor xml:id="beg0539008"/>得<anchor xml:id="end0539008"/>。</p>
<p id="pT41p0539a2002" type="inline">論。世差別者至三世非得。第二三世
<lb n="0539a21"/>門也。過去．未來各有三世與前得同。現在
<lb n="0539a22"/>唯二無法俱非得。有情之法住現在時必成
<lb n="0539a23"/>就故。若現在法法前為過去。法後為未來。若
<lb n="0539a24"/>過去法前唯過去。法後通三世。若未來法後
<lb n="0539a25"/>唯未來。法前通三世。故婆沙一百五十八解
<lb n="0539a26"/>非得云。一切非得總有三種。一在彼法前。
<lb n="0539a27"/>二在彼法後。三非彼法前．法後．及俱。所不
<lb n="0539a28"/>得法亦有三種。一唯有法前非得。謂未來情
<lb n="0539a29"/>數等畢竟不生法。及入無餘涅槃最後剎那
<lb n="0539b01"/>心等。二有法通有法前．法後非得。謂餘隨
<lb n="0539b02"/>所應有情數法。三有法無彼前後俱非得
<lb n="0539b03"/>而有非得。謂擇滅．非擇滅。必無非得可與
<lb n="0539b04"/>法俱。以法現在<anchor xml:id="beg0539009"/>前<anchor xml:id="end0539009"/>時。是所得法必有得故。
<lb n="0539b05"/>非所得法無非得故。亦無唯有彼法後非
<lb n="0539b06"/>得非無始來恒成就彼未捨必起彼類盡
<lb n="0539b07"/>故。然諸非得性<anchor xml:id="beg0539010"/>羸<anchor xml:id="end0539010"/>劣故唯成現在。一一剎那
<lb n="0539b08"/>得已即捨。於未得彼法及已捨位。恒有此
<lb n="0539b09"/>非得應知　今詳有部畢竟無涅槃法。以時
<lb n="0539b10"/>遠故名為畢竟。若不爾即合有一類法唯
<lb n="0539b11"/>有得無非得。謂無涅槃法非想地<anchor xml:id="beg0539011"/>惑<anchor xml:id="end0539011"/>。有一
<lb n="0539b12"/>類法唯有非得而無有得。謂無涅槃<anchor xml:id="beg0539012"/>法<anchor xml:id="end0539012"/>三
<lb n="0539b13"/>乘聖<anchor xml:id="beg0539013"/>人<anchor xml:id="end0539013"/>道。即違有得必有非得相翻而立
<lb n="0539b14"/>若謂無涅槃法<anchor xml:id="beg0539014"/>三<anchor xml:id="end0539014"/>乘聖道亦無非得。即應
<lb n="0539b15"/>此人非是異生。無異生性故。又世親菩薩
<lb n="0539b16"/>佛性論釋有部無涅槃法。就位建立。非法爾
<lb n="0539b17"/>定<anchor xml:id="beg0539015"/>言<anchor xml:id="end0539015"/>一闡提犯重<anchor xml:id="beg0539016"/>禁<anchor xml:id="end0539016"/>等無涅槃法。故<anchor xml:id="beg0539017"/>聲聞<anchor xml:id="end0539017"/>
<lb n="0539b18"/>地中說法爾者寄客說本。如唯識論釋攝
<lb n="0539b19"/>論云聞熏習為無漏因寄客說本　又婆沙
<lb n="0539b20"/>論簡唯法前非得云。謂未來情數畢竟不生
<lb n="0539b21"/>法。及入無餘涅槃最後剎那心等　言未來
<lb n="0539b22"/>者。簡過．現也。言情數者。簡非情也。言畢
<lb n="0539b23"/>竟不生者。簡暫不生法也。如眼識等闕緣
<lb n="0539b24"/>不生。皆亦得名畢竟不生。得非擇滅故。此
<lb n="0539b25"/>論云。畢竟礙當生別得非擇滅。即此不生
<lb n="0539b26"/>眼亦是未來情數畢竟不生。如何此文即表
<lb n="0539b27"/>定是唯見道邊<anchor xml:id="beg0539018"/>俗<anchor xml:id="end0539018"/>智。若言此唯世俗智者。
<lb n="0539b28"/>即是婆沙闕字。若通取餘不生諸法。雖無所
<lb n="0539b29"/>闕即與非想過去見惑義同　今解婆沙應
<lb n="0539c01"/>改竟字為其定字。定者即是始．末不生。此
<lb n="0539c02"/>即無過。以餘五識等法不是始．末不生法。
<lb n="0539c03"/>見道俗智始．末不生名唯法前若得非<anchor xml:id="beg0539019"/>擇<anchor xml:id="end0539019"/>
<lb n="0539c04"/>已去即<anchor xml:id="tnote0539020"/>俱但名畢竟也。此字應是<anchor xml:id="beg0539021"/>抄<anchor xml:id="end0539021"/>寫者
<lb n="0539c05"/>錯耳。又准俱有因。有對造色非俱有因。而
<lb n="0539c06"/>名必定俱起。得即或前．或後不說定俱。若
<lb n="0539c07"/>總說者。何不言法俱得雖定俱生而非因
<lb n="0539c08"/>也。前．後．俱得若言決定。如何論言或前．或
<lb n="0539c09"/>後。亦不可言總同類說。於此類中有定俱
<lb n="0539c10"/>者應須簡故。故知言有法前．<anchor xml:id="beg0539022"/>後<anchor xml:id="end0539022"/>．俱皆是
<lb n="0539c11"/>不定。據容有說。非得准此　又婆沙釋無
<lb n="0539c12"/>唯法後非得云。非無始來恒成就彼未捨。
<lb n="0539c13"/>必起彼類盡故。准此文意。所不得法約法
<lb n="0539c14"/>種類說有非得。有頂見惑種類眾多。已入
<lb n="0539c15"/>過去。雖復但有法後非得。在未來者<anchor xml:id="beg0539023"/>即<anchor xml:id="end0539023"/>
<lb n="0539c16"/>有法前非得。然此文是<anchor xml:id="beg0539024"/>被<anchor xml:id="end0539024"/>難之後重改婆
<lb n="0539c17"/>沙。然此不順得<anchor xml:id="beg0539025"/>中<anchor xml:id="end0539025"/>六句。應云。以不定故
<lb n="0539c18"/>容有二種非得。以非想地過去見道煩惱。
<lb n="0539c19"/>於過去世中煩惱未起之前皆容入聖。若
<lb n="0539c20"/>未起煩惱即斷見惑。即此煩惱即有法前
<lb n="0539c21"/>非得。由此說過去煩惱不得名為唯法後
<lb n="0539c22"/>非得。若作此釋。即順得中六句。即同自餘
<lb n="0539c23"/>通二非得。由不得此意。被將過去見惑唯
<lb n="0539c24"/>法<anchor xml:id="beg0539026"/>後<anchor xml:id="end0539026"/>難應成四句通難不得。遂改婆沙
<lb n="0539c25"/>以為四句。見今長安<anchor xml:id="beg0539027"/>多<anchor xml:id="end0539027"/>本流行。猶作四句。
<lb n="0539c26"/>於後數年重改論文<anchor xml:id="begd1e34699"/>云<anchor xml:id="endd1e34699"/>唯有三句。遂加文
<lb n="0539c27"/>
<anchor xml:id="beg0539028"/>遮<anchor xml:id="end0539028"/>難云非無始等。<anchor xml:id="beg0539029"/>一<anchor xml:id="end0539029"/>十六字通此妨難。
<lb n="0539c28"/>由<anchor xml:id="beg0539030"/>未<anchor xml:id="end0539030"/>得婆沙意故由未盡理。</p>
<p id="pT41p0539c2812" type="inline">論。界
<lb n="0539c29"/>差別者至是無漏者。第三界繫門也。非得隨
<lb n="0540a01"/>身繫故。故三界法各各皆有三界非得。身
<lb n="0540a02"/>在下界欲界非得。非得三界。色．無色界義
<lb n="0540a03"/>亦准此。欲界繫法有三界非得。色．無色界
<lb n="0540a04"/>義亦准此。非得隨身不隨法故。所以非得
<lb n="0540a05"/>不通無漏。無漏非得亦通三界。三界異生
<lb n="0540a06"/>皆不成故。</p>
<p id="pT41p0540a0605" type="inline">論。所以者何。自此已下明
<lb n="0540a07"/>異生性。婆沙四十五云。犢子部執。異生性是
<lb n="0540a08"/>欲界見苦斷十隨眠　瑜伽五十二云。復次
<lb n="0540a09"/>云何異生性。謂三界見所斷法種子唯未永
<lb n="0540a10"/>害<anchor xml:id="beg0540001"/>量<anchor xml:id="end0540001"/>名異生性　今詳。唯未永害言即是
<lb n="0540a11"/>世第一法已前。非是無間道已後。即是害見
<lb n="0540a12"/>所斷惑故。既言唯未永害<anchor xml:id="begd1e34772"/>量<anchor xml:id="endd1e34772"/>。即是不取一
<lb n="0540a13"/>分害<anchor xml:id="begd1e34779"/>量<anchor xml:id="endd1e34779"/>
<anchor xml:id="beg0540002"/>名<anchor xml:id="end0540002"/>異生性。唯言所遮故。今<anchor xml:id="beg0540003"/>時<anchor xml:id="end0540003"/>人
<lb n="0540a14"/>釋云二障種子上建立異生性。<anchor xml:id="beg0540004"/>聲聞<anchor xml:id="end0540004"/>之人
<lb n="0540a15"/>斷煩惱障名非異生。有所知障故名為異
<lb n="0540a16"/>生。若爾二障通其見．修。唯佛能盡二障種
<lb n="0540a17"/>子。即合唯佛一<anchor xml:id="beg0540005"/>人<anchor xml:id="end0540005"/>名為聖人。自餘皆是亦
<lb n="0540a18"/>凡亦聖。以<anchor xml:id="beg0540006"/>障<anchor xml:id="end0540006"/>種有斷不斷故。譬喻者說其
<lb n="0540a19"/>異生性無有實體。</p>
<p id="pT41p0540a1908" type="inline">論。由許聖道至是
<lb n="0540a20"/>無漏應理引<anchor xml:id="beg0540007"/>文<anchor xml:id="end0540007"/>證也。異生既非聖人。非無
<lb n="0540a21"/>漏性。應道理也。</p>
<p id="pT41p0540a2107" type="inline">論。不獲何聖法名異
<lb n="0540a22"/>生性。問也。</p>
<p id="pT41p0540a2205" type="inline">論。謂不獲一切至應名異生。
<lb n="0540a23"/>答也。謂總不獲一切聖法也。此不獲言表
<lb n="0540a24"/>離於獲故。若隨獲<anchor xml:id="beg0540008"/>少多<anchor xml:id="end0540008"/>。即應言有簡別。
<lb n="0540a25"/>既無簡別。但言不獲。故知此言表離於獲。
<lb n="0540a26"/>此若不表離於獲者。此即諸佛亦不成就
<lb n="0540a27"/>二乘聖法應名異生。</p>
<p id="pT41p0540a2709" type="inline">論。若爾彼論應
<lb n="0540a28"/>說純言。問也。彼本論中。應言純不獲聖法
<lb n="0540a29"/>名異生<anchor xml:id="beg0540009"/>性<anchor xml:id="end0540009"/>。隨獲<anchor xml:id="beg0540010"/>一．二<anchor xml:id="end0540010"/>即非純也。</p>
<p id="pT41p0540a2913" type="inline">論。
<lb n="0540b01"/>不要須說至食水食風。答也。立一句言不
<lb n="0540b02"/>獲聖法。即是純義。<anchor xml:id="beg0540011"/>隨<anchor xml:id="end0540011"/>獲少多是<anchor xml:id="beg0540012"/>雜<anchor xml:id="end0540012"/>。非純
<lb n="0540b03"/>不名不獲<anchor xml:id="beg0540013"/>如<anchor xml:id="end0540013"/>說蟬食於風。蚊食於水。即
<lb n="0540b04"/>顯蟬唯食風。蚊唯食水。不要須言純食
<lb n="0540b05"/>風．水　有人<anchor xml:id="beg0540014"/>云<anchor xml:id="end0540014"/>。如魚食水。如龜食風。以
<lb n="0540b06"/>釋純義。不得意也。魚不純食水。龜不純
<lb n="0540b07"/>食風故。</p>
<p id="pT41p0540b0704" type="inline">論。有說不獲至彼非得故。敘異
<lb n="0540b08"/>說也。謂不得三乘苦法智忍．及俱生法名
<lb n="0540b09"/>異生性。文外伏難。難云若爾至道類智捨
<lb n="0540b10"/>前向故。捨苦忍等爾時亦名不得苦忍應
<lb n="0540b11"/>名異生。由遮此難故。言前已永害彼非
<lb n="0540b12"/>得故。謂前不獲一切苦忍名異生性。此
<lb n="0540b13"/>
<anchor xml:id="beg0540015"/>之<anchor xml:id="end0540015"/>非得已被永害。入於過去至道類智時
<lb n="0540b14"/>更起非得。非是未曾得苦法忍故非異生。</p>
<lb n="0540b15"/>
<p id="pT41p0540b1501">論。若爾此性至唐捐其功。難也。既若同
<lb n="0540b16"/>前何須重說唐捐其功。</p>
<p id="pT41p0540b1610" type="inline">論。如經師所
<lb n="0540b17"/>說為善。論主意信經部故<anchor xml:id="begd1e34983"/>云<anchor xml:id="endd1e34983"/>所說為善。</p>
<lb n="0540b18"/>
<p id="pT41p0540b1801">論。經部所說其義<anchor xml:id="beg0540016"/>云<anchor xml:id="end0540016"/>何。問經部宗。</p>
<lb n="0540b19"/>
<p id="pT41p0540b1901">論。謂曾未生至名異生性。答經部義。</p>
<lb n="0540b20"/>
<p id="pT41p0540b2001">論。如是非得何時當捨。自此已下第四明捨
<lb n="0540b21"/>時。此即問也。</p>
<p id="pT41p0540b2106" type="inline">論。此法非得至類此應思
<lb n="0540b22"/>答捨時也。捨有二種。一有雖不易地得
<lb n="0540b23"/>此法時捨此非得。二有雖<anchor xml:id="beg0540017"/>非新<anchor xml:id="end0540017"/>得此法
<lb n="0540b24"/>由易地故。捨此地非得。得彼地非得。</p>
<lb n="0540b25"/>
<p id="pT41p0540b2501">論。若非得<anchor xml:id="beg0540018"/>得<anchor xml:id="end0540018"/>斷至捨於非得。釋捨非得相
<lb n="0540b26"/>也。即非得上得<anchor xml:id="beg0540019"/>斷<anchor xml:id="end0540019"/>名捨非得。</p>
<p id="pT41p0540b2612" type="inline">論。得與
<lb n="0540b27"/>
<anchor xml:id="beg0540020"/>非<anchor xml:id="end0540020"/>得至得與非得。問也。</p>
<p id="pT41p0540b2710" type="inline">論。應言此二
<lb n="0540b28"/>至得及非得。答也。</p>
<p id="pT41p0540b2808" type="inline">論若爾至有無窮過。
<lb n="0540b29"/>難也。</p>
<p id="pT41p0540b2903" type="inline">論。無無窮過至無無窮過。此廣答
<lb n="0540c01"/>也。雖雙問得與非得。然二不同。<anchor xml:id="beg0540021"/>得<anchor xml:id="end0540021"/>有大
<lb n="0540c02"/>得小得同時相得。非得不爾。以於現在無
<lb n="0540c03"/>非得故。故知非得不如其得有小非得。就
<lb n="0540c04"/>其別義亦有大小非得不同。謂翻大得名
<lb n="0540c05"/>大非得。即非得大得所得之法<anchor xml:id="beg0540022"/>本法及大小
<lb n="0540c06"/>相故<anchor xml:id="end0540022"/>。翻於小得名小非得。此唯非得大得
<lb n="0540c07"/>及四相。故婆沙一百五十八云。如是說者。法
<lb n="0540c08"/>與生等同一得得。相與所相極親近故。由
<lb n="0540c09"/>此善通色蘊．行蘊一得得等　已上論文
<lb n="0540c10"/>　得與非得相翻而立。不可不同。雖無大小
<lb n="0540c11"/>非得更互非得。以得非無<anchor xml:id="beg0540023"/>窮<anchor xml:id="end0540023"/>故非得亦非
<lb n="0540c12"/>無窮。故答無窮唯釋於得。即顯非得<anchor xml:id="beg0540024"/>無<anchor xml:id="end0540024"/>
<lb n="0540c13"/>無窮也。翻得立故。</p>
<p id="pT41p0540c1308" type="inline">論。如是若善至有
<lb n="0540c14"/>無邊得。釋增數也。如第一剎那善心起時
<lb n="0540c15"/>　唯說善心不說相應。即此剎那本法為一。
<lb n="0540c16"/>大得為二。小得為三。第二剎那有六法起。
<lb n="0540c17"/>不說第二剎那所起善心。但說前剎那法後
<lb n="0540c18"/>
<anchor xml:id="begd1e35141"/>得<anchor xml:id="endd1e35141"/>有六法起。謂前本法大得小得。即此三
<lb n="0540c19"/>法法後之得大小各三故有六<anchor xml:id="beg0540025"/>得<anchor xml:id="end0540025"/>。第三剎那
<lb n="0540c20"/>
<anchor xml:id="beg0540026"/>即<anchor xml:id="end0540026"/>此六法。謂三大得。及三小得。及初剎那
<lb n="0540c21"/>法大小得。此之九法法後<anchor xml:id="beg0540027"/>得起<anchor xml:id="end0540027"/>有九大得。
<lb n="0540c22"/>有九小得。合成十八。如是後後漸增有無
<lb n="0540c23"/>邊得。</p>
<p id="pT41p0540c2303" type="inline">論。旦一有情至況第二等。此顯
<lb n="0540c24"/>諸得極多無對礙故得相容受。如文可解。</p>
<lb n="0540c25"/>
<anchor xml:id="tnote0540028"/>
<anchor xml:id="mod0540028"/>俱舍論疏卷第四<lb n="0540c26"/>
<anchor xml:id="beg0540029"/>
<p id="pT41p0540c2601" rend="margin-left:2em">保延三年十月二日朝南新屋點了</p>
<lb n="0540c27"/>
<p id="pT41p0540c2701" rend="margin-left:12em">角　樹</p>
<lb n="0540c28"/>
<p id="pT41p0540c2801" rend="margin-left:3em">以黃薗古本一交了教俊　一交了</p>
<anchor xml:id="end0540029"/>
<lb n="0541a01"/>
<lb n="0541a02"/>
<anchor xml:id="beg0541001"/>俱舍論疏卷第五<anchor xml:id="end0541001"/>
<lb n="0541a03"/>
<lb n="0541a04"/>
<byline>
<anchor xml:id="beg0541002"/>沙門<anchor xml:id="beg0541003"/>法<anchor xml:id="end0541003"/>寶撰<anchor xml:id="end0541002"/>
</byline>
<lb n="0541a05"/>
<anchor xml:id="tnote0541004"/>
<head>分別根品第二之三</head>
<lb n="0541a06"/>
<p id="pT41p0541a0601">論。如是已辨至同分者何。已下第<anchor xml:id="beg0541005"/>二<anchor xml:id="end0541005"/>一句明
<lb n="0541a07"/>同分也。同是其<anchor xml:id="beg0541006"/>界<anchor xml:id="end0541006"/>。分是其因。同之分故名
<lb n="0541a08"/>為同分。故正理云。此中身形．業用．樂欲展
<lb n="0541a09"/>轉相似。故名為同。分是因義。有別實物。是
<lb n="0541a10"/>此同因故名同分。論既此釋。徒煩異解
<lb n="0541a11"/>　亦名眾同分。同法非一名為眾同。與彼為
<lb n="0541a12"/>因名之為分。</p>
<p id="pT41p0541a1206" type="inline">論曰至名眾同分。就長
<lb n="0541a13"/>行中有二。一述有部宗。二引經部難　就
<lb n="0541a14"/>述有部宗中。先總。<anchor xml:id="beg0541007"/>復<anchor xml:id="end0541007"/>別。此名總也　有別
<lb n="0541a15"/>實物。舉其體也　名為同分。述其名也
<lb n="0541a16"/>　本論說此名眾同分。會異名也。</p>
<p id="pT41p0541a1613" type="inline">論。此
<lb n="0541a17"/>復二種至各等有故。於中二。一有情同分。二
<lb n="0541a18"/>法同分　就有情同分中復分為二。一無差
<lb n="0541a19"/>別。二有差別。此文釋無差別　謂一切有情
<lb n="0541a20"/>平等皆有。唯簡無情。名無差別。</p>
<p id="pT41p0541a2013" type="inline">論。有
<lb n="0541a21"/>差別者至各等有故。此釋差別。故正理論云。
<lb n="0541a22"/>一趣等生諸有情類。所有身形．諸根．業用。及
<lb n="0541a23"/>飲食等互相似因。并其展轉相樂欲因名眾
<lb n="0541a24"/>同分。如鮮淨色業．心．大種皆是其因。故身
<lb n="0541a25"/>形等非唯因業。現見。身形是更相似業所引
<lb n="0541a26"/>果。諸根業用．及飲食等有差別故。若謂滿
<lb n="0541a27"/>業有差別故此差別者。理不應然。或有身
<lb n="0541a28"/>形唯由相似引業所起。以眾同分有差別
<lb n="0541a29"/>故業用等別。若身形等唯業果者。隨其<anchor xml:id="beg0541008"/>樂
<lb n="0541b01"/>欲<anchor xml:id="end0541008"/>。業用等事若捨．若行應不得有。此中身
<lb n="0541b02"/>形．業用．樂欲展轉相似。故名為同。分是因
<lb n="0541b03"/>義。有別實物。是此同因故名同分。如是同
<lb n="0541b04"/>分。世尊唯依諸有情說。非草．木等。故契經
<lb n="0541b05"/>
<anchor xml:id="beg0541009"/>言<anchor xml:id="end0541009"/>。此天同分。此人同分。乃至廣說。就界．
<lb n="0541b06"/>趣．生．處．身等別有無量種有情同分。復有
<lb n="0541b07"/>法同分。謂隨蘊．處．界　准上論文差別之
<lb n="0541b08"/>因非唯業力兼同分也。品類差別種種不
<lb n="0541b09"/>同。一一之類皆有同分。與無差別覺為境
<lb n="0541b10"/>界。蘊．處．界同其義亦爾。即有情類蘊．界．處
<lb n="0541b11"/>同。相狀相似亦有同分。</p>
<p id="pT41p0541b1110" type="inline">論。復有法同
<lb n="0541b12"/>分謂隨蘊處界。此釋法同分也。此法同分
<lb n="0541b13"/>與蘊．界．處無差別覺以為其因。亦與彼法
<lb n="0541b14"/>為無差別因也。</p>
<p id="pT41p0541b1407" type="inline">論。若無實物至如理
<lb n="0541b15"/>應知。舉同分果證有同因。</p>
<p id="pT41p0541b1511" type="inline">論。頗有死
<lb n="0541b16"/>生至謂除前相。此明得．捨。如文可解。</p>
<lb n="0541b17"/>
<p id="pT41p0541b1701">論。若別有實物至別有人性故。自此已下經
<lb n="0541b18"/>部難也　於中有六。一別立異生性難。二
<lb n="0541b19"/>無量難。三無用難。四無情同分難。五同分無
<lb n="0541b20"/>同分難。六同外道難。此初難也　既有異
<lb n="0541b21"/>生同分何用別立異生性耶　正理釋云。豈
<lb n="0541b22"/>不異生性即異生同分。此不應然。所作異
<lb n="0541b23"/>故<anchor xml:id="beg0541010"/>由<anchor xml:id="end0541010"/>彼身形．業用．樂欲互相似因名為同
<lb n="0541b24"/>分。若與聖道成就相違。是異生因名異生
<lb n="0541b25"/>性。入離生時於眾同分亦捨亦得。於異生
<lb n="0541b26"/>性捨而不得。</p>
<p id="pT41p0541b2606" type="inline">論。又非世間至無別用故。
<lb n="0541b27"/>第二難也。</p>
<p id="pT41p0541b2705" type="inline">論。世雖不了至亦何所用。第
<lb n="0541b28"/>三難也。正理釋云。同分非色。如何得知有
<lb n="0541b29"/>用能生無別事類。由見彼果知有彼故。
<lb n="0541c01"/>如見現在業所得果。知有前生曾所作業
<lb n="0541c02"/>又觀行者現證知故。</p>
<p id="pT41p0541c0209" type="inline">論。又何因不許至
<lb n="0541c03"/>互相似故。第四難也。正理釋云。何不許有
<lb n="0541c04"/>無情同分。不應如是責。有<anchor xml:id="beg0541011"/>大<anchor xml:id="end0541011"/>過失故。汝
<lb n="0541c05"/>亦許有人．天等趣。胎．卵等生。何不亦許菴
<lb n="0541c06"/>羅等趣。綠豆等生。又佛世尊曾不說故。但
<lb n="0541c07"/>應思擇。何故世尊唯於有情說有同分非
<lb n="0541c08"/>於<anchor xml:id="beg0541012"/>草<anchor xml:id="end0541012"/>等。復<anchor xml:id="beg0541013"/>云<anchor xml:id="end0541013"/>何知。如是同分別有實物。
<lb n="0541c09"/>且我於中作如是解。由彼<anchor xml:id="begd1e35488"/>草<anchor xml:id="endd1e35488"/>等無有展
<lb n="0541c10"/>轉業用．樂欲互相似故。於彼不說別有同
<lb n="0541c11"/>分。又必因有情<anchor xml:id="beg0541014"/>草<anchor xml:id="end0541014"/>等方生故。唯<anchor xml:id="beg0541015"/>於<anchor xml:id="end0541015"/>有情
<lb n="0541c12"/>說有同分。又因先業．及現勤勇此法得生。
<lb n="0541c13"/>於彼<anchor xml:id="begd1e35521"/>草<anchor xml:id="endd1e35521"/>等二事皆無。故無同分。即由此
<lb n="0541c14"/>事證有實物。又木．素．<anchor xml:id="beg0541016"/>漆<anchor xml:id="end0541016"/>．雕．畫等像。及彼
<lb n="0541c15"/>真形。雖有色形展轉相似。而言一實。由此
<lb n="0541c16"/>非唯見彼相似即言是實。要於相似差別
<lb n="0541c17"/>物類方起實言。故知實有此差別法。此實
<lb n="0541c18"/>言說由此法生　木等無同分不得言實。
<lb n="0541c19"/>人等有同分。故言實也。</p>
<p id="pT41p0541c1910" type="inline">論。又諸同分至
<lb n="0541c20"/>覺施設耶。第五難也。正理釋云。如何於彼更
<lb n="0541c21"/>無同分。而起無別覺．施設耶。由諸同分是
<lb n="0541c22"/>同類事等因性故。即為同類展轉相似覺施
<lb n="0541c23"/>設因。如眼．耳等由大種造方成色性。大種
<lb n="0541c24"/>雖無餘大種造而色性成。</p>
<p id="pT41p0541c2411" type="inline">論。又應顯
<lb n="0541c25"/>成至由此發生。第六難也。無差別同分如總
<lb n="0541c26"/>同句義。差別同分如同異句義　或唯如同
<lb n="0541c27"/>異句義。</p>
<p id="pT41p0541c2704" type="inline">論。毘婆沙師至於多轉故。論主
<lb n="0541c28"/>引婆沙答。正理釋云。此應顯同勝論所執
<lb n="0541c29"/>總同句義．同異句義。若勝論執此二句義其
<lb n="0542a01"/>體非一。剎那無常無所依止展轉差別。設
<lb n="0542a02"/>令同彼亦無多過。非勝論者執眼等根能
<lb n="0542a03"/>行色等。即令釋子捨如是見別作餘解。故
<lb n="0542a04"/>彼所難是朋黨言。求正理人不應收採
<lb n="0542a05"/>　述曰。若如勝論。一法遍於多法。其體是常
<lb n="0542a06"/>依和合諦。是為有過。若彼外道計二句義其
<lb n="0542a07"/>體非一。剎那無常無所依止展轉差別。設
<lb n="0542a08"/>令同彼亦無多過。論。又縱於彼至乃至廣
<lb n="0542a09"/>說。有部第二引經證也。</p>
<p id="pT41p0542a0910" type="inline">論。雖有是說至
<lb n="0542a10"/>名為同分。此經部通經也。如經部釋此經
<lb n="0542a11"/>文。是假非實。</p>
<p id="pT41p0542a1106" type="inline">論。若爾所說同分是何。
<lb n="0542a12"/>有部徵也。</p>
<p id="pT41p0542a1205" type="inline">論。即如是類至違我宗故。經
<lb n="0542a13"/>部答也。餘文可解。</p>
<lb n="0542a14"/>
<p id="pT41p0542a1401">論。已辨同分無想者何。自下第三明無想異
<lb n="0542a15"/>熟。</p>
<p id="pT41p0542a1502" type="inline">論曰至是異熟果。此釋無想處用
<lb n="0542a16"/>等也　若生無想有情天中。明依處也　有
<lb n="0542a17"/>法能令心．心所滅。寄用顯體　名為無想。立
<lb n="0542a18"/>其名也　是實有物。明假．實也　能遮未
<lb n="0542a19"/>來心．心所法令暫不起。明滅世時　如堰江
<lb n="0542a20"/>河。舉喻顯也　此法一向是異熟果。明五類
<lb n="0542a21"/>也。</p>
<p id="pT41p0542a2102" type="inline">論。誰之異熟謂無想定。辨其因也。
<lb n="0542a22"/>婆沙一百十八有多師釋。初師釋云。無想定
<lb n="0542a23"/>感無想．及色異熟。命根．眾同分是<anchor xml:id="beg0542001"/>彼<anchor xml:id="end0542001"/>有心
<lb n="0542a24"/>靜慮異熟。所餘諸蘊是俱異熟。復有說者。無
<lb n="0542a25"/>想定感無想．及色異熟。命根。是彼有心靜慮
<lb n="0542a26"/>異熟。所餘諸蘊是俱異熟。復有說者。無想定
<lb n="0542a27"/>感無想異熟。所餘諸蘊是俱異熟。復有說者。
<lb n="0542a28"/>若有心時亦感無心諸蘊異熟。若無心時亦
<lb n="0542a29"/>感有心諸蘊異熟。評曰應作是說。無想異
<lb n="0542b01"/>熟唯無想定感。一切<anchor xml:id="beg0542002"/>命<anchor xml:id="end0542002"/>根．及眾同分<anchor xml:id="tnote0542003"/>等＆lac；眼
<lb n="0542b02"/>等色根。皆<anchor xml:id="beg0542004"/>是<anchor xml:id="end0542004"/>業感。餘蘊俱感　正理論云。
<lb n="0542b03"/>此法一向是無想定所感異熟。由彼無想有
<lb n="0542b04"/>情天中無想．及色。唯是無想定所感異熟故。
<lb n="0542b05"/>此定無力引眾同分．及與命根。以眾同分．
<lb n="0542b06"/>及與命根。唯是有心第四靜慮所感果故。彼
<lb n="0542b07"/>處餘蘊是共異熟　准正理文同初師義。
<lb n="0542b08"/>非評家義　此論云。誰之異熟。謂無想定
<lb n="0542b09"/>　准此論文。唯與第四說別。前三師說．及評
<lb n="0542b10"/>家義。皆說無想是無想定果。唯第四說通有
<lb n="0542b11"/>心果。</p>
<p id="pT41p0542b1103" type="inline">論。無想有情至名無想天。此釋
<lb n="0542b12"/>無想有情天處。</p>
<p id="pT41p0542b1207" type="inline">論。彼為恒無想為亦有
<lb n="0542b13"/>想耶。已下明無想天亦有想也。先問。後答。
<lb n="0542b14"/>此即問也。</p>
<p id="pT41p0542b1405" type="inline">論。生死位中至還起於想。答
<lb n="0542b15"/>也。謂初生彼天多時有想。將欲命終位亦
<lb n="0542b16"/>多時有想。於其中間長時無想。以此義故
<lb n="0542b17"/>名為無想。非是彼天全無想也。婆沙一百
<lb n="0542b18"/>五十四評家云。如是說者。此事不定。或前多
<lb n="0542b19"/>後少。或前少後多。隨彼意樂有差別故
<lb n="0542b20"/>　又婆沙評家云。出無想心<anchor xml:id="beg0542005"/>通<anchor xml:id="end0542005"/>生得善．有覆
<lb n="0542b21"/>無記無覆無記。通五部所斷。幾隨眠隨增者。
<lb n="0542b22"/>色界<anchor xml:id="beg0542006"/>有<anchor xml:id="end0542006"/>漏緣。謂第四定有漏緣隨眠。問何故
<lb n="0542b23"/>無漏緣隨眠。於彼無想不隨增耶。答彼計
<lb n="0542b24"/>無想為涅槃。無想定為真道。乃至。生彼及
<lb n="0542b25"/>從彼沒。唯如是執還復隨轉。於真滅道不
<lb n="0542b26"/>謗為無。故無漏緣爾時不起。問彼無想位三
<lb n="0542b27"/>食亦滅。云何說有食。答食有二種。一先時
<lb n="0542b28"/>能引。二現在任持。彼位雖無現任持食。而
<lb n="0542b29"/>有先時能引食。故名<anchor xml:id="tnote0542007"/>為＆lac；有食　問入無想
<lb n="0542c01"/>心為通幾性。幾部所斷　有人釋云。雖未
<lb n="0542c02"/>見文准彼出心入心亦爾　今詳入心多分
<lb n="0542c03"/>唯是異熟生心。以順滅故。趣異熟故。前心
<lb n="0542c04"/>雖非等無間緣。然正理論云。彼以宿業等
<lb n="0542c05"/>無間緣為任持食。謂由宿業引眾同分．及
<lb n="0542c06"/>命根等。由續生心．及無間入無想果心。牽
<lb n="0542c07"/>引資助故。彼亦有過去觸等為任持食。無
<lb n="0542c08"/>心位中唯有過去觸等為食。現在都無。有心
<lb n="0542c09"/>位中二種俱有。已上論文同婆沙意。</p>
<p id="pT41p0542c0915" type="inline">論
<lb n="0542c10"/>從彼沒已至力盡便墮。此明後報處也。彼諸
<lb n="0542c11"/>外道初修定時。必有色界善心。厭生死苦
<lb n="0542c12"/>求解脫處。求師及教不逢正教。遂遇邪
<lb n="0542c13"/>師先聞邪教說無想處以為涅槃。起上緣
<lb n="0542c14"/>見取執為出離。又起戒取非因計因。執無
<lb n="0542c15"/>想定能得涅槃。即於欲界造後報業。隨其
<lb n="0542c16"/>勝劣生五趣異。為求無想起下諸定以
<lb n="0542c17"/>為加行。自餘定果非本所求不招引果。又
<lb n="0542c18"/>非定業由無想定力生無想天。從無想出
<lb n="0542c19"/>更不入定。無想定因勢力既盡便墮欲界。不
<lb n="0542c20"/>生上界無定力故。</p>
<p id="pT41p0542c2008" type="inline">論。若諸有情至生
<lb n="0542c21"/>天之業。第二釋也。此明生處法爾相繫。婆沙
<lb n="0542c22"/>一百五十四云。有說若造無想順次生受業
<lb n="0542c23"/>者。法爾亦造欲界順後受業　又云。問定生
<lb n="0542c24"/>何處。答有說生地獄。有說生惡趣。如是說
<lb n="0542c25"/>者。定生欲界處所不定。或生惡趣或天．或
<lb n="0542c26"/>人。</p>
<lb n="0542c27"/>
<p id="pT41p0542c2701">論。已辨無想至其想云何。已下釋二定也。
<lb n="0542c28"/>先釋無想定也。</p>
<p id="pT41p0542c2807" type="inline">論曰至名無想定。類
<lb n="0542c29"/>無想異熟釋無想定也。別有二十一．或二
<lb n="0543a01"/>十二。非色非心不相應行。能令二十二心．心
<lb n="0543a02"/>所滅名無想定。</p>
<p id="pT41p0543a0207" type="inline">論。無想者定至名無
<lb n="0543a03"/>想定。此釋名也。前是屬主。後是持業。無想
<lb n="0543a04"/>假者有此定故名無想定。屬主釋也。即定
<lb n="0543a05"/>無想名無想定。持業釋也。</p>
<p id="pT41p0543a0511" type="inline">論。說如是聲
<lb n="0543a06"/>至與無想同。釋頌如是聲也。頌言如是者。
<lb n="0543a07"/>唯顯無想定滅心．心所與無想同。不同
<lb n="0543a08"/>無想性類體數問何故名定。正理論云。由
<lb n="0543a09"/>正成辨．或極成辨故名為定。有餘師說如
<lb n="0543a10"/>理等行故名為定。令心．大種平等行故
<lb n="0543a11"/>　述曰。此中定言應名等至。隨言便故名之
<lb n="0543a12"/>為定。言等者有三義。一正義。二極義。二如
<lb n="0543a13"/>理平等行義。前釋取前二義。餘師取後義
<lb n="0543a14"/>也。即釋等至名也。成辨義是至義也。定三
<lb n="0543a15"/>名中等至。唯定非散通無心。散心無正成
<lb n="0543a16"/>辨．及極成辨故。</p>
<p id="pT41p0543a1607" type="inline">論。此在何地至靜慮非
<lb n="0543a17"/>餘。第二明依地也。</p>
<p id="pT41p0543a1708" type="inline">論。修無想定至修
<lb n="0543a18"/>無想定。第三明作意也。</p>
<p id="pT41p0543a1810" type="inline">論。前說無想
<lb n="0543a19"/>至一向是善。第四明性攝也。</p>
<p id="pT41p0543a1912" type="inline">論。此是
<lb n="0543a20"/>善故至五蘊異熟。第五明果通局。</p>
<p id="pT41p0543a2014" type="inline">論。
<lb n="0543a21"/>既是善性至正性離生。第六明順受也　今
<lb n="0543a22"/>詳。此定既許有退今身還得　復云。唯是
<lb n="0543a23"/>決定生受非後．不定　准此故知。若先入
<lb n="0543a24"/>定已能招全五百劫果。即不合退更入無
<lb n="0543a25"/>想。劫數定故。或可得招餘蘊異熟。或此重
<lb n="0543a26"/>入無想定等。感彼報時或入<anchor xml:id="beg0543001"/>報<anchor xml:id="end0543001"/>出<anchor xml:id="beg0543002"/>果<anchor xml:id="end0543002"/>。或
<lb n="0543a27"/>入<anchor xml:id="begd1e35936"/>果<anchor xml:id="endd1e35936"/>出報。</p>
<p id="pT41p0543a2705" type="inline">論。又許此定至必不修行。
<lb n="0543a28"/>第七明修人異也。先起見取執無想處以
<lb n="0543a29"/>為涅槃。後起戒取執無想定以為真道方
<lb n="0543b01"/>能入故。聖已斷二取所以不入。</p>
<p id="pT41p0543b0113" type="inline">論。若
<lb n="0543b02"/>諸聖者至無想定不。第八明成就也。文中有
<lb n="0543b03"/>二。一問。二答。此問。</p>
<p id="pT41p0543b0308" type="inline">論。餘亦不得。此略
<lb n="0543b04"/>答也。非唯聖者不成<anchor xml:id="tnote0543003"/>未去來。餘凡夫人亦不
<lb n="0543b05"/>得也。</p>
<p id="pT41p0543b0503" type="inline">論。所以者何。徵不得所以也。</p>
<lb n="0543b06"/>
<p id="pT41p0543b0601">論。彼雖曾習至方便修得。此廣答也。</p>
<lb n="0543b07"/>
<p id="pT41p0543b0701">論。故初得時至無未來修。便釋成就世通
<lb n="0543b08"/>局也。婆沙一百五十一云。入出無想定心
<lb n="0543b09"/>俱是．第四靜慮有漏善心。廣如彼述。</p>
<lb n="0543b10"/>
<p id="pT41p0543b1001">論。次滅盡定其相云何。第四明滅盡定也。</p>
<lb n="0543b11"/>
<p id="pT41p0543b1101">論曰至滅定亦然。如無想定例釋滅
<lb n="0543b12"/>定。</p>
<p id="pT41p0543b1202" type="inline">論。此亦然聲為例何義。問也。</p>
<lb n="0543b13"/>
<p id="pT41p0543b1301">論。例無想定至名滅盡定。答也　此亦然者。
<lb n="0543b14"/>但例滅心．心所<anchor xml:id="beg0543004"/>非同<anchor xml:id="end0543004"/>例餘也。婆沙一百
<lb n="0543b15"/>五十二云。問此滅盡定幾物為體。有說此定
<lb n="0543b16"/>一物為體。若滅現前即名無心<anchor xml:id="beg0543005"/>故<anchor xml:id="end0543005"/>。問云何
<lb n="0543b17"/>一滅剎那現前即名無心。答如一受剎那現
<lb n="0543b18"/>前即名有受。一想剎那現前即名有想。一
<lb n="0543b19"/>識剎那現前即名有識。如是一滅剎那現前
<lb n="0543b20"/>即名無心。斯有何過。有說此定十一物為
<lb n="0543b21"/>體。以十大地法及心滅故。有說此定二十
<lb n="0543b22"/>一物為體。以十大<anchor xml:id="beg0543006"/>地<anchor xml:id="end0543006"/>。<anchor xml:id="beg0543007"/>善大<anchor xml:id="end0543007"/>地法。及心滅
<lb n="0543b23"/>故。如是說者。隨滅爾所心．心所法。即有爾
<lb n="0543b24"/>所物現前為此定體　此與第三師別者。
<lb n="0543b25"/>評家兼取欣．厭。第三唯二十一。故不同也。
<lb n="0543b26"/>准義無想有二十二謂加欣。滅定有二十
<lb n="0543b27"/>二謂加厭也。二定既唯滅心．心所為數。故
<lb n="0543b28"/>知無想亦唯滅心．心所。四相准同　又婆沙
<lb n="0543b29"/>一百五十三云。問入滅定時滅何等心．心
<lb n="0543c01"/>所法。為過去。為未來。為現在。若過去者。過
<lb n="0543c02"/>去已滅復何所滅。若未來者。未來未生云何
<lb n="0543c03"/>
<anchor xml:id="beg0543008"/>所<anchor xml:id="end0543008"/>滅。若現在者。現在不住復云何滅。設非
<lb n="0543c04"/>定力亦自滅故。答應作是說。滅於未來。問
<lb n="0543c05"/>未來未至云何可滅。答住於現在遮於未
<lb n="0543c06"/>來心．心所法。令不相續故說為滅。如斷
<lb n="0543c07"/>城路閉門竪幢。不令人入出故名除寇。
<lb n="0543c08"/>此亦如是。有說通滅未來．現在。問現必不
<lb n="0543c09"/>住復云何滅。設非定力亦<anchor xml:id="beg0543009"/>自<anchor xml:id="end0543009"/>滅故。答先現
<lb n="0543c10"/>在世心．心所法。令有緣法續起而滅。今現
<lb n="0543c11"/>在世心．心所法。不令有緣法續起而滅。此
<lb n="0543c12"/>由誰力所謂定力　上二說中應取前釋。
<lb n="0543c13"/>順餘文故　有人云。以是有說不是正者。
<lb n="0543c14"/>即違多例。又一百五十三云。評曰<anchor xml:id="beg0543010"/>應<anchor xml:id="end0543010"/>說。此
<lb n="0543c15"/>入定心緣未來定。而不可說緣何剎那不
<lb n="0543c16"/>緣何剎那。以未來定有多剎那。未有先
<lb n="0543c17"/>後雜亂住故。又云。評曰<anchor xml:id="begd1e36132"/>應<anchor xml:id="endd1e36132"/>說。此出定心
<lb n="0543c18"/>緣過去定。而不可說緣何剎那不緣何剎
<lb n="0543c19"/>那。以過去定有多剎那相雜住故　准上
<lb n="0543c20"/>論文既相雜住。不可別說。即是總緣過．未
<lb n="0543c21"/>定也。然味定即緣次前淨定。以味定是貪
<lb n="0543c22"/>相應心緣別相惑。所以別緣次前定心而
<lb n="0543c23"/>起。出二定心是善心故。總緣前定不<anchor xml:id="beg0543011"/>別<anchor xml:id="end0543011"/>
<lb n="0543c24"/>取也。</p>
<p id="pT41p0543c2403" type="inline">論。如是二定至作意為先。第一作
<lb n="0543c25"/>意差別也。</p>
<p id="pT41p0543c2505" type="inline">論。前無想定至非非想處。第
<lb n="0543c26"/>二依地差別。婆沙一百五十二。問何故<anchor xml:id="beg0543012"/>下<anchor xml:id="end0543012"/>無
<lb n="0543c27"/>無想定。一說云。下諸地有歡戚受。行相麁動
<lb n="0543c28"/>難可除滅。第四靜慮唯有處中受。行相微
<lb n="0543c29"/>細易可斷滅故。問何故無<anchor xml:id="beg0543013"/>色<anchor xml:id="end0543013"/>無此定耶。
<lb n="0544a01"/>答唯有異生計習此定。以為能證無想涅
<lb n="0544a02"/>槃。無色界中無有無想異熟可計。故無想
<lb n="0544a03"/>定於彼亦無　正理論云。前無想定在色界
<lb n="0544a04"/>邊<anchor xml:id="beg0544001"/>地<anchor xml:id="end0544001"/>。今滅盡定在無色邊地　以在非想
<lb n="0544a05"/>非非想處。所受生身是最上業所牽引故。說
<lb n="0544a06"/>名有頂。或有邊際故名有頂。如樹邊際說
<lb n="0544a07"/>名樹頂。唯此地中有滅盡定　何緣下地
<lb n="0544a08"/>無此定耶　厭背一切心。及邊際心斷方能
<lb n="0544a09"/>得此勝解脫故謂由二緣立此解脫。一者
<lb n="0544a10"/>厭背一切心故。二者邊際心暫斷故。若於
<lb n="0544a11"/>下地有此定者便非厭背一切種心。以未
<lb n="0544a12"/>能厭上地心故。亦不名為邊際心斷。以
<lb n="0544a13"/>上地心猶未斷故。應名厭背少分諸心。亦
<lb n="0544a14"/>復應名中際心斷。</p>
<p id="pT41p0544a1408" type="inline">論。此同前定至善等
<lb n="0544a15"/>起故。第三明性同也。</p>
<p id="pT41p0544a1509" type="inline">論。前無想定至
<lb n="0544a16"/>四蘊異熟。第四明招果別。文中有二。前明
<lb n="0544a17"/>受別。後依地別。</p>
<p id="pT41p0544a1707" type="inline">論。前無想定至勝解入
<lb n="0544a18"/>故。第五明修者別。有其三因非異生得。一
<lb n="0544a19"/>怖斷滅故。二唯聖道力所能引故。三現法
<lb n="0544a20"/>涅槃勝解入故。遠加行作涅槃想。近加行作
<lb n="0544a21"/>止息想。</p>
<p id="pT41p0544a2104" type="inline">論。此亦如前至方證得故。第六
<lb n="0544a22"/>初得同也。</p>
<p id="pT41p0544a2205" type="inline">論。又初得時至亦成過去。第
<lb n="0544a23"/>七明成世同也。</p>
<p id="pT41p0544a2307" type="inline">論。世尊亦以至皆離染
<lb n="0544a24"/>得。第八明世尊唯離染得。</p>
<p id="pT41p0544a2411" type="inline">論。世尊曾
<lb n="0544a25"/>未至俱分解脫。已下第九對他部辨同．異
<lb n="0544a26"/>也。文中有二。一問。二答。此即問也。</p>
<p id="pT41p0544a2614" type="inline">論。
<lb n="0544a27"/>於起滅定至成俱解脫。答也。婆沙一百五十
<lb n="0544a28"/>三云。何故世尊盡智起已名俱解脫。答已得
<lb n="0544a29"/>彼定入．出心故名俱解脫。非得定體。則由
<lb n="0544b01"/>此理名離染得。後時不由加行起故。</p>
<lb n="0544b02"/>
<p id="pT41p0544b0201">論。西方師說至後得菩提。述異部也。此師意
<lb n="0544b03"/>說。菩薩學位已起滅定。後得菩提。</p>
<p id="pT41p0544b0314" type="inline">論。
<lb n="0544b04"/>云何此中不許彼說。此責有部不許所以。</p>
<lb n="0544b05"/>
<p id="pT41p0544b0501">論。若許彼說至後生盡智。西方師證自義
<lb n="0544b06"/>順論說也。西方師是健馱羅國師。鄔波毱多
<lb n="0544b07"/>此云近藏。佛涅槃後一百年出。是阿育王門
<lb n="0544b08"/>師。</p>
<p id="pT41p0544b0802" type="inline">論。迦濕彌羅國至後方生盡智。此述
<lb n="0544b09"/>婆沙宗也。</p>
<p id="pT41p0544b0905" type="inline">論。所以者何。西方師徵。</p>
<lb n="0544b10"/>
<p id="pT41p0544b1001">論。傳說菩薩至成三十四。釋。以三十四心成
<lb n="0544b11"/>菩提不入滅盡定也。</p>
<p id="pT41p0544b1109" type="inline">論。一切菩薩至
<lb n="0544b12"/>起滅盡定。釋三十四心成菩提所以。</p>
<lb n="0544b13"/>
<p id="pT41p0544b1301">論。外國諸師至斯有何過。外國反問也。</p>
<lb n="0544b14"/>
<p id="pT41p0544b1401">論。若爾至不越期心。出越期心過也。</p>
<lb n="0544b15"/>
<p id="pT41p0544b1501">論。理實菩薩至無漏聖道。西方師釋。不越期
<lb n="0544b16"/>心。與婆沙異。</p>
<p id="pT41p0544b1606" type="inline">論。若爾期心如何不越。
<lb n="0544b17"/>毘婆沙師破西方釋。如何得是不越期心。</p>
<lb n="0544b18"/>
<p id="pT41p0544b1801">論。謂我未得至諸事究竟。西方重釋。不
<lb n="0544b19"/>越期心。正理論云。豈不由斯已成違越欲
<lb n="0544b20"/>起無漏聖道期心。如何菩薩為盡諸漏修
<lb n="0544b21"/>未曾得見．修二道。欲拔有頂見斷惑根。及
<lb n="0544b22"/>除有頂修惑怨敵。立誓要期結加趺坐。事
<lb n="0544b23"/>未究竟而於其中。捨所要期無漏治道。
<lb n="0544b24"/>貴重無始能為誑惑世間定類。為獲共有
<lb n="0544b25"/>易得滅定而致稽留。如是善成三十四念
<lb n="0544b26"/>得菩提故。</p>
<p id="pT41p0544b2605" type="inline">論。前說為善我所宗故。結歸本
<lb n="0544b27"/>宗。</p>
<lb n="0544b28"/>
<p id="pT41p0544b2801">論。雖已說二定至滅定初人中。次下有半頌
<lb n="0544b29"/>第五重明二定同．異。</p>
<p id="pT41p0544b2909" type="inline">論曰至而得現
<lb n="0544c01"/>起。第一明二定起處同也故婆沙一百五十
<lb n="0544c02"/>三云。問何故生欲．色界能起滅定非無色
<lb n="0544c03"/>界。答命根依二法轉。一色。二心。此定無心
<lb n="0544c04"/>斷心起故。生欲．色界起此定時。其心雖
<lb n="0544c05"/>斷而命依色轉。生無色界色雖斷而命依
<lb n="0544c06"/>心轉。若生彼起此定者色．心俱無命根無
<lb n="0544c07"/>依故亦應斷。是應名死。非謂入定。是故
<lb n="0544c08"/>生彼界不起。</p>
<p id="pT41p0544c0806" type="inline">論。若有不許至是名同
<lb n="0544c09"/>相。引證明起處同也　言。若有不許至非五
<lb n="0544c10"/>行。若不許色界起二定者即違本論　或
<lb n="0544c11"/>有是色有者。謂色界有也　此有非五行者。
<lb n="0544c12"/>五行謂五蘊。迦葉佛時以行名<anchor xml:id="beg0544002"/>同<anchor xml:id="end0544002"/>蘊。婆
<lb n="0544c13"/>沙一百九十二云。此中諸蘊以行聲說。過去
<lb n="0544c14"/>如來應正等覺說蘊名行。今釋迦如來說行
<lb n="0544c15"/>為蘊。此阿毘達磨中說五行者。欲顯今佛
<lb n="0544c16"/>所說五蘊則是先佛所說五行。<anchor xml:id="beg0544003"/>已上論文<anchor xml:id="end0544003"/>
<lb n="0544c17"/>　非五行者。謂有色界身不具五蘊也　言。
<lb n="0544c18"/>謂色纏有情至此有非五行。引本論釋也
<lb n="0544c19"/>　或生有想天住不同類心者。是起異界心
<lb n="0544c20"/>及無漏心。此心非色界故　若入無想定若
<lb n="0544c21"/>入滅盡定者。是有想天中入二定也　或生
<lb n="0544c22"/>無想天已得入無想者。生無想天中已入無
<lb n="0544c23"/>想異熟　是謂是色有此有非五行者。結成
<lb n="0544c24"/>非五行也。此上所說唯有色．行二蘊無餘
<lb n="0544c25"/>蘊也　言。由此證知至是名同相。結證同
<lb n="0544c26"/>相。</p>
<p id="pT41p0544c2602" type="inline">論。言異相者至後復修起。第二明
<lb n="0544c27"/>異相也。婆沙一百五十<anchor xml:id="beg0544004"/>二<anchor xml:id="end0544004"/>云問何故生色
<lb n="0544c28"/>界中能初起靜慮。無色而非滅<anchor xml:id="beg0544005"/>定<anchor xml:id="end0544005"/>。答靜慮
<lb n="0544c29"/>由三緣故初起。一因力。二業力。三法爾力。
<lb n="0545a01"/>無色由二緣故初起。一因力。二業力。滅定
<lb n="0545a02"/>由一緣故初起。謂由說力。唯欲界有佛說
<lb n="0545a03"/>故能起現前。不由因力以餘生中未曾起
<lb n="0545a04"/>滅定故。不由業力以此定非業<anchor xml:id="beg0545001"/>性<anchor xml:id="end0545001"/>故。不
<lb n="0545a05"/>由法爾力以無色中無世界壞故　正理
<lb n="0545a06"/>論云。謂滅盡定初起唯在人中。有說者．釋
<lb n="0545a07"/>者。及有強盛加行力故。</p>
<p id="pT41p0545a0710" type="inline">論。此滅盡定至
<lb n="0545a08"/>斯有是處。明滅定有退也。若不退即不得
<lb n="0545a09"/>於色界起　鄔馱夷。是阿難共住弟子。</p>
<lb n="0545a10"/>
<p id="pT41p0545a1001">論。應如是知至亦有是處。正引經證退也。</p>
<lb n="0545a11"/>
<p id="pT41p0545a1101">論。應如是知至往色界受生。結證所以也。
<lb n="0545a12"/>若不退起色界煩惱。即不得生意成天中。
<lb n="0545a13"/>已離無所有惑得此定故。既經說生彼故
<lb n="0545a14"/>知有退。</p>
<p id="pT41p0545a1404" type="inline">論。有餘部執至此義亦成。述異
<lb n="0545a15"/>釋。無退義得成也。離第三定染得第四定。
<lb n="0545a16"/>即第四定處亦<anchor xml:id="beg0545002"/>名<anchor xml:id="end0545002"/>意成天。滅定不退亦得
<lb n="0545a17"/>生彼。</p>
<p id="pT41p0545a1703" type="inline">論。第四靜慮至契經說故。破異
<lb n="0545a18"/>說也。</p>
<p id="pT41p0545a1803" type="inline">論。此若必然至超越定義。異<anchor xml:id="beg0545003"/>執<anchor xml:id="end0545003"/>
<lb n="0545a19"/>難也。</p>
<p id="pT41p0545a1903" type="inline">論。此定次第至隨樂超入。釋外
<lb n="0545a20"/>難也　言次第者。據初修說。</p>
<p id="pT41p0545a2011" type="inline">論。如是
<lb n="0545a21"/>二定至有頂地故。自此已下述多別也。此
<lb n="0545a22"/>第一依地異也。</p>
<p id="pT41p0545a2207" type="inline">論。加行有異至作意為
<lb n="0545a23"/>先故。第二異也。</p>
<p id="pT41p0545a2307" type="inline">論。相續有異至相續起
<lb n="0545a24"/>故。第三異也。</p>
<p id="pT41p0545a2406" type="inline">論。異熟有異至異熟果故。
<lb n="0545a25"/>第四異也。</p>
<p id="pT41p0545a2505" type="inline">論。順受有異至生二受故。第
<lb n="0545a26"/>五異也。</p>
<p id="pT41p0545a2604" type="inline">論。初起有異至最初起故。第六
<lb n="0545a27"/>異也。</p>
<p id="pT41p0545a2703" type="inline">論。二定總以至滅受想耶。問定名
<lb n="0545a28"/>也。</p>
<p id="pT41p0545a2802" type="inline">論。二定加行至名他心智。舉喻釋也
<lb n="0545a29"/>　正理論云。何緣唯說滅受想定。厭逆彼
<lb n="0545b01"/>二生此定故。謂想與受能為見．愛雜染所
<lb n="0545b02"/>依。故先厭逆如是二法多諸過患。如立蘊
<lb n="0545b03"/>中已廣分別。故偏厭逆入滅盡定。</p>
<p id="pT41p0545b0314" type="inline">論。今
<lb n="0545b04"/>二定中至心復得生。問心重生因也。</p>
<lb n="0545b05"/>
<p id="pT41p0545b0501">論。毘婆沙師至等無間緣。引婆沙釋。由過
<lb n="0545b06"/>去世等無間緣力能生也。正理廣明在滅定
<lb n="0545b07"/>位總無有心。故彼論云。無心有情理必應
<lb n="0545b08"/>有。有命等故。異於命終有情色．心非決定
<lb n="0545b09"/>有。心若定有色亦應然。色有時無心亦應
<lb n="0545b10"/>爾。故有命者即名有情。然命必依色．心隨
<lb n="0545b11"/>一。<anchor xml:id="beg0545004"/>引<anchor xml:id="end0545004"/>契經說識不離身。於定無心亦無
<lb n="0545b12"/>違害。以即於此所依身中識必還生故言
<lb n="0545b13"/>不離。謂一相續眾同分中。識相續流非畢竟
<lb n="0545b14"/>斷。譬如鬼病暫不發時。由未永除仍名不
<lb n="0545b15"/>離　乃至　然定後心復得生者。定前心作
<lb n="0545b16"/>等無間緣所引發故。又加行中要期勢力所
<lb n="0545b17"/>引發故。</p>
<p id="pT41p0545b1704" type="inline">論。有餘師言至非由心起。述
<lb n="0545b18"/>經部宗。彼宗色．心互為因起。</p>
<p id="pT41p0545b1812" type="inline">論。故彼
<lb n="0545b19"/>先代至心有根身。引經部宗古師證也。</p>
<lb n="0545b20"/>
<p id="pT41p0545b2001">論。尊者世友至故無有失。敘異計通難也。</p>
<lb n="0545b21"/>
<p id="pT41p0545b2101">論。尊者妙音至亦應不滅。述妙音師破
<lb n="0545b22"/>也。</p>
<p id="pT41p0545b2202" type="inline">論。若謂如經至故有差別。反遮通
<lb n="0545b23"/>難。</p>
<p id="pT41p0545b2302" type="inline">論。由此道理至諸心皆滅。結歸婆沙
<lb n="0545b24"/>宗也。</p>
<p id="pT41p0545b2403" type="inline">論。若都無心如何名定。外難。定
<lb n="0545b25"/>是心所。若都無心如何名定。</p>
<p id="pT41p0545b2512" type="inline">論。此令
<lb n="0545b26"/>大種至故名為定。述有部兩釋也。定即等至
<lb n="0545b27"/>異名。散無此能。故等至名唯目於定。二定
<lb n="0545b28"/>無心亦有此能。故此二定亦名等至。</p>
<lb n="0545b29"/>
<p id="pT41p0545b2901">論。如是二定至令不生故。述有部宗實有。若
<lb n="0545c01"/>假即無有體。如何能遮礙心令不生也。</p>
<lb n="0545c02"/>
<p id="pT41p0545c0201">論。有說此證至無別實體。釋經部假體
<lb n="0545c03"/>也。</p>
<p id="pT41p0545c0302" type="inline">論。此唯不轉至是有為攝。釋。雖無
<lb n="0545c04"/>體而名有為。</p>
<p id="pT41p0545c0406" type="inline">論或即所依至假立為定。
<lb n="0545c05"/>第二釋也。即無心位所依色身假名為定。</p>
<lb n="0545c06"/>
<p id="pT41p0545c0601">論。應知無想至餘說如前。類滅盡定釋
<lb n="0545c07"/>無想定。</p>
<p id="pT41p0545c0704" type="inline">論。此非善說違我宗故。可解。
<lb n="0545c08"/>正理論云。又執滅定體唯是假。未知何法
<lb n="0545c09"/>為假所依。非離假依可有假法　述曰。
<lb n="0545c10"/>如瓶等假。所依即是色等四境。若四境無亦
<lb n="0545c11"/>無瓶等　又唯不轉。其體是無如何可言
<lb n="0545c12"/>是有為攝。此前後位．及現皆無有性。恒時不
<lb n="0545c13"/>可得故。而言<anchor xml:id="beg0545005"/>是有<anchor xml:id="end0545005"/>。是有為攝。但有虛言
<lb n="0545c14"/>都無有義。若言假定亦有所依謂所依身。
<lb n="0545c15"/>由定心引令如是起假立為定。是則此定
<lb n="0545c16"/>應無記攝。非無記法可說為善　述曰。若
<lb n="0545c17"/>身為所依即是無記。已下自立宗也　是故
<lb n="0545c18"/>唯應依心．心起。非前定心力能遮礙餘心。
<lb n="0545c19"/>由此故知。離前心外定有別法能遮礙心。
<lb n="0545c20"/>由此法故於無心位。雖有心因而心不
<lb n="0545c21"/>起。即此別法名滅盡定。體是有為。實而非
<lb n="0545c22"/>假。修觀行者。由定前心要期願力所引發
<lb n="0545c23"/>故。令滅盡定勢力漸微。至都盡位無遮礙
<lb n="0545c24"/>用。意．法為緣還生意識。由此准釋前無想
<lb n="0545c25"/>定．及與無想　述曰。亦同實有。</p>
<lb n="0545c26"/>
<p id="pT41p0545c2601">論。已辨二定命根者何。自下第五半頌述命
<lb n="0545c27"/>根也。</p>
<p id="pT41p0545c2703" type="inline">論曰至謂三界壽。此引對法會
<lb n="0545c28"/>二名也。</p>
<p id="pT41p0545c2804" type="inline">論。此復未了何法名壽。問體
<lb n="0545c29"/>性也。</p>
<p id="pT41p0545c2903" type="inline">論。謂有別法至說名為壽。答壽
<lb n="0546a01"/>體也。</p>
<p id="pT41p0546a0103" type="inline">論。故世尊說至如<anchor xml:id="beg0546001"/>木<anchor xml:id="end0546001"/>無思覺。引
<lb n="0546a02"/>經證也。</p>
<p id="pT41p0546a0204" type="inline">論。故有別法至說名為壽。結
<lb n="0546a03"/>體用也。</p>
<p id="pT41p0546a0304" type="inline">論。若爾此壽何法能持。問也。</p>
<lb n="0546a04"/>
<p id="pT41p0546a0401">論。即煖及識還能持壽。答也。</p>
<p id="pT41p0546a0412" type="inline">論。若
<lb n="0546a05"/>爾至應常無謝。難也。既言三法更互相<anchor xml:id="beg0546002"/>持<anchor xml:id="end0546002"/>。
<lb n="0546a06"/>必無先滅。應常不謝。</p>
<p id="pT41p0546a0609" type="inline">論。既爾此壽至
<lb n="0546a07"/>相續轉故。有部被難轉計。</p>
<p id="pT41p0546a0711" type="inline">論。若<anchor xml:id="beg0546003"/>爾<anchor xml:id="end0546003"/>至
<lb n="0546a08"/>而須壽耶。經部難也。經部宗六處住時勢分
<lb n="0546a09"/>名壽。大乘本識上假立。有部別有實物。故
<lb n="0546a10"/>經部言。何緣不許唯業能持煗．識而須壽
<lb n="0546a11"/>耶。</p>
<p id="pT41p0546a1102" type="inline">論。理不應然至恒異熟故。有部出
<lb n="0546a12"/>過。若一切識唯是異熟可說唯業能持。有
<lb n="0546a13"/>情或起善．染之心。及異地無漏諸識互起。如
<lb n="0546a14"/>何得說唯業持識。</p>
<p id="pT41p0546a1408" type="inline">論。既爾至何須此
<lb n="0546a15"/>壽。經部轉計。</p>
<p id="pT41p0546a1506" type="inline">論。如是識在至彼無煖故。
<lb n="0546a16"/>有部出過。彼既無煖。誰持於識。</p>
<p id="pT41p0546a1613" type="inline">論。應
<lb n="0546a17"/>言彼識業為能持。經部又轉計也。</p>
<p id="pT41p0546a1714" type="inline">論。豈
<lb n="0546a18"/>得隨情至唯業持識。有部責經部數轉計也
<lb n="0546a19"/>　論。又前已說。有部述前破也。</p>
<p id="pT41p0546a1912" type="inline">論。前
<lb n="0546a20"/>說者何。經部問也。</p>
<p id="pT41p0546a2008" type="inline">論。謂前說言至皆是
<lb n="0546a21"/>異熟。有部述前說也。</p>
<p id="pT41p0546a2109" type="inline">論。是故定應至
<lb n="0546a22"/>說名為壽。有部結自宗也。</p>
<p id="pT41p0546a2211" type="inline">論。今亦不
<lb n="0546a23"/>言至非別實物。經部敘自宗也。</p>
<p id="pT41p0546a2313" type="inline">論。若爾
<lb n="0546a24"/>至說名為壽。有部問壽體也。</p>
<p id="pT41p0546a2412" type="inline">論。謂三
<lb n="0546a25"/>界業<anchor xml:id="beg0546004"/>至<anchor xml:id="end0546004"/>
<anchor xml:id="tnote0546005"/>
<anchor xml:id="mod0546005"/>說名為壽。經部答。</p>
<p id="pT41p0546a2511" type="inline">論。如穀種
<lb n="0546a26"/>等至住時勢分。舉喻顯也　正理論云。於此
<lb n="0546a27"/>但應徵經主意。若處無業所引異熟內五
<lb n="0546a28"/>色處。於彼或時無業所引第六意處。謂於
<lb n="0546a29"/>長時起染污識。或善有漏．及無漏識相續位
<lb n="0546b01"/>中。無業所引異熟勢分。說何為壽。若於是
<lb n="0546b02"/>處有業異熟。從生剎那至命終位恒無間
<lb n="0546b03"/>轉。可說是處有業所引住時勢分。相續決
<lb n="0546b04"/>定說為命根。此既無業所引異熟住時勢分
<lb n="0546b05"/>恒無間轉。云何可說此有命根。其理既然。
<lb n="0546b06"/>為說何法名業所引住時勢分。既無所引
<lb n="0546b07"/>住時勢分。相續決定復屬於誰。既無如是
<lb n="0546b08"/>相續決定。由何義說隨應住時爾所時住
<lb n="0546b09"/>說為壽體。是故經主於此義中專搆多言
<lb n="0546b10"/>都無所表。又所引喻於證無能。如種所引
<lb n="0546b11"/>相續無斷乃至熟時恒隨轉故。放箭所引相
<lb n="0546b12"/>續無斷。乃至住時恒隨轉故。此二可有乃
<lb n="0546b13"/>至熟時．住時勢分。非業異熟於一切時相
<lb n="0546b14"/>續無斷可言業謝猶有所<anchor xml:id="beg0546006"/>引住時勢分相
<lb n="0546b15"/>續決定。隨應住時。爾所時住。故所引<anchor xml:id="end0546006"/>喻於
<lb n="0546b16"/>證無能　准上論文。正理破經部義。論主
<lb n="0546b17"/>既下不存經部之義。不勞更釋。故下文云。
<lb n="0546b18"/>別有實物是說為善　有人雖作俱舍師
<lb n="0546b19"/>釋。未為當理。</p>
<p id="pT41p0546b1906" type="inline">論。有謂有行至恒行不
<lb n="0546b20"/>息。論主因其義便兼破勝論。此敘計也。彼
<lb n="0546b21"/>計德句義有二十四種。行是第二十一。故
<lb n="0546b22"/>言是德差別。彼計諸法從此至彼。速疾迴
<lb n="0546b23"/>轉等皆由行力。箭等乃至未墮落時。其行。
<lb n="0546b24"/>猶如<anchor xml:id="beg0546007"/>鳥銜<anchor xml:id="end0546007"/>其果。持其箭也。</p>
<p id="pT41p0546b2411" type="inline">論。彼體
<lb n="0546b25"/>一故至無墮落時。論主破也。其箭之上行德
<lb n="0546b26"/>持箭。初發．將墮其體是一。後無別障往趣
<lb n="0546b27"/>餘方先急．後緩至時分位不同應不得有。
<lb n="0546b28"/>又應畢竟無墮落時。初發．將墮其行一故。</p>
<lb n="0546b29"/>
<p id="pT41p0546b2901">論。若謂由風至無差別故。破轉計也。
<lb n="0546c01"/>若風能障初即應墮。若初不能障後亦應
<lb n="0546c02"/>然。即應畢竟無墮落時。障風一故。</p>
<p id="pT41p0546c0214" type="inline">論。
<lb n="0546c03"/>有別實物至是說為善。論主結歸有部宗也。</p>
<lb n="0546c04"/>
<p id="pT41p0546c0401">論。為壽盡故死為更有餘因。自此已下
<lb n="0546c05"/>述傍論也。先問後答。此即問也。</p>
<p id="pT41p0546c0513" type="inline">論。施
<lb n="0546c06"/>設論說至捨壽行故。引論四句答也　第一
<lb n="0546c07"/>句者感壽異熟業<anchor xml:id="beg0546008"/>力<anchor xml:id="end0546008"/>盡故者。此通二義。一
<lb n="0546c08"/>任業自力盡故不能招果。二由邊際定等
<lb n="0546c09"/>損其業力不能招果。捨壽行復有二義。
<lb n="0546c10"/>一亦得同其外緣損壽。二亦得同其壽盡
<lb n="0546c11"/>故死。與外緣損義不全同。外緣損壽非令
<lb n="0546c12"/>業力不招異熟。但緣強於業壽隨緣損。捨
<lb n="0546c13"/>壽行義轉其業力令招富果。與壽業盡亦
<lb n="0546c14"/>不全同。壽業力盡非是他緣。捨壽行力是別
<lb n="0546c15"/>緣令盡。各有片同。正理將同業盡。此論謂
<lb n="0546c16"/>同橫緣。兩師各據一途。互無全是亦不全
<lb n="0546c17"/>非。正理先彈自招其失。此第一句壽盡故死。
<lb n="0546c18"/>第二句即福盡故死。第三句是俱盡故死。第
<lb n="0546c19"/>四句是俱不盡死。但由<anchor xml:id="beg0546009"/>抂<anchor xml:id="end0546009"/>橫緣死　又亦
<lb n="0546c20"/>應言捨壽行故者。以其片同第四句故引入
<lb n="0546c21"/>此中。故正理云。不應復言捨壽行故。義已
<lb n="0546c22"/>攝在初句中故者　以其片同初句義故。
<lb n="0546c23"/>廣如前釋。</p>
<p id="pT41p0546c2305" type="inline">論。壽盡位中至俱盡故死。
<lb n="0546c24"/>釋伏難也。能感二種業俱盡時此死。由感
<lb n="0546c25"/>壽業盡死。豈由福盡令命死耶　解云福
<lb n="0546c26"/>盡於死雖無功力。以死之時二俱時盡。由
<lb n="0546c27"/>斯但言俱盡故死。此俱盡言不欲說由福
<lb n="0546c28"/>盡力也。</p>
<p id="pT41p0546c2804" type="inline">論。發智論說至一起便住。又引
<lb n="0546c29"/>發智釋傍論也。</p>
<p id="pT41p0546c2907" type="inline">論。彼言何義至一起
<lb n="0547a01"/>便住。論主釋發智論。或是發智自釋。正理論
<lb n="0547a02"/>云若所依身可損害故壽隨損害。是名第一
<lb n="0547a03"/>隨相續轉。若所依身不可損害如起而住。
<lb n="0547a04"/>是名第二一起便住　婆沙論云。有說色身
<lb n="0547a05"/>名為相續。若身平和壽則無夭。若身損壞壽
<lb n="0547a06"/>則中夭。</p>
<p id="pT41p0547a0604" type="inline">論。迦濕彌羅至有非時死。引
<lb n="0547a07"/>婆沙釋。隨相續轉是有障非時死也。不
<lb n="0547a08"/>隨相續轉。一起便住是無障非是非時死
<lb n="0547a09"/>也。</p>
<p id="pT41p0547a0902" type="inline">論。故契經說至輪王胎時。已下引
<lb n="0547a10"/>四得自體證前義也。前三句證隨相續轉。
<lb n="0547a11"/>第四句證一起便住。戲忘念天由喜<anchor xml:id="beg0547001"/>增<anchor xml:id="end0547001"/>忘念
<lb n="0547a12"/>便死。意憤恚天由怒增故死。婆沙一百九十
<lb n="0547a13"/>
<anchor xml:id="beg0547002"/>九<anchor xml:id="end0547002"/>問此二天云。如是諸天住在何處。有說
<lb n="0547a14"/>住妙高層級。有說彼是三十三天　今詳。此
<lb n="0547a15"/>天雖二說不同。皆可得與修羅相害。准此
<lb n="0547a16"/>即合二害俱有。因何但言唯可自害　又應
<lb n="0547a17"/>說諸佛自般涅槃。此亦同其自害句攝。婆沙
<lb n="0547a18"/>論一百五十一於此句中云。復有一類或龍．
<lb n="0547a19"/>妙翅．或鬼．及人或復所餘可為自害非他
<lb n="0547a20"/>害者　唯可他害及俱害者。如文可解
<lb n="0547a21"/>　俱非害者中<anchor xml:id="beg0547003"/>有<anchor xml:id="end0547003"/>上二界全。勝業感故　那落
<lb n="0547a22"/>迦。上品惡業感故　北俱盧洲。壽分定故
<lb n="0547a23"/>　見道．慈定．滅定．及無想定。定力勝故　王仙。
<lb n="0547a24"/>謂輪王或捨國習仙。或初受位時先習仙
<lb n="0547a25"/>道名為王仙。此亦由勝業力俱非害也
<lb n="0547a26"/>　佛使。謂所使人。此由佛力。如時縛迦此云
<lb n="0547a27"/>活命。舊云耆婆。或云耆域訛也。佛遣入火
<lb n="0547a28"/>抱取殊底穡迦。此云有<anchor xml:id="beg0547004"/>明<anchor xml:id="end0547004"/>。舊云樹提伽訛
<lb n="0547a29"/>也。此涅槃經說。外道記女。佛記為男。母死
<lb n="0547b01"/>火焚。佛令活命抱取有<anchor xml:id="begd1e37207"/>明<anchor xml:id="endd1e37207"/>。俱火不燒。活命
<lb n="0547b02"/>佛使。有<anchor xml:id="begd1e37215"/>明<anchor xml:id="endd1e37215"/>佛記。俱不死也　達弭。此云有
<lb n="0547b03"/>法。羅。此云取。於有法神邊乞取從所乞神
<lb n="0547b04"/>為名故名有法取　嗢怛羅。此云上勝。亦
<lb n="0547b05"/>是長者子　殑耆。是河神名。羅名攝受。父母
<lb n="0547b06"/>憐子與子立名殑耆攝受。女聲呼名耆。男
<lb n="0547b07"/>聲呼為伽。舊云恒河訛也　長者子耶舍。
<lb n="0547b08"/>耶舍此云名稱。投佛出家。夜度<anchor xml:id="beg0547005"/>深<anchor xml:id="end0547005"/>流安
<lb n="0547b09"/>然無損　鳩摩羅時婆。鳩摩羅此云童子。時
<lb n="0547b10"/>婆此云活命。名活命童子也　最後身菩薩。
<lb n="0547b11"/>謂是王宮所生身也。此等皆是俱非害也　問
<lb n="0547b12"/>若爾何故與上不隨相續轉不同　答廣
<lb n="0547b13"/>略異耳。如婆沙四句與此不同。如上所引
<lb n="0547b14"/>論師意爾。</p>
<p id="pT41p0547b1405" type="inline">論。若爾至受生有情。外人難
<lb n="0547b15"/>也。若謂上所說是俱非害。何故契經唯說非
<lb n="0547b16"/>想處受生有情。</p>
<p id="pT41p0547b1607" type="inline">論。傳說至俱非可害。論
<lb n="0547b17"/>主答也。無自地聖道．及他近分道所害故名
<lb n="0547b18"/>俱非害。餘地為他近分地道．及自地聖道害
<lb n="0547b19"/>故。不名非自他害。</p>
<p id="pT41p0547b1908" type="inline">論。豈不有頂至應
<lb n="0547b20"/>名他害外。人重難。既為下地聖道所害如
<lb n="0547b21"/>何得名非自他害。不信前釋故言傳說。此
<lb n="0547b22"/>難無救。</p>
<p id="pT41p0547b2204" type="inline">論。如是應說至舉後顯初。論主
<lb n="0547b23"/>更引正解也。理實色．無色界一切有情俱非
<lb n="0547b24"/>二害。經說非想非非想。舉後顯初引例也。</p>
<lb n="0547b25"/>
<p id="pT41p0547b2501">論。云何有處至第一樂生天。第一樂生
<lb n="0547b26"/>天有三。梵眾是初舉其梵眾兼顯上二。</p>
<lb n="0547b27"/>
<p id="pT41p0547b2701">論。云何有處至第二樂生天。第二樂生天
<lb n="0547b28"/>有三天。極光淨天是最上天。舉極光淨以
<lb n="0547b29"/>顯下二。</p>
<p id="pT41p0547b2904" type="inline">論。彼經如聲至不可例彼。外人
<lb n="0547c01"/>難也。前文云謂在非想非非想。不言如非
<lb n="0547c02"/>非想也。後文言如梵眾天。如聲是顯譬喻
<lb n="0547c03"/>義也。如梵眾天餘天亦爾。可言舉初顯
<lb n="0547c04"/>後。彼無如聲。何得言舉後顯初。</p>
<p id="pT41p0547c0413" type="inline">論。
<lb n="0547c05"/>若顯喻義至亦有如聲。論主破前難也。若
<lb n="0547c06"/>謂要有譬喻方得有如聲者。如人一分
<lb n="0547c07"/>天是第一識住。此之如聲欲喻何法。故知
<lb n="0547c08"/>無喻亦有如聲。如梵眾言亦非譬喻。但是
<lb n="0547c09"/>舉其梵眾兼顯上天。</p>
<lb n="0547c10"/>
<p id="pT41p0547c1001">論。已辨命根諸相者何。已下有一頌半第六
<lb n="0547c11"/>明四有為相。於中有三。初半頌明相體。次
<lb n="0547c12"/>半頌明小相。後半頌明四相待因緣。</p>
<lb n="0547c13"/>
<p id="pT41p0547c1301">論曰至是無為法。總釋四相名也　正理論
<lb n="0547c14"/>云。如是四種是有為相。顯彼性故得彼相
<lb n="0547c15"/>名　述曰此四種相顯諸有為性是無常。從
<lb n="0547c16"/>其所顯名有為相。無此相者表是無為。婆
<lb n="0547c17"/>沙三十八云。何故作此論。有執諸有為相皆
<lb n="0547c18"/>是無為。如分別論者。或復有執三相是有為。
<lb n="0547c19"/>滅相是無為。如法密部。或復有執相與所
<lb n="0547c20"/>相一切相似。如相似相續沙門。彼作是說
<lb n="0547c21"/>色法生．老．住．無常。體還是色。乃至識亦爾。
<lb n="0547c22"/>顯有為<anchor xml:id="tnote0547006"/>唯是有為相唯不相應行蘊所攝。或
<lb n="0547c23"/>復有執色等五蘊出胎時名生。相續時名住。
<lb n="0547c24"/>衰變時名異。命終時名滅。如經部師。為遮
<lb n="0547c25"/>彼計顯彼唯是眾同分相非有為相。有為
<lb n="0547c26"/>相者諸有為法一一剎那皆具四相　婆沙
<lb n="0547c27"/>三十九云。謂或有執三有為相非一剎那。如
<lb n="0547c28"/>譬喻者。彼作是說若一剎那有三相者。則
<lb n="0547c29"/>應一法一時亦生。亦老。亦滅。然無此理。互
<lb n="0548a01"/>相違故。應說諸法初起名生。後盡名滅。中
<lb n="0548a02"/>熟名老。為遮彼執顯一剎那具有三相。問
<lb n="0548a03"/>若如是者則應一法一時亦生。亦老。亦滅。
<lb n="0548a04"/>答作用時異故不相違。謂法生時生有作用。
<lb n="0548a05"/>滅時老<anchor xml:id="tnote0548001"/>時滅方有作用。體雖同時用有先後。
<lb n="0548a06"/>一法生．滅作用究竟名一剎那。故無有失。
<lb n="0548a07"/>或生．滅位非一剎那。然一剎那具有三體。故
<lb n="0548a08"/>說三相同一剎那。由此因緣故作斯論
<lb n="0548a09"/>　准上兩釋。相用皆是異時。前釋三相同一剎
<lb n="0548a10"/>那。後釋生．滅異剎那也。然異．滅相用。同．異
<lb n="0548a11"/>時文不決定。問四相為是共相。為是自相。
<lb n="0548a12"/>一說自相。一說共相。評曰應作是說。此是共
<lb n="0548a13"/>相。然共相有二種。一者自體共相。謂一一有
<lb n="0548a14"/>為法自體各有生等四義。二者和合共相謂
<lb n="0548a15"/>一一有為法各與生等四相和合。此四但是
<lb n="0548a16"/>和合共相。復作是釋。剎那住相微細難知難
<lb n="0548a17"/>可施設。故<anchor xml:id="beg0548002"/>說不住<anchor xml:id="end0548002"/>。謂剎那量是佛所知。非
<lb n="0548a18"/>諸聲聞．獨覺等境。如乘神通<anchor xml:id="beg0548003"/>屈<anchor xml:id="end0548003"/>申臂頃
<lb n="0548a19"/>從此處沒至色究竟。於其中間非不相續
<lb n="0548a20"/>可有從此往至彼義。亦非一法移轉至彼。
<lb n="0548a21"/>又無從此越至彼義。是故決定剎那剎那
<lb n="0548a22"/>生滅相續從此至彼。於其中間諸剎那量
<lb n="0548a23"/>最極微細唯佛能知。由此故言諸行有住。一
<lb n="0548a24"/>說無住。評曰既不能通應信有住。由有
<lb n="0548a25"/>住相力。諸行生已能取自果。能取所緣。由
<lb n="0548a26"/>異．滅力一剎那後無復作用。若無住相諸
<lb n="0548a27"/>行應無因果相續。心．心所法應無所緣。故
<lb n="0548a28"/>必有住。</p>
<p id="pT41p0548a2804" type="inline">論。此<anchor xml:id="beg0548004"/>中於<anchor xml:id="end0548004"/>法至能壞名滅。釋
<lb n="0548a29"/>別名也。正理論云。此中生者謂有別法是行
<lb n="0548b01"/>生位無障勝因。由能引攝令其生故。能引
<lb n="0548b02"/>攝者。謂彼生時此法能為彼勝緣性。雖諸行
<lb n="0548b03"/>起皆得名生。然此生名。但依諸行生位無
<lb n="0548b04"/>障勝因而立。住謂別法是已生未壞。諸行引
<lb n="0548b05"/>自果無障勝因。異謂<anchor xml:id="beg0548005"/>前<anchor xml:id="end0548005"/>法是行相續後異
<lb n="0548b06"/>前因。滅謂別法是俱生行滅壞勝因。</p>
<p id="pT41p0548b0615" type="inline">論。
<lb n="0548b07"/>性是體義。此釋頌中第十字也。</p>
<p id="pT41p0548b0713" type="inline">論。豈
<lb n="0548b08"/>不經說至之有為相。問也。經說有三。因何
<lb n="0548b09"/>說四。答中有二。一不說住相。二住．異合
<lb n="0548b10"/>說。</p>
<p id="pT41p0548b1002" type="inline">論。於此經中至所謂住相。此初答也。
<lb n="0548b11"/>應合說四。不說住故但說有三。</p>
<p id="pT41p0548b1113" type="inline">論。
<lb n="0548b12"/>然經說住異至異名住異。通伏難也。難云若
<lb n="0548b13"/>經不說住相何故彼經云住異相。通云經
<lb n="0548b14"/>說住異即是此中異別名也。引例可知。</p>
<lb n="0548b15"/>
<p id="pT41p0548b1501">論。若法令行至有為相中。釋經不說住相
<lb n="0548b16"/>所以。於中有二。一為住相不令有情怖故
<lb n="0548b17"/>不說。二以住相濫無為故不說。此即初也。
<lb n="0548b18"/>如文可知。</p>
<p id="pT41p0548b1805" type="inline">論。又無為法至故經不說。
<lb n="0548b19"/>第二答也。如文可知。</p>
<p id="pT41p0548b1909" type="inline">論。有謂此經至
<lb n="0548b20"/>名住異相。此下大文第二答經<anchor xml:id="tnote0548006"/>不合說也。即
<lb n="0548b21"/>是敘異說也。</p>
<p id="pT41p0548b2106" type="inline">論。何用如是總合說為。
<lb n="0548b22"/>問合說所以也。</p>
<p id="pT41p0548b2207" type="inline">論。住是有情至與吉祥
<lb n="0548b23"/>俱。答合說所以也。如文可知。</p>
<p id="pT41p0548b2312" type="inline">論。是故
<lb n="0548b24"/>定有四有為相。結也。</p>
<lb n="0548b25"/>
<p id="pT41p0548b2501">論。此生等相。已下半頌第二明隨相也。此四
<lb n="0548b26"/>小相立名不同。或名隨相隨本相故。或名
<lb n="0548b27"/>小相對大相故。或名生生等生本生等
<lb n="0548b28"/>故。</p>
<p id="pT41p0548b2802" type="inline">論曰至四種本相。此釋頌中此字。即
<lb n="0548b29"/>是此四本相也。正理釋云。此中有言兼顯
<lb n="0548c01"/>定義。意顯此有唯四非餘。此謂前說四種
<lb n="0548c02"/>本相　述曰。釋此同此論。釋有此論無。</p>
<lb n="0548c03"/>
<p id="pT41p0548c0301">論。生生等者至滅滅。此釋本相所有隨相。正
<lb n="0548c04"/>理論云。即是生之生生。乃至滅之滅滅。</p>
<lb n="0548c05"/>
<p id="pT41p0548c0501">論。諸行有為至由四隨相。此釋諸行有為。有
<lb n="0548c06"/>其二義。一法體生滅由四本相。二得有為
<lb n="0548c07"/>名由四本相。本相有為亦准此釋　正理論
<lb n="0548c08"/>云。世尊何處說隨相耶。豈不此經亦說隨
<lb n="0548c09"/>相。謂生等相亦是有為故。生生等相亦起等
<lb n="0548c10"/>性故。契經既說有三有為之有為相。有為之
<lb n="0548c11"/>起亦可了知。盡及住異亦可了知。如何此中
<lb n="0548c12"/>不攝隨相。又於諸相皆有亦言。故此經中
<lb n="0548c13"/>亦說隨相。言有為之起亦可了知者。起即
<lb n="0548c14"/>本相生。亦表生生義。盡及住異亦可知言。
<lb n="0548c15"/>類起亦言應如理釋。若不爾者何用亦言。
<lb n="0548c16"/>故契經中於無為法說尚無有起等可知。
<lb n="0548c17"/>此說意言諸無為法尚無生等本相可知。況
<lb n="0548c18"/>生生等隨相可得。若不爾者應但說無起
<lb n="0548c19"/>等可知。不應言尚。又薄伽梵於契經中
<lb n="0548c20"/>說諸有為相復有相。故契經說色有起盡
<lb n="0548c21"/>此復應知亦有起盡。乃至廣說。又契經說老
<lb n="0548c22"/>死生等。由此故知相復有相。</p>
<p id="pT41p0548c2212" type="inline">論。豈不
<lb n="0548c23"/>本相至展轉無窮。此釋有無窮．過。先問。後
<lb n="0548c24"/>答。此即問也。</p>
<p id="pT41p0548c2406" type="inline">論。無斯過失至功能別故。
<lb n="0548c25"/>答也。</p>
<p id="pT41p0548c2503" type="inline">論。何謂功能至或謂士用。釋功
<lb n="0548c26"/>能也。作用是業用名。士用就喻以顯。正理
<lb n="0548c27"/>論云。為親緣用名曰功能。</p>
<p id="pT41p0548c2711" type="inline">論。四種本
<lb n="0548c28"/>相至一法有用。此釋功能別也。</p>
<p id="pT41p0548c2813" type="inline">論。其義
<lb n="0548c29"/>云何。問也。</p>
<p id="pT41p0548c2905" type="inline">論。謂法生時至唯生本生。此
<lb n="0549a01"/>廣答也。</p>
<p id="pT41p0549a0104" type="inline">論。謂如雌鷄至其力亦爾。此顯
<lb n="0549a02"/>喻也。正理論云。生性既無異。功能何有別。
<lb n="0549a03"/>如受領<anchor xml:id="beg0549001"/>納<anchor xml:id="end0549001"/>性雖無異。而有差別損．益功
<lb n="0549a04"/>能。又本相．隨相境有多少。如五識．意識境
<lb n="0549a05"/>有少多。</p>
<p id="pT41p0549a0504" type="inline">論。本相中住至隨應亦爾。此後
<lb n="0549a06"/>三相准前釋也。</p>
<p id="pT41p0549a0607" type="inline">論。是故生等至無無窮
<lb n="0549a07"/>失。此總結也。</p>
<p id="pT41p0549a0706" type="inline">論。經部師說至如所分別。
<lb n="0549a08"/>經部師宗四相無體。與大乘同。故作此商
<lb n="0549a09"/>略也。</p>
<p id="pT41p0549a0903" type="inline">論。所以者何。有部徵也。</p>
<p id="pT41p0549a0912" type="inline">論。
<lb n="0549a10"/>無定量故至證體實有。經部出所以也。既
<lb n="0549a11"/>無三量何得言有。正理論云。又此諸相豈
<lb n="0549a12"/>如瓶等有定現．比．或至教量證體假有。既
<lb n="0549a13"/>遮實有。故彼定應許生等相體是假有。第
<lb n="0549a14"/>三計有理必無故。</p>
<p id="pT41p0549a1408" type="inline">論。若爾何故至亦可
<lb n="0549a15"/>了知。有部救也。既經言有三有為之有為相。
<lb n="0549a16"/>即是屬主之名。前是本法。後是其相。故知法
<lb n="0549a17"/>外別有四相。</p>
<p id="pT41p0549a1706" type="inline">論。天愛至義是所依。經
<lb n="0549a18"/>部答也。</p>
<p id="pT41p0549a1804" type="inline">論。何謂此經所說實義。有部問
<lb n="0549a19"/>也。</p>
<p id="pT41p0549a1902" type="inline">論。謂愚夫類至之有為相。自下經部
<lb n="0549a20"/>釋也　於中有五。一明經說意。二明經不
<lb n="0549a21"/>說剎那四相。三釋經重說有為相言。四敘
<lb n="0549a22"/>經部所立。五引教證。此文初也。</p>
<p id="pT41p0549a2213" type="inline">論。非
<lb n="0549a23"/>顯諸行至亦可了知。第二明經所說非剎那
<lb n="0549a24"/>也。凡言相者表其體性令人了知。經言亦
<lb n="0549a25"/>可了知。明非不可知也。一剎那中生等四相
<lb n="0549a26"/>既不可知。定是非經所說。</p>
<p id="pT41p0549a2611" type="inline">論。然經重
<lb n="0549a27"/>說至表善非善。第三明經重說有為意也。
<lb n="0549a28"/>經言有為之有為相。前言示三相體。後言表
<lb n="0549a29"/>前三相是有為也。非是如有白鷺鳥處知
<lb n="0549b01"/>其水有。亦非欲表有為善．惡。如童女有髮
<lb n="0549b02"/>細且長兩臂過膝等是其善相。髮麁臂<anchor xml:id="beg0549002"/>煩<anchor xml:id="end0549002"/>
<lb n="0549b03"/>等是惡相。</p>
<p id="pT41p0549b0305" type="inline">論。諸行相續至名為住異。此
<lb n="0549b04"/>即第四述經部宗。此說一期三相是假非實。
<lb n="0549b05"/>非一剎那是實非假。</p>
<p id="pT41p0549b0509" type="inline">論。世尊依此至衰
<lb n="0549b06"/>異壞滅。已下第五引教證也　於中有五。
<lb n="0549b07"/>一引佛為難陀說經。二引三頌。三引本
<lb n="0549b08"/>論。四會本論。五即別立剎那四相是假非
<lb n="0549b09"/>實。此即初也。佛弟難陀性重欲染。欲染之
<lb n="0549b10"/>本為貪其受。佛令難陀觀受生．住．異．滅。
<lb n="0549b11"/>難陀得道。佛於眾中說難陀言。是善男子

<lb n="0549b12"/>善知受生。善知受住。及善知受衰．異壞．滅
<lb n="0549b13"/>　准此經文。一類樂受初起名生。終盡名
<lb n="0549b14"/>滅。非一剎那觀受之<anchor xml:id="tnote0549003"/>法智通自．他身。亦不
<lb n="0549b15"/>得言現在之心不得觀現在受。</p>
<p id="pT41p0549b1513" type="inline">論。故
<lb n="0549b16"/>說頌言至相續說住。第二引三頌證經部義
<lb n="0549b17"/>也。前二頌證一期四相非一剎那。後一頌破
<lb n="0549b18"/>有住<anchor xml:id="beg0549004"/>想<anchor xml:id="end0549004"/>也。</p>
<p id="pT41p0549b1805" type="inline">論。由斯對法至名剎那法
<lb n="0549b19"/>性。此即第三引本論證。</p>
<p id="pT41p0549b1910" type="inline">論。雖發智論至
<lb n="0549b20"/>非一剎那。此第四會本論文也　言。一心者。
<lb n="0549b21"/>非一剎那名一心也。依眾同分一相續心
<lb n="0549b22"/>說一心也。</p>
<p id="pT41p0549b2205" type="inline">論。又一一剎那至四相亦
<lb n="0549b23"/>成。第五別立剎那四相是假非實。於中有
<lb n="0549b24"/>二。一標宗。二問答。此即初也。</p>
<p id="pT41p0549b2412" type="inline">論。云何
<lb n="0549b25"/>得成。問也。</p>
<p id="pT41p0549b2505" type="inline">論。謂一一念至非無差別。答
<lb n="0549b26"/>也。謂一一念本無今有生。准此生在現世
<lb n="0549b27"/>同大乘也。即是法有名生有唯現故　有已
<lb n="0549b28"/>還無名滅。准此亦同大乘。法無名滅。至滅
<lb n="0549b29"/>相時法已過去　後後剎那嗣前前起名之
<lb n="0549c01"/>為住。此與大乘不同。成唯識云。住表此法
<lb n="0549c02"/>暫有用　嗣前前起者。以相續不斷義名
<lb n="0549c03"/>為住也　即彼前後有差別故名為住異。
<lb n="0549c04"/>於前後念相似生時。前後相望非無差別。
<lb n="0549c05"/>此亦與大乘不同。成唯識云。異表此法非
<lb n="0549c06"/>凝然故。</p>
<p id="pT41p0549c0604" type="inline">論。彼差別相云何應知。有部問
<lb n="0549c07"/>也。如金剛等前後異相云何得知。</p>
<p id="pT41p0549c0714" type="inline">論。
<lb n="0549c08"/>謂金剛等至而見相似。經部答也。如金剛等
<lb n="0549c09"/>極堅之物。前後相同而有擲．未擲異。及強力
<lb n="0549c10"/>擲去<anchor xml:id="beg0549005"/>速<anchor xml:id="end0549005"/>墮遲。弱力擲去<anchor xml:id="beg0549006"/>遲<anchor xml:id="end0549006"/>墮速。時不同也。
<lb n="0549c11"/>雖有不同金剛本相前後相似。大種雖復
<lb n="0549c12"/>前後相似。轉變差別其義亦成。亦餘諸行例
<lb n="0549c13"/>亦如是。相雖相似轉變義成。</p>
<p id="pT41p0549c1312" type="inline">論。若爾
<lb n="0549c14"/>至應不遍有為。有部難也。最後聲．<anchor xml:id="beg0549007"/>光<anchor xml:id="end0549007"/>。及涅
<lb n="0549c15"/>槃時最後六處。既無後可異。應無住．異。有
<lb n="0549c16"/>部師難住．異相也。既無住．異。即汝所立住．
<lb n="0549c17"/>異二相不遍有為。</p>
<p id="pT41p0549c1708" type="inline">論。此不說住為有
<lb n="0549c18"/>為相。經部答也。我第三言住異相者。不欲
<lb n="0549c19"/>說住為有為相。但欲說異為有為相。</p>
<lb n="0549c20"/>
<p id="pT41p0549c2001">論。其義云何。有部徵也。</p>
<p id="pT41p0549c2010" type="inline">論。謂住之異至
<lb n="0549c21"/>無不遍失。經部答也。謂住之異故。若有住必
<lb n="0549c22"/>有異也。謂最後聲．<anchor xml:id="begd1e37933"/>光<anchor xml:id="endd1e37933"/>等嗣前起故名住。此
<lb n="0549c23"/>即名住最後<anchor xml:id="beg0549008"/>聲<anchor xml:id="end0549008"/>．<anchor xml:id="begd1e37949"/>光<anchor xml:id="endd1e37949"/>異其前念名為住異。
<lb n="0549c24"/>即住名異故名住異也。非是待後剎那前
<lb n="0549c25"/>方名異。亦非待後剎那前方名住。理必應
<lb n="0549c26"/>然。只可後異前故名之為異。不可前異
<lb n="0549c27"/>於後名之為異。若異於前異由於自。若
<lb n="0549c28"/>異於後異乃由他。</p>
<p id="pT41p0549c2808" type="inline">論。然此經中至生
<lb n="0549c29"/>等別物。經部述經意也。即有為法本無今有
<lb n="0550a01"/>名生。有已還無名滅。相續名住。即此前念
<lb n="0550a02"/>後念不同名異。已顯有為之無常相。何用
<lb n="0550a03"/>離其所相別有生等。</p>
<p id="pT41p0550a0309" type="inline">論。云何所相法
<lb n="0550a04"/>即立為能相。有部難也。若說色等本無今有
<lb n="0550a05"/>等是有為相。即是所相立為能相。云何所相
<lb n="0550a06"/>法即立為能相。</p>
<p id="pT41p0550a0607" type="inline">論。如何大士相至理亦
<lb n="0550a07"/>應然。經部引例答也。既大士等相不異大
<lb n="0550a08"/>士等。故知有為之相不異有為。</p>
<p id="pT41p0550a0813" type="inline">論。雖
<lb n="0550a09"/>了有為至有生等實物。經部述經生等四相。
<lb n="0550a10"/>雖不離有為然不即彼。雖了有為色等自
<lb n="0550a11"/>性。而不能了先無今有生。今有後<anchor xml:id="beg0550001"/>大無<anchor xml:id="end0550001"/>滅。相
<lb n="0550a12"/>續之住相。差別之住異。仍未知彼體是有
<lb n="0550a13"/>為。故非色等即有為相。然非離彼色等生
<lb n="0550a14"/>有生等實物。</p>
<p id="pT41p0550a1406" type="inline">論。若離有為至復何非理。
<lb n="0550a15"/>有部却問。我立生等別有體性異其所相。
<lb n="0550a16"/>有何非理。</p>
<p id="pT41p0550a1605" type="inline">論。一法一時至許俱有故。
<lb n="0550a17"/>經部<anchor xml:id="beg0550002"/>示<anchor xml:id="end0550002"/>非理也。一一法上同時具有生等
<lb n="0550a18"/>四相。即法生時應即滅等。同有體故。</p>
<lb n="0550a19"/>
<p id="pT41p0550a1901">論。此難不然至而不相違。有部通也。雖體俱
<lb n="0550a20"/>有用有前後。謂生作用令未生法生至現
<lb n="0550a21"/>在。現在已生。豈須生相。由此生時非即是
<lb n="0550a22"/>住．衰異．壞滅。</p>
<p id="pT41p0550a2206" type="inline">論。且應思擇至有用無
<lb n="0550a23"/>用。經部難也。未來法體未得為有。即生等
<lb n="0550a24"/>相體亦非有。如何得說生相有用三相無
<lb n="0550a25"/>用。</p>
<p id="pT41p0550a2502" type="inline">論。設許至現在相。經部縱有未來
<lb n="0550a26"/>難也。生相有用時不得是未來。生相已用
<lb n="0550a27"/>時不得名現在。有部之宗約其作用辨三
<lb n="0550a28"/>世故。正理論云。謂有為法若能為因引攝
<lb n="0550a29"/>自果名為作用。若能為緣攝助異類是謂
<lb n="0550b01"/>功能如前已辨。一切現在皆能為因引攝
<lb n="0550b02"/>自果。非諸現在皆能為緣攝明異類。謂闇
<lb n="0550b03"/>中眼或有功能被損害者。便於眼識不能
<lb n="0550b04"/>為緣攝助令起。然其作用非闇所損。定能
<lb n="0550b05"/>為因引當眼故。由斯作用．功能有別。然
<lb n="0550b06"/>於同類相續果生有定不定。攝引勢力名
<lb n="0550b07"/>為作用亦名功能。若於異類相續果生。但
<lb n="0550b08"/>能為緣攝助令起。此非作用但是功能
<lb n="0550b09"/>　述曰。準婆沙問四大生等五因。為是因為
<lb n="0550b10"/>是緣。一說是因。一說是緣　准此論意因是
<lb n="0550b11"/>因緣。緣是增上。其因緣定有取果。取果作用
<lb n="0550b12"/>定在現在。其增上緣攝助異類。於中有取
<lb n="0550b13"/>果者。有非取果<anchor xml:id="beg0550003"/>者<anchor xml:id="end0550003"/>。其取果者即是諸有為
<lb n="0550b14"/>法住現在世。於增上果皆有取果用。其未
<lb n="0550b15"/>來法．及生相法功能雖是攝助。而非是取．
<lb n="0550b16"/>與准正理論上下文。一切取果皆是現在。此
<lb n="0550b17"/>中說取<anchor xml:id="beg0550004"/>自<anchor xml:id="end0550004"/>類果者據顯說也。一切法體住
<lb n="0550b18"/>現在時。定能取果故無能障也。若因與果
<lb n="0550b19"/>及增上緣攝助諸法即容有被障。如因暗
<lb n="0550b20"/>障眼識不依根也。又餘一切有為住現在
<lb n="0550b21"/>時。皆能取其<anchor xml:id="beg0550005"/>自<anchor xml:id="end0550005"/>果名為作用。無力能遮
<lb n="0550b22"/>不取果故。一切有為法住現在時。攝助異
<lb n="0550b23"/>類即不決定。有法力能遮彼功能不得起
<lb n="0550b24"/>故。如眼識等。此釋自類果者。即因緣所取
<lb n="0550b25"/>皆是自類。</p>
<p id="pT41p0550b2505" type="inline">論。又住等三至為名壞滅。經
<lb n="0550b26"/>部宗難三相同時用也。</p>
<p id="pT41p0550b2610" type="inline">論。諸說住等至
<lb n="0550b27"/>剎那滅義。經部難也。若用前後。諸法生已經
<lb n="0550b28"/>住．時異．時滅時。三時既別。應三剎那<anchor xml:id="beg0550006"/>時<anchor xml:id="end0550006"/>之
<lb n="0550b29"/>極少名剎那故。即違教說剎那滅義。</p>
<lb n="0550c01"/>
<p id="pT41p0550c0101">論。若言至非異非滅。經部難。住先用過也。住
<lb n="0550c02"/>異．滅相同時而生。因何住相先餘二用。</p>
<lb n="0550c03"/>
<p id="pT41p0550c0301">論。若住力強至所衰壞耶又難。住力若強因
<lb n="0550c04"/>何被其異滅。并其本法俱遭衰壞。</p>
<p id="pT41p0550c0414" type="inline">論。
<lb n="0550c05"/>若言住相至令無再用。又遮難也。若言住相
<lb n="0550c06"/>同其生相不再用者理亦不同。法生不可
<lb n="0550c07"/>更生生相無其再生。法住可令更住。如何
<lb n="0550c08"/>住相不令再住。</p>
<p id="pT41p0550c0807" type="inline">論。又誰障住用至何
<lb n="0550c09"/>不於先用。又遮此住用暫有還無也。若異．滅
<lb n="0550c10"/>為障即力合強住應先住用。若力弱住故
<lb n="0550c11"/>於後用。即不合能障於住也。</p>
<p id="pT41p0550c1112" type="inline">論。又住
<lb n="0550c12"/>用息至更無所為。又遮難也。若住不由有
<lb n="0550c13"/>障暫用自息。即應法自然壞滅。何用異．滅
<lb n="0550c14"/>二相。</p>
<p id="pT41p0550c1403" type="inline">論。又應一法至理不應有。又縱
<lb n="0550c15"/>許有滅而破其異也。</p>
<p id="pT41p0550c1509" type="inline">論。所以者何。有
<lb n="0550c16"/>部徵也。所以一法不許有異。</p>
<p id="pT41p0550c1612" type="inline">論。異謂
<lb n="0550c17"/>前後至立異終不成。經部出所以也。若前一
<lb n="0550c18"/>法說異不成。無所異故。若後異前即非一
<lb n="0550c19"/>法。是故一法立異不成。正理論云。諸對法
<lb n="0550c20"/>者。於法自體差別用中<anchor xml:id="beg0550007"/>立<anchor xml:id="end0550007"/>有異名非唯
<lb n="0550c21"/>自體。謂有為法於自體中。能引自果作用
<lb n="0550c22"/>名住。即此作用衰損名異。此住．及衰無容
<lb n="0550c23"/>自有。應有別法令住．令衰。此二之因即
<lb n="0550c24"/>住．異相。於斯正理何不忍歟　又云。非正
<lb n="0550c25"/>生位立有異名。作用爾時未衰損故。即由
<lb n="0550c26"/>此理立住．異名。此能衰損引果用故。由法
<lb n="0550c27"/>作用被衰損時方引自果。由因被損後果
<lb n="0550c28"/>生位<anchor xml:id="beg0550008"/>漸<anchor xml:id="end0550008"/>劣前因。故果<anchor xml:id="begd1e38266"/>漸<anchor xml:id="endd1e38266"/>劣由因有異。此
<lb n="0550c29"/>果剎那復由俱起異相為緣令衰損故。復能
<lb n="0551a01"/>為後果<anchor xml:id="begd1e38279"/>漸<anchor xml:id="endd1e38279"/>劣緣。如是一切有為相續。剎那
<lb n="0551a02"/>剎那令後後異。故前前念有異義成。此義既
<lb n="0551a03"/>成應為<anchor xml:id="beg0551001"/>比<anchor xml:id="end0551001"/>量。謂見最後有差別故。前諸
<lb n="0551a04"/>剎那定有差別。若爾相續漸增長時應無異
<lb n="0551a05"/>相。不見<anchor xml:id="beg0551002"/>異<anchor xml:id="end0551002"/>故。無斯過失。住相爾時由外
<lb n="0551a06"/>緣助。勢力增強摧伏異故。</p>
<p id="pT41p0551a0611" type="inline">論。雖餘部
<lb n="0551a07"/>說。已下破正量部。彼執色法有二緣滅。一
<lb n="0551a08"/>內滅<anchor xml:id="begd1e38318"/>想<anchor xml:id="endd1e38318"/>。二外滅緣。心法唯內滅相。不待外
<lb n="0551a09"/>緣。剎那即滅　先破色。<anchor xml:id="beg0551003"/>後<anchor xml:id="end0551003"/>破心法。</p>
<lb n="0551a10"/>
<p id="pT41p0551a1001">論。雖餘部說至有滅相為。初破色法待二
<lb n="0551a11"/>緣滅。既現見<anchor xml:id="beg0551004"/>薪<anchor xml:id="end0551004"/>由火緣滅。如何更說別
<lb n="0551a12"/>有內滅。服<anchor xml:id="beg0551005"/>寫<anchor xml:id="end0551005"/>藥痢豈是由天。</p>
<p id="pT41p0551a1212" type="inline">論。又心．心
<lb n="0551a13"/>所至不應正理。次破心。剎那滅不待外緣。
<lb n="0551a14"/>一法之上同時既有住．滅二相。應於一時
<lb n="0551a15"/>亦住．亦滅。相違同時不應正理。</p>
<p id="pT41p0551a1513" type="inline">論。故
<lb n="0551a16"/>依相續至善順契經。經部師破他宗已結自
<lb n="0551a17"/>宗順經合理。</p>
<lb n="0551a18"/>
<p id="pT41p0551a1801">論。若生在未來至何不俱生。已下半頌第三
<lb n="0551a19"/>明生相待因緣合方能生法。</p>
<p id="pT41p0551a1912" type="inline">論曰至
<lb n="0551a20"/>非皆頓起。就長行中有二。一釋頌文述有
<lb n="0551a21"/>部義。二問答分別。此即初也。</p>
<p id="pT41p0551a2112" type="inline">論。若爾至
<lb n="0551a22"/>因緣力起。自此已下問答分別。此即經部師
<lb n="0551a23"/>問。</p>
<p id="pT41p0551a2302" type="inline">論。豈諸有法至而不可知。有部答也。
<lb n="0551a24"/>答中有三。一以細故雖有實體汝不知也。
<lb n="0551a25"/>二反難。若無生體。因何得有生覺。三反難。
<lb n="0551a26"/>若法外無生。如何得有第六轉聲　此即
<lb n="0551a27"/>初也。豈得以汝但見因緣不見生相。即
<lb n="0551a28"/>謂唯有因緣無生相也。豈諸有法皆汝所
<lb n="0551a29"/>知。此之生相雖現有體而不可知。以法性
<lb n="0551b01"/>幽微甚難知故。</p>
<p id="pT41p0551b0107" type="inline">論。生相若無應無生覺。
<lb n="0551b02"/>
<anchor xml:id="beg0551006"/>反<anchor xml:id="end0551006"/>難也。心法託境必不自起。生相若無應
<lb n="0551b03"/>無生覺。</p>
<p id="pT41p0551b0304" type="inline">論。又第六轉至色之色言。反
<lb n="0551b04"/>難第六轉也。若生異色。可得說言色之生
<lb n="0551b05"/>等。第六轉聲既名屬主。非即一法。若於一
<lb n="0551b06"/>法有屬主言。應有說言色之色等。</p>
<lb n="0551b07"/>
<p id="pT41p0551b0701">論。如責無生至隨其所應。類釋三相別有體
<lb n="0551b08"/>也。</p>
<p id="pT41p0551b0802" type="inline">論。若爾至有等別性。自下經部反難
<lb n="0551b09"/>通也　於中有二。一破生覺。二破屬主。此
<lb n="0551b10"/>即初也。就初中有二。一就內法無破。二
<lb n="0551b11"/>同外道有破。為成空．無我覺法外應有
<lb n="0551b12"/>空．無我性。此就內法無破。謂無我觀時觀
<lb n="0551b13"/>一切法皆無有我。應於法外別立空．無
<lb n="0551b14"/>
<anchor xml:id="beg0551007"/>我<anchor xml:id="end0551007"/>性。若於法外無其空．無我性。如何得
<lb n="0551b15"/>有空．無我覺。既有空．無我覺。法外無空．
<lb n="0551b16"/>無我性故。唯有生覺。法外無生性　言。為
<lb n="0551b17"/>成一二至有等別性。同外道有破也。既有
<lb n="0551b18"/>生覺。即離法外別有生相。即應一．二覺。大．
<lb n="0551b19"/>小覺。各別。合．離。彼．此。有性等覺。應如外
<lb n="0551b20"/>道法外執有數．量．各別．合．離．彼．此．有等
<lb n="0551b21"/>別性。外道計如前述。</p>
<p id="pT41p0551b2109" type="inline">論。又為成立至言
<lb n="0551b22"/>何得成第二反難。破第六轉。如文可知。</p>
<lb n="0551b23"/>
<p id="pT41p0551b2301">論。是故生等至無別實物。結成經部宗也。</p>
<lb n="0551b24"/>
<p id="pT41p0551b2401">論。為了諸行至隨應當知。經部通經。離
<lb n="0551b25"/>法之外無別生等。經說第六轉聲。色之生
<lb n="0551b26"/>
<anchor xml:id="beg0551008"/>言<anchor xml:id="end0551008"/>。先法說後喻顯。如文可知。</p>
<p id="pT41p0551b2612" type="inline">論。若行
<lb n="0551b27"/>離生相至何故不生有部難經部也。有為．無
<lb n="0551b28"/>為俱無生相。有為既生。無為何為不生。</p>
<lb n="0551b29"/>
<p id="pT41p0551b2901">論。諸行名生至何得言生。已下經部通也
<lb n="0551c01"/>　於中有三。一無為不得名生。二將有部
<lb n="0551c02"/>非一切法皆有生相例。三將有部一切有
<lb n="0551c03"/>為同有生相。因緣或有能無能例。此即初
<lb n="0551c04"/>也。本無今有可得名生。無為體常如何名
<lb n="0551c05"/>生。</p>
<p id="pT41p0551c0502" type="inline">論。又如法爾至皆可生。此第二也。
<lb n="0551c06"/>如汝有部唯有為有其生相。無為之法無其
<lb n="0551c07"/>生相。我經部宗亦爾。有為可生。無為不可
<lb n="0551c08"/>生也。</p>
<p id="pT41p0551c0803" type="inline">論。又如有為至一無生用。第三釋
<lb n="0551c09"/>也。如汝有部一切有為皆有生相。而許因
<lb n="0551c10"/>緣望有為法於一有用。於一無用。即如
<lb n="0551c11"/>眼根於生眼識有用。於生耳識無用。我
<lb n="0551c12"/>經部有為．無為同無生相。而彼因緣望有
<lb n="0551c13"/>為有用。無為無用。餘文可解。</p>
<lb n="0551c14"/>
<p id="pT41p0551c1401">論。如是已辨至其義云何已下第七有半頌
<lb n="0551c15"/>明名．句．文身。</p>
<p id="pT41p0551c1506" type="inline">論曰至句身文身。釋頌
<lb n="0551c16"/>等也。</p>
<p id="pT41p0551c1603" type="inline">論。應知此中至壹伊等字。會異
<lb n="0551c17"/>名也　名謂作想者。由於色等<anchor xml:id="beg0551009"/>念<anchor xml:id="end0551009"/>色等名。
<lb n="0551c18"/>令於色等起色等想。名是想因名為作想。
<lb n="0551c19"/>此是因取果名說名為想。論既不言想謂
<lb n="0551c20"/>作名。不可釋言從因受稱。因取果名者。
<lb n="0551c21"/>即是名之異目。亦不可別為一釋或是名之
<lb n="0551c22"/>異目　亦可名如<anchor xml:id="beg0551010"/>作<anchor xml:id="end0551010"/>想詮法相狀。義與
<lb n="0551c23"/>想同故名為想　梵云那
(去聲)
摩此云名。是
<lb n="0551c24"/>歸義。赴義。隨義。趣義。謂隨音聲歸赴於法
<lb n="0551c25"/>趣其自相。<anchor xml:id="beg0551011"/>㘝<anchor xml:id="end0551011"/>有異<anchor xml:id="beg0551012"/>求<anchor xml:id="end0551012"/>表呼專一即歸之
<lb n="0551c26"/>義。由斯呼召能引自體　梵云僧若
(<anchor xml:id="beg0551013"/>日何<anchor xml:id="end0551013"/>反)
<lb n="0551c27"/>此云想。是能取像專執之義。或是共立契約
<lb n="0551c28"/>之義　梵云鉢陀此云迹。如一象身有四
<lb n="0551c29"/>足跡。<anchor xml:id="beg0551014"/>亦<anchor xml:id="end0551014"/>如一頌總四句成。今就義翻<anchor xml:id="beg0551015"/>名
<lb n="0552a01"/>之<anchor xml:id="end0551015"/>為句　梵云縛迦
(<anchor xml:id="beg0552001"/>去<anchor xml:id="end0552001"/>何反)
此云章。是詮辨終
<lb n="0552a02"/>竟義。如說諸行無常等章。直言諸行是名
<lb n="0552a03"/>非句。直言諸行義未究竟。更云無常方
<lb n="0552a04"/>成究竟。故名詮義究竟名之為章。如立蘊
<lb n="0552a05"/>章詮蘊究竟　若爾何故外典章．句義別
<lb n="0552a06"/>　答詮義究竟名之為章。詮義之中有廣有
<lb n="0552a07"/>狹。極狹名．句。廣名為章。即於章中分其
<lb n="0552a08"/>二義。一句義。二章義。即句同章。故名為章
<lb n="0552a09"/>　或能辨了業用德時相應差別者。如說善
<lb n="0552a10"/>能招愛果。刀能割物等。此是業用。寂滅為
<lb n="0552a11"/>樂此是德也。三無數劫此是時也。相應謂詮
<lb n="0552a12"/>諸法相隨順也。差別謂詮諸法義不同也。
<lb n="0552a13"/>或差別是其總義。即是對其自性名差別
<lb n="0552a14"/>也。如說諸行是其自性。無常是其差別。對
<lb n="0552a15"/>法論云。名詮自性。句詮差別。其義同也
<lb n="0552a16"/>　梵云便<anchor xml:id="beg0552002"/>杜<anchor xml:id="end0552002"/>那此云文。是能彰顯義。西方俗
<lb n="0552a17"/>呼醬酢．鹽．扇等物為便<anchor xml:id="beg0552003"/>社<anchor xml:id="end0552003"/>那。以醬．酢．鹽
<lb n="0552a18"/>等能顯於味扇能顯風故名便<anchor xml:id="begd1e38717"/>社<anchor xml:id="endd1e38717"/>那。舊譯
<lb n="0552a19"/>為味誤也。以文顯故與名．句為依。故對
<lb n="0552a20"/>法云彼二所依是文。如綾．錦文由起於絲
<lb n="0552a21"/>顯異餘處。即依此顯安布以為龍．鳳。又合
<lb n="0552a22"/>龍．鳳以作錦窠。根本皆依文．絲顯成。絲
<lb n="0552a23"/>如其聲。文如其字。龍．鳳如名。句如其窠。
<lb n="0552a24"/>壹．伊等字顯在聲上。即將此顯能目自性
<lb n="0552a25"/>別更生名目差別義別更生句。此名．句皆
<lb n="0552a26"/>依於文。</p>
<p id="pT41p0552a2604" type="inline">論。豈不此字至<anchor xml:id="tnote0552004"/>亦非書分名。此
<lb n="0552a27"/>問答分別也　豈不此字即是紙上屈曲色
<lb n="0552a28"/>名為字。問也　答云非為顯書分色字製
<lb n="0552a29"/>造諸不相應字。但為顯不相應字製造色
<lb n="0552b01"/>書字。依此色字記持不相應字。及將色字
<lb n="0552b02"/>傳流異方及於後代。是故不相應諸字非
<lb n="0552b03"/>
<anchor xml:id="beg0552005"/>同<anchor xml:id="end0552005"/>書字。</p>
<p id="pT41p0552b0304" type="inline">論。云何名等身至迦佉伽等。
<lb n="0552b04"/>釋名等身　<anchor xml:id="beg0552006"/>云何名等身<anchor xml:id="end0552006"/>者。問也。梵云迦
<lb n="0552b05"/>
<anchor xml:id="beg0552007"/>耶<anchor xml:id="end0552007"/>此云身　謂想等總說已下答也。梵云
<lb n="0552b06"/>三木訖底此云總說。總說釋身義也。即
<lb n="0552b07"/>是二三等名總說為身　梵云三摩婆曳此
<lb n="0552b08"/>云合集。總說即是合集。二三等名名合集
<lb n="0552b09"/>義。於合集義中說嗢遮界故。由合集義中
<lb n="0552b10"/>置嗢遮字界。後字緣助成總說義。即以總
<lb n="0552b11"/>說釋於身也。二名為身。三名已上名為多
<lb n="0552b12"/>身也　此中名身。乃至。文身者謂迦佉伽等。
<lb n="0552b13"/>皆至三數釋者。一不名身。二單名身。三名
<lb n="0552b14"/>已上皆多名身。至於多身不<anchor xml:id="beg0552008"/>減<anchor xml:id="end0552008"/>三也。四．
<lb n="0552b15"/>五已上皆是多故。不須至四．五也　前釋
<lb n="0552b16"/>文中。即以十二音中𧙃．阿．壹．伊釋。今釋
<lb n="0552b17"/>身中即以字體迦．佉．伽釋者。欲顯此二皆
<lb n="0552b18"/>得是文。故<anchor xml:id="beg0552009"/>倚<anchor xml:id="end0552009"/>互明。</p>
<p id="pT41p0552b1808" type="inline">論。豈不此三至心
<lb n="0552b19"/>不相應行。已<anchor xml:id="beg0552010"/>下<anchor xml:id="end0552010"/>問答分別。此即經部問也。</p>
<lb n="0552b20"/>
<p id="pT41p0552b2001">論。此三非以至即<anchor xml:id="beg0552011"/>令<anchor xml:id="end0552011"/>了義。有部答也。</p>
<lb n="0552b21"/>
<p id="pT41p0552b2101">論。云何令了經部問也　論。<anchor xml:id="beg0552012"/>謂<anchor xml:id="end0552012"/>語發名至
<lb n="0552b22"/>乃能令了。有部答也。正理論云。此中經主作
<lb n="0552b23"/>如是言。豈不此三語為性故用聲為體色
<lb n="0552b24"/>自性攝。如何乃說為心不相應行。此責非
<lb n="0552b25"/>理。所以者何。由教及理知別有故。教謂經
<lb n="0552b26"/>云語力．文力。若文即語別說何為。又說應
<lb n="0552b27"/>持正法文句。又言依義不依於文。又說
<lb n="0552b28"/>伽他因<anchor xml:id="beg0552013"/>謂<anchor xml:id="end0552013"/>闡陀文字。闡陀謂造頌分量語為
<lb n="0552b29"/>體。又契經言知法知義。法謂名等。義謂所
<lb n="0552c01"/>詮。又契經言文義巧妙。又言應以善說文
<lb n="0552c02"/>句讀誦正法。惡說文句讀誦正法義即難
<lb n="0552c03"/>解。又說如來獲得希有名．句．文身。又說彼
<lb n="0552c04"/>彼勝．解文句甚為希有。由此等教證知別
<lb n="0552c05"/>有能詮諸義名．句．文身。猶加語聲。實而非
<lb n="0552c06"/>假。理謂現見有時得聲而不得字。有時得
<lb n="0552c07"/>字而不得聲。故知體別。有時得聲不得字
<lb n="0552c08"/>者。謂雖聞聲而不了義。現見有人粗聞他
<lb n="0552c09"/>語而復審問汝何所言。此聞語聲不了義
<lb n="0552c10"/>者。都由未達所發文故。如何乃執文不異
<lb n="0552c11"/>聲。有時得字不得聲者。謂不聞聲而得
<lb n="0552c12"/>了義。現見有人<anchor xml:id="beg0552014"/>不聞他語<anchor xml:id="end0552014"/>。覩唇等動知
<lb n="0552c13"/>其所說。此不聞聲得了義者。都由了達所
<lb n="0552c14"/>發文故。由斯理證文必異聲。又見世間隱
<lb n="0552c15"/>聲誦呪。故知呪字異於呪聲。又見世間有
<lb n="0552c16"/>二論者。言音相似一負一勝。此勝．負因必異
<lb n="0552c17"/>聲有。又法與詞二無礙解境界別故知字離
<lb n="0552c18"/>聲。是故聲者但是言音相無差別。其中屈曲
<lb n="0552c19"/>必依迦．遮．吒．多．波等。要由語聲發起諸
<lb n="0552c20"/>字。諸字前後和合生名。此名既生即能顯義。
<lb n="0552c21"/>由此展轉而作是言。語能發名。名能顯義。
<lb n="0552c22"/>故名．聲異其理極成。應知此中聲是能說。文
<lb n="0552c23"/>是所說。義謂非二。如是則為無亂建立。</p>
<lb n="0552c24"/>
<p id="pT41p0552c2401">論。非但音聲至方<anchor xml:id="beg0552015"/>攝<anchor xml:id="end0552015"/>語故。此是經部敘
<lb n="0552c25"/>自宗義。</p>
<p id="pT41p0552c2504" type="inline">論。何等音聲令義可了。有部
<lb n="0552c26"/>問經部也。如我所釋有名之聲方能了義。
<lb n="0552c27"/>汝言即聲了義。何等音聲令義可了。</p>
<lb n="0552c28"/>
<p id="pT41p0552c2801">論。謂能說者至智者立瞿聲。經部釋也。於一
<lb n="0552c29"/>瞿聲詮其九事。由共定量故能了<anchor xml:id="beg0552016"/>義<anchor xml:id="end0552016"/>。</p>
<lb n="0553a01"/>
<p id="pT41p0553a0101">
<anchor xml:id="beg0553001"/>論<anchor xml:id="end0553001"/>諸有執名至能詮定量。准聲共立定量。名
<lb n="0553a02"/>亦如之。</p>
<p id="pT41p0553a0204" type="inline">論。若此句義至別有實名。自此
<lb n="0553a03"/>已下經部師難有別名也。但由假音聲顯
<lb n="0553a04"/>用已辨。因何計有離聲實名。</p>
<p id="pT41p0553a0412" type="inline">論。又
<lb n="0553a05"/>未了此名至為由語生。經部定有部宗兩
<lb n="0553a06"/>
<anchor xml:id="beg0553002"/>關<anchor xml:id="end0553002"/>
<anchor xml:id="beg0553003"/>進<anchor xml:id="end0553003"/>退難也。</p>
<p id="pT41p0553a0606" type="inline">論。若由語生至何待別
<lb n="0553a07"/>名。難語生名也。</p>
<p id="pT41p0553a0707" type="inline">論。若由語顯至何待
<lb n="0553a08"/>別名。難聲顯名。</p>
<p id="pT41p0553a0807" type="inline">論。又諸念聲至可由
<lb n="0553a09"/>語發。難無生理。一念之聲未能詮表。多念
<lb n="0553a10"/>之聲乃能呼召。故知多念之聲乃有名也。前
<lb n="0553a11"/>後念聲剎那已滅不可聚集。又不可說一
<lb n="0553a12"/>字之名分分<anchor xml:id="begd1e39059"/>漸<anchor xml:id="endd1e39059"/>生。進退徵難無其生理。如
<lb n="0553a13"/>何可說由語發耶。</p>
<p id="pT41p0553a1308" type="inline">論。云何待至能生
<lb n="0553a14"/>無表。有部反難經部成自義也。由多念表
<lb n="0553a15"/>色念念<anchor xml:id="begd1e39074"/>漸<anchor xml:id="endd1e39074"/>生入於過去。最後表剎那無表
<lb n="0553a16"/>方生。聲生於名義亦准此。</p>
<p id="pT41p0553a1611" type="inline">論。若爾至
<lb n="0553a17"/>應能了義。經部難也。既唯最後聲能生名者。
<lb n="0553a18"/>但聞最後聲應能了義。何須要待前念之
<lb n="0553a19"/>聲。</p>
<p id="pT41p0553a1902" type="inline">論。若作是執至不可集故。難異執
<lb n="0553a20"/>也。若語生文文復生名亦同前難。前後念
<lb n="0553a21"/>文不可集故。</p>
<p id="pT41p0553a2106" type="inline">論。語顯名過應例如生。
<lb n="0553a22"/>前難語生名。復准難語顯名也。生謂名由
<lb n="0553a23"/>聲生。顯謂名先有體但由語顯。已上破有
<lb n="0553a24"/>部離語有名。自下破離語有文。</p>
<p id="pT41p0553a2413" type="inline">論。又
<lb n="0553a25"/>異語文至<anchor xml:id="beg0553004"/>莫<anchor xml:id="end0553004"/>辨其相。諸明慧者現量知無
<lb n="0553a26"/>也。</p>
<p id="pT41p0553a2602" type="inline">論。又文由語至皆不應理。若生若顯
<lb n="0553a27"/>二<anchor xml:id="beg0553005"/>關<anchor xml:id="end0553005"/>破斥。准語於名生顯之過也　正理
<lb n="0553a28"/>論云。此難違害自所稟宗。彼說去來皆無
<lb n="0553a29"/>自體。聲前後念不可頓生。如何成文成名
<lb n="0553b01"/>成句。若前前念<anchor xml:id="beg0553006"/>傳傳<anchor xml:id="end0553006"/>相資最後剎那成文．
<lb n="0553b02"/>名．句。但聞最後應了義成。又無相資去．
<lb n="0553b03"/>來無故。既恒一念如何相資。既無相資前
<lb n="0553b04"/>後相似後如初念應不能詮。聞後如初應
<lb n="0553b05"/>不了義。故彼所執前後相資聲即能詮理不
<lb n="0553b06"/>成立。我宗三世皆有非無。故後待前能生
<lb n="0553b07"/>名等。雖最後念名等方生。而但聞彼不能
<lb n="0553b08"/>了義。由不具聞。如先共立名等契約能
<lb n="0553b09"/>發聲故。然聞一聲亦有了者由串習故。
<lb n="0553b10"/>依此比餘。故經主言破彼非此。</p>
<p id="pT41p0553b1013" type="inline">論。又
<lb n="0553b11"/>若有執至而不應許。破異計也。若名與所
<lb n="0553b12"/>詮義俱時而生。由如生相與義俱生者。即
<lb n="0553b13"/>有三過。一名在現在義在過．未。二子名與
<lb n="0553b14"/>子俱生。父母不合隨意立名。三無為無生
<lb n="0553b15"/>應無有名。</p>
<p id="pT41p0553b1505" type="inline">論。然世尊說至安布差別。
<lb n="0553b16"/>通有部難。難云。若謂離聲無別名者。因
<lb n="0553b17"/>何經說頌依於名。答云。即聲安布假說為
<lb n="0553b18"/>名。</p>
<p id="pT41p0553b1802" type="inline">論。執有實物至及心次第。總非有
<lb n="0553b19"/>部別立實名。如樹等行離樹無行。心<anchor xml:id="beg0553007"/>之<anchor xml:id="end0553007"/>次
<lb n="0553b20"/>第離心<anchor xml:id="beg0553008"/>無<anchor xml:id="end0553008"/>體。名亦如是。離聲無體。</p>
<lb n="0553b21"/>
<p id="pT41p0553b2101">論。或唯應執至便為無用。經部縱文破有
<lb n="0553b22"/>名也。</p>
<p id="pT41p0553b2203" type="inline">論。毘婆沙師至所能了故。此迷
<lb n="0553b23"/>有部宗也。正理論云。毘婆沙說名．句．文三
<lb n="0553b24"/>各有三種。名三種者謂名．名身．多名身。句．
<lb n="0553b25"/>文亦爾。名有多位謂一字生。或二字生。或多
<lb n="0553b26"/>字生。一字生者說一字時但可有名。說二
<lb n="0553b27"/>字時即謂名身。或作是說。說三字時即謂
<lb n="0553b28"/>多名身。或作是說說四字時方謂多名身。
<lb n="0553b29"/>二字生者說二字時但可有名。說四字時
<lb n="0553c01"/>即謂名身。或作是說。說六字時即謂多名
<lb n="0553c02"/>身。或作是說。說八字時方謂多名身。多字
<lb n="0553c03"/>生中三字生者。說三字時但可有名。說六
<lb n="0553c04"/>字時即謂名身。或作是說。說九字時即謂
<lb n="0553c05"/>多名身。或作是說。說十二字時方謂多名
<lb n="0553c06"/>身。此為門故餘多字生名身．多<anchor xml:id="beg0553009"/>身<anchor xml:id="end0553009"/>如理應
<lb n="0553c07"/>說。句亦多位。謂處中句初句後句短句長句。
<lb n="0553c08"/>若八字生名處中句。不長不短故。謂處中
<lb n="0553c09"/>三十二字生於四句。如是四句成室路迦。
<lb n="0553c10"/>經．論文章多依此數。若六字已上<anchor xml:id="beg0553010"/>生<anchor xml:id="end0553010"/>名初
<lb n="0553c11"/>句。二十六字以<anchor xml:id="beg0553011"/>下<anchor xml:id="end0553011"/>生名後句。若<anchor xml:id="beg0553012"/>減<anchor xml:id="end0553012"/>六字
<lb n="0553c12"/>生名短句。過二十六字生名長句。且依處
<lb n="0553c13"/>中句辨三種。說八字時但可有句。說十
<lb n="0553c14"/>六字時即謂句身。或作是說。說二十四字
<lb n="0553c15"/>時即謂多句身。或作是說。說三十二字時
<lb n="0553c16"/>方謂多句身。文即字故唯有一位。說一字
<lb n="0553c17"/>時但可有文。說二字時即謂文身。或作是
<lb n="0553c18"/>說說三字時即謂多文身。或作是說。說四
<lb n="0553c19"/>字時方謂多文身。由此理故應作是說。
<lb n="0553c20"/>說一字時。有名。無名身。無多名身。無句
<lb n="0553c21"/>無句身無多句身。有文。無文身。無多文
<lb n="0553c22"/>身。說二字時有名有名身。無多名身。無
<lb n="0553c23"/>句等三。有文有文身。無多文身。說四字
<lb n="0553c24"/>時。有名等三。無句等三。有文等三。說八
<lb n="0553c25"/>字時。有名等三有句無句身無多句身。
<lb n="0553c26"/>有文等三。說十六字時。有名等三有句
<lb n="0553c27"/>有句身。無多句身。有文等三。說三十二字
<lb n="0553c28"/>時。名．句．文三各具三種。由此為門餘如理
<lb n="0553c29"/>說　准上論文多念聲生一文。前念聲無
<lb n="0554a01"/>文　一文生一名．及一字句者。即一念聲
<lb n="0554a02"/>三法同起。謂文．名．句。若二字名已去於前
<lb n="0554a03"/>念文未有名．句。至其後字成名．句位方
<lb n="0554a04"/>有名．句。多文生一名多名成一句者。
<lb n="0554a05"/>非一一念聲皆有文一一文皆有名。一一名
<lb n="0554a06"/>皆有句。然有一字生名。容有一字一名．一
<lb n="0554a07"/>句。或無一字句。句必須二字。其二字已上
<lb n="0554a08"/>生名者皆於第二字<anchor xml:id="beg0554001"/>等<anchor xml:id="end0554001"/>方有二字名生
<lb n="0554a09"/>　若二字乃至多字生名者於前字即得生
<lb n="0554a10"/>解。此由聞者串習於前解義。非謂於前
<lb n="0554a11"/>位中有二字名等於先已生。如言諸行二
<lb n="0554a12"/>字名。於中有二。一二一字名。二一二字名。
<lb n="0554a13"/>餘例准此。所以如是如說二字名時。一人
<lb n="0554a14"/>聞諸。一人聞行。各生一解故。若聞一兼二
<lb n="0554a15"/>即是串習。若作此釋。善順名之極少謂一
<lb n="0554a16"/>字也。又如說諸行無常等句。諸行是自性。
<lb n="0554a17"/>無常是差別。名詮自性。句詮差別。無常二
<lb n="0554a18"/>字或有名起或無名起。義則未定。如說無
<lb n="0554a19"/>常可厭。無常即是自性。可厭即是差別。此
<lb n="0554a20"/>無常二字理合有名。若為差別即無名起。
<lb n="0554a21"/>如實說者若為自性。若為差別。皆悉有名。
<lb n="0554a22"/>如人說諸行無常句。有人唯聞無字。或唯
<lb n="0554a23"/>聞常字。或聞無．常二字。或具聞四字。若唯
<lb n="0554a24"/>聞無字者謂唯說無。若聞常字者謂唯
<lb n="0554a25"/>說常。若合聞者謂詮無常。然此無常未屬
<lb n="0554a26"/>何法。故知此上所聞皆不了句。若有聞說
<lb n="0554a27"/>諸行無常。此方了句。知此無常諸行差別
<lb n="0554a28"/>故。以此准知。諸行無常四字之邊。一一皆
<lb n="0554a29"/>有一字名也。於中若至二字亦有二字名
<lb n="0554b01"/>也。至第三字有一字名及三字句。如有但
<lb n="0554b02"/>聞諸行無三字。此即謂詮諸行無也。諸行
<lb n="0554b03"/>為自性。無為差別。至第四字有一字名。及
<lb n="0554b04"/>二字名。及三字名。及三．四字句也。於中加．
<lb n="0554b05"/>減如理應思　又釋所以四字名等有一字
<lb n="0554b06"/>名。發語遠加行心多緣此故。如說諸行兩
<lb n="0554b07"/>字。必須先緣詮諸詮行一一別名。方可合
<lb n="0554b08"/>成二字名故　正理．婆沙說名．句．文各有
<lb n="0554b09"/>三種。一名。二名身。三多名身。句．文亦爾。名
<lb n="0554b10"/>有多位有一字生有二字生有多字生。婆
<lb n="0554b11"/>沙名有六位。有一字．二字．四字．八字．十六
<lb n="0554b12"/>字．三十二字。准此論據位相倍及極一頌。
<lb n="0554b13"/>作如是說。然實以<anchor xml:id="beg0554002"/>論<anchor xml:id="end0554002"/>非無三字．五字．七
<lb n="0554b14"/>字．九字等生名之者。上引論云一字生名．
<lb n="0554b15"/>二字生名．多字生名。多字生名者。或三字已
<lb n="0554b16"/>上生名皆多字名。以西方語法。說二名身
<lb n="0554b17"/>有合集義故。說三已上皆名多故。或說
<lb n="0554b18"/>四字已上<anchor xml:id="beg0554003"/>名<anchor xml:id="end0554003"/>多字生也。倍二字故。一字
<lb n="0554b19"/>生名者。說一字時但名名。說二字時有
<lb n="0554b20"/>名身也。多名身有二釋。或作是說。說三
<lb n="0554b21"/>字時即謂多名身。或作是說。說四字時
<lb n="0554b22"/>即謂多名身　有<anchor xml:id="beg0554004"/>人云<anchor xml:id="end0554004"/>。問多名身中。一
<lb n="0554b23"/>
<anchor xml:id="beg0554005"/>云<anchor xml:id="end0554005"/>說三字時名多名身。一<anchor xml:id="begd1e39486"/>云<anchor xml:id="endd1e39486"/>說四字時
<lb n="0554b24"/>名多名身。其義云何。解云三字生名名多
<lb n="0554b25"/>名身者。第一．第二字為一身。第一．第三
<lb n="0554b26"/>字復為一身。第二．第三字復為一身。依聲
<lb n="0554b27"/>明法言三已去方說為多。若四字生名名
<lb n="0554b28"/>多名身者。隣次相合即為三身名多名身。
<lb n="0554b29"/>又解但約名多故名多名身。不約多身。又
<lb n="0554c01"/>解身上加身名多名身　准上三釋自相
<lb n="0554c02"/>
<anchor xml:id="beg0554006"/>牟<anchor xml:id="end0554006"/>楯。但<anchor xml:id="beg0554007"/>遍<anchor xml:id="end0554007"/>說而已不能是非。何者准論
<lb n="0554c03"/>所明。但說名．句．文三各有三位。謂一．二．
<lb n="0554c04"/>多。一以名一故不成身。二以名二故成
<lb n="0554c05"/>身也。第三亦合以名多故名多名身。因何
<lb n="0554c06"/>說一二之位即是名之一二。第三多位因何
<lb n="0554c07"/>其數即說是身。若於此中以身多故名多
<lb n="0554c08"/>名身。即是第三說其身數。於中亦合說身
<lb n="0554c09"/>及身身。依第二解四字生多隣次相對應名
<lb n="0554c10"/>身身　又自引聲明說三已上方得名多。
<lb n="0554c11"/>因何復說身上加身名為多身。若爾三字
<lb n="0554c12"/>生者次第相合亦有二身。是身上加身。應
<lb n="0554c13"/>亦得名多名身也。雖一解但約名多故名
<lb n="0554c14"/>多名身。既不得所由。即是如虫食木　此
<lb n="0554c15"/>中所說。一．二．多三皆約名說。不據身論。
<lb n="0554c16"/>婆沙更有明文。應撿錄之　又牒文云。三
<lb n="0554c17"/>字生名名多<anchor xml:id="beg0554008"/>名<anchor xml:id="end0554008"/>身者。謬。三字生名者唯有
<lb n="0554c18"/>一三字名故。此中兩說不同。一據成多即
<lb n="0554c19"/>名多身。謂三已上。二據位相<anchor xml:id="beg0554009"/>倍<anchor xml:id="end0554009"/>。謂四名
<lb n="0554c20"/>已上倍於前也。兼依二釋義皆無違。故
<lb n="0554c21"/>論雙舉。然唯有字．名．句體而無頌體者。其
<lb n="0554c22"/>字．名．句。五趣．諸方愚．智不同。但能語者皆
<lb n="0554c23"/>聲發文。依文有名。依名有句。皆能說自
<lb n="0554c24"/>性．差別。故。皆令解自性．差別。故其頌唯是
<lb n="0554c25"/>文者能作。只是安布其文<anchor xml:id="beg0554010"/>乃至<anchor xml:id="end0554010"/>名．句。更無
<lb n="0554c26"/>別物　問如說一名．一字。對諸方名各生
<lb n="0554c27"/>異解。為有多名。為有一名為有一字。為
<lb n="0554c28"/>有多字　答字唯是一諸方通用更無差
<lb n="0554c29"/>別。名即不同。若為此方語唯有此方名無
<lb n="0555a01"/>諸方名。所以知然。若不爾者。即應唯說一
<lb n="0555a02"/>字生名應有多名。論<anchor xml:id="beg0555001"/>既<anchor xml:id="end0555001"/>不說多名。故知唯
<lb n="0555a03"/>有一名。又當發語遠方便心唯緣一方名
<lb n="0555a04"/>故　問若爾何故生其多解　答此如絲竹
<lb n="0555a05"/>之聲亦生名解似而非實。</p>
<lb n="0555a06"/>
<p id="pT41p0555a0601">論。此名身等至此皆應辨。已下半頌第二義
<lb n="0555a07"/>門分別。</p>
<p id="pT41p0555a0704" type="inline">論曰至然不可說。第一界地門也。
<lb n="0555a08"/>於中有二。一云唯欲．色界。一云通無色界。
<lb n="0555a09"/>然不可說。二說之中前<anchor xml:id="beg0555002"/>說<anchor xml:id="end0555002"/>為正。就前說中
<lb n="0555a10"/>有其二說。一云唯隨語繫。謂唯二地。謂欲界．
<lb n="0555a11"/>初定。二云隨身繫。謂通五地。謂欲．四禪。舊
<lb n="0555a12"/>婆沙有四說兩重評文。初二說一云隨語。一
<lb n="0555a13"/>云隨身。評取隨語。後兩說一云欲．色界。二
<lb n="0555a14"/>云通無色。評取前說。深法師云。一論不
<lb n="0555a15"/>可有二評故。隨語繫者是後評。但說不
<lb n="0555a16"/>
<anchor xml:id="beg0555003"/>許<anchor xml:id="end0555003"/>無色有名。非是欲<anchor xml:id="begd1e39678"/>許<anchor xml:id="endd1e39678"/>隨身繫也。法師
<lb n="0555a17"/>此釋深有理趣　准正理論等解名．句．文．
<lb n="0555a18"/>身。皆依聲有文。依文有名。又此論云有情
<lb n="0555a19"/>名聲謂語表業。故知餘聲無有名也。所依語
<lb n="0555a20"/>業既唯二地。如何能依之名通於五地。若謂
<lb n="0555a21"/>正理等論雙舉二故則容兩是。亦不應理。
<lb n="0555a22"/>此論亦舉無色界名而不是非。豈亦兼取。
<lb n="0555a23"/>故知名隨語繫義決定也　問若爾何故但法
<lb n="0555a24"/>無礙解通其五地。而無論文說唯二<anchor xml:id="beg0555004"/>地<anchor xml:id="end0555004"/>
<lb n="0555a25"/>　答准論所說。名繫地中即敘二說。法無礙解
<lb n="0555a26"/>繫地之中即唯說通五地。故知法無礙解據
<lb n="0555a27"/>能緣說。若隨語．隨身。皆容五地心能緣故。
<lb n="0555a28"/>由此無文敘二說也。法無礙解是了法慧。
<lb n="0555a29"/>如何即令與所解名定同地也。詞無礙解
<lb n="0555b01"/>是其能作諸方語慧。由此唯於發語地有
<lb n="0555b02"/>不通餘地　有人自作問答云。問發語通
<lb n="0555b03"/>果心不緣三界。如何名等能詮三界。解云
<lb n="0555b04"/>雖發語通果心不緣三界。然通果加行遠能
<lb n="0555b05"/>發心能緣三界故。所發名能詮三界　詳
<lb n="0555b06"/>此問答未達一切發語心也。一切近因等
<lb n="0555b07"/>起發業之心。皆緣色聲為境。因何偏問通
<lb n="0555b08"/>果心也。加行之中有緣其名。未必定緣所
<lb n="0555b09"/>詮義也。如多人不識摩尼寶等。豈不得有
<lb n="0555b10"/>此寶<anchor xml:id="beg0555005"/>與<anchor xml:id="end0555005"/>名。</p>
<p id="pT41p0555b1005" type="inline">論。又名身等至非所顯義。
<lb n="0555b11"/>第二情．非情分別也。婆沙<anchor xml:id="beg0555006"/>五十<anchor xml:id="end0555006"/>云。問誰成
<lb n="0555b12"/>就名等。為能說者。為所說耶。設爾何失。若
<lb n="0555b13"/>能說者則阿羅漢應成染污法等。以阿羅漢
<lb n="0555b14"/>等亦說染污法故。若所說者則外事．無為亦
<lb n="0555b15"/>應成就名等。<anchor xml:id="beg0555007"/>以<anchor xml:id="end0555007"/>彼亦是所說法故　答唯
<lb n="0555b16"/>能說者成就名等　問若爾後難善通。前難
<lb n="0555b17"/>云何通　答阿羅漢等雖成就染污等名。而
<lb n="0555b18"/>不成就染污等法。以染污等名皆是無覆無
<lb n="0555b19"/>記法故。十五又云。問名等為善．不善．無記
<lb n="0555b20"/>耶。答無記。非造業者故思起故。如四大種。
<lb n="0555b21"/>已上論文　然發業時近因等起唯緣於聲。
<lb n="0555b22"/>遠因等起亦通緣名。不從遠因判性。餘處
<lb n="0555b23"/>說業．心二緣名者。據遠而說。</p>
<p id="pT41p0555b2312" type="inline">論。又名
<lb n="0555b24"/>身等唯是等流。第三五類分別。非色法故
<lb n="0555b25"/>非是長養。隨欲生故非是異熟。是有為故
<lb n="0555b26"/>非實。從同類因生故非是剎那是等流性。</p>
<lb n="0555b27"/>
<p id="pT41p0555b2701">論。又唯無覆無記性攝。第四三性分別
<lb n="0555b28"/>門。</p>
<lb n="0555b29"/>
<p id="pT41p0555b2901">論。如上所說。已下一頌大門第二。總釋餘
<lb n="0555c01"/>義。</p>
<p id="pT41p0555c0102" type="inline">論曰。至無覆無記。釋頌第一句也。
<lb n="0555c02"/>如文可解。</p>
<p id="pT41p0555c0205" type="inline">論。并無色言至類通二義。
<lb n="0555c03"/>釋頌第二句也。上句說一分同。下句說一
<lb n="0555c04"/>分異。名身等。界唯欲．色。類唯等流。同分。界
<lb n="0555c05"/>即通三。類通於二。<anchor xml:id="beg0555008"/>是<anchor xml:id="end0555008"/>謂異也。正理論云。
<lb n="0555c06"/>云何異熟。謂地獄等．及卵生等。趣．<anchor xml:id="beg0555009"/>生<anchor xml:id="end0555009"/>同分。
<lb n="0555c07"/>云何等流。謂界．地．處．種性．族類．沙門．梵志．
<lb n="0555c08"/>學．無學等所有同分。有餘師說諸同分中有
<lb n="0555c09"/>先業所引生者。是異熟同分。現在加行起是
<lb n="0555c10"/>等流同分。</p>
<p id="pT41p0555c1005" type="inline">論。得及諸相至非異熟等。釋
<lb n="0555c11"/>下兩句。如文可解。</p>
<p id="pT41p0555c1108" type="inline">論。已說如是至隨應
<lb n="0555c12"/>准知。已下指當。如文了知。</p>
<lb n="0555c13"/>俱舍論疏卷第<anchor xml:id="beg0555010"/>五<anchor xml:id="end0555010"/>
<lb n="0555c14"/>
<anchor xml:id="beg0555011"/>
<p id="pT41p0555c1401" rend="margin-left:1em">保延三年十月十日朝點了依維摩會□</p>
<lb n="0555c15"/>
<p id="pT41p0555c1501" rend="margin-left:7em">角壽　　　一交了</p>
<anchor xml:id="end0555011"/>
<lb n="0555c16"/>
<lb n="0555c17"/>
<lb n="0555c18"/>
<anchor xml:id="tnote0555012"/>俱舍論疏卷第六<lb n="0555c19"/>
<lb n="0555c20"/>
<byline>
<anchor xml:id="tnote0555013"/>沙門<anchor xml:id="beg0555014"/>法<anchor xml:id="end0555014"/>寶撰</byline>
<lb n="0555c21"/>
<anchor xml:id="tnote0555015"/>
<head>分別根品第二之四</head>
<lb n="0555c22"/>
<p id="pT41p0555c2201">論。如是已說至說為因緣。此下當品大文第
<lb n="0555c23"/>三明因．及緣。將欲釋義先結引也。</p>
<p id="pT41p0555c2314" type="inline">論。
<lb n="0555c24"/>且因<anchor xml:id="beg0555016"/>六<anchor xml:id="end0555016"/>種。文中有二。一六因。二四緣。緣次
<lb n="0555c25"/>後說先釋因故。故言且因六種。</p>
<p id="pT41p0555c2513" type="inline">論。何
<lb n="0555c26"/>等為六。此先辨因　就中有三。一明六因。
<lb n="0555c27"/>二明五果。三明法具因異　明六因中。一
<lb n="0555c28"/>總<anchor xml:id="beg0555017"/>列<anchor xml:id="end0555017"/>因名。二依名別釋。三定取．與此下一
<lb n="0555c29"/>頌總<anchor xml:id="begd1e39965"/>列<anchor xml:id="endd1e39965"/>因名。</p>
<p id="pT41p0555c2906" type="inline">論曰至六異熟因。牒頌
<lb n="0556a01"/>釋也　顯宗論云。能作因體通一切法。是故
<lb n="0556a02"/>前說。俱有因體遍諸有為故居第二。餘同
<lb n="0556a03"/>類等於有為中。如其所應各攝少分。隨言
<lb n="0556a04"/>便穩次第而說　今詳。六因皆廣者先說。同
<lb n="0556a05"/>類因體。<anchor xml:id="beg0556001"/>雖<anchor xml:id="end0556001"/>除未來狹俱有因。然攝一切
<lb n="0556a06"/>心．心所法．色．不相應　相應因體<anchor xml:id="begd1e39996"/>雖<anchor xml:id="endd1e39996"/>通三
<lb n="0556a07"/>世。唯心．心所故狹同類。然通染污一切心．及
<lb n="0556a08"/>心所廣遍行因　遍行因體。若於欲界。二
<lb n="0556a09"/>部一分狹異熟<anchor xml:id="beg0556002"/>因<anchor xml:id="end0556002"/>　異熟因體通五部故。
<lb n="0556a10"/>於上八地。異熟因體唯通修斷一分。遍行因
<lb n="0556a11"/>體二部一分。故異熟因。遍行後說　然六因．
<lb n="0556a12"/>四緣<anchor xml:id="beg0556003"/>並<anchor xml:id="end0556003"/>通親．疎。因名是親。緣名是疎　顯
<lb n="0556a13"/>宗論云。法生所賴故說為因。即親順益所
<lb n="0556a14"/>生果義。</p>
<p id="pT41p0556a1404" type="inline">論。對法諸師至如是六種。此以
<lb n="0556a15"/>四緣有經文說。六因無經文故。故言對法
<lb n="0556a16"/>諸師許。因唯有六種。此明無增．減也　正
<lb n="0556a17"/>理論云。如是六因非佛所說。如何本論自
<lb n="0556a18"/>立此名。定無大師所不說義。阿毘達磨輒
<lb n="0556a19"/>有所說。經中現無。由穩沒故。自相可得決
<lb n="0556a20"/>定應有。又諸經中所化力故。世尊方便作異
<lb n="0556a21"/>門說。對法諸師由見少相知其定有分明
<lb n="0556a22"/>結集。故有說言。此六因義說在增一增六經
<lb n="0556a23"/>中。時經久遠其文穩沒。尊者迦多衍尼子
<lb n="0556a24"/>等。於諸法相無間思求。冥感天仙現來<anchor xml:id="beg0556004"/>授<anchor xml:id="end0556004"/>
<lb n="0556a25"/>與。如天授與筏第遮經其理必然。如四緣
<lb n="0556a26"/>義雖具列在此部經中。而餘部中有不誦
<lb n="0556a27"/>者。乃至廣說　准此論文。六因四緣是小乘
<lb n="0556a28"/>義。四緣有文。六因無文以無正經文故。<anchor xml:id="beg0556005"/>故<anchor xml:id="end0556005"/>
<lb n="0556a29"/>言對法諸師許因唯有如是六種　大乘對
<lb n="0556b01"/>法論亦有六因。能作因有<anchor xml:id="beg0556006"/>二<anchor xml:id="end0556006"/>十因　中邊
<lb n="0556b02"/>分別論．及成唯識各取其十。未知大乘十因
<lb n="0556b03"/>六因。及四緣義出何經文。</p>
<lb n="0556b04"/>
<p id="pT41p0556b0401">論。且初能作因相云何。此下第二依名別釋。
<lb n="0556b05"/>因體不同分為六段。將釋初因故先問也。
<lb n="0556b06"/>頌答可知。</p>
<p id="pT41p0556b0605" type="inline">論曰至無障住故。長行釋也
<lb n="0556b07"/>　就中有二。一釋但無障住．及有力起名
<lb n="0556b08"/>能作因。二餘師釋諸法展轉皆有力用　就
<lb n="0556b09"/>初文中復分為二。一釋頌文。二問答分別
<lb n="0556b10"/>　就釋頌文中。一明因體。二釋因名。此文
<lb n="0556b11"/>明因體也　然出因體有二種。一總出體。
<lb n="0556b12"/>即以一切法為體。二對果出體。除自餘能
<lb n="0556b13"/>作。謂除自體以餘一切為能作因。由彼生
<lb n="0556b14"/>時無障住故　問法若畢竟不生。除<anchor xml:id="beg0556007"/>其<anchor xml:id="end0556007"/>自
<lb n="0556b15"/>體餘一切法與作因不　答與作因。若其因
<lb n="0556b16"/>法。未至已生但是<anchor xml:id="beg0556008"/>性<anchor xml:id="end0556008"/>因。若至已生是取
<lb n="0556b17"/>果因。若果至<anchor xml:id="beg0556009"/>生<anchor xml:id="end0556009"/>名與果因。其不生法。無與
<lb n="0556b18"/>果因　正理論云。此能作因略有二種。一
<lb n="0556b19"/>有生力。二唯無障。諸法生時唯除自體。以
<lb n="0556b20"/>一切法為能作因。由彼生時皆不為障。於
<lb n="0556b21"/>中<anchor xml:id="beg0556010"/>少<anchor xml:id="end0556010"/>分有能生力。且如有一眼識生時。
<lb n="0556b22"/>以所依眼為依止因。以所緣色為建立因。
<lb n="0556b23"/>以眼識等如種子法為不斷因。以相應法
<lb n="0556b24"/>為攝受因。以俱有法為助伴因。以耳根等
<lb n="0556b25"/>為依住因。此等總說為能作因。於中一分
<lb n="0556b26"/>名有力因。以有能生勝功能故。所餘諸分
<lb n="0556b27"/>名無力因。以但不為障礙住故。何故自體
<lb n="0556b28"/>非<anchor xml:id="beg0556011"/>自<anchor xml:id="end0556011"/>能作因。以能作因於自體無故。謂
<lb n="0556b29"/>無障義是能作因。自於自體恒為障礙。又一
<lb n="0556c01"/>切法不待自體。應有恒成損<anchor xml:id="beg0556012"/>減<anchor xml:id="end0556012"/>等故
<lb n="0556c02"/>　述曰。若待即此自體。自體恒有。應恒成。若
<lb n="0556c03"/>待第二自體。第二自體恒無。應恒<anchor xml:id="beg0556013"/>成<anchor xml:id="end0556013"/>損
<lb n="0556c04"/>
<anchor xml:id="begd1e40231"/>減<anchor xml:id="endd1e40231"/>等　有餘師說。若有自體因自體者。即
<lb n="0556c05"/>應無明還緣無明<anchor xml:id="beg0556014"/>等<anchor xml:id="end0556014"/>。一剎那頃此即此因。
<lb n="0556c06"/>是則乖違緣起法性。有餘師說。自於自體
<lb n="0556c07"/>不見有用。故非因緣。猶如指端．刀刃．眼
<lb n="0556c08"/>等。</p>
<p id="pT41p0556c0802" type="inline">論。雖餘因性至總即別名。明得名
<lb n="0556c09"/>也　顯宗論釋能作因名有四。一云因即能
<lb n="0556c10"/>作名能作因。此因有力能作果故。雖餘因
<lb n="0556c11"/>性亦能作因。然能作因更無別稱。如色處等
<lb n="0556c12"/>總即別名。二云或復此因能作二義。以無
<lb n="0556c13"/>障故可名為因。可名非因不能生故。三
<lb n="0556c14"/>云<anchor xml:id="beg0556015"/>又<anchor xml:id="end0556015"/>能作者是餘親因。此能助<anchor xml:id="beg0556016"/>彼<anchor xml:id="end0556016"/>名能作
<lb n="0556c15"/>因。四云或此令他能有所作。他即是果。能
<lb n="0556c16"/>作之因名能作因　此四釋中初二持業<anchor xml:id="beg0556017"/>釋<anchor xml:id="end0556017"/>。
<lb n="0556c17"/>後二屬主釋。</p>
<p id="pT41p0556c1706" type="inline">論。豈不未知至為能作因。
<lb n="0556c18"/>次下第二問答分別。此即問也。</p>
<p id="pT41p0556c1813" type="inline">論。應知
<lb n="0556c19"/>此<anchor xml:id="beg0556018"/>生<anchor xml:id="end0556018"/>。至是能作因。答也。雖智障漏生。光
<lb n="0556c20"/>障<anchor xml:id="beg0556019"/>覩<anchor xml:id="end0556019"/>星。漏生之時<anchor xml:id="beg0556020"/>智<anchor xml:id="end0556020"/>無障住。覩星之時
<lb n="0556c21"/>光無障住。若為<anchor xml:id="beg0556021"/>能<anchor xml:id="end0556021"/>障即不得生。</p>
<p id="pT41p0556c2113" type="inline">論。
<lb n="0556c22"/>若於此生至可立為因。難也。若先能障。由今
<lb n="0556c23"/>不障可得是因。本無障力今不為障。何
<lb n="0556c24"/>得是因。</p>
<p id="pT41p0556c2404" type="inline">論。譬如國人至何得為因。王
<lb n="0556c25"/>喻可知。</p>
<p id="pT41p0556c2504" type="inline">論。且如涅槃至無能障用。指
<lb n="0556c26"/>
<anchor xml:id="beg0556022"/>事<anchor xml:id="end0556022"/>
<anchor xml:id="beg0556023"/>難<anchor xml:id="end0556023"/>也。此等諸法有。如非有。先不能障
<lb n="0556c27"/>今不為障。何得是因。</p>
<p id="pT41p0556c2709" type="inline">論。雖無障用至
<lb n="0556c28"/>亦得如前說。指事答也。若有力者。由今不
<lb n="0556c29"/>障得為其因。<anchor xml:id="beg0556024"/>其<anchor xml:id="end0556024"/>無力者。亦由今不障故
<lb n="0557a01"/>得為其因。有力．無力障雖有別。生時無障
<lb n="0557a02"/>其義即同。由此二種為因即等。正理釋云。
<lb n="0557a03"/>由一切法展轉相望。皆有障力故得為因。
<lb n="0557a04"/>謂於是處有此一法。是處無容更有第二。
<lb n="0557a05"/>設復此法於餘處有。彼亦無容更有餘法
<lb n="0557a06"/>如是諸法。豈不相望皆能為障<anchor xml:id="beg0557001"/>而不為
<lb n="0557a07"/>障<anchor xml:id="end0557001"/>。故<anchor xml:id="beg0557002"/>皆<anchor xml:id="end0557002"/>可立為能作因。無色亦有時依等
<lb n="0557a08"/>定故。彼相望亦有障力。又諸法內一法生
<lb n="0557a09"/>時。如與欲法餘皆無障。謂二緣故法不得
<lb n="0557a10"/>生。一順因無。二違緣有。諸法生位必待勝
<lb n="0557a11"/>力各別<anchor xml:id="beg0557003"/>內<anchor xml:id="end0557003"/>緣。及待所餘無障而住。</p>
<p id="pT41p0557a1114" type="inline">論。
<lb n="0557a12"/>此即通說至於<anchor xml:id="beg0557004"/>芽<anchor xml:id="end0557004"/>等。結前無<anchor xml:id="beg0557005"/>障<anchor xml:id="end0557005"/>因起後有
<lb n="0557a13"/>力因如文可解。</p>
<p id="pT41p0557a1307" type="inline">論。有作是難至皆成殺
<lb n="0557a14"/>業。敘外難也。因既常有。果應頓起。既同
<lb n="0557a15"/>為殺因應齊得殺罪。</p>
<p id="pT41p0557a1509" type="inline">論。此難不然至
<lb n="0557a16"/>有親作力。答也。無障疎因果不得生。非是
<lb n="0557a17"/>親作不成業道。法生．不生雖賴疎因。業
<lb n="0557a18"/>
<anchor xml:id="beg0557006"/>感<anchor xml:id="end0557006"/>．不感由親作力。</p>
<p id="pT41p0557a1808" type="inline">論。有餘師說至有
<lb n="0557a19"/>能生力。大文第二敘異說也　此師意說。一
<lb n="0557a20"/>切諸法與一切法為能作因。展轉皆悉有
<lb n="0557a21"/>其力用。如文可解。雖由能作因取增上
<lb n="0557a22"/>果。而因即廣。其果<anchor xml:id="beg0557007"/>即<anchor xml:id="end0557007"/>狹　正理<anchor xml:id="beg0557008"/>論<anchor xml:id="end0557008"/>云。過去
<lb n="0557a23"/>諸法與餘二世為能作因。彼二世法還與
<lb n="0557a24"/>過去為增上果
(<anchor xml:id="beg0557009"/>此<anchor xml:id="end0557009"/>有因有果也)
。未來諸法與餘二世
<lb n="0557a25"/>由無障故為能作因。彼二世法非俱．後故。
<lb n="0557a26"/>不與未來為增上果。果必由因取故唯有
<lb n="0557a27"/>二。因唯據無障故許通<anchor xml:id="beg0557010"/>三<anchor xml:id="end0557010"/>　<anchor xml:id="beg0557011"/>解云<anchor xml:id="end0557011"/>。<anchor xml:id="beg0557012"/>取
<lb n="0557a28"/>果唯現。過去已取。未來未取。已取果已屬
<lb n="0557a29"/>已。未取果未屬已。果據所取故唯有二。
<lb n="0557b01"/>謂若俱．若在後。因唯無障不據能<anchor xml:id="beg0557013"/>取<anchor xml:id="end0557013"/>。故許
<lb n="0557b02"/>通三。謂若俱。若在前。若在後也<anchor xml:id="end0557012"/>　現在諸
<lb n="0557b03"/>法與餘二世為能作因。彼二世法中。唯未來
<lb n="0557b04"/>法為現在果
(已上三世相對)
。有為．無為非因非果
<lb n="0557b05"/>　<anchor xml:id="beg0557014"/>有為望無為非因。無為無生故亦非果。
<lb n="0557b06"/>無為不能取故<anchor xml:id="end0557014"/>　無為．無為非因．非果
<lb n="0557b07"/>　<anchor xml:id="beg0557015"/>無為<anchor xml:id="beg0557016"/>望<anchor xml:id="end0557016"/>無為非因。無為無生故非果。非
<lb n="0557b08"/>所取故<anchor xml:id="end0557015"/>　無為。有為。是因非果　<anchor xml:id="beg0557017"/>不障生
<lb n="0557b09"/>故是因。體不生故非所取故非果<anchor xml:id="end0557017"/>　由此
<lb n="0557b10"/>義故說如是言。能作因多非增上果。以一
<lb n="0557b11"/>切法皆能作因。唯諸有為是增上果。</p>
<lb n="0557b12"/>
<p id="pT41p0557b1201">論。如是已說能作因相<anchor xml:id="beg0557018"/>已<anchor xml:id="end0557018"/>下第二三句明俱
<lb n="0557b13"/>有因　俱有因者。與俱有法為因名俱有
<lb n="0557b14"/>因。或以俱有法為因名俱有因。若總出體。
<lb n="0557b15"/>即攝一切有為法盡。若相對出體如下廣
<lb n="0557b16"/>釋。</p>
<p id="pT41p0557b1602" type="inline">論曰至為俱有因。此<anchor xml:id="beg0557019"/>釋<anchor xml:id="end0557019"/>初句辨因
<lb n="0557b17"/>相也。此與婆沙第十六評家。及正理論義
<lb n="0557b18"/>不同也。婆沙云。同一果義是俱有因義　正
<lb n="0557b19"/>理論云。有為法一果是俱有因義　不云互
<lb n="0557b20"/>為果是俱有因義。</p>
<p id="pT41p0557b2008" type="inline">論。其相云何。前雖
<lb n="0557b21"/>總說互為果義其互為果相狀云何。</p>
<p id="pT41p0557b2115" type="inline">論。
<lb n="0557b22"/>如四大種至由互為果。指事辨相狀也　故
<lb n="0557b23"/>婆沙評家云。謂四大種<anchor xml:id="beg0557020"/>若<anchor xml:id="end0557020"/>有偏增。若無偏
<lb n="0557b24"/>增。地為三因。三為地因。所以者何。地不觀
<lb n="0557b25"/>地生所造色。以一切法不<anchor xml:id="beg0557021"/>觀<anchor xml:id="end0557021"/>自性．及同
<lb n="0557b26"/>類體為他<anchor xml:id="beg0557022"/>因<anchor xml:id="end0557022"/>故。餘大例爾　如是諸相與
<lb n="0557b27"/>所<anchor xml:id="beg0557023"/>相<anchor xml:id="end0557023"/>法。心與心隨轉。亦更互為因。此舉三
<lb n="0557b28"/>類互為因法。辨互為果相也　然<anchor xml:id="beg0557024"/>於<anchor xml:id="end0557024"/>此中
<lb n="0557b29"/>不說<anchor xml:id="beg0557025"/>心<anchor xml:id="end0557025"/>隨轉法。及能相法自互為因<anchor xml:id="beg0557026"/>者<anchor xml:id="end0557026"/>正
<lb n="0557c01"/>理論云。此中所說因相太少　然自釋云
<lb n="0557c02"/>　本論說故此無過失。然本論中曾不見說心
<lb n="0557c03"/>隨轉色與心為因。應辨此中造論者意
<lb n="0557c04"/>　正<anchor xml:id="beg0557027"/>理<anchor xml:id="end0557027"/>敘兩師釋皆彈有過　自釋云。我於
<lb n="0557c05"/>此中見如是意。若法與心決定俱起。遍一
<lb n="0557c06"/>切心依心而轉。即說彼法與所依心展轉
<lb n="0557c07"/>相望為俱有因。諸心所法非定俱起。或少或
<lb n="0557c08"/>多現可得故　<anchor xml:id="beg0557028"/>心所法自相對多少不定。
<lb n="0557c09"/>故論不說<anchor xml:id="end0557028"/>　身業．語業非遍諸心。不定心
<lb n="0557c10"/>俱全無有故　<anchor xml:id="beg0557029"/>不定心無色定全無身．語
<lb n="0557c11"/>二業<anchor xml:id="end0557029"/>　生等諸相皆依心轉。非互相依。生等
<lb n="0557c12"/>皆以法為上首互相資故。由斯不說彼互
<lb n="0557c13"/>為因。又於此中。為欲顯示但說異類為
<lb n="0557c14"/>俱有因。同類互為因不說而成　故顯宗論
<lb n="0557c15"/>云。一切心所．靜慮．無漏二種律儀．彼法．及
<lb n="0557c16"/>心之生等相。如是皆謂心隨轉法。何緣心隨
<lb n="0557c17"/>相非心隨轉法。心隨相於心非俱有因故。
<lb n="0557c18"/>何緣心隨相非心俱有因。不由彼力心得
<lb n="0557c19"/>生故。彼於一法有功能故。又與心王非
<lb n="0557c20"/>一果故。聚中多分非彼果故。若爾云何心
<lb n="0557c21"/>能與彼為俱有因。由隨心王生等諸位彼
<lb n="0557c22"/>得轉故。豈不應如大種生等。心亦用彼為
<lb n="0557c23"/>俱有因。諸如造色非生等果。生等非不與
<lb n="0557c24"/>諸大種為俱有因。此亦應爾
(准上<anchor xml:id="beg0557030"/>論<anchor xml:id="end0557030"/>意。大種<anchor xml:id="beg0557031"/>生<anchor xml:id="end0557031"/>等。與大
<lb n="0557c25"/>種非一果。而得為俱有因。心與<anchor xml:id="beg0557032"/>隨<anchor xml:id="end0557032"/>相雖非一果何不許為俱有因耶)
　如是所例其理
<lb n="0557c26"/>不齊。展轉果一果。多非彼果故。非諸造色。
<lb n="0557c27"/>是諸大種展轉果中。一果所攝。何容造色非
<lb n="0557c28"/>諸大種生等果。故例此為失。又如前說。前
<lb n="0557c29"/>說者何。不由彼力心得生故。然諸大種與
<lb n="0558a01"/>生等相。展轉力。生故無此失　又云。又此
<lb n="0558a02"/>俱起和合聚中。有是能轉而非隨轉。謂即心
<lb n="0558a03"/>王。有唯隨轉。謂色．及心不相應行。有是能
<lb n="0558a04"/>轉亦是隨轉。謂心所法。隨心轉故。能轉色．及
<lb n="0558a05"/>心不相應行故有二俱非。謂除前相　准上
<lb n="0558a06"/>論文。此中所明心隨轉法。與餘處說隨行隨
<lb n="0558a07"/>轉義不同也。如對法中說惠為體五蘊隨
<lb n="0558a08"/>行。此即心王入隨轉攝。此中說心唯為其
<lb n="0558a09"/>轉非是隨轉。即說心王非隨轉也。然此中
<lb n="0558a10"/>說據王．臣理心但為轉。對法中說據對法
<lb n="0558a11"/>理惠為其轉。說雖不同義無違也。</p>
<p id="pT41p0558a1114" type="inline">論。
<lb n="0558a12"/>遍攝有為法如其所應。明俱有因體也。一切
<lb n="0558a13"/>有為皆有四相。能相所相更互為因。理合
<lb n="0558a14"/>遍攝一切有為。此中互為果言。謂同時因果。
<lb n="0558a15"/>於中<anchor xml:id="beg0558001"/>小<anchor xml:id="end0558001"/>相望其本法。非互為果。本法與彼
<lb n="0558a16"/>作俱有因。此即非互為果而為因也。准此。
<lb n="0558a17"/>
<anchor xml:id="beg0558002"/>即是<anchor xml:id="end0558002"/>但互為果皆俱有因。有俱有因非互為
<lb n="0558a18"/>果立互為果因不遍宗法。此乃因狹於宗。
<lb n="0558a19"/>正理彈云。又不應說唯互為果為俱有因。
<lb n="0558a20"/>法與隨相非互為果。然為因故。此為因相
<lb n="0558a21"/>彼應更辨。由此義故應辨相言。有為法一
<lb n="0558a22"/>果可為俱有因　此與婆沙義同。婆沙十
<lb n="0558a23"/>六評家云。同一果義是俱有因　今詳。此因
<lb n="0558a24"/>若是同時。還有其過。自體既非自體之果
<lb n="0558a25"/>如何俱有得一果耶。又大生．<anchor xml:id="begd1e40956"/>小<anchor xml:id="endd1e40956"/>生不同一
<lb n="0558a26"/>果。如何得說一果<anchor xml:id="beg0558003"/>因<anchor xml:id="end0558003"/>耶。此即一果之因不
<lb n="0558a27"/>遍宗法。因狹於宗。與前無異。若謂異時。
<lb n="0558a28"/>此即小相與其本法。同一等流．同一異熟。因
<lb n="0558a29"/>何不與本法為因。此即一果之因通其異
<lb n="0558b01"/>品。於異品轉其過更重。正理立因不異於
<lb n="0558b02"/>前因。何彈斥俱舍自更立耶。<anchor xml:id="beg0558004"/>又<anchor xml:id="end0558004"/>入阿毘達
<lb n="0558b03"/>磨云。諸有為法更互為果。或同一果名俱有
<lb n="0558b04"/>因　准此二因<anchor xml:id="beg0558005"/>亦<anchor xml:id="end0558005"/>無勝劣。今詳。兩論所立
<lb n="0558b05"/>之因皆無有過。如說變礙名之為色。而
<lb n="0558b06"/>立此因不遍無表。如說<anchor xml:id="beg0558006"/>忽<anchor xml:id="end0558006"/>食．急行名之
<lb n="0558b07"/>為馬。而有非馬急食．急行。亦<anchor xml:id="beg0558007"/>有<anchor xml:id="end0558007"/>是馬緩
<lb n="0558b08"/>食．緩行。然此立名不違世<anchor xml:id="beg0558008"/>現<anchor xml:id="end0558008"/>互為<anchor xml:id="beg0558009"/>果<anchor xml:id="end0558009"/>及一
<lb n="0558b09"/>果因。例亦如是。順正理師以違婆沙故從
<lb n="0558b10"/>一果。入阿毘達磨將不違理<anchor xml:id="beg0558010"/>遍<anchor xml:id="end0558010"/>舉二因。此
<lb n="0558b11"/>論略故但舉其一　有人問答云。問若依婆
<lb n="0558b12"/>沙十六。及一百五<anchor xml:id="beg0558011"/>十<anchor xml:id="end0558011"/>竝云。一果者離繫果。
<lb n="0558b13"/>正理復云。一果者謂士用．離繫。豈不相違。
<lb n="0558b14"/>解云婆沙唯說離繫果者。於此果中且據
<lb n="0558b15"/>決定無濫者說。其士用果名寬不定。或是俱
<lb n="0558b16"/>生。或無間等。婆沙亦應說士用果。而不說
<lb n="0558b17"/>者恐濫俱生展轉士用果。以自體望自體
<lb n="0558b18"/>非一果故。正理所以說士用者。為攝一
<lb n="0558b19"/>果中士用果盡。是故別說。各據一義竝不
<lb n="0558b20"/>相違　今詳。正理說士用果者。以離繫果
<lb n="0558b21"/>不攝不生士用果盡。非是欲攝餘有為法
<lb n="0558b22"/>無間．隔越士用果也。等無間緣無間<anchor xml:id="begd1e41097"/>士<anchor xml:id="endd1e41097"/>用。及
<lb n="0558b23"/>四大造色同時無間．隔越<anchor xml:id="begd1e41105"/>士<anchor xml:id="endd1e41105"/>用。此等皆非此
<lb n="0558b24"/>中一果。非是一果俱有因義。謂彼心．心所
<lb n="0558b25"/>法。及四大．生等。雖俱有因非一果故。亦
<lb n="0558b26"/>非前聚色<anchor xml:id="beg0558012"/>引<anchor xml:id="end0558012"/>等。春農秋實之士用果。此等
<lb n="0558b27"/>雖同一果。非俱有因故。<anchor xml:id="fxT41p0558b01"/>准五事論解心
<lb n="0558b28"/>所法名相應中。有一解云。復次同一時分。
<lb n="0558b29"/>同一所依。同一行相。同一所緣。同一果。同一
<lb n="0558c01"/>等流。同一異熟。是相應義　准此論文。取
<lb n="0558c02"/>等無間緣士用果者皆是相應因。是相應者。
<lb n="0558c03"/>皆同取<anchor xml:id="beg0558013"/>等<anchor xml:id="end0558013"/>無間<anchor xml:id="beg0558014"/>緣<anchor xml:id="end0558014"/>士用果。不同俱有因。
<lb n="0558c04"/>然有無等無間緣士用果得<anchor xml:id="beg0558015"/>相<anchor xml:id="end0558015"/>應。如羅漢
<lb n="0558c05"/>後心　今詳。此論所明一果。同其婆沙。不
<lb n="0558c06"/>同正理。以依婆沙而造頌故。若有異端
<lb n="0558c07"/>應指陳所以。有人云亦同正理者謬也。</p>
<lb n="0558c08"/>
<p id="pT41p0558c0801">論。法與隨相至非隨相於法。此是互為果。
<lb n="0558c09"/>因不遍此法故別舉也。</p>
<lb n="0558c10"/>
<p id="pT41p0558c1001">論。此中應辨何等名為。下三句辨心隨轉法。
<lb n="0558c11"/>前言心與心隨轉法亦互為因。未知何者
<lb n="0558c12"/>是心隨轉法也。</p>
<p id="pT41p0558c1207" type="inline">論曰至心隨轉法。此出
<lb n="0558c13"/>心隨轉<anchor xml:id="beg0558016"/>法<anchor xml:id="end0558016"/>體也　言心相應法者。謂一切心
<lb n="0558c14"/>
<anchor xml:id="beg0558017"/>所<anchor xml:id="end0558017"/>法　二種律儀。是心隨轉色也。言彼
<lb n="0558c15"/>法者。彼三例法　言及心之生等相者。是上
<lb n="0558c16"/>三例法．及<anchor xml:id="beg0558018"/>心<anchor xml:id="end0558018"/>上本相　如是皆謂心隨轉法。
<lb n="0558c17"/>總結上也。正理論云。何因不說彼<anchor xml:id="beg0558019"/>之<anchor xml:id="end0558019"/>隨相。
<lb n="0558c18"/>不說所因後自當辨。</p>
<lb n="0558c19"/>
<p id="pT41p0558c1901">論。如何此法名心隨轉。下一句問立隨轉
<lb n="0558c20"/>名。</p>
<p id="pT41p0558c2002" type="inline">論曰至名心隨轉。略以三義答。後
<lb n="0558c21"/>開十義答。略以時等．<anchor xml:id="beg0558020"/>果<anchor xml:id="end0558020"/>等．性三義說名
<lb n="0558c22"/>心隨轉。</p>
<p id="pT41p0558c2204" type="inline">論。且由時者至及墮一世。開時
<lb n="0558c23"/>為四也。謂一生一住。一滅。及墮一世　問何
<lb n="0558c24"/>
<anchor xml:id="beg0558021"/>故<anchor xml:id="end0558021"/>四相之中。唯說於三不說異相　答此
<lb n="0558c25"/>說時同<anchor xml:id="beg0558022"/>生顯同<anchor xml:id="end0558022"/>在未來將入現在。滅顯
<lb n="0558c26"/>
<anchor xml:id="beg0558023"/>用<anchor xml:id="end0558023"/>在現在入於過去。住顯此法於現取
<lb n="0558c27"/>果。即顯未來．現在．過去三世時同。異之<anchor xml:id="beg0558024"/>一<anchor xml:id="end0558024"/>
<lb n="0558c28"/>相無顯時能。故此不說。正理論云。豈不
<lb n="0558c29"/>但言一生．住．滅即知亦是墮一世中。雖<anchor xml:id="beg0558025"/>亦<anchor xml:id="end0558025"/>
<lb n="0559a01"/>即知墮於一世。而猶未了此法與心過
<lb n="0559a02"/>去．未來．亦不相離。或為顯示諸不生法
<lb n="0559a03"/>　述曰。雖言一生．住．滅即同一世。然未知彼
<lb n="0559a04"/>生相之前。未來滅相之後。過去此法與心亦
<lb n="0559a05"/>不相離。或諸不生不與心同一生．住．滅。恐
<lb n="0559a06"/>疑彼<anchor xml:id="begd1e41325"/>法<anchor xml:id="endd1e41325"/>非俱有因。故言墮一世也　正理
<lb n="0559a07"/>論云。若爾但應言墮一世。不爾應不令
<lb n="0559a08"/>知定墮一世　述曰。若直言墮一世。即不
<lb n="0559a09"/>令知定墮一世。以同未<anchor xml:id="beg0559001"/>來<anchor xml:id="end0559001"/>後時若生即不
<lb n="0559a10"/>同世。雖先同世後非同世。若不言同生．滅
<lb n="0559a11"/>等。即不令知定墮一世。更言一生．滅等。知
<lb n="0559a12"/>定一世必無先後。論。由果等者至及一等
<lb n="0559a13"/>流。此開果為三也。正理論云。豈不等流．異
<lb n="0559a14"/>熟亦是一果攝。如何一果外說<anchor xml:id="beg0559002"/>異熟．等流<anchor xml:id="end0559002"/>耶。
<lb n="0559a15"/>實爾。此中言一果者。但攝士用及離繫果。
<lb n="0559a16"/>豈不此言通故亦攝等流．異熟。雖言亦攝。
<lb n="0559a17"/>非此所明。然士用果總有四種。俱生．無間．
<lb n="0559a18"/>隔越．不生。此顯與因非俱有果。為遮唯
<lb n="0559a19"/>執與因俱生和合聚中有士用果。此和合聚
<lb n="0559a20"/>互為果故。自非自體士用果故。即顯非彼
<lb n="0559a21"/>俱起和合。士用果中有一果義。是故別舉等
<lb n="0559a22"/>流．異熟　准此論文。遮同時果。非彼欲取
<lb n="0559a23"/>無間．隔越士用果也。</p>
<p id="pT41p0559a2309" type="inline">論。應知此中至其
<lb n="0559a24"/>義不同。明時．果義異也　時是顯俱。果是
<lb n="0559a25"/>顯共。</p>
<p id="pT41p0559a2503" type="inline">論。由善等者至無記性故。此明
<lb n="0559a26"/>性等分為三也。通前為十。</p>
<p id="pT41p0559a2611" type="inline">論。由此十
<lb n="0559a27"/>因名心隨轉。此總結也。</p>
<p id="pT41p0559a2710" type="inline">論。此中心王至
<lb n="0559a28"/>為心俱有因。指法明因多小。文中有二。一
<lb n="0559a29"/>述正義。二敘異說。此文初也　心王極多。
<lb n="0559b01"/>謂初定心有十大地。及善地欣．厭隨一。及尋
<lb n="0559b02"/>與伺。定共七支。總三十一法。并大．小相總
<lb n="0559b03"/>二百七十九法。心<anchor xml:id="beg0559003"/>已<anchor xml:id="end0559003"/>與<anchor xml:id="fxT41p0559b01"/>一百五十八法為
<lb n="0559b04"/>
<anchor xml:id="beg0559004"/>因<anchor xml:id="end0559004"/>　極少謂二定已上無覆無記心唯有十
<lb n="0559b05"/>一法。并大．小相有九十九法。心王與五十
<lb n="0559b06"/>八法為俱有因　有人云。心王望九十八
<lb n="0559b07"/>法中。極少<anchor xml:id="beg0559005"/>猶<anchor xml:id="end0559005"/>與五十八法為俱有因者謬
<lb n="0559b08"/>也。若爾九十八法中極多與幾為因。顯宗第
<lb n="0559b09"/>九云。本相與法其力等故　同其本法為
<lb n="0559b10"/>俱有因。<anchor xml:id="beg0559006"/>隨<anchor xml:id="end0559006"/>於一有功能故。唯與所相為
<lb n="0559b11"/>俱有因。正理論云。何緣心隨相非心俱有因。
<lb n="0559b12"/>不由彼力心得生故。非心與彼互為果
<lb n="0559b13"/>故。聚中多分非彼果故。即由如是所說多
<lb n="0559b14"/>因。隨相不名心隨轉法　上文指釋即此文
<lb n="0559b15"/>是　若爾<anchor xml:id="beg0559007"/>云<anchor xml:id="end0559007"/>何心能與彼為俱有因。由隨
<lb n="0559b16"/>心王生等諸位彼得轉<anchor xml:id="beg0559008"/>故<anchor xml:id="end0559008"/>。</p>
<p id="pT41p0559b1611" type="inline">論。有說至
<lb n="0559b17"/>并心本相。第二敘異說也。此師<anchor xml:id="beg0559009"/>授<anchor xml:id="end0559009"/>義與前
<lb n="0559b18"/>不同。唯取隣近以為因也。</p>
<p id="pT41p0559b1811" type="inline">論。此說非
<lb n="0559b19"/>善。此總非也。</p>
<p id="pT41p0559b1906" type="inline">論。所以者何。問非所<anchor xml:id="beg0559010"/>以<anchor xml:id="end0559010"/>。</p>
<lb n="0559b20"/>
<p id="pT41p0559b2001">論。違品類<anchor xml:id="beg0559011"/>足<anchor xml:id="end0559011"/>至即所除法。出違文也。
<lb n="0559b21"/>若不廣述略意難知。前後引證句義別故。
<lb n="0559b22"/>依品類足論第十三<anchor xml:id="beg0559012"/>千<anchor xml:id="end0559012"/>問品中。將有身見
<lb n="0559b23"/>對四諦為問<anchor xml:id="beg0559013"/>云<anchor xml:id="end0559013"/>。幾有身見為因非有身見
<lb n="0559b24"/>因等者。<anchor xml:id="beg0559014"/>二<anchor xml:id="end0559014"/>非有身見為因。非與有身見
<lb n="0559b25"/>為因。二應分別
(前二滅。道後二苦。集)
謂苦聖諦或有身
<lb n="0559b26"/>見為因非有身見因。或有身見為因亦有身
<lb n="0559b27"/>見因。或非有身見為因非有身見<anchor xml:id="beg0559015"/>因<anchor xml:id="end0559015"/>。<anchor xml:id="beg0559016"/>此
<lb n="0559b28"/>中唯有三句別也。無四句者。以身見是遍
<lb n="0559b29"/>行因故。能生一切染污<anchor xml:id="begd1e41598"/>法<anchor xml:id="endd1e41598"/>染污法中無能
<lb n="0559c01"/>生身見不從身見<anchor xml:id="beg0559017"/>生<anchor xml:id="end0559017"/>。不染污法中<anchor xml:id="beg0559018"/>復<anchor xml:id="end0559018"/>無
<lb n="0559c02"/>能生身見者。此中據因緣作論故<anchor xml:id="end0559016"/>。有身見
<lb n="0559c03"/>為因非有身見因者。<anchor xml:id="beg0559019"/>牒第一句偏句。此法
<lb n="0559c04"/>多故除狹取寬。有四節文。除俱句也<anchor xml:id="end0559019"/>。謂
<lb n="0559c05"/>除過去．現在見<anchor xml:id="beg0559020"/>苦<anchor xml:id="end0559020"/>所斷隨眠。及彼相應．俱
<lb n="0559c06"/>有等。<anchor xml:id="beg0559021"/>等言謂得。此從身見有同類．遍行因
<lb n="0559c07"/>生。<anchor xml:id="beg0559022"/>作<anchor xml:id="end0559022"/>同類因生身見也。身見相應．俱有
<lb n="0559c08"/>法<anchor xml:id="beg0559023"/>加<anchor xml:id="end0559023"/>相應．俱有因也<anchor xml:id="end0559021"/>。又除過去現在見集
<lb n="0559c09"/>所斷遍行隨眠。及相應．俱有苦諦。<anchor xml:id="beg0559024"/>是第二
<lb n="0559c10"/>節也。此以從身見遍行因生。及<anchor xml:id="beg0559025"/>作<anchor xml:id="end0559025"/>遍行
<lb n="0559c11"/>因生此身見故除也。得非遍行因故<anchor xml:id="beg0559026"/>不言<anchor xml:id="end0559026"/>
<lb n="0559c12"/>等也<anchor xml:id="end0559024"/>。又除未來有身<anchor xml:id="beg0559027"/>見<anchor xml:id="end0559027"/>相應苦諦。<anchor xml:id="beg0559028"/>此第三
<lb n="0559c13"/>節除也。此舉身見除相應法不除身見。此
<lb n="0559c14"/>以<anchor xml:id="beg0559029"/>相應法作<anchor xml:id="end0559029"/>相應．俱有因生身見故除
<lb n="0559c15"/>也<anchor xml:id="end0559028"/>。又除未來有身見．及彼相應法。生．老．住．
<lb n="0559c16"/>無常。諸餘染污苦諦。<anchor xml:id="beg0559030"/>第四節除<anchor xml:id="begd1e41773"/>法<anchor xml:id="endd1e41773"/>也。此舉
<lb n="0559c17"/>
<anchor xml:id="beg0559031"/>身<anchor xml:id="end0559031"/>見．及相應法。取生．老．住．無常。以<anchor xml:id="beg0559032"/>俱<anchor xml:id="end0559032"/>有
<lb n="0559c18"/>因生身見故<anchor xml:id="beg0559033"/>除<anchor xml:id="end0559033"/>也。諸餘染污<anchor xml:id="beg0559034"/>苦諦<anchor xml:id="end0559034"/>。即是
<lb n="0559c19"/>從身見生。不與身見為因苦諦也<anchor xml:id="end0559030"/>。有身見
<lb n="0559c20"/>為因亦有身見因者。<anchor xml:id="beg0559035"/>謂<anchor xml:id="end0559035"/>前所除法。非有身
<lb n="0559c21"/>見為因非有身見因者。謂不染污苦諦。集
<lb n="0559c22"/>聖諦亦爾
(已上論文)
。所以苦．集句數同者。<anchor xml:id="beg0559036"/>苦<anchor xml:id="end0559036"/>．集
<lb n="0559c23"/>諦同以一切有漏為體。因義名集。果義
<lb n="0559c24"/>名苦。如識與意體無寬狹。然迷兩諦煩惱
<lb n="0559c25"/>有別。謂若具十。集唯有七。有師異釋皆非
<lb n="0559c26"/>宗意　如彼論言或有苦諦以有身見為因非
<lb n="0559c27"/>與有身見為因者。以牒品類足初句也　言。
<lb n="0559c28"/>除未來有身<anchor xml:id="beg0559037"/>見<anchor xml:id="end0559037"/>及彼相應法生．老．住．無常諸
<lb n="0559c29"/>餘染污苦諦者。越前三節牒第四節文也。
<lb n="0560a01"/>既身見及彼相應法上四相。以是俱句故除。
<lb n="0560a02"/>故知。心相應法上四相亦能生心。以未來世
<lb n="0560a03"/>身見相應法上四相。唯有俱有因生身見。
<lb n="0560a04"/>更無餘因故　<anchor xml:id="beg0560001"/>言<anchor xml:id="end0560001"/>。或有苦諦至即所<anchor xml:id="beg0560002"/>除<anchor xml:id="end0560002"/>法
<lb n="0560a05"/>
<anchor xml:id="beg0560003"/>者<anchor xml:id="end0560003"/>。牒品類足第二句也。證身見相應法上
<lb n="0560a06"/>四相為俱句也。以此證知十四非也。</p>
<lb n="0560a07"/>
<p id="pT41p0560a0701">論。有餘師不誦及彼相應法。述餘師誦異
<lb n="0560a08"/>也。若除及彼相應法五字。即是唯除有身見
<lb n="0560a09"/>上四相。相應法上四相非能生有身見故不
<lb n="0560a10"/>除也。由此唯十四法與心為因。</p>
<p id="pT41p0560a1013" type="inline">論。迦
<lb n="0560a11"/>濕彌國至知說有餘。婆沙正餘師誦文也
<lb n="0560a12"/>　或應准義知說有餘者。本相與法力既是等。
<lb n="0560a13"/>法既為因。故知生等亦為因也。正理論中
<lb n="0560a14"/>
<anchor xml:id="beg0560004"/>復<anchor xml:id="end0560004"/>有一師。一切同聚皆互相望為俱有因
<lb n="0560a15"/>　非是正義。</p>
<p id="pT41p0560a1505" type="inline">論。諸由俱<anchor xml:id="beg0560005"/>有<anchor xml:id="end0560005"/>至彼必<anchor xml:id="tnote0560006"/>
<anchor xml:id="mod0560006"/>俱
<lb n="0560a16"/>有。成俱有因必俱有也。</p>
<p id="pT41p0560a1610" type="inline">論。或有<anchor xml:id="beg0560007"/>俱有<anchor xml:id="end0560007"/>
<lb n="0560a17"/>至因故成因。此雖有必俱起因而非俱有
<lb n="0560a18"/>因也。有八對法。</p>
<p id="pT41p0560a1807" type="inline">論。謂諸隨相各於本
<lb n="0560a19"/>法。<anchor xml:id="beg0560008"/>第一對也<anchor xml:id="end0560008"/>。</p>
<p id="pT41p0560a1906" type="inline">論。此諸隨相各互相對。
<lb n="0560a20"/>
<anchor xml:id="beg0560009"/>第二對也<anchor xml:id="end0560009"/>。</p>
<p id="pT41p0560a2005" type="inline">論。隨心轉法隨相於心。<anchor xml:id="beg0560010"/>第
<lb n="0560a21"/>三對也<anchor xml:id="end0560010"/>。</p>
<p id="pT41p0560a2104" type="inline">論。此諸隨相展轉相對。<anchor xml:id="beg0560011"/>第四
<lb n="0560a22"/>對也<anchor xml:id="end0560011"/>。</p>
<p id="pT41p0560a2203" type="inline">論。一切俱生至展轉相對。<anchor xml:id="beg0560012"/>第五
<lb n="0560a23"/>對也<anchor xml:id="end0560012"/>。</p>
<p id="pT41p0560a2303" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0560013"/>少<anchor xml:id="end0560013"/>分俱生展轉相對。<anchor xml:id="beg0560014"/>第六對
<lb n="0560a24"/>也。謂散無表<anchor xml:id="end0560014"/>。</p>
<p id="pT41p0560a2406" type="inline">論。一切俱生至展轉相對。
<lb n="0560a25"/>
<anchor xml:id="beg0560015"/>第七對也<anchor xml:id="end0560015"/>。</p>
<p id="pT41p0560a2505" type="inline">論。一切俱生至展轉相對。
<lb n="0560a26"/>
<anchor xml:id="beg0560016"/>第八對也<anchor xml:id="end0560016"/>。</p>
<p id="pT41p0560a2605" type="inline">論。如是等諸法至因故成因。
<lb n="0560a27"/>上因是<anchor xml:id="beg0560017"/>立<anchor xml:id="end0560017"/>名<anchor xml:id="beg0560018"/>因<anchor xml:id="end0560018"/>。下因是俱有因。</p>
<p id="pT41p0560a2713" type="inline">論。非
<lb n="0560a28"/>一果異熟及一等流故。此是通前七對。十隨
<lb n="0560a29"/>轉中有一生．住．滅。及墮一世．善性等同。無
<lb n="0560b01"/>共三義故不成因。第五．第六．第七三對不
<lb n="0560b02"/>同。一果．異熟．等流義亦可知。前四對法言
<lb n="0560b03"/>無一果．異熟．及等流義極難解。詳其此意
<lb n="0560b04"/>即合是共力同取是一果義。<anchor xml:id="beg0560019"/>果<anchor xml:id="end0560019"/>雖是同力
<lb n="0560b05"/>不同取非是一果。故正理云。聚中多分非
<lb n="0560b06"/>彼果故　此釋隨<anchor xml:id="beg0560020"/>相<anchor xml:id="end0560020"/>不名心隨轉法。即是
<lb n="0560b07"/>此中非一果也。如兩人共證擇滅無為。果雖
<lb n="0560b08"/>是同非是一果。要相<anchor xml:id="beg0560021"/>應<anchor xml:id="end0560021"/>共為能證因方
<lb n="0560b09"/>名一果　若作此釋非一果等。即遍八對
<lb n="0560b10"/>若不爾者。因何前四對。士用．異熟．等流果。
<lb n="0560b11"/>同闕其何因非俱有因。又論總前八對。以
<lb n="0560b12"/>非一果．異熟．及一等流。故知通前四也
<lb n="0560b13"/>　有人云。橫望而言。非能同<anchor xml:id="beg0560022"/>取<anchor xml:id="end0560022"/>一果　未知
<lb n="0560b14"/>竪望能同<anchor xml:id="beg0560023"/>取<anchor xml:id="end0560023"/>
<anchor xml:id="beg0560024"/>不<anchor xml:id="end0560024"/>。</p>
<p id="pT41p0560b1407" type="inline">論。得與所得至或俱
<lb n="0560b15"/>生故。重明得也。又加非定俱行或前或後
<lb n="0560b16"/>或俱生故。又准論云俱生得雖與法俱有不
<lb n="0560b17"/>由俱有因故成因。云或前或後或俱生<anchor xml:id="beg0560025"/>故<anchor xml:id="end0560025"/>。
<lb n="0560b18"/>故知即俱生得可或前<anchor xml:id="beg0560026"/>或<anchor xml:id="end0560026"/>後。准此亦<anchor xml:id="beg0560027"/>合<anchor xml:id="end0560027"/>
<lb n="0560b19"/>前得可後。後得可前。前後之得亦可法俱。</p>
<lb n="0560b20"/>
<p id="pT41p0560b2001">論。如是一切理且可然。經部縱有部立
<lb n="0560b21"/>十隨轉故成俱有因　理且可然。不全許
<lb n="0560b22"/>故。後擬破故。故言且也。</p>
<p id="pT41p0560b2210" type="inline">論。而諸世間
<lb n="0560b23"/>至有因果義。經部先縱今即奪也。世間種與
<lb n="0560b24"/>
<anchor xml:id="beg0560028"/>芽<anchor xml:id="end0560028"/>等為因世共極成。因果相生事中。未見
<lb n="0560b25"/>如有部計立俱有因同時因果。故今應問
<lb n="0560b26"/>薩婆多部。云何俱起諸法聚中有因果義。法
<lb n="0560b27"/>若未生。因未取果。因若取果。果法已生。俱
<lb n="0560b28"/>時生法何成因果。</p>
<p id="pT41p0560b2808" type="inline">論。豈不現見至亦為
<lb n="0560b29"/>因果。有部答也。豈不現見。燈焰與明為因．
<lb n="0560c01"/>
<anchor xml:id="begd1e42271"/>芽<anchor xml:id="endd1e42271"/>與影為因。雖是同時有因果義。因何
<lb n="0560c02"/>得說不見如是同時因果。</p>
<p id="pT41p0560c0211" type="inline">論。此應詳
<lb n="0560c03"/>辨至用<anchor xml:id="tnote0560029"/>互芽為因。經部<anchor xml:id="beg0560030"/>對<anchor xml:id="end0560030"/>也　於中有二。
<lb n="0560c04"/>一破現燈．明因不定。二破影用<anchor xml:id="begd1e42299"/>芽<anchor xml:id="endd1e42299"/>
<anchor xml:id="beg0560031"/>為因<anchor xml:id="end0560031"/>。
<lb n="0560c05"/>焰之與明。俱由前念與生因合。有於後
<lb n="0560c06"/>念焰．明俱起。非是同時之焰。與明<anchor xml:id="beg0560032"/>為<anchor xml:id="end0560032"/>。理
<lb n="0560c07"/>如前說。二破<anchor xml:id="begd1e42329"/>芽<anchor xml:id="endd1e42329"/>為影因者。餘東邊物障
<lb n="0560c08"/>於光明而西邊有影現既障光處．別生影
<lb n="0560c09"/>處殊。如何說<anchor xml:id="begd1e42339"/>芽<anchor xml:id="endd1e42339"/>與影為因。</p>
<p id="pT41p0560c0911" type="inline">論。理不應
<lb n="0560c10"/>然至理成因果。有部釋也。我今所說俱有因
<lb n="0560c11"/>果。隨因有無果有無故<anchor xml:id="begd1e42351"/>芽<anchor xml:id="endd1e42351"/>．影亦爾。如善
<lb n="0560c12"/>因明者說因果相。若此有彼定隨有若此無
<lb n="0560c13"/>彼定隨無者。此定為因彼定為果。俱有法中
<lb n="0560c14"/>隨一有即一切有。隨一無即一切無。以此之
<lb n="0560c15"/>理故成因果。</p>
<p id="pT41p0560c1506" type="inline">論。俱起因果至互為因
<lb n="0560c16"/>果。經部縱奪也。縱其同時因果。而奪互為
<lb n="0560c17"/>因果<anchor xml:id="beg0560033"/>也<anchor xml:id="end0560033"/>。</p>
<p id="pT41p0560c1704" type="inline">論。即由前說此亦無違。有部
<lb n="0560c18"/>答也。即由前說一有一切有等。非直唯證
<lb n="0560c19"/>同時因果。此亦證有互為因果。</p>
<p id="pT41p0560c1913" type="inline">論。若
<lb n="0560c20"/>爾如前至應互為因。經部難也。汝云一有一
<lb n="0560c21"/>切有證互為因果者。如前所舉不由俱有
<lb n="0560c22"/>因故成因中。云造色互不相離。造色．大種。
<lb n="0560c23"/>隨相．與本法。皆不相離應互為因。</p>
<lb n="0560c24"/>
<p id="pT41p0560c2401">論。若謂三杖至連持令住。縱有部救破也。
<lb n="0560c25"/>汝若說俱有因猶如三杖相依互皆有力為
<lb n="0560c26"/>俱有因。有對造色等俱起相望無力故不成
<lb n="0560c27"/>因者　此應思惟。如是三杖。為由俱起相
<lb n="0560c28"/>依力住。為由前生因緣合力令<anchor xml:id="beg0560034"/>彼<anchor xml:id="end0560034"/>三杖俱
<lb n="0560c29"/>起住耶。又現見。<anchor xml:id="beg0560035"/>彼<anchor xml:id="end0560035"/>三杖之中。亦有離三
<lb n="0561a01"/>杖外。別物繩．鉤等連。地持令住。西方<anchor xml:id="beg0561001"/>事火<anchor xml:id="end0561001"/>
<lb n="0561a02"/>外道等。將三杖行。<anchor xml:id="beg0561002"/>住<anchor xml:id="end0561002"/>即上安火灌繩上安
<lb n="0561a03"/>鉤。用繩繫三杖交立於地　經部計。三杖
<lb n="0561a04"/>住由前念繩．鉤．地。令後念三杖住也。</p>
<lb n="0561a05"/>
<p id="pT41p0561a0501">論。此亦有餘至因義得成。論主許有部俱有
<lb n="0561a06"/>因義也。繩．鉤等如同類因等。三杖相依如
<lb n="0561a07"/>俱有因也。</p>
<lb n="0561a08"/>
<p id="pT41p0561a0801">論。如是已說俱有因相。下第三明同類因
<lb n="0561a09"/>也。</p>
<p id="pT41p0561a0902" type="inline">論曰至為同類因。此總釋也。謂相似
<lb n="0561a10"/>法與相似法為同類因　准此論文。若是
<lb n="0561a11"/>與相似法為因名同類因。即同類之因名
<lb n="0561a12"/>同類因。若以相似法為因名同類因。即同
<lb n="0561a13"/>類是因名同類因。義通兩釋不及前解。</p>
<lb n="0561a14"/>
<p id="pT41p0561a1401">論。謂善五蘊至應知亦爾。此別釋也。此中
<lb n="0561a15"/>染言通其不善．有覆無記。以此二法互為
<lb n="0561a16"/>因故　言無記者。謂唯無覆無記法也有覆
<lb n="0561a17"/>無記非唯與<anchor xml:id="beg0561003"/>無<anchor xml:id="end0561003"/>記為因故。亦非唯用<anchor xml:id="begd1e42497"/>無<anchor xml:id="endd1e42497"/>
<lb n="0561a18"/>記為因故。善．染之因更無異<anchor xml:id="beg0561004"/>論<anchor xml:id="end0561004"/>。無記五蘊
<lb n="0561a19"/>異說不同。</p>
<p id="pT41p0561a1905" type="inline">論。有餘師說至四非色因。此
<lb n="0561a20"/>是第二師說　前<anchor xml:id="beg0561005"/>師<anchor xml:id="end0561005"/>說。同善五蘊等　第
<lb n="0561a21"/>二師云。五是色果。四非色因　此師意。以
<lb n="0561a22"/>色性劣故與勝為因。四蘊勝色故非色因。</p>
<lb n="0561a23"/>
<p id="pT41p0561a2301">論。有餘師說至色非四因。第三釋也
<lb n="0561a24"/>　此師意。以四蘊力勝能與五蘊為因。色蘊
<lb n="0561a25"/>勢<anchor xml:id="beg0561006"/>力<anchor xml:id="end0561006"/>劣故不為四因。</p>
<p id="pT41p0561a2509" type="inline">論。有餘師說至
<lb n="0561a26"/>皆不為因。第四釋也　此師意。以四蘊．色蘊
<lb n="0561a27"/>雖同無記。力劣異類不互為因　四說不同
<lb n="0561a28"/>既無評<anchor xml:id="beg0561007"/>文<anchor xml:id="end0561007"/>何為正說　答曰應言前說為
<lb n="0561a29"/>善。同善．染故。善．染性中。既色．四蘊展轉
<lb n="0561b01"/>為因。<anchor xml:id="beg0561008"/>因<anchor xml:id="end0561008"/>何無記業色。不與四蘊展轉為
<lb n="0561b02"/>因。違二性例　破第二師云。善心發善
<lb n="0561b03"/>色。善色<anchor xml:id="beg0561009"/>亦<anchor xml:id="end0561009"/>善<anchor xml:id="beg0561010"/>四<anchor xml:id="end0561010"/>因。無記發無記。因何四
<lb n="0561b04"/>蘊非色因　破第三師云。同類因法劣為
<lb n="0561b05"/>勝因。<anchor xml:id="begd1e42602"/>因<anchor xml:id="endd1e42602"/>何色劣非四蘊因　破第四師云。
<lb n="0561b06"/>善五蘊等色．心有異。展轉為因。無記色．心
<lb n="0561b07"/>因何相望總不成因　有人誤解婆沙。妄斷
<lb n="0561b08"/>後說為正云。諸論皆有四說。竝無評家
<lb n="0561b09"/>　今解且以後師為正　故婆沙一百三十一
<lb n="0561b10"/>云。大種與意處為幾緣。答所緣．增上。意處
<lb n="0561b11"/>與大種為幾緣。答因．增上。因者一因。謂異
<lb n="0561b12"/>熟因。增上者。如前說　解云。無記四大。既
<lb n="0561b13"/>望意處。展轉相望。不言有同類因。以此准
<lb n="0561b14"/>知。無記色蘊。望無記四蘊。展轉相望。非同
<lb n="0561b15"/>類因　今<anchor xml:id="beg0561011"/>詳<anchor xml:id="end0561011"/>。此釋未善其宗。言無記五蘊
<lb n="0561b16"/>展轉為因者。豈說一切色蘊皆展轉為因
<lb n="0561b17"/>
<anchor xml:id="beg0561012"/>耶<anchor xml:id="end0561012"/>　此說展轉為因者。謂無記業色與四
<lb n="0561b18"/>為因。非異熟生．及所長<anchor xml:id="beg0561013"/>養<anchor xml:id="end0561013"/>。婆沙<anchor xml:id="beg0561014"/>既<anchor xml:id="end0561014"/>云四
<lb n="0561b19"/>
<anchor xml:id="beg0561015"/>大<anchor xml:id="end0561015"/>。此非業色。如何成證　又論先敘正義
<lb n="0561b20"/>與善．染同。後述異師三說不定。因何將
<lb n="0561b21"/>異師說破其本宗。</p>
<p id="pT41p0561b2108" type="inline">論。又一身中至與
<lb n="0561b22"/>餘為因。釋同身異位也。同一身中前與後
<lb n="0561b23"/>因。<anchor xml:id="tnote0561016"/>非後後非前因。</p>
<p id="pT41p0561b2306" type="inline">論。若對餘身至應廣思
<lb n="0561b24"/>擇。明異身十位為因也。胎中有五位。出胎
<lb n="0561b25"/>有五位。總成十位　異身者謂過．未身　同
<lb n="0561b26"/>類者。謂根．境同類　一一與十位為因者。謂
<lb n="0561b27"/>後位生法與前位不生為因。婆沙十八評家
<lb n="0561b28"/>
<anchor xml:id="beg0561017"/>云<anchor xml:id="end0561017"/>。應作是說。餘身十位一一皆與餘身十
<lb n="0561b29"/>位。及此身十位為同類因。此身<anchor xml:id="tnote0561018"/>
<anchor xml:id="mod0561018"/>十位一一
<lb n="0561c01"/>皆與此身十位。及餘身十位為同類因。後
<lb n="0561c02"/>位已生法。與前位不生法。亦為同類因故
<lb n="0561c03"/>　此論與婆沙不同者。此論此身唯據生
<lb n="0561c04"/>說。婆沙此身兼不生說。正理論云。若就位
<lb n="0561c05"/>說。有餘師言。羯剌藍位能與十位為同類
<lb n="0561c06"/>因。頞部曇等九位。一一皆除前位與餘為
<lb n="0561c07"/>因。後位望前但有緣義。若爾最初羯剌藍色
<lb n="0561c08"/>應無有因。最後老色應無有果。故理不
<lb n="0561c09"/>然　此師與此論前說義同。就一身中據
<lb n="0561c10"/>生者說。何得輒難前位無因後位無果
<lb n="0561c11"/>　復有師言。前生十位一一皆與後生十位各
<lb n="0561c12"/>自類色為同類因。由此方隅一切外分各
<lb n="0561c13"/>於自類如應當說　同此論後說既言自
<lb n="0561c14"/>類。異類定不為因。</p>
<p id="pT41p0561c1408" type="inline">論。若不許色至因增
<lb n="0561c15"/>上等。敘異師說違本論<anchor xml:id="beg0561019"/>也<anchor xml:id="end0561019"/>。正理論云。譬喻
<lb n="0561c16"/>者說諸色決定無同類因。但由眾緣和合資
<lb n="0561c17"/>助而得生長。現從井下掘出泥中有<anchor xml:id="begd1e42770"/>芽<anchor xml:id="endd1e42770"/>
<lb n="0561c18"/>生故。非於地下曾有種<anchor xml:id="beg0561020"/>生<anchor xml:id="end0561020"/>。<anchor xml:id="begd1e42795"/>芽<anchor xml:id="endd1e42795"/>從何起。
<lb n="0561c19"/>故知色法無同類因。彼執違害本論所說。
<lb n="0561c20"/>故本論<anchor xml:id="beg0561021"/>言<anchor xml:id="end0561021"/>。過去大種未來大種因增上等。
<lb n="0561c21"/>
(更無餘因。唯<anchor xml:id="beg0561022"/>有<anchor xml:id="end0561022"/>同類因也)
彼言。我說於此無違。由增上緣
<lb n="0561c22"/>有近有遠。如次說為因．增上故。無方逃
<lb n="0561c23"/>難矯<anchor xml:id="beg0561023"/>設此言<anchor xml:id="end0561023"/>。雖似順文而實違理。又非
<lb n="0561c24"/>許色有同類因。於理於文有所違害。然
<lb n="0561c25"/>從井下掘出泥中有<anchor xml:id="beg0561024"/>芽<anchor xml:id="end0561024"/>者。彼先有種闕和
<lb n="0561c26"/>合緣未生<anchor xml:id="begd1e42853"/>芽<anchor xml:id="endd1e42853"/>等。今緣和合<anchor xml:id="begd1e42859"/>芽<anchor xml:id="endd1e42859"/>等乃<anchor xml:id="beg0561025"/>生<anchor xml:id="end0561025"/>。若
<lb n="0561c27"/>彼泥中無同類因而得生者。應生一切或
<lb n="0561c28"/>全不生。無定因故　婆沙一百三十一云。
<lb n="0561c29"/>問同趣．同地處所差別。展轉相望為有因
<lb n="0562a01"/>不。有說無<anchor xml:id="beg0562001"/>因<anchor xml:id="end0562001"/>。此不應理。應有大種是剎
<lb n="0562a02"/>那故謂五淨居所有大種。無始生死曾未起
<lb n="0562a03"/>故　准此論文。生處雖異為同類因。然左
<lb n="0562a04"/>眼不與右眼為因。身根不與餘根為因。
<lb n="0562a05"/>言前位與後位為因者。據同類說。非是羯
<lb n="0562a06"/>
<anchor xml:id="beg0562002"/>剌<anchor xml:id="end0562002"/>藍時身根與後眼等為因。</p>
<p id="pT41p0562a0612" type="inline">論。為諸
<lb n="0562a07"/>相似至為同類因。自下五部九地分別。先問
<lb n="0562a08"/>後答。<anchor xml:id="beg0562003"/>此<anchor xml:id="end0562003"/>即問也。</p>
<p id="pT41p0562a0807" type="inline">論。不爾云何至自部
<lb n="0562a09"/>自地。重問答也。先總答後別釋。</p>
<p id="pT41p0562a0913" type="inline">論。部謂
<lb n="0562a10"/>五部至無色八。開五部九地也。</p>
<p id="pT41p0562a1013" type="inline">論。此
<lb n="0562a11"/>中見苦至非餘。明五部各各自部為因也。</p>
<lb n="0562a12"/>
<p id="pT41p0562a1201">論。於中一一至皆無因義。此明五部一一
<lb n="0562a13"/>別別<anchor xml:id="beg0562004"/>九<anchor xml:id="end0562004"/>地各別為因非餘。准此論文。但言
<lb n="0562a14"/>自地．自部不簡趣．處。故知。趣．處不同。所
<lb n="0562a15"/>起煩惱皆互為因。同繫縛故。<anchor xml:id="begd1e42953"/>故<anchor xml:id="endd1e42953"/>婆沙十七
<lb n="0562a16"/>評家云。同地異處。所起煩惱展轉相縛。隨
<lb n="0562a17"/>類展轉為同類因。然除異部。五部隨眠。繫
<lb n="0562a18"/>縛分齊有差別故。</p>
<p id="pT41p0562a1808" type="inline">論。又此非一切至為
<lb n="0562a19"/>同類因。明前與後因也　前生與後生者。
<lb n="0562a20"/>謂過去前生與過去後生．及現在．未來生法。
<lb n="0562a21"/>過去後生與現在．未來生法。現在與未來生
<lb n="0562a22"/>法。皆名前生與後生也。諸不生法名不生
<lb n="0562a23"/>也。前生之法與後生不生法為因。</p>
<p id="pT41p0562a2314" type="inline">論。
<lb n="0562a24"/>云何知然。問也。</p>
<p id="pT41p0562a2407" type="inline">論。本論說故。答也。</p>
<lb n="0562a25"/>
<p id="pT41p0562a2501">論。如發智論說至皆應廣說。引本論文證
<lb n="0562a26"/>也。雖未來世至生相法。亦是前生。此中據
<lb n="0562a27"/>已生說。雖至生相未越未來。</p>
<p id="pT41p0562a2712" type="inline">論。然
<lb n="0562a28"/>即彼論作如是問言。自此已下明未來世無
<lb n="0562a29"/>同類因有六難也。一無時非因難。二染污苦
<lb n="0562b01"/>諦難。三因果決定難。四本無今有難。五非心
<lb n="0562b02"/>因法難。六染污眼識難　前四此論有文。後
<lb n="0562b03"/>二婆沙具<anchor xml:id="beg0562005"/>說<anchor xml:id="end0562005"/>。</p>
<p id="pT41p0562b0306" type="inline">論。然即彼論至<anchor xml:id="beg0562006"/>無<anchor xml:id="end0562006"/>有過。
<lb n="0562b04"/>第一難云。若未來世無同類因。至現在世
<lb n="0562b05"/>方為因者。此即有時作因。有時不作因。云
<lb n="0562b06"/>何本論作是問言。若法與彼法為因。或時
<lb n="0562b07"/>此法與彼非因耶。彼本論自答言。無時非
<lb n="0562b08"/>因。故知未來有同類因。此中因者。四緣中
<lb n="0562b09"/>因緣也。依四緣為問故。婆沙有七說不同。
<lb n="0562b10"/>一云。彼<anchor xml:id="beg0562007"/>依<anchor xml:id="end0562007"/>俱有因作論。以俱有因通有
<lb n="0562b11"/>為法。親能辨果通三世故。二云。彼依相應．
<lb n="0562b12"/>俱有二因作論。以此二因俱<anchor xml:id="beg0562008"/>遍<anchor xml:id="end0562008"/>三性。親能
<lb n="0562b13"/>辨果通三世故。三云。彼依相應．俱有．異熟
<lb n="0562b14"/>三因作論。以此三因親能辨果通三世故。
<lb n="0562b15"/>四云。彼依相應．俱有．異熟．能作四因作論。
<lb n="0562b16"/>以此四因通三世故。五云。彼依五因作論
<lb n="0562b17"/>除能作因。遍一切法皆不遮故。六云。此中
<lb n="0562b18"/>有說除遍行因。體用狹故。七云。應說彼依
<lb n="0562b19"/>六因作論。因名所表通六因故　解云此
<lb n="0562b20"/>說為正　因名所表通六因者。本論問答
<lb n="0562b21"/>既問因緣。<anchor xml:id="beg0562009"/>因<anchor xml:id="end0562009"/>名所表通六因故。能作因中
<lb n="0562b22"/>四大。造<anchor xml:id="beg0562010"/>色<anchor xml:id="end0562010"/>五因是因緣故　問既通於六因
<lb n="0562b23"/>　答<anchor xml:id="beg0562011"/>亦<anchor xml:id="end0562011"/>兼其六因。謂已作因無時不作因
<lb n="0562b24"/>故。如正理釋云。能為因後無時非因　故
<lb n="0562b25"/>准下正理<anchor xml:id="begd1e43113"/>云<anchor xml:id="endd1e43113"/>是餘<anchor xml:id="beg0562012"/>師<anchor xml:id="end0562012"/>非是評家<anchor xml:id="beg0562013"/>之<anchor xml:id="end0562013"/>義
<lb n="0562b26"/>　此論云。此依俱有．相應．異熟三因作論。與
<lb n="0562b27"/>婆沙第三說同　正理論云。如本論說。若法
<lb n="0562b28"/>與彼法為因。無時此法非彼法因。豈不過．
<lb n="0562b29"/>現與彼為因未來非因。便違此說。無違此
<lb n="0562c01"/>過。此依俱有．相應．異熟通三世因密意說
<lb n="0562c02"/>故。有餘師釋。<anchor xml:id="beg0562014"/>雖此<anchor xml:id="end0562014"/>通依六因作論。而無
<lb n="0562c03"/>有失。未來既無同類．遍行。如何可說無
<lb n="0562c04"/>時非因。未來雖無。而此意說。能為因後無
<lb n="0562c05"/>時非因。又此未來亦定應有。謂有為<anchor xml:id="beg0562015"/>法<anchor xml:id="end0562015"/>。於
<lb n="0562c06"/>正生時定能為因殄諸障故。依此<anchor xml:id="beg0562016"/>密<anchor xml:id="end0562016"/>說
<lb n="0562c07"/>無時非因。然經主言彼非善釋。以未來
<lb n="0562c08"/>
<anchor xml:id="beg0562017"/>法<anchor xml:id="end0562017"/>正生位前。非同類因後方成故。如是過
<lb n="0562c09"/>難前已釋通。謂非未來有前後故。就三世
<lb n="0562c10"/>說無時非因。意顯更無第四<anchor xml:id="beg0562018"/>時<anchor xml:id="end0562018"/>故。若爾。
<lb n="0562c11"/>等無間緣應同此說。然本論不許故。本論
<lb n="0562c12"/>言。若時此法未至已生非等無間。無斯過
<lb n="0562c13"/>失。所以者何。等無間緣據開避力。非正生
<lb n="0562c14"/>位有開避能。要已生時有開避力。若至已
<lb n="0562c15"/>滅名已開避。同類因者如種子法。於正生
<lb n="0562c16"/>位住種法中。至已生時正能取果。故因非
<lb n="0562c17"/>類等無間緣　准上正理。雖有此救未能
<lb n="0562c18"/>遣難。在未來時。因．緣二義俱未來故。何
<lb n="0562c19"/>得獨<anchor xml:id="begd1e43225"/>因<anchor xml:id="endd1e43225"/>。答云無時非因。正理自釋。與此
<lb n="0562c20"/>論同。<anchor xml:id="beg0562019"/>取<anchor xml:id="end0562019"/>婆沙第三說為正　問未來正生
<lb n="0562c21"/>位<anchor xml:id="beg0562020"/>法<anchor xml:id="end0562020"/>在餘未生法前。如何<anchor xml:id="beg0562021"/>得說<anchor xml:id="end0562021"/>無前後
<lb n="0562c22"/>耶　正理釋云。過去諸法雖皆是前。而取果
<lb n="0562c23"/>時已定前後。非未來法於正生時。作用別
<lb n="0562c24"/>餘可立前後。要至現在已生位中。方簡未
<lb n="0562c25"/>來令成後位。以已作用取彼為果。</p>
<lb n="0562c26"/>
<p id="pT41p0562c2601">論。有謂未來至無時非因。敘婆沙異說也。</p>
<lb n="0562c27"/>
<p id="pT41p0562c2701">論。彼於所難至未至已生。論主破也。</p>
<lb n="0562c28"/>
<p id="pT41p0562c2801">論。然彼<anchor xml:id="beg0562022"/>釋<anchor xml:id="end0562022"/>至非善於文。敘救破也。如文
<lb n="0562c29"/>可解。</p>
<p id="pT41p0562c2903" type="inline">論。是故應知前釋為善。結歸三
<lb n="0563a01"/>因作論為善。</p>
<p id="pT41p0563a0106" type="inline">論。若<anchor xml:id="beg0563001"/>爾<anchor xml:id="end0563001"/>至即所除法。第
<lb n="0563a02"/>二染污苦諦難也。此不正義<anchor xml:id="beg0563002"/>家<anchor xml:id="end0563002"/>誦品類足論
<lb n="0563a03"/>第三節文。與正義家不同。正義<anchor xml:id="fxT41p0563a01"/>宗云。除
<lb n="0563a04"/>未來有身見相應法。此是舉身見除相應法
<lb n="0563a05"/>也。以未來身見從過去．現在身見生故。而
<lb n="0563a06"/>不能更生有身見。未來既無同類．遍行二
<lb n="0563a07"/>因。故<anchor xml:id="beg0563003"/>知<anchor xml:id="end0563003"/>。身見望於身見<anchor xml:id="beg0563004"/>更<anchor xml:id="end0563004"/>無餘因。故舉
<lb n="0563a08"/>身見除相應法。由此但言除未來身見相
<lb n="0563a09"/>應苦諦。不言及彼。不正義<anchor xml:id="fxT41p0563a02"/>宗誦第三節文。
<lb n="0563a10"/>即加及彼二字。云除未來身見．及彼相應
<lb n="0563a11"/>法。既有及彼二字。即是兩<anchor xml:id="beg0563005"/>件<anchor xml:id="end0563005"/>除法。<anchor xml:id="beg0563006"/>身<anchor xml:id="end0563006"/>見亦
<lb n="0563a12"/>是俱句故除。即是未來身見能生身見。身見
<lb n="0563a13"/>望身見。無相應．俱有．異熟因義。既言未來
<lb n="0563a14"/>身見與身見為因。故知即是同類因也。</p>
<lb n="0563a15"/>
<p id="pT41p0563a1501">論。彼文應說至由義應知。非此是正義通
<lb n="0563a16"/>也。准未來世無前後義說除身見。應知
<lb n="0563a17"/>非也。</p>
<p id="pT41p0563a1703" type="inline">論。復云何通至所依所緣。第三因
<lb n="0563a18"/>果決定難也。</p>
<p id="pT41p0563a1806" type="inline">論。應知彼文至色等六境。
<lb n="0563a19"/>此是通也　因決定者。據四因說。不據同
<lb n="0563a20"/>類．遍行二因　果決定者。謂增上．士用．及
<lb n="0563a21"/>異熟果。非等流果。</p>
<p id="pT41p0563a2108" type="inline">論。若爾同類因。應
<lb n="0563a22"/>本無而有。第四本無今有難也。</p>
<p id="pT41p0563a2213" type="inline">論。許故
<lb n="0563a23"/>無過至果非體果。答也<anchor xml:id="beg0563007"/>然<anchor xml:id="end0563007"/>位本無<anchor xml:id="beg0563008"/>今<anchor xml:id="end0563008"/>有。非
<lb n="0563a24"/>體本無今有　此論唯有四難。正理．婆沙皆
<lb n="0563a25"/>有六難　正理云。又品類足論當云何通。
<lb n="0563a26"/>如說云何非心為因法。謂彼已入正性離
<lb n="0563a27"/>生補特伽羅初無漏心。及餘異生決定當入
<lb n="0563a28"/>正性離生者初無漏心。然彼異生未來所有
<lb n="0563a29"/>諸無漏心。皆非心為因。何故唯說彼初無
<lb n="0563b01"/>漏心　解云。異生位中<anchor xml:id="beg0563009"/>諸<anchor xml:id="end0563009"/>無<anchor xml:id="beg0563010"/>漏<anchor xml:id="end0563010"/>。皆在未
<lb n="0563b02"/>來無同類因。云何偏說初無漏心非心因
<lb n="0563b03"/>也。論既唯說初無漏心無同類因。故知未來
<lb n="0563b04"/>有同類因。正理論云。<anchor xml:id="beg0563011"/>又<anchor xml:id="end0563011"/>作是釋。彼文不
<lb n="0563b05"/>辨同類因義。何者唯辨二種異生。謂有般
<lb n="0563b06"/>涅槃法。及無般涅槃法。文雖不舉無<anchor xml:id="beg0563012"/>涅<anchor xml:id="end0563012"/>槃
<lb n="0563b07"/>法。義准理門顯示知有。謂彼既說有餘異
<lb n="0563b08"/>生決定當入正性離生。由此義准。亦有異
<lb n="0563b09"/>生決定不入正性離生。准上論文有涅槃
<lb n="0563b10"/>法名非心為因法。決定當入正性離生名
<lb n="0563b11"/>有涅槃法故。亦名非心為因法故　有人
<lb n="0563b12"/>引婆沙云。有餘師說。彼文不辨同類因義。
<lb n="0563b13"/>何者唯辨二種異生。謂有般涅槃法．及無般
<lb n="0563b14"/>涅槃法。文雖不<anchor xml:id="beg0563013"/>舉<anchor xml:id="end0563013"/>無般涅槃法。義准理門
<lb n="0563b15"/>顯示知有。謂彼既<anchor xml:id="beg0563014"/>說<anchor xml:id="end0563014"/>有餘異生決定當
<lb n="0563b16"/>入正性離生。由此義<anchor xml:id="fxT41p0563b01"/>准。亦有異生決定
<lb n="0563b17"/>不入正性離生。此即名為無涅槃法。即無
<lb n="0563b18"/>涅槃法名非心為因　有人解云。有般涅槃
<lb n="0563b19"/>法。有初無漏心。與涅槃為證得了因。名心
<lb n="0563b20"/>為因。若無般涅槃法。無初無漏心。與涅槃
<lb n="0563b21"/>為證得了因。名<anchor xml:id="beg0563015"/>非<anchor xml:id="end0563015"/>心為因　今詳。此文應
<lb n="0563b22"/>是抄寫者誤。應云有涅槃法名非心為因
<lb n="0563b23"/>
<anchor xml:id="beg0563016"/>法<anchor xml:id="end0563016"/>。若作此<anchor xml:id="beg0563017"/>解<anchor xml:id="end0563017"/>文即與舊婆沙同。亦順上
<lb n="0563b24"/>論文　論自問云。云<anchor xml:id="beg0563018"/>何<anchor xml:id="end0563018"/>非心<anchor xml:id="begd1e43576"/>因<anchor xml:id="endd1e43576"/>法。此問非
<lb n="0563b25"/>心因法也　論自答云。謂彼已入正性離生
<lb n="0563b26"/>補特伽羅初無漏心。及餘異生決定當入正
<lb n="0563b27"/>性離生者初無漏心　准此論文。二種有情
<lb n="0563b28"/>初無漏心是非心為因法　餘師釋云。既說
<lb n="0563b29"/>有餘異生決定當入正性離生。由此義准。
<lb n="0563c01"/>亦有異生決定不入正性離生。此即名為
<lb n="0563c02"/>無<anchor xml:id="begd1e43600"/>涅<anchor xml:id="endd1e43600"/>槃法　准此餘師既<anchor xml:id="begd1e43606"/>云<anchor xml:id="endd1e43606"/>論雖不舉無
<lb n="0563c03"/>
<anchor xml:id="begd1e43612"/>涅<anchor xml:id="endd1e43612"/>槃法。及云決定當入正性離生是有般
<lb n="0563c04"/>涅槃法。又決定當入正性離生是非心為因
<lb n="0563c05"/>法　准此故知。非心為因是有涅槃法。如
<lb n="0563c06"/>何得說無涅槃法名非心為因。故知說有
<lb n="0563c07"/>涅槃法名非心為因也　問<anchor xml:id="beg0563019"/>若<anchor xml:id="end0563019"/>爾何故說
<lb n="0563c08"/>有涅槃法為非心為因　答深法師釋云。涅
<lb n="0563c09"/>槃是非心。初無漏心與涅槃為因。名非心
<lb n="0563c10"/>因法。今詳。非心為因者。不用心為因。無
<lb n="0563c11"/>漏之心唯同類心與心作因緣。初無漏心無
<lb n="0563c12"/>心為因。正理論云。有餘師釋。彼文亦辨同類
<lb n="0563c13"/>
<anchor xml:id="begd1e43647"/>因<anchor xml:id="endd1e43647"/>義。然彼唯說若心畢竟非心為因。雖彼
<lb n="0563c14"/>未入正性離生者諸無漏心。皆非心為因。
<lb n="0563c15"/>然<anchor xml:id="beg0563020"/>彼<anchor xml:id="end0563020"/>若入正性離生。唯有<anchor xml:id="beg0563021"/>初<anchor xml:id="end0563021"/>無漏心是
<lb n="0563c16"/>非心為因法。餘心無不以心為因　正理
<lb n="0563c17"/>又云。識身足論當云何通。如彼論言。於過
<lb n="0563c18"/>去染污眼識所有隨眠。彼於此心。或能為因
<lb n="0563c19"/>非所隨增。或所隨增不能為因。或能為因
<lb n="0563c20"/>亦所隨增。或不能為因亦非所隨增。且能
<lb n="0563c21"/>為因非所隨增者。謂諸隨眠在此心前同
<lb n="0563c22"/>類．遍行。即彼隨眠若不緣此。設緣已斷．及
<lb n="0563c23"/>此相應隨眠已斷。為所隨增不能為因者。
<lb n="0563c24"/>謂諸隨眠在此心後同類．遍行。<anchor xml:id="beg0563022"/>即<anchor xml:id="end0563022"/>彼隨眠
<lb n="0563c25"/>緣此未斷。能<anchor xml:id="beg0563023"/>為<anchor xml:id="end0563023"/>其因亦所隨增者。謂諸隨
<lb n="0563c26"/>眠在此心前同類．遍行。即彼隨眠緣此未
<lb n="0563c27"/>斷。及此相應隨眠未斷。不能為因亦非所
<lb n="0563c28"/>隨增者。謂諸隨眠在此心後同類．遍行。即
<lb n="0563c29"/>彼隨眠若不緣此。設緣已<anchor xml:id="beg0563024"/>斷<anchor xml:id="end0563024"/>。若所餘緣。若
<lb n="0564a01"/>他隨眠。若不同界遍行隨眠。如彼過去染污
<lb n="0564a02"/>眼識。未來染污眼識亦爾。過去四句其理可
<lb n="0564a03"/>然。未來如何可立四句　解云。未來眼識
<lb n="0564a04"/>隨眠無前無後。如何得說有四句耶。正理
<lb n="0564a05"/>論云。又作是釋。彼於未來應作三句。除
<lb n="0564a06"/>所隨增不能為因。<anchor xml:id="beg0564001"/>彼<anchor xml:id="end0564001"/>無<anchor xml:id="beg0564002"/>後<anchor xml:id="end0564002"/>
<anchor xml:id="begd1e43758"/>故<anchor xml:id="endd1e43758"/>。然說未
<lb n="0564a07"/>來如過去者。顯正生時必入現在。望餘未
<lb n="0564a08"/>起可立為前。對此可說餘名後故。有餘
<lb n="0564a09"/>師釋。此說未來亦有四句。不言未來有
<lb n="0564a10"/>
<anchor xml:id="beg0564003"/>心<anchor xml:id="end0564003"/>前後同於過去。謂有同類．遍行隨眠。
<lb n="0564a11"/>在未來世。於彼未來染污眼識。緣而未斷。
<lb n="0564a12"/>是所隨增不<anchor xml:id="beg0564004"/>為<anchor xml:id="end0564004"/>因故　解云。此中說因者。
<lb n="0564a13"/>是因緣。五因隨有。皆得是因。隨增者。通相
<lb n="0564a14"/>應．所緣。隨有其一皆名隨增。此正理文與
<lb n="0564a15"/>婆沙同。</p>
<p id="pT41p0564a1504" type="inline">論。若同類因至當有何過。上
<lb n="0564a16"/>明未來世<anchor xml:id="beg0564005"/>無<anchor xml:id="end0564005"/>同類因。有六難。下明未來世
<lb n="0564a17"/>有同類因有二難一本論不說難。<anchor xml:id="beg0564006"/>二<anchor xml:id="end0564006"/>互
<lb n="0564a18"/>為因果難　當有何過。問也。</p>
<p id="pT41p0564a1811" type="inline">論。未來
<lb n="0564a19"/>若有。本論應說。此第一難也。</p>
<p id="pT41p0564a1912" type="inline">論。本論唯
<lb n="0564a20"/>說至故無有失。此是不正義家。通本論中不
<lb n="0564a21"/>說難也。本論唯說取與果因。未來無取．
<lb n="0564a22"/>與故所以不說。</p>
<p id="pT41p0564a2207" type="inline">論。無如是義至無同類
<lb n="0564a23"/>因。論主破也<anchor xml:id="beg0564007"/>夫<anchor xml:id="end0564007"/>等流果<anchor xml:id="beg0564008"/>必果<anchor xml:id="end0564008"/>後因先。未來
<lb n="0564a24"/>既無前後。如何有同類因引等流果。未來
<lb n="0564a25"/>當生前後不定。若未來世先是果者。若遇緣
<lb n="0564a26"/>先生。即因在未來果在過．現。即是已生法
<lb n="0564a27"/>為果。未生法為因。如過去法非現在果。故
<lb n="0564a28"/>知無未來法<anchor xml:id="beg0564009"/>過<anchor xml:id="end0564009"/>．現為果。果先因後故。故未
<lb n="0564a29"/>來世無同類因。</p>
<p id="pT41p0564a2907" type="inline">論。若爾異熟因至無前
<lb n="0564b01"/>後故。外人引異熟因為例難也。</p>
<p id="pT41p0564b0113" type="inline">論。無
<lb n="0564b02"/>如是失至未來非無。論主通也。如文可解
<lb n="0564b03"/>　正理論云。若爾異熟因亦勿未來有。此．彼非
<lb n="0564b04"/>類。所以者何。此同類因。與等流果善等無
<lb n="0564b05"/>別。若無<anchor xml:id="beg0564010"/>先<anchor xml:id="end0564010"/>後應互為因。既互為因。應
<lb n="0564b06"/>
<anchor xml:id="beg0564011"/>互<anchor xml:id="end0564011"/>為果。<anchor xml:id="beg0564012"/>互<anchor xml:id="end0564012"/>為因果與理相違。既無理能
<lb n="0564b07"/>遮互為<anchor xml:id="beg0564013"/>果<anchor xml:id="end0564013"/>則應<anchor xml:id="beg0564014"/>許<anchor xml:id="end0564014"/>有果在<anchor xml:id="beg0564015"/>因<anchor xml:id="end0564015"/>先。亦有
<lb n="0564b08"/>二心互為因義。是則違害發智論文　已上
<lb n="0564b09"/>即是互為因果難也。婆沙云。問若未來世
<lb n="0564b10"/>有同類因。即應二心互為因果。答如四行
<lb n="0564b11"/>相各有繫屬。餘法亦然。故無斯過。謂未來
<lb n="0564b12"/>世無常行相。有四行相應無間生。彼是所
<lb n="0564b13"/>修繫屬於此。無常行相與彼為因。彼非此
<lb n="0564b14"/>因繫屬此故。無常行相起必先故。苦．空．無
<lb n="0564b15"/>我行相亦爾。餘有為法類此應知。故無二心
<lb n="0564b16"/>互為因果。若作是說。有依第四靜慮得阿
<lb n="0564b17"/>羅漢果。能修未來九地無漏。所修無<anchor xml:id="beg0564016"/>漏<anchor xml:id="end0564016"/>皆
<lb n="0564b18"/>繫屬此。故後依餘地聖道現在前。更不<anchor xml:id="beg0564017"/>能<anchor xml:id="end0564017"/>
<lb n="0564b19"/>修未來無漏。無<anchor xml:id="beg0564018"/>餘<anchor xml:id="end0564018"/>聖道繫屬此故。應在
<lb n="0564b20"/>過．現非同類因。是則違害此中所說前生
<lb n="0564b21"/>善根。與後生者為同類因。乃至廣說。勿有
<lb n="0564b22"/>此失。<anchor xml:id="beg0564019"/>故<anchor xml:id="end0564019"/>未來世無同類因於理為善。</p>
<lb n="0564b23"/>
<p id="pT41p0564b2301">論。言同類因至定依何說。已下明無漏．有漏
<lb n="0564b24"/>為因差別。此即問也。</p>
<p id="pT41p0564b2409" type="inline">論。定依有漏至皆
<lb n="0564b25"/>互為因。答也。前說同類因唯自地者。依有
<lb n="0564b26"/>漏說。若依無漏九地展轉為因。</p>
<p id="pT41p0564b2613" type="inline">論。所
<lb n="0564b27"/>以者何。問也。所以有漏異地非因。無漏異
<lb n="0564b28"/>地互為因耶。</p>
<p id="pT41p0564b2806" type="inline">論。此於諸地至由同類故。
<lb n="0564b29"/>答所以也。一如客住故。二不墮界攝。三
<lb n="0564c01"/>非諸地愛執為已有　由此三因。地雖不
<lb n="0564c02"/>同展轉為因。由同類故。</p>
<p id="pT41p0564c0210" type="inline">論。然唯得與
<lb n="0564c03"/>至加行生故。總釋與等．勝為因也。</p>
<p id="pT41p0564c0314" type="inline">論。
<lb n="0564c04"/>且如已生至是名為等。別釋等為因也。</p>
<lb n="0564c05"/>
<p id="pT41p0564c0501">論。<anchor xml:id="beg0564020"/>又<anchor xml:id="end0564020"/>即此忍至是名為勝。別釋勝為因也。</p>
<lb n="0564c06"/>
<p id="pT41p0564c0601">論。如是廣說至更無勝故。苦法智<anchor xml:id="beg0564021"/>忍<anchor xml:id="end0564021"/>已
<lb n="0564c07"/>後諸無漏也。其無生智唯與等為因。更無
<lb n="0564c08"/>勝故。異乘聖道無因義故。盡智已下皆與
<lb n="0564c09"/>等．勝為因　正理論云。由是道諦雖地不
<lb n="0564c10"/>同展轉為因。同種類故。然非一切為一切
<lb n="0564c11"/>因。與誰為因。謂等．勝果。加行生故非為劣
<lb n="0564c12"/>因。初定聖道有依初定。乃至。有依無所有
<lb n="0564c13"/>處。二定等道應知亦爾。於依自．上有。於
<lb n="0564c14"/>依下地無。謂依初定初定聖道。與依九
<lb n="0564c15"/>定九地聖道為同類因。即此唯用依初定
<lb n="0564c16"/>道為同類因。不用依上聖道為因。以性
<lb n="0564c17"/>劣故。依第二定初定聖道。除依初定。與
<lb n="0564c18"/>依餘定九地聖道為同類因。即此唯用依
<lb n="0564c19"/>初．二定九地聖道為同類因。非依上地。乃
<lb n="0564c20"/>至。若依無所有處初定聖道。唯與依此無
<lb n="0564c21"/>所有處九地聖道為同類因。即此通用依
<lb n="0564c22"/>九地定九地聖道為同類因。如依九<anchor xml:id="beg0564022"/>定<anchor xml:id="end0564022"/>
<lb n="0564c23"/>初定聖道。餘定聖道依於九地。隨其所應
<lb n="0564c24"/>當廣思擇。</p>
<p id="pT41p0564c2405" type="inline">論。又諸已生至為同類因。
<lb n="0564c25"/>此明三道為因異也。</p>
<p id="pT41p0564c2509" type="inline">論。又於此中至為
<lb n="0564c26"/>同類因。此明利．鈍為因別也。正理論云。又
<lb n="0564c27"/>諸已生見道．修道．及無學道。隨其次第與
<lb n="0564c28"/>三．二．一為同類因。展轉為因亦不違理。
<lb n="0564c29"/>如何後生勝無漏道。能與前生劣無漏道為
<lb n="0565a01"/>同類因。而不違理。誰言後生勝為前生劣
<lb n="0565a02"/>因。前生鈍根種姓修道。與自相續未來決定
<lb n="0565a03"/>不生利根種姓見道。為同類因。何理為礙。
<lb n="0565a04"/>一切有情各別相續。法爾安立六<anchor xml:id="beg0565001"/>種<anchor xml:id="end0565001"/>種姓。
<lb n="0565a05"/>無學望前應知亦爾。然有差別。謂有前生
<lb n="0565a06"/>無學聖道。於自相續後生修道為同類因。
<lb n="0565a07"/>無學退已。於修道中可有轉生利根義
<lb n="0565a08"/>故。若爾應與本論相違。如說已知根與未
<lb n="0565a09"/>知當知根。為所緣．增上。非<anchor xml:id="beg0565002"/>因<anchor xml:id="end0565002"/>。非等無<anchor xml:id="beg0565003"/>間<anchor xml:id="end0565003"/>。
<lb n="0565a10"/>如是具知根於二根亦爾。此無相違有餘
<lb n="0565a11"/>意故。如次前說。有餘意文處處皆有。即是
<lb n="0565a12"/>此等。故應顯示有餘意文。今此文中有何
<lb n="0565a13"/>餘意。謂依後生如是根姓所攝已知根。即望
<lb n="0565a14"/>前生如是根性所攝<anchor xml:id="beg0565004"/>未知<anchor xml:id="end0565004"/>根<anchor xml:id="beg0565005"/>密<anchor xml:id="end0565005"/>作<anchor xml:id="beg0565006"/>如<anchor xml:id="end0565006"/>是
<lb n="0565a15"/>言。<anchor xml:id="beg0565007"/>為<anchor xml:id="end0565007"/>所緣．增上。非<anchor xml:id="beg0565008"/>因<anchor xml:id="end0565008"/>等無間。劣故。後生
<lb n="0565a16"/>故。此文但說已起作用。依相續轉諸無漏
<lb n="0565a17"/>根。如說有用世第一法。若爾有情各別相
<lb n="0565a18"/>續。法爾安立三乘菩提。如是亦應聲聞乘道
<lb n="0565a19"/>得作獨覺．佛乘道因。獨覺乘道作佛道因。
<lb n="0565a20"/>無斯過失。性極遠故。若已<anchor xml:id="beg0565009"/>升陟<anchor xml:id="end0565009"/>
<anchor xml:id="beg0565010"/>聲<anchor xml:id="end0565010"/>聞道
<lb n="0565a21"/>者。無容更生餘乘道故。若爾已<anchor xml:id="begd1e44264"/>升陟<anchor xml:id="endd1e44264"/>隨
<lb n="0565a22"/>信行道．隨法行道。無容更生。是則前生隨
<lb n="0565a23"/>信行道。與未來世畢竟不生隨法行道。應不
<lb n="0565a24"/>為因　<anchor xml:id="beg0565011"/>問也<anchor xml:id="end0565011"/>　亦無此失。諸鈍根<anchor xml:id="beg0565012"/>道<anchor xml:id="end0565012"/>。可
<lb n="0565a25"/>有轉<anchor xml:id="beg0565013"/>成<anchor xml:id="end0565013"/>利根道故。謂即由彼隨信行根諸
<lb n="0565a26"/>蘊相續。可有轉得屬隨法行蘊相續根。
<lb n="0565a27"/>非由已<anchor xml:id="beg0565014"/>升<anchor xml:id="end0565014"/>聲聞乘道諸蘊相續。可有轉得
<lb n="0565a28"/>獨覺．佛乘蘊相續道。依如是<anchor xml:id="beg0565015"/>義<anchor xml:id="end0565015"/>故有說言。
<lb n="0565a29"/>雖無是處而假分別。若見道中有出觀者。
<lb n="0565b01"/>隨信行道亦<anchor xml:id="beg0565016"/>有<anchor xml:id="end0565016"/>轉得隨法行根。然無出義。
<lb n="0565b02"/>故根差別與乘不同　今詳。聖道略有三
<lb n="0565b03"/>節。一種姓。二前後位。三所依地。就三之中
<lb n="0565b04"/>種姓最親。次前後位。後依諸地。所以得知
<lb n="0565b05"/>如是次第者。同依諸地修九地道。下與上
<lb n="0565b06"/>因。<anchor xml:id="tnote0565017"/>非上上非下因。就此依中上地見道。與下
<lb n="0565b07"/>地修道．及無學道為同類因。故知地疎於
<lb n="0565b08"/>位。又依鈍無學道。得與利根有學為因。故
<lb n="0565b09"/>知位<anchor xml:id="beg0565018"/>疎<anchor xml:id="end0565018"/>種姓。正理論<anchor xml:id="beg0565019"/>任<anchor xml:id="end0565019"/>細而論。俱舍論等
<lb n="0565b10"/>順其本論。</p>
<p id="pT41p0565b1005" type="inline">
<anchor xml:id="beg0565020"/>論<anchor xml:id="end0565020"/>。<anchor xml:id="beg0565021"/>上諸<anchor xml:id="beg0565022"/>地<anchor xml:id="end0565022"/>
<anchor xml:id="end0565021"/>至或等或勝。
<lb n="0565b11"/>問也。</p>
<p id="pT41p0565b1103" type="inline">論。由因增長至為未來因。答也。</p>
<lb n="0565b12"/>
<p id="pT41p0565b1201">論。為唯聖道至為因非劣。問答也。</p>
<p id="pT41p0565b1214" type="inline">論。
<lb n="0565b13"/>加行生法其體云何。問加行生體也。</p>
<p id="pT41p0565b1315" type="inline">論。
<lb n="0565b14"/>謂聞所成至為因非劣。總略答也。</p>
<p id="pT41p0565b1414" type="inline">論。如
<lb n="0565b15"/>欲界繫至以無故劣故。此指事答也。</p>
<p id="pT41p0565b1515" type="inline">論。
<lb n="0565b16"/>如是諸法至除前劣故。就同地中。聞．思．修
<lb n="0565b17"/>惠復分九品。與等．勝為因也。</p>
<p id="pT41p0565b1712" type="inline">論。生得
<lb n="0565b18"/>善法至染污亦爾。明生得善等也　正理論
<lb n="0565b19"/>云。生得善<anchor xml:id="begd1e44443"/>法<anchor xml:id="endd1e44443"/>與加行善為因。非加行善與
<lb n="0565b20"/>生得善為因。以彼劣故。又生得善亦有九
<lb n="0565b21"/>品。一<anchor xml:id="beg0565023"/>切<anchor xml:id="end0565023"/>相望展轉為因。容一一後皆現前
<lb n="0565b22"/>故。有餘師說。定一心中得一切故。然由現
<lb n="0565b23"/>行異熟九品。可施設有九品差別。染污九品
<lb n="0565b24"/>准此應知。<anchor xml:id="beg0565024"/>復<anchor xml:id="end0565024"/>由對治有九品故。可施設
<lb n="0565b25"/>有九品差別。</p>
<p id="pT41p0565b2506" type="inline">論。無覆無記至二一為
<lb n="0565b26"/>因。次明無覆無記為因差別。准義同類異
<lb n="0565b27"/>熟九品展轉為因。餘二<anchor xml:id="beg0565025"/>與<anchor xml:id="end0565025"/>等．勝為因。非
<lb n="0565b28"/>加行生。加行生故。</p>
<p id="pT41p0565b2808" type="inline">論。又欲界化心至而
<lb n="0565b29"/>無所獲。此明化心為因差別也。</p>
<p id="pT41p0565b2913" type="inline">論。因
<lb n="0565c01"/>如是義故有問言。自此已下問答分別也。</p>
<lb n="0565c02"/>
<p id="pT41p0565c0201">論。頗有已生至於一切劣。此明已生法勝。
<lb n="0565c03"/>不與未生劣為因也。</p>
<p id="pT41p0565c0309" type="inline">論。頗有一身至
<lb n="0565c04"/>未來無故。明後雖劣非前勝因。</p>
<p id="pT41p0565c0413" type="inline">論。頗
<lb n="0565c05"/>有前生至<anchor xml:id="beg0565026"/>已<anchor xml:id="end0565026"/>彼劣故。明前已生勝無漏法
<lb n="0565c06"/>非後已生劣無漏因。</p>
<lb n="0565c07"/>
<p id="pT41p0565c0701">論。如是已說同類因相。下第四明相應因
<lb n="0565c08"/>也。</p>
<p id="pT41p0565c0802" type="inline">論曰至是相應因。此出體也。即心．
<lb n="0565c09"/>心所更相隨順。共相應義名相應因。即是用
<lb n="0565c10"/>相應法為因。持業釋也　及是與相應法
<lb n="0565c11"/>為因。屬主釋也。</p>
<p id="pT41p0565c1107" type="inline">論。若爾所緣至為相應
<lb n="0565c12"/>因。此釋頌中相應。有同一所緣．同一行相．
<lb n="0565c13"/>同時．同依。然頌唯說同依。意者。由一所依
<lb n="0565c14"/>義最要故。所以偏說。</p>
<p id="pT41p0565c1409" type="inline">論。此中同言至應
<lb n="0565c15"/>知亦爾。此釋同依。<anchor xml:id="fxT41p0565c01"/>准此釋意。同所依者。是
<lb n="0565c16"/>心．心所共一所依義。所緣亦爾　有人解前
<lb n="0565c17"/>同一所依．同一所緣。云依雖有<anchor xml:id="beg0565027"/>二<anchor xml:id="end0565027"/>只依一
<lb n="0565c18"/>說。緣雖有<anchor xml:id="beg0565028"/>多<anchor xml:id="end0565028"/>且依一說者。即違此文。然
<lb n="0565c19"/>此頌中但言同依義<anchor xml:id="beg0565029"/>通<anchor xml:id="end0565029"/>。准長行釋同一剎
<lb n="0565c20"/>那　就剎那同中復有二種。一所依定同。
<lb n="0565c21"/>二現起同。所依定同者。如一剎那眼通有三
<lb n="0565c22"/>性識依。就染識中通與貪．瞋等依。然此等
<lb n="0565c23"/>法雖同一依。非相應也。故知雖同依一剎
<lb n="0565c24"/>那眼根。亦非相應義。必須現起同一剎那
<lb n="0565c25"/>方是相應。由此長行釋中。云謂若眼識。用
<lb n="0565c26"/>此剎那眼根為依。相應受等。亦即用此眼
<lb n="0565c27"/>根為依。此據剎那現起為依。由如是義
<lb n="0565c28"/>應作四句。有是同一依非同時等。謂三性
<lb n="0565c29"/>識。同於一根以為依定。起時不<anchor xml:id="beg0565030"/>同<anchor xml:id="end0565030"/>及境
<lb n="0566a01"/>不定。二起時境等雖同。而<anchor xml:id="beg0566001"/>所<anchor xml:id="end0566001"/>依異。如眾人
<lb n="0566a02"/>觀月等俱句可知。</p>
<p id="pT41p0566a0208" type="inline">
<anchor xml:id="beg0566002"/>論<anchor xml:id="end0566002"/>。相應因體至義
<lb n="0566a03"/>何差別。問也。心．心所法是相應<anchor xml:id="beg0566003"/>因體。亦俱
<lb n="0566a04"/>有因體。既是<anchor xml:id="end0566003"/>一因應無二。必應於中有其
<lb n="0566a05"/>別相。如是二因有何差別。</p>
<p id="pT41p0566a0511" type="inline">論。由互為
<lb n="0566a06"/>果義至互為因義。答別相也。<anchor xml:id="beg0566004"/>如<anchor xml:id="end0566004"/>商侶相依
<lb n="0566a07"/>共遊險道。由互相依得度險道。即是互為
<lb n="0566a08"/>果義。<anchor xml:id="beg0566005"/>亦<anchor xml:id="end0566005"/>是互為因義。即如商侶同受同作
<lb n="0566a09"/>食等事業。其中闕一皆不相應。是故極成
<lb n="0566a10"/>互為因義　問如商侶同行。闕一如何皆不
<lb n="0566a11"/>相應。此如商侶同時行者<anchor xml:id="beg0566006"/>食<anchor xml:id="end0566006"/>等<anchor xml:id="beg0566007"/>事<anchor xml:id="end0566007"/>業。住必
<lb n="0566a12"/>同<anchor xml:id="beg0566008"/>住。行必同行。食必同食。若於一人不
<lb n="0566a13"/>同<anchor xml:id="end0566008"/>所<anchor xml:id="beg0566009"/>作<anchor xml:id="end0566009"/>。<anchor xml:id="beg0566010"/>則<anchor xml:id="end0566010"/>不住。不行。不食等也　正理
<lb n="0566a14"/>云。若相應因<anchor xml:id="begd1e44734"/>則<anchor xml:id="endd1e44734"/>俱有因。此中二因義有何
<lb n="0566a15"/>別。答云。非相應因即俱有因。由此二因義
<lb n="0566a16"/>
<anchor xml:id="beg0566011"/>各<anchor xml:id="end0566011"/>別故。然即一法是相應因亦俱有因義。
<lb n="0566a17"/>差別者。不相離義是相應因。同一果義是俱
<lb n="0566a18"/>有因。又展轉力同生．住等是俱有因。若展轉
<lb n="0566a19"/>力同緣一境是相應因　准此二論。辨因
<lb n="0566a20"/>差別。故知六因辨異就用非體。其相攝亦
<lb n="0566a21"/>用非體。</p>
<lb n="0566a22"/>
<p id="pT41p0566a2201">論。如是已說相應因相。<anchor xml:id="beg0566012"/>下<anchor xml:id="end0566012"/>第五釋遍行
<lb n="0566a23"/>因也。</p>
<p id="pT41p0566a2303" type="inline">論曰至當廣分別。此出遍行因體
<lb n="0566a24"/>　謂前已生遍行諸法。出因體也　與後同
<lb n="0566a25"/>地染污諸法為遍行因。<anchor xml:id="beg0566013"/>示<anchor xml:id="end0566013"/>果體也。隨眠品
<lb n="0566a26"/>中遍<anchor xml:id="beg0566014"/>行<anchor xml:id="end0566014"/>有三。一遍隨眠五部法故。謂十一
<lb n="0566a27"/>隨眠。<anchor xml:id="beg0566015"/>二<anchor xml:id="end0566015"/>遍緣五部<anchor xml:id="begd1e44811"/>法<anchor xml:id="endd1e44811"/>。謂十一相應<anchor xml:id="begd1e44816"/>法<anchor xml:id="endd1e44816"/>。三
<lb n="0566a28"/>遍與五部染法為因<anchor xml:id="beg0566016"/>兼<anchor xml:id="end0566016"/>四相。由遍與五
<lb n="0566a29"/>部染法為因故。名遍行因　隨眠有三遍。
<lb n="0566b01"/>相應法有二遍。四相有一遍。</p>
<p id="pT41p0566b0112" type="inline">論。此與
<lb n="0566b02"/>染法至亦生長故。釋同類因外別立所以也
<lb n="0566b03"/>　此與染法為通因者。即是遍義。其同類因
<lb n="0566b04"/>唯與自部．自地為因。遍行因與自地一切
<lb n="0566b05"/>染法為因。力勢不同故別立也。亦為餘
<lb n="0566b06"/>部染法因<anchor xml:id="beg0566017"/>故<anchor xml:id="end0566017"/>　由此勢力餘部煩惱．及彼眷
<lb n="0566b07"/>屬亦生長故。釋通因也。正理論云。於自部
<lb n="0566b08"/>攝諸煩惱中。同類．遍行二因何別。由有身
<lb n="0566b09"/>見諸愛得生。諸<anchor xml:id="beg0566018"/>愛<anchor xml:id="end0566018"/>亦能生有身見。二差別
<lb n="0566b10"/>相如何可知。自部二因亦有差別。謂執我
<lb n="0566b11"/>故。能令諸<anchor xml:id="begd1e44878"/>愛<anchor xml:id="endd1e44878"/>生起堅固增廣熾盛。我見遍
<lb n="0566b12"/>緣諸<anchor xml:id="begd1e44886"/>愛<anchor xml:id="endd1e44886"/>境故。<anchor xml:id="begd1e44892"/>愛<anchor xml:id="endd1e44892"/>令我見生起堅固。而不
<lb n="0566b13"/>能令增廣熾盛。不能遍緣我見境故。由
<lb n="0566b14"/>諸遍惑展轉相望。皆<anchor xml:id="beg0566019"/>能<anchor xml:id="end0566019"/>遍緣所緣境故。一
<lb n="0566b15"/>一遍惑皆互能令生起堅固增廣熾盛。故此
<lb n="0566b16"/>二因非無差別。一時一品能為同類．遍行
<lb n="0566b17"/>二因有何差別。雖同時取二等流果。而自
<lb n="0566b18"/>部果增盛非餘。故彼二<anchor xml:id="beg0566020"/>因<anchor xml:id="end0566020"/>亦有差別　何
<lb n="0566b19"/>故云何自部增盛。由二因門所長養故。由
<lb n="0566b20"/>此為彼近生因故。令彼增廣．及熾盛故。</p>
<lb n="0566b21"/>
<p id="pT41p0566b2101">論。聖者身中至為遍行因。問也。有學聖人
<lb n="0566b22"/>遍惑已斷。豈亦用此已斷之法為修<anchor xml:id="beg0566021"/>惑<anchor xml:id="end0566021"/>因。
<lb n="0566b23"/>若亦<anchor xml:id="beg0566022"/>為<anchor xml:id="end0566022"/>因斷與不斷有何差別。</p>
<p id="pT41p0566b2313" type="inline">論。
<lb n="0566b24"/>迦濕彌羅國至見所斷為因。答也。一述毘婆
<lb n="0566b25"/>沙<anchor xml:id="beg0566023"/>家<anchor xml:id="end0566023"/>。二引品類足證。此文初也　見所斷
<lb n="0566b26"/>與一切染<anchor xml:id="beg0566024"/>法<anchor xml:id="end0566024"/>為因。故知不簡聖身染污。</p>
<lb n="0566b27"/>
<p id="pT41p0566b2701">論。<anchor xml:id="beg0566025"/>品<anchor xml:id="end0566025"/>類足至所感異熟。此文第二品類
<lb n="0566b28"/>足論證　品類足論有三文證。此文第一。見
<lb n="0566b29"/>所斷法為因證也　謂諸染法既竝皆以見
<lb n="0566c01"/>斷為因。聖人身中染法亦是諸染法故。故知
<lb n="0566c02"/>亦用見<anchor xml:id="beg0566026"/>斷<anchor xml:id="end0566026"/>為因。</p>
<p id="pT41p0566c0207" type="inline">論。云何無記至及不
<lb n="0566c03"/>善法。此是第二無記為因證也。遍行之中身．
<lb n="0566c04"/>邊二見。是染無記．及四無記。俱是無記。既
<lb n="0566c05"/>言謂諸無記有為法。即是攝一切染．不染
<lb n="0566c06"/>無記盡。又云及不善法。即是攝一切不善
<lb n="0566c07"/>法盡。既染無記．及不善法皆用無記為因。
<lb n="0566c08"/>故知聖人身中諸染污法。亦用身．邊二見為
<lb n="0566c09"/>遍行因。</p>
<p id="pT41p0566c0904" type="inline">論。或有苦諦至諸餘染污苦諦。
<lb n="0566c10"/>第三染污苦諦證也。此中取從身見生不
<lb n="0566c11"/>與身見為因<anchor xml:id="beg0566027"/>而<anchor xml:id="end0566027"/>證也。謂一切<anchor xml:id="beg0566028"/>染<anchor xml:id="end0566028"/>法皆從
<lb n="0566c12"/>身見生。一分却與身見為因。一分不與
<lb n="0566c13"/>身見為因。聖人身中<anchor xml:id="begd1e45060"/>染<anchor xml:id="endd1e45060"/>法既是諸餘<anchor xml:id="beg0566029"/>染<anchor xml:id="end0566029"/>法
<lb n="0566c14"/>之數。故知從身見生。</p>
<p id="pT41p0566c1409" type="inline">論。若<anchor xml:id="beg0566030"/>爾<anchor xml:id="end0566030"/>至<anchor xml:id="beg0566031"/>染<anchor xml:id="end0566031"/>
<lb n="0566c15"/>污思。外人難也　既離欲聖人退最初起染
<lb n="0566c16"/>污思。是唯不善為因。故知聖人身中染法。
<lb n="0566c17"/>不用見道所斷身．邊二見為因。</p>
<p id="pT41p0566c1713" type="inline">論。依
<lb n="0566c18"/>未斷因至故癈不說。通也。</p>
<lb n="0566c19"/>
<p id="pT41p0566c1901">論。如是已說遍行因相。第六明異熟因也。</p>
<lb n="0566c20"/>
<p id="pT41p0566c2001">論曰至異熟法故。出異熟因體也　異
<lb n="0566c21"/>熟法者。如下廣釋　三性之中善．不善。唯
<lb n="0566c22"/>是異熟因也。無記唯非異熟因也　善有二
<lb n="0566c23"/>種。有漏是異熟因。無漏非異熟因。</p>
<p id="pT41p0566c2314" type="inline">論。
<lb n="0566c24"/>何緣無記至水所沃潤。釋所以也。無記力劣
<lb n="0566c25"/>如文可知　無漏不招異熟。有二義故。一
<lb n="0566c26"/>無漏以無愛水潤故。二不可能招繫地果
<lb n="0566c27"/>故。不善．善有漏具其三義。一力用強。二愛
<lb n="0566c28"/>水潤。三招繫地果故。是異熟因。</p>
<p id="pT41p0566c2813" type="inline">論。異
<lb n="0566c29"/>熟因義至名異熟因。兩<anchor xml:id="beg0566032"/>關<anchor xml:id="end0566032"/>問也。</p>
<p id="pT41p0566c2913" type="inline">論。義
<lb n="0567a01"/>兼兩釋<anchor xml:id="beg0567001"/>斯<anchor xml:id="end0567001"/>有何過。答也。</p>
<p id="pT41p0567a0110" type="inline">論<anchor xml:id="beg0567002"/>異<anchor xml:id="end0567002"/>熟<anchor xml:id="beg0567003"/>即<anchor xml:id="end0567003"/>
<lb n="0567a02"/>因至業之異熟。雙難兩釋　言異熟生眼
<lb n="0567a03"/>者。即是異熟即因。何得說言異熟之因。言
<lb n="0567a04"/>業之異熟者。<anchor xml:id="beg0567004"/>即<anchor xml:id="end0567004"/>不得言異熟即因。</p>
<p id="pT41p0567a0414" type="inline">論。
<lb n="0567a05"/>兩釋俱通已如前辨。答也。聖教中言業之異
<lb n="0567a06"/>熟。即是異熟之因。聖教中言異熟生眼。即是
<lb n="0567a07"/>異熟即因。由有二文義兼兩釋。</p>
<p id="pT41p0567a0713" type="inline">論。所
<lb n="0567a08"/>言異熟其義云何。問也。前<anchor xml:id="beg0567005"/>之<anchor xml:id="end0567005"/>所言不善．善
<lb n="0567a09"/>有漏是異熟法者。所言異熟其義云何。</p>
<lb n="0567a10"/>
<p id="pT41p0567a1001">論。毘婆沙師至名異熟因。引婆沙釋對餘五
<lb n="0567a11"/>因廢立名也。准此廢立<anchor xml:id="beg0567006"/>熟<anchor xml:id="end0567006"/>名。通六因所
<lb n="0567a12"/>得果時皆名熟也。<anchor xml:id="beg0567007"/>此<anchor xml:id="end0567007"/>異熟因。唯異類熟得
<lb n="0567a13"/>異熟名。自餘之因。非唯異類不名異熟。</p>
<lb n="0567a14"/>
<p id="pT41p0567a1401">論熟果不應至時有分限。已下論主破婆
<lb n="0567a15"/>沙也。<anchor xml:id="beg0567008"/>要<anchor xml:id="end0567008"/>具二義方得熟名　一由相續
<lb n="0567a16"/>轉變差別。謂異熟因經取果已。必定經停時
<lb n="0567a17"/>別力用轉變方能與果。即此轉變<anchor xml:id="beg0567009"/>是<anchor xml:id="end0567009"/>其熟義
<lb n="0567a18"/>　二由隨因勢力時有分限。亦是熟義。隨
<lb n="0567a19"/>因勢力或百年五十年等。如世間<anchor xml:id="beg0567010"/>果<anchor xml:id="end0567010"/>轉變
<lb n="0567a20"/>而熟。熟已隨其勢力分限。具斯<anchor xml:id="beg0567011"/>二<anchor xml:id="end0567011"/>義得其
<lb n="0567a21"/>熟名。</p>
<p id="pT41p0567a2103" type="inline">論。非彼俱有至即與果故。釋二
<lb n="0567a22"/>因無相續．<anchor xml:id="beg0567012"/>變轉<anchor xml:id="end0567012"/>．差別義也。以取果時即與
<lb n="0567a23"/>果故。</p>
<p id="pT41p0567a2303" type="inline">論。又非能作至時無<anchor xml:id="beg0567013"/>限<anchor xml:id="end0567013"/>故。釋三
<lb n="0567a24"/>因無隨因勢力分限。由一取果<anchor xml:id="beg0567014"/>已<anchor xml:id="end0567014"/>窮生死
<lb n="0567a25"/>際數與果<anchor xml:id="beg0567015"/>故<anchor xml:id="end0567015"/>。</p>
<p id="pT41p0567a2506" type="inline">論。由此但應至簡別餘
<lb n="0567a26"/>因。論主述自釋也。變異<anchor xml:id="beg0567016"/>而<anchor xml:id="end0567016"/>熟是異熟義。
<lb n="0567a27"/>不應如婆沙<anchor xml:id="beg0567017"/>師<anchor xml:id="end0567017"/>說。熟通五果。但異以簡
<lb n="0567a28"/>餘因。正理救云。然經主言。毘婆沙師作如
<lb n="0567a29"/>是釋。異<anchor xml:id="beg0567018"/>類<anchor xml:id="end0567018"/>
<anchor xml:id="begd1e45365"/>而<anchor xml:id="endd1e45365"/>熟是異熟義。謂異熟因唯異
<lb n="0567b01"/>類熟。俱有等因唯同類熟。能作一因兼同．異
<lb n="0567b02"/>熟。故唯此一名異熟因。乃至廣說。皆不應
<lb n="0567b03"/>理。毘婆沙師非決定說六因所得皆名熟
<lb n="0567b04"/>故。設許<anchor xml:id="beg0567019"/>爾<anchor xml:id="end0567019"/>者是果異名。亦無有失　正理
<lb n="0567b05"/>自釋云。<anchor xml:id="beg0567020"/>然<anchor xml:id="end0567020"/>異熟因或持業釋如經說異熟
<lb n="0567b06"/>生眼。或依主釋<anchor xml:id="beg0567021"/>故<anchor xml:id="end0567021"/>契經言業之異<anchor xml:id="beg0567022"/>熟<anchor xml:id="end0567022"/>。言異
<lb n="0567b07"/>熟者。或離因熟。或異因熟。此二屬果。或所
<lb n="0567b08"/>造業。至得果時變而能熟。此一屬因　又
<lb n="0567b09"/>云。此異熟因總說有二。一能牽引。二能圓
<lb n="0567b10"/>滿。且眾同分．及與命根。非不相應行獨所
<lb n="0567b11"/>
<anchor xml:id="beg0567023"/>能<anchor xml:id="end0567023"/>牽引　又云。要業牽引命．眾同分　又
<lb n="0567b12"/>云。身．語二業定不能引命．眾同分。不爾便
<lb n="0567b13"/>違契經．正理。經<anchor xml:id="beg0567024"/>言<anchor xml:id="end0567024"/>劣界思所引故。此說欲．
<lb n="0567b14"/>有命．眾同分。唯意業感非身．語業。身．語表
<lb n="0567b15"/>業眾多極微一心所<anchor xml:id="beg0567025"/>起<anchor xml:id="end0567025"/>。於中唯一引眾同
<lb n="0567b16"/>分．及與命根。餘無此能。不應理故。若許同
<lb n="0567b17"/>時共感一果。則應更互為俱有因。有對造
<lb n="0567b18"/>色為俱有因非宗所許。又非次第一一極
<lb n="0567b19"/>微。牽引命根．及眾同分。一心起故非一心
<lb n="0567b20"/>起無異功能。別引生後<anchor xml:id="begd1e45473"/>而<anchor xml:id="endd1e45473"/>無過失。非為
<lb n="0567b21"/>滿業亦有斯過。於一生中。各別能取色．香．
<lb n="0567b22"/>味等圓滿果故。依此無表亦同此釋。多遠
<lb n="0567b23"/>離體一心起故。不許互為俱有因故　准
<lb n="0567b24"/>此論文<anchor xml:id="beg0567026"/>於<anchor xml:id="end0567026"/>婆沙等論文外更立此義。引果．
<lb n="0567b25"/>滿果。及生前後力用別故。一心所引不<anchor xml:id="beg0567027"/>令<anchor xml:id="end0567027"/>
<lb n="0567b26"/>有異。同是滿果<anchor xml:id="beg0567028"/>一<anchor xml:id="end0567028"/>異熟。色等雖異力用同
<lb n="0567b27"/>故。所以同一心引。感果有異。</p>
<p id="pT41p0567b2712" type="inline">論。於欲
<lb n="0567b28"/>界中至及彼生等。自此<anchor xml:id="beg0567029"/>已<anchor xml:id="end0567029"/>下<anchor xml:id="beg0567030"/>就<anchor xml:id="end0567030"/>界明為
<lb n="0567b29"/>因感果蘊多少。於欲界中。唯是得一蘊感
<lb n="0567c01"/>一果也。得與生等同行蘊故。</p>
<p id="pT41p0567c0112" type="inline">論。有時
<lb n="0567c02"/>二蘊至及彼生得。<anchor xml:id="beg0567031"/>二<anchor xml:id="end0567031"/>蘊為因共感一果也。
<lb n="0567c03"/>色之四相與所相法。色．行別也。</p>
<p id="pT41p0567c0313" type="inline">論。有
<lb n="0567c04"/>時四蘊至及彼生等。明四蘊為因共感一
<lb n="0567c05"/>果。<anchor xml:id="beg0567032"/>心<anchor xml:id="end0567032"/>．心所無有色蘊。共一果故。</p>
<p id="pT41p0567c0513" type="inline">論。
<lb n="0567c06"/>於色界中至及彼生等。明色界也。色界有
<lb n="0567c07"/>
<anchor xml:id="beg0567033"/>二<anchor xml:id="end0567033"/>類。一蘊為因共感一果。一得。二無想定。</p>
<lb n="0567c08"/>
<p id="pT41p0567c0801">論。有時二蘊至及彼生等。明二蘊為因
<lb n="0567c09"/>也。正理論云。非於第二靜慮已上有諸表
<lb n="0567c10"/>業。無能起故。</p>
<p id="pT41p0567c1006" type="inline">論。有時四蘊至及彼生
<lb n="0567c11"/>等。明四蘊為因也。</p>
<p id="pT41p0567c1108" type="inline">論。有時五蘊至及
<lb n="0567c12"/>彼生等。明定心也。於色界中有四類不
<lb n="0567c13"/>同。</p>
<p id="pT41p0567c1302" type="inline">論。無色界中至及彼生等。明無色
<lb n="0567c14"/>界。一蘊為因唯有得．及滅定。</p>
<p id="pT41p0567c1412" type="inline">論。有時
<lb n="0567c15"/>四蘊至及<anchor xml:id="beg0567034"/>彼<anchor xml:id="end0567034"/>生等。明四蘊為因也。於無色
<lb n="0567c16"/>界唯有二類。於三界中無有三蘊為因共
<lb n="0567c17"/>感一果。有緣極少必有四蘊。無緣極多唯二
<lb n="0567c18"/>故。</p>
<p id="pT41p0567c1802" type="inline">論。有業唯感至即命根等。自下明業
<lb n="0567c19"/>感處多少。准婆沙十九云。得命根．眾同分
<lb n="0567c20"/>業。彼業唯受法處異熟　准此論文。命根
<lb n="0567c21"/>等者。等取眾同分。此二皆容別業感故。又
<lb n="0567c22"/>准婆沙。命根眾同分下無等。故知得與本
<lb n="0567c23"/>法同一業感。感命根．眾同分業。定不兼
<lb n="0567c24"/>煖．識。引．滿<anchor xml:id="beg0567035"/>果業<anchor xml:id="end0567035"/>定不同故。所以因就蘊
<lb n="0567c25"/>明。果就處說者。若說共果即有一蘊．二
<lb n="0567c26"/>蘊．四蘊．五蘊別。說處共果唯有一處．二處
<lb n="0567c27"/>無多處故。說<anchor xml:id="beg0567036"/>處<anchor xml:id="end0567036"/>共因即有<anchor xml:id="beg0567037"/>二<anchor xml:id="end0567037"/>
<anchor xml:id="beg0567038"/>一<anchor xml:id="end0567038"/>乃至十
<lb n="0567c28"/>一處故。依差別多明法相故。所以共果就
<lb n="0567c29"/>蘊。共因就處<anchor xml:id="beg0567039"/>處．蘊<anchor xml:id="end0567039"/>互明其義已顯。不就
<lb n="0568a01"/>界說。</p>
<p id="pT41p0568a0103" type="inline">論。若感意處至應知亦爾。感二
<lb n="0568a02"/>處也。意與法處。即是四相．及得．心所法也
<lb n="0568a03"/>　觸法處者。得．四相也。</p>
<p id="pT41p0568a0309" type="inline">論。若感身處至
<lb n="0568a04"/>應知亦爾。明感三處　身三處者。謂身．觸．
<lb n="0568a05"/>法　觸是四<anchor xml:id="beg0568001"/>大<anchor xml:id="end0568001"/>。法是四相<anchor xml:id="beg0568002"/>等<anchor xml:id="end0568002"/>。色．香．味三應
<lb n="0568a06"/>
<anchor xml:id="beg0568003"/>知<anchor xml:id="end0568003"/>亦爾。</p>
<p id="pT41p0568a0604" type="inline">論。若感眼處至應知亦爾。明
<lb n="0568a07"/>感四處。謂眼．身．觸．法。婆沙十九復次有業
<lb n="0568a08"/>唯受一處異熟謂得命根．眾同分業。彼業
<lb n="0568a09"/>唯受法處異熟。有業唯受二處異熟。謂得
<lb n="0568a10"/>意處業。彼業唯受意處．法處異熟。得觸處
<lb n="0568a11"/>業受三處異熟。謂身處．觸處．法處。得色．香．
<lb n="0568a12"/>味處業亦爾。各受自處．觸處．法處異熟。得
<lb n="0568a13"/>眼處業受四處異熟。謂眼處．身處．觸處．法
<lb n="0568a14"/>處。得耳．鼻．舌處業亦爾。謂各受自處．身
<lb n="0568a15"/>處．觸處．法處．異熟。有餘師說。一切大種皆
<lb n="0568a16"/>生色．聲。欲界諸色不離香．味。彼作是說。
<lb n="0568a17"/>得眼處業受七處異熟。<anchor xml:id="beg0568004"/>謂<anchor xml:id="end0568004"/>眼處．身處。及
<lb n="0568a18"/>色．香．味．觸．法處異熟。得<anchor xml:id="beg0568005"/>耳<anchor xml:id="end0568005"/>．鼻．舌處業亦
<lb n="0568a19"/>爾。謂各受自處．身處。及色．香．味．觸．法處異
<lb n="0568a20"/>熟。得身處業受六處異熟。謂身處。及色．香．
<lb n="0568a21"/>味．觸．法處異熟。得色處業受五處異熟。謂
<lb n="0568a22"/>色．香．味．觸．法處異熟。得香．味．觸處業亦
<lb n="0568a23"/>爾。謂各受自處．色．香．味．觸．法處異熟。如
<lb n="0568a24"/>是<anchor xml:id="beg0568006"/>所說<anchor xml:id="end0568006"/>是定得者。不定得者其數不定。然
<lb n="0568a25"/>有業能受八處異熟。有業能受九處異熟。
<lb n="0568a26"/>有業能受十處異熟。有業能受十一處異
<lb n="0568a27"/>熟。皆除聲處　正理論云。有業唯感一處
<lb n="0568a28"/>異熟。謂感法處。即命根等。若感意處定感
<lb n="0568a29"/>二處。謂意與法。若感觸處應知亦爾。謂觸
<lb n="0568b01"/>與法。若感色處定感三處。謂色．觸．法。若
<lb n="0568b02"/>感香．味應知亦三。謂各為一。并觸與法。
<lb n="0568b03"/>若感身處定感四處。謂身．色處．觸處．法處。
<lb n="0568b04"/>若感眼處定感五處。謂眼．身．色．及觸．法
<lb n="0568b05"/>處。感耳．鼻．舌應知亦五。謂各為一。身．色．
<lb n="0568b06"/>觸．法　今詳。諸論<anchor xml:id="beg0568007"/>說<anchor xml:id="end0568007"/>不同者取意各別。諸
<lb n="0568b07"/>法相依有親有疎<anchor xml:id="beg0568008"/>一<anchor xml:id="end0568008"/>四相．本法。及相應法
<lb n="0568b08"/>等。<anchor xml:id="beg0568009"/>此<anchor xml:id="end0568009"/>皆<anchor xml:id="beg0568010"/>處<anchor xml:id="end0568010"/>互為因。是最親也　二有四大
<lb n="0568b09"/>望造色亦是次親。雖非相望<anchor xml:id="begd1e45862"/>處<anchor xml:id="endd1e45862"/>互為因。
<lb n="0568b10"/>五因<anchor xml:id="beg0568011"/>生<anchor xml:id="end0568011"/>造色故。亦定相依。異熟類者此二
<lb n="0568b11"/>
<anchor xml:id="beg0568012"/>未<anchor xml:id="end0568012"/>曾有相離故　三次有四根依身根。
<lb n="0568b12"/>雖無五因生於眼<anchor xml:id="beg0568013"/>等<anchor xml:id="end0568013"/>
<anchor xml:id="beg0568014"/>然<anchor xml:id="end0568014"/>若有四根定有
<lb n="0568b13"/>身根。自有身根非定有四根　四次有五
<lb n="0568b14"/>根依扶根境。謂有五根處若在色界定有
<lb n="0568b15"/>色．觸。若在欲界定有四境　五次有<anchor xml:id="beg0568015"/>八<anchor xml:id="end0568015"/>
<lb n="0568b16"/>微不相離義。此論．及婆沙初師依前三義
<lb n="0568b17"/>說。正理依前四義說。<anchor xml:id="begd1e45925"/>然<anchor xml:id="endd1e45925"/>說色界以決定
<lb n="0568b18"/>故。婆沙後師通五義說。<anchor xml:id="begd1e45933"/>然<anchor xml:id="endd1e45933"/>說欲界非上
<lb n="0568b19"/>界也。<anchor xml:id="beg0568016"/>然<anchor xml:id="end0568016"/>所錄婆沙初說感觸與此論不
<lb n="0568b20"/>同。應更詳撿。</p>
<p id="pT41p0568b2006" type="inline">論。有<anchor xml:id="beg0568017"/>果<anchor xml:id="end0568017"/>能感至或十一
<lb n="0568b21"/>處。明容有業決定感五．六．七．至十一也。</p>
<lb n="0568b22"/>
<p id="pT41p0568b2201">論。業或<anchor xml:id="beg0568018"/>少<anchor xml:id="end0568018"/>果至諾瞿陀等。明<anchor xml:id="beg0568019"/>因少果
<lb n="0568b23"/>多<anchor xml:id="end0568019"/>也　此中或<anchor xml:id="begd1e45986"/>少<anchor xml:id="endd1e45986"/>果者。非謂因<anchor xml:id="beg0568020"/>多<anchor xml:id="end0568020"/>果也。
<lb n="0568b24"/>欲顯少<anchor xml:id="beg0568021"/>餘<anchor xml:id="end0568021"/>多果因也。如穀．麥等。一粒之
<lb n="0568b25"/>因可得百千之果名種果少。如蓮．<anchor xml:id="beg0568022"/>石<anchor xml:id="end0568022"/>榴
<lb n="0568b26"/>等。一粒之因一<anchor xml:id="beg0568023"/>年<anchor xml:id="end0568023"/>之果。已得百千多年之
<lb n="0568b27"/>果不可稱計。</p>
<p id="pT41p0568b2706" type="inline">論。有一世業至果減因
<lb n="0568b28"/>故。就大三世明也。　如一<anchor xml:id="beg0568024"/>世<anchor xml:id="end0568024"/>造業可三世
<lb n="0568b29"/>受。無三世造業<anchor xml:id="beg0568025"/>同<anchor xml:id="end0568025"/>一世受。據引說也。勿
<lb n="0568c01"/>設劬勞果少因故。</p>
<p id="pT41p0568c0108" type="inline">論。有一念業至如
<lb n="0568c02"/>上應知。明<anchor xml:id="beg0568026"/>小<anchor xml:id="end0568026"/>三世據滿說也。此中所以如
<lb n="0568c03"/>上應知　問若爾菩薩百劫修其相報業因。
<lb n="0568c04"/>何唯一生受耶　答修多加行助一<anchor xml:id="beg0568027"/>業<anchor xml:id="end0568027"/>故
<lb n="0568c05"/>
<anchor xml:id="begd1e46087"/>然<anchor xml:id="endd1e46087"/>正感者果多於因。</p>
<p id="pT41p0568c0509" type="inline">論。<anchor xml:id="tnote0568028"/>能然異熟果
<lb n="0568c06"/>至力所引故。此明熟果必<anchor xml:id="beg0568029"/>因<anchor xml:id="end0568029"/>多時。轉變方
<lb n="0568c07"/>得熟故。</p>
<p id="pT41p0568c0704" type="inline">論。又異熟因至方能辨故。此
<lb n="0568c08"/>明感異類難。必經多時。</p>
<lb n="0568c09"/>
<p id="pT41p0568c0901">論。如是六因至故應重辨。自下<anchor xml:id="beg0568030"/>重明因世
<lb n="0568c10"/>異<anchor xml:id="end0568030"/>也。</p>
<p id="pT41p0568c1003" type="inline">論曰至理如前說。釋遍行．同類
<lb n="0568c11"/>唯<anchor xml:id="beg0568031"/>世<anchor xml:id="end0568031"/>二世。未來世無。如前已述。無前後
<lb n="0568c12"/>故。</p>
<p id="pT41p0568c1202" type="inline">論。相應俱有至皆悉遍有。明三因
<lb n="0568c13"/>也。二因同時故。異熟性異故。</p>
<p id="pT41p0568c1312" type="inline">論。頌既不
<lb n="0568c14"/>說至通三世非世。明能作因由體寬故通
<lb n="0568c15"/>三世非世也。</p>
<lb n="0568c16"/>
<p id="pT41p0568c1601">論。已說六因至對彼成因。自下大文第二明
<lb n="0568c17"/>六因對五果也。</p>
<p id="pT41p0568c1707" type="inline">論。曰至及與擇滅。此
<lb n="0568c18"/>引本論出果體也。一切有為皆得是果。無
<lb n="0568c19"/>為法中唯取擇滅。<anchor xml:id="beg0568032"/>定<anchor xml:id="end0568032"/>非擇滅非是果也。</p>
<lb n="0568c20"/>
<p id="pT41p0568c2001">論。若<anchor xml:id="beg0568033"/>爾<anchor xml:id="end0568033"/>至此為果故。此難無為合有因
<lb n="0568c21"/>也。凡立果名對於因稱。無為是果。應合有
<lb n="0568c22"/>因。</p>
<p id="pT41p0568c2202" type="inline">論。又此無為至此為因故。此難無為
<lb n="0568c23"/>合有果也。凡立因名對其果稱。無為是因
<lb n="0568c24"/>應<anchor xml:id="tnote0568034"/>名合有果。</p>
<p id="pT41p0568c2405" type="inline">論。唯有為法至非諸無為。
<lb n="0568c25"/>此總答也。有為之法是因是果。亦有因有果。
<lb n="0568c26"/>無為之法是因是果。非有因有果。</p>
<p id="pT41p0568c2614" type="inline">論所
<lb n="0568c27"/>以者何。徵所以無為不同有為有因果也。</p>
<lb n="0568c28"/>
<p id="pT41p0568c2801">論。無六因故無五果故。答也。六因．五
<lb n="0568c29"/>果外<anchor xml:id="beg0568035"/>說<anchor xml:id="end0568035"/>證得因等非無因也。有不取．與
<lb n="0569a01"/>之果。非無果也。以無六因因故言無因。以
<lb n="0569a02"/>無五果果故言無果。</p>
<p id="pT41p0569a0209" type="inline">論。何緣不許至
<lb n="0569a03"/>為能作因。難也。既無<anchor xml:id="beg0569001"/>間<anchor xml:id="end0569001"/>道力得離繫果。何
<lb n="0569a04"/>緣不許無為有能作因耶。</p>
<p id="pT41p0569a0411" type="inline">論。於生不
<lb n="0569a05"/>障至道何所作。答也。六因中能作因於生不
<lb n="0569a06"/>障名能作因。無為不生故無能作因也。</p>
<lb n="0569a07"/>
<p id="pT41p0569a0701">論。若爾誰果果義如何。此中二問。一既無
<lb n="0569a08"/>有因是誰之果名為果耶。二夫言果者是
<lb n="0569a09"/>對因義。既無有因。果義云何。</p>
<p id="pT41p0569a0912" type="inline">論。謂是
<lb n="0569a10"/>道果道力得故。答也。</p>
<p id="pT41p0569a1009" type="inline">論。若<anchor xml:id="beg0569002"/>爾<anchor xml:id="end0569002"/>至非於擇
<lb n="0569a11"/>滅故。難也。得因道生。可是道果。擇滅先有。
<lb n="0569a12"/>豈是果耶。</p>
<p id="pT41p0569a1205" type="inline">論不<anchor xml:id="beg0569003"/>爾<anchor xml:id="end0569003"/>至有差別故。答也。
<lb n="0569a13"/>道於<anchor xml:id="beg0569004"/>證<anchor xml:id="end0569004"/>滅得。及<anchor xml:id="beg0569005"/>於<anchor xml:id="end0569005"/>擇滅功能別也。</p>
<lb n="0569a14"/>
<p id="pT41p0569a1401">論。云何於得道有功能。問也。</p>
<p id="pT41p0569a1412" type="inline">論謂能生
<lb n="0569a15"/>故。答也。</p>
<p id="pT41p0569a1504" type="inline">論。云何於滅道有功能。問也。</p>
<lb n="0569a16"/>
<p id="pT41p0569a1601">論。能證故。答也。</p>
<p id="pT41p0569a1607" type="inline">論。由此理故至擇
<lb n="0569a17"/>滅為道果。結釋也。由道不能令滅生故
<lb n="0569a18"/>
<anchor xml:id="beg0569006"/>無<anchor xml:id="end0569006"/>六因<anchor xml:id="beg0569007"/>因<anchor xml:id="end0569007"/>也。由滅因道<anchor xml:id="beg0569008"/>證<anchor xml:id="end0569008"/>故。是五果中
<lb n="0569a19"/>道之果<anchor xml:id="beg0569009"/>也<anchor xml:id="end0569009"/>。</p>
<p id="pT41p0569a1905" type="inline">論。既諸無為至<anchor xml:id="beg0569010"/>能<anchor xml:id="end0569010"/>作因。問
<lb n="0569a20"/>也。夫增上果者對能作因立。無為既許無
<lb n="0569a21"/>增上果。如何可得是能作因。</p>
<p id="pT41p0569a2112" type="inline">論。以諸
<lb n="0569a22"/>無為至與果用故。答也。於他生位不為障
<lb n="0569a23"/>故名能作因。無為不障他生名能作因。名
<lb n="0569a24"/>有果者據取．與義。法至現<anchor xml:id="beg0569011"/>立<anchor xml:id="end0569011"/>方名取果。
<lb n="0569a25"/>無為離世無取．與用不名有果　故無為
<lb n="0569a26"/>法無增上果。已上述有部宗。</p>
<p id="pT41p0569a2612" type="inline">論。經部
<lb n="0569a27"/>師說至唯有為故。論主述經部宗。經部不
<lb n="0569a28"/>許無為是因。以經說故。</p>
<p id="pT41p0569a2810" type="inline">論。何處經說。
<lb n="0569a29"/>有部問也。</p>
<p id="pT41p0569a2905" type="inline">論。如有經說至識亦如是。經
<lb n="0569b01"/>部出經說也。</p>
<p id="pT41p0569b0106" type="inline">論若<anchor xml:id="beg0569012"/>爾<anchor xml:id="end0569012"/>至作所緣緣。有
<lb n="0569b02"/>部難也。經說無常因緣所生諸色。汝即謂因
<lb n="0569b03"/>唯<anchor xml:id="beg0569013"/>是<anchor xml:id="end0569013"/>有為。經中既說無常因緣生於識者。
<lb n="0569b04"/>無為亦應非所緣緣。</p>
<p id="pT41p0569b0409" type="inline">論。唯說能生故至
<lb n="0569b05"/>故不成難。答也。經說無常能生色者。乃至
<lb n="0569b06"/>能生識者皆無常。不說為識緣者皆無常
<lb n="0569b07"/>也。故不成難。</p>
<p id="pT41p0569b0706" type="inline">論。豈不亦說至為能作
<lb n="0569b08"/>因。有部類釋。經說能生是無常不廢常法。
<lb n="0569b09"/>是<anchor xml:id="beg0569014"/>何<anchor xml:id="end0569014"/>緣經說無常為能生。豈廢不障為能
<lb n="0569b10"/>作。</p>
<p id="pT41p0569b1002" type="inline">論。有契經中至不障因性。經部破
<lb n="0569b11"/>也。無為<anchor xml:id="beg0569015"/>為<anchor xml:id="end0569015"/>所緣緣有經說故。我作此釋。
<lb n="0569b12"/>不障礙因既無經說。因何得<anchor xml:id="beg0569016"/>立而<anchor xml:id="end0569016"/>妄例我
<lb n="0569b13"/>所緣緣<anchor xml:id="beg0569017"/>也<anchor xml:id="end0569017"/>。</p>
<p id="pT41p0569b1305" type="inline">論。雖無經說至無經說耶。
<lb n="0569b14"/>有部救也。</p>
<p id="pT41p0569b1405" type="inline">論。若爾何法名<anchor xml:id="beg0569018"/>為<anchor xml:id="end0569018"/>離繫。經部
<lb n="0569b15"/>問也。如經部宗擇滅無體不立為因。今汝
<lb n="0569b16"/>有部既立為因。有何別法名為離繫。</p>
<lb n="0569b17"/>
<p id="pT41p0569b1701">論。即本論中所說擇滅。有部<anchor xml:id="beg0569019"/>引<anchor xml:id="end0569019"/>論<anchor xml:id="beg0569020"/>答<anchor xml:id="end0569020"/>也。</p>
<lb n="0569b18"/>
<p id="pT41p0569b1801">論。豈不先問至開顯自性。經部責也。前界
<lb n="0569b19"/>品中問云何擇滅。謂是離繫。今此中問云何
<lb n="0569b20"/>離繫。<anchor xml:id="beg0569021"/>云<anchor xml:id="end0569021"/>是擇滅。於此自性竟不能顯。</p>
<lb n="0569b21"/>
<p id="pT41p0569b2101">論。此法自性至亦名離繫。有部釋也。擇滅無
<lb n="0569b22"/>為言不可詮。但可方便說　是善。簡虛空．
<lb n="0569b23"/>非擇滅　是<anchor xml:id="beg0569022"/>常<anchor xml:id="end0569022"/>。簡異餘有為法。顯其自性
<lb n="0569b24"/>名為擇滅亦名離繫。</p>
<p id="pT41p0569b2409" type="inline">論。經部師說至
<lb n="0569b25"/>此所無故。論主述經部宗。三種無為竝無有
<lb n="0569b26"/>物。物無立<anchor xml:id="beg0569023"/>故<anchor xml:id="end0569023"/>。</p>
<p id="pT41p0569b2606" type="inline">論。若爾何故名虛空等。
<lb n="0569b27"/>有部問也。法既無體。依何立名。既名虛空
<lb n="0569b28"/>
<anchor xml:id="beg0569024"/>及<anchor xml:id="end0569024"/>擇<anchor xml:id="beg0569025"/>滅<anchor xml:id="end0569025"/>。故知有體。</p>
<p id="pT41p0569b2808" type="inline">論。唯無所觸至此
<lb n="0569b29"/>是虛空。答。<anchor xml:id="beg0569026"/>空<anchor xml:id="end0569026"/>無體假立名也。</p>
<p id="pT41p0569b2912" type="inline">論。已起
<lb n="0569c01"/>隨眠至說名擇滅。<anchor xml:id="beg0569027"/>釋<anchor xml:id="end0569027"/>假名擇滅也。</p>
<p id="pT41p0569c0114" type="inline">論。
<lb n="0569c02"/>離簡擇力至中夭<anchor xml:id="beg0569028"/>者<anchor xml:id="end0569028"/>餘蘊。<anchor xml:id="beg0569029"/>釋<anchor xml:id="end0569029"/>假名非擇
<lb n="0569c03"/>
<anchor xml:id="beg0569030"/>滅<anchor xml:id="end0569030"/>。</p>
<p id="pT41p0569c0302" type="inline">論。餘部師說至名非擇滅。論主敘
<lb n="0569c04"/>上座部計也　彼計由慧簡擇<anchor xml:id="beg0569031"/>功<anchor xml:id="end0569031"/>能。隨眠不
<lb n="0569c05"/>生名為擇滅。隨眠闕緣不生。及苦果不生
<lb n="0569c06"/>名非擇滅。</p>
<p id="pT41p0569c0605" type="inline">論。離簡<anchor xml:id="beg0569032"/>擇<anchor xml:id="end0569032"/>力至即擇滅攝。
<lb n="0569c07"/>論主破也。隨眠．及苦不生皆由擇力故。此不
<lb n="0569c08"/>生亦擇滅攝。</p>
<p id="pT41p0569c0806" type="inline">論。有說諸法至名非擇滅。
<lb n="0569c09"/>論主述大眾部計也。此計諸有為法生已後
<lb n="0569c10"/>自<anchor xml:id="begd1e46688"/>然<anchor xml:id="endd1e46688"/>無名非擇滅。</p>
<p id="pT41p0569c1008" type="inline">論。如是所執至未
<lb n="0569c11"/>滅無故。論主破也既是無為豈得先無後有。</p>
<lb n="0569c12"/>
<p id="pT41p0569c1201">論。豈不擇滅至<anchor xml:id="tnote0569033"/>應亦亦是無常。大眾部反
<lb n="0569c13"/>難論主。經部擇滅亦<anchor xml:id="beg0569034"/>擇<anchor xml:id="end0569034"/>故後有不<anchor xml:id="beg0569035"/>生<anchor xml:id="end0569035"/>也。</p>
<lb n="0569c14"/>
<p id="pT41p0569c1401">論。非擇為先至亦是無常。論主答也。擇滅
<lb n="0569c15"/>本有。非擇為先方有擇滅。如何擇滅亦是
<lb n="0569c16"/>無常。</p>
<p id="pT41p0569c1603" type="inline">論。所以者何。此大眾部徵也。既已
<lb n="0569c17"/>起隨眠生種。滅位名為擇滅。故知未滅無
<lb n="0569c18"/>也。所以得說非<anchor xml:id="beg0569036"/>擇<anchor xml:id="end0569036"/>為先方有擇滅。</p>
<lb n="0569c19"/>
<p id="pT41p0569c1901">論。非先有擇至方有不生。論主答也。隨眠不
<lb n="0569c20"/>生非由擇有先<anchor xml:id="beg0569037"/>來<anchor xml:id="end0569037"/>自有非新有不生。</p>
<lb n="0569c21"/>
<p id="pT41p0569c2101">論。何者不生本來自有。大眾部等徵也。何者
<lb n="0569c22"/>不生先來自有。</p>
<p id="pT41p0569c2207" type="inline">論。若無<anchor xml:id="beg0569038"/>簡<anchor xml:id="end0569038"/>擇至非造不
<lb n="0569c23"/>生。論主為經部釋。隨眠種子<anchor xml:id="beg0569039"/>不<anchor xml:id="end0569039"/>生義本來
<lb n="0569c24"/>自有。若為生障不生義顯。非造不生。道但
<lb n="0569c25"/>為生障。非造不生也。</p>
<p id="pT41p0569c2509" type="inline">論。若唯不生至
<lb n="0569c26"/>豈不相違。有部難經部也。若無別<anchor xml:id="beg0569040"/>實<anchor xml:id="end0569040"/>物
<lb n="0569c27"/>
<anchor xml:id="beg0569041"/>唯<anchor xml:id="end0569041"/>法不生是涅槃者。即唯是未來有不生
<lb n="0569c28"/>法。如何經說能令過去．未來．現在眾苦永
<lb n="0569c29"/>斷。<anchor xml:id="beg0569042"/>此永斷<anchor xml:id="end0569042"/>體即是涅槃。故知於三世隨眠等
<lb n="0570a01"/>斷證得無為是涅槃也。</p>
<p id="pT41p0570a0110" type="inline">論。雖有此文至
<lb n="0570a02"/>名眾苦斷。經部通也。此經意說。緣過去等
<lb n="0570a03"/>煩惱。斷故名眾苦斷。非謂斷過去．現在煩
<lb n="0570a04"/>惱名眾苦斷。</p>
<p id="pT41p0570a0406" type="inline">論。如世尊<anchor xml:id="beg0570001"/>說<anchor xml:id="end0570001"/>至義亦應
<lb n="0570a05"/>然。引例釋也。<anchor xml:id="beg0570002"/>如<anchor xml:id="end0570002"/>煩惱非色緣色等故。名
<lb n="0570a06"/>為色等。煩惱非過去等緣過去等故名過
<lb n="0570a07"/>去等。</p>
<p id="pT41p0570a0703" type="inline">論。設有餘經至義亦無違。准此
<lb n="0570a08"/>通餘經也。</p>
<p id="pT41p0570a0805" type="inline">論。或此經中至應知亦爾者。
<lb n="0570a09"/>更別釋也。謂斷過．現所薰種故名斷過．現。
<lb n="0570a10"/>如十八愛行過去世起者。依過去生說。未
<lb n="0570a11"/>來．現在應知亦爾。</p>
<p id="pT41p0570a1108" type="inline">論。如是二世至說名
<lb n="0570a12"/>業盡。舉法釋也。<anchor xml:id="beg0570003"/>由<anchor xml:id="end0570003"/>過去．現在生煩惱熏
<lb n="0570a13"/>成種子。由道力故彼種子斷。此過．現所薰
<lb n="0570a14"/>種子斷時。名過．現生煩惱<anchor xml:id="beg0570004"/>斷<anchor xml:id="end0570004"/>也。此即果斷
<lb n="0570a15"/>說因斷也。如異熟盡時說名業盡。</p>
<p id="pT41p0570a1514" type="inline">論。
<lb n="0570a16"/>未來眾苦至說名為斷。此釋未來斷也。</p>
<lb n="0570a17"/>
<p id="pT41p0570a1701">論。若異此者至為令其滅。經部更難有部。過
<lb n="0570a18"/>去已滅。現在正滅。何用修道令其滅也
<lb n="0570a19"/>　論。若無為法至立為第一。<anchor xml:id="beg0570005"/>有部難也。凡稱
<lb n="0570a20"/>第一<anchor xml:id="end0570005"/>皆說有法。法既非有。如何得說為第
<lb n="0570a21"/>一耶。如石女之兒。豈得說為此兒第一。</p>
<lb n="0570a22"/>
<p id="pT41p0570a2201">論。我亦不說至此為第一。經部釋也。如
<lb n="0570a23"/>說此聲有先非有等。即此非<anchor xml:id="beg0570006"/>有<anchor xml:id="end0570006"/>不是有。
<lb n="0570a24"/>故有義得成。非是有體。一切有．非有<anchor xml:id="beg0570007"/>中<anchor xml:id="end0570007"/>此
<lb n="0570a25"/>最可稱<anchor xml:id="beg0570008"/>歎<anchor xml:id="end0570008"/>。故經歎<anchor xml:id="beg0570009"/>說此<anchor xml:id="end0570009"/>為第一。</p>
<p id="pT41p0570a2513" type="inline">論。
<lb n="0570a26"/>若無為法至名滅聖諦。有部轉難。凡言稱諦
<lb n="0570a27"/>是其實義。既稱滅諦如何非有。</p>
<p id="pT41p0570a2713" type="inline">論。且
<lb n="0570a28"/>言聖諦至義有何違。經部釋也　言聖諦實
<lb n="0570a29"/>者。見無顛倒名之為實。謂有見其有。無
<lb n="0570b01"/>見其無。聖見有．無不顛倒故名為聖諦。
<lb n="0570b02"/>非是有別體性名為實也。</p>
<p id="pT41p0570b0211" type="inline">論。如何非
<lb n="0570b03"/>有至第三聖諦。有部轉難。凡論數物須有
<lb n="0570b04"/>體性。滅既非有何成第<anchor xml:id="beg0570010"/>三<anchor xml:id="end0570010"/>。</p>
<p id="pT41p0570b0411" type="inline">論。第二無
<lb n="0570b05"/>間至故成第三。經部答也。聖人見第<anchor xml:id="beg0570011"/>二<anchor xml:id="end0570011"/>諦
<lb n="0570b06"/>後見此滅故。說第二諦後說此滅故名為
<lb n="0570b07"/>第三。非要有體方名第三。</p>
<p id="pT41p0570b0711" type="inline">論。若無為
<lb n="0570b08"/>法至應緣<anchor xml:id="beg0570012"/>無境<anchor xml:id="end0570012"/>。有部轉難。若無為法唯是無
<lb n="0570b09"/>者。如緣虛空．及涅槃識應緣無境。境既
<lb n="0570b10"/>
<anchor xml:id="beg0570013"/>是<anchor xml:id="end0570013"/>無如何生<anchor xml:id="beg0570014"/>識<anchor xml:id="end0570014"/>。無所<anchor xml:id="tnote0570015"/>扶杖故。</p>
<p id="pT41p0570b1011" type="inline">論。此緣
<lb n="0570b11"/>無境至當廣思擇。指後述也。</p>
<p id="pT41p0570b1112" type="inline">論。若許無
<lb n="0570b12"/>為至當有何失。有部問也。</p>
<p id="pT41p0570b1211" type="inline">論。復有何德。
<lb n="0570b13"/>經部師<anchor xml:id="beg0570016"/>反<anchor xml:id="end0570016"/>問也。</p>
<p id="pT41p0570b1307" type="inline">論。許便擁護至是名
<lb n="0570b14"/>為德。有部答也。</p>
<p id="pT41p0570b1407" type="inline">論。若有可護至是名為
<lb n="0570b15"/>失。經部彈有部德。及出有部失也。</p>
<p id="pT41p0570b1514" type="inline">論。
<lb n="0570b16"/>所以者何。有部徵也。所以實有<anchor xml:id="beg0570017"/>朋<anchor xml:id="end0570017"/>虛妄計。</p>
<lb n="0570b17"/>
<p id="pT41p0570b1701">論。此非有體至如眼．耳等。經部出無現．
<lb n="0570b18"/>比二量過也。一無二量失。二違彼事滅失
<lb n="0570b19"/>　違二量者。謂無如色．受等現量可知。
<lb n="0570b20"/>如眼．耳等以有用故比量可知。</p>
<p id="pT41p0570b2013" type="inline">論。又
<lb n="0570b21"/>若別有至名為滅故。經部更以<anchor xml:id="beg0570018"/>違<anchor xml:id="end0570018"/>第六轉
<lb n="0570b22"/>聲彼事滅<anchor xml:id="beg0570019"/>破<anchor xml:id="end0570019"/>　如說色滅唯遮色有非別
<lb n="0570b23"/>有物　言煩惱滅。故<anchor xml:id="beg0570020"/>知<anchor xml:id="end0570020"/>唯煩惱<anchor xml:id="beg0570021"/>滅<anchor xml:id="end0570021"/>無別實
<lb n="0570b24"/>物。<anchor xml:id="beg0570022"/>如<anchor xml:id="end0570022"/>立擇滅無為與其煩惱。非是因果
<lb n="0570b25"/>不定相屬。如何得稱煩惱之滅。故知言煩
<lb n="0570b26"/>惱滅。但遮煩惱有名<anchor xml:id="beg0570023"/>言<anchor xml:id="end0570023"/>為滅。</p>
<p id="pT41p0570b2612" type="inline">論。滅
<lb n="0570b27"/>雖別有至屬於彼事。有部釋也。由煩惱繫縛
<lb n="0570b28"/>不證擇滅。煩惱斷時方得此滅。由此可言
<lb n="0570b29"/>此滅屬於此事。</p>
<p id="pT41p0570b2907" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0570024"/>云<anchor xml:id="end0570024"/>何因此滅定屬
<lb n="0570c01"/>此得。經部問也　何因此煩惱<anchor xml:id="fxT41p0570c01"/>滅屬於得也。</p>
<lb n="0570c02"/>
<p id="pT41p0570c0201">論。如契經言至<anchor xml:id="beg0570025"/>可言<anchor xml:id="end0570025"/>獲得。有部答也。既
<lb n="0570c03"/>經言獲得。故知屬得體非無也。若體是無
<lb n="0570c04"/>如何非有可名獲得。</p>
<p id="pT41p0570c0409" type="inline">論。由得對治至名
<lb n="0570c05"/>得涅槃。經部通也。即得所依永違煩惱身
<lb n="0570c06"/>故。名為獲得涅槃。</p>
<p id="pT41p0570c0608" type="inline">論。復有聖教至名
<lb n="0570c07"/>為涅槃。經部引經證也　所有眾苦至極美
<lb n="0570c08"/>妙。是本經<anchor xml:id="beg0570026"/>文<anchor xml:id="end0570026"/>　謂捨已下經部<anchor xml:id="beg0570027"/>釋也<anchor xml:id="end0570027"/>　謂
<lb n="0570c09"/>捨諸依。即上所有眾苦皆無餘斷　及一切
<lb n="0570c10"/>愛盡離染滅。釋上各別捨棄．離染滅．靜息．
<lb n="0570c11"/>永沒．餘苦不續．不取．不生。此總釋上苦．集
<lb n="0570c12"/>永斷更不生義　此極寂靜此極美妙。是總
<lb n="0570c13"/>歎上滅功德也。即是釋經中涅槃之義。此
<lb n="0570c14"/>之不生即是苦．集不生無別實物。</p>
<p id="pT41p0570c1414" type="inline">論。
<lb n="0570c15"/>云何不許至故言不生。有部釋經。經說不
<lb n="0570c16"/>生。云何得<anchor xml:id="beg0570028"/>不知<anchor xml:id="end0570028"/>是即同別有實體擇滅名
<lb n="0570c17"/>為不生。</p>
<p id="pT41p0570c1704" type="inline">論。我等見此至依此無生。經
<lb n="0570c18"/>部破也。經<anchor xml:id="beg0570029"/>言<anchor xml:id="end0570029"/>眾苦不生。此之不生屬於眾
<lb n="0570c19"/>苦。即是苦之不生。屬<anchor xml:id="beg0570030"/>主<anchor xml:id="end0570030"/>之聲有其功力。經
<lb n="0570c20"/>言眾苦不生。<anchor xml:id="beg0570031"/>汝言不是眾苦不生<anchor xml:id="end0570031"/>。是別實
<lb n="0570c21"/>體擇滅不生。此經證汝擇滅不生第七轉聲
<lb n="0570c22"/>都無功力。經說不生何意。知是說滅不生
<lb n="0570c23"/>非苦不生。</p>
<p id="pT41p0570c2305" type="inline">論若依此言至涅槃常故。經
<lb n="0570c24"/>部徵也。若已有擇滅故名為不生。即應一
<lb n="0570c25"/>切眾生苦本不生。以擇滅涅槃<anchor xml:id="beg0570032"/>是<anchor xml:id="end0570032"/>常法故。</p>
<lb n="0570c26"/>
<p id="pT41p0570c2601">論。若依此言至依道之得。若己得故名
<lb n="0570c27"/>為不生。即應依道之得。名為不生。非擇
<lb n="0570c28"/>滅也。</p>
<p id="pT41p0570c2803" type="inline">論。故唯依道至汝應信受。經部
<lb n="0570c29"/>結歸二義。令有部<anchor xml:id="beg0570033"/>師<anchor xml:id="end0570033"/>信受<anchor xml:id="beg0570034"/>此義。由<anchor xml:id="end0570034"/>此彼
<lb n="0571a01"/>苦之滅名眾苦滅。</p>
<p id="pT41p0571a0108" type="inline">論。由此善釋至更無
<lb n="0571a02"/>所有。引經證也　故經說喻言如燈焰涅
<lb n="0571a03"/>槃心解脫亦爾。此經意說。如燈涅槃。唯燈
<lb n="0571a04"/>焰謝無別有物。如經說佛此夜滅度。</p>
<lb n="0571a05"/>
<p id="pT41p0571a0501">論。阿毘達磨至謂無體性。更引對法釋也。</p>
<lb n="0571a06"/>
<p id="pT41p0571a0601">論。毘婆沙師不許此釋。敘婆沙釋事
<lb n="0571a07"/>與經部不<anchor xml:id="beg0571001"/>同<anchor xml:id="end0571001"/>。</p>
<p id="pT41p0571a0706" type="inline">論。若爾彼釋事義云何。
<lb n="0571a08"/>徵也。</p>
<p id="pT41p0571a0803" type="inline">論。彼言事者至無因無<anchor xml:id="beg0571002"/>果<anchor xml:id="end0571002"/>。此述
<lb n="0571a09"/>婆沙屬當無為。名無事者以無因故　若
<lb n="0571a10"/>
<anchor xml:id="beg0571003"/>欲<anchor xml:id="end0571003"/>成立有部之宗。前經部難中。一一應撿
<lb n="0571a11"/>正理對經部也。</p>
<lb n="0571a12"/>
<p id="pT41p0571a1201">論。總論已竟至何因所得。已下第二對因配
<lb n="0571a13"/>果。</p>
<p id="pT41p0571a1302" type="inline">論曰至此因所得。釋頌上兩句也。
<lb n="0571a14"/>如文可解　五果次第。一異熟。二等流。三
<lb n="0571a15"/>離繫。四士用。五增上　此果次第狹者先說
<lb n="0571a16"/>廣者後說。因即廣者先說狹者後說。由此前
<lb n="0571a17"/>因對其後果。由第三離繫非六因得此中
<lb n="0571a18"/>不論。與士用果少相<anchor xml:id="beg0571004"/>濫<anchor xml:id="end0571004"/>故次士用之前。及
<lb n="0571a19"/>狹於士用果非士用後。故於五<anchor xml:id="beg0571005"/>數<anchor xml:id="end0571005"/>之中列
<lb n="0571a20"/>在士用果前。不同四果廣狹次第。所以非
<lb n="0571a21"/>
<anchor xml:id="beg0571006"/>次<anchor xml:id="end0571006"/>異熟之後。</p>
<p id="pT41p0571a2106" type="inline">論。增上之果名增上果。
<lb n="0571a22"/>此釋名也。准下論文增上之果名增上果。
<lb n="0571a23"/>以論說因名增上故。</p>
<p id="pT41p0571a2309" type="inline">論。唯無障住<anchor xml:id="beg0571007"/>有<anchor xml:id="end0571007"/>
<lb n="0571a24"/>何增上。<anchor xml:id="beg0571008"/>問也。能作之因唯無障住。既無力
<lb n="0571a25"/>用有何增上<anchor xml:id="end0571008"/>。</p>
<p id="pT41p0571a2506" type="inline">論。即由無障至如應當思。
<lb n="0571a26"/>答也　答中有二。一以無障釋。二以有用
<lb n="0571a27"/>釋　以無障。通與一切為能作因故。名為
<lb n="0571a28"/>增上　有用<anchor xml:id="beg0571009"/>增上<anchor xml:id="end0571009"/>如文可<anchor xml:id="beg0571010"/>解<anchor xml:id="end0571010"/>。</p>
<p id="pT41p0571a2811" type="inline">論。同類
<lb n="0571a29"/>遍行至皆似因故。釋第三句　同類．遍行因
<lb n="0571b01"/>俱是相似。力用少異分為二因。果但酬因不
<lb n="0571b02"/>辨力用。但據似因名等流果。後等前流
<lb n="0571b03"/>名為等流。等流即果名等流果。</p>
<p id="pT41p0571b0313" type="inline">論。俱
<lb n="0571b04"/>有相應至名士用果。釋第四句。相應．俱有之
<lb n="0571b05"/>法。有力用故名為士用。士用之果名士用
<lb n="0571b06"/>果。非越<anchor xml:id="beg0571011"/>出<anchor xml:id="end0571011"/>體有別士用。即此士用所得
<lb n="0571b07"/>名士用果。</p>
<p id="pT41p0571b0705" type="inline">論。此士用名為目何法。問
<lb n="0571b08"/>也。</p>
<p id="pT41p0571b0802" type="inline">論。即<anchor xml:id="beg0571012"/>同<anchor xml:id="end0571012"/>
<anchor xml:id="beg0571013"/>諸<anchor xml:id="end0571013"/>法至得士用名。如文可
<lb n="0571b09"/>解。</p>
<p id="pT41p0571b0902" type="inline">論。如世間說至醉象將軍舉喻<anchor xml:id="beg0571014"/>釋
<lb n="0571b10"/>也<anchor xml:id="end0571014"/>。此<anchor xml:id="beg0571015"/>諸<anchor xml:id="end0571015"/>法作用名為士用。從似得名　如
<lb n="0571b11"/>
<anchor xml:id="beg0571016"/>藥<anchor xml:id="end0571016"/>
<anchor xml:id="beg0571017"/>菓<anchor xml:id="end0571017"/>實非鴉足。似鴉足故名為鴉足。將
<lb n="0571b12"/>軍實非醉象。似醉象故名為醉象　正理
<lb n="0571b13"/>論云。名士用果此有四種。俱生．無間．隔越．
<lb n="0571b14"/>不生。言俱生者。謂同一時更互為因力所
<lb n="0571b15"/>生起。言無間者。謂次後時由前念因力所
<lb n="0571b16"/>生起。如世第一法生苦法智忍。言隔越者。
<lb n="0571b17"/>謂<anchor xml:id="beg0571018"/>隔<anchor xml:id="end0571018"/>遠時展轉為因力所生起。如農夫等
<lb n="0571b18"/>於穀麥等。言不生者。所謂涅槃。由無間道
<lb n="0571b19"/>力所得故。此既不生。如何可說彼力生故
<lb n="0571b20"/>名士用果。現見於得亦說生名。如說我財
<lb n="0571b21"/>生。是我得財義。若無間道斷諸隨眠所證
<lb n="0571b22"/>擇滅。如是擇滅名離繫果．及士用果。若無
<lb n="0571b23"/>間道不斷隨眠。重證本時所證擇滅。如是
<lb n="0571b24"/>擇滅非離繫果。唯士用果。謂全未離欲界
<lb n="0571b25"/>貪者入見道時苦法智忍。斷十隨眠所證
<lb n="0571b26"/>擇滅。如是擇滅名離繫果．及士用果。若全
<lb n="0571b27"/>已離欲界貪者。入見道時苦法智忍。不斷
<lb n="0571b28"/>隨眠證本擇滅。如是擇滅非離繫果。先離
<lb n="0571b29"/>繫故是士用果。由此忍力更起餘得而重
<lb n="0571c01"/>證故。若分已離欲界貪者。入見道時。苦法
<lb n="0571c02"/>智忍。於十隨眠有斷．不斷。所證擇滅有新．
<lb n="0571c03"/>有本。如其次第二果．一果。如是乃至道法
<lb n="0571c04"/>智忍。若全未離．已離．分離欲界貪者。於八
<lb n="0571c05"/>隨眠全斷．不斷。分斷．不<anchor xml:id="beg0571019"/>斷<anchor xml:id="end0571019"/>。所證擇滅有新。
<lb n="0571c06"/>有本。及有新．本。如其次第二果．一果。二
<lb n="0571c07"/>果．一果義如前釋　准上論文。前念因力
<lb n="0571c08"/>生後法者。非唯等無間<anchor xml:id="beg0571020"/>緣<anchor xml:id="end0571020"/>世第一法生苦
<lb n="0571c09"/>忍等。<anchor xml:id="beg0571021"/>取<anchor xml:id="end0571021"/>前生後力用。非唯取等無間緣。
<lb n="0571c10"/>離緣用外理<anchor xml:id="beg0571022"/>合<anchor xml:id="end0571022"/>更有力故。若不爾者即不
<lb n="0571c11"/>應說生等亦是世第一法。顯宗論云。<anchor xml:id="beg0571023"/>俱<anchor xml:id="end0571023"/>士
<lb n="0571c12"/>用<anchor xml:id="beg0571024"/>果<anchor xml:id="end0571024"/>定有又勝<anchor xml:id="beg0571025"/>
(二義。一定<anchor xml:id="beg0571026"/>有<anchor xml:id="end0571026"/>。<anchor xml:id="beg0571027"/>二<anchor xml:id="end0571027"/>又勝)
<anchor xml:id="end0571025"/>故說相應俱有
<lb n="0571c13"/>因得。無間隔越或有或無。設有非勝。又濫
<lb n="0571c14"/>餘果。是故不言餘因所得。</p>
<p id="pT41p0571c1411" type="inline">論。為唯此
<lb n="0571c15"/>二至為餘亦然。<anchor xml:id="beg0571028"/>問<anchor xml:id="end0571028"/>也。為唯相應．俱有有士
<lb n="0571c16"/>用果。為餘四因亦有士用。</p>
<p id="pT41p0571c1611" type="inline">論。有<anchor xml:id="beg0571029"/>說<anchor xml:id="end0571029"/>至
<lb n="0571c17"/>異熟不爾。敘<anchor xml:id="beg0571030"/>異<anchor xml:id="end0571030"/>說也。此說唯除異熟因皆
<lb n="0571c18"/>有士用果　此師意說。士用果唯俱生．無
<lb n="0571c19"/>間。不許隔越　同類因等。竝有無間士用
<lb n="0571c20"/>力故　異熟即<anchor xml:id="beg0571031"/>無。是<anchor xml:id="end0571031"/>故除之　士用果中亦
<lb n="0571c21"/>有離繫。此中說六因得故不說離繫。</p>
<lb n="0571c22"/>
<p id="pT41p0571c2201">論。有<anchor xml:id="beg0571032"/>餘<anchor xml:id="end0571032"/>師說至所<anchor xml:id="beg0571033"/>收<anchor xml:id="end0571033"/>果實。第二師說。亦許
<lb n="0571c23"/>隔越有士用力由此異熟因力亦有士用
<lb n="0571c24"/>果也　入阿毘達<anchor xml:id="beg0571034"/>磨<anchor xml:id="end0571034"/>第二釋五果名云。果
<lb n="0571c25"/>不似因故名為異。熟謂成熟。堪受用故。果
<lb n="0571c26"/>即異熟名異熟果　果似因故說名為等。從
<lb n="0571c27"/>因生故復說為流。果即等流名等流果
<lb n="0571c28"/>　擇滅無為名<anchor xml:id="beg0571035"/>離<anchor xml:id="end0571035"/>繫果。此<anchor xml:id="beg0571036"/>由<anchor xml:id="end0571036"/>道得。非道所
<lb n="0571c29"/>生。果即離繫名離繫果<anchor xml:id="tnote0571037"/>
(已上三果持業釋也)
　又云。由
<lb n="0572a01"/>此勢力彼得生故。此名士用。彼名為果。士
<lb n="0572a02"/>用<anchor xml:id="beg0572001"/>因<anchor xml:id="end0572001"/>從喻得名。士用果是士用之果　又
<lb n="0572a03"/>云。由前增上後法得生。增上之果名增上
<lb n="0572a04"/>果<anchor xml:id="beg0572002"/>
(已上二果屬主釋也)
<anchor xml:id="end0572002"/>　論既此釋。無煩更解。</p>
<lb n="0572a05"/>
<p id="pT41p0572a0501">論。異熟等果其相云何。自下兩頌辨五果
<lb n="0572a06"/>相。</p>
<p id="pT41p0572a0602" type="inline">論曰至有異熟果。此第一異熟果相
<lb n="0572a07"/>　無覆無記法中有異熟者。明性唯<anchor xml:id="beg0572003"/>是<anchor xml:id="end0572003"/>無覆
<lb n="0572a08"/>無記。若異熟果是其善惡。即所造業無受盡
<lb n="0572a09"/>期。故異熟果唯是無覆無記中攝。</p>
<p id="pT41p0572a0914" type="inline">論。為
<lb n="0572a10"/>此亦通至及所長養。問也　此中有三。一情．
<lb n="0572a11"/>非情。二等<anchor xml:id="beg0572004"/>流<anchor xml:id="end0572004"/>非等<anchor xml:id="begd1e47924"/>流<anchor xml:id="endd1e47924"/>。三長養．非長養。</p>
<lb n="0572a12"/>
<p id="pT41p0572a1201">論。應知唯是有記所生。略答三問。體是無
<lb n="0572a13"/>記從<anchor xml:id="beg0572005"/>有<anchor xml:id="end0572005"/>記生<anchor xml:id="beg0572006"/>故<anchor xml:id="end0572006"/>。即知非是等流．及所長
<lb n="0572a14"/>養。此二因果必同類故。亦證此法唯有情。</p>
<lb n="0572a15"/>
<p id="pT41p0572a1501">論。一切不善至故名有記。<anchor xml:id="beg0572007"/>此<anchor xml:id="end0572007"/>釋有記
<lb n="0572a16"/>也。</p>
<p id="pT41p0572a1602" type="inline">論。從彼後時至名有記生。釋有記
<lb n="0572a17"/>生也。<anchor xml:id="beg0572008"/>一<anchor xml:id="end0572008"/>因是有記。果是無記。是異義　從
<lb n="0572a18"/>彼後時異熟方起非俱無間。表變異及熟義
<lb n="0572a19"/>也。</p>
<p id="pT41p0572a1902" type="inline">論。如是名為異熟果相。總<anchor xml:id="beg0572009"/>結<anchor xml:id="end0572009"/>也。</p>
<lb n="0572a20"/>
<p id="pT41p0572a2001">正理論云。豈不異熟亦以前位異熟果體為
<lb n="0572a21"/>同類因。是前異熟等流果故。則應亦說從
<lb n="0572a22"/>無記生是等流性。如何乃說從有記生非
<lb n="0572a23"/>等流性。無如是失。異熟果體由同類因相
<lb n="0572a24"/>可雜亂。由異熟因相無雜亂。是故但說從
<lb n="0572a25"/>有記生。由此准知非等流性。以等流果與
<lb n="0572a26"/>因相似有雜亂故。若異熟<anchor xml:id="beg0572010"/>果<anchor xml:id="end0572010"/>與<anchor xml:id="beg0572011"/>因<anchor xml:id="end0572011"/>相殊
<lb n="0572a27"/>無雜亂故　今詳此意。<anchor xml:id="beg0572012"/>異熟<anchor xml:id="end0572012"/>果體。雖從
<lb n="0572a28"/>同類因．俱有因．能作因．異熟因所生。然同
<lb n="0572a29"/>類因生是等流果義。俱有因生是士用果義。
<lb n="0572b01"/>能作因生是增上果義。異熟因生是<anchor xml:id="beg0572013"/>異<anchor xml:id="end0572013"/>熟果
<lb n="0572b02"/>
<anchor xml:id="beg0572014"/>義<anchor xml:id="end0572014"/>。即此異熟果<anchor xml:id="beg0572015"/>法<anchor xml:id="end0572015"/>。有等流．士用．增上．異
<lb n="0572b03"/>熟四果之義。<anchor xml:id="beg0572016"/>異<anchor xml:id="end0572016"/>熟果義非是等流．士用．增
<lb n="0572b04"/>上<anchor xml:id="beg0572017"/>果<anchor xml:id="end0572017"/>義。各取一<anchor xml:id="beg0572018"/>義<anchor xml:id="end0572018"/>
<anchor xml:id="beg0572019"/>以<anchor xml:id="end0572019"/>立名故。士用．增上
<lb n="0572b05"/>義雖是總。以總義名標別法故。因亦如此。
<lb n="0572b06"/>法體是一。據用因異。後更分別。</p>
<p id="pT41p0572b0613" type="inline">論。非
<lb n="0572b07"/>有情數至何非異熟。問也。諸增上果亦從業
<lb n="0572b08"/>生。何非異熟。</p>
<p id="pT41p0572b0806" type="inline">論。以共有故至受異熟
<lb n="0572b09"/>果。答也。如大乘說外增上果賴耶相分。各
<lb n="0572b10"/>各不同非共受也。小乘中說法體是一共
<lb n="0572b11"/>業所感。若是異熟即此<anchor xml:id="beg0572020"/>造<anchor xml:id="end0572020"/>。<anchor xml:id="beg0572021"/>餘<anchor xml:id="end0572021"/>用。不應道
<lb n="0572b12"/>理。增上果<anchor xml:id="beg0572022"/>疎<anchor xml:id="end0572022"/>許共感共用。</p>
<p id="pT41p0572b1211" type="inline">論。其增上
<lb n="0572b13"/>果至何得共受。難也。</p>
<p id="pT41p0572b1309" type="inline">論。共業生故。答
<lb n="0572b14"/>也。雖同業生<anchor xml:id="beg0572023"/>即有<anchor xml:id="end0572023"/>共業．不共業異。增上是
<lb n="0572b15"/>共業故所以共受。異熟非共業不可共受。</p>
<lb n="0572b16"/>
<p id="pT41p0572b1601">論。似自因法至遍行二因。第二釋等流
<lb n="0572b17"/>果相也　言。似自因者。謂似同類．遍行二
<lb n="0572b18"/>因。</p>
<p id="pT41p0572b1802" type="inline">論。若遍行因至名同類因。外難也。
<lb n="0572b19"/>既果似因故總名等流。二因既<anchor xml:id="beg0572024"/>等<anchor xml:id="end0572024"/>相似。何
<lb n="0572b20"/>不齊名同類因也。</p>
<p id="pT41p0572b2008" type="inline">論。此果但由至乃
<lb n="0572b21"/>名同類。答也　言。等流果似自因者。但麁相
<lb n="0572b22"/>說。以同是染．同<anchor xml:id="beg0572025"/>一地故<anchor xml:id="end0572025"/>名為相似。<anchor xml:id="beg0572026"/>非是
<lb n="0572b23"/>五部體類亦同名為相似<anchor xml:id="end0572026"/>。若<anchor xml:id="beg0572027"/>體<anchor xml:id="end0572027"/>同名<anchor xml:id="beg0572028"/>同<anchor xml:id="end0572028"/>同
<lb n="0572b24"/>類因。</p>
<p id="pT41p0572b2403" type="inline">論。故作此問至除前諸相。四句可
<lb n="0572b25"/>解。</p>
<p id="pT41p0572b2502" type="inline">論。由慧盡法至名離繫果。第三<anchor xml:id="beg0572029"/>釋<anchor xml:id="end0572029"/>
<lb n="0572b26"/>離繫果相也。滅是盡義。擇是慧義。由慧盡
<lb n="0572b27"/>法名為擇滅。即是擇滅名離繫果。</p>
<p id="pT41p0572b2714" type="inline">論。
<lb n="0572b28"/>若法因彼至如是等類。第四釋士用果相也
<lb n="0572b29"/>　如因下地加行心等。指事釋也。</p>
<p id="pT41p0572b2913" type="inline">論擇
<lb n="0572c01"/>滅應言由道力得。別釋<anchor xml:id="beg0572030"/>擇<anchor xml:id="end0572030"/>滅。道士用果。前
<lb n="0572c02"/>類是生。滅因<anchor xml:id="beg0572031"/>道<anchor xml:id="end0572031"/>得。義不同故所以別釋
<lb n="0572c03"/>　若生。若得。皆對有力名士用果。擇滅於道
<lb n="0572c04"/>離繫<anchor xml:id="beg0572032"/>縛<anchor xml:id="end0572032"/>義是離繫果。有力得義是士用果。</p>
<lb n="0572c05"/>
<p id="pT41p0572c0501">論。諸有為法至<anchor xml:id="beg0572033"/>由<anchor xml:id="end0572033"/>增上果。第五釋增
<lb n="0572c06"/>上果相也　除前已生者。謂前已生望<anchor xml:id="beg0572034"/>後<anchor xml:id="end0572034"/>已
<lb n="0572c07"/>生未生非增上果。果據取故不在因前。因
<lb n="0572c08"/>但不障故通果後　問六因．五果一體義分。
<lb n="0572c09"/>五類不同因何體性各別　答六因．五果就
<lb n="0572c10"/>用建立。用別體同。五類義門據體以分。由
<lb n="0572c11"/>斯體別。如異熟<anchor xml:id="beg0572035"/>位<anchor xml:id="end0572035"/>雖即等流。<anchor xml:id="beg0572036"/>從<anchor xml:id="end0572036"/>別立名
<lb n="0572c12"/>不據通稱。因果不爾。即一兼餘。如一邪見
<lb n="0572c13"/>是相應因亦餘五因。雖具六因而無六體。
<lb n="0572c14"/>
<anchor xml:id="beg0572037"/>六<anchor xml:id="end0572037"/>用既別亦不相攝。即將因用開合為緣。
<lb n="0572c15"/>由此因緣展轉相攝。五果亦爾。若就法體具
<lb n="0572c16"/>因多少。亦得相對明其句數。如遍行因對
<lb n="0572c17"/>同類<anchor xml:id="beg0572038"/>因<anchor xml:id="end0572038"/>四句分別。正理具述。意同不錄。</p>
<lb n="0572c18"/>
<p id="pT41p0572c1801">論。士用增上二果何殊。問也。</p>
<p id="pT41p0572c1812" type="inline">論。士用
<lb n="0572c19"/>果名至唯增上果。答也。如文可解。</p>
<lb n="0572c20"/>
<p id="pT41p0572c2001">論。於上所說至取果<anchor xml:id="beg0572039"/>與果。下<anchor xml:id="end0572039"/>一頌第三明
<lb n="0572c21"/>六因取與果也。</p>
<p id="pT41p0572c2107" type="inline">論曰至彼無用故。明取
<lb n="0572c22"/>果也。過去已取。未來無用故。唯現在能取
<lb n="0572c23"/>果也。</p>
<p id="pT41p0572c2303" type="inline">論。亦應如是至故此不說。別釋
<lb n="0572c24"/>能作因也。現在取果與五<anchor xml:id="begd1e48401"/>因<anchor xml:id="endd1e48401"/>同。於中無為
<lb n="0572c25"/>無果。所以不說。<anchor xml:id="fxT41p0572c02"/>准正理論。婆沙二說。一許
<lb n="0572c26"/>能作因過去取果。正理論唯現在取果　<anchor xml:id="beg0572040"/>正
<lb n="0572c27"/>理論云。言取果<anchor xml:id="end0572040"/>者是能引義。謂引未來令
<lb n="0572c28"/>其生等。於同體類<anchor xml:id="beg0572041"/>能<anchor xml:id="end0572041"/>為種子。於異體類
<lb n="0572c29"/>由同一果。於非一果由同性類。於異性類
<lb n="0573a01"/>而由有是自聚相續。是故一<anchor xml:id="beg0573001"/>切<anchor xml:id="end0573001"/>皆名能引。
<lb n="0573a02"/>如是能引名為取果。此取果用唯現在有
<lb n="0573a03"/>非於去．來。唯此可名有為作用。於六因
<lb n="0573a04"/>內簡去何因而言五因唯現取果。謂六因
<lb n="0573a05"/>內除能作因。此能作因何緣被簡。有餘師
<lb n="0573a06"/>說。此能作因取果．與果時無決定。故取．與
<lb n="0573a07"/>中俱不分別。彼說非理。所以者何。此因取
<lb n="0573a08"/>果無非現在。又非不取而有與義。如何乃
<lb n="0573a09"/>言時無決定。然能作因能取果者。定唯現
<lb n="0573a10"/>在。與通過．現。應如同類．遍行二因。但非一
<lb n="0573a11"/>切有增上果可取．或與。故此不說。豈不此
<lb n="0573a12"/>因能取果用亦通過去。如何乃言能取果者
<lb n="0573a13"/>定唯現在。故本論中作如是說。過去諸法為
<lb n="0573a14"/>等無間能生二心。若出無<anchor xml:id="beg0573002"/>想<anchor xml:id="end0573002"/>．滅盡定心。
<lb n="0573a15"/>由入定心現在取者。則應二定永不現前。
<lb n="0573a16"/>又非不取而有與義。故應取果亦通過去。
<lb n="0573a17"/>無如是事。入二定心唯現在時。能取二定．
<lb n="0573a18"/>及出心果。然由二定是正所求必應先起。
<lb n="0573a19"/>由此為障令出定心。非於入心無間即
<lb n="0573a20"/>起。此義於後當更分別。故上所言此因取
<lb n="0573a21"/>果無非現在。又非不取而有與義。其理極
<lb n="0573a22"/>成。然毘婆沙有如是說。其能作因取果．與
<lb n="0573a23"/>果俱通過．現。理不應然。</p>
<p id="pT41p0573a2310" type="inline">論。俱有相應
<lb n="0573a24"/>至必俱時故。明二因與果亦現在也。</p>
<p id="pT41p0573a2415" type="inline">論。
<lb n="0573a25"/>同類遍行至通於過現。二因與果通二世也。</p>
<lb n="0573a26"/>
<p id="pT41p0573a2601">論。過去可然至與等流果。問也。相應．俱
<lb n="0573a27"/>有。因<anchor xml:id="beg0573003"/>果<anchor xml:id="end0573003"/>同時。可說取時即能與果　等流
<lb n="0573a28"/>因果前後不同。如何因現取時即能與果。</p>
<lb n="0573a29"/>
<p id="pT41p0573a2901">論。有等流果至不應更與。答也。無間果生
<lb n="0573b01"/>因現在故。若果已生至現在時。因便過去
<lb n="0573b02"/>名已與果。非正與也　問俱有．相應現在
<lb n="0573b03"/>取果。爾時果法至已生位。如何說與謂果生
<lb n="0573b04"/>
<anchor xml:id="beg0573004"/>時<anchor xml:id="end0573004"/>　有說現在亦名生故。</p>
<p id="pT41p0573b0410" type="inline">論。善同類因
<lb n="0573b05"/>至應作四句。此就不相應法作句<anchor xml:id="beg0573005"/>數<anchor xml:id="end0573005"/>分別
<lb n="0573b06"/>也。</p>
<p id="pT41p0573b0602" type="inline">論。第一句者至最後所捨得。此是取
<lb n="0573b07"/>而非與句　最後所捨得者。謂斷善根時所
<lb n="0573b08"/>捨得。<anchor xml:id="beg0573006"/>有<anchor xml:id="end0573006"/>前者即是無始已來生得善得。後
<lb n="0573b09"/>者即是斷善根前最後念得名最後所捨得。
<lb n="0573b10"/>即是所捨得中已生最後念得。已生之言簡
<lb n="0573b11"/>未來也。最後之言簡已前也。未來之得未
<lb n="0573b12"/>取果故。已前之得亦與果故。</p>
<p id="pT41p0573b1212" type="inline">論。第二句
<lb n="0573b13"/>者至續者前得。此釋第二句。與果而不取也
<lb n="0573b14"/>　續善根時最初所得之者。是續善根時最
<lb n="0573b15"/>初剎那所起得也。爾時此得是所取故。舉所
<lb n="0573b16"/>取得顯前能取。與而不取前已取故。婆沙
<lb n="0573b17"/>十八云。有時與果非取果。<anchor xml:id="beg0573007"/>謂<anchor xml:id="end0573007"/>續善根時即
<lb n="0573b18"/>住過去所捨善得　論主正<anchor xml:id="beg0573008"/>云<anchor xml:id="end0573008"/>。應言爾時
<lb n="0573b19"/>續者前得。准此正文。續者前得。即是續善根
<lb n="0573b20"/>者過去世生得善得。此於爾時與而不取。
<lb n="0573b21"/>故。舉果顯因相難顯故。所以正<anchor xml:id="beg0573009"/>之<anchor xml:id="end0573009"/>。若准
<lb n="0573b22"/>正理論彈續者前得。即是前斷善根時最後
<lb n="0573b23"/>
<anchor xml:id="beg0573010"/>離<anchor xml:id="end0573010"/>身得。此得前時唯有取果未曾與果。今
<lb n="0573b24"/>得初續。唯與不取。前位無量多剎那得。皆
<lb n="0573b25"/>曾與果今更與故。所以不說　正理彈云。經
<lb n="0573b26"/>主於此謬作是言。應說爾時續者前得。今
<lb n="0573b27"/>詳彼<anchor xml:id="beg0573011"/>說<anchor xml:id="end0573011"/>理不應然。所以者何。非唯斷位
<lb n="0573b28"/>最後所捨得。與今續時初得等流果。以於斷
<lb n="0573b29"/>位先已滅得。亦與續時<anchor xml:id="beg0573012"/>得<anchor xml:id="end0573012"/>等流故。如何前
<lb n="0573c01"/>位多剎那得。為同類因皆取今得。<anchor xml:id="beg0573013"/>而<anchor xml:id="end0573013"/>於今
<lb n="0573c02"/>時但說最後一剎那得。與今得果。是故應
<lb n="0573c03"/>如本文為善　今詳。續者前得。通其兩釋。
<lb n="0573c04"/>一續者次前得。即是斷時最後捨得。二續者
<lb n="0573c05"/>前得。是續善根時已前諸得。此論若依後釋。
<lb n="0573c06"/>論主但正<anchor xml:id="beg0573014"/>其<anchor xml:id="end0573014"/>文不正<anchor xml:id="beg0573015"/>其<anchor xml:id="end0573015"/>義。即正理謬彈。
<lb n="0573c07"/>正理論師何理證知論主定依前釋。</p>
<p id="pT41p0573c0715" type="inline">論。
<lb n="0573c08"/>第三句者至謂除前相。第三<anchor xml:id="beg0573016"/>句<anchor xml:id="end0573016"/>。亦取亦與
<lb n="0573c09"/>　第四句可解。</p>
<p id="pT41p0573c0906" type="inline">論。又於不善至謂除前相。
<lb n="0573c10"/>釋不善不相應四句也。如善四句釋。</p>
<lb n="0573c11"/>
<p id="pT41p0573c1101">論。有覆無記至如理應說。釋有覆無記四句
<lb n="0573c12"/>也。於阿羅漢得時取而不與。退時與而不
<lb n="0573c13"/>取。未得亦取亦與。自餘非取非與。</p>
<p id="pT41p0573c1314" type="inline">論。
<lb n="0573c14"/>無覆無記至最後諸蘊。以無<anchor xml:id="beg0573017"/>覆<anchor xml:id="end0573017"/>無始已來相
<lb n="0573c15"/>續不斷。但與果時皆悉取果。入涅槃時後
<lb n="0573c16"/>不<anchor xml:id="beg0573018"/>續<anchor xml:id="end0573018"/>故。羅漢後蘊取而不與　先問取果
<lb n="0573c17"/>亦與果。後問與果亦取果。與果必取果故言
<lb n="0573c18"/>順後句也。已上皆是無緣四句。</p>
<p id="pT41p0573c1813" type="inline">論。約有
<lb n="0573c19"/>所緣至染無記心。已下就心．心所法作問
<lb n="0573c20"/>答也。此是第一取而非與。</p>
<p id="pT41p0573c2011" type="inline">論。第二句
<lb n="0573c21"/>者至<anchor xml:id="beg0573019"/>准<anchor xml:id="end0573019"/>例應說。義准前釋如文可解。</p>
<lb n="0573c22"/>
<p id="pT41p0573c2201">論。取果與果其義云何。問取果與果義也。</p>
<lb n="0573c23"/>
<p id="pT41p0573c2301">論。能為彼種至故名與果。答也。取時為
<lb n="0573c24"/>因義成名為種子。與時正引果起名之為
<lb n="0573c25"/>與。兩用俱在其因不在其果。舊釋為因義
<lb n="0573c26"/>成名為取果義不失也。果起<anchor xml:id="beg0573020"/>酬<anchor xml:id="end0573020"/>因名為
<lb n="0573c27"/>與果謬也。是果力故。</p>
<p id="pT41p0573c2709" type="inline">論。異熟與果至及
<lb n="0573c28"/>無間故。明異熟因與果。如文可解。</p>
<p id="pT41p0573c2814" type="inline">論。
<lb n="0573c29"/>復有餘師至諸靜慮果。敘異說也。如文可
<lb n="0574a01"/>解。</p>
<p id="pT41p0574a0102" type="inline">論。如是四果至增上果攝。會<anchor xml:id="beg0574001"/>異<anchor xml:id="end0574001"/>名
<lb n="0574a02"/>也。如文可解。</p>
<lb n="0574a03"/>
<p id="pT41p0574a0301">論。說因果已至諸餘善法。自此已下大門第
<lb n="0574a04"/>四明法用因多少。束為四例。如文可知。</p>
<lb n="0574a05"/>
<p id="pT41p0574a0501">論。如是四法。下一頌半明四例法<anchor xml:id="beg0574002"/>用<anchor xml:id="end0574002"/>因
<lb n="0574a06"/>多少。</p>
<p id="pT41p0574a0603" type="inline">論曰至餘三因生。屬當因數。如文
<lb n="0574a07"/>可解。<anchor xml:id="beg0574003"/>講<anchor xml:id="end0574003"/>時廣云。</p>
<p id="pT41p0574a0707" type="inline">論。如是四法至謂心．
<lb n="0574a08"/>心所。明上所<anchor xml:id="beg0574004"/>說<anchor xml:id="end0574004"/>因數多少。是就心．心所
<lb n="0574a09"/>說。非色．不相應。</p>
<p id="pT41p0574a0907" type="inline">論。不相應行至<anchor xml:id="beg0574005"/>復<anchor xml:id="end0574005"/>幾
<lb n="0574a10"/>因生。問餘四法。</p>
<p id="pT41p0574a1007" type="inline">論。如心．心所至決定
<lb n="0574a11"/>無有。明色<anchor xml:id="beg0574006"/>不<anchor xml:id="end0574006"/>相應。四法如前。有緣四法
<lb n="0574a12"/>一一各除相應因也。極少猶有二因所生。
<lb n="0574a13"/>
<anchor xml:id="beg0574007"/>同<anchor xml:id="end0574007"/>其外道一因生法決定無也。</p>
<lb n="0574a14"/>俱舍論疏卷第六<lb n="0574a15"/>
<anchor xml:id="beg0574008"/>
<p id="pT41p0574a1501" rend="margin-left:1em">一交了</p>
<lb n="0574a16"/>
<p id="pT41p0574a1601" rend="margin-left:1em">保延三年十月二十四於南新屋點了</p>
<lb n="0574a17"/>
<p id="pT41p0574a1701" rend="margin-left:1em">依維摩會并光明山</p>
<lb n="0574a18"/>
<p id="pT41p0574a1801" rend="margin-left:1em">八講事日來達念　　非人角覺</p>
<anchor xml:id="end0574008"/>
<lb n="0574a19"/>
<lb n="0574a20"/>
<lb n="0574a21"/>
<anchor xml:id="tnote0574009"/>俱舍論<anchor xml:id="beg0574010"/>疏<anchor xml:id="end0574010"/>卷第七<lb n="0574a22"/>
<lb n="0574a23"/>
<byline>
<anchor xml:id="beg0574011"/>沙<anchor xml:id="end0574011"/>門<anchor xml:id="beg0574012"/>法<anchor xml:id="end0574012"/>寶撰</byline>
<lb n="0574a24"/>
<anchor xml:id="tnote0574013"/>
<head>分別根品第二之五</head>
<lb n="0574a25"/>
<p id="pT41p0574a2501">論。廣說因已緣<anchor xml:id="beg0574014"/>後<anchor xml:id="end0574014"/>云何。此下大文第二辨
<lb n="0574a26"/>四緣也　於中有二。初明四<anchor xml:id="beg0574015"/>緣<anchor xml:id="end0574015"/>。第二重
<lb n="0574a27"/>
<anchor xml:id="beg0574016"/>明<anchor xml:id="end0574016"/>等無間緣。此<anchor xml:id="begd1e49020"/>明<anchor xml:id="endd1e49020"/>四緣也。</p>
<p id="pT41p0574a2711" type="inline">論曰至
<lb n="0574a28"/>增上緣性。因無正文。緣有經說。如契經中
<lb n="0574a29"/>說四緣性。謂因緣性乃至增上緣性。</p>
<p id="pT41p0574a2915" type="inline">論。
<lb n="0574b01"/>此中性者是緣種類　釋上性也　界性之名
<lb n="0574b02"/>是種類別義。如十八界等。<anchor xml:id="beg0574017"/>即<anchor xml:id="end0574017"/>顯<anchor xml:id="beg0574018"/>四<anchor xml:id="end0574018"/>種類
<lb n="0574b03"/>別立四緣也　正理釋云。此中緣性即是
<lb n="0574b04"/>四緣。如四所居即所居性。為顯種類故說
<lb n="0574b05"/>性言。意辨諸緣隨<anchor xml:id="beg0574019"/>事<anchor xml:id="end0574019"/>差別有無量體。<anchor xml:id="beg0574020"/>然
<lb n="0574b06"/>括<anchor xml:id="end0574020"/>其義。無非<anchor xml:id="beg0574021"/>攝<anchor xml:id="end0574021"/>入四種類中。謂一切緣
<lb n="0574b07"/>無過此性。</p>
<p id="pT41p0574b0705" type="inline">論。於六因內至是因緣性。
<lb n="0574b08"/>自此已下釋四緣體性也。此文第一釋因緣
<lb n="0574b09"/>
<anchor xml:id="beg0574022"/>體<anchor xml:id="end0574022"/>　若依婆沙。能作因中四大造色五因。
<lb n="0574b10"/>
<anchor xml:id="beg0574023"/>亦<anchor xml:id="end0574023"/>因緣性。此中略也。唯說全因相攝。故婆
<lb n="0574b11"/>沙一百七云。因緣者。如種子法。等無間緣
<lb n="0574b12"/>者。如開避法。所緣緣者。如任杖法。增上緣
<lb n="0574b13"/>者。<anchor xml:id="beg0574024"/>如<anchor xml:id="end0574024"/>不障礙法　准此四義攝法不盡。
<lb n="0574b14"/>如有力能<anchor xml:id="beg0574025"/>作<anchor xml:id="end0574025"/>。非唯不障故。婆沙十六云。問
<lb n="0574b15"/>為因攝緣。緣攝因耶。答互<anchor xml:id="beg0574026"/>相攝<anchor xml:id="end0574026"/>。謂前五因
<lb n="0574b16"/>是因緣。能作因是餘三緣。有作是說。緣攝
<lb n="0574b17"/>因。非因攝緣。謂前五因是因緣。能作因是
<lb n="0574b18"/>增上緣。等無間緣．及所緣緣。非因所攝
<lb n="0574b19"/>　然無評家。今詳二說不同意者　前師兼
<lb n="0574b20"/>有作用為能作因。<anchor xml:id="beg0574027"/>除五<anchor xml:id="end0574027"/>因外所有作用。皆
<lb n="0574b21"/>能作因攝。由此開避．任<anchor xml:id="beg0574028"/>杖<anchor xml:id="end0574028"/>之用<anchor xml:id="beg0574029"/>亦<anchor xml:id="end0574029"/>能作因
<lb n="0574b22"/>攝　後師取不障礙義為能作因。故即六因
<lb n="0574b23"/>攝<anchor xml:id="beg0574030"/>用<anchor xml:id="end0574030"/>不盡。由<anchor xml:id="beg0574031"/>斯<anchor xml:id="end0574031"/>不障礙是增上緣義。非
<lb n="0574b24"/>是開避及任<anchor xml:id="begd1e49208"/>杖<anchor xml:id="endd1e49208"/>義。今詳二說相攝為善
<lb n="0574b25"/>　問若爾何故。顯宗論云。六因．四緣體雖無
<lb n="0574b26"/>別而義有異。且等無間．及所緣緣既非因
<lb n="0574b27"/>攝。故<anchor xml:id="beg0574032"/>知餘二義亦有殊。緣義等故與因皆
<lb n="0574b28"/>別。故<anchor xml:id="end0574032"/>有總辨因．緣<anchor xml:id="beg0574033"/>異<anchor xml:id="end0574033"/>言。因謂能生。緣能
<lb n="0574b29"/>長養。猶如生．養二母差別。又緣攝助因方能
<lb n="0574c01"/>生。生已相續緣力長養故。或有說因唯<anchor xml:id="beg0574034"/>有<anchor xml:id="end0574034"/>
<lb n="0574c02"/>一。緣乃眾多。猶如種子．糞．土等異。又因不
<lb n="0574c03"/>共。共者是緣。如眼。如色。又<anchor xml:id="beg0574035"/>作<anchor xml:id="end0574035"/>
<anchor xml:id="beg0574036"/>自事<anchor xml:id="end0574036"/>名
<lb n="0574c04"/>因。若作他<anchor xml:id="beg0574037"/>事<anchor xml:id="end0574037"/>名緣。如種．糞等。又能引起
<lb n="0574c05"/>名因。能任<anchor xml:id="beg0574038"/>持<anchor xml:id="end0574038"/>者名緣。如花。如<anchor xml:id="beg0574039"/>蔕<anchor xml:id="end0574039"/>。又近名
<lb n="0574c06"/>因。遠<anchor xml:id="beg0574040"/>者<anchor xml:id="end0574040"/>名緣。如珠。如日。又因能生。緣者
<lb n="0574c07"/>能辨。如酪出<anchor xml:id="beg0574041"/>生<anchor xml:id="end0574041"/>蘇。人<anchor xml:id="beg0574042"/>鑽<anchor xml:id="end0574042"/>器能辨。又正有
<lb n="0574c08"/>義名因。能助顯發名緣。如字界字緣於義
<lb n="0574c09"/>有差別。如斯等類差別眾多。是故因．緣別
<lb n="0574c10"/>立名想。此總意顯因親．緣疎。故因親中親
<lb n="0574c11"/>五．疎一。<anchor xml:id="beg0574043"/>疎緣<anchor xml:id="end0574043"/>之中疎三．親一。已隨理．教略
<lb n="0574c12"/>辨諸緣　<anchor xml:id="beg0574044"/>論<anchor xml:id="end0574044"/>既此說<anchor xml:id="beg0574045"/>何<anchor xml:id="end0574045"/>理證知相攝為善
<lb n="0574c13"/>　答總說因之與緣非無有<anchor xml:id="beg0574046"/>異<anchor xml:id="end0574046"/>。因是親稱。
<lb n="0574c14"/>緣是疎名。六因之中五是親故以親名同。四
<lb n="0574c15"/>緣<anchor xml:id="beg0574047"/>之<anchor xml:id="end0574047"/>中三是疎故以疎名同。<anchor xml:id="beg0574048"/>然<anchor xml:id="end0574048"/>因中有疎。
<lb n="0574c16"/>謂能作因。緣中有親<anchor xml:id="beg0574049"/>因<anchor xml:id="end0574049"/>緣也。不可以緣義
<lb n="0574c17"/>疎故因緣疎能作。不可以因義親故能作
<lb n="0574c18"/>親因緣。故顯宗云。六因．四緣體雖無別而
<lb n="0574c19"/>義有異。又准婆沙云。我說作用以為因．
<lb n="0574c20"/>果。諸法實體恒無轉變。非因．果故　准此
<lb n="0574c21"/>故知。因緣以作用為體。作用既一故知
<lb n="0574c22"/>無<anchor xml:id="begd1e49446"/>異<anchor xml:id="endd1e49446"/>　又顯宗云。<anchor xml:id="beg0574050"/>且<anchor xml:id="end0574050"/>等無間．及所緣緣既
<lb n="0574c23"/>非因攝。故知餘二義亦有殊。緣義等故　今
<lb n="0574c24"/>詳此說義有餘也。以一師說因不攝二緣
<lb n="0574c25"/>
<anchor xml:id="begd1e49466"/>即<anchor xml:id="endd1e49466"/>謂因緣．及增上緣。因亦不攝。何不以
<lb n="0575a01"/>因緣．增<anchor xml:id="beg0575001"/>上<anchor xml:id="end0575001"/>是<anchor xml:id="beg0575002"/>因<anchor xml:id="end0575002"/>
<anchor xml:id="beg0575003"/>攝故。二緣<anchor xml:id="end0575003"/>亦合攝在因
<lb n="0575a02"/>中　又此二緣。婆沙兩師同<anchor xml:id="beg0575004"/>許<anchor xml:id="end0575004"/>攝在因中。
<lb n="0575a03"/>二緣。一<anchor xml:id="beg0575005"/>師說<anchor xml:id="end0575005"/>攝。一說不攝。如何以一師偏
<lb n="0575a04"/>義例破兩師之義　又一師說因不攝等
<lb n="0575a05"/>無間緣．所緣緣者。有別意也。能作因有二
<lb n="0575a06"/>義。一但不障。二兼有力。若但取不障即唯
<lb n="0575a07"/>攝增上。若兼作用即攝三緣。由此二<anchor xml:id="beg0575006"/>師<anchor xml:id="end0575006"/>
<lb n="0575a08"/>說有差別　又顯宗引餘處釋因．緣別義
<lb n="0575a09"/>云。因如生母．種子等。緣如養母．糞土等者。
<lb n="0575a10"/>此說親因為因。疎因名緣。如婆沙問四大
<lb n="0575a11"/>造色為是因義。為是緣義。此以因緣為因
<lb n="0575a12"/>義。增上為緣義。豈即因義是六因。緣義是四
<lb n="0575a13"/>緣耶。又能作因中。親謂四大造色。根識依等。
<lb n="0575a14"/>疎<anchor xml:id="beg0575007"/>謂<anchor xml:id="end0575007"/>但不<anchor xml:id="beg0575008"/>障<anchor xml:id="end0575008"/>礙。等無間緣．及所緣緣。若言
<lb n="0575a15"/>疎故不攝入因。豈疎<anchor xml:id="beg0575009"/>但<anchor xml:id="end0575009"/>不<anchor xml:id="begd1e49585"/>障<anchor xml:id="endd1e49585"/>礙<anchor xml:id="beg0575010"/>若<anchor xml:id="end0575010"/>言親
<lb n="0575a16"/>故不攝入因。豈得親於根識依等。故知說
<lb n="0575a17"/>不攝者是有<anchor xml:id="beg0575011"/>餘<anchor xml:id="end0575011"/>說。諸論皆言<anchor xml:id="beg0575012"/>除<anchor xml:id="end0575012"/>能作因
<lb n="0575a18"/>所餘<anchor xml:id="beg0575013"/>五<anchor xml:id="end0575013"/>因是因緣性。性是體義。類義。此類
<lb n="0575a19"/>之法<anchor xml:id="beg0575014"/>是<anchor xml:id="end0575014"/>因緣體。又婆沙云。增上緣<anchor xml:id="beg0575015"/>如<anchor xml:id="end0575015"/>不障
<lb n="0575a20"/>法。解能作因亦云不障。故知同也。豈可
<lb n="0575a21"/>因不障緣不障。二不同也。一種不障豈得
<lb n="0575a22"/>有親有疎　有人於此<anchor xml:id="beg0575016"/>全不<anchor xml:id="end0575016"/>開悟。自問答
<lb n="0575a23"/>云。於二說中明其相攝。為約體說。為約
<lb n="0575a24"/>用說。若約體說。應能作因攝彼四緣。增上
<lb n="0575a25"/>一緣攝彼六因。體皆寬故。若約用說。六因．
<lb n="0575a26"/>四緣作用各別。如何相攝。解云。夫六因．四緣
<lb n="0575a27"/>展轉相攝有其二義。一約體以明。二據用
<lb n="0575a28"/>相似。婆沙初師約體以明。因緣攝五。能作攝
<lb n="0575a29"/>三。若據能作體寬實攝四緣。增上體寬能
<lb n="0575b01"/>攝六因。所以但言能作攝三。增上攝一者。
<lb n="0575b02"/>此師意說。六因．四緣相對明攝。且據一相
<lb n="0575b03"/>攝體盡。即<anchor xml:id="beg0575017"/>休<anchor xml:id="end0575017"/>故說因緣攝五。能作攝三。
<lb n="0575b04"/>為能作因外有餘五因。增上緣外有餘三
<lb n="0575b05"/>緣。明其相攝。故<anchor xml:id="beg0575018"/>不<anchor xml:id="end0575018"/>別說能作攝四。增上
<lb n="0575b06"/>攝六。問若據體性明相攝者。體性恒有。是
<lb n="0575b07"/>即六因．四緣無別。如何相攝。故婆沙云。我
<lb n="0575b08"/>說作用以為因果。諸法實體恒無轉變。非
<lb n="0575b09"/>因果故　解云。據體無變。因與緣同。以體
<lb n="0575b10"/>從用。故說差別。若婆沙第二師．及此論。據
<lb n="0575b11"/>用相似以辨相攝。若論六因．四緣作用各
<lb n="0575b12"/>別。互不相攝。然說因緣攝五因。增上攝能
<lb n="0575b13"/>作因者。據用相似以明相攝也。其等無間．
<lb n="0575b14"/>及所緣緣。不似因故。故因不攝　詳其此
<lb n="0575b15"/>釋未得論意。一何諸德總無覺者。論既皆
<lb n="0575b16"/>云五因是因緣性。如何說是以為似也。又
<lb n="0575b17"/>不障之義是能作因。亦是增上緣義。因之不
<lb n="0575b18"/>障。與緣不障。有何差別而言相似非即是
<lb n="0575b19"/>也。又言<anchor xml:id="beg0575019"/>相<anchor xml:id="end0575019"/>似故攝。及云且據一相攝體
<lb n="0575b20"/>盡。即<anchor xml:id="beg0575020"/>休<anchor xml:id="end0575020"/>者。憑何<anchor xml:id="beg0575021"/>經<anchor xml:id="end0575021"/>．論。<anchor xml:id="beg0575022"/>復<anchor xml:id="end0575022"/>有何例。又能
<lb n="0575b21"/>作因體即四緣體。因緣何疎能作唯<anchor xml:id="beg0575023"/>三<anchor xml:id="end0575023"/>緣。又
<lb n="0575b22"/>增上緣即六因體。五因何疎。增上獨攝能作。
<lb n="0575b23"/>准此解釋未為當理　問四<anchor xml:id="beg0575024"/>大<anchor xml:id="end0575024"/>造色生等
<lb n="0575b24"/>五因。為是因緣。為是增上　答准婆沙一
<lb n="0575b25"/>百三十一云。大種與所造色為幾緣。答因．
<lb n="0575b26"/>增上。因謂生因．依因．立因．持因．養因。增上
<lb n="0575b27"/>者謂不<anchor xml:id="beg0575025"/>礙<anchor xml:id="end0575025"/>。及唯無障　解云。是釋發智文。
<lb n="0575b28"/>此是約四緣<anchor xml:id="beg0575026"/>作論<anchor xml:id="end0575026"/>。言因者是因緣也。婆沙
<lb n="0575b29"/>一百二十七云。問造是何義。為是因義。為
<lb n="0575c01"/>
<anchor xml:id="beg0575027"/>緣<anchor xml:id="end0575027"/>義耶。<anchor xml:id="beg0575028"/>設<anchor xml:id="end0575028"/>爾何失。俱見其過。若是因義。
<lb n="0575c02"/>此四大種於所造色五因皆無。如何可言
<lb n="0575c03"/>能造諸色。若是緣義。諸所造色<anchor xml:id="beg0575029"/>各<anchor xml:id="end0575029"/>除自體
<lb n="0575c04"/>餘一切法。無不皆是此增上緣。如何但言
<lb n="0575c05"/>大種所造答應作是說。造是<anchor xml:id="beg0575030"/>因<anchor xml:id="end0575030"/>義。問此於
<lb n="0575c06"/>造色五因皆無。如何<anchor xml:id="begd1e49883"/>因<anchor xml:id="endd1e49883"/>義。答雖同類等五
<lb n="0575c07"/>因皆無。而別<anchor xml:id="beg0575031"/>有<anchor xml:id="end0575031"/>餘五種因義。謂生．因．依
<lb n="0575c08"/>
<anchor xml:id="beg0575032"/>因<anchor xml:id="end0575032"/>．立因．持因．養因。由此能造。有餘師言。
<lb n="0575c09"/>造是緣義。問諸<anchor xml:id="beg0575033"/>所<anchor xml:id="end0575033"/>造色各除自體<anchor xml:id="beg0575034"/>餘法皆
<lb n="0575c10"/>是<anchor xml:id="end0575034"/>增上緣。如何但言大種所造。答增上緣
<lb n="0575c11"/>
<anchor xml:id="beg0575035"/>義<anchor xml:id="end0575035"/>有親。有疎。有近。有遠。有合。有不<anchor xml:id="beg0575036"/>合<anchor xml:id="end0575036"/>。
<lb n="0575c12"/>有在此生。有在餘生。諸<anchor xml:id="beg0575037"/>親<anchor xml:id="end0575037"/>近等說名為
<lb n="0575c13"/>因。諸疎遠<anchor xml:id="beg0575038"/>等<anchor xml:id="end0575038"/>說名為緣。由此義故。說諸
<lb n="0575c14"/>大種與所造色為因．增上。亦無違理　又
<lb n="0575c15"/>五事論亦<anchor xml:id="beg0575039"/>敘<anchor xml:id="end0575039"/>兩說竝無評文　今<anchor xml:id="beg0575040"/>詳<anchor xml:id="end0575040"/>兩
<lb n="0575c16"/>說。前師為正。所以知然。發智既約四緣問
<lb n="0575c17"/>答。如何<anchor xml:id="beg0575041"/>實<anchor xml:id="end0575041"/>是增上緣而答是因緣。更無此
<lb n="0575c18"/>例故　若爾何故論說五因因緣。此非同類
<lb n="0575c19"/>等五因。如何是因緣攝　答此與<anchor xml:id="beg0575042"/>同<anchor xml:id="end0575042"/>類等五
<lb n="0575c20"/>因。義不同故非五因攝。生果力用<anchor xml:id="beg0575043"/>分<anchor xml:id="end0575043"/>同五
<lb n="0575c21"/>因。不同餘增上緣。故是因緣。由此本論說
<lb n="0575c22"/>十因為因緣。一為增上　問若爾何不說
<lb n="0575c23"/>十一因而但說六　答生等五因<anchor xml:id="begd1e50034"/>因<anchor xml:id="endd1e50034"/>義別故。
<lb n="0575c24"/>若法為因果通三界四蘊．五蘊。此中說之。
<lb n="0575c25"/>造色之因唯二界<anchor xml:id="beg0575044"/>果<anchor xml:id="end0575044"/>一蘊少分。由斯不說。
<lb n="0575c26"/>又若法為因通多蘊<anchor xml:id="beg0575045"/>共<anchor xml:id="end0575045"/>果。此中說之。四大
<lb n="0575c27"/>為因唯是一蘊少分<anchor xml:id="begd1e50063"/>共<anchor xml:id="endd1e50063"/>果。此中不說。由斯
<lb n="0575c28"/>俱有因等五因之外。不別建立生等五因。故
<lb n="0575c29"/>入能作因攝。由此造色力用。勝餘三緣。故
<lb n="0576a01"/>入因緣中攝。若開出生等五因。即有十因
<lb n="0576a02"/>為因緣也。諸論竝據全因相攝。故說五因
<lb n="0576a03"/>為因緣也。應更思之。</p>
<p id="pT41p0576a0309" type="inline">論。除阿羅漢至
<lb n="0576a04"/>等無間緣性。第二釋等無間緣也。此文是
<lb n="0576a05"/>出等無間緣體也　謂一切已生即是過去．
<lb n="0576a06"/>現在心．心所法。唯除羅漢臨涅槃心。雖是
<lb n="0576a07"/>已生非等無間。無<anchor xml:id="beg0576001"/>後<anchor xml:id="end0576001"/>心故。</p>
<p id="pT41p0576a0711" type="inline">論。此緣
<lb n="0576a08"/>生法至等無<anchor xml:id="beg0576002"/>間<anchor xml:id="end0576002"/>名。釋等無間緣名。</p>
<p id="pT41p0576a0814" type="inline">論
<lb n="0576a09"/>由此色等至不<anchor xml:id="beg0576003"/>等生<anchor xml:id="end0576003"/>故。廢立緣體。謂心．心
<lb n="0576a10"/>所前後體一名之為等。中無間隔名為無
<lb n="0576a11"/>間。等而無間名等無間。色．不相應即不如
<lb n="0576a12"/>是。雖無間生體不一故。雜亂而生非等無
<lb n="0576a13"/>間。正理引婆沙說云。心．及心<anchor xml:id="beg0576004"/>所<anchor xml:id="end0576004"/>所依．所
<lb n="0576a14"/>緣．行相有礙。由斯故立等無間緣。色．不
<lb n="0576a15"/>相應無如是事。故不立彼為此緣體下自
<lb n="0576a16"/>釋云　謂一所依．所緣．行相。定無有二識
<lb n="0576a17"/>等竝生。故必由前與<anchor xml:id="beg0576005"/>處<anchor xml:id="end0576005"/>
<anchor xml:id="beg0576006"/>方<anchor xml:id="end0576006"/>
<anchor xml:id="beg0576007"/>起<anchor xml:id="end0576007"/>。若前為礙
<lb n="0576a18"/>後不得生。由此證知。唯心．心所前能為後
<lb n="0576a19"/>等無間緣　又云　然約開避。<anchor xml:id="beg0576008"/>及<anchor xml:id="end0576008"/>據牽生
<lb n="0576a20"/>
<anchor xml:id="beg0576009"/>立<anchor xml:id="end0576009"/>此緣體。故極微等雖前避後而非此緣。
<lb n="0576a21"/>心等相生有定．不定。故知亦據有力牽生。
<lb n="0576a22"/>現見一心前後相續。雖前避後其理皆同。而
<lb n="0576a23"/>生．不生有定．不定。且生定者。謂世第一法
<lb n="0576a24"/>心<anchor xml:id="beg0576010"/>之<anchor xml:id="end0576010"/>無間。生苦法智忍　乃至廣說　問
<lb n="0576a25"/>曰若前．後體一中無間隔。前與後處後方
<lb n="0576a26"/>得生。及後定生。此證有力能牽引者。命根
<lb n="0576a27"/>
<anchor xml:id="beg0576011"/>相生<anchor xml:id="end0576011"/>
<anchor xml:id="beg0576012"/>亦<anchor xml:id="end0576012"/>前後體一。中無間隔。前與後處。
<lb n="0576a28"/>後方得生。亦是定生。此命即是有力牽生。何
<lb n="0576a29"/>故不立等無間緣　正理釋云。此例不然。
<lb n="0576b01"/>命與生體俱先行力所引生故。謂此命根。
<lb n="0576b02"/>非無間滅命力所引。要是先位所作行業力
<lb n="0576b03"/>所引生。既爾命根應一念頃一切頓起。一切
<lb n="0576b04"/>同依一念行業力所引故。先業所引心．心所
<lb n="0576b05"/>法起。應不藉等無間緣。且諸命根無頓起
<lb n="0576b06"/>失。即由業力生<anchor xml:id="beg0576013"/>次<anchor xml:id="end0576013"/>定故。因果法爾一剎那
<lb n="0576b07"/>業引多剎那異熟令起。又無用故命不頓
<lb n="0576b08"/>生。謂為任持眾同分故引命根起。一命相
<lb n="0576b09"/>續<anchor xml:id="beg0576014"/>足<anchor xml:id="end0576014"/>能任持。多便無用。心．心所法雖先業
<lb n="0576b10"/>引。而非不待等無間緣。託諸根．境而得
<lb n="0576b11"/>生故。既託根．境和合故生。設多竝生亦非
<lb n="0576b12"/>無用。然無第二等無間緣。故同類<anchor xml:id="beg0576015"/>中<anchor xml:id="end0576015"/>無二
<lb n="0576b13"/>俱起。又心．心所非唯先業力所引生。異熟．
<lb n="0576b14"/>及餘雜亂起故。若不更託等無間緣。應一
<lb n="0576b15"/>剎那有多俱起。謂命根體唯是異熟。唯由先
<lb n="0576b16"/>業力所引生。可言同類定<anchor xml:id="beg0576016"/>次<anchor xml:id="end0576016"/>而起。心．心所
<lb n="0576b17"/>法無如是事。異熟滅已有等流生。等流無
<lb n="0576b18"/>間有剎那起。或起異熟非定同類。故心．心
<lb n="0576b19"/>所雖有異熟生。而亦不可言與命根等。
<lb n="0576b20"/>是故唯等常無間生名等無間。以此與此
<lb n="0576b21"/>為緣故<anchor xml:id="beg0576017"/>說<anchor xml:id="end0576017"/>　准上論文。等無間緣總有多
<lb n="0576b22"/>義以簡諸法。一有開避與處後方得生。
<lb n="0576b23"/>不開避後後即不生　二有牽引後力
<lb n="0576b24"/>　三體等　四有生無間隔與後作緣。簡命
<lb n="0576b25"/>根等。由此唯心．心所立等無間緣也　正理
<lb n="0576b26"/>論云。譬喻論師說諸色法如心．心所法有
<lb n="0576b27"/>等無間緣。見乳．<anchor xml:id="beg0576018"/>醅<anchor xml:id="end0576018"/>種．<anchor xml:id="beg0576019"/>花<anchor xml:id="end0576019"/>。生酪．<anchor xml:id="beg0576020"/>酢<anchor xml:id="end0576020"/>．芽．果。
<lb n="0576b28"/>如心．心所前滅後生。故知諸色有此緣義。
<lb n="0576b29"/>又無經說唯心．心所。能為此緣故立此緣。
<lb n="0576c01"/>定非色者是虛妄執　正理論中廣破此執。
<lb n="0576c02"/>今此論明色非等無間緣。亦是<anchor xml:id="beg0576021"/>破<anchor xml:id="end0576021"/>譬喻<anchor xml:id="beg0576022"/>師<anchor xml:id="end0576022"/>
<lb n="0576c03"/>執。</p>
<p id="pT41p0576c0302" type="inline">論。謂欲界色至等無間緣。指事釋
<lb n="0576c04"/>也　或欲界後生欲界．色界二無表色者。謂
<lb n="0576c05"/>身在欲界入有漏六禪也　或<anchor xml:id="beg0576023"/>欲<anchor xml:id="end0576023"/>界．無漏
<lb n="0576c06"/>二無表色。謂無漏六禪也。道．定二<anchor xml:id="beg0576024"/>戒<anchor xml:id="end0576024"/>不竝
<lb n="0576c07"/>起故。無欲界後起三種無表。</p>
<p id="pT41p0576c0712" type="inline">論。尊者
<lb n="0576c08"/>世友至等無間緣。敘<anchor xml:id="begd1e50431"/>異<anchor xml:id="endd1e50431"/>說也。由一身中先
<lb n="0576c09"/>有一長養色相續不斷。後有第二長養色
<lb n="0576c10"/>生不相違害故。不立等無間緣。此師釋意。
<lb n="0576c11"/>闕開避義。及雜亂不等故。不立等無間緣。</p>
<lb n="0576c12"/>
<p id="pT41p0576c1201">論。大德<anchor xml:id="beg0576025"/>復<anchor xml:id="end0576025"/>言至多所蔭映。此大德以
<lb n="0576c13"/>前．後．多．少不等故。非等無間緣。</p>
<p id="pT41p0576c1313" type="inline">論。豈
<lb n="0576c14"/>不心所至三摩地等難也。色以前後不等非
<lb n="0576c15"/>是等無間緣。心所亦前後不等。如何是等無
<lb n="0576c16"/>間緣。</p>
<p id="pT41p0576c1603" type="inline">論。此於異類至無非等過。釋也
<lb n="0576c17"/>　言其等者據自類說。非不同類。</p>
<p id="pT41p0576c1713" type="inline">論。
<lb n="0576c18"/>豈唯自類至等無間緣。難也。豈是唯自類為
<lb n="0576c19"/>等無間緣。因何等義唯約自說。</p>
<p id="pT41p0576c1913" type="inline">論。不
<lb n="0576c20"/>爾云何至以說等義。答也。</p>
<p id="pT41p0576c2011" type="inline">論。唯執同類
<lb n="0576c21"/>至為緣故起。敘異<anchor xml:id="beg0576026"/>執<anchor xml:id="end0576026"/>也。彼相似同類為等
<lb n="0576c22"/>無間緣。非異類也。</p>
<p id="pT41p0576c2208" type="inline">論。彼說非善至而得
<lb n="0576c23"/>生故。破異<anchor xml:id="begd1e50497"/>執<anchor xml:id="endd1e50497"/>也。無始已來未曾起無漏心。
<lb n="0576c24"/>初無漏心應闕等無間緣。</p>
<p id="pT41p0576c2411" type="inline">論。不相應行
<lb n="0576c25"/>至俱現前故。明不相應雜亂故非等無間緣。</p>
<lb n="0576c26"/>
<p id="pT41p0576c2601">論。何緣不許至無前後故。明未來<anchor xml:id="beg0576027"/>世<anchor xml:id="end0576027"/>
<lb n="0576c27"/>無等無間緣也。</p>
<p id="pT41p0576c2707" type="inline">論。如何世尊至此法應
<lb n="0576c28"/>生。外難。未來既無前後。如何佛知次第而
<lb n="0576c29"/>生。</p>
<p id="pT41p0576c2902" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0576028"/>比<anchor xml:id="end0576028"/>過現法而現知故。此有部略
<lb n="0577a01"/>答也。</p>
<p id="pT41p0577a0103" type="inline">論。傳說世尊至而非比智。雖比
<lb n="0577a02"/>過．現而知未來。而非比知。是現證也。</p>
<lb n="0577a03"/>
<p id="pT41p0577a0301">論。由佛比類至故非比智。釋也。雖比過去
<lb n="0577a04"/>知其未來。是現證知。非如見烟知火而不
<lb n="0577a05"/>見。火如見其烟尋烟見火。</p>
<p id="pT41p0577a0511" type="inline">論。若爾
<lb n="0577a06"/>世尊至應不能知。論主破也。</p>
<p id="pT41p0577a0612" type="inline">論。有餘
<lb n="0577a07"/>
<anchor xml:id="begd1e50569"/>復<anchor xml:id="endd1e50569"/>言至靜慮通慧。又敘異說。</p>
<p id="pT41p0577a0712" type="inline">論。若爾
<lb n="0577a08"/>至非為現證。論主破也。</p>
<p id="pT41p0577a0810" type="inline">論。故如經部至
<lb n="0577a09"/>此說為善。論主破有部二說。評取經部義
<lb n="0577a10"/>也。</p>
<p id="pT41p0577a1002" type="inline">論。如世尊說至不可思議。未來之法無
<lb n="0577a11"/>其前後。佛知前後。不可思議。如芥子納須
<lb n="0577a12"/>彌。毛孔納<anchor xml:id="beg0577001"/>江<anchor xml:id="end0577001"/>海。因何<anchor xml:id="beg0577002"/>小<anchor xml:id="end0577002"/>不得容大。是不
<lb n="0577a13"/>可思議不可解釋。此亦如是。法無前後而
<lb n="0577a14"/>知前後。<anchor xml:id="beg0577003"/>是<anchor xml:id="end0577003"/>不可思議。<anchor xml:id="beg0577004"/>亦<anchor xml:id="end0577004"/>不可解釋。</p>
<lb n="0577a15"/>
<p id="pT41p0577a1501">論。若於未來至不生餘法。外難。若<anchor xml:id="beg0577005"/>爾<anchor xml:id="end0577005"/>未來
<lb n="0577a16"/>世無前後者。因何未來如是次第。</p>
<p id="pT41p0577a1614" type="inline">論。
<lb n="0577a17"/>若此法生至等無間緣。釋也。謂法雖無前
<lb n="0577a18"/>後有相繫<anchor xml:id="beg0577006"/>屬<anchor xml:id="end0577006"/>。金剛喻定盡智等法。相繫<anchor xml:id="begd1e50653"/>屬<anchor xml:id="endd1e50653"/>
<lb n="0577a19"/>故次後而起。如世第一法與苦法忍<anchor xml:id="beg0577007"/>位<anchor xml:id="end0577007"/>。已
<lb n="0577a20"/>前是事相定。非剎那定。有多苦<anchor xml:id="beg0577008"/>法<anchor xml:id="end0577008"/>忍未定
<lb n="0577a21"/>前後。至增上忍方剎那定。此顯世第一法
<lb n="0577a22"/>定在一切苦法忍前。<anchor xml:id="beg0577009"/>以<anchor xml:id="end0577009"/>至生相。世第一法
<lb n="0577a23"/>決定在前故。</p>
<p id="pT41p0577a2306" type="inline">論。諸阿羅漢至非等無間
<lb n="0577a24"/>緣。問也。</p>
<p id="pT41p0577a2404" type="inline">論。無餘心等續此起故。答也。</p>
<lb n="0577a25"/>
<p id="pT41p0577a2501">論。豈不如是至應不名意難也。</p>
<p id="pT41p0577a2513" type="inline">論。
<lb n="0577a26"/>意是依所顯至等無間緣。通也。</p>
<p id="pT41p0577a2613" type="inline">論。若法
<lb n="0577a27"/>與心至心無間耶。已下兩重四句分別。此文
<lb n="0577a28"/>是<anchor xml:id="beg0577010"/>四<anchor xml:id="end0577010"/>句家問。若法與心為等無間者。是
<lb n="0577a29"/>從心等無間緣生也　彼法亦是心無間耶
<lb n="0577b01"/>者。續心後起中間無餘物隔也。</p>
<p id="pT41p0577b0113" type="inline">論。應
<lb n="0577b02"/>作四句至二定剎那<anchor xml:id="beg0577011"/>答也<anchor xml:id="end0577011"/>。此是心等無間緣
<lb n="0577b03"/>生非心無間。出二定心隔二定故　言第
<lb n="0577b04"/>二等。等取第三<anchor xml:id="beg0577012"/>位<anchor xml:id="end0577012"/>等。乃至百千剎那。此
<lb n="0577b05"/>由隔初剎那等定故非心無間<anchor xml:id="beg0577013"/>也<anchor xml:id="end0577013"/>。</p>
<p id="pT41p0577b0514" type="inline">論。
<lb n="0577b06"/>第二句者。<anchor xml:id="beg0577014"/>至<anchor xml:id="end0577014"/>生住異滅。此是心無間非<anchor xml:id="beg0577015"/>心<anchor xml:id="end0577015"/>
<lb n="0577b07"/>等無間緣生也。四相不從無間緣生故。初
<lb n="0577b08"/>剎那定．及<anchor xml:id="beg0577016"/>心<anchor xml:id="end0577016"/>位四相與心無間隔故。是心
<lb n="0577b09"/>無間非心等無間也。</p>
<p id="pT41p0577b0909" type="inline">論。第三句者至心．
<lb n="0577b10"/>心所法。<anchor xml:id="beg0577017"/>此<anchor xml:id="end0577017"/>是心<anchor xml:id="beg0577018"/>等<anchor xml:id="end0577018"/>無間緣生。是心．心所故。
<lb n="0577b11"/>是心無<anchor xml:id="beg0577019"/>間<anchor xml:id="end0577019"/>從心生中間無隔故。</p>
<p id="pT41p0577b1113" type="inline">論。第
<lb n="0577b12"/>四句者至生住異滅。此非心等無間是<anchor xml:id="beg0577020"/>不<anchor xml:id="end0577020"/>
<lb n="0577b13"/>相應故。非心無間中<anchor xml:id="beg0577021"/>間<anchor xml:id="end0577021"/>隔二定故。</p>
<p id="pT41p0577b1314" type="inline">論。
<lb n="0577b14"/>若法與心至為無間耶。第二四句問也。</p>
<lb n="0577b15"/>
<p id="pT41p0577b1501">論。應作四句至第二句。答也。准前第三句是
<lb n="0577b16"/>從等無間緣生。亦心無間。此第一句。是從
<lb n="0577b17"/>心等無間生。非定無間初剎那定．及<anchor xml:id="begd1e50858"/>心<anchor xml:id="endd1e50858"/>位。
<lb n="0577b18"/>皆從心等無間生非<anchor xml:id="beg0577022"/>次<anchor xml:id="end0577022"/>定後起故。是今第
<lb n="0577b19"/>一句也。前第四是不從心等無間緣生。亦
<lb n="0577b20"/>非心無間。二定第二剎那．及出定心上四相。
<lb n="0577b21"/>此皆非心等無間。是次定後起故。是今第二
<lb n="0577b22"/>句。</p>
<p id="pT41p0577b2202" type="inline">論。即前第一至第四句　前第一句
<lb n="0577b23"/>者。是定第二等剎那等．及出定心　此<anchor xml:id="beg0577023"/>從<anchor xml:id="end0577023"/>
<lb n="0577b24"/>心等無間生。亦<anchor xml:id="beg0577024"/>次<anchor xml:id="end0577024"/>定後起故。為今第三句
<lb n="0577b25"/>　前第二句者。謂初剎那定上四相。及有心
<lb n="0577b26"/>位心。心所上四相　此非心等無間生<anchor xml:id="beg0577025"/>非<anchor xml:id="end0577025"/>
<lb n="0577b27"/>
<anchor xml:id="begd1e50917"/>次<anchor xml:id="endd1e50917"/>定後起。故為今第四句。</p>
<p id="pT41p0577b2711" type="inline">論。從二定
<lb n="0577b28"/>
<anchor xml:id="beg0577026"/>出<anchor xml:id="end0577026"/>至等無間耶。問也。</p>
<p id="pT41p0577b2809" type="inline">論。中間不隔心
<lb n="0577b29"/>心所故。答也　言。無間者。不隔心．心所<anchor xml:id="beg0577027"/>故<anchor xml:id="end0577027"/>
<lb n="0577c01"/>非謂不隔二定　婆沙一百<anchor xml:id="beg0577028"/>一<anchor xml:id="end0577028"/>十一云。問
<lb n="0577c02"/>何故不說無想異熟耶　有多答。一說云
<lb n="0577c03"/>　若由心力無間引起不雜亂者。可名為心
<lb n="0577c04"/>等無間法。無想異熟是異熟因力所引起任
<lb n="0577c05"/>運而轉。非入彼心勢力所引。故不名心等
<lb n="0577c06"/>無間法。問若爾異熟心．心所法。亦異熟因力
<lb n="0577c07"/>所引起任運而轉。應不名心等無間法。答
<lb n="0577c08"/>自類相引有勝勢力不同彼故。俱是相應
<lb n="0577c09"/>有所依等說名自類。問何故二無心定是心
<lb n="0577c10"/>等無間法。而非<anchor xml:id="beg0577029"/>心<anchor xml:id="end0577029"/>等無間緣耶。答彼由心
<lb n="0577c11"/>加行功用勤勞所引得故。名心等無間法。
<lb n="0577c12"/>與心相違遮斷心故。非心等無間緣。又說。
<lb n="0577c13"/>彼由心勢力所引起故。名等無間法。不相
<lb n="0577c14"/>應。無所依。無行相。無所緣故。非心等無
<lb n="0577c15"/>間緣。問何故二無心定。前後相似無亂續生。
<lb n="0577c16"/>而前非後等無間緣。答由入定心勢力所引
<lb n="0577c17"/>不由前念力所引生。故前非後等無間緣。
<lb n="0577c18"/>問若爾異熟心．心所法。由異熟因勢力引起
<lb n="0577c19"/>任運而轉。前應非後等無間緣。答心．心所
<lb n="0577c20"/>法是相應。有所依有行相有所緣故。前念
<lb n="0577c21"/>於後有勝勢力引發開避。故皆是後等無間
<lb n="0577c22"/>緣。不相應行與此相違。不可為例　又一
<lb n="0577c23"/>百九十六解等無間<anchor xml:id="beg0577030"/>緣<anchor xml:id="end0577030"/>中云。此中有說。若
<lb n="0577c24"/>前法未至已生位<anchor xml:id="beg0577031"/>然<anchor xml:id="end0577031"/>不與後法作等無
<lb n="0577c25"/>間緣。若至便作。若爾者有心位可爾。無心位
<lb n="0577c26"/>云何可爾。答此中說有心位不說餘位。有
<lb n="0577c27"/>說。設依無心位說亦無有過。謂入定心現
<lb n="0577c28"/>在前時。頓取諸定．及出定心果。亦與最初
<lb n="0577c29"/>剎那定果。後諸剎那．及出定心生時。與果非
<lb n="0578a01"/>取先已取故。評曰。彼不應作<anchor xml:id="beg0578001"/>是<anchor xml:id="end0578001"/>說。所以
<lb n="0578a02"/>者何。無有等無間緣異時取果異時與果。若
<lb n="0578a03"/>此時取果即此時與果故　准此評家。入二
<lb n="0578a04"/>定心過去取果。若不爾者。第二剎那二定．
<lb n="0578a05"/>及出定心。未至正生如何取果。若爾<anchor xml:id="beg0578002"/>即<anchor xml:id="end0578002"/>正
<lb n="0578a06"/>理與婆沙相違。正理論云。諸作是說。入二
<lb n="0578a07"/>定心滅入過去。方能漸取第二念等定．及
<lb n="0578a08"/>出心。彼入定心應非過去。夫取果者是牽
<lb n="0578a09"/>果名。諸牽果能是行作用。依行作用立三
<lb n="0578a10"/>世別。若有作用非現在者。豈不便<anchor xml:id="beg0578003"/>壞<anchor xml:id="end0578003"/>世
<lb n="0578a11"/>別所依　准此論與婆沙正義相違。今<anchor xml:id="begd1e51091"/>詳<anchor xml:id="endd1e51091"/>。
<lb n="0578a12"/>正理所說不及<anchor xml:id="beg0578004"/>婆沙<anchor xml:id="end0578004"/>。處處文說等無間緣。
<lb n="0578a13"/>若取果已決定果生。無能<anchor xml:id="beg0578005"/>迴<anchor xml:id="end0578005"/>者。若等無間
<lb n="0578a14"/>緣唯現取果者。若取果已果決定生　如有
<lb n="0578a15"/>期心聞鐘<anchor xml:id="beg0578006"/>聲<anchor xml:id="end0578006"/>而出定者。本期心出定唯
<lb n="0578a16"/>至齋時。後<anchor xml:id="fxT41p0578a02"/>遇別緣遂不聲鐘。其定即經
<lb n="0578a17"/>多時不出　當入定心現在前時。為取多
<lb n="0578a18"/>時定。為取少時定。若取多時定即不應少
<lb n="0578a19"/>時出。無量剎那定不生故。若取少時定即
<lb n="0578a20"/>不應<anchor xml:id="beg0578007"/>多<anchor xml:id="end0578007"/>時不出。無量剎那定先不取故
<lb n="0578a21"/>　<anchor xml:id="begd1e51157"/>故<anchor xml:id="endd1e51157"/>知婆沙理長。取果名現在者。據因緣等
<lb n="0578a22"/>說不據等無間緣等。</p>
<p id="pT41p0578a2209" type="inline">論。如是已釋至
<lb n="0578a23"/>隨其所應。第三釋所緣緣。此出法體。</p>
<lb n="0578a24"/>
<p id="pT41p0578a2401">論。謂如眼識至為所緣緣。指事釋也。</p>
<p id="pT41p0578a2415" type="inline">論。
<lb n="0578a25"/>若法與彼法至其相一故。明一切法為所緣
<lb n="0578a26"/>也。</p>
<p id="pT41p0578a2602" type="inline">論。譬如薪等至相無異故。舉喻顯
<lb n="0578a27"/>也。</p>
<p id="pT41p0578a2702" type="inline">論。心．心所法至如是決定耶。此明三
<lb n="0578a28"/>定。問也。<anchor xml:id="beg0578008"/>於<anchor xml:id="end0578008"/>所緣有三定。於所依亦有三
<lb n="0578a29"/>定耶。</p>
<p id="pT41p0578a2903" type="inline">論。應言亦有至與所依相離。答
<lb n="0578b01"/>也。</p>
<p id="pT41p0578b0102" type="inline">論。有說在過去亦親附所依。述異
<lb n="0578b02"/>釋也　正理論云。所緣緣性應說是何。謂心
<lb n="0578b03"/>所緣。即一切法。離心．心所所緣境外決定
<lb n="0578b04"/>更無餘法可得。謂一切法是心．心所生所攀
<lb n="0578b05"/>附故曰所緣。即此所緣是心．心所發生緣故
<lb n="0578b06"/>名所緣緣　准此論即是以所緣為緣故。
<lb n="0578b07"/>名所緣緣。除心．<anchor xml:id="beg0578009"/>心<anchor xml:id="end0578009"/>所自餘生法。皆不攀
<lb n="0578b08"/>附所緣境生故無所緣　今應略釋三定
<lb n="0578b09"/>之義　言處定者。謂眼等識唯緣<anchor xml:id="beg0578010"/>色<anchor xml:id="end0578010"/>處不
<lb n="0578b10"/>緣餘處　言事定者。謂緣青．黃等別。此
<lb n="0578b11"/>山．此樹等異　剎那定者。謂緣此事一一剎
<lb n="0578b12"/>那心．心所法。皆悉決定。五識大意同也
<lb n="0578b13"/>　<anchor xml:id="beg0578011"/>識處定<anchor xml:id="end0578011"/>者。謂<anchor xml:id="begd1e51255"/>緣<anchor xml:id="endd1e51255"/>十二處意識各各不同。
<lb n="0578b14"/>非唯<anchor xml:id="beg0578012"/>望<anchor xml:id="end0578012"/>法處也。事定者。謂一一處中隨彼
<lb n="0578b15"/>彼事各各有異。剎那定者．謂一一事中於
<lb n="0578b16"/>其所緣念念各別　所依定者。謂五識身各
<lb n="0578b17"/>依自根名為處定。言事定者。於一<anchor xml:id="beg0578013"/>根<anchor xml:id="end0578013"/>中
<lb n="0578b18"/>復有多類。謂有四<anchor xml:id="beg0578014"/>性<anchor xml:id="end0578014"/>．男．女．<anchor xml:id="beg0578015"/>非男女<anchor xml:id="end0578015"/>等。及
<lb n="0578b19"/>六趣等根。修得．生得等。各各不同。剎那定
<lb n="0578b20"/>者。<anchor xml:id="beg0578016"/>謂<anchor xml:id="end0578016"/>依此事之根念念各別　意根處定
<lb n="0578b21"/>者。謂唯依意不依餘根。事<anchor xml:id="beg0578017"/>定<anchor xml:id="end0578017"/>者。謂<anchor xml:id="beg0578018"/>世<anchor xml:id="end0578018"/>第
<lb n="0578b22"/>一法唯與苦法智忍為依。金剛喻定唯與盡
<lb n="0578b23"/>智為依。剎那定者。謂多剎那。世第一法於
<lb n="0578b24"/>忍位前無剎那定。至增上忍有剎那定。</p>
<lb n="0578b25"/>
<p id="pT41p0578b2501">論。如是已釋至增上緣故。此<anchor xml:id="beg0578019"/>出<anchor xml:id="end0578019"/>增上緣
<lb n="0578b26"/>體<anchor xml:id="fxT41p0578b02"/>准此論云即增上<anchor xml:id="beg0578020"/>緣<anchor xml:id="end0578020"/>。故知緣即因也。
<lb n="0578b27"/>若是相似何得言即。</p>
<p id="pT41p0578b2709" type="inline">論。此緣體廣至增
<lb n="0578b28"/>上緣故。此釋名也　正理論云。增上緣性即
<lb n="0578b29"/>能作因。以<anchor xml:id="beg0578021"/>能作因因<anchor xml:id="end0578021"/>義細故。無邊際故。
<lb n="0578c01"/>攝一切法。若此於彼不礙令生。是能作因
<lb n="0578c02"/>增上緣義　准此論文因．緣無別　對三
<lb n="0578c03"/>緣義此類最多。所作寔繁故名增上。豈不增
<lb n="0578c04"/>上攝法普周。寧復對三言　此增上非對三
<lb n="0578c05"/>體立增上名。何者對三義用而立。諸緣<anchor xml:id="beg0578022"/>義<anchor xml:id="end0578022"/>
<lb n="0578c06"/>用互不相通。諸緣體性更互相雜。如增上
<lb n="0578c07"/>緣。義類無量所作<anchor xml:id="beg0578023"/>繁廣<anchor xml:id="end0578023"/>。餘三不然。故此獨
<lb n="0578c08"/>標增上緣稱　准上論文。能作因用即增上
<lb n="0578c09"/>緣。又因緣唯據作用而立。體雖相雜其用
<lb n="0578c10"/>各別。即六因用束作四緣。緣名雖疎非別
<lb n="0578c11"/>因用。又說因．緣相攝不據體<anchor xml:id="beg0578024"/>論<anchor xml:id="end0578024"/>。說用相
<lb n="0578c12"/>攝亦非據似。皆言相即。及說是故不障
<lb n="0578c13"/>礙生名能作因。即說不障為增上緣　有
<lb n="0578c14"/>人兩釋。或云因緣相攝就體性證。但據攝
<lb n="0578c15"/>盡。即<anchor xml:id="beg0578025"/>休<anchor xml:id="end0578025"/>　全無憑據　及云。若用相攝據
<lb n="0578c16"/>似而說　此亦非理。一種無障因．緣何別。
<lb n="0578c17"/>而說不同據似相攝。</p>
<p id="pT41p0578c1709" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0578026"/>既<anchor xml:id="end0578026"/>一切法至
<lb n="0578c18"/>何獨體廣。問也。</p>
<p id="pT41p0578c1807" type="inline">論。俱有諸法至為增上
<lb n="0578c19"/>緣故。答也。如文可<anchor xml:id="beg0578027"/>解<anchor xml:id="end0578027"/>。</p>
<p id="pT41p0578c1909" type="inline">論。頗有法於法
<lb n="0578c20"/>全非四緣不。此問答分別也。</p>
<p id="pT41p0578c2012" type="inline">論。有謂至
<lb n="0578c21"/>於無為。答也　自性於自性者。此無六因．四
<lb n="0578c22"/>緣用也　於他性亦有謂有為於無為無為
<lb n="0578c23"/>於無為者。四緣與生法為緣。無為無生。所
<lb n="0578c24"/>以有為<anchor xml:id="beg0578028"/>望<anchor xml:id="end0578028"/>無為。無為望無為。非四緣也
<lb n="0578c25"/>　論。如是諸緣至而<anchor xml:id="beg0578029"/>興<anchor xml:id="end0578029"/>作用。第二四緣果至
<lb n="0578c26"/>何位而能<anchor xml:id="begd1e51511"/>興<anchor xml:id="endd1e51511"/>也。不明取果。<anchor xml:id="fxT41p0578c02"/>准正理論意
<lb n="0578c27"/>與果但是<anchor xml:id="beg0578030"/>功<anchor xml:id="end0578030"/>能。此名作用者。即說<anchor xml:id="begd1e51530"/>功<anchor xml:id="endd1e51530"/>能
<lb n="0578c28"/>為作用也。</p>
<p id="pT41p0578c2805" type="inline">論曰至有作用故。釋因緣
<lb n="0578c29"/>中二因也。俱有．相應於現在法能與果故。
<lb n="0579a01"/>現在之法名為滅時。言令俱生法有作用
<lb n="0579a02"/>故。即是令俱生果能取與果。雖說諸因是
<lb n="0579a03"/>與果時。然此二因義得兼二。尋其理趣住．
<lb n="0579a04"/>滅同時。住時<anchor xml:id="beg0579001"/>取<anchor xml:id="end0579001"/>果名現在故。若住別時滅
<lb n="0579a05"/>時非取果。應非是現在。</p>
<p id="pT41p0579a0510" type="inline">論。所言三因
<lb n="0579a06"/>至作用方興。釋因緣中三因也。此三種因於
<lb n="0579a07"/>所生果至生相時。即能<anchor xml:id="begd1e51570"/>興<anchor xml:id="endd1e51570"/>故。</p>
<p id="pT41p0579a0712" type="inline">論。已說
<lb n="0579a08"/>因緣至方<anchor xml:id="beg0579002"/>取<anchor xml:id="end0579002"/>境故。此釋等無間緣。及所緣
<lb n="0579a09"/>緣作用時也。前二因於滅<anchor xml:id="beg0579003"/>時<anchor xml:id="end0579003"/>。三因<anchor xml:id="beg0579004"/>於<anchor xml:id="end0579004"/>生
<lb n="0579a10"/>時　今等無間緣於生時。所緣緣於滅時。
<lb n="0579a11"/>故言相違　生時滅時者。是果至生時．滅
<lb n="0579a12"/>時也　言。作用者。是與果也。</p>
<p id="pT41p0579a1211" type="inline">論。唯增上
<lb n="0579a13"/>緣至一切無遮。釋增上緣也　增上緣。於
<lb n="0579a14"/>果法滅時．生時皆<anchor xml:id="fxT41p0579a02"/>與作用。故言一切無遮。
<lb n="0579a15"/>由此頌中略而不說　或以於中有無果
<lb n="0579a16"/>故所以不說。</p>
<lb n="0579a17"/>
<p id="pT41p0579a1701">論。已說諸緣至由幾緣生。此下第三一頌辨
<lb n="0579a18"/>法生具緣多少也。</p>
<p id="pT41p0579a1808" type="inline">論曰至餘一切法。明
<lb n="0579a19"/>心．心所四緣生也　問所緣緣等。果至滅時
<lb n="0579a20"/>方興作用。如何說有由四緣生　答婆沙
<lb n="0579a21"/>一百<anchor xml:id="beg0579005"/>三<anchor xml:id="end0579005"/>十六說心．心所<anchor xml:id="beg0579006"/>法<anchor xml:id="end0579006"/>四緣生　此言
<lb n="0579a22"/>生者。起．未已滅總名生故　正理論云。豈
<lb n="0579a23"/>不一緣．二因作用非於彼法生時即有。如
<lb n="0579a24"/>
<anchor xml:id="beg0579007"/>何<anchor xml:id="end0579007"/>心等四緣故生。如何因緣具五因性。雖
<lb n="0579a25"/>法滅位作用方成。而法生時非無功力。離
<lb n="0579a26"/>此彼法必不生故。以心．心所必杖所緣。及
<lb n="0579a27"/>託二因方得生故。若法與彼法。為所緣或
<lb n="0579a28"/>因無暫時非。本論說故。</p>
<p id="pT41p0579a2810" type="inline">論。滅盡無想
<lb n="0579a29"/>至謂如前說。<anchor xml:id="beg0579008"/>明此<anchor xml:id="end0579008"/>二定三緣生也　正理
<lb n="0579b01"/>論云。豈不無想亦三緣生。是心．心所等無間
<lb n="0579b02"/>故。亦應說為心等無間。但非心等加行引
<lb n="0579b03"/>生。故於此中廢而不說。</p>
<p id="pT41p0579b0310" type="inline">論。如是二定
<lb n="0579b04"/>至非等無間緣。此明二定<anchor xml:id="beg0579009"/>從<anchor xml:id="end0579009"/>心等無間生。
<lb n="0579b05"/>礙心起故。不與心為等無間緣　正理論
<lb n="0579b06"/>云。二定何緣是心等無間。而不說是心等無
<lb n="0579b07"/>間緣。由心等力所引生故。如心．心所生必
<lb n="0579b08"/>繫屬前滅心故。非如色法可與<anchor xml:id="beg0579010"/>餘<anchor xml:id="end0579010"/>心俱
<lb n="0579b09"/>時轉故。非如得等可有雜亂俱現前故。非
<lb n="0579b10"/>如生等是<anchor xml:id="beg0579011"/>餘<anchor xml:id="end0579011"/>伴故。然心方便加行引生故。
<lb n="0579b11"/>可說為心等無間。與心等起定相違害故。非
<lb n="0579b12"/>心等等無間緣。</p>
<p id="pT41p0579b1207" type="inline">論。餘不相應至二緣所
<lb n="0579b13"/>生。此明餘色．不相應法。</p>
<p id="pT41p0579b1310" type="inline">論。一切世間
<lb n="0579b14"/>至一因所起。此結<anchor xml:id="beg0579012"/>正<anchor xml:id="end0579012"/>非邪也。一切世間諸
<lb n="0579b15"/>法。皆從如上所說六因．四緣所起　非如
<lb n="0579b16"/>塗灰外道執自在天是作者等能生諸法
<lb n="0579b17"/>　非如勝論外道執我是實<anchor xml:id="beg0579013"/>能<anchor xml:id="end0579013"/>為作者．生者
<lb n="0579b18"/>　非如數論執自性<anchor xml:id="beg0579014"/>亦名勝性<anchor xml:id="end0579014"/>為諸法因
<lb n="0579b19"/>　非如是等一因所生。</p>
<p id="pT41p0579b1909" type="inline">論。此有何因。問
<lb n="0579b20"/>也。此有何因知諸法從前諸因<anchor xml:id="beg0579015"/>緣<anchor xml:id="end0579015"/>生。非
<lb n="0579b21"/>自在等一因所起　下答有二因知諸法非
<lb n="0579b22"/>一因生等。</p>
<p id="pT41p0579b2205" type="inline">論。若一切成至一因生。論
<lb n="0579b23"/>
<anchor xml:id="beg0579016"/>主答也<anchor xml:id="end0579016"/>。若一切法生許由六因．四緣生義
<lb n="0579b24"/>若成。豈不便捨一切世間由自在等一因
<lb n="0579b25"/>
<anchor xml:id="beg0579017"/>生<anchor xml:id="end0579017"/>。</p>
<p id="pT41p0579b2502" type="inline">論。又諸世間至一因所起。第二因
<lb n="0579b26"/>也。所以知諸法非一因生也　若許諸法
<lb n="0579b27"/>一因而生。因既是一更無異因。其所生果應
<lb n="0579b28"/>一時起非前後次第等　言次第等者。更
<lb n="0579b29"/>等後過也。</p>
<p id="pT41p0579b2905" type="inline">論。若執自在至差別生故。
<lb n="0579c01"/>此是<anchor xml:id="beg0579018"/>非<anchor xml:id="end0579018"/>一因難。</p>
<p id="pT41p0579c0107" type="inline">論。或差別欲至無
<lb n="0579c02"/>差別故。欲頓<anchor xml:id="beg0579019"/>起<anchor xml:id="end0579019"/>難也。</p>
<p id="pT41p0579c0209" type="inline">論。若欲差別至
<lb n="0579c03"/>一法為因。即非一因違宗難也。</p>
<p id="pT41p0579c0313" type="inline">論。或
<lb n="0579c04"/>所待因至應無邊際。<anchor xml:id="beg0579020"/>致<anchor xml:id="end0579020"/>無窮難也。</p>
<p id="pT41p0579c0414" type="inline">論。
<lb n="0579c05"/>若更不待至非次第生。欲生非次第難。</p>
<lb n="0579c06"/>
<p id="pT41p0579c0601">論。若許諸因至因緣正理。違<anchor xml:id="beg0579021"/>邪<anchor xml:id="end0579021"/>順正<anchor xml:id="beg0579022"/>難<anchor xml:id="end0579022"/>
<lb n="0579c07"/>也。</p>
<p id="pT41p0579c0702" type="inline">論。若言自在至無差別故。<anchor xml:id="beg0579023"/>欲<anchor xml:id="end0579023"/>位無
<lb n="0579c08"/>別難<anchor xml:id="beg0579024"/>也<anchor xml:id="end0579024"/>。</p>
<p id="pT41p0579c0804" type="inline">論。又彼自在至得何義利。生
<lb n="0579c09"/>法無益難也。</p>
<p id="pT41p0579c0906" type="inline">論。若為發喜至應非自在。
<lb n="0579c10"/>發喜非自在難也。</p>
<p id="pT41p0579c1008" type="inline">論。於喜既爾至不
<lb n="0579c11"/>可得故。於餘例喜難也。</p>
<p id="pT41p0579c1110" type="inline">論。或若自在
<lb n="0579c12"/>至此自在為。生<anchor xml:id="beg0579025"/>苦<anchor xml:id="end0579025"/>
<anchor xml:id="beg0579026"/>自在<anchor xml:id="end0579026"/>無用難也。既為發
<lb n="0579c13"/>喜生諸世間地獄等趣。苦惱有情如何生
<lb n="0579c14"/>喜。</p>
<p id="pT41p0579c1402" type="inline">論。依彼頌言至故名魯達羅。已下
<lb n="0579c15"/>引外<anchor xml:id="beg0579027"/>道<anchor xml:id="end0579027"/>頌證為善說。自在苦惱有情發
<lb n="0579c16"/>生自喜　由險利能燒者。彼外道說。<anchor xml:id="beg0579028"/>有<anchor xml:id="end0579028"/>三
<lb n="0579c17"/>阿素洛持三國土飛行空中。於自在<anchor xml:id="beg0579029"/>天<anchor xml:id="end0579029"/>
<lb n="0579c18"/>
<anchor xml:id="beg0579030"/>下<anchor xml:id="end0579030"/>過。其<anchor xml:id="begd1e52000"/>天<anchor xml:id="endd1e52000"/>不耐火箭射之。燒三國土一
<lb n="0579c19"/>時俱盡。火箭險利能燒三國　可畏恒逼害
<lb n="0579c20"/>
<anchor xml:id="beg0579031"/>者<anchor xml:id="end0579031"/>。以<anchor xml:id="beg0579032"/>能<anchor xml:id="end0579032"/>貫人髑髏繫其頭頂又以龍縛
<lb n="0579c21"/>臂。殺象取皮。此是可畏恒逼害也　樂食
<lb n="0579c22"/>血肉<anchor xml:id="beg0579033"/>膸<anchor xml:id="end0579033"/>者。是所食也　故名魯達羅者。自在
<lb n="0579c23"/>天千名中一名也。此名暴惡。</p>
<p id="pT41p0579c2312" type="inline">論。又若信
<lb n="0579c24"/>受至人<anchor xml:id="beg0579034"/>功<anchor xml:id="end0579034"/>等事。此世間相違也。</p>
<p id="pT41p0579c2413" type="inline">論。若
<lb n="0579c25"/>言自在至不見別用故。餘因世間見自在之力
<lb n="0579c26"/>無人見也。但是明<anchor xml:id="beg0579035"/>助<anchor xml:id="end0579035"/>自在<anchor xml:id="beg0579036"/>之<anchor xml:id="end0579036"/>言。</p>
<p id="pT41p0579c2613" type="inline">論。
<lb n="0579c27"/>或彼自在至應非自在。若待餘因能生諸
<lb n="0579c28"/>法即非自在。</p>
<p id="pT41p0579c2806" type="inline">論。若執初起至猶如自
<lb n="0579c29"/>在。又<anchor xml:id="beg0579037"/>破<anchor xml:id="end0579037"/>轉計也。</p>
<p id="pT41p0579c2907" type="inline">論。我勝性等至應廣
<lb n="0580a01"/>徵遣。類破餘也。</p>
<p id="pT41p0580a0107" type="inline">論。故無有法至自在
<lb n="0580a02"/>等因。總結成<anchor xml:id="begd1e52103"/>也<anchor xml:id="endd1e52103"/>。</p>
<lb n="0580a03"/>
<p id="pT41p0580a0301">論。且止破邪<anchor xml:id="beg0580001"/>至互為因緣<anchor xml:id="end0580001"/>。結前起後。</p>
<lb n="0580a04"/>
<p id="pT41p0580a0401">論。前言餘法。已下第四一行頌明大種造色
<lb n="0580a05"/>
<anchor xml:id="beg0580002"/>為<anchor xml:id="end0580002"/>因多少也。</p>
<p id="pT41p0580a0506" type="inline">論曰至同類因義。釋第
<lb n="0580a06"/>一句。明四大<anchor xml:id="beg0580003"/>於<anchor xml:id="end0580003"/>異類大具其二因　若自
<lb n="0580a07"/>類大唯有一因。謂同類因。水望於水非俱
<lb n="0580a08"/>有因故。</p>
<p id="pT41p0580a0804" type="inline">論。大於所造至因之差別。此
<lb n="0580a09"/>明大種與造色為因也。<anchor xml:id="beg0580004"/>謂有<anchor xml:id="end0580004"/>五因。謂生．
<lb n="0580a10"/>依．立．持．養。此即於能作因中分出五因。若
<lb n="0580a11"/>合說唯能作<anchor xml:id="begd1e52163"/>因<anchor xml:id="endd1e52163"/>。若別說即有其五。</p>
<p id="pT41p0580a1114" type="inline">論。
<lb n="0580a12"/>從彼起故說為生因　正理論云。為生因者。
<lb n="0580a13"/>從彼起<anchor xml:id="begd1e52174"/>故<anchor xml:id="endd1e52174"/>。如母生子。</p>
<p id="pT41p0580a1309" type="inline">論。生已隨逐至
<lb n="0580a14"/>說為依因。正理意同。</p>
<p id="pT41p0580a1409" type="inline">論。能任持故<anchor xml:id="beg0580005"/>至<anchor xml:id="end0580005"/>
<lb n="0580a15"/>說為立因　正理論云。言立因者。能任持故。
<lb n="0580a16"/>如地持物。</p>
<p id="pT41p0580a1605" type="inline">論。不斷因故說為持因　正
<lb n="0580a17"/>理論云。為持因者。由彼力持令不斷故。
<lb n="0580a18"/>如食持命。</p>
<p id="pT41p0580a1805" type="inline">論。增長因故說為養因　正
<lb n="0580a19"/>理論云。言養因者。能<anchor xml:id="beg0580006"/>長彼<anchor xml:id="end0580006"/>故。猶如樹根
<lb n="0580a20"/>水所沃潤　欲知五因力用不同。應觀五
<lb n="0580a21"/>喻。生因如母生子。依因如弟子依師。立因
<lb n="0580a22"/>如地持物。持因如食持命。養因如水潤
<lb n="0580a23"/>樹根。</p>
<p id="pT41p0580a2303" type="inline">論。如是<anchor xml:id="beg0580007"/>即顯<anchor xml:id="end0580007"/>至住長因性。總結
<lb n="0580a24"/>也　母能起子。師能變弟子。地持萬物。食
<lb n="0580a25"/>令命得住。水令樹得長。即是四大共為五
<lb n="0580a26"/>因正理論云。或生因者。一切大種生所造色。
<lb n="0580a27"/>非離諸大種有<anchor xml:id="beg0580008"/>造<anchor xml:id="end0580008"/>色生故。造色生已同
<lb n="0580a28"/>類相續不斷位中。火為依因能令乾燥不
<lb n="0580a29"/>爛壞故。水為立因能為<anchor xml:id="beg0580009"/>侵<anchor xml:id="end0580009"/>潤令不散
<lb n="0580b01"/>故。地為持因能任持彼令不墜故。風為
<lb n="0580b02"/>養因能引發彼令增長故。如是大種雖
<lb n="0580b03"/>與所造無俱有等五種因義。而有生等五
<lb n="0580b04"/>種別因。故與經．論無相違失。</p>
<p id="pT41p0580b0412" type="inline">論。諸
<lb n="0580b05"/>所造色至眼根等果。明造色相望為因多少
<lb n="0580b06"/>也。</p>
<p id="pT41p0580b0602" type="inline">論。所造於大至大種果故。明所造
<lb n="0580b07"/>與大種為因多少。</p>
<lb n="0580b08"/>
<p id="pT41p0580b0801">論。前已總說至<anchor xml:id="beg0580010"/>云何十二<anchor xml:id="end0580010"/>。已下<anchor xml:id="beg0580011"/>重<anchor xml:id="end0580011"/>明等無
<lb n="0580b09"/>間緣。於中有三。初明廣心。二明三種作意。
<lb n="0580b10"/>三明得心多少。<anchor xml:id="beg0580012"/>此<anchor xml:id="end0580012"/>第一明廣心　就中有
<lb n="0580b11"/>二。一明十二心出入。後明二十心出入。此
<lb n="0580b12"/>明十二心出入也　初一頌明總成十二。
<lb n="0580b13"/>後四頌明相出入也。</p>
<p id="pT41p0580b1309" type="inline">論曰至合成十二。
<lb n="0580b14"/>分三界及無漏心為十二也。</p>
<lb n="0580b15"/>
<p id="pT41p0580b1501">論。此十二心互相生者。已下四<anchor xml:id="beg0580013"/>一<anchor xml:id="end0580013"/>頌明十
<lb n="0580b16"/>二心相出入也　三界心．心所法相生之例
<lb n="0580b17"/>略有五種。一自界。二異界。三續生。四防定。
<lb n="0580b18"/>五無漏　自界相生者。自界加行善心。不從
<lb n="0580b19"/>異熟．威儀．工巧心生。自餘諸心皆得相生。
<lb n="0580b20"/>唯除化心。唯與色界加行善心相生故　二
<lb n="0580b21"/>異界心相生者。三界無覆無記心。不從異界
<lb n="0580b22"/>心後起。唯除欲化心。亦不生異界心。除欲
<lb n="0580b23"/>化心．及命終心。生得善心即不生異地心。
<lb n="0580b24"/>除續生位。不從異地心生。唯除防定心。加
<lb n="0580b25"/>行善心。向上唯生加行善。向下生欲<anchor xml:id="beg0580014"/>通<anchor xml:id="end0580014"/>
<lb n="0580b26"/>生得善。從生者從下．上加行善生　三續
<lb n="0580b27"/>生<anchor xml:id="beg0580015"/>心<anchor xml:id="end0580015"/>者。<anchor xml:id="beg0580016"/>唯<anchor xml:id="end0580016"/>生得善．不善．有覆無記．異熟無
<lb n="0580b28"/>記．威儀心為命終心。唯不善有覆無記為
<lb n="0580b29"/>續生心。向上生除不善．有覆無記。向下生
<lb n="0580c01"/>隨界所有　四防定心者。欲界生得．加行善
<lb n="0580c02"/>
<anchor xml:id="beg0580017"/>說<anchor xml:id="end0580017"/>色染心後生。色界防定加行善心從無
<lb n="0580c03"/>色染後生　五無漏心相生者。如下文說。</p>
<lb n="0580c04"/>
<p id="pT41p0580c0401">論曰至謂出觀時。明欲界善心也。<anchor xml:id="beg0580018"/>准<anchor xml:id="end0580018"/>正
<lb n="0580c05"/>理論。欲善生色善者。初生未曾得。後起通
<lb n="0580c06"/>生離<anchor xml:id="beg0580019"/>欲<anchor xml:id="end0580019"/>得。</p>
<p id="pT41p0580c0605" type="inline">論。染謂不善至餘無生理。
<lb n="0580c07"/>明欲界染心也。</p>
<p id="pT41p0580c0707" type="inline">論。餘謂欲廛至能生彼
<lb n="0580c08"/>染。明欲無覆無記心也。</p>
<p id="pT41p0580c0810" type="inline">論。色界善心
<lb n="0580c09"/>至無覆無記。明色界善心也。</p>
<p id="pT41p0580c0912" type="inline">論。有覆
<lb n="0580c10"/>從八至有覆無記。明色有覆心也。</p>
<p id="pT41p0580c1014" type="inline">論無
<lb n="0580c11"/>覆從三至欲無色染明色無覆心也。</p>
<p id="pT41p0580c1115" type="inline">論。
<lb n="0580c12"/>無色界善至并學無學。明無色善心也。</p>
<lb n="0580c13"/>
<p id="pT41p0580c1301">論。有覆無<anchor xml:id="beg0580020"/>間<anchor xml:id="end0580020"/>至學無學心。明無色界有覆
<lb n="0580c14"/>心也。</p>
<p id="pT41p0580c1403" type="inline">論。無覆如色說至及欲色染。明
<lb n="0580c15"/>無色無覆心也。</p>
<p id="pT41p0580c1507" type="inline">論。學心從四至及無學
<lb n="0580c16"/>一。明學心．無學心也。</p>
<lb n="0580c17"/>
<p id="pT41p0580c1701">論。說十二心至為二十心。自下兩頌分十二
<lb n="0580c18"/>心為二十心。</p>
<p id="pT41p0580c1806" type="inline">論曰至故成二十。分十
<lb n="0580c19"/>二為二十心也。如文可解。</p>
<p id="pT41p0580c1911" type="inline">論。威儀路
<lb n="0580c20"/>等至亦緣於聲。此明三心所緣境也。無記
<lb n="0580c21"/>語亦是工巧心故。<anchor xml:id="beg0580021"/>所以<anchor xml:id="end0580021"/>緣聲。</p>
<p id="pT41p0580c2112" type="inline">論。如是
<lb n="0580c22"/>三心唯是意識　准此論文。威儀．工巧．通果
<lb n="0580c23"/>三心唯是意識。非是五識　婆沙云。是威儀．
<lb n="0580c24"/>工巧者說加行也。此說通果心唯意識。據
<lb n="0580c25"/>化心說。明諸心相生亦唯意識。</p>
<p id="pT41p0580c2513" type="inline">論。有
<lb n="0580c26"/>餘師說至十二處境。述異說也　婆沙亦有
<lb n="0580c27"/>二說。與此論同。准威儀等發業心文。威儀
<lb n="0580c28"/>唯緣色。工巧兼聲。如發善．<anchor xml:id="beg0580022"/>惡<anchor xml:id="end0580022"/>業心
<lb n="0580c29"/>　<anchor xml:id="beg0580023"/>今<anchor xml:id="end0580023"/>前師言緣四境．五境者。非正發業心。
<lb n="0581a01"/>是前．後近心　與後師別者唯緣四境．五
<lb n="0581a02"/>境名威儀等心。後師兼十二處也　言威
<lb n="0581a03"/>儀路工巧<anchor xml:id="beg0581001"/>處<anchor xml:id="end0581001"/>者。從所依得名。威儀多依
<lb n="0581a04"/>路故。工巧多依處故。</p>
<p id="pT41p0581a0409" type="inline">論。如是二十至
<lb n="0581a05"/>自色二心。此明欲<anchor xml:id="beg0581002"/>界<anchor xml:id="end0581002"/>八心相生。如前分別。</p>
<lb n="0581a06"/>
<p id="pT41p0581a0601">論。次說色界至自界二心。此明色界六
<lb n="0581a07"/>心相生。</p>
<p id="pT41p0581a0704" type="inline">論。次說無色至謂自界四。明
<lb n="0581a08"/>無色界四心相生<anchor xml:id="begd1e52578"/>也<anchor xml:id="endd1e52578"/>。</p>
<p id="pT41p0581a0809" type="inline">論。次說無漏至及
<lb n="0581a09"/>學無學。明二無漏<anchor xml:id="beg0581003"/>心<anchor xml:id="end0581003"/>與諸心相生也。</p>
<lb n="0581a10"/>
<p id="pT41p0581a1001">論。復有何緣至生加行善。自此已下問答分
<lb n="0581a11"/>別。此是問也。</p>
<p id="pT41p0581a1106" type="inline">論。勢力劣故至加行善心。
<lb n="0581a12"/>答也。<anchor xml:id="beg0581004"/>明<anchor xml:id="end0581004"/>三心不生加行善也　一勢<anchor xml:id="beg0581005"/>力<anchor xml:id="end0581005"/>
<lb n="0581a13"/>
<anchor xml:id="beg0581006"/>劣<anchor xml:id="end0581006"/>故。總三心也　二非作功用所引發故。
<lb n="0581a14"/>異熟心也　三樂作功用引發工巧威儀轉故。
<lb n="0581a15"/>後二心也　四總結也。</p>
<p id="pT41p0581a1509" type="inline">論出心不由至可
<lb n="0581a16"/>能生彼。一因釋三無記從加行善心生也。</p>
<lb n="0581a17"/>
<p id="pT41p0581a1701">論若爾染污至不相順故。難也。三心不
<lb n="0581a18"/>順加行善。加行不<anchor xml:id="beg0581007"/>從<anchor xml:id="end0581007"/>三心生。染污加行性
<lb n="0581a19"/>相違。如何染心生加行。</p>
<p id="pT41p0581a1910" type="inline">論雖爾厭倦至
<lb n="0581a20"/>容起加行。答也。加行善心違煩惱故。極厭
<lb n="0581a21"/>煩惱生加行善。三心不能生極厭故不順。
<lb n="0581a22"/>不能生加行善。</p>
<p id="pT41p0581a2207" type="inline">論欲界生得至引生
<lb n="0581a23"/>彼心。釋欲界散地生得善心。以明利故。從
<lb n="0581a24"/>二無漏心．及色加行心起。色界定地生得不
<lb n="0581a25"/>明利故。不從彼起。亦不生彼。</p>
<p id="pT41p0581a2512" type="inline">論又欲
<lb n="0581a26"/>生得至無間而起。釋欲界生得。以明利<anchor xml:id="begd1e52674"/>故<anchor xml:id="endd1e52674"/>。
<lb n="0581a27"/>能續色染後生防<anchor xml:id="beg0581008"/>護<anchor xml:id="end0581008"/>彼定。色生得善定勝
<lb n="0581a28"/>散劣。不明利故。不從無色染心生也。</p>
<lb n="0581a29"/>
<p id="pT41p0581a2901">論。作意有三至相應作意。第二明三作意。聖
<lb n="0581b01"/>道相生自相．共相．勝解作意。如文可解
<lb n="0581b02"/>　即作意相應慧名之為<anchor xml:id="beg0581009"/>觀<anchor xml:id="end0581009"/>。前二從所觀為
<lb n="0581b03"/>名。第三從能觀相應勝解為名。即舊<anchor xml:id="beg0581010"/>名<anchor xml:id="end0581010"/>
<lb n="0581b04"/>假<anchor xml:id="beg0581011"/>想<anchor xml:id="end0581011"/>觀也。境隨心變心勝境故。決定<anchor xml:id="beg0581012"/>印<anchor xml:id="end0581012"/>
<lb n="0581b05"/>持名為勝解。</p>
<p id="pT41p0581b0506" type="inline">論。如是三種至三種作意。
<lb n="0581b06"/>明此<anchor xml:id="beg0581013"/>三<anchor xml:id="end0581013"/>作意皆悉能與聖道相生　此言
<lb n="0581b07"/>通其初．後。初入聖道決定唯是共相作意。
<lb n="0581b08"/>如世第一等。</p>
<p id="pT41p0581b0806" type="inline">論。若作是說至念等覺分。
<lb n="0581b09"/>
<anchor xml:id="beg0581014"/>顯<anchor xml:id="end0581014"/>順教也。此言俱者。是前後無間。非同
<lb n="0581b10"/>時也。不淨觀是勝解作意。而與無漏覺支
<lb n="0581b11"/>前後俱行。是相續義准此故知。勝解作意能
<lb n="0581b12"/>入聖道。入難出易。但證其難。</p>
<p id="pT41p0581b1212" type="inline">論。有餘
<lb n="0581b13"/>師說至通起三種。述異說也。<anchor xml:id="beg0581015"/>此師<anchor xml:id="end0581015"/>意說入
<lb n="0581b14"/>聖難唯共相作意。出心易故通三作意。</p>
<lb n="0581b15"/>
<p id="pT41p0581b1501">論。修不<anchor xml:id="beg0581016"/>淨<anchor xml:id="end0581016"/>觀至念等覺分。餘師通經。此<anchor xml:id="beg0581017"/>言<anchor xml:id="end0581017"/>
<lb n="0581b16"/>俱者。依傳傳<anchor xml:id="beg0581018"/>說<anchor xml:id="end0581018"/>起<anchor xml:id="beg0581019"/>覺<anchor xml:id="end0581019"/>支。</p>
<p id="pT41p0581b1610" type="inline">論。有餘
<lb n="0581b17"/>復言至共相作意。述第三師意也。此<anchor xml:id="beg0581020"/>師<anchor xml:id="end0581020"/>以
<lb n="0581b18"/>聖道是共相作意<anchor xml:id="beg0581021"/>入<anchor xml:id="end0581021"/>
<anchor xml:id="beg0581022"/>出<anchor xml:id="end0581022"/>聖道還用共相作
<lb n="0581b19"/>意。</p>
<p id="pT41p0581b1902" type="inline">論。若爾有依至起何作意。難後說
<lb n="0581b20"/>也　夫出聖道於曾得心出。不於未曾得
<lb n="0581b21"/>心出也。於欲界有曾得共相作意可從
<lb n="0581b22"/>彼出。於色界中無異四<anchor xml:id="beg0581023"/>善<anchor xml:id="end0581023"/>。別有曾得共
<lb n="0581b23"/>相作意出聖道也。依未<anchor xml:id="beg0581024"/>至<anchor xml:id="end0581024"/>．初定．中間靜
<lb n="0581b24"/>慮。同是初定不<anchor xml:id="beg0581025"/>隔<anchor xml:id="end0581025"/>遠故可依欲生。依第
<lb n="0581b25"/>二乃至第四。入見道時<anchor xml:id="beg0581026"/>聖道<anchor xml:id="end0581026"/>無間起<anchor xml:id="beg0581027"/>何<anchor xml:id="end0581027"/>作
<lb n="0581b26"/>意。</p>
<p id="pT41p0581b2602" type="inline">論。非起欲界至以<anchor xml:id="beg0581028"/>極<anchor xml:id="end0581028"/>遠故。遮第一
<lb n="0581b27"/>計。若說亦起欲界共相作意。此極遠故。</p>
<lb n="0581b28"/>
<p id="pT41p0581b2801">論。非於彼地至順決擇分。遮第二計。亦不
<lb n="0581b29"/>可說於二定等地。異順決擇分有曾修得
<lb n="0581c01"/>共相作意。</p>
<p id="pT41p0581c0105" type="inline">論。非諸聖者至加行道故。
<lb n="0581c02"/>遮第三計。恐彼計云從聖<anchor xml:id="beg0581029"/>道<anchor xml:id="end0581029"/>起曾得順決
<lb n="0581c03"/>擇分。若如此者即是得果道後起前加行。
<lb n="0581c04"/>不應道理。</p>
<p id="pT41p0581c0405" type="inline">論。若謂有別至違正理故。
<lb n="0581c05"/>遮第四計　違正理者。正理<anchor xml:id="beg0581030"/>論<anchor xml:id="end0581030"/>云。此救非
<lb n="0581c06"/>理。繫屬加行所修作意。非得果後可引現
<lb n="0581c07"/>前。是彼類故。前說聖道無間通三作意現
<lb n="0581c08"/>前。於理為善　前兩師云。皆許三種作意
<lb n="0581c09"/>出聖道也。婆沙十一難此師云依未至定
<lb n="0581c10"/>起欲共相作意。不<anchor xml:id="beg0581031"/>言<anchor xml:id="end0581031"/>初．中二地　此論即
<lb n="0581c11"/>言三者。是<anchor xml:id="beg0581032"/>縱<anchor xml:id="end0581032"/>說也　或舉婆沙第三說難
<lb n="0581c12"/>　婆沙七十二<anchor xml:id="beg0581033"/>一<anchor xml:id="end0581033"/>說。欲界與未至相生。二
<lb n="0581c13"/>說<anchor xml:id="beg0581034"/>未<anchor xml:id="end0581034"/>至．初定。三說至<anchor xml:id="beg0581035"/>中<anchor xml:id="end0581035"/>定。四說至二定。
<lb n="0581c14"/>
<anchor xml:id="beg0581036"/>評家<anchor xml:id="end0581036"/>評取第二說也　或此論舉三地難
<lb n="0581c15"/>者。就彼計言唯共相出。唯難第三家也。婆
<lb n="0581c16"/>沙十一評家評取初師義者。通說一切聖道。
<lb n="0581c17"/>若取初入亦唯共相。正理論中取第二者。
<lb n="0581c18"/>出見道心故。</p>
<p id="pT41p0581c1806" type="inline">論。若依未至定至唯自非
<lb n="0581c19"/>餘地。明諸地出無學心也。十一地中欲．及
<lb n="0581c20"/>有頂。無有無漏斷欲．非想非非想<anchor xml:id="beg0581037"/>惑<anchor xml:id="end0581037"/>。<anchor xml:id="beg0581038"/>縱<anchor xml:id="end0581038"/>
<lb n="0581c21"/>令於欲曾得自在亦依未至。<anchor xml:id="begd1e53059"/>縱<anchor xml:id="endd1e53059"/>於有頂
<lb n="0581c22"/>自在亦依無所有處。自餘諸地自地有無漏
<lb n="0581c23"/>故。若於此地得自在者。即依此<anchor xml:id="beg0581039"/>入<anchor xml:id="end0581039"/>不依
<lb n="0581c24"/>上．下由彼出心不勤求故。出自地<anchor xml:id="beg0581040"/>易<anchor xml:id="end0581040"/>皆
<lb n="0581c25"/>自地出。依非想地得自在者。即依彼出。依
<lb n="0581c26"/>未至得阿羅漢<anchor xml:id="beg0581041"/>雖<anchor xml:id="end0581041"/>。身在欲界於欲界心
<lb n="0581c27"/>得自在隣次而出。又身在非想斷有頂惑。
<lb n="0581c28"/>必依下地起無漏故。出心還依非想心出。
<lb n="0581c29"/>更無下地心故。身在欲界依上未至斷欲．
<lb n="0582a01"/>界惑。出心容依欲界心出。雖生上地不
<lb n="0582a02"/>起下定。上流生非想天。必起下無漏定。</p>
<lb n="0582a03"/>
<p id="pT41p0582a0301">論。於欲界中至二生所得。<anchor xml:id="beg0582001"/>總<anchor xml:id="end0582001"/>舉八種作
<lb n="0582a04"/>意。可了。</p>
<p id="pT41p0582a0404" type="inline">論。此中五種至以明利故明
<lb n="0582a05"/>八種中五能入出聖道<anchor xml:id="beg0582002"/>欲<anchor xml:id="end0582002"/>生得善亦續聖
<lb n="0582a06"/>道。以明利故。於三界中聖道出．入可知
<lb n="0582a07"/>　正理論云。若生第二靜慮已上起下三識
<lb n="0582a08"/>身時。諸有未離自地染者。彼從自地善．
<lb n="0582a09"/>染．無記作意無間三識現前。三識無間還生
<lb n="0582a10"/>自地三種作意。諸有已離自地染者。除染
<lb n="0582a11"/>作意唯善．無記作意無間三識現前。三識無
<lb n="0582a12"/>間亦唯起此二種作意　准此借識非通果
<lb n="0582a13"/>也。</p>
<lb n="0582a14"/>
<p id="pT41p0582a1401">論。於前所說至幾心可得。此下第三明十二
<lb n="0582a15"/>心中得心多少也。</p>
<p id="pT41p0582a1508" type="inline">論曰至<anchor xml:id="beg0582003"/>今<anchor xml:id="end0582003"/>得成故。
<lb n="0582a16"/>明染心中得六心也　<anchor xml:id="beg0582004"/>此<anchor xml:id="end0582004"/>言得者。謂先不
<lb n="0582a17"/>成<anchor xml:id="beg0582005"/>今<anchor xml:id="end0582005"/>得。成也。非謂先相續有　於三位
<lb n="0582a18"/>辨得。一疑心續善。二從上界退下生位。即
<lb n="0582a19"/>結生染。三起<anchor xml:id="begd1e53200"/>惑<anchor xml:id="endd1e53200"/>退。此三皆是染污心也。</p>
<lb n="0582a20"/>
<p id="pT41p0582a2001">論。由疑續善至爾時名得。<anchor xml:id="beg0582006"/>明得<anchor xml:id="end0582006"/>欲善心也。
<lb n="0582a21"/>疑續善時．及界退還爾時染心正現在前。欲
<lb n="0582a22"/>界善得已至生相名之為得。欲界善心唯
<lb n="0582a23"/>
<anchor xml:id="beg0582007"/>此<anchor xml:id="end0582007"/>二位。</p>
<p id="pT41p0582a2304" type="inline">論。由起惑退至一有覆心。明
<lb n="0582a24"/>
<anchor xml:id="beg0582008"/>欲<anchor xml:id="end0582008"/>二心．及色<anchor xml:id="beg0582009"/>心<anchor xml:id="end0582009"/>也。若無色沒生欲界時
<lb n="0582a25"/>
<anchor xml:id="beg0582010"/>欲<anchor xml:id="end0582010"/>二心．及得色一。<anchor xml:id="beg0582011"/>從<anchor xml:id="end0582011"/>離色染退起<anchor xml:id="beg0582012"/>欲<anchor xml:id="end0582012"/>
<lb n="0582a26"/>
<anchor xml:id="begd1e53276"/>惑<anchor xml:id="endd1e53276"/>數亦准此。若<anchor xml:id="begd1e53282"/>從<anchor xml:id="endd1e53282"/>色界下生．及<anchor xml:id="beg0582013"/>離<anchor xml:id="end0582013"/>欲
<lb n="0582a27"/>染退時。唯得欲二。</p>
<p id="pT41p0582a2708" type="inline">論。由起<anchor xml:id="begd1e53302"/>惑<anchor xml:id="endd1e53302"/>退至故
<lb n="0582a28"/>名得六。學．及無色染心。唯由惑退。無色更
<lb n="0582a29"/>無上界生故。於欲染心正現前位得此六
<lb n="0582b01"/>心。<anchor xml:id="beg0582014"/>疑<anchor xml:id="end0582014"/>續善位得欲界善。婆沙二說。一說唯
<lb n="0582b02"/>得生得。二說加行。若串習者亦得。無評文
<lb n="0582b03"/>也。</p>
<p id="pT41p0582b0302" type="inline">論。色界染心至亦由退得。第二明色
<lb n="0582b04"/>界染心得六也。從無色<anchor xml:id="beg0582015"/>沒<anchor xml:id="end0582015"/>生色界時。得
<lb n="0582b05"/>欲化心得色界中無覆無記．及善．染心。染
<lb n="0582b06"/>心亦由退得。餘心唯由界還。</p>
<p id="pT41p0582b0612" type="inline">論。由起
<lb n="0582b07"/>
<anchor xml:id="begd1e53348"/>惑<anchor xml:id="endd1e53348"/>退至故名得六。明無色界染心．及有學
<lb n="0582b08"/>心唯由退得。諸文可知。</p>
<p id="pT41p0582b0810" type="inline">論。無色染心
<lb n="0582b09"/>至故名得二。明無色染心也。彼無上界故
<lb n="0582b10"/>無界退還。起惑退時起上不得下。退下必
<lb n="0582b11"/>得上。由此無色染心唯得二心。</p>
<p id="pT41p0582b1113" type="inline">論。色
<lb n="0582b12"/>界善心至由<anchor xml:id="beg0582016"/>升進<anchor xml:id="end0582016"/>故。明色善也。此善<anchor xml:id="begd1e53376"/>升進<anchor xml:id="endd1e53376"/>
<lb n="0582b13"/>得未至定得色善心。得根本定得二化心。
<lb n="0582b14"/>故言得三　問何心後退　答婆沙六十一
<lb n="0582b15"/>云。何等心無間起煩惱現前者。若畢竟
<lb n="0582b16"/>離非想<anchor xml:id="beg0582017"/>非非想<anchor xml:id="end0582017"/>處染起彼地纏現在前故。
<lb n="0582b17"/>退者即彼地善心無間起煩惱現在前。若未
<lb n="0582b18"/>畢竟離非想非非想處染。起彼地纏現在前
<lb n="0582b19"/>故。退者即<anchor xml:id="beg0582018"/>彼<anchor xml:id="end0582018"/>或善心．或染污心無間。起煩
<lb n="0582b20"/>惱現在前。乃至初靜慮應知亦爾。若畢竟離
<lb n="0582b21"/>欲界染起欲界纏故。退者即欲界或善心．或
<lb n="0582b22"/>無覆無記心無間。起煩惱現在前。若未畢
<lb n="0582b23"/>竟離欲界染起欲界纏故。退者即欲界或善
<lb n="0582b24"/>心．或染污心．或<anchor xml:id="beg0582019"/>無覆<anchor xml:id="end0582019"/>無記心無間。起煩惱
<lb n="0582b25"/>現<anchor xml:id="beg0582020"/>在<anchor xml:id="end0582020"/>前。此中若未得根本善靜慮．無色定
<lb n="0582b26"/>現在前者。彼不能起色．無色界纏現在前
<lb n="0582b27"/>故退。但能起欲界纏現在前故退。<anchor xml:id="beg0582021"/>若<anchor xml:id="end0582021"/>得根
<lb n="0582b28"/>本善靜慮現在前。非無色定者。彼不能起
<lb n="0582b29"/>無色界纏現在前故退。但能起欲．色界纏
<lb n="0582c01"/>現在前故退。若得根本善靜慮．無色定現在
<lb n="0582c02"/>前者。彼能起三界纏現在前故退　婆沙說。
<lb n="0582c03"/>欲界退時無記心無間能生染心者。一說三
<lb n="0582c04"/>無記心。一說二無記心。無評家也。</p>
<p id="pT41p0582c0414" type="inline">論。
<lb n="0582c05"/>若有學心至離欲色染。此明學心得四心也。
<lb n="0582c06"/>初入見道得於學心。以無<anchor xml:id="beg0582022"/>漏<anchor xml:id="end0582022"/>道離欲染
<lb n="0582c07"/>時。得二化心。離色染時得無色善。若離二
<lb n="0582c08"/>界染者通其全分。正理論云。此中離言非究
<lb n="0582c09"/>竟離。以於色染未全離時。無色善心已可
<lb n="0582c10"/>得故。有說全離色界染時。得無色界根本
<lb n="0582c11"/>地善。若爾應說<anchor xml:id="beg0582023"/>亦<anchor xml:id="end0582023"/>得學心離欲染時<anchor xml:id="begd1e53501"/>亦<anchor xml:id="endd1e53501"/>
<lb n="0582c12"/>得色善。是則應說學心得五　依下無漏
<lb n="0582c13"/>斷上惑時。修有漏未至。<anchor xml:id="beg0582024"/>唯<anchor xml:id="end0582024"/>兩解不同。如
<lb n="0582c14"/>下分別。</p>
<p id="pT41p0582c1404" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0582025"/>餘<anchor xml:id="end0582025"/>謂前說至唯自可得。明
<lb n="0582c15"/>餘心也。十二心中三界染心即有四心。謂欲
<lb n="0582c16"/>不善。及有覆心。上二界各一有覆心。色善．學
<lb n="0582c17"/>心總有六<anchor xml:id="beg0582026"/>心<anchor xml:id="end0582026"/>所得。如前所述。三界無覆。
<lb n="0582c18"/>欲．無色善。及無學心。此之六心唯自可得
<lb n="0582c19"/>　問此論等言欲界染心唯得六心。識身足論
<lb n="0582c20"/>第十三云。若成就不善心定成欲無覆無記
<lb n="0582c21"/>心。若爾者界<anchor xml:id="beg0582027"/>還<anchor xml:id="end0582027"/>之時續生之位。爾時成就
<lb n="0582c22"/>不善心。即於爾時亦<anchor xml:id="beg0582028"/>合<anchor xml:id="end0582028"/>得彼威儀．工巧。
<lb n="0582c23"/>即得七心。如何言六。顯宗亦爾　論意異
<lb n="0582c24"/>故。此類非一　有人雖多種釋於義皆悉
<lb n="0582c25"/>有餘。應更<anchor xml:id="beg0582029"/>撿<anchor xml:id="end0582029"/>識身論。</p>
<lb n="0582c26"/>
<p id="pT41p0582c2601">論。有餘於此總說頌<anchor xml:id="beg0582030"/>言<anchor xml:id="end0582030"/>。已下一頌<anchor xml:id="beg0582031"/>束<anchor xml:id="end0582031"/>上總
<lb n="0582c27"/>為三門。謂染．善．無記得心多少　言有<anchor xml:id="beg0582032"/>餘<anchor xml:id="end0582032"/>
<lb n="0582c28"/>者。是雜心頌。</p>
<p id="pT41p0582c2806" type="inline">論。於善心中至說名為得。
<lb n="0582c29"/>此破雜<anchor xml:id="beg0582033"/>心<anchor xml:id="end0582033"/>頌也　言得七者。<anchor xml:id="beg0582034"/>如<anchor xml:id="end0582034"/>前所<anchor xml:id="beg0582035"/>釋<anchor xml:id="end0582035"/>
<lb n="0583a01"/>加欲<anchor xml:id="beg0583001"/>善<anchor xml:id="end0583001"/>也。此中<anchor xml:id="beg0583002"/>善<anchor xml:id="end0583002"/>者。通漏．無漏。正理亦
<lb n="0583a02"/>許正見續善得欲善心　通云　若爾何故
<lb n="0583a03"/>言得六心<anchor xml:id="beg0583003"/>如<anchor xml:id="end0583003"/>經主<anchor xml:id="beg0583004"/>難應<anchor xml:id="end0583004"/>
<anchor xml:id="beg0583005"/>言<anchor xml:id="end0583005"/>得七。然學
<lb n="0583a04"/>無學同無漏故。總說一心言六。無失。</p>
<lb n="0583a05"/>
<p id="pT41p0583a0501">論。餘<anchor xml:id="fxT41p0583a01"/>准前釋應知其相　<anchor xml:id="fxT41p0583a02"/>准前<anchor xml:id="beg0583006"/>釋<anchor xml:id="end0583006"/>者。諸
<lb n="0583a06"/>染污心總得九心<anchor xml:id="beg0583007"/>者。一<anchor xml:id="end0583007"/>欲善心。二欲不善。
<lb n="0583a07"/>三欲有覆。四色界有覆。五無色有覆。六學心。
<lb n="0583a08"/>七欲無覆心。八色善心。九色無覆<anchor xml:id="beg0583008"/>心<anchor xml:id="end0583008"/>。無
<lb n="0583a09"/>記心唯自得故名無記唯無記。</p>
<p id="pT41p0583a0913" type="inline">論。為攝
<lb n="0583a10"/>前義至非先<anchor xml:id="beg0583009"/>不<anchor xml:id="end0583009"/>成故。總前得心之義總有
<lb n="0583a11"/>一頌。一由託生。二由入定。三由離染。四由
<lb n="0583a12"/>退時。五由續善　非先所成故。<anchor xml:id="beg0583010"/>總<anchor xml:id="end0583010"/>釋得義
<lb n="0583a13"/>也。</p>
<lb n="0583a14"/>俱舍論疏卷第七<lb n="0583a15"/>
<anchor xml:id="beg0583011"/>
<p id="pT41p0583a1501" rend="margin-left:1em">一交了　　　　　　　　　範　雅</p>
<lb n="0583a16"/>
<p id="pT41p0583a1601" rend="margin-left:1em">保延三年十月二十六日夜半於南新屋
<lb n="0583a17"/>點了　　　　　　　　　　　　加久壽</p>
<anchor xml:id="end0583011"/>
<lb n="0584a01"/>
<lb n="0584a02"/>
<anchor xml:id="tnote0584001"/>
<anchor xml:id="beg0584001"/>俱<anchor xml:id="end0584001"/>舍論疏卷第<anchor xml:id="beg0584002"/>八<anchor xml:id="end0584002"/>
<lb n="0584a03"/>
<lb n="0584a04"/>
<byline>沙門<anchor xml:id="beg0584003"/>法<anchor xml:id="end0584003"/>寶撰</byline>
<lb n="0584a05"/>
<head>分別<anchor xml:id="beg0584004"/>世<anchor xml:id="end0584004"/>品第三之<anchor xml:id="beg0584005"/>一<anchor xml:id="end0584005"/>
</head>
<lb n="0584a06"/>
<p id="pT41p0584a0601">分別世間品者。三界有漏有破壞故。名為
<lb n="0584a07"/>世間。此品廣明故名分別。正理名緣起品。
<lb n="0584a08"/>以明緣起義故　<anchor xml:id="beg0584006"/>前<anchor xml:id="end0584006"/>二品總明漏．無漏法。
<lb n="0584a09"/>後之六品別明漏．無漏法。後六品中前之三
<lb n="0584a10"/>品明有漏法。後之三品明無漏法。以先厭．
<lb n="0584a11"/>後忻故　前三品中先明世品<anchor xml:id="beg0584007"/>後<anchor xml:id="end0584007"/>業．惑
<lb n="0584a12"/>者。以先果後因故　就世品中先明有情
<lb n="0584a13"/>後明器者。外由<anchor xml:id="beg0584008"/>內<anchor xml:id="end0584008"/>故先明能依。<anchor xml:id="begd1e53886"/>後<anchor xml:id="endd1e53886"/>所依
<lb n="0584a14"/>故。先明內果後明外果　就明有情文
<lb n="0584a15"/>有九別。一明三界。二明五趣。三明七識住。
<lb n="0584a16"/>四明九有情居。五明四識住。六明四生。七
<lb n="0584a17"/>明中有。八明緣起。九明四有。</p>
<lb n="0584a18"/>
<p id="pT41p0584a1801">論。已依三界至處別有幾。已下三頌第一明
<lb n="0584a19"/>三界也。於此頌前而有二問。一問三界體。
<lb n="0584a20"/>二問於中處。</p>
<p id="pT41p0584a2006" type="inline">論曰至是名欲界。總出欲
<lb n="0584a21"/>界體也。即欲界中若是有情若器世間。總是
<lb n="0584a22"/>欲界趣。唯有情界兼無情。</p>
<p id="pT41p0584a2211" type="inline">論。六欲天
<lb n="0584a23"/>者至化自在天。別列六天名也。此之六天多
<lb n="0584a24"/>受妙欲境故。名為欲天　一四<anchor xml:id="beg0584009"/>大<anchor xml:id="end0584009"/>王眾天
<lb n="0584a25"/>者。四<anchor xml:id="begd1e53930"/>大<anchor xml:id="endd1e53930"/>王是主。眾是所領。即是諸層級上。
<lb n="0584a26"/>及七金山日．月．星等諸類天也　類非一故
<lb n="0584a27"/>名為眾也　二三十三天者。在妙高頂。帝釋
<lb n="0584a28"/>居中。四面各八總三十三。亦名忉利天也
<lb n="0584a29"/>　三夜摩天者。此云時分。受五欲境知時分
<lb n="0584b01"/>故　四覩史多天者。此云喜足。舊云知足。
<lb n="0584b02"/>受五欲境生喜足故　五樂變化天者。謂
<lb n="0584b03"/>彼天中樂變欲境於中受用　六他化自在
<lb n="0584b04"/>天者。謂彼天處於他所化欲境。受用得自
<lb n="0584b05"/>在故。</p>
<p id="pT41p0584b0503" type="inline">論。如是欲界處別有幾。問也。</p>
<lb n="0584b06"/>
<p id="pT41p0584b0601">論。地獄洲異故成二十。答也。地獄．及人．鬼．
<lb n="0584b07"/>畜等四。別舉總名不列別數。</p>
<p id="pT41p0584b0712" type="inline">論。八大
<lb n="0584b08"/>地獄至無間地獄。此釋地獄異也　正理釋
<lb n="0584b09"/>云。眾苦逼身數悶如死。尋蘇如本故名等
<lb n="0584b10"/>活。謂彼有情雖遭種種斫<g ref="CB02863"/>磨擣。而彼暫
<lb n="0584b11"/>遇涼風所吹尋蘇如本。等前活故立等活
<lb n="0584b12"/>名　先以黑索<anchor xml:id="beg0584010"/>拼<anchor xml:id="end0584010"/>量支體。後方斬鋸故名
<lb n="0584b13"/>黑繩　眾多苦具<anchor xml:id="beg0584011"/>俱<anchor xml:id="end0584011"/>來<anchor xml:id="beg0584012"/>逼<anchor xml:id="end0584012"/>身。合黨相殘故
<lb n="0584b14"/>名眾合　眾苦所逼異類悲號。<anchor xml:id="beg0584013"/>怨發<anchor xml:id="end0584013"/>叫聲
<lb n="0584b15"/>故名號叫　劇苦所逼發大酷聲。<anchor xml:id="beg0584014"/>悲叫<anchor xml:id="end0584014"/>稱
<lb n="0584b16"/>怨故名大叫　火隨身轉炎熾周圍。熱苦
<lb n="0584b17"/>難任故名炎熱　若內．若外。自身．他身。皆
<lb n="0584b18"/>出猛火互相燒害。熱中極故名為極熱
<lb n="0584b19"/>　此論下文云。受苦無間故名無間。無樂間
<lb n="0584b20"/>苦故名無間。</p>
<p id="pT41p0584b2006" type="inline">論。言洲異者至北俱盧
<lb n="0584b21"/>洲。此明洲異。贍部從林立名名贍部洲
<lb n="0584b22"/>　以身勝故名勝身洲　以牛貨易名牛貨
<lb n="0584b23"/>洲　俱盧此云勝處。於四洲中此最勝故。</p>
<lb n="0584b24"/>
<p id="pT41p0584b2401">論。如是十二至處成二十。此明傍生．
<lb n="0584b25"/>鬼也。</p>
<p id="pT41p0584b2503" type="inline">論。若有情界至皆欲界攝。此總
<lb n="0584b26"/>結欲界也。</p>
<p id="pT41p0584b2605" type="inline">論。此欲界上至總名色界。
<lb n="0584b27"/>已下釋色界也　於中有三。一略舉。二廣
<lb n="0584b28"/>釋。三定宗。此第一也。</p>
<p id="pT41p0584b2809" type="inline">論。第一靜慮至
<lb n="0584b29"/>色究竟天。此第二也　正理釋云。廣善所生
<lb n="0584c01"/>故名為梵。此梵即大故名大梵。由彼獲得
<lb n="0584c02"/>中間定故。最初生故。最後<anchor xml:id="beg0584015"/>沒<anchor xml:id="end0584015"/>故。威德等勝。
<lb n="0584c03"/>故名為大　<anchor xml:id="beg0584016"/>大<anchor xml:id="end0584016"/>梵所有所化所領故<anchor xml:id="beg0584017"/>名<anchor xml:id="end0584017"/>梵
<lb n="0584c04"/>眾　於大梵前行列侍衛故名梵輔　自
<lb n="0584c05"/>地天內光明最小故名少光　光明轉勝量
<lb n="0584c06"/>難測故名無量光　淨光遍照自地處故
<lb n="0584c07"/>名極光淨　意地樂受說名為淨　於自地
<lb n="0584c08"/>中。此淨最劣故名少淨　此淨轉增量難測
<lb n="0584c09"/>故名無量淨　此淨周普故名遍淨。意顯
<lb n="0584c10"/>更無樂能過此　已下空中<anchor xml:id="beg0584018"/>天<anchor xml:id="end0584018"/>所居地如
<lb n="0584c11"/>雲密合故說名雲。此上諸天更無雲地。在
<lb n="0584c12"/>無雲首故說無雲　更有異生勝福。方所
<lb n="0584c13"/>可往生故說名福生　居在方所異生果
<lb n="0584c14"/>中。此最殊勝故名廣果　離欲諸聖以聖道
<lb n="0584c15"/>水。濯煩惱垢故名為淨。淨身所止故名淨
<lb n="0584c16"/>居。或住於此窮生死邊。如還債盡故名為
<lb n="0584c17"/>淨。淨者所住故名淨居。或此天中無異生
<lb n="0584c18"/>雜。純聖所止故名淨居　繁謂繁雜。或謂繁
<lb n="0584c19"/>廣。無繁雜中此最初故。繁廣天中。此最劣
<lb n="0584c20"/>故說名無繁。或名無求。不求趣入無色界
<lb n="0584c21"/>故　已善伏除雜修靜慮上中品障。意樂調
<lb n="0584c22"/>柔離諸熱惱故名無熱。<anchor xml:id="beg0584019"/>或<anchor xml:id="end0584019"/>令下生煩惱
<lb n="0584c23"/>名熱。此<anchor xml:id="beg0584020"/>初<anchor xml:id="end0584020"/>遠離得無熱名。或復熱者熾盛
<lb n="0584c24"/>為義。謂上品修靜慮及果。此猶未證故名
<lb n="0584c25"/>無熱　已得上品雜修靜慮。果德易彰故
<lb n="0584c26"/>名善現　<anchor xml:id="beg0584021"/>雜<anchor xml:id="end0584021"/>修定障餘品至微。見極清徹
<lb n="0584c27"/>故名善見　更無有處於有色中能過於
<lb n="0584c28"/>此名色究竟。或此已到眾苦所依身最後
<lb n="0584c29"/>邊名色究竟。</p>
<p id="pT41p0584c2906" type="inline">論。迦濕彌羅至四眾圍
<lb n="0585a01"/>繞。此第三也。說色界有十六處者。是婆沙
<lb n="0585a02"/>義。此師意說。梵王．梵輔不分二處。無想．廣
<lb n="0585a03"/>果合立一處。故成十六　正理論云。此十
<lb n="0585a04"/>
<anchor xml:id="beg0585001"/>七<anchor xml:id="end0585001"/>處諸器世間。并諸有情總名色界。有餘
<lb n="0585a05"/>別說十七處<anchor xml:id="beg0585002"/>名<anchor xml:id="end0585002"/>。初靜慮中總立二處。第四
<lb n="0585a06"/>靜慮別說無想。彼師應言處有十八。以彼
<lb n="0585a07"/>大梵望梵輔天。壽量．身量．無尋．受等皆有
<lb n="0585a08"/>別故。豈不無想望廣果天。唯異生等。有差
<lb n="0585a09"/>別。故前亦應言處有十八。此難非理。無想
<lb n="0585a10"/>天生即廣果天繫業果故。<anchor xml:id="beg0585003"/>若爾大梵所受生
<lb n="0585a11"/>身。亦梵輔天繫業果故<anchor xml:id="end0585003"/>。不應別說為一天
<lb n="0585a12"/>處。即梵輔天上品繫業招大梵果。此業望彼
<lb n="0585a13"/>少有差別。故招壽等亦少不同。若大梵天
<lb n="0585a14"/>望彼梵輔壽量等別。合為一處。則少光等壽
<lb n="0585a15"/>量雖殊應合一處。成大過失。此例不然。大
<lb n="0585a16"/>梵一故。要依同分立天處名。非一梵王可
<lb n="0585a17"/>名同分。<anchor xml:id="beg0585004"/>雖壽量等與餘不同。然由一身
<lb n="0585a18"/>不成同分<anchor xml:id="end0585004"/>。故與梵輔合立一天。高下雖殊
<lb n="0585a19"/>然地無別。少光天等與此相違。故彼不應
<lb n="0585a20"/>引之為例　准此論文。正理亦以十六為
<lb n="0585a21"/>正。梵王．無想皆唯一故。地無別故。上<anchor xml:id="beg0585005"/>坐<anchor xml:id="end0585005"/>色
<lb n="0585a22"/>處立十八天。</p>
<p id="pT41p0585a2206" type="inline">論。無色界中至理決然故。
<lb n="0585a23"/>已下。第三明無色界　於中有四。一無處
<lb n="0585a24"/>無色。二就生分處。三證無方處。四問答所
<lb n="0585a25"/>依。此文初也　以無色故無色界中無別處
<lb n="0585a26"/>所。</p>
<p id="pT41p0585a2602" type="inline">論。但異熟生至勝劣有殊。第二就
<lb n="0585a27"/>生勝劣分處。然實不離欲．色界中四處。亦
<lb n="0585a28"/>無差別處所。</p>
<p id="pT41p0585a2806" type="inline">論。復如何知至中有起故。
<lb n="0585a29"/>第三證處無方所也。得四種定同一處生。
<lb n="0585b01"/>故知四無色生無別處也。又得四定欲界
<lb n="0585b02"/>九處．色十六處。差別不同。若生無色皆於
<lb n="0585b03"/>欲．色命終處生。故知離二界中更無別處。
<lb n="0585b04"/>從彼四天處沒生下界時。即於前生死處
<lb n="0585b05"/>中有現前傳識。故知不從別處來也。</p>
<lb n="0585b06"/>
<p id="pT41p0585b0601">論。如有色界至心等相續。已下第四問答所
<lb n="0585b07"/>依。此即是問。</p>
<p id="pT41p0585b0706" type="inline">論。對法諸師至而得相
<lb n="0585b08"/>續。述對法宗答也。</p>
<p id="pT41p0585b0808" type="inline">論。若爾有色至此
<lb n="0585b09"/>二相續。難也。</p>
<p id="pT41p0585b0906" type="inline">論。有色界生此二劣故。答
<lb n="0585b10"/>也。</p>
<p id="pT41p0585b1002" type="inline">論。無色此二因何故強。徵也。</p>
<lb n="0585b11"/>
<p id="pT41p0585b1101">論。彼界二從至能伏色相。通也。</p>
<p id="pT41p0585b1113" type="inline">論。若爾
<lb n="0585b12"/>於彼至何用別依。難也。心等相續但依勝定。
<lb n="0585b13"/>何用依彼同分．及命根也。</p>
<p id="pT41p0585b1311" type="inline">論。又今應
<lb n="0585b14"/>說至以何為依。又難。命根．及眾同分。在無
<lb n="0585b15"/>色界無所依也。</p>
<p id="pT41p0585b1507" type="inline">論。此二更互相依而
<lb n="0585b16"/>轉。有部通也。</p>
<p id="pT41p0585b1606" type="inline">論。有色此二何不相依。難
<lb n="0585b17"/>也　有色界者。謂欲．色界。此命．同分。何不
<lb n="0585b18"/>如無色界相依而轉。而言依色。</p>
<p id="pT41p0585b1813" type="inline">論。有
<lb n="0585b19"/>色界生此二劣故。答也。以欲．色界此二劣
<lb n="0585b20"/>故依色而轉。無色此二強故相依。</p>
<p id="pT41p0585b2014" type="inline">論。無
<lb n="0585b21"/>色此二因何故強。此徵無色<anchor xml:id="beg0585006"/>界<anchor xml:id="end0585006"/>強所以也。</p>
<lb n="0585b22"/>
<p id="pT41p0585b2201">論。彼界此二至能伏色相。答強因也。
<lb n="0585b23"/>以定勝故此二勝也。</p>
<p id="pT41p0585b2309" type="inline">論。是則還同至唯
<lb n="0585b24"/>互相依。兩關釋也　同心相續難者。謂同前
<lb n="0585b25"/>難　故前難云。若爾於彼心等相續但依勝
<lb n="0585b26"/>定。何用別依。第二關云。無色心．心所法從
<lb n="0585b27"/>勝定生。即應心．心所法更互相依。何須更
<lb n="0585b28"/>依命<anchor xml:id="beg0585007"/>根<anchor xml:id="end0585007"/>．眾同分。正理論意。唯有六根能
<lb n="0585b29"/>為所依。餘非所依。但俱生依由此六識。欲．
<lb n="0585c01"/>色界中用<anchor xml:id="beg0585008"/>四<anchor xml:id="end0585008"/>蘊為<anchor xml:id="beg0585009"/>俱<anchor xml:id="end0585009"/>生依性。無色意識
<lb n="0585c02"/>無<anchor xml:id="beg0585010"/>復<anchor xml:id="end0585010"/>色依。彼俱生依但通三蘊　若爾何
<lb n="0585c03"/>故但言無色心等依於同分．及命　此說定
<lb n="0585c04"/>同無亂依故。謂心．心所雖互為依。而非定
<lb n="0585c05"/>同不自依故亦非無亂。在此地生亂起自
<lb n="0585c06"/>他心．心所故。同分．及命心等同依。又此地
<lb n="0585c07"/>生唯此地故。依此<anchor xml:id="beg0585011"/>設<anchor xml:id="end0585011"/>起不同地心。由此還
<lb n="0585c08"/>令自地心起。唯依此二名此地生。牽引業
<lb n="0585c09"/>生無間斷故　准此文證。命根即是引業果
<lb n="0585c10"/>也　由斯說是同不亂依。心等不然。故略
<lb n="0585c11"/>不說。若無此二餘地四蘊現在前時。爾時
<lb n="0585c12"/>有情應名餘地。乃至。如欲．色界身同分．命
<lb n="0585c13"/>為心等依。雖或有時異地心起。而依身等。
<lb n="0585c14"/>於此生中後定當牽自地心起。如是無色
<lb n="0585c15"/>雖無有身。心等定依同分．及命。故頌偏說
<lb n="0585c16"/>同分．命根。此是牽引業異熟故。</p>
<p id="pT41p0585c1613" type="inline">論。故經
<lb n="0585c17"/>部師至不依色轉。論主述經部宗。彼宗意云。
<lb n="0585c18"/>若於因中不厭於色。所招心果。與色俱生
<lb n="0585c19"/>依色而轉。若於因中厭於色。果中心等。不
<lb n="0585c20"/>與色俱不依色轉。正理破云。此亦非理。若
<lb n="0585c21"/>引因力。令彼心等相續轉者。善與染心現
<lb n="0585c22"/>在前位。心等相續應無所依。又如有情在
<lb n="0585c23"/>欲．色界。引因力故。心等相續。與色俱生依
<lb n="0585c24"/>色而轉。如是有情在無色界。引因力故心
<lb n="0585c25"/>等相續。與眾同分．命根俱生。不依於色唯
<lb n="0585c26"/>依同分．命根而轉。既許欲．色有情心等。不
<lb n="0585c27"/>依色身定無轉義。何因無色有情心等。都
<lb n="0585c28"/>無所依而有轉義。</p>
<p id="pT41p0585c2808" type="inline">論。何故名為欲等
<lb n="0585c29"/>三界。自此已下。釋三界名。此問起也。</p>
<lb n="0586a01"/>
<p id="pT41p0586a0101">論。能持自相至如前已釋。答也　答<anchor xml:id="beg0586001"/>中<anchor xml:id="end0586001"/>有
<lb n="0586a02"/>二。一釋界義。二釋欲等界義。此即初也。於
<lb n="0586a03"/>中二釋如文可解。</p>
<p id="pT41p0586a0308" type="inline">論。欲所屬界至如
<lb n="0586a04"/>金剛環。釋欲．色界名也。如飲中有胡椒。胡
<lb n="0586a05"/>椒屬飲義。如<anchor xml:id="beg0586002"/>鐶<anchor xml:id="end0586002"/>上有金剛。金剛屬環義。
<lb n="0586a06"/>由此飲名胡椒。環名金剛。</p>
<p id="pT41p0586a0611" type="inline">論。於彼界
<lb n="0586a07"/>中至喻如前<anchor xml:id="beg0586003"/>說<anchor xml:id="end0586003"/>。釋無色界。先釋無色。後釋
<lb n="0586a08"/>無色界也　色有二種。言變礙者。通十一
<lb n="0586a09"/>色　言示現者。謂色處色。無色四蘊非二
<lb n="0586a10"/>故名為無色。非是但用色無為體。若用色
<lb n="0586a11"/>無為體。即無別物。或是虛空非四蘊也。餘
<lb n="0586a12"/>文可解。</p>
<p id="pT41p0586a1204" type="inline">論。又欲之界至應知亦然。又一
<lb n="0586a13"/>釋　欲界。欲是所任持。界是能任持。界是持
<lb n="0586a14"/>義。即欲界五蘊能持欲故。<anchor xml:id="beg0586004"/>必<anchor xml:id="end0586004"/>名欲之界。餘
<lb n="0586a15"/>二亦爾。即是四蘊．五蘊。是欲等界義也　有
<lb n="0586a16"/>人。<anchor xml:id="beg0586005"/>似<anchor xml:id="end0586005"/>不得意。</p>
<p id="pT41p0586a1606" type="inline">論。此中欲言為說何
<lb n="0586a17"/>法。問欲體也。</p>
<p id="pT41p0586a1706" type="inline">論。略說段食婬所引貪。
<lb n="0586a18"/>答欲體也。准此。色．無色貪名色．無色。</p>
<lb n="0586a19"/>
<p id="pT41p0586a1901">論。如經頌言至已除欲引經證也。此頌是
<lb n="0586a20"/>舍利子。對外道。說外道計欲是外境也。佛
<lb n="0586a21"/>法言欲即是貪也。第一句非外立。第二句
<lb n="0586a22"/>述自宗。後兩句釋非境因也。</p>
<p id="pT41p0586a2212" type="inline">論。邪命
<lb n="0586a23"/>外道至尋思故。此是外道詰舍利子。前兩句
<lb n="0586a24"/>牒宗。後兩句破也。</p>
<p id="pT41p0586a2408" type="inline">論時舍利子至妙色
<lb n="0586a25"/>故。此舍利子<anchor xml:id="beg0586006"/>返<anchor xml:id="end0586006"/>質外道。前兩句牃計。後兩
<lb n="0586a26"/>句破也。</p>
<p id="pT41p0586a2604" type="inline">論。若法於彼至三界繫不。問也。</p>
<lb n="0586a27"/>
<p id="pT41p0586a2701">論。不爾。答。</p>
<p id="pT41p0586a2705" type="inline">論。云何。徵。</p>
<p id="pT41p0586a2709" type="inline">論。於
<lb n="0586a28"/>中隨增至是三界繫。答也。諸無漏法雖於三
<lb n="0586a29"/>界現行。非三界繫。不隨增故。</p>
<p id="pT41p0586a2912" type="inline">論。此中
<lb n="0586b01"/>何法名三界貪。問<anchor xml:id="beg0586007"/>也<anchor xml:id="end0586007"/>。</p>
<p id="pT41p0586b0109" type="inline">論。謂三界中各
<lb n="0586b02"/>隨增者。答也。</p>
<p id="pT41p0586b0206" type="inline">論。今此所言至皆不令解。
<lb n="0586b03"/>難也。前言三界繫法云何。答云。於中隨增
<lb n="0586b04"/>三界貪者。復問何法名三界貪。答云謂三
<lb n="0586b05"/>界中各隨增者。於此二答皆不令解。由此
<lb n="0586b06"/>說言同縛馬答。</p>
<p id="pT41p0586b0607" type="inline">論。今此所言至當知
<lb n="0586b07"/>亦爾。答也。今此中答不同縛馬答也。謂於
<lb n="0586b08"/>前說。欲界諸處有情未離貪者。身中所有
<lb n="0586b09"/>貪名欲貪。此所隨增名欲界繫。色界十八
<lb n="0586b10"/>處。無色界四處。有情所有貪名色．無色貪。
<lb n="0586b11"/>當知亦爾。</p>
<p id="pT41p0586b1105" type="inline">論。或不定地至名無色界繫。
<lb n="0586b12"/>第二釋也。如文可解。</p>
<p id="pT41p0586b1209" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0586008"/>欲<anchor xml:id="end0586008"/>化心上如
<lb n="0586b13"/>何起<anchor xml:id="beg0586009"/>貪<anchor xml:id="end0586009"/>。難也。若欲貪繫名為欲界。欲界化
<lb n="0586b14"/>心離欲方得。若起欲貪又<anchor xml:id="beg0586010"/>失<anchor xml:id="end0586010"/>化心。如何化
<lb n="0586b15"/>心是欲界也。</p>
<p id="pT41p0586b1506" type="inline">論。從他所聞至生貪愛故。
<lb n="0586b16"/>答也。自雖未得。從他聞說生貪心也。或自
<lb n="0586b17"/>已得退起欲貪。或觀他化起貪心也。</p>
<lb n="0586b18"/>
<p id="pT41p0586b1801">論。若心能化至作香味故。簡欲．色界化心
<lb n="0586b19"/>別也。</p>
<p id="pT41p0586b1903" type="inline">論。如是三界唯有一耶。問也。此
<lb n="0586b20"/>下問答一多界等　於中有二。一問一多。
<lb n="0586b21"/>二問傍<anchor xml:id="beg0586011"/>竪<anchor xml:id="end0586011"/>。此問初也。</p>
<p id="pT41p0586b2109" type="inline">論。三界無邊至
<lb n="0586b22"/>猶若虛空。答也。</p>
<p id="pT41p0586b2207" type="inline">論。世界當言云何安住。
<lb n="0586b23"/>此即第二明傍<anchor xml:id="begd1e54765"/>竪<anchor xml:id="endd1e54765"/>也。此即問也。</p>
<p id="pT41p0586b2313" type="inline">論。當
<lb n="0586b24"/>言傍住至不說上下。一說唯傍住也。由經說
<lb n="0586b25"/>故。</p>
<p id="pT41p0586b2502" type="inline">論。有說亦有至有色究竟。第二說也。
<lb n="0586b26"/>法密部中經等。亦說有十方故。</p>
<p id="pT41p0586b2613" type="inline">論。若
<lb n="0586b27"/>有離一至應知亦爾。此述離染同也。</p>
<p id="pT41p0586b2715" type="inline">論。
<lb n="0586b28"/>依初靜慮至應知亦爾。此述五通唯得往至
<lb n="0586b29"/>自所生界所修定處。不得往他世界。</p>
<lb n="0586c01"/>
<p id="pT41p0586c0101">論。已說三界五趣云何。已下一頌。第二明五
<lb n="0586c02"/>趣也。</p>
<p id="pT41p0586c0203" type="inline">論曰至是名五趣。明三界中有五
<lb n="0586c03"/>趣也。</p>
<p id="pT41p0586c0303" type="inline">論。唯於欲界至天趣一分。此說
<lb n="0586c04"/>三界五趣體不同也。</p>
<p id="pT41p0586c0409" type="inline">論。為有三界至說
<lb n="0586c05"/>有五趣。問也。</p>
<p id="pT41p0586c0506" type="inline">論。有謂善．染．至無覆無記。
<lb n="0586c06"/>答也。謂善．染．外器．中有此之四法是三界
<lb n="0586c07"/>攝。非五趣也。正理論云。善．染．無記。有情．
<lb n="0586c08"/>無情．及中有等。皆是界性。言趣體唯攝無
<lb n="0586c09"/>覆無記者。唯異熟生為趣體故。由此已釋
<lb n="0586c10"/>趣唯有情。無情中無異熟生故
(言異熟生者。簡一切無情
<lb n="0586c11"/>及有情中除異熟生自餘諸法。中有雖是異熟生法。非是五趣。無趣義故)
。</p>
<p id="pT41p0586c1129" type="inline">論。若異此
<lb n="0586c12"/>者至體非中有。此反釋也。若不唯是無覆無
<lb n="0586c13"/>記。即趣雜亂。一趣之中。得有五趣業．煩惱
<lb n="0586c14"/>故。明趣非是善．染．攝也。五趣唯是有情數
<lb n="0586c15"/>等。如文可解。</p>
<p id="pT41p0586c1506" type="inline">論。施設足論至中有異
<lb n="0586c16"/>趣。引聖教證中有非趣。如文可解。</p>
<lb n="0586c17"/>
<p id="pT41p0586c1701">論。是何契經。問也。</p>
<p id="pT41p0586c1708" type="inline">論。謂七有經至異諸
<lb n="0586c18"/>趣故。答也。既七有經。五趣之外別說中有。
<lb n="0586c19"/>故<anchor xml:id="beg0586012"/>知<anchor xml:id="end0586012"/>中有非趣所攝　唯是無覆無記性
<lb n="0586c20"/>攝。其理極成。簡業有因異諸趣故。業既通
<lb n="0586c21"/>於善．染．非趣所攝。故知唯是無覆無記。</p>
<lb n="0586c22"/>
<p id="pT41p0586c2201">論。迦濕彌羅國至無覆無記。重引經證無
<lb n="0586c23"/>覆無記。此經有部誦故言婆沙師誦也。經
<lb n="0586c24"/>既言異熟起已名那落迦。故知趣體即是異
<lb n="0586c25"/>熟無記性也　於捺落迦中者。是地獄處名
<lb n="0586c26"/>也。那落迦者。是有情趣名也　從諂生業名
<lb n="0586c27"/>曲　從嗔生業謂穢　從貪生業謂濁。</p>
<lb n="0586c28"/>
<p id="pT41p0586c2801">論若如是者至所隨增故。引文難也。若趣
<lb n="0586c29"/>唯是異熟無記。即合唯是修道煩惱。及是一
<lb n="0587a01"/>切遍行隨眠之所隨增。何故品類足說一切
<lb n="0587a02"/>隨眠所隨增也。故知非唯異熟無記唯修所
<lb n="0587a03"/>斷通染污也。</p>
<p id="pT41p0587a0306" type="inline">論。彼說五趣至總名村
<lb n="0587a04"/>落。有部通也。彼說五趣續生心中容有五
<lb n="0587a05"/>部　一切煩惱者。謂結生心通三十六．三十
<lb n="0587a06"/>一等。即結生心五部隨眠之所隨增。假說結
<lb n="0587a07"/>生以為趣也　如村落邊假名村落。</p>
<lb n="0587a08"/>
<p id="pT41p0587a0801">論。有說趣體亦通善．染。此述大眾部等計
<lb n="0587a09"/>也。</p>
<p id="pT41p0587a0902" type="inline">論。然七有經至是故別說。大眾部師
<lb n="0587a10"/>通經文也。有部總引多經為證。此中即通
<lb n="0587a11"/>七有經也。見．及煩惱別說<anchor xml:id="beg0587001"/>為濁。然見即是
<lb n="0587a12"/>煩惱所攝。趣．及趣因<anchor xml:id="end0587001"/>雖別說有。何<anchor xml:id="beg0587002"/>廢<anchor xml:id="end0587002"/>趣．
<lb n="0587a13"/>
<anchor xml:id="beg0587003"/>及趣<anchor xml:id="end0587003"/>因總名為趣。故言非以別說定證
<lb n="0587a14"/>非<anchor xml:id="beg0587004"/>趣<anchor xml:id="end0587004"/>。</p>
<p id="pT41p0587a1403" type="inline">論。若爾中有亦應是趣。有部
<lb n="0587a15"/>
<anchor xml:id="beg0587005"/>難<anchor xml:id="end0587005"/>大眾部。七有別說業。業亦是趣收。七有
<lb n="0587a16"/>別說中有。中有應趣攝。</p>
<p id="pT41p0587a1610" type="inline">論。不爾趣義
<lb n="0587a17"/>至即死處生故。大眾部通難也。別說業有
<lb n="0587a18"/>不<anchor xml:id="beg0587006"/>違<anchor xml:id="end0587006"/>趣義。故是趣收。別說中有違趣義
<lb n="0587a19"/>故。故不名趣。</p>
<p id="pT41p0587a1906" type="inline">論。若爾無色至而受生
<lb n="0587a20"/>故難也。中有死處生。非所趣故不名趣。無
<lb n="0587a21"/>色死處生。應非是趣。</p>
<p id="pT41p0587a2109" type="inline">論。既爾中有至
<lb n="0587a22"/>說名中有。大眾被難轉釋。中有以是二趣
<lb n="0587a23"/>中故不名趣也
(已上通第一經)
。正理論云。然經主言
<lb n="0587a24"/>非別說故定非彼攝。如五濁中煩惱與見
<lb n="0587a25"/>別說為濁。非別說故彼見定非煩惱所攝。
<lb n="0587a26"/>如是業有雖亦是趣。為顯趣因所以別說。
<lb n="0587a27"/>故有說趣體兼善．染。彼言非理。無處說故。
<lb n="0587a28"/>有處說見亦是煩惱。雖有所因別說為濁。
<lb n="0587a29"/>而准餘說知即煩惱。曾無有處說諸趣因
<lb n="0587b01"/>業即趣體。可為誠證。雖有所因別說為
<lb n="0587b02"/>有。而准彼說知業是趣。如何定知業是趣
<lb n="0587b03"/>體。有所因故有中別說。而非業有體非是
<lb n="0587b04"/>趣。為顯趣因說為業有。故所引喻於證無
<lb n="0587b05"/>能　又云。業若趣體趣應雜亂。於一趣中
<lb n="0587b06"/>有多趣業故。若趣因業即是趣者。人有地
<lb n="0587b07"/>獄<anchor xml:id="beg0587007"/>業<anchor xml:id="end0587007"/>．<anchor xml:id="tnote0587008"/>惑或現前。彼應是人亦是地獄。亦不
<lb n="0587b08"/>應說地獄。趣體雖現在前而非地獄。如
<lb n="0587b09"/>是則有大過失故。謂異熟果正現在前。應
<lb n="0587b10"/>非地獄無差別故。然契經說。異熟起已名
<lb n="0587b11"/>那落迦故業非趣。</p>
<p id="pT41p0587b1108" type="inline">論。然彼尊者至故作
<lb n="0587b12"/>是言。通釋第二經也。經說異熟起已名為
<lb n="0587b13"/>地獄。是說異熟起已身中善．染．無記。皆於
<lb n="0587b14"/>爾時得地獄名。非說唯是異熟名為地獄
<lb n="0587b15"/>　言。除五<anchor xml:id="tnote0587009"/>蘊蘊法彼那落迦不可得者。非是說
<lb n="0587b16"/>除異熟五蘊法外。彼那落迦不可得也。此
<lb n="0587b17"/>通說善．染．無記五蘊法外。別有能往諸趣
<lb n="0587b18"/>實我補特伽羅不可得也。非遮異熟法外
<lb n="0587b19"/>餘蘊故作是說
(於中有廣破<anchor xml:id="beg0587010"/>斥<anchor xml:id="end0587010"/>略而不述)
。正理破意。若趣
<lb n="0587b20"/>非唯異熟無記。因何要言異熟起已方名
<lb n="0587b21"/>地獄。異熟起前亦有地獄業<anchor xml:id="tnote0587011"/>等不名地獄
<lb n="0587b22"/>故。故知唯是異熟無記。</p>
<p id="pT41p0587b2210" type="inline">論。毘婆沙師至
<lb n="0587b23"/>無覆無記。結歸有部宗也。</p>
<p id="pT41p0587b2311" type="inline">論。有說一
<lb n="0587b24"/>向<anchor xml:id="beg0587012"/>記<anchor xml:id="end0587012"/>至亦通長養。述異說也。此三說中第
<lb n="0587b25"/>二為正　正理云。唯異熟生故又無過故。若
<lb n="0587b26"/>通長養身在欲界修得天眼是長養性。趣
<lb n="0587b27"/>應雜亂　正理論云。如是總釋諸趣體已。
<lb n="0587b28"/>次應別釋一一趣名。那落名人。迦名為惡。
<lb n="0587b29"/>人多造惡顛墜其中。由是故名那落迦趣
<lb n="0587c01"/>
(云云多解)
。言傍生者。彼趣多分身橫住故　或
<lb n="0587c02"/>彼趣中容有少分傍行者故
(云云多解)
。言餓鬼
<lb n="0587c03"/>者。又多希求以自存濟
(云云多解)
。人。謂或多思
<lb n="0587c04"/>慮故名為人
(云云多解)
。天。謂或<anchor xml:id="begd1e55144"/>復<anchor xml:id="endd1e55144"/>尊高神用
<lb n="0587c05"/>自在。眾所祈告故名為天　阿素洛者。鬼
<lb n="0587c06"/>趣所攝。天帝釋言本是天者。是諂曲語。若
<lb n="0587c07"/>謂與天戰故亦名天者。曼馱多王破阿素
<lb n="0587c08"/>洛。及與天<anchor xml:id="beg0587013"/>鬪<anchor xml:id="end0587013"/>。應亦是天。若謂與<anchor xml:id="beg0587014"/>天交<anchor xml:id="end0587014"/>通
<lb n="0587c09"/>名為天者。大樹緊那羅王有女端嚴名為
<lb n="0587c10"/>
<anchor xml:id="beg0587015"/>奪意<anchor xml:id="end0587015"/>。善財菩薩納以為妻。緊那羅王應亦
<lb n="0587c11"/>是人。威德殊勝故名為天。亦非證因。曾聞
<lb n="0587c12"/>曼馱多王威德勝於天故。難陀．跋難陀等
<lb n="0587c13"/>雖是傍生。威德自在勝諸天眾故。阿素洛
<lb n="0587c14"/>唯鬼趣收。亦非第六趣。曾不有經說
(云云。多解)
。
<lb n="0587c15"/>有說諸趣或體相雜。異趣相因而生子故。如
<lb n="0587c16"/>魚身者鹿子仙人。自昔傳聞其類無量。一身
<lb n="0587c17"/>兩趣故有相雜　正理破云　彼說不然。自
<lb n="0587c18"/>業趣定而彼生緣有種種故。如菴羅女因
<lb n="0587c19"/>樹而生。喬答摩宗因日光起。故相因有非
<lb n="0587c20"/>證雜因。鹿子仙人魚身者等。由滿業異形
<lb n="0587c21"/>相不同。其實是人故趣無雜。自餘感赴因果
<lb n="0587c22"/>不同。思擇業中當廣分別。</p>
<lb n="0587c23"/>
<p id="pT41p0587c2301">論。即於三界至其七者何。已下一頌半第三
<lb n="0587c24"/>明七識住。</p>
<p id="pT41p0587c2405" type="inline">論曰至第一識住。略說識
<lb n="0587c25"/>住。欲界人．天。色三靜慮。無色三天。此七生
<lb n="0587c26"/>處是識住體。今依經釋故分為七　此上論
<lb n="0587c27"/>文即是引經指處。論。一分天者至除劫初起。
<lb n="0587c28"/>人趣全故不須別釋。天一分言事難了故所
<lb n="0587c29"/>以別釋　初靜慮中除劫初者。以彼同起
<lb n="0588a01"/>
<anchor xml:id="beg0588001"/>戒<anchor xml:id="end0588001"/>取<anchor xml:id="beg0588002"/>相<anchor xml:id="end0588002"/>故。</p>
<p id="pT41p0588a0105" type="inline">論。言身異者至說名身異。
<lb n="0588a02"/>釋身異也　種種顯狀貌者。青．黃等<anchor xml:id="beg0588003"/>異<anchor xml:id="end0588003"/>
<lb n="0588a03"/>　種種形狀貌者。長．短等別　或由身異。即
<lb n="0588a04"/>是別指色身　或有異身。即是總標假者。</p>
<lb n="0588a05"/>
<p id="pT41p0588a0501">論。言想異者至說名想異。釋想異也。
<lb n="0588a06"/>欲界人．天三受互起名為想異。初靜慮中除
<lb n="0588a07"/>其苦受。彼由想異別指想心　或有異想。
<lb n="0588a08"/>總標假者。結文可解。</p>
<p id="pT41p0588a0809" type="inline">論。有色有情至
<lb n="0588a09"/>第二識住。引經文也。</p>
<p id="pT41p0588a0909" type="inline">論。所以者何至
<lb n="0588a10"/>故名想一。釋經意也。以初靜慮同想一因
<lb n="0588a11"/>名為想一　不言梵輔天者。舉初顯後
<lb n="0588a12"/>　正理論云。何緣梵眾同生此<anchor xml:id="begd1e55296"/>相<anchor xml:id="endd1e55296"/>。由見梵王
<lb n="0588a13"/>處所．形色．及神通等皆殊勝故。又觀大梵
<lb n="0588a14"/>先時已有。己．及餘天後方生故。彼不能見
<lb n="0588a15"/>從上地沒。依初靜慮發宿住通。不能了
<lb n="0588a16"/>知上地境故。何緣大梵亦生此想。彼纔發
<lb n="0588a17"/>心眾便生故。謂己所化非速歿故。或愚業
<lb n="0588a18"/>果感赴理故。或見己身形狀．勢力．壽．威德
<lb n="0588a19"/>等過餘眾故。由是緣故。梵眾．梵王身雖有
<lb n="0588a20"/>殊而生一想。</p>
<p id="pT41p0588a2006" type="inline">論。大梵王身至故名身
<lb n="0588a21"/>異。釋身異也。如文可解。</p>
<p id="pT41p0588a2110" type="inline">論。經說梵眾
<lb n="0588a22"/>至彼同分內。引經證想一也。由此證知我
<lb n="0588a23"/>因梵王。梵王亦謂我生梵眾。</p>
<p id="pT41p0588a2312" type="inline">論。梵眾
<lb n="0588a24"/>何處曾見梵王。問也。所以有此問者。以
<lb n="0588a25"/>進退有過故。</p>
<p id="pT41p0588a2506" type="inline">論。有餘師言至來生此故。
<lb n="0588a26"/>述初釋也　此師意以劫初成時。梵眾從
<lb n="0588a27"/>第二定來生梵眾。故知在極光淨曾見梵
<lb n="0588a28"/>王。理實應言第二定中三天皆得。而言極
<lb n="0588a29"/>光淨者。舉後顯初。</p>
<p id="pT41p0588a2908" type="inline">論。云何今時至起
<lb n="0588b01"/>戒<anchor xml:id="beg0588004"/>禁<anchor xml:id="end0588004"/>取。此餘師釋。進退有過。在梵眾天若
<lb n="0588b02"/>未離初定染未得第二定。即不能憶第
<lb n="0588b03"/>二定事。若以離初染得第二定。即不合
<lb n="0588b04"/>緣初定梵王起戒禁取。</p>
<p id="pT41p0588b0410" type="inline">論。有餘師說
<lb n="0588b05"/>住中有<anchor xml:id="beg0588005"/>中<anchor xml:id="end0588005"/>。述第二釋。此師意說。從第二定
<lb n="0588b06"/>沒生初定時。於中有中曾見梵王長壽久
<lb n="0588b07"/>住。</p>
<p id="pT41p0588b0702" type="inline">論。彼住中有至長壽久住。破第二
<lb n="0588b08"/>釋。色界中有於受生處。無有障礙。不住多
<lb n="0588b09"/>時。如何得說曾見梵王長壽久住。</p>
<p id="pT41p0588b0914" type="inline">論。
<lb n="0588b10"/>是故梵眾至起如是念。論主述正釋也。正理
<lb n="0588b11"/>論云。謂諸梵眾初下生時。見大梵王威光赫
<lb n="0588b12"/>烈。<anchor xml:id="beg0588006"/>雖<anchor xml:id="end0588006"/>懷敬慕欲<anchor xml:id="beg0588007"/>往<anchor xml:id="end0588007"/>親承。威神所逼未
<lb n="0588b13"/>
<anchor xml:id="beg0588008"/>果<anchor xml:id="end0588008"/>前詣。於茲荏苒遂致多時。後勵專誠
<lb n="0588b14"/>預近<anchor xml:id="begd1e55425"/>瞻<anchor xml:id="endd1e55425"/>仰。到已皆共作是念言。我等曾見。
<lb n="0588b15"/>乃至廣說。謂彼近見大梵王時。便能憶知
<lb n="0588b16"/>先所見事。復能了達眾下生前獨有梵王。及
<lb n="0588b17"/>心所願。或彼先在極光淨天。曾見梵王今
<lb n="0588b18"/>見能憶。謂彼昔在極光淨天<anchor xml:id="beg0588009"/>曾<anchor xml:id="end0588009"/>見梵王獨
<lb n="0588b19"/>居下地。亦知心願與眾同居。俯愍便興初
<lb n="0588b20"/>靜慮化。令所化眾偶侍梵王。起化須臾自
<lb n="0588b21"/>便福盡。命終下生初靜慮中。大梵身心．及所
<lb n="0588b22"/>化事。皆初靜慮通慧所緣。今見便發宿住隨
<lb n="0588b23"/>念。故彼梵眾作是念言。我等曾見。乃至廣
<lb n="0588b24"/>說。有餘師說。二靜慮中所起能緣梵世眼
<lb n="0588b25"/>識是初靜慮地法所收。故今亦能隨念彼識。
<lb n="0588b26"/>有作是說。彼梵眾天不受<anchor xml:id="beg0588010"/>處<anchor xml:id="end0588010"/>胎．斷末摩苦。
<lb n="0588b27"/>由斯得有念無忘失。故憶前生所見等事。</p>
<lb n="0588b28"/>
<p id="pT41p0588b2801">論。有色有情至第三識住。牒經文也。</p>
<lb n="0588b29"/>
<p id="pT41p0588b2901">論。此中舉後至何識住攝。釋經意也。</p>
<lb n="0588c01"/>
<p id="pT41p0588c0101">論。彼天顯形至故名想異。釋立名也。</p>
<lb n="0588c02"/>
<p id="pT41p0588c0201">論。傳說彼天至復受欲樂。廣釋想異。既
<lb n="0588c03"/>言傳說顯非自意。</p>
<p id="pT41p0588c0308" type="inline">論。豈不遍淨想亦
<lb n="0588c04"/>應然。難也<anchor xml:id="beg0588011"/>豈<anchor xml:id="end0588011"/>不第三靜慮。亦厭根本樂受
<lb n="0588c05"/>入近分捨。亦應同是想異。因何唯取第二
<lb n="0588c06"/>定也。</p>
<p id="pT41p0588c0603" type="inline">論。非遍淨天至擾動心故。答也。</p>
<lb n="0588c07"/>
<p id="pT41p0588c0701">論。經部師說至得想異名。述經部師計
<lb n="0588c08"/>也　正理論云。彼天中無有表業等為因所
<lb n="0588c09"/>
<anchor xml:id="beg0588012"/>感<anchor xml:id="end0588012"/>差別身形故言身一。即形．顯等。同處諸
<lb n="0588c10"/>天相無別義。</p>
<p id="pT41p0588c1006" type="inline">論。有色有情至故名想
<lb n="0588c11"/>一。釋第四識住也。身一如前。想一謂唯樂
<lb n="0588c12"/>受想也。</p>
<p id="pT41p0588c1204" type="inline">論。初靜慮中至故言想一。此釋
<lb n="0588c13"/>諸地<anchor xml:id="beg0588013"/>想<anchor xml:id="end0588013"/>不同也　初靜慮中言想一者。是
<lb n="0588c14"/>戒禁取故言染污。第二靜慮是定心故名為
<lb n="0588c15"/>善想。第三定中受異熟樂。無厭捨故<anchor xml:id="beg0588014"/>名<anchor xml:id="end0588014"/>為
<lb n="0588c16"/>想一。無記相也。</p>
<p id="pT41p0588c1607" type="inline">論。下三無色至是名為
<lb n="0588c17"/>七。<anchor xml:id="beg0588015"/>指<anchor xml:id="end0588015"/>經釋後三識住也。即是空無邊處五。
<lb n="0588c18"/>識無邊處六。無所有處七　是名為七者。結
<lb n="0588c19"/>七識住也。</p>
<p id="pT41p0588c1905" type="inline">論。此中何法名為識住。問
<lb n="0588c20"/>識所住法也。</p>
<p id="pT41p0588c2006" type="inline">論。謂彼所繫至是名識住。
<lb n="0588c21"/>此答所住法也。謂欲．色界繫五蘊為所住。
<lb n="0588c22"/>三無色中四蘊為識住　此中說識於處
<lb n="0588c23"/>
<anchor xml:id="beg0588016"/>想<anchor xml:id="end0588016"/>樂住故兼取識也。<anchor xml:id="beg0588017"/>非<anchor xml:id="end0588017"/>如四識住唯四
<lb n="0588c24"/>蘊也。</p>
<p id="pT41p0588c2403" type="inline">論。所餘何故非識住耶。問。惡趣．
<lb n="0588c25"/>第四靜慮等。何故非識住耶。</p>
<p id="pT41p0588c2512" type="inline">論。於餘
<lb n="0588c26"/>處皆有損壞識法故。答也。</p>
<p id="pT41p0588c2611" type="inline">論。餘處者何。
<lb n="0588c27"/>問餘處也。</p>
<p id="pT41p0588c2705" type="inline">論。謂諸惡處至及與有頂。
<lb n="0588c28"/>答。</p>
<p id="pT41p0588c2802" type="inline">論。所以者何。徵非所以。</p>
<p id="pT41p0588c2811" type="inline">論。由
<lb n="0588c29"/>彼處有至故非識住。答非識住所以。</p>
<lb n="0589a01"/>
<p id="pT41p0589a0101">論。何等名為損壞識法。問壞法也。</p>
<p id="pT41p0589a0114" type="inline">論。
<lb n="0589a02"/>謂諸惡處至故非識住。答壞法也。</p>
<p id="pT41p0589a0214" type="inline">論。
<lb n="0589a03"/>復說若處至故非識住。述異釋也。准此論
<lb n="0589a04"/>文。豈可第四靜慮處三天異生。皆悉愛慕無
<lb n="0589a05"/>想異熟處耶。應非正義。正理論云。有餘師
<lb n="0589a06"/>說。眾生有三所。謂樂著諸境．樂．想。樂著境
<lb n="0589a07"/>者。人．及欲天。樂著樂者。下三靜慮。樂著想
<lb n="0589a08"/>者。下三無色。唯依此處立識住名。餘無此
<lb n="0589a09"/>三故非識住　又云。上代師資相承說者。
<lb n="0589a10"/>若處具有見．修所斷．及無斷識立識住名。
<lb n="0589a11"/>異此便非識住所攝　豈不欲界人．及六
<lb n="0589a12"/>
<anchor xml:id="beg0589001"/>天<anchor xml:id="end0589001"/>無無漏識應非識住。若言能作無漏
<lb n="0589a13"/>所依。則有頂天應名識住　此難非理。欲
<lb n="0589a14"/>界無定。可就所依說有無漏。然有頂天是
<lb n="0589a15"/>定地攝。應依自性說彼有無。由自性無故
<lb n="0589a16"/>非識住　或非有頂補特伽羅一所依中具
<lb n="0589a17"/>三種識。欲界善處補特伽羅。一所依中容具
<lb n="0589a18"/>三識。故不應以有頂為例。第四靜慮雖
<lb n="0589a19"/>具三識。而五處全．一處少分不具三識。故
<lb n="0589a20"/>
<anchor xml:id="beg0589002"/>少<anchor xml:id="end0589002"/>從多不立識住。是故識住數唯有七
<lb n="0589a21"/>
(言三識者。謂見<anchor xml:id="beg0589003"/>斷．修<anchor xml:id="end0589003"/>斷．及無漏識。非想處一切聖人無見斷識。一切異生無無漏識。於欲界中可有一人先具見．
<lb n="0589a22"/>修。<anchor xml:id="beg0589004"/>復<anchor xml:id="end0589004"/>有無漏<anchor xml:id="beg0589005"/>式<anchor xml:id="end0589005"/>於初忍　五處全者。謂五淨居　一<anchor xml:id="beg0589006"/>少分<anchor xml:id="end0589006"/>者。為廣果天。無想天中無無漏識。廣果天中具三
<lb n="0589a23"/>識故。唯下二天具有三識。上六天中不具三故。故言以少從多不名識住)
。</p>
<lb n="0589a24"/>
<p id="pT41p0589a2401">論。如是分別至其九者何。已下一頌。第四明
<lb n="0589a25"/>九有情居。九有情居非經所說。因釋經中
<lb n="0589a26"/>說七識住故便釋也。</p>
<p id="pT41p0589a2609" type="inline">論曰至不樂住故。
<lb n="0589a27"/>釋有情居。即七識住上加非想及無想天以
<lb n="0589a28"/>為九也。所以此九立有情居。以樂住故。前
<lb n="0589a29"/>識住中以有壞識法故。識昧劣故。故非識
<lb n="0589b01"/>住。餘處不樂非有情居　問有情居及識住
<lb n="0589b02"/>五蘊者色．行二蘊通外器不　答正理論云。
<lb n="0589b03"/>謂諸有情自樂安住所依色等實物非餘。以
<lb n="0589b04"/>諸有情是假有故。然諸實物是假所居故。有
<lb n="0589b05"/>情居唯有情<anchor xml:id="beg0589007"/>法。以有情<anchor xml:id="end0589007"/>類於自依身愛住
<lb n="0589b06"/>增強非於處所。又於處所立有情居應
<lb n="0589b07"/>成雜亂。居無雜亂唯有內身。故有情居唯
<lb n="0589b08"/>有情法。既言生已名有情居。知有情居不
<lb n="0589b09"/>攝中有。又諸中有非久所居。故諸有情不
<lb n="0589b10"/>樂安住。又必應爾。由本論說為<anchor xml:id="beg0589008"/>顯<anchor xml:id="end0589008"/>生處
<lb n="0589b11"/>立有情居。於生死中為顯諸識由愛住著
<lb n="0589b12"/>建立識住。顯諸有情於自依止。愛樂安住
<lb n="0589b13"/>立有情居。故此二門建立差別。</p>
<p id="pT41p0589b1313" type="inline">論。言餘
<lb n="0589b14"/>處者至如識住中。釋餘第四定．及諸惡趣非
<lb n="0589b15"/>有情居。如前已釋。</p>
<lb n="0589b16"/>
<p id="pT41p0589b1601">論。前所引經至其四者何已下一頌第五明
<lb n="0589b17"/>四識住。</p>
<p id="pT41p0589b1704" type="inline">論曰至其體云何。問識住體
<lb n="0589b18"/>
<anchor xml:id="beg0589009"/>性<anchor xml:id="end0589009"/>。</p>
<p id="pT41p0589b1802" type="inline">論。謂隨次第有漏四蘊。答也。就有
<lb n="0589b19"/>漏．無漏中唯有漏為體。五蘊之中唯四蘊
<lb n="0589b20"/>也。</p>
<p id="pT41p0589b2002" type="inline">論。又此唯在至依著於彼。此明自他
<lb n="0589b21"/>地中唯自地也。正理論云又自地中唯有情
<lb n="0589b22"/>數。唯自相續立為識住。非非情數．他相續
<lb n="0589b23"/>中。識隨樂住如自相續。</p>
<p id="pT41p0589b2310" type="inline">論。如何不說
<lb n="0589b24"/>識為識住。問唯四名識住所以。</p>
<p id="pT41p0589b2413" type="inline">論。由
<lb n="0589b25"/>離能住至可名王座。此答識非識住所以。</p>
<lb n="0589b26"/>
<p id="pT41p0589b2601">論。或若有<anchor xml:id="beg0589010"/>法<anchor xml:id="end0589010"/>至所說如是。第二釋也
<lb n="0589b27"/>　毘婆沙師所說如是者。指宗也。</p>
<p id="pT41p0589b2713" type="inline">論。若爾
<lb n="0589b28"/>何故至識所乘御。引經難也。</p>
<p id="pT41p0589b2812" type="inline">論。又如何
<lb n="0589b29"/>言至五蘊為體。引例難也。</p>
<p id="pT41p0589b2911" type="inline">論。雖有是
<lb n="0589c01"/>
<anchor xml:id="beg0589011"/>說<anchor xml:id="end0589011"/>至非獨說識。答兩難也。於識食中有
<lb n="0589c02"/>喜．染等。及七識住。皆於生處所攝五蘊。不
<lb n="0589c03"/>別分析總生喜．染非獨說識。</p>
<p id="pT41p0589c0312" type="inline">論。然色
<lb n="0589c04"/>等蘊至於餘可說。明四識住。據別別說。於
<lb n="0589c05"/>一一蘊生種種喜．染也。故識不同餘四蘊
<lb n="0589c06"/>故不立識住。</p>
<p id="pT41p0589c0606" type="inline">論。又佛意說至教意如
<lb n="0589c07"/>是。第二釋也。</p>
<p id="pT41p0589c0706" type="inline">論。又法與識至故非識住。
<lb n="0589c08"/>明<anchor xml:id="beg0589012"/>四<anchor xml:id="end0589012"/>種法必俱時也。識與其識無俱時
<lb n="0589c09"/>理故非識住　正理論云。識與識住如種
<lb n="0589c10"/>如田。理可如是。不違教故。然彼所說若法
<lb n="0589c11"/>與識。可俱時生為識良田立識住者。不
<lb n="0589c12"/>應正理。所以者何。彼先自說識所依著故
<lb n="0589c13"/>名識住。非於俱起受等蘊中有識所依。彼
<lb n="0589c14"/>依識故
(此識為依非識依處)
。識不依彼如何可<anchor xml:id="beg0589013"/>說<anchor xml:id="end0589013"/>彼
<lb n="0589c15"/>為識住
(若以所依義釋識住者。識不依彼受等法故。如何受等是識住耶)
。又非所
<lb n="0589c16"/>緣同一境故。俱生受等非所取故
(依有<anchor xml:id="tnote0589014"/>二三義。一所
<lb n="0589c17"/>依義。心所法等非所依也。如前已破。二所緣義。以受<anchor xml:id="beg0589015"/>等<anchor xml:id="end0589015"/>法復非所緣。如此中破。三相應依。如後破也)
。又
<lb n="0589c18"/>不可以相應依著釋<anchor xml:id="beg0589016"/>識<anchor xml:id="end0589016"/>住義。勿諸色法．
<lb n="0589c19"/>及不相應非識住故
(若相應義釋識住者。一切色法。及不相應無相應義。應
<lb n="0589c20"/>非識住)
。又相應理無差別故。則應無漏亦識住
<lb n="0589c21"/>體
(有漏．無漏．心．心所<anchor xml:id="beg0589017"/>法<anchor xml:id="end0589017"/>相應無別。因何<anchor xml:id="beg0589018"/>有<anchor xml:id="end0589018"/>
<anchor xml:id="beg0589019"/>漏立識住體。無漏非也<anchor xml:id="end0589019"/>)
。如何可說俱
<lb n="0589c22"/>生色等為識良田立為識住　正理論云然
<lb n="0589c23"/>我師宗作如是釋。為令於識除我見心。故
<lb n="0589c24"/>於識中不說識住。契經中言。我達世尊所
<lb n="0589c25"/>說法教。馳流生死唯識非餘。識謂世尊異
<lb n="0589c26"/>名說我。為欲除滅彼我見心顯識依<anchor xml:id="beg0589020"/>他<anchor xml:id="end0589020"/>。
<lb n="0589c27"/>體非是我。我所依性非謂能依。故識住門
<lb n="0589c28"/>唯說有四。非實識住但四非識。今謂世尊
<lb n="0589c29"/>所說識住。識色等四不言識者。由但色等
<lb n="0590a01"/>於三時中。與續有識為助伴故。謂唯色等
<lb n="0590a02"/>與識俱生。過．未亦能為識助伴。令續有識
<lb n="0590a03"/>生死馳流。識則不爾。故非識住。且眼等根．
<lb n="0590a04"/>及俱色等。與俱生識為所依．依　根為所
<lb n="0590a05"/>依餘為依也　已滅未生但為識境。是故色
<lb n="0590a06"/>蘊於三時中。望續有識能為助伴。現在受
<lb n="0590a07"/>等與識俱生為俱有因。一分與識同緣一
<lb n="0590a08"/>境有助伴<anchor xml:id="beg0590001"/>用<anchor xml:id="end0590001"/>。已滅未生俱為識境。是故受
<lb n="0590a09"/>等亦於三時。望續有識能為助伴。識雖過．
<lb n="0590a10"/>未望續有識少有助能。而俱生中全無助
<lb n="0590a11"/>力。不俱起故。色等望識具二助能。識唯去．
<lb n="0590a12"/>來故非識住。故非情數．及<anchor xml:id="begd1e56079"/>他<anchor xml:id="endd1e56079"/>身中。色等四
<lb n="0590a13"/>蘊亦非識住。由彼望識<anchor xml:id="beg0590002"/>但<anchor xml:id="end0590002"/>為所緣。不具
<lb n="0590a14"/>二門助伴用故。住謂所住。是續有識引自
<lb n="0590a15"/>果時。能為依義。住<anchor xml:id="beg0590003"/>或<anchor xml:id="end0590003"/>所著。是續有識引自
<lb n="0590a16"/>果時。能為境義。自身色等可有與識同一
<lb n="0590a17"/>境義。設不同境然能為依。具<anchor xml:id="beg0590004"/>二<anchor xml:id="end0590004"/>助能故
<lb n="0590a18"/>立識住。非有情數<anchor xml:id="begd1e56123"/>他<anchor xml:id="endd1e56123"/>身色等則不如是。故
<lb n="0590a19"/>非識住。</p>
<p id="pT41p0590a1904" type="inline">論。如是所說至四攝七耶。問
<lb n="0590a20"/>相攝也。</p>
<p id="pT41p0590a2004" type="inline">論。非遍相攝至謂除前相。自
<lb n="0590a21"/>此已下四句答也。如文可解。</p>
<lb n="0590a22"/>
<p id="pT41p0590a2201">論。於前所說至何處有何。已下一頌半。第六
<lb n="0590a23"/>明四生也。</p>
<p id="pT41p0590a2305" type="inline">論曰至而生類等。此明立
<lb n="0590a24"/>四所以。以生類等同名一生。正理論云。前
<lb n="0590a25"/>所說界通情．非情
(此即界寬。四生狹也)
。趣唯有情然不
<lb n="0590a26"/>遍攝
(不攝中有。狹於生也)
。生唯遍攝故說有情。無非有
<lb n="0590a27"/>情名眾生故　准此。有情名為眾生。無情
<lb n="0590a28"/>不名眾生。舊譯有情名眾生者有兩名也。
<lb n="0590a29"/>准大乘同性經具六界故名眾生也　又
<lb n="0590b01"/>云。然有情類卵生．胎生．濕生．化生是名為
<lb n="0590b02"/>四
(釋四生也)
。生謂生類。諸有情中雖餘類雜。而生
<lb n="0590b03"/>類等言生類者是眾生義
(准此論文。多生類故名為眾生)
。若爾
<lb n="0590b04"/>界．趣亦應名生
(問也)
。不爾。界通情．非情故。
<lb n="0590b05"/>趣雖有情而非遍故。此<anchor xml:id="beg0590005"/>唯<anchor xml:id="end0590005"/>情遍獨立生
<lb n="0590b06"/>名。</p>
<p id="pT41p0590b0602" type="inline">論。云何卵生至鸚鵡雁等。釋卵生
<lb n="0590b07"/>也。依卵而生名為卵生。卵必有胎是故先
<lb n="0590b08"/>說。</p>
<p id="pT41p0590b0802" type="inline">論。云何胎生至猪羊驢等。釋胎生
<lb n="0590b09"/>也。依胎而生名為胎生。有胎無卵故在卵
<lb n="0590b10"/>後說。為胎必濕故濕生先說。</p>
<p id="pT41p0590b1012" type="inline">論。云何
<lb n="0590b11"/>濕生至蚊蚰蜒等。釋濕生也。依濕而生名
<lb n="0590b12"/>為濕生。以有所託故<anchor xml:id="beg0590006"/>在化<anchor xml:id="end0590006"/>生前。以有濕
<lb n="0590b13"/>無胎。在胎生後說。</p>
<p id="pT41p0590b1308" type="inline">論。云何化生至
<lb n="0590b14"/>故名化生。釋化生也。無而忽有名為化生。
<lb n="0590b15"/>此緣最少故在後說。</p>
<p id="pT41p0590b1509" type="inline">論。人傍生趣各具
<lb n="0590b16"/>四種。就趣辨生多少別也。</p>
<p id="pT41p0590b1611" type="inline">論。人卵生
<lb n="0590b17"/>者至五百子等。釋人中卵生也。婆沙一百二
<lb n="0590b18"/>十云。人卵生者。昔於此<anchor xml:id="beg0590007"/>州<anchor xml:id="end0590007"/>有商人。入海
<lb n="0590b19"/>得一𩾰<anchor xml:id="beg0590008"/>鶴<anchor xml:id="end0590008"/>。形色偉麗奇而悅之。遂生二卵。
<lb n="0590b20"/>於後卵開出二童子。端正聰慧。年長出家皆
<lb n="0590b21"/>得阿羅漢果。小者名鄔波世羅
(此云小<anchor xml:id="beg0590009"/>山<anchor xml:id="end0590009"/>。鄔波名小。世羅名
<lb n="0590b22"/>山。<anchor xml:id="beg0590010"/>近<anchor xml:id="end0590010"/>山生故)
。大者名世羅
(但名山也)
。鹿母者。子名鹿故
<lb n="0590b23"/>從子為名故言鹿母。即是毘舍佉夫人也。
<lb n="0590b24"/>毘舍佉是二月星名。從星立名此云長養。
<lb n="0590b25"/>鹿母所生三十二卵。卵出一兒　般遮羅是
<lb n="0590b26"/>地名此云執<anchor xml:id="tnote0590011"/>
<anchor xml:id="mod0590011"/>五上。王妃生五百卵。生已羞恥
<lb n="0590b27"/>恐為災變。函盛棄殑伽河。隨流而去。下有
<lb n="0590b28"/>隣國王。因觀水遣人接取見卵。將歸經數
<lb n="0590b29"/>日間各生一子。養大驍勇所往皆伏無敢
<lb n="0590c01"/>敵者。時彼隣國王。與彼父王久來有怨。欲
<lb n="0590c02"/>遣征罰。先遣使告<anchor xml:id="beg0590012"/>今<anchor xml:id="end0590012"/>欲決戰。尋後兵至圍
<lb n="0590c03"/>
<anchor xml:id="beg0590013"/>繞<anchor xml:id="end0590013"/>其城即欲<anchor xml:id="beg0590014"/>摧<anchor xml:id="end0590014"/>破。般遮羅王極生忙怖。
<lb n="0590c04"/>王妃問委。妃<anchor xml:id="beg0590015"/>慰<anchor xml:id="end0590015"/>王言。王不須愁。此五百
<lb n="0590c05"/>子皆是我兒。具陳上事。夫子見母惡心必
<lb n="0590c06"/>息。妃自登城告五百子說上因緣。如何今
<lb n="0590c07"/>者欲造逆罪。若不信者皆應張口。妃出兩
<lb n="0590c08"/>乳有五百道乳汁。各注一口。應時信伏。因
<lb n="0590c09"/>即和好各起慈心。兩國交通永無征伐。</p>
<lb n="0590c10"/>
<p id="pT41p0590c1001">論。人胎生者如今世人。如文可解。</p>
<lb n="0590c11"/>
<p id="pT41p0590c1101">論。人濕生者至菴羅衛等　曼馱多者。此云
<lb n="0590c12"/>我養。布殺陀王頂皰而生。顏貌端正。王抱入
<lb n="0590c13"/>宮告誰能養。諸宮各言我能養也。故以標
<lb n="0590c14"/>名。舊云頂生王者。此從生處立名非本
<lb n="0590c15"/>號也。此王長大為金輪王能破修羅欲侵
<lb n="0590c16"/>天帝釋位　遮盧者。此云脾。鄔波遮盧此
<lb n="0590c17"/>云小脾。於我養王兩髀之上各生一皰。皰
<lb n="0590c18"/>生一子。從所生處故以為名。以小標別。
<lb n="0590c19"/>亦為輪王　言鴿鬘者。昔有一王此名靜
<lb n="0590c20"/>授。於王<anchor xml:id="beg0590016"/>腋<anchor xml:id="end0590016"/>下有胞生一女子名為鴿鬘。
<lb n="0590c21"/>從腋下出如鴿出飛。王重如鬘故以名焉。
<lb n="0590c22"/>或生已後鴿恒隨逐。王重如鬘因以立名
<lb n="0590c23"/>　菴羅衛者。是樹名也。有一女子從此樹
<lb n="0590c24"/>生。菴羅衛者或從子生。或從花枝生也。正
<lb n="0590c25"/>理論云。此四生人皆可得聖。得聖無受卵．
<lb n="0590c26"/>濕二生。以聖皆欣殊勝<anchor xml:id="beg0590017"/>智<anchor xml:id="end0590017"/>見。卵．濕生類性
<lb n="0590c27"/>多愚癡
(今詳人卵．濕生不多愚癡。作金輪王．及能得聖。此從多分)
。或諸卵生生
<lb n="0590c28"/>皆再度。故飛禽等世號再生。聖怖多生故
<lb n="0590c29"/>無受義。濕生多分眾聚同生。聖怖雜居故
<lb n="0591a01"/>亦不受
(卵生可爾。其濕生人即不眾聚。此從多分<anchor xml:id="beg0591001"/>也<anchor xml:id="end0591001"/>)
。</p>
<p id="pT41p0591a0121" type="inline">論。人化生
<lb n="0591a02"/>者唯劫初人。如文可解。</p>
<p id="pT41p0591a0210" type="inline">論。傍生三種
<lb n="0591a03"/>至揭路荼等。釋傍生通四生也。</p>
<p id="pT41p0591a0313" type="inline">論。一
<lb n="0591a04"/>切地獄至皆唯化生。此釋地獄．及諸天趣．并
<lb n="0591a05"/>中有也。</p>
<p id="pT41p0591a0504" type="inline">論。鬼趣唯通至雖盡而無飽。
<lb n="0591a06"/>釋鬼趣中唯二生也。</p>
<p id="pT41p0591a0609" type="inline">論。一切生中至而
<lb n="0591a07"/>受胎生。問佛不取化生受胎生所以也。</p>
<lb n="0591a08"/>
<p id="pT41p0591a0801">論。<anchor xml:id="tnote0591002"/>見現受胎生至專修正法。答也。答中
<lb n="0591a09"/>有二。一為利益。二為止<anchor xml:id="beg0591003"/>謗<anchor xml:id="end0591003"/>。此即前也
<lb n="0591a10"/>　就中有三利益。一引親眷令入正法。二為
<lb n="0591a11"/>令知是輪王種。三為令所化生增上心。如
<lb n="0591a12"/>文可解。</p>
<p id="pT41p0591a1204" type="inline">論。又若不爾至息諸疑謗。第
<lb n="0591a13"/>二止謗。如文可解。</p>
<p id="pT41p0591a1308" type="inline">論。有餘師說至即
<lb n="0591a14"/>無所見。述異釋也。</p>
<p id="pT41p0591a1408" type="inline">論。若人信佛至此
<lb n="0591a15"/>不成釋。論主破也。佛既有持願通能久留
<lb n="0591a16"/>身。何須胎生。正理論云。今謂此釋其理必
<lb n="0591a17"/>成。通所留身非佛功德。力。無畏等所依熏
<lb n="0591a18"/>故。不能廣大饒益世間。所以然者。是可留
<lb n="0591a19"/>法通願能留。一切化生如剎那法必無留
<lb n="0591a20"/>義。謂諸有為剎那定滅。諸佛神力亦不能
<lb n="0591a21"/>留。設欲<anchor xml:id="beg0591004"/>久<anchor xml:id="end0591004"/>留即須別化。此所別化非佛
<lb n="0591a22"/>功德力無畏等之所依熏。故於世間無大
<lb n="0591a23"/>饒益。若不爾者。佛應化為如本身形受諸
<lb n="0591a24"/>供養令無量眾生<anchor xml:id="beg0591005"/>天<anchor xml:id="end0591005"/>解脫。故我所稟毘婆
<lb n="0591a25"/>沙師咸作是言。後身菩薩為利他故不受
<lb n="0591a26"/>化生。此義極成不可傾動。化生何故死無
<lb n="0591a27"/>遺形。由彼頓生故應頓滅。如戲水者出沒
<lb n="0591a28"/>亦然。毘婆沙師說。化生者造色多故死無遺
<lb n="0591a29"/>形。大種多者死非頓滅。即由此義可以證
<lb n="0591b01"/>知。一四大種生多造色　婆沙一百二十七
<lb n="0591b02"/>云。問一四大種為但造一造色極微。為能
<lb n="0591b03"/>造多。若但造一如何不成因四果一。因多
<lb n="0591b04"/>果少理不應然。若能造多。即一四大種所
<lb n="0591b05"/>造<anchor xml:id="beg0591006"/>造<anchor xml:id="end0591006"/>色有多極微。云何展轉非俱有因。對
<lb n="0591b06"/>法者說有對造色展轉相望無俱有因。許則
<lb n="0591b07"/>便違對法宗義。答應作是說。一四大種但
<lb n="0591b08"/>能造一<anchor xml:id="beg0591007"/>所<anchor xml:id="end0591007"/>造色極微。問如何不成因<anchor xml:id="beg0591008"/>四果
<lb n="0591b09"/>一。因<anchor xml:id="end0591008"/>多果少理不應然。答果少因多理亦無
<lb n="0591b10"/>失。世現見有如是類。故因四果一於理無
<lb n="0591b11"/>違。有說造多。問<anchor xml:id="beg0591009"/>若爾<anchor xml:id="end0591009"/>一四大種所造造色
<lb n="0591b12"/>有多極微。云何展轉非俱有因。答非一果
<lb n="0591b13"/>故非俱有因。以俱有因法必同一果故。此
<lb n="0591b14"/>不成因同猶豫故。評云如前說者好。今詳。
<lb n="0591b15"/>正理不以婆沙評家為正。若作俱舍師破。
<lb n="0591b16"/>汝<anchor xml:id="beg0591010"/>准<anchor xml:id="end0591010"/>此釋違婆沙正義也。</p>
<p id="pT41p0591b1611" type="inline">論。因論生
<lb n="0591b17"/>論至為充所食。難文可解。</p>
<p id="pT41p0591b1711" type="inline">論。以不知故
<lb n="0591b18"/>至暫食何咎。答文可解。</p>
<p id="pT41p0591b1810" type="inline">論。於四生內至
<lb n="0591b19"/>皆化生故。<anchor xml:id="beg0591011"/>釋<anchor xml:id="end0591011"/>化生多。如文可解　正理論
<lb n="0591b20"/>有兩說。一說同此論。一說濕生多。二說無
<lb n="0591b21"/>評<anchor xml:id="beg0591012"/>家<anchor xml:id="end0591012"/>。今詳若兼中有即化生多。若說本有
<lb n="0591b22"/>即濕生多。兩說無違。</p>
<lb n="0591b23"/>
<p id="pT41p0591b2301">論。此中何法至非即名生。已下一頌。第七明
<lb n="0591b24"/>中有也　於中有三。一明中有名體。二引
<lb n="0591b25"/>理教證有中有。三義門分別。此第一也。</p>
<lb n="0591b26"/>
<p id="pT41p0591b2601">論曰至故名中有。此出體釋名也　有自
<lb n="0591b27"/>體起者。謂異熟五蘊前趣死後後趣生。前二
<lb n="0591b28"/>趣中間故名中有。兩趣中故名之為中。四
<lb n="0591b29"/>有之中一有攝故名之為有。中即是有故名
<lb n="0591c01"/>中有。</p>
<p id="pT41p0591c0103" type="inline">論。此身已起何不名生。問也。生
<lb n="0591c02"/>之與起名異義同。既名為起。何不是生。</p>
<lb n="0591c03"/>
<p id="pT41p0591c0301">論。生謂當來至故不名生。答也。雖生與
<lb n="0591c04"/>起名異義同。於四有中立生名者。謂於當
<lb n="0591c05"/>來所應至處建立生名。非於餘位。由斯中
<lb n="0591c06"/>有名起非生。</p>
<p id="pT41p0591c0606" type="inline">論。何謂當來所應至處。
<lb n="0591c07"/>問也。</p>
<p id="pT41p0591c0703" type="inline">論。所引異熟至所應至處。答也
<lb n="0591c08"/>　論。有餘部說至故無中有。大眾部等計也。</p>
<lb n="0591c09"/>
<p id="pT41p0591c0901">論。此不應許至理教者何。已下第二有兩
<lb n="0591c10"/>頌廣引理．教證有中有。</p>
<p id="pT41p0591c1010" type="inline">論曰至處必
<lb n="0591c11"/>無間。引穀等為例破。現見。穀等相續轉法
<lb n="0591c12"/>從子至<anchor xml:id="beg0591013"/>芽<anchor xml:id="end0591013"/>。乃至果實中間無斷。故知。死．
<lb n="0591c13"/>生二有中間亦無斷也。</p>
<p id="pT41p0591c1310" type="inline">論。豈不現見至
<lb n="0591c14"/>何妨續生。大眾部引像為喻救也。</p>
<p id="pT41p0591c1414" type="inline">論。
<lb n="0591c15"/>實有諸像至故不成喻。此即略以二理破也。
<lb n="0591c16"/>一像有不成。二非等不成。</p>
<p id="pT41p0591c1611" type="inline">論。言像不
<lb n="0591c17"/>成至無二並故。此無二並。總有四<anchor xml:id="beg0591014"/>種<anchor xml:id="end0591014"/>。一鏡
<lb n="0591c18"/>像色別無二並。二兩岸像色無二並。三影光
<lb n="0591c19"/>處別無二並。四月像鏡面無二並。</p>
<p id="pT41p0591c1914" type="inline">論。
<lb n="0591c20"/>謂於一處至依異大故。此第一也。鏡面．像色。
<lb n="0591c21"/>別四大造體是對礙。如何一處二得並生。故
<lb n="0591c22"/>知無像。</p>
<p id="pT41p0591c2204" type="inline">論。又陜水上至二色俱生。第二
<lb n="0591c23"/>兩岸互見分明。即是一處有二像色。曾無一
<lb n="0591c24"/>處並見二色。故知無有實像一處並生。</p>
<lb n="0591c25"/>
<p id="pT41p0591c2501">論。又影與光至謂二並生。第三光．影相違
<lb n="0591c26"/>未曾同處。現見鏡中光像在於影中。故知光
<lb n="0591c27"/>像無實。</p>
<p id="pT41p0591c2704" type="inline">論。或言一處至如何別見。第四
<lb n="0591c28"/>也。若謂像色鏡面同處。見鏡中月如觀井
<lb n="0591c29"/>水。近遠別見。</p>
<p id="pT41p0591c2906" type="inline">論。故知諸像於理實無。總
<lb n="0592a01"/>結上也。</p>
<p id="pT41p0592a0104" type="inline">論。然諸因緣至難可思議。此
<lb n="0592a02"/>釋。像雖實無因緣令見　難思議者。不測
<lb n="0592a03"/>所以然也。</p>
<p id="pT41p0592a0305" type="inline">論。已辨不成至亦非喻者。
<lb n="0592a04"/>結前起後非等　於中有二。一相續非相
<lb n="0592a05"/>續非等。二由二緣不由二緣非等。</p>
<lb n="0592a06"/>
<p id="pT41p0592a0601">論。以質與像至故不成喻。釋第一也。像．質
<lb n="0592a07"/>同時俱有非是前後相續。死．生二有異時前
<lb n="0592a08"/>後非是同時俱有。非等故非喻也。</p>
<p id="pT41p0592a0814" type="inline">論。
<lb n="0592a09"/>又所現像至非等於法。釋第二也。鏡像生時
<lb n="0592a10"/>因於本質依鏡<anchor xml:id="beg0592001"/>面<anchor xml:id="end0592001"/>生。由二緣故與<anchor xml:id="beg0592002"/>法<anchor xml:id="end0592002"/>不
<lb n="0592a11"/>同。生有生時唯因死有。無別所依勝緣如
<lb n="0592a12"/>鏡故不等也。</p>
<p id="pT41p0592a1206" type="inline">論。亦不可說至為勝依
<lb n="0592a13"/>性。破轉救也。如文可解。</p>
<p id="pT41p0592a1310" type="inline">論。已依正理
<lb n="0592a14"/>至證有中有。結前理破引後六教證也。</p>
<lb n="0592a15"/>
<p id="pT41p0592a1501">論。謂契經言至業有中有。第一經也。經分
<lb n="0592a16"/>明五趣之外別說中有。故知非無。</p>
<p id="pT41p0592a1614" type="inline">論。
<lb n="0592a17"/>若此契經至何現在前。第二經也　健達縛
<lb n="0592a18"/>者。此名尋香。中有食香故名尋香。</p>
<p id="pT41p0592a1814" type="inline">論。
<lb n="0592a19"/>若此契經至固唯中有。第三經也。前蘊已滅
<lb n="0592a20"/>不可言來。此所言來定是中有。</p>
<p id="pT41p0592a2013" type="inline">論。若
<lb n="0592a21"/>復不誦至何名中般。第四經也。五種不還中
<lb n="0592a22"/>既別標中般。故知中有決定非無。</p>
<p id="pT41p0592a2214" type="inline">論。有
<lb n="0592a23"/>餘師執至故名中般。大眾部等救也。</p>
<p id="pT41p0592a2315" type="inline">論。
<lb n="0592a24"/>是則應許至故執非善。破轉救也。若五不還
<lb n="0592a25"/>說有中般即是別有中天。五不還中說生
<lb n="0592a26"/>般等應更別有生等天也。既不許然故執
<lb n="0592a27"/>非理。</p>
<p id="pT41p0592a2703" type="inline">論。又經說有至定非應理。又引
<lb n="0592a28"/>七善士證無中天。第五經也。如火星迸近
<lb n="0592a29"/>遠時處隨滅不同。別說中天豈有此異。執
<lb n="0592b01"/>有中天定非應理。</p>
<p id="pT41p0592b0108" type="inline">論。有餘復說至壽
<lb n="0592b02"/>量中間。第二師執也　此師意說。從欲界死
<lb n="0592b03"/>生色界時。壽量中間入般涅槃名中般也。</p>
<lb n="0592b04"/>
<p id="pT41p0592b0401">論。或近天中間至是名中般。第三師異
<lb n="0592b05"/>釋　此師意謂。初生色界未至法會中間
<lb n="0592b06"/>涅槃故名中般。已上兩師釋五不還經中般
<lb n="0592b07"/>也。婆沙六十九云。是分別論者。</p>
<p id="pT41p0592b0713" type="inline">論。由
<lb n="0592b08"/>至界位<anchor xml:id="beg0592003"/>至<anchor xml:id="end0592003"/>故有三品。第二師釋。七善士趣契
<lb n="0592b09"/>經中說中般分三。壽量中間總有三位。一
<lb n="0592b10"/>染想未生名至界位。界是因種之異名也。
<lb n="0592b11"/>種未起時名為至界。正理論云有種未行
<lb n="0592b12"/>名為至界　此是利根。此即第一中般　或
<lb n="0592b13"/>想位者。是次後時染想生時。正理云。彼想初
<lb n="0592b14"/>行說名想位　此是中根。是第二中般　或
<lb n="0592b15"/>尋位者。正理論云。<anchor xml:id="beg0592004"/>由<anchor xml:id="end0592004"/>煩惱力令心於境種
<lb n="0592b16"/>種尋求說名尋位　此鈍根者。此第三中般
<lb n="0592b17"/>也。</p>
<p id="pT41p0592b1702" type="inline">論。或取色界至是名第一。此是第二
<lb n="0592b18"/>師異釋也。七善士趣經中般分三。此是第一
<lb n="0592b19"/>中般也。即是從生色界天中趣向本法會
<lb n="0592b20"/>天。中間時有近遠。以前後不同。第一人生
<lb n="0592b21"/>天未趣即般涅槃。</p>
<p id="pT41p0592b2108" type="inline">論。從是次後至是名
<lb n="0592b22"/>第二。釋第二也。</p>
<p id="pT41p0592b2207" type="inline">論。復從此後至是名
<lb n="0592b23"/>第三。釋第三也。已上三人並是中般。</p>
<lb n="0592b24"/>
<p id="pT41p0592b2401">論。入法會已至是名生般。是七善<anchor xml:id="beg0592005"/>士<anchor xml:id="end0592005"/>趣第四
<lb n="0592b25"/>人也。</p>
<p id="pT41p0592b2503" type="inline">論。或<anchor xml:id="beg0592006"/>感<anchor xml:id="end0592006"/>多壽至故名生般。第二
<lb n="0592b26"/>釋也。偏釋生般<anchor xml:id="beg0592007"/>欲<anchor xml:id="end0592007"/>簡異中三也。</p>
<p id="pT41p0592b2613" type="inline">論。
<lb n="0592b27"/>如是所說至皆不相應。總非上說。與七善士
<lb n="0592b28"/>趣火星喻說皆不相應。</p>
<p id="pT41p0592b2810" type="inline">論。所以者何。
<lb n="0592b29"/>大眾部師徵不相應所<anchor xml:id="beg0592008"/>以<anchor xml:id="end0592008"/>。</p>
<p id="pT41p0592b2911" type="inline">論。以彼處
<lb n="0592c01"/>行無差別故。答也　就中有二。一以行無
<lb n="0592c02"/>差別。二無色界應有中般。此是初也。其火
<lb n="0592c03"/>星喻滅處不同。行有近遠。由斯分其中般
<lb n="0592c04"/>有三種別。如說至<anchor xml:id="beg0592009"/>色<anchor xml:id="end0592009"/>界或想或尋。及初
<lb n="0592c05"/>取同分受天法樂等。雖說時別前後分
<lb n="0592c06"/>三滅處行時與火星喻不相扶<anchor xml:id="beg0592010"/>會<anchor xml:id="end0592010"/>由斯所
<lb n="0592c07"/>說皆不相應。</p>
<p id="pT41p0592c0706" type="inline">論。又無色界至皆是虛
<lb n="0592c08"/>妄。第二無色應有破也。此前破雙破兩說。
<lb n="0592c09"/>謂壽量中間及近天中間。此唯破壽量中
<lb n="0592c10"/>間不破近天中也。以無色界無入天法
<lb n="0592c11"/>會等故　<anchor xml:id="beg0592011"/>論<anchor xml:id="end0592011"/>。然不說彼至伽陀中說。引文
<lb n="0592c12"/>證也　嗢拕喃者。此云集施　伽陀者。此云
<lb n="0592c13"/>頌舊云偈者訛也　總集諸賢聖者。順解脫
<lb n="0592c14"/>分已上名賢。見道已上說名為聖　四靜慮
<lb n="0592c15"/>各十者。賢有二人。謂起七方便未起七方
<lb n="0592c16"/>便生上界者。聖有八人。謂七善士趣。及阿
<lb n="0592c17"/>羅漢。三無色無三中般。非想者又闕上流。
<lb n="0592c18"/>最初生彼天者無上流故。非無從餘下
<lb n="0592c19"/>天上流來者。</p>
<p id="pT41p0592c1906" type="inline">論。若復不誦如是等經。
<lb n="0592c20"/>若復不誦總集諸聖賢經　等者等取七善
<lb n="0592c21"/>趣經。</p>
<p id="pT41p0592c2103" type="inline">論。無上法王至實有極成。論主傷
<lb n="0592c22"/>歎　無上法王久已滅度者。造此論時佛涅
<lb n="0592c23"/>槃後九百年也　諸大法將亦般涅槃者。迦
<lb n="0592c24"/>延．法救等已般涅槃　聖教支離已成多部
<lb n="0592c25"/>者。佛涅槃後一百年為初。四百年為後。本
<lb n="0592c26"/>末分成二十部。廣如宗輪論說　于今轉盛
<lb n="0592c27"/>者。至九百年轉更盛也　言。違理者。謂前
<lb n="0592c28"/>像實有不成非等故故非喻也　言。拒教
<lb n="0592c29"/>者。即拒所引七部契經。餘文可解。</p>
<p id="pT41p0592c2914" type="inline">論。
<lb n="0593a01"/>若爾云何至無間地獄。大眾部等引契經證
<lb n="0593a02"/>無中有也。總有三經。此即第一經也。若有
<lb n="0593a03"/>中有因何經說現身顛墜無間地獄　度
<lb n="0593a04"/>使。此云毀壞　魔羅。此云殺者。婆沙一百
<lb n="0593a05"/>二十五。羯洛迦<anchor xml:id="beg0593001"/>孫馱<anchor xml:id="end0593001"/>佛。將一侍者名曰
<lb n="0593a06"/>
<anchor xml:id="beg0593002"/>至<anchor xml:id="end0593002"/>遠。入<anchor xml:id="beg0593003"/>婆羅門<anchor xml:id="end0593003"/>村次第乞食。時魔度使化
<lb n="0593a07"/>作少年擲石遙打。侍者頭破血流被面。隨
<lb n="0593a08"/>佛後行。<anchor xml:id="beg0593004"/>時<anchor xml:id="end0593004"/>佛呵叱魔言。汝何非分造斯惡
<lb n="0593a09"/>業。魔時業盡便墜地獄。</p>
<p id="pT41p0593a0910" type="inline">論。此經意說
<lb n="0593a10"/>至後受生受。論主通經。如文可解。</p>
<p id="pT41p0593a1014" type="inline">論。
<lb n="0593a11"/>何故經說至生那落迦。引第<anchor xml:id="beg0593005"/>二<anchor xml:id="end0593005"/>證無中有。
<lb n="0593a12"/>經言無間即生。故知無中有也。若有中有
<lb n="0593a13"/>即是有間。</p>
<p id="pT41p0593a1305" type="inline">論。此經意遮至定順生受。論
<lb n="0593a14"/>主通經　就中有三。一順通。二反通。三責
<lb n="0593a15"/>迷文。此順通也　言無間者。有其二義。一
<lb n="0593a16"/>定生地獄不往餘趣間故名無間也。二定
<lb n="0593a17"/>受生<anchor xml:id="beg0593006"/>報<anchor xml:id="end0593006"/>不為餘生間故名無間。非是無
<lb n="0593a18"/>中有間。</p>
<p id="pT41p0593a1804" type="inline">論。若但執文至不待身壞。第二
<lb n="0593a19"/>反難。釋有二。一經言無間彼即不許有中
<lb n="0593a20"/>有者。經言五無間業生地獄中。應必具五
<lb n="0593a21"/>無間方生。闕應不生。此第一也。唯五無間
<lb n="0593a22"/>業生地獄非餘惡業生地<anchor xml:id="beg0593007"/>獄<anchor xml:id="end0593007"/>中。即成大
<lb n="0593a23"/>過。此第二也。經言造業無間即生地獄。應
<lb n="0593a24"/>造業已即生地獄。不待身壞命終心等即
<lb n="0593a25"/>生地獄。此第<anchor xml:id="beg0593008"/>三<anchor xml:id="end0593008"/>。</p>
<p id="pT41p0593a2507" type="inline">論。或雖不許至即是
<lb n="0593a26"/>生有。第三責迷文也。汝迷經文。經言無間
<lb n="0593a27"/>即生。生中有也。中有是生方便故名為生。
<lb n="0593a28"/>從生得名非剋性也。若就自性應名為
<lb n="0593a29"/>起。如前廣說。</p>
<p id="pT41p0593a2906" type="inline">論。若爾經頌至無有所
<lb n="0593b01"/>止。引第三經證無中有。此頌佛為婆羅門
<lb n="0593b02"/>說。婆羅門名再生。以初生時名為一生。受
<lb n="0593b03"/>法之時名再生也。出胎有五位。一嬰姟。二
<lb n="0593b04"/>童子。三少年。四盛年。五老年　汝今過盛位
<lb n="0593b05"/>者。過第四盛年至老年也　至衰將近琰
<lb n="0593b06"/>魔王者。謂將死也　琰魔王。舊云閻羅王。
<lb n="0593b07"/>此云靜息。靜息罪人判是非也　欲往前
<lb n="0593b08"/>路無資糧者。汝若有善資糧至其王所判
<lb n="0593b09"/>生善趣。若無資糧判生惡趣　求住中間
<lb n="0593b10"/>無所止者。汝怖惡趣。若欲求住中間復無
<lb n="0593b11"/>所止。</p>
<p id="pT41p0593b1103" type="inline">論。若有中有至無有所止。辨無
<lb n="0593b12"/>中有所以。</p>
<p id="pT41p0593b1205" type="inline">論。此頌意顯至行無礙故。
<lb n="0593b13"/>論主通經。文中有二。一以人中速歸<anchor xml:id="beg0593009"/>魔<anchor xml:id="end0593009"/>
<lb n="0593b14"/>滅無暫停義言無所止。二或在中有速往
<lb n="0593b15"/>生處中無停止。</p>
<p id="pT41p0593b1507" type="inline">論。寧知經意如此非
<lb n="0593b16"/>餘。大眾部等徵也。寧知經據速歸磨滅及
<lb n="0593b17"/>速往生處言無所止。非是據無中有說
<lb n="0593b18"/>中間無止也。</p>
<p id="pT41p0593b1806" type="inline">論。汝復焉知如餘非此。論
<lb n="0593b19"/>主反徵大眾部也。汝復焉知汝餘說據無
<lb n="0593b20"/>中有名無所止。不如我說據速磨滅名
<lb n="0593b21"/>無所止。</p>
<p id="pT41p0593b2104" type="inline">論。二責既等至竝無違害。論主
<lb n="0593b22"/>明經不成證也。一以二責等。二以<anchor xml:id="beg0593010"/>二<anchor xml:id="end0593010"/>釋
<lb n="0593b23"/>同。</p>
<p id="pT41p0593b2302" type="inline">論。如何偏證至為證不成。經成非
<lb n="0593b24"/>證。</p>
<anchor xml:id="tnote0593011"/>
<anchor xml:id="mod0593011"/>
<anchor xml:id=""/>
<lb n="0593b25"/>俱舍論疏卷第八<lb n="0593b26"/>
<anchor xml:id="beg0593012"/>
<p id="pT41p0593b2601" rend="margin-left:2em">同年十一月朔日於同處點同老法師。</p>
<lb n="0593b27"/>
<p id="pT41p0593b2701" rend="margin-left:3em">此卷草書頗不穩便。</p>
<lb n="0593b28"/>
<p id="pT41p0593b2801" rend="margin-left:3em">以黃薗本一交了　　　　理真</p>
<anchor xml:id="end0593012"/>
<lb n="0593c01"/>
<lb n="0593c02"/>
<anchor xml:id="beg0593013"/>俱舍論疏卷<anchor xml:id="end0593013"/>第九<lb n="0593c03"/>
<lb n="0593c04"/>
<byline>沙門<anchor xml:id="beg0593014"/>法<anchor xml:id="end0593014"/>寶撰</byline>
<lb n="0593c05"/>
<anchor xml:id="tnote0593015"/>
<head>分別世品第三之二</head>
<lb n="0593c06"/>
<p id="pT41p0593c0601">
<anchor xml:id=""/>
<anchor xml:id="tnote0593016"/>
<anchor xml:id="mod0593016"/>論。當往何趣至形狀如何。下第三有五頌
<lb n="0593c07"/>義門分別中有　就中。前一頌明中有所
<lb n="0593c08"/>趣。及明形狀。次兩頌明天眼等見。及明通
<lb n="0593c09"/>等。後兩頌明中有入胎。此第一也　頌前有
<lb n="0593c10"/>兩問。一問當往何趣。二問形狀如何。</p>
<lb n="0593c11"/>
<p id="pT41p0593c1101">論曰至當本有形。釋上兩句雙答二問。以
<lb n="0593c12"/>業能引當所往趣。彼業即招能往中有。此
<lb n="0593c13"/>明中．生同一業也。由業同故。當往趣同及
<lb n="0593c14"/>形狀同。</p>
<p id="pT41p0593c1404" type="inline">論。若爾於一至燒母胎。難也。若
<lb n="0593c15"/>言中有如本有形。地獄中有還如地獄猛
<lb n="0593c16"/>火應隨。中有起時應燒母胎。</p>
<p id="pT41p0593c1612" type="inline">論。彼居
<lb n="0593c17"/>本有至況在中有。答也　就中有三。一中有
<lb n="0593c18"/>時未有猛火。二以中有極微細故。三逐難
<lb n="0593c19"/>釋　以業力故五趣中有雖同一處非互
<lb n="0593c20"/>觸燒。此第一也。地獄本有<anchor xml:id="beg0593017"/>尚<anchor xml:id="end0593017"/>不恒燒況在
<lb n="0593c21"/>中有。</p>
<p id="pT41p0593c2103" type="inline">論。設許能燒至所難非理。此第二
<lb n="0593c22"/>也。縱令中有即燒。如猶未見地獄中有。亦
<lb n="0593c23"/>不身觸地獄中火。以中有身極微細故。</p>
<lb n="0593c24"/>
<p id="pT41p0593c2401">論。諸趣中有至業所遮故。此第三也。縱令
<lb n="0593c25"/>地獄中有即有火隨餘趣中有。由業遮故
<lb n="0593c26"/>不為火燒釋所以也。</p>
<p id="pT41p0593c2609" type="inline">論。欲中有量至
<lb n="0593c27"/>四大洲等。因明形量似當生處。兼明二界
<lb n="0593c28"/>形量大小　異生．菩薩雖同欲界。而異生
<lb n="0593c29"/>如小兒。菩薩如盛年等。</p>
<p id="pT41p0593c2910" type="inline">論。若爾何故
<lb n="0594a01"/>至入已右脇。問也。若菩薩中有<anchor xml:id="beg0594001"/>如<anchor xml:id="end0594001"/>盛年<anchor xml:id="beg0594002"/>時<anchor xml:id="end0594002"/>
<lb n="0594a02"/>照百俱胝。因何菩薩母夢見白象子來入
<lb n="0594a03"/>己右脇。</p>
<p id="pT41p0594a0304" type="inline">論。此吉瑞相至非如所見。答
<lb n="0594a04"/>也。菩薩九十一劫已來久捨傍生。母見白
<lb n="0594a05"/>象是吉相也。如訖栗枳王夢所見十事。是
<lb n="0594a06"/>表當來非如所見　訖栗枳是梵語此云
<lb n="0594a07"/>作事。是迦葉佛父。夜夢十事。且具白佛。佛
<lb n="0594a08"/>言此表當來釋迦遺法弟子之<anchor xml:id="beg0594003"/>先<anchor xml:id="end0594003"/>兆也。王
<lb n="0594a09"/>夢見一大象被<anchor xml:id="beg0594004"/>閉<anchor xml:id="end0594004"/>。更無門戶唯有小<anchor xml:id="beg0594005"/>窓<anchor xml:id="end0594005"/>。
<lb n="0594a10"/>其象方便其身得出。唯尾礙窓不得出也
<lb n="0594a11"/>　此表釋迦遺法弟子。能捨父．母．妻．子出
<lb n="0594a12"/>家修道。而於其中猶懷名利不能捨離
<lb n="0594a13"/>如尾礙窓　井者。王夢見一渴人求覓水。
<lb n="0594a14"/>飲便有一井具八功德。隨逐渴人而不取
<lb n="0594a15"/>飲　此表釋迦遺法弟子諸道俗等。不肯
<lb n="0594a16"/>學法。有知法者為名利故隨<anchor xml:id="beg0594006"/>後<anchor xml:id="end0594006"/>為說而
<lb n="0594a17"/>不學也　麨者。王夢見以一升真珠博一
<lb n="0594a18"/>升麨　此表釋迦遺法弟子為求利故。以
<lb n="0594a19"/>佛正法為他人說希彼財物　栴檀者。王
<lb n="0594a20"/>夢見將栴檀香用博<anchor xml:id="beg0594007"/>凡木<anchor xml:id="end0594007"/>　此表釋迦遺
<lb n="0594a21"/>法弟子以內正法博外<anchor xml:id="beg0594008"/>書<anchor xml:id="end0594008"/>等　妙園林者。
<lb n="0594a22"/>王夢見有妙園林花<anchor xml:id="beg0594009"/>菓<anchor xml:id="end0594009"/>茂盛。狂賊毀壞無
<lb n="0594a23"/>有遺餘　此表釋迦遺法弟子磨滅如來
<lb n="0594a24"/>正法園苑　小象者。王夢見有諸小象驅
<lb n="0594a25"/>其大象令出群中　此表釋迦遺法弟子
<lb n="0594a26"/>諸惡朋黨破戒苾芻。驅擯持戒有德苾芻令
<lb n="0594a27"/>出眾外　二獼猴者。王夢見有一獼猴身
<lb n="0594a28"/>塗糞穢<anchor xml:id="beg0594010"/>湯<anchor xml:id="end0594010"/>突己眾見皆避去　此表釋迦
<lb n="0594a29"/>遺法弟子諸破戒人。以諸惡事<anchor xml:id="beg0594011"/>謀<anchor xml:id="end0594011"/>謗好人
<lb n="0594b01"/>見皆遠避　王又夢見有一獼猴實無有
<lb n="0594b02"/>德　眾共扶捧海水灌頂立為其王　此表
<lb n="0594b03"/>釋迦遺法弟子破戒苾芻實無所知。為名利
<lb n="0594b04"/>故諸惡朋黨共相扶捧立為眾首　廣堅衣
<lb n="0594b05"/>者。王夢見有<anchor xml:id="beg0594012"/>廣<anchor xml:id="end0594012"/>堅衣有十八人各執少
<lb n="0594b06"/>分四面爭<anchor xml:id="beg0594013"/>攬<anchor xml:id="end0594013"/>衣不破者　此表釋迦遺法
<lb n="0594b07"/>弟子既分成十八顯所學法　<anchor xml:id="beg0594014"/>各<anchor xml:id="end0594014"/>有門人
<lb n="0594b08"/>部執不同互興鬪諍。此顯能學法人。如是
<lb n="0594b09"/>所夢但表當來餘事先兆。非如所見。故知
<lb n="0594b10"/>菩薩母夢中見白象。但表吉相非如所見
<lb n="0594b11"/>　論。又諸中有至前小後大。此因菩薩右
<lb n="0594b12"/>脇入胎。便明諸餘中有從生門入。非是欲
<lb n="0594b13"/>證菩薩中有從生門入。若生時明大小則
<lb n="0594b14"/>前生者大。若受胎明大小則後生者大。准
<lb n="0594b15"/>此論文。唯說定者若業不同。受胎久近則不
<lb n="0594b16"/>定也　有人。云此文欲證菩薩從生門入
<lb n="0594b17"/>者非。此文應證菩薩從右脇入。菩薩右<anchor xml:id="beg0594015"/>脇<anchor xml:id="end0594015"/>
<lb n="0594b18"/>生故。婆沙七十云。問菩薩中有何處入胎。答
<lb n="0594b19"/>從右脇入。正知入胎。於母母想無婬愛
<lb n="0594b20"/>故。復有說者。從生門入。諸胎．卵生法應爾
<lb n="0594b21"/>故。問輪王．獨覺先中有位何處入胎。答從右
<lb n="0594b22"/>脇入。正知入胎。於母母想無婬愛故。復有
<lb n="0594b23"/>說者從生門入。諸胎．卵生法應爾故。有餘
<lb n="0594b24"/>師說。菩薩福慧極增上故。將入胎時。無顛
<lb n="0594b25"/>倒想不起婬愛。輪王．獨覺雖有福慧非極
<lb n="0594b26"/>增上。將入胎時雖無倒想亦起婬愛。故入
<lb n="0594b27"/>胎時必從生門入　又正理云。理實中有隨
<lb n="0594b28"/>欲入胎。非要生門無障礙故。然由業力
<lb n="0594b29"/>胎藏所拘　正理不同諸論。此論云又諸
<lb n="0594c01"/>中有者。未定取菩薩也。</p>
<p id="pT41p0594c0110" type="inline">論。法善現說
<lb n="0594c02"/>至寢如仙隱林。又引法善現頌難也。</p>
<lb n="0594c03"/>
<p id="pT41p0594c0301">論。不必須通至造頌無失。此釋難也。</p>
<lb n="0594c04"/>
<p id="pT41p0594c0401">論。色界中有至慚愧增故。上明欲界量。此
<lb n="0594c05"/>明色界也。由慚．愧增與衣俱生。論菩薩中
<lb n="0594c06"/>有亦與衣俱。同色界也。</p>
<p id="pT41p0594c0610" type="inline">論。鮮白苾芻
<lb n="0594c07"/>尼至無慚愧故。明願力故常與衣俱。在俗
<lb n="0594c08"/>即為俗衣。出家變為法服。除菩薩．鮮白苾
<lb n="0594c09"/>芻尼。所餘中有以無慚愧故。無願力故。皆
<lb n="0594c10"/>無衣也。</p>
<p id="pT41p0594c1004" type="inline">論。所<anchor xml:id="beg0594016"/>以<anchor xml:id="end0594016"/>本有其體是何。問也。</p>
<lb n="0594c11"/>
<p id="pT41p0594c1101">論。謂死有後至是五取蘊。答也。</p>
<p id="pT41p0594c1113" type="inline">論。
<lb n="0594c12"/>於中位別至中闕具三。便明四有兼界分
<lb n="0594c13"/>別。正理論云。何緣無色無中有耶。彼業不
<lb n="0594c14"/>能引中有故。何緣彼業於此無能起。結斷
<lb n="0594c15"/>已方生彼故　云云多釋　有餘師說。為往
<lb n="0594c16"/>生處表所趣形故立中有。非無色界有
<lb n="0594c17"/>
<anchor xml:id="beg0594017"/>處<anchor xml:id="end0594017"/>有形。若爾即於自死屍內身根滅處命
<lb n="0594c18"/>終受生不往餘方中有何用。此立中有表
<lb n="0594c19"/>所趣形。前說二緣隨有一故。此救非理。表
<lb n="0594c20"/>所趣形於所趣生無勝用故　然上坐言。
<lb n="0594c21"/>若命終處即受生者中有便無。彼言非善。非
<lb n="0594c22"/>死有位方引中有。如何可說若死處生不
<lb n="0594c23"/>引中有。定於先時已作增長感中有業。
<lb n="0594c24"/>今誰為礙。令中有果不起現前。或復中．生
<lb n="0594c25"/>同一業果。中有復是一期生初。中有若無生
<lb n="0594c26"/>應不續。如必無有越羯邏藍生頞部曇。是
<lb n="0594c27"/>彼初故　然說中有決定相者　謂無未
<lb n="0594c28"/>離欲．色界貪生有。不從中有後起。亦無
<lb n="0594c29"/>中有與所趣生非同一業所牽引果。亦無
<lb n="0595a01"/>中有能入無心。可為身證．俱分解脫。及起
<lb n="0595a02"/>世俗不同分心。住中有中無轉根義。亦無
<lb n="0595a03"/>能斷見所斷惑。及無斷欲界修所斷隨眠。
<lb n="0595a04"/>如是等門皆應思擇　婆沙六十<anchor xml:id="tnote0595001"/>八九。問若
<lb n="0595a05"/>此處死還生此處。如聞有死生自屍中既
<lb n="0595a06"/>無去來。何須中有連續二有令不斷耶。答
<lb n="0595a07"/>有情死已或生惡趣等。生惡趣者識在脚
<lb n="0595a08"/>滅。生人中者識在臍滅。生天上者識在頭
<lb n="0595a09"/>滅。般涅槃者識在心滅。<anchor xml:id="beg0595002"/>諸<anchor xml:id="end0595002"/>有死已生自屍
<lb n="0595a10"/>中為蟲等者。彼未死時多愛自面故。彼死
<lb n="0595a11"/>已生自面上。既從彼脚來生自<anchor xml:id="beg0595003"/>面<anchor xml:id="end0595003"/>。若無
<lb n="0595a12"/>中有誰能連續。無此處死還生此處。捨身
<lb n="0595a13"/>受身必移轉故。問無色界<anchor xml:id="beg0595004"/>沒<anchor xml:id="end0595004"/>生欲．色界者。
<lb n="0595a14"/>既隨<anchor xml:id="beg0595005"/>當<anchor xml:id="end0595005"/>生處中有現前。彼無往來何用中
<lb n="0595a15"/>有。答彼先已造感中有業。雖無往來亦
<lb n="0595a16"/>受中有。業力所引必應起故。</p>
<lb n="0595a17"/>
<p id="pT41p0595a1701">論。已說形量餘義當辨。已下兩頌。第二明見
<lb n="0595a18"/>及通等也。</p>
<p id="pT41p0595a1805" type="inline">論曰至以極細故。明眼見
<lb n="0595a19"/>也。此以<anchor xml:id="beg0595006"/>極<anchor xml:id="end0595006"/>細故唯同類眼互得相見。及有
<lb n="0595a20"/>修得天眼能見。非生得眼。准此論文。上地
<lb n="0595a21"/>生得不及下地修得天眼。又同類相見自是
<lb n="0595a22"/>別義。非唯以細。天中有眼不劣下趣何為
<lb n="0595a23"/>不見。故知義別。</p>
<p id="pT41p0595a2307" type="inline">論。有餘師說至自下除
<lb n="0595a24"/>上。述異說也。</p>
<p id="pT41p0595a2406" type="inline">論。一切通中至最強盛
<lb n="0595a25"/>故。明勝劣也。此論云。中有具得最疾業通。
<lb n="0595a26"/>上至世尊無能遮抑。以業勢力最強盛故
<lb n="0595a27"/>　准此論文有其二義。一最速疾義。二無
<lb n="0595a28"/>遮抑義。婆沙<anchor xml:id="beg0595007"/>七十<anchor xml:id="end0595007"/>云。問神境通力與中有
<lb n="0595a29"/>位。諸有所行何者為疾。如是說者。神境通力
<lb n="0595b01"/>行勢迅速。非諸中有。問若爾何故經說業力
<lb n="0595b02"/>勝神境通。答依無障礙故作是說不依行
<lb n="0595b03"/>勢。謂佛神通能礙一切有情神通。獨覺除
<lb n="0595b04"/>佛。舍利子除二。大目乾連除三。能礙一切
<lb n="0595b05"/>有情。無佛．獨覺．一切聲聞。及餘有情呪術．
<lb n="0595b06"/>藥物。能礙中有令不往趣應受生處。然
<lb n="0595b07"/>必往彼隨類結生。由此契經說諸業力勝
<lb n="0595b08"/>於神通。若依行勢而作論者。應說神通勝
<lb n="0595b09"/>於中有　准此論文。唯有一義。正理亦引
<lb n="0595b10"/>此經證業通疾　論云。此通勢用速故名
<lb n="0595b11"/>疾。<anchor xml:id="beg0595008"/>中<anchor xml:id="end0595008"/>有具此最疾業通。諸通速行無能勝
<lb n="0595b12"/>者　正理文意與俱舍同。准此即與婆沙
<lb n="0595b13"/>義別。</p>
<p id="pT41p0595b1303" type="inline">論。一切中有皆具五根。明根具
<lb n="0595b14"/>也。正理論云。隨地諸根中有皆具。雖言中
<lb n="0595b15"/>有如本有形。而初異熟最勝妙故。又求有故
<lb n="0595b16"/>無不具根。</p>
<p id="pT41p0595b1605" type="inline">論。對謂對礙至有虫生故。
<lb n="0595b17"/>明無礙也。此金剛等所不能遮故名無對。</p>
<lb n="0595b18"/>
<p id="pT41p0595b1801">論。應往彼趣至定不往餘。明決定也。
<lb n="0595b19"/>故婆沙云。譬喻者說。中有可轉。對法師言。
<lb n="0595b20"/>中有於界於趣於處皆不可轉。感中有業
<lb n="0595b21"/>極猛利故　正理論云。此界．趣．處皆不可
<lb n="0595b22"/>轉。謂定無有色中有沒欲中有生。亦無翻
<lb n="0595b23"/>此。此與生有一業引故。</p>
<p id="pT41p0595b2310" type="inline">論。欲中有身
<lb n="0595b24"/>至健達縛名。明所食也。</p>
<p id="pT41p0595b2410" type="inline">論。諸字界中
<lb n="0595b25"/>至略故無過。釋略頞聲　正理論云。諸字
<lb n="0595b26"/>界中義非一故。此頞縛界雖正目行。而於
<lb n="0595b27"/>其中亦有食義。以食香故名健達縛。而音
<lb n="0595b28"/>短者。如設建途及羯建途略故無過。有說
<lb n="0595b29"/>中有藉香持身以尋香行<anchor xml:id="beg0595009"/>名<anchor xml:id="end0595009"/>健達縛　准
<lb n="0595c01"/>此論文。頞縛是字界。健達是字緣。言健達頞
<lb n="0595c02"/>縛是長聲。言健達縛是短聲。長短雖別此
<lb n="0595c03"/>翻為尋香。尋香是行義。然於其中亦有食
<lb n="0595c04"/>義。言尋香者以食香故。即案縛界有二
<lb n="0595c05"/>義故。雖<anchor xml:id="beg0595010"/>因<anchor xml:id="end0595010"/>行義亦<anchor xml:id="begd1e58141"/>因<anchor xml:id="endd1e58141"/>食義。字界中略去
<lb n="0595c06"/>頞聲亦無有失。短聲呼故。如設健途．及羯
<lb n="0595c07"/>建途。設建．羯建皆是字緣。途是字界。字界應
<lb n="0595c08"/>有兩字。短聲呼故略去一字但言途也。</p>
<lb n="0595c09"/>
<p id="pT41p0595c0901">論。諸少福者至好香為食。述食不同。</p>
<lb n="0595c10"/>
<p id="pT41p0595c1001">論。如是中有至應立死有。明住時也　婆
<lb n="0595c11"/>沙七十云。如是中有住經少時<anchor xml:id="beg0595011"/>必<anchor xml:id="end0595011"/>往結生
<lb n="0595c12"/>速求生故。尊者設摩達多說曰。中有極多住
<lb n="0595c13"/>經七七日。四十九日定結生故。尊者世友作
<lb n="0595c14"/>如是說。中有極多住經七日。彼身羸劣不
<lb n="0595c15"/>久住故。問若七日內生緣和合彼可結生。若
<lb n="0595c16"/>爾所時生緣未合彼豈斷壞。答彼不斷壞。謂
<lb n="0595c17"/>彼中有。乃至生緣未和合位。數死數生無
<lb n="0595c18"/>斷壞故。大德說曰。此無定限。謂彼生緣<anchor xml:id="beg0595012"/>速<anchor xml:id="end0595012"/>
<lb n="0595c19"/>和合者。此中有身即少時住。若彼生緣多時
<lb n="0595c20"/>未合。此中有身即多時住。乃至緣合方得結
<lb n="0595c21"/>生。故中有身住無定限　正理論云。一切中
<lb n="0595c22"/>有唯除中般自餘中有。無不至生有而命
<lb n="0595c23"/>終者　此論．正理與大德同。</p>
<p id="pT41p0595c2311" type="inline">論。設有
<lb n="0595c24"/>肉聚至漸待此時。此與大德意同。未遇生
<lb n="0595c25"/>緣在中有住。今詳此釋。中．生同業。亦不
<lb n="0595c26"/>多時。必遇生緣。不可在中有過百年等。</p>
<lb n="0595c27"/>
<p id="pT41p0595c2701">論。為說從何方頓來至此。問也。</p>
<p id="pT41p0595c2713" type="inline">論。
<lb n="0595c28"/>雖無經論至受細蟲身。第一釋也。</p>
<p id="pT41p0595c2814" type="inline">論。或
<lb n="0595c29"/>多有情至此亦應然。第二釋也。</p>
<p id="pT41p0595c2913" type="inline">論。故世
<lb n="0596a01"/>尊言至不可思議。引教證也。</p>
<p id="pT41p0596a0112" type="inline">論。尊者世
<lb n="0596a02"/>友至速往結生。述異說也。</p>
<p id="pT41p0596a0211" type="inline">論。其有生
<lb n="0596a03"/>緣至餘處餘類。明有定者必令合也。其不
<lb n="0596a04"/>定者寄餘類生。此是滿果相別。引同前也。</p>
<lb n="0596a05"/>
<p id="pT41p0596a0501">論。有說轉受至<anchor xml:id="beg0596001"/>後<anchor xml:id="end0596001"/>四同類。述異說也。</p>
<lb n="0596a06"/>
<p id="pT41p0596a0601">論。豈不中有至轉受相似。論主破也。</p>
<lb n="0596a07"/>
<p id="pT41p0596a0701">論。如是中有至謂愛或恚。明倒心也　正
<lb n="0596a08"/>理論云。由是因緣。男．女生已。於母．於父
<lb n="0596a09"/>如次偏<anchor xml:id="beg0596002"/>孕<anchor xml:id="end0596002"/>。</p>
<p id="pT41p0596a0905" type="inline">論。彼由起此至名已結生。
<lb n="0596a10"/>明結生時。如文可了。</p>
<p id="pT41p0596a1009" type="inline">論。若男處胎至
<lb n="0596a11"/>或作不男。此明住處及面四方。</p>
<p id="pT41p0596a1113" type="inline">論。於
<lb n="0596a12"/>此義中至憎羯吒私。明成根也　羯吒私者。
<lb n="0596a13"/>此名貪愛。亦名血鑊。</p>
<p id="pT41p0596a1309" type="inline">論。有餘師言至
<lb n="0596a14"/>無相違失。第二師釋。與前引經亦不相違。</p>
<lb n="0596a15"/>
<p id="pT41p0596a1501">論。如是且說至處有淨穢。此明濕．化二
<lb n="0596a16"/>生。亦由貪愛而受生也。</p>
<p id="pT41p0596a1610" type="inline">論。豈於地獄
<lb n="0596a17"/>亦生愛染。問也。</p>
<p id="pT41p0596a1707" type="inline">論。由心倒故至馳往赴
<lb n="0596a18"/>彼。答也。論有兩釋如文可解。</p>
<p id="pT41p0596a1812" type="inline">論。又天
<lb n="0596a19"/>中有至樂寂修苦行。此明生趣中有行相。婆
<lb n="0596a20"/>沙七十云。且依人中命終者說。若地獄死還
<lb n="0596a21"/>生地獄。不必頭下足上而行。若天中死生
<lb n="0596a22"/>於人中。應頭歸下。鬼．及傍生二趣中有。隨
<lb n="0596a23"/>所往處如應當知。此是正義。</p>
<lb n="0596a24"/>
<p id="pT41p0596a2401">論。前說倒心至其四者何。已下兩頌。第三明
<lb n="0596a25"/>入胎也。</p>
<p id="pT41p0596a2504" type="inline">論曰至<anchor xml:id="beg0596003"/>後<anchor xml:id="end0596003"/>必帶前。此明多集
<lb n="0596a26"/>福業勤修念．慧者入胎也　正知入胎謂
<lb n="0596a27"/>轉輪王　知住兼入。謂獨勝覺　知出兼
<lb n="0596a28"/>住．入。謂無上覺也。</p>
<p id="pT41p0596a2808" type="inline">論。有諸有情至皆恒
<lb n="0596a29"/>無知。此明福．慧俱少入胎。三位皆不知也
<lb n="0596b01"/>　入不正知住．出必爾。<anchor xml:id="beg0596004"/>應<anchor xml:id="end0596004"/>先說不知
<lb n="0596b02"/>　順結頌法故逆說四。言入．住．出位不知前
<lb n="0596b03"/>必兼後。若知後必兼前者。正理論云。謂將
<lb n="0596b04"/>入位。支體諸根具足無損。強勝明利。尚不
<lb n="0596b05"/>正知。況住．出時支根損缺羸劣闇昧。而能正
<lb n="0596b06"/>知理無容故。</p>
<p id="pT41p0596b0606" type="inline">論。如何卵生至言入胎藏。
<lb n="0596b07"/>問也。</p>
<p id="pT41p0596b0703" type="inline">論。以卵生者至入胎無失。答也。此
<lb n="0596b08"/>有二意。一以先必入胎故說入胎。二以當
<lb n="0596b09"/>卵生故名卵生。實是煮米磨麥。而言飯麨
<lb n="0596b10"/>者從當立名。造作有為亦取果名。</p>
<lb n="0596b11"/>
<p id="pT41p0596b1101">論。云何三位正不正知。此明四入胎異。</p>
<lb n="0596b12"/>
<p id="pT41p0596b1201">論。且諸有情至從此處出答。薄福倒想也。</p>
<lb n="0596b13"/>
<p id="pT41p0596b1301">論。若福增者至不正知者。明福倒想。先
<lb n="0596b14"/>起<anchor xml:id="beg0596005"/>愛<anchor xml:id="end0596005"/>
<anchor xml:id="beg0596006"/>後<anchor xml:id="end0596006"/>起<anchor xml:id="beg0596007"/>此<anchor xml:id="end0596007"/>倒。</p>
<p id="pT41p0596b1407" type="inline">論。若於三位至自
<lb n="0596b15"/>知住出。重述前三無倒想也。</p>
<p id="pT41p0596b1512" type="inline">論。又別
<lb n="0596b16"/>顯示至以當名顯。此指名<anchor xml:id="beg0596008"/>屬<anchor xml:id="end0596008"/>當也。此言輪
<lb n="0596b17"/>王．獨覺．大覺入胎者取當名。入胎之時非
<lb n="0596b18"/>輪王．獨覺．大覺等故。</p>
<p id="pT41p0596b1809" type="inline">論。何緣如是至
<lb n="0596b19"/>合成第四。明入胎知<anchor xml:id="beg0596009"/>不知<anchor xml:id="end0596009"/>不同所以。皆由
<lb n="0596b20"/>業．福．慧有無不同故。此中言正知者。但無
<lb n="0596b21"/>
<anchor xml:id="beg0596010"/>倒<anchor xml:id="end0596010"/>想名為正知。非是定起善心正知正
<lb n="0596b22"/>念。婆沙七十云。諸有情類多起如是顛倒
<lb n="0596b23"/>想已入於母胎。唯除菩薩將入胎時於父
<lb n="0596b24"/>父想。於母母想。雖能正知而於其母起親
<lb n="0596b25"/>附愛。<anchor xml:id="beg0596011"/>乘斯<anchor xml:id="end0596011"/>愛力便入母胎。又一百七十二
<lb n="0596b26"/>明菩薩正知中云。便於父母等生親愛由
<lb n="0596b27"/>此結生　前文即言於母起親附愛<anchor xml:id="beg0596012"/>者<anchor xml:id="end0596012"/>。有
<lb n="0596b28"/>人。云從強多分說者。此不應理。後文言
<lb n="0596b29"/>等即不合言從強。一切皆同即不合言
<lb n="0596c01"/>多分　今詳。不同意者。如諸異生入胎之
<lb n="0596c02"/>時倒有兩位。前位若是女人。於父起愛於
<lb n="0596c03"/>母起恚。若是男子。於父起恚於母起愛。
<lb n="0596c04"/>後位復謂自身入妙園林密草葉窟。菩薩入
<lb n="0596c05"/>胎亦有兩位。前位既無染心於父於母等
<lb n="0596c06"/>生親愛。後位既知正入母腹。故唯於母起
<lb n="0596c07"/>親附愛不於父也。由斯後文無其附字。婆
<lb n="0596c08"/>沙一百七十二說四種入胎。多說不同。廣如
<lb n="0596c09"/>彼釋恐煩不錄。</p>
<lb n="0596c10"/>
<p id="pT41p0596c1001">論。此中外道至今為遮彼。已下大文第七將
<lb n="0596c11"/>明緣起遮外執我。</p>
<p id="pT41p0596c1108" type="inline">論曰至我為何相。
<lb n="0596c12"/>問也。</p>
<p id="pT41p0596c1203" type="inline">論。能捨此蘊至內用士夫。答也。</p>
<lb n="0596c13"/>
<p id="pT41p0596c1301">論。此定非有至不可得故。破外<anchor xml:id="beg0596013"/>道<anchor xml:id="end0596013"/>執
<lb n="0596c14"/>也。汝說我者。非如色等現量可知。非如
<lb n="0596c15"/>眼等有用比量可知。故定非有。</p>
<p id="pT41p0596c1513" type="inline">論。世
<lb n="0596c16"/>尊亦言至唯除法假。引聖言量釋。捨此蘊
<lb n="0596c17"/>能相續餘蘊破也。</p>
<p id="pT41p0596c1708" type="inline">論。法假謂何。問也。</p>
<lb n="0596c18"/>
<p id="pT41p0596c1801">論。依此有至廣說緣起。答也。</p>
<p id="pT41p0596c1812" type="inline">論。若
<lb n="0596c19"/>爾何等我非所遮。問也。若法假內此有故彼
<lb n="0596c20"/>有。此生故彼生。無有實我能為作者。我有
<lb n="0596c21"/>二說。一實。二假。於二我中何非所遮。</p>
<lb n="0596c22"/>
<p id="pT41p0596c2201">論。唯有諸蘊至非所遮遣。答也。謂不遮遣
<lb n="0596c23"/>色等諸蘊假立我<anchor xml:id="beg0596014"/>名<anchor xml:id="end0596014"/>。</p>
<p id="pT41p0596c2309" type="inline">論。若爾應許至
<lb n="0596c24"/>轉至餘世。難也。若無實我即是諸蘊自能
<lb n="0596c25"/>從此世間轉至餘世。</p>
<p id="pT41p0596c2509" type="inline">論。蘊剎那滅至
<lb n="0596c26"/>入胎義成。答也。譬如燈焰雖剎那滅。就相
<lb n="0596c27"/>續相似說轉至餘方。諸蘊亦然。由煩惱業
<lb n="0596c28"/>力轉入胎等義得成立亦無有失。</p>
<p id="pT41p0596c2814" type="inline">論。
<lb n="0596c29"/>如業所引至轉趣餘世。此明三世流轉由煩
<lb n="0597a01"/>惱．業力也。</p>
<p id="pT41p0597a0105" type="inline">論。謂非一切至次第增長。
<lb n="0597a02"/>明命短長。由能引業力增<anchor xml:id="beg0597001"/>微<anchor xml:id="end0597001"/>也。</p>
<p id="pT41p0597a0213" type="inline">論。云
<lb n="0597a03"/>何次第。問也。</p>
<p id="pT41p0597a0306" type="inline">論。如聖說言至漸次而轉
<lb n="0597a04"/>增。引教證也。</p>
<p id="pT41p0597a0406" type="inline">論。謂母胎中至形相滿
<lb n="0597a05"/>位。此明胎中位漸增也　羯剌藍者。此云
<lb n="0597a06"/>和合。或云雜染。或云凝滑　頞部曇者。此
<lb n="0597a07"/>云皰。如皰起故　閉尸。此云軟肉　鍵南。
<lb n="0597a08"/>此云堅肉。鉢羅奢佉。此云支節。後髮．毛．爪
<lb n="0597a09"/>等。乃至色根形相滿位。總是第五位也　若
<lb n="0597a10"/>依正量部說。髮等已去名第六位。</p>
<p id="pT41p0597a1014" type="inline">論。
<lb n="0597a11"/>由業所起至次第轉增。說生苦也。</p>
<p id="pT41p0597a1114" type="inline">睒末梨。
<lb n="0597a12"/>是草名其汁滑也。如是輪主令生厭故說
<lb n="0597a13"/>種種過。如文可解。</p>
<p id="pT41p0597a1308" type="inline">論。至根熟位至旋
<lb n="0597a14"/>環無始。此明相續流轉無初際也。</p>
<p id="pT41p0597a1414" type="inline">論。
<lb n="0597a15"/>若執有始至決定無初。此破彌沙塞部眾生
<lb n="0597a16"/>有始。及破無因外道。常因外道。如前已遣。</p>
<lb n="0597a17"/>
<p id="pT41p0597a1701">論。然有後邊至<anchor xml:id="beg0597002"/>芽<anchor xml:id="end0597002"/>必不生。明無始有
<lb n="0597a18"/>終也。</p>
<lb n="0597a19"/>
<p id="pT41p0597a1901">論。如是蘊相續說三生為位。此下。第八明緣
<lb n="0597a20"/>起也　就中有七。一明十二支位。二明體
<lb n="0597a21"/>性。三明說意。四明說有情意。五束<anchor xml:id="beg0597003"/>為三<anchor xml:id="end0597003"/>
<lb n="0597a22"/>二。六明惑等相稱。七正釋經意。此一頌第
<lb n="0597a23"/>一明十二支位。</p>
<p id="pT41p0597a2307" type="inline">論曰至十二老死。列
<lb n="0597a24"/>支名也。</p>
<p id="pT41p0597a2404" type="inline">論。言三際者至及現三生。列
<lb n="0597a25"/>三際名。</p>
<p id="pT41p0597a2504" type="inline">論。云何十二支於三際建立。
<lb n="0597a26"/>問建立也。</p>
<p id="pT41p0597a2605" type="inline">論。謂前後際至在中際。答
<lb n="0597a27"/>建立也。</p>
<p id="pT41p0597a2704" type="inline">論。此中際八至皆<anchor xml:id="beg0597004"/>具<anchor xml:id="end0597004"/>有不。此
<lb n="0597a28"/>問中際一切有情皆有八不所以。不問前
<lb n="0597a29"/>後二際唯問中者。以前後各二決定有故。
<lb n="0597b01"/>中際八支不定有故。</p>
<p id="pT41p0597b0109" type="inline">論。非皆具有。答
<lb n="0597b02"/>也。或有從識至名色支。或至六處等支即
<lb n="0597b03"/>命終故。或有起愛未至取位即命終故。
<lb n="0597b04"/>無有至識不至名色。</p>
<p id="pT41p0597b0409" type="inline">論。若爾何故說
<lb n="0597b05"/>有八支。徵也。</p>
<p id="pT41p0597b0506" type="inline">論。據圓滿者至補特伽羅。
<lb n="0597b06"/>答也　就中有二。一即略答。二引教證。此
<lb n="0597b07"/>是初也。婆沙大意亦同。</p>
<p id="pT41p0597b0710" type="inline">論。大緣起經至
<lb n="0597b08"/>乃至廣說。引教證也。正理論云。此中意說補
<lb n="0597b09"/>特伽羅歷一切位名圓滿者。非諸中夭．及
<lb n="0597b10"/>色．無色。羯剌藍等諸位闕故。世尊但約欲界
<lb n="0597b11"/>少分補特伽羅說具十二。如大緣起契經
<lb n="0597b12"/>中說。佛告阿難。識若不入胎得增廣大不。
<lb n="0597b13"/>不也。世尊。乃至廣說。是故若有補特伽羅。於
<lb n="0597b14"/>次前生造無明．行。具招現在識等五支。<anchor xml:id="beg0597005"/>復<anchor xml:id="end0597005"/>
<lb n="0597b15"/>於現生造愛．取．有。招次後世<anchor xml:id="beg0597006"/>生<anchor xml:id="end0597006"/>等二支。
<lb n="0597b16"/>應知此經依彼而說。若依一切補特伽羅
<lb n="0597b17"/>立諸有支便成雜亂。謂彼或有現在五支
<lb n="0597b18"/>非次前生無明．行果。及次後世生．老死支
<lb n="0597b19"/>非現在生愛．取．有果。彼皆非此經意所明。
<lb n="0597b20"/>勿見果因相去隔<anchor xml:id="beg0597007"/>絕<anchor xml:id="end0597007"/>便<anchor xml:id="beg0597008"/>疑<anchor xml:id="end0597008"/>因果感赴無
<lb n="0597b21"/>能　<anchor xml:id="beg0597009"/>准<anchor xml:id="end0597009"/>此一生唯一愛．取．有也。婆沙二十
<lb n="0597b22"/>三云。問此經中說名色緣六處。應不遍說
<lb n="0597b23"/>四生有情。謂胎．卵．濕生諸根漸起。<anchor xml:id="beg0597010"/>可說<anchor xml:id="end0597010"/>名
<lb n="0597b24"/>色緣六處。化生有情諸根頓起。云何可說
<lb n="0597b25"/>名色緣六處。但<anchor xml:id="beg0597011"/>說<anchor xml:id="end0597011"/>識緣<anchor xml:id="beg0597012"/>生<anchor xml:id="end0597012"/>六處。有作是
<lb n="0597b26"/>說。此經但說欲界三生。不說上<anchor xml:id="beg0597013"/>界<anchor xml:id="end0597013"/>．化生
<lb n="0597b27"/>故無有失。應作是說。此經通說三界．四
<lb n="0597b28"/>生。謂化生者初受生時雖具諸根而未猛
<lb n="0597b29"/>利。後漸增長方得猛利。未猛利時初剎那
<lb n="0597c01"/>頃名識。第二剎那已後名名色支。至猛利
<lb n="0597c02"/>位名六處支。是故此經無不遍失　又婆
<lb n="0597c03"/>沙二十四云。此十二支幾欲界。幾色界。幾無
<lb n="0597c04"/>色界。有作是說欲界具十二支。色界有十
<lb n="0597c05"/>一支除名色。無色界有十支除名色．六處。
<lb n="0597c06"/>色界應作是說識緣六處。彼無未起四
<lb n="0597c07"/>根時故。無色界應言識緣觸。彼無有色．
<lb n="0597c08"/>及五根故。評曰應作是說。三界皆具十二
<lb n="0597c09"/>有支。問色界生時諸根頓起云何有名色位。
<lb n="0597c10"/>無色界生時無色五根。云何有名色六處位。
<lb n="0597c11"/>答色界五根雖言頓起。而生未久根未猛
<lb n="0597c12"/>利。爾時但是名色支攝。無色界雖無色無
<lb n="0597c13"/>五根。而有名．及意根。應作是說。識緣名
<lb n="0597c14"/>名緣意處意處緣觸。是故三界皆具十二
<lb n="0597c15"/>　准上婆沙兩文。皆與此論．正理相違。今
<lb n="0597c16"/>詳。正理．俱舍取婆沙前師義。然與婆沙評
<lb n="0597c17"/>家相違。又婆沙云。一生造九地愛．取．有亦
<lb n="0597c18"/>與正理相違如何和會。今詳。二論意別義
<lb n="0597c19"/>不相違。婆沙據不定業。正理論據定業故
<lb n="0597c20"/>不相違。</p>
<p id="pT41p0597c2004" type="inline">論。有時但說至二分攝故。此
<lb n="0597c21"/>束三世為二分也。據前後因果各相對
<lb n="0597c22"/>故。</p>
<lb n="0597c23"/>
<p id="pT41p0597c2301">論。無明等支何法為體。已下四頌第二明支
<lb n="0597c24"/>體也。</p>
<p id="pT41p0597c2403" type="inline">論曰至<anchor xml:id="beg0597014"/>總<anchor xml:id="end0597014"/>謂王行。此第一無明
<lb n="0597c25"/>體也　言。煩惱位者。即取煩惱起時五蘊為
<lb n="0597c26"/>體非<anchor xml:id="beg0597015"/>唯<anchor xml:id="end0597015"/>煩惱。故婆沙云。五支心．心所法是
<lb n="0597c27"/>染污。餘染．不染故　五支者。謂無明．識．愛．
<lb n="0597c28"/>取．生支　若據此文云。彼與無明俱時行
<lb n="0597c29"/>故。即是總取諸蘊　由無明力彼現行故至
<lb n="0598a01"/>總謂王行者。即是偏說染心．心所。此是染
<lb n="0598a02"/>心．心所總名無明。自餘二蘊相從為名　正
<lb n="0598a03"/>理論云。何故無明聲總說煩惱。與牽<anchor xml:id="beg0598001"/>後<anchor xml:id="end0598001"/>有
<lb n="0598a04"/>行為定因故。業由<anchor xml:id="beg0598002"/>惑<anchor xml:id="end0598002"/>發能牽後有。無惑
<lb n="0598a05"/>有業後有無故。非牽後有諸行生時。貪等
<lb n="0598a06"/>於中皆有作用。彼行起位定賴無明。故無
<lb n="0598a07"/>明聲總說煩惱。若爾何故唯前生惑總謂無
<lb n="0598a08"/>明。此生不爾。<anchor xml:id="beg0598003"/>問也<anchor xml:id="end0598003"/>。唯前生惑似無明故。
<lb n="0598a09"/>貪等煩惱未得果時。勢用無虧<anchor xml:id="beg0598004"/>說<anchor xml:id="end0598004"/>為明利。
<lb n="0598a10"/>若得果已取與用虧不名明利。無明勢力設
<lb n="0598a11"/>未虧損亦非明利。彼現行時亦難知故。前
<lb n="0598a12"/>生諸惑至於今生已得果故。勢力虧損其相
<lb n="0598a13"/>不明。似無明品故唯前世惑可說無明聲。
<lb n="0598a14"/>非於行中亦應同此說。假立名想唯於同
<lb n="0598a15"/>類故。然經主說。彼與無明俱時行故。由無
<lb n="0598a16"/>明力彼現行故。如說王行非無導從。王俱
<lb n="0598a17"/>勝故總謂王行
(已上俱舍文。已下正理破)
未了此中俱時行
<lb n="0598a18"/>義。為諸煩惱隨從無明。為說無明隨從煩
<lb n="0598a19"/>惱。若取前義理必不然。餘惑相應無明劣
<lb n="0598a20"/>故。勝隨從劣理必不成。若取後義。應無明
<lb n="0598a21"/>體從彼為名。隨從彼故非不隨從此可
<lb n="0598a22"/>從此為名。若謂此彼互相隨從無差別故。
<lb n="0598a23"/>非決定因而偏立名豈令生喜。又由無明
<lb n="0598a24"/>力彼現行故者。為約能轉無明而說。為約
<lb n="0598a25"/>隨轉無明而說。如是二途並非應理。無明
<lb n="0598a26"/>亦因貪等轉故。與餘相應非自在故。非
<lb n="0598a27"/>不自在可說力強。但應說無明由貪等
<lb n="0598a28"/>力起。於<anchor xml:id="beg0598005"/>彼<anchor xml:id="end0598005"/>相應品貪等力強故。如不可
<lb n="0598a29"/>說導從勝王。如何說貪<anchor xml:id="beg0598006"/>等<anchor xml:id="end0598006"/>由無明力起。
<lb n="0598b01"/>是故二因皆無證<anchor xml:id="beg0598007"/>也<anchor xml:id="end0598007"/>。<anchor xml:id="beg0598008"/>准<anchor xml:id="end0598008"/>前所說其理為
<lb n="0598b02"/>勝。</p>
<p id="pT41p0598b0202" type="inline">論。於宿生中至流至老死。此第二
<lb n="0598b03"/>出行支體也。頌中初標位言流至老死。此
<lb n="0598b04"/>是福．非福等業位所有五蘊總名為行。初句
<lb n="0598b05"/>位言流至老死。此明十二支皆就位五蘊建
<lb n="0598b06"/>立。正理論云。何緣宿生如是類業獨名為
<lb n="0598b07"/>行。名隨義故。其義云何。謂依眾緣和合已
<lb n="0598b08"/>起。或展轉力和合已生。又能為緣已令果和
<lb n="0598b09"/>合。或此和合已能為果緣。是謂行名所隨
<lb n="0598b10"/>實義。宿生中業果今熟者行相圓滿獨立行
<lb n="0598b11"/>名。由此已遮當生果業。以彼業果仍未熟
<lb n="0598b12"/>故。相未圓滿不立行名。豈不一切已與自
<lb n="0598b13"/>果異熟因體皆具此相則。應一切皆立行
<lb n="0598b14"/>名。此體是何。謂諸非業．及業前生已得果
<lb n="0598b15"/>者
(前生已得果者。謂招過去身業)
。雖有此理而就勝說。業為
<lb n="0598b16"/>異熟因牽果最勝故。生現在果業麁顯易
<lb n="0598b17"/>知故。因此能信知生過去果業。是故唯此
<lb n="0598b18"/>獨立行名。雖一切因已與果者總應名行。
<lb n="0598b19"/>然此唯說能招後有諸異熟因
(簡<anchor xml:id="beg0598009"/>餘<anchor xml:id="end0598009"/>五因已與果者)
。故
<lb n="0598b20"/>無行名不遍相失。是故成就唯宿生中感
<lb n="0598b21"/>此生業獨名為行。</p>
<p id="pT41p0598b2108" type="inline">論。於母胎等至五蘊
<lb n="0598b22"/>名識。此出第三識支體也。正理論云。此一
<lb n="0598b23"/>剎那識最勝故。此唯意識。於此位中五識生
<lb n="0598b24"/>緣猶未具故。</p>
<p id="pT41p0598b2406" type="inline">論。結生識後至據滿立故。
<lb n="0598b25"/>
<anchor xml:id="beg0598010"/>此<anchor xml:id="end0598010"/>第四出名色體也。是胎中五位前四位
<lb n="0598b26"/>也。正理論云。大德羅摩率自意釋。度名色
<lb n="0598b27"/>已方立處名。意體雖恒有非意處。要是觸
<lb n="0598b28"/>處方得處名。滅盡定中意處不壞。由斯亦
<lb n="0598b29"/>許有意<anchor xml:id="beg0598011"/>識<anchor xml:id="end0598011"/>生。然闕餘緣故無有觸。是故
<lb n="0598c01"/>非識名色位中。身意二根可得名處。故
<lb n="0598c02"/>說名色在六處前。名色為緣生於六處
<lb n="0598c03"/>　破云　都無理教可以證成。意法為緣生
<lb n="0598c04"/>於意識。於中亦有不名三和。或有三和而
<lb n="0598c05"/>無有觸。若謂此位有劣三和觸亦應然。寧
<lb n="0598c06"/>全非有。彼宗許觸即三和故　乃至廣破。</p>
<lb n="0598c07"/>
<p id="pT41p0598c0701">論。眼等色生至得六處名。此出第五六
<lb n="0598c08"/>處體也　婆沙云。云何六處。謂四色根六處
<lb n="0598c09"/>已滿。即鉢羅奢佉位。眼等諸根未能與觸
<lb n="0598c10"/>作所依<anchor xml:id="beg0598012"/>止<anchor xml:id="end0598012"/>是六處位　正理論云。即此名
<lb n="0598c11"/>色為緣所生具眼等根。未三和合中間諸
<lb n="0598c12"/>蘊說名六處。謂名色後<anchor xml:id="beg0598013"/>六<anchor xml:id="end0598013"/>處已生。乃至根．
<lb n="0598c13"/>境．識未具和合位下中上品次第漸增。於
<lb n="0598c14"/>此位中總名六處。豈於此位諸識不生。而
<lb n="0598c15"/>得說三未具和合。且無一位意識不生。名
<lb n="0598c16"/>色位中身識亦起。況六處位言無三和
(准此文。
<lb n="0598c17"/>名色位身識起覺苦．<anchor xml:id="beg0598014"/>樂也<anchor xml:id="end0598014"/>)
所餘識身亦容得起
(准六處位。通起諸識)
然
<lb n="0598c18"/>非恒勝故未立三和名。於此位中唯六處
<lb n="0598c19"/>勝故約六處以標位別　又云。如因種轉
<lb n="0598c20"/>變芽方得起。或非離名色六處可得生。
<lb n="0598c21"/>如要依雲方能降雨。若爾六處非名色生。
<lb n="0598c22"/>如何可說言名色緣六處
(<anchor xml:id="beg0598015"/>問<anchor xml:id="end0598015"/>意以種生芽。雲生雨等非因緣攝無五
<lb n="0598c23"/>因義。種芽雲雨等非同類等故)
諸為緣者謂有助能未必親
<lb n="0598c24"/>生方成緣義。如果雖為引業所牽。滿業若
<lb n="0598c25"/>無果終不起
(滿業非是引果親因)
如是六處雖業所招。
<lb n="0598c26"/>無名色緣必無起義。即先行業所招六處。
<lb n="0598c27"/>要由名色緣助乃<anchor xml:id="beg0598016"/>生<anchor xml:id="end0598016"/>。同一相續勢力引故
<lb n="0598c28"/>
(准此。雖名色位染法與後染法為同類因。非正取此謂緣六處義。要與眼等四根為緣者是也)
雖名色
<lb n="0598c29"/>為緣亦生色等。而即初念識滋潤所生故。
<lb n="0599a01"/>不說彼緣名色起　准此文意。身<anchor xml:id="beg0599001"/>等<anchor xml:id="end0599001"/>及
<lb n="0599a02"/>染等前位有者皆非此明　或先已辨識緣
<lb n="0599a03"/>名色。即已總說緣生色等。今名色後色等與
<lb n="0599a04"/>前更有何殊義用可得。而須說彼從名
<lb n="0599a05"/>色生。故如本文所說無失
(准此文意。雖同時五蘊總說為支。前
<lb n="0599a06"/>未有者可說後生。前已有者不說由起有通說處據支體也)
。</p>
<p id="pT41p0599a0624" type="inline">論。已至三和至
<lb n="0599a07"/>總名為觸。此出第六觸支體也　已至三和。
<lb n="0599a08"/>簡前位也　未了三受因差別位。簡後位
<lb n="0599a09"/>也。此時四根初至三和位故得觸名。非由
<lb n="0599a10"/>意<anchor xml:id="beg0599002"/>與<anchor xml:id="end0599002"/>身。此位五蘊名為觸也　三受因差
<lb n="0599a11"/>別者。謂即三受境差別也。即火．毒等為苦
<lb n="0599a12"/>因。<anchor xml:id="beg0599003"/>衣<anchor xml:id="end0599003"/>．食等為樂因等。出胎已後隨性聰．
<lb n="0599a13"/>昧至未了已前名之為觸。不可定其年
<lb n="0599a14"/>歲。即是婆沙云。觸火食毒位也。大分五歲
<lb n="0599a15"/>六歲已上。</p>
<p id="pT41p0599a1505" type="inline">論。已了三受至此位名受。此
<lb n="0599a16"/>出第七受支體也　已了三受因差別者。簡
<lb n="0599a17"/>前　未起婬貪者。簡後　此位名受者。此中
<lb n="0599a18"/>間五蘊名受。以初能簡受因故從勝為名。
<lb n="0599a19"/>大分即在十歲已還。</p>
<p id="pT41p0599a1909" type="inline">論。貪妙資具至此
<lb n="0599a20"/>位名愛。此出第八愛支體也　貪妙資具婬
<lb n="0599a21"/>愛現行　簡前　未廣追求。異後　此位名
<lb n="0599a22"/>愛者。非唯一法總取五蘊故言此位。此位
<lb n="0599a23"/>初能愛於資財．及婬境故。</p>
<p id="pT41p0599a2311" type="inline">論。為得種
<lb n="0599a24"/>種至此位名取。此出第九取支體也　周遍
<lb n="0599a25"/>馳求。此簡前也　此位名取。正出取體。准
<lb n="0599a26"/>婆沙云。五支時心心所法染污。餘是染不染
<lb n="0599a27"/>者　故知起染時名為取支。餘位非也。愛亦
<lb n="0599a28"/>如是初能馳求資財．及婬境故名為取
<lb n="0599a29"/>　婆沙二十三引施設論云。云何名取。謂由
<lb n="0599b01"/>三愛四方追求雖涉多<anchor xml:id="beg0599004"/>危<anchor xml:id="end0599004"/>嶮而不<anchor xml:id="beg0599005"/>辭<anchor xml:id="end0599005"/>勞
<lb n="0599b02"/>倦。然<anchor xml:id="beg0599006"/>未為<anchor xml:id="end0599006"/>後有起善．惡業是名取蘊位。</p>
<lb n="0599b03"/>
<p id="pT41p0599b0301">論。因馳求故至此位名有。此出第十有
<lb n="0599b04"/>支體也　積集能牽當有果業者。別前異後
<lb n="0599b05"/>也　此位名有者。總以五蘊名為有也。正理
<lb n="0599b06"/>
<anchor xml:id="beg0599007"/>論<anchor xml:id="end0599007"/>云。取增盛時種種馳求善．不善境。為得
<lb n="0599b07"/>彼故積集眾多能招後有淨．不淨業。此業
<lb n="0599b08"/>生位總名有支。應知此中由此依此能有
<lb n="0599b09"/>當果故立有名　准此論文名為有者有
<lb n="0599b10"/>當果也。</p>
<p id="pT41p0599b1004" type="inline">論。由是業力至即如今識。第十
<lb n="0599b11"/>一出生支體也。雖現．未別。自餘義類皆同
<lb n="0599b12"/>識說。謂一剎那。唯染心等。</p>
<p id="pT41p0599b1211" type="inline">論。生剎那後
<lb n="0599b13"/>至觸受四支。出第十二老死體也。此即同
<lb n="0599b14"/>前四支體性。即以同時五蘊為體。准此論
<lb n="0599b15"/>文。前受支體即是從觸已去。乃至命終皆是
<lb n="0599b16"/>受支。若起<anchor xml:id="beg0599008"/>愛<anchor xml:id="end0599008"/>．取．有支時五蘊名三支體。
<lb n="0599b17"/>是此前位受為緣也。此三位後相續受支。與
<lb n="0599b18"/>後愛支以為緣也　問若爾何故前論文云。
<lb n="0599b19"/>貪妙資具婬愛現行未廣追求此位名愛。
<lb n="0599b20"/>乃至有等皆在愛後。而今釋云更有受也
<lb n="0599b21"/>　答愛．取．有三有其二種。一據一身一業而
<lb n="0599b22"/>說。或唯據生<anchor xml:id="beg0599009"/>報<anchor xml:id="end0599009"/>業說。若通說者。即一地中
<lb n="0599b23"/>容造九地愛．取．有支。於一地中亦容造五
<lb n="0599b24"/>趣．及生．後等愛．取．有。所以得知。有多文
<lb n="0599b25"/>證。故正理云。積聚眾多能招後有淨不淨
<lb n="0599b26"/>業。<anchor xml:id="beg0599010"/>此業<anchor xml:id="end0599010"/>生位總名為有　又婆沙云。一身
<lb n="0599b27"/>起九地愛．取．有　故知一身能起多種愛．
<lb n="0599b28"/>取．有支　又正理二十八云。如何別立愛．
<lb n="0599b29"/>取．二支。毘婆沙師許初念愛以愛聲說。即
<lb n="0599c01"/>此相續增廣熾盛立以取名。相續取境轉堅
<lb n="0599c02"/>猛故。若爾應說三支剎那。何故唯言二剎
<lb n="0599c03"/>那性。無斯過失。一一境中各一剎那合成多
<lb n="0599c04"/>故。正結生位唯一剎那。於其一身無容再
<lb n="0599c05"/>結。故生與識獨說剎那　准此論文。即緣
<lb n="0599c06"/>一境初一剎那名之為愛。後念已去名之
<lb n="0599c07"/>為取。然經緣多境愛．取．<anchor xml:id="beg0599011"/>義<anchor xml:id="end0599011"/>成。前文又云。
<lb n="0599c08"/>未能四方追求名愛等。兩文不同各據
<lb n="0599c09"/>一義。</p>
<p id="pT41p0599c0903" type="inline">論。辨十二支體別如是。總結上
<lb n="0599c10"/>也。</p>
<lb n="0599c11"/>
<p id="pT41p0599c1101">論。又諸緣起至四者遠續。已下大文第三明
<lb n="0599c12"/>說意也。於中。先標名別。後牒名釋。</p>
<lb n="0599c13"/>
<p id="pT41p0599c1301">論。云何剎那至滅壞名死。此明一剎那中說
<lb n="0599c14"/>十二支　諸纏。謂無慚等　餘文可解。此說
<lb n="0599c15"/>唯有情是剎那緣起也。此即於一念中說緣
<lb n="0599c16"/>起義皆望因果而說。</p>
<p id="pT41p0599c1609" type="inline">論。復有說者至
<lb n="0599c17"/>俱遍有為。述異說也。此師所說二種緣起
<lb n="0599c18"/>同品類足。俱遍情．非情法。</p>
<p id="pT41p0599c1811" type="inline">論。十二支
<lb n="0599c19"/>位至說名遠續。此釋第三說意。將釋說意
<lb n="0599c20"/>先明四緣起也。十二支無明等時分位不同
<lb n="0599c21"/>所有五蘊即彼支攝說名分位。即此分位緣
<lb n="0599c22"/>起。<anchor xml:id="beg0599012"/>懸<anchor xml:id="end0599012"/>遠相續無始已來相續不斷。謂有後
<lb n="0599c23"/>
<anchor xml:id="beg0599013"/>報<anchor xml:id="end0599013"/>．不定諸業能遠招果是<anchor xml:id="begd1e59621"/>懸<anchor xml:id="endd1e59621"/>遠義。不攝
<lb n="0599c24"/>生．現熟業非是即次而續故名遠也。正理
<lb n="0599c25"/>論云。遠續緣起謂前．後際有順後<anchor xml:id="beg0599014"/>受<anchor xml:id="end0599014"/>及不
<lb n="0599c26"/>定受業煩惱<anchor xml:id="beg0599015"/>故<anchor xml:id="end0599015"/>無始輪轉。如說有愛等本
<lb n="0599c27"/>際不可知。又應頌言。我昔與汝等。涉生死
<lb n="0599c28"/>長<anchor xml:id="beg0599016"/>途<anchor xml:id="end0599016"/>。由不能如實見四聖諦故　連縛緣
<lb n="0599c29"/>起取相隣接相繫不斷名連縛緣起。今詳。
<lb n="0600a01"/>遠續．連縛二種緣起別者。遠續唯隔越。連縛
<lb n="0600a02"/>唯無間。遠續是異熟因。若兼無情亦<anchor xml:id="beg0600001"/>遠通<anchor xml:id="end0600001"/>同
<lb n="0600a03"/>類因。若有情亦遍行因。連縛定非異熟因
<lb n="0600a04"/>通同類．遍行．及能作。除相應．但有．異熟因。
<lb n="0600a05"/>異熟因非連縛故。相應．俱有非前後故。不
<lb n="0600a06"/>名相<anchor xml:id="beg0600002"/>續<anchor xml:id="end0600002"/>。</p>
<p id="pT41p0600a0604" type="inline">論。世尊於此意說者何。已下
<lb n="0600a07"/>半頌正明說意。</p>
<p id="pT41p0600a0707" type="inline">論曰至有十二支。釋
<lb n="0600a08"/>也。世尊唯說分位緣起　分位者。謂於此
<lb n="0600a09"/>前後分位。即此無明等時五蘊總是無明等
<lb n="0600a10"/>支。</p>
<p id="pT41p0600a1002" type="inline">論。若支<anchor xml:id="beg0600003"/>支<anchor xml:id="end0600003"/>中至無明等名。問也。既
<lb n="0600a11"/>總五蘊為體何故唯立一名。</p>
<p id="pT41p0600a1112" type="inline">論。以諸
<lb n="0600a12"/>位中至名別無失。答也。體雖是總。從勝立
<lb n="0600a13"/>名。如說王行非無<anchor xml:id="beg0600004"/>導<anchor xml:id="end0600004"/>從。</p>
<p id="pT41p0600a1310" type="inline">論。何緣
<lb n="0600a14"/>經說至乃至廣說。問經．論意不同所以。</p>
<lb n="0600a15"/>
<p id="pT41p0600a1501">論。素怛纜言至是謂差別。答說異所以
<lb n="0600a16"/>也。</p>
<lb n="0600a17"/>
<p id="pT41p0600a1701">論。契經何故唯說有情。已下第四下半頌明
<lb n="0600a18"/>說有情意也。</p>
<p id="pT41p0600a1806" type="inline">論曰至唯在有情。明說
<lb n="0600a19"/>唯有情所以也。佛為遣他三際愚惑。三際
<lb n="0600a20"/>愚惑謂我過去是有．非有等。此之疑惑唯在
<lb n="0600a21"/>有情。故就有情說緣起也。</p>
<p id="pT41p0600a2111" type="inline">論。如何有
<lb n="0600a22"/>情前際疑惑。問。</p>
<p id="pT41p0600a2207" type="inline">論。謂於前際至云何我
<lb n="0600a23"/>曾有。引經明前際愚惑也　我於過去世為
<lb n="0600a24"/>曾有非有者。疑我有．無。即是疑其自性
<lb n="0600a25"/>　何等我<anchor xml:id="beg0600005"/>曾<anchor xml:id="end0600005"/>有者。疑我類也。既知我有後
<lb n="0600a26"/>疑我類。謂為色我。為受我。即蘊．離蘊等我
<lb n="0600a27"/>類也　云何我曾有者。疑云何我為常．無常
<lb n="0600a28"/>等也。</p>
<p id="pT41p0600a2803" type="inline">論。如何有情後際疑惑。問後際
<lb n="0600a29"/>也。</p>
<p id="pT41p0600a2902" type="inline">論。謂於後際至云何我<anchor xml:id="beg0600006"/>當<anchor xml:id="end0600006"/>有。後際
<lb n="0600b01"/>疑惑准過去釋。</p>
<p id="pT41p0600b0107" type="inline">論。如何有情中際疑
<lb n="0600b02"/>惑。問現在也。</p>
<p id="pT41p0600b0206" type="inline">論。謂於中際至我當有
<lb n="0600b03"/>唯。答也。中際現在故不疑我有．無但疑我
<lb n="0600b04"/>類。為色是我。為受是我等。為常．無常。</p>
<lb n="0600b05"/>
<p id="pT41p0600b0501">我誰所有。疑過去因　我當有誰。疑未來
<lb n="0600b06"/>果。身在現在故過去不疑果。亦非未來故
<lb n="0600b07"/>不疑因。現在是<anchor xml:id="beg0600007"/>過<anchor xml:id="end0600007"/>果。及未來因故。知過
<lb n="0600b08"/>為現在因。即知過去有因。即知未來為現
<lb n="0600b09"/>在果。即知未來有果。故過去．未來不疑因．
<lb n="0600b10"/>果。</p>
<p id="pT41p0600b1002" type="inline">論。為除如是至并識至有。結上說
<lb n="0600b11"/>意。</p>
<p id="pT41p0600b1102" type="inline">論。所以者何。問所以知經為除
<lb n="0600b12"/>三際愚也。</p>
<p id="pT41p0600b1205" type="inline">論。以契經說至有非有等。答
<lb n="0600b13"/>也。以契經說　<anchor xml:id="beg0600008"/>於<anchor xml:id="end0600008"/>諸緣起緣已生法者。十
<lb n="0600b14"/>二緣起　以正慧觀者。觀緣起理也　彼必
<lb n="0600b15"/>不應三際愚等者。以觀十二緣起故除三際
<lb n="0600b16"/>愚惑也。唯見緣起知過去是無明．行。未來
<lb n="0600b17"/>是生．老死。<anchor xml:id="beg0600009"/>現<anchor xml:id="end0600009"/>在八支即無疑惑．及計我也。</p>
<lb n="0600b18"/>
<p id="pT41p0600b1801">論。有餘師說至後際因故。述異說也。
<lb n="0600b19"/>正理破云。彼亦應說。識．乃至受亦為除他
<lb n="0600b20"/>前際愚惑。此五皆是前際果故。則無中際便
<lb n="0600b21"/>違契經。或彼應申差別所以。然不能說故
<lb n="0600b22"/>前為勝。</p>
<lb n="0600b23"/>
<p id="pT41p0600b2301">論。又應知此至其義云何。此下第五一頌束
<lb n="0600b24"/>為三．二。</p>
<p id="pT41p0600b2404" type="inline">論曰至所依事故。束為三也。
<lb n="0600b25"/>無明．愛．取是煩惱性。行．有是業性。識．名色．
<lb n="0600b26"/>六處．觸．受．生．老死是事性。以是煩惱．業所
<lb n="0600b27"/>依事故。</p>
<p id="pT41p0600b2704" type="inline">論。如是七事至為自性故。又束
<lb n="0600b28"/>為二。識．名色．六處．觸．受是過去果。生．老死
<lb n="0600b29"/>是現在果。惑．業性者皆是其<anchor xml:id="beg0600010"/>因<anchor xml:id="end0600010"/>。業為生因。
<lb n="0600c01"/>惑為緣因。</p>
<p id="pT41p0600c0105" type="inline">論。何緣中際至<anchor xml:id="beg0600011"/>惑<anchor xml:id="end0600011"/>唯一故。
<lb n="0600c02"/>問廣．略也。何緣中際果開為五。<anchor xml:id="begd1e59938"/>惑<anchor xml:id="endd1e59938"/>分為
<lb n="0600c03"/>二。後際果合為二。前際<anchor xml:id="begd1e59946"/>惑<anchor xml:id="endd1e59946"/>唯為一。</p>
<lb n="0600c04"/>
<p id="pT41p0600c0401">論。由中際廣至說便無用。答也。正理論云。何
<lb n="0600c05"/>緣現在諸煩惱位偏說於愛非餘煩惱。於愛
<lb n="0600c06"/>易了愛味過患。餘煩惱中此相難了。愛是
<lb n="0600c07"/>能感後有勝因。世尊偏說令知過患。云何
<lb n="0600c08"/>當令勤求治道。故唯說愛剎那相續二位
<lb n="0600c09"/>差別非餘煩惱。<anchor xml:id="beg0600012"/>有<anchor xml:id="end0600012"/>餘師說。一切煩惱初緣
<lb n="0600c10"/>境時說名為愛。後增廣位說名為取。故佛
<lb n="0600c11"/>雖說業因於愛愛因無明。而實業因通一
<lb n="0600c12"/>切煩惱。一切煩惱皆無明為因。故知愛聲通
<lb n="0600c13"/>說諸惑。欲令因此總知過患。故以愛聲
<lb n="0600c14"/>說諸煩惱。非餘煩惱招生劣故。有說愛聲
<lb n="0600c15"/>唯說愛體。多現行故。由此於愛分別剎那
<lb n="0600c16"/>相續差別
(剎那名愛。相續名取)
雖非無此理。然前說為
<lb n="0600c17"/>勝　准此論文。評取前二釋也。</p>
<lb n="0600c18"/>
<p id="pT41p0600c1801">論。若緣起支至成無窮失。難也。難云。若緣起
<lb n="0600c19"/>支唯有十二。老死無果故。離修對治道生
<lb n="0600c20"/>死應有終。無明無因故。應同彌沙塞部。生
<lb n="0600c21"/>死應有<anchor xml:id="beg0600013"/>始<anchor xml:id="end0600013"/>。或應更立餘緣支起。餘復有
<lb n="0600c22"/>餘成無窮故。正理更加一過云。又佛聖教
<lb n="0600c23"/>應成缺減。然不應許。</p>
<p id="pT41p0600c2309" type="inline">論。不應更立至
<lb n="0600c24"/>由義已顯。答也。不更立餘緣起支。即說十
<lb n="0600c25"/>二已顯無明有因。<anchor xml:id="beg0600014"/>老<anchor xml:id="end0600014"/>死有果。</p>
<p id="pT41p0600c2512" type="inline">論。云
<lb n="0600c26"/>何以顯。問也。此一頌明惑等相生。</p>
<p id="pT41p0600c2614" type="inline">論
<lb n="0600c27"/>曰至其理唯此。答前難也　從惑生惑者。即
<lb n="0600c28"/>愛．取．俱是煩惱。愛緣於取是從惑生惑。此
<lb n="0600c29"/>有一　從惑生業者。謂無明緣行。取緣有
<lb n="0601a01"/>也。取與無明同是惑也。即現在取過去名
<lb n="0601a02"/>無明也。行與有同是業。即現在有過去名
<lb n="0601a03"/>行。此有二也　從業生事謂行生識及有生
<lb n="0601a04"/>生。即行緣識。有緣生也。生之與識俱是事
<lb n="0601a05"/>故。此亦有二　從事生事者。謂從識支生
<lb n="0601a06"/>於名色。乃至觸生於受。<anchor xml:id="tnote0601001"/>乃及從生支生．老死
<lb n="0601a07"/>支。</p>
<p id="pT41p0601a0702" type="inline">論。已顯老死至此言何用。明老死
<lb n="0601a08"/>有果。無明有因。豈假更立餘緣起支。故經
<lb n="0601a09"/>言如是純大苦蘊集。正理論云。經言如是
<lb n="0601a10"/>純大苦蘊集。是前．後二際更相顯發義。是故
<lb n="0601a11"/>無有老死．無明。無果．無因。有終．始過。於
<lb n="0601a12"/>是定攝因果義<anchor xml:id="beg0601002"/>周<anchor xml:id="end0601002"/>。無更立支成無窮失。</p>
<lb n="0601a13"/>
<p id="pT41p0601a1301">論。有餘釋言至此契經中。有餘釋老死
<lb n="0601a14"/>果無明因也。非理作意與無明為因。無明
<lb n="0601a15"/>復生非理作意。非理作意亦取支攝。故不別
<lb n="0601a16"/>立無明因支。</p>
<p id="pT41p0601a1606" type="inline">論。此非理作意如何取支
<lb n="0601a17"/>攝。論主問攝所以。</p>
<p id="pT41p0601a1708" type="inline">論。若言由此至亦
<lb n="0601a18"/>應彼攝。以愛．無明例非理作意不許攝
<lb n="0601a19"/>也。</p>
<p id="pT41p0601a1902" type="inline">論。設許彼攝至為無明因。縱攝而
<lb n="0601a20"/>遮因也。</p>
<p id="pT41p0601a2004" type="inline">論。若但彼攝至為緣起支。縱攝
<lb n="0601a21"/>為因例愛．無明應不別立。</p>
<p id="pT41p0601a2111" type="inline">論。餘復
<lb n="0601a22"/>釋<anchor xml:id="beg0601003"/>云<anchor xml:id="end0601003"/>至說在觸時。第二餘師釋。正理論云。是
<lb n="0601a23"/>上<anchor xml:id="beg0601004"/>座<anchor xml:id="end0601004"/>釋。</p>
<p id="pT41p0601a2304" type="inline">論。故餘經說至必引無明。無
<lb n="0601a24"/>明觸位有非理作意生受位無明<anchor xml:id="beg0601005"/>也<anchor xml:id="end0601005"/>。</p>
<lb n="0601a25"/>
<p id="pT41p0601a2501">論。故餘經言至無明為緣。引餘經證。如文
<lb n="0601a26"/>可知。</p>
<p id="pT41p0601a2603" type="inline">論。由此無明至從癡生故。結對
<lb n="0601a27"/>前難。非理作意從無明生。無明復因非理
<lb n="0601a28"/>起故。展轉為果非無因也。</p>
<p id="pT41p0601a2811" type="inline">論。如契經
<lb n="0601a29"/>說至染<anchor xml:id="beg0601006"/>濁<anchor xml:id="end0601006"/>作意。引經證非理作意從無明
<lb n="0601b01"/>生。</p>
<p id="pT41p0601b0102" type="inline">論。餘經雖有至應更須說。論主難
<lb n="0601b02"/>也。雖緣起餘經說非理作意從無明生。無
<lb n="0601b03"/>明復生非理作意。然此緣起經中應更須
<lb n="0601b04"/>說。</p>
<p id="pT41p0601b0402" type="inline">論。不須更說。餘師答也。</p>
<p id="pT41p0601b0411" type="inline">論。如
<lb n="0601b05"/>何證知。論主徵也。</p>
<p id="pT41p0601b0508" type="inline">論。由理證知。餘師答
<lb n="0601b06"/>也。</p>
<p id="pT41p0601b0602" type="inline">論。何等為理。論主問也。</p>
<p id="pT41p0601b0611" type="inline">論。非
<lb n="0601b07"/>離無明至不生愛故。此證受位有無明也。</p>
<lb n="0601b08"/>
<p id="pT41p0601b0801">論。又非無倒觸能為染受緣。證觸位有
<lb n="0601b09"/>非理作意也。</p>
<p id="pT41p0601b0906" type="inline">論。亦非離無明觸至非顛
<lb n="0601b10"/>倒故。證觸時有無明故成顛倒。</p>
<p id="pT41p0601b1013" type="inline">論。
<lb n="0601b11"/>由如是理為證故知。結也。</p>
<p id="pT41p0601b1111" type="inline">論若爾便應
<lb n="0601b12"/>成至不成釋難。論主破也。豈由理證知即經
<lb n="0601b13"/>不說。若爾十二緣起皆理可證。何為緣起經
<lb n="0601b14"/>中唯說十二。不說無明之因老死之果。</p>
<lb n="0601b15"/>
<p id="pT41p0601b1501">論。然上所言至理不圓滿。論主釋緣起經
<lb n="0601b16"/>意。</p>
<p id="pT41p0601b1602" type="inline">論。所以者何。外人問也。</p>
<p id="pT41p0601b1611" type="inline">論。此
<lb n="0601b17"/>經但欲至遣他愚惑。釋主釋經意也。如文
<lb n="0601b18"/>可解。</p>
<p id="pT41p0601b1803" type="inline">論。如世尊告至此二何異問。經中
<lb n="0601b19"/>說緣起法。緣已生法。二說何異。</p>
<p id="pT41p0601b1913" type="inline">論。
<lb n="0601b20"/>且本論文至一切法故。引本論證二說同
<lb n="0601b21"/>也。</p>
<p id="pT41p0601b2102" type="inline">論。如何未來至說緣已生。難也。未來
<lb n="0601b22"/>法未生如何說已生。</p>
<p id="pT41p0601b2209" type="inline">論。云何未來至
<lb n="0601b23"/>說名有為。反難問也。未來未已生不許說
<lb n="0601b24"/>已生。未來未有作如何說有為。</p>
<p id="pT41p0601b2413" type="inline">論。由
<lb n="0601b25"/>能作思力<anchor xml:id="tnote0601007"/>所已造故。答反難也。未來之法非
<lb n="0601b26"/>
<anchor xml:id="tnote0601008"/>能已作<anchor xml:id="tnote0601009"/>已能作思所造故名有為。</p>
<p id="pT41p0601b2612" type="inline">論。若
<lb n="0601b27"/>爾無漏如何有為。難也。若思異熟因力所造
<lb n="0601b28"/>故名有為者。未來無漏既非異熟因所造
<lb n="0601b29"/>如何名有為。</p>
<p id="pT41p0601b2906" type="inline">論。彼亦善思力所造故。
<lb n="0601c01"/>答也。彼亦以行者修善思力所造故也。</p>
<lb n="0601c02"/>
<p id="pT41p0601c0201">論若爾就得涅槃應然。難也。修力得證涅
<lb n="0601c03"/>槃。涅槃應亦是有為也。</p>
<p id="pT41p0601c0310" type="inline">論。理實應言
<lb n="0601c04"/>至所說無失。論主正釋。未來未已作位名
<lb n="0601c05"/>有為者。已與過．現種類同故。</p>
<lb n="0601c06"/>
<p id="pT41p0601c0601">論。然今正釋契經意者。已下半頌。論主正釋
<lb n="0601c07"/>經意。說因分名緣起。果分名緣已生。</p>
<lb n="0601c08"/>
<p id="pT41p0601c0801">論曰至因果性故。釋頌文也。此十二支能生
<lb n="0601c09"/>後義名之為因。此<anchor xml:id="beg0601010"/>因<anchor xml:id="end0601010"/>為緣能起後果故
<lb n="0601c10"/>名緣起。從前生義名之為果。此果皆從緣
<lb n="0601c11"/>所生故名緣已生。如是一切十二支皆有
<lb n="0601c12"/>因果義。故緣起。緣已生。二義皆成。</p>
<p id="pT41p0601c1214" type="inline">論
<lb n="0601c13"/>若爾安立應不俱成。外難。為因之時不可
<lb n="0601c14"/>為果。為果之時不可為因。如何二義俱
<lb n="0601c15"/>
<anchor xml:id="beg0601011"/>得<anchor xml:id="end0601011"/>成也。</p>
<p id="pT41p0601c1504" type="inline">論。不爾所觀至父子等名。答
<lb n="0601c16"/>也。所觀有別。二義得成。由如父．子從他
<lb n="0601c17"/>生義名子。生他義名父。因果亦爾。</p>
<p id="pT41p0601c1714" type="inline">論。
<lb n="0601c18"/>尊者望滿至諸無為法。述望滿釋經也。正理
<lb n="0601c19"/>論云。今詳尊者所說義意。若從因已起名
<lb n="0601c20"/>緣已生。若與餘為因說名緣起。非無為法
<lb n="0601c21"/>得緣起名。以為因相不圓滿故。因相者
<lb n="0601c22"/>何。謂前已說依此有彼有。此生故彼生。依
<lb n="0601c23"/>此無彼無。此滅故彼滅。雖有無為諸法得
<lb n="0601c24"/>起。而不可說此生故彼生。亦不可言此
<lb n="0601c25"/>滅故彼滅。及不可說<anchor xml:id="beg0601012"/>依<anchor xml:id="end0601012"/>此無彼無。無生
<lb n="0601c26"/>滅故。體常有故。乃至無取．與力闕於因相
<lb n="0601c27"/>　准此。望滿未來法名緣起者。以是有為
<lb n="0601c28"/>後為因生法名緣起。羅漢後蘊從因生故
<lb n="0601c29"/>名緣已生。不生後故不名緣起。餘過．現法
<lb n="0602a01"/>從緣生故名緣已生。能生後故名為緣起。
<lb n="0602a02"/>諸無為法二義俱闕。雖為能作因生於諸
<lb n="0602a03"/>法。因相不滿不名緣起。</p>
<p id="pT41p0602a0310" type="inline">論。經部諸師
<lb n="0602a04"/>至經義不然。已下經部破有部也。有部是
<lb n="0602a05"/>本。經部是末。由此白也。</p>
<p id="pT41p0602a0510" type="inline">論。所以者何。
<lb n="0602a06"/>有部徵也。</p>
<p id="pT41p0602a0605" type="inline">論。且前所說至經義相違。經
<lb n="0602a07"/>部答也。經<anchor xml:id="beg0602001"/>言<anchor xml:id="end0602001"/>云何無明謂前際無<anchor xml:id="beg0602002"/>知<anchor xml:id="end0602002"/>。經現
<lb n="0602a08"/>唯說無<anchor xml:id="begd1e60431"/>知<anchor xml:id="endd1e60431"/>如何總取五蘊。此經是了義說。
<lb n="0602a09"/>不可令成不了義。意說不是五蘊但是無
<lb n="0602a10"/>明。</p>
<p id="pT41p0602a1002" type="inline">論。非一切經至此亦應爾。有部引
<lb n="0602a11"/>例證不了義。就勝說無明也。如象迹喻
<lb n="0602a12"/>說。云何內地界謂髮．毛等　髮．毛等中非
<lb n="0602a13"/>無色等。然說髮．毛為地界者。以髮．毛中
<lb n="0602a14"/>地界勝故。故就勝說名地界也無明支中
<lb n="0602a15"/>亦有五蘊。經就勝說以為無明。</p>
<p id="pT41p0602a1513" type="inline">論。所
<lb n="0602a16"/>引非證至無復有餘。經部破所引經非成證
<lb n="0602a17"/>也。經以髮．毛分別地界者。經云。云何內地
<lb n="0602a18"/>界。此問地界。謂髮．毛等。此將髮．毛分別
<lb n="0602a19"/>地界內外別也。非是經說云何髮．毛謂內
<lb n="0602a20"/>地界。若以此言出髮．毛體。可說髮．毛實
<lb n="0602a21"/>具四大四境就勝唯說地界。經將髮．毛出
<lb n="0602a22"/>地界體。地界不越髮．毛故成具足說非
<lb n="0602a23"/>從勝說。</p>
<p id="pT41p0602a2304" type="inline">論。豈不地界至其體亦有。有部
<lb n="0602a24"/>難也。汝說地界不越髮．毛成了義說。<anchor xml:id="beg0602003"/>洟
<lb n="0602a25"/>涕<anchor xml:id="end0602003"/>．等中豈無地界。寧不越彼。故知此經非
<lb n="0602a26"/>為了義。</p>
<p id="pT41p0602a2604" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0602004"/>洟<anchor xml:id="end0602004"/>等皆亦至身中餘物。經
<lb n="0602a27"/>部釋也。彼經云<anchor xml:id="beg0602005"/>何<anchor xml:id="end0602005"/>內地界謂髮等及身中餘
<lb n="0602a28"/>物　<anchor xml:id="begd1e60515"/>洟<anchor xml:id="endd1e60515"/>等是餘物等也。</p>
<p id="pT41p0602a2809" type="inline">論。設復同彼至
<lb n="0602a29"/>今應顯示。縱有部也。縱同象迹喻經髮．毛
<lb n="0602b01"/>外有此地大。如同彼說無明外有餘無明。
<lb n="0602b02"/>今應顯示何者是也。</p>
<p id="pT41p0602b0209" type="inline">論。若引異類至此
<lb n="0602b03"/>有何益。責有部也。經說無明兼引色等
<lb n="0602b04"/>置無明中有何利益。</p>
<p id="pT41p0602b0409" type="inline">論。雖於諸位至
<lb n="0602b05"/>為彼法支。經部述不取餘五蘊意也。雖無
<lb n="0602b06"/>明位有色等蘊。然行但由無明而生不由
<lb n="0602b07"/>色等。不由有色等故有其行支。色等不可
<lb n="0602b08"/>立無明支。隨彼有無明因果故。行有唯
<lb n="0602b09"/>由此無明故。</p>
<p id="pT41p0602b0906" type="inline">論。或有五蘊至即如所說。
<lb n="0602b10"/>經部引例證也。如或有羅漢無煩惱故即
<lb n="0602b11"/>無有行。隨福行亦無。非福行亦無。不動行亦
<lb n="0602b12"/>無。及結生識．愛．取．有等皆無。若不唯取此
<lb n="0602b13"/>有彼有者。爾時亦具五蘊。何不名行乃至
<lb n="0602b14"/>愛等。</p>
<p id="pT41p0602b1403" type="inline">論。所說四句至所立三際。破望
<lb n="0602b15"/>滿也。望滿前四句中。未來法非緣已生此
<lb n="0602b16"/>即違經。經說云何緣已生法。謂無明．行乃至
<lb n="0602b17"/>生．老死。生．老死既在未來名緣已生。故望
<lb n="0602b18"/>滿說違其經意　或可。不許二支未來。此
<lb n="0602b19"/>即壞前所立三際應說有二。</p>
<p id="pT41p0602b1912" type="inline">論。有說
<lb n="0602b20"/>緣起是無為法。破異計也。婆沙二十三云
<lb n="0602b21"/>分別說部。宗輪論云大眾部也。以經說緣
<lb n="0602b22"/>起法性常住故謂無為。</p>
<p id="pT41p0602b2210" type="inline">論。以契經說
<lb n="0602b23"/>法至理則不然。論主審定大眾部意。</p>
<p id="pT41p0602b2315" type="inline">論
<lb n="0602b24"/>云何如是意至及不可然。大眾部反問論主
<lb n="0602b25"/>也。</p>
<p id="pT41p0602b2502" type="inline">論。謂若意說至理即不然。論主答也。</p>
<lb n="0602b26"/>
<p id="pT41p0602b2601">論。所以者何。大眾部徵理不可然等
<lb n="0602b27"/>所以也。</p>
<p id="pT41p0602b2704" type="inline">論。生起俱是至可應正理。論主
<lb n="0602b28"/>答理不可然所以也。於中有數重破。此是
<lb n="0602b29"/>第一重也。為與無為相不同故。不可無為
<lb n="0602c01"/>
<anchor xml:id="beg0602006"/>與<anchor xml:id="end0602006"/>有為相。</p>
<p id="pT41p0602c0105" type="inline">論。又起必應至為彼緣起。
<lb n="0602c02"/>此第二重破也。緣起無常。無為常法。如何常
<lb n="0602c03"/>法為無常依。</p>
<p id="pT41p0602c0306" type="inline">論。又名緣起至無相應
<lb n="0602c04"/>理。第三破也。能詮所詮相乖反故。</p>
<p id="pT41p0602c0414" type="inline">論。此
<lb n="0602c05"/>中緣起是何句義。大眾部問。</p>
<p id="pT41p0602c0512" type="inline">論。鉢剌底
<lb n="0602c06"/>至轉變成緣。此釋緣也。准正理云。經主此
<lb n="0602c07"/>中釋差別義。鉢剌底是至義　乃至　如是
<lb n="0602c08"/>所釋越彼所宗　乃至　經主自立此句義
<lb n="0602c09"/>已後自假立如是徵難。如是句義理不應
<lb n="0602c10"/>然。所以者何。依一作者有二作用　准此
<lb n="0602c11"/>等文。故知論主依經部宗釋也　西方字法
<lb n="0602c12"/>有字界．字緣。略如此方字有形有聲。如一
<lb n="0602c13"/>形上聲助不同目種種法。如水形上若以可
<lb n="0602c14"/>助即目其<anchor xml:id="beg0602007"/>河<anchor xml:id="end0602007"/>。若以每助即目海也。若以也
<lb n="0602c15"/>助即目其池若以白助即目泉也。若以甚
<lb n="0602c16"/>助即目其湛。若以主助即目其注。水之一
<lb n="0602c17"/>形有種種義。由助字異。注．湛不同。河．海有
<lb n="0602c18"/>異。水是濕義。由可助故目<anchor xml:id="begd1e60676"/>河<anchor xml:id="endd1e60676"/>也　若以
<lb n="0602c19"/>可為<anchor xml:id="beg0602008"/>木<anchor xml:id="end0602008"/>助即目其柯。梵字亦爾。鉢剌底是
<lb n="0602c20"/>至義。<anchor xml:id="beg0602009"/>翳<anchor xml:id="end0602009"/>底界是行義。由先<anchor xml:id="beg0602010"/>翳<anchor xml:id="end0602010"/>底界行義助
<lb n="0602c21"/>鉢剌底至義轉變成緣。</p>
<p id="pT41p0602c2110" type="inline">論。<anchor xml:id="tnote0602011"/>三參是和合
<lb n="0602c22"/>義至轉變成起。此釋起也。此是界一助二合
<lb n="0602c23"/>界目起。即如此方木是其一由目助成相。
<lb n="0602c24"/>以相助心以為想也。</p>
<p id="pT41p0602c2409" type="inline">論。由此有法至
<lb n="0602c25"/>是緣起義。此合釋也。此是論主依俗字法
<lb n="0602c26"/>作如是釋。</p>
<p id="pT41p0602c2605" type="inline">論。如是句義理不應然。論
<lb n="0602c27"/>主假作聲論師非前釋也。</p>
<p id="pT41p0602c2711" type="inline">論。所以者
<lb n="0602c28"/>何。徵也。</p>
<p id="pT41p0602c2804" type="inline">論。依一作者至可有作用。出
<lb n="0602c29"/>理不應然所以也　就中有二。一長行。二
<lb n="0603a01"/>頌結。此是長行。意云。於一法上明前後二
<lb n="0603a02"/>用。於先用上可言其己。如有一人浴已
<lb n="0603a03"/>方食。既法起先無有<anchor xml:id="beg0603001"/>小<anchor xml:id="end0603001"/>行法<anchor xml:id="beg0603002"/>在<anchor xml:id="end0603002"/>起先有。
<lb n="0603a04"/>即正起時方有行法。如何釋言由此有法
<lb n="0603a05"/>至於緣已和合升起是緣起義。論主取經
<lb n="0603a06"/>部義意假作聲論師破也。</p>
<p id="pT41p0603a0611" type="inline">論。故說頌
<lb n="0603a07"/>言至彼應先說故。第二頌。此進退破。至緣若
<lb n="0603a08"/>起先行法非有不應理。法既非有如何至
<lb n="0603a09"/>緣　若俱便壞已者。若至緣時即是起時。則
<lb n="0603a10"/>不應言由此有法至於緣已。言已者必
<lb n="0603a11"/>應合<anchor xml:id="begd1e60796"/>在<anchor xml:id="endd1e60796"/>先說不合俱時　此是敘聲論師
<lb n="0603a12"/>破也。</p>
<p id="pT41p0603a1203" type="inline">論。無如是過。總非聲論師也。</p>
<lb n="0603a13"/>
<p id="pT41p0603a1301">論。且應反詰至為<anchor xml:id="begd1e60810"/>在<anchor xml:id="endd1e60810"/>未來。反詰聲論師
<lb n="0603a14"/>也。</p>
<p id="pT41p0603a1402" type="inline">論。設爾何失。聲論師答。設在現在。
<lb n="0603a15"/>或在未來。此有何失。</p>
<p id="pT41p0603a1509" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0603003"/>起<anchor xml:id="end0603003"/>若現在至
<lb n="0603a16"/>便致無窮。出起現在失也。</p>
<p id="pT41p0603a1611" type="inline">論。起若未
<lb n="0603a17"/>來至何有作用。出起未來失也。</p>
<p id="pT41p0603a1713" type="inline">論。故
<lb n="0603a18"/>於起位即亦至緣。論主結<anchor xml:id="beg0603004"/>來<anchor xml:id="end0603004"/>自釋。是聲論不
<lb n="0603a19"/>得我意妄為難也。</p>
<p id="pT41p0603a1908" type="inline">論。起位者何。聲論
<lb n="0603a20"/>師問。</p>
<p id="pT41p0603a2003" type="inline">論。謂未來世至亦說至緣。論主取
<lb n="0603a21"/>經部義答也。正理破云。非如是言能釋前
<lb n="0603a22"/>難。以正起位許屬未來。彼宗未來猶未有
<lb n="0603a23"/>體至緣及起依何得成。故前所難無少行
<lb n="0603a24"/>法有在起前先至於緣後時方起。非無作
<lb n="0603a25"/>者可有用言仍未通釋。</p>
<p id="pT41p0603a2510" type="inline">論。又聲論師
<lb n="0603a26"/>至於俗無謬。破聲論作者作用別也。聲論師
<lb n="0603a27"/>作者如勝論實句。作用如德句。其法別也。
<lb n="0603a28"/>離其作者無別作用。如刀能割豈有別耶。
<lb n="0603a29"/>我立用不離體於俗無謬。</p>
<p id="pT41p0603a2911" type="inline">論。此緣起
<lb n="0603b01"/>義至釋緣起義。結歸同十二緣起也。先長行
<lb n="0603b02"/>釋。後頌結。此長行也。</p>
<p id="pT41p0603b0209" type="inline">論。故說頌言至若
<lb n="0603b03"/>後眠應閉。頌結　言。如非有而起至緣應亦
<lb n="0603b04"/>然者。此兩句論主標宗也。如先非有而有
<lb n="0603b05"/>名起。至緣亦與起同時故言至緣應亦然
<lb n="0603b06"/>也　生已起無窮或先有非有者。頌上反詰
<lb n="0603b07"/>破聲論師也　生已起無窮。頌上破起若
<lb n="0603b08"/>現在也　或先有非有者。頌上破起<anchor xml:id="beg0603005"/>在<anchor xml:id="end0603005"/>未
<lb n="0603b09"/>來也。或先未來有起爾時非有如何有起
<lb n="0603b10"/>　下一行頌上三句釋難。下一句反徵　就
<lb n="0603b11"/>三句中上一句云。俱亦有言已者。正答難
<lb n="0603b12"/>也。難云若起至緣二同時者。如何言至緣已
<lb n="0603b13"/>方<anchor xml:id="beg0603006"/>升<anchor xml:id="end0603006"/>起也。答云俱亦有言已　下兩句喻
<lb n="0603b14"/>顯。謂如說闇至已燈滅。闇至與燈滅同時
<lb n="0603b15"/>亦有。說言闇至已滅。故知同時亦得言已
<lb n="0603b16"/>　及開口已眠眠與開口同時。亦說開口已
<lb n="0603b17"/>眠。同時言已。聲論師不信開口與眠同時
<lb n="0603b18"/>　第四句反難云。若未眠開口後眠應閉。
<lb n="0603b19"/>以言開口已後眠故。</p>
<p id="pT41p0603b1909" type="inline">論。有執更<anchor xml:id="beg0603007"/>以<anchor xml:id="end0603007"/>至
<lb n="0603b20"/>是緣起義。述經部中上坐師釋。字界．字緣以
<lb n="0603b21"/>如前釋。此師意說。種種緣聚集同處共成緣
<lb n="0603b22"/>起。</p>
<p id="pT41p0603b2202" type="inline">
<anchor xml:id="beg0603008"/>論<anchor xml:id="end0603008"/>。如是所釋至聚集豈成。論主破
<lb n="0603b23"/>也。種種聚集於此十二緣起可然。如眼在
<lb n="0603b24"/>此色在遠方。如是亦是緣起豈是聚集。所
<lb n="0603b25"/>以諸釋不同。依聲明一一字皆有十義。取
<lb n="0603b26"/>意不同釋各異也。</p>
<p id="pT41p0603b2608" type="inline">論。何故世尊至此生
<lb n="0603b27"/>故彼生。已下釋經中二句此有故彼有。此生
<lb n="0603b28"/>故彼生也。先問後答。此是問也。</p>
<p id="pT41p0603b2813" type="inline">論。為
<lb n="0603b29"/>於緣起知決定故。論主總答。欲顯緣起因果
<lb n="0603c01"/>決定相繫屬義此總釋也。</p>
<p id="pT41p0603c0111" type="inline">論。如餘處說
<lb n="0603c02"/>至可有諸行。別釋決定相也。就中有四。此
<lb n="0603c03"/>即初明也。此<anchor xml:id="beg0603009"/>明<anchor xml:id="end0603009"/>十二支各各相屬相待決
<lb n="0603c04"/>定。</p>
<p id="pT41p0603c0402" type="inline">論。又為顯示至餘支得生。此第二
<lb n="0603c05"/>顯決定相明生．有。決定相屬相待。</p>
<p id="pT41p0603c0514" type="inline">論。
<lb n="0603c06"/>又為顯示至後際得生。此第三明三世相待
<lb n="0603c07"/>相屬決定相也。</p>
<p id="pT41p0603c0707" type="inline">論。又為顯示親<anchor xml:id="beg0603010"/>傳<anchor xml:id="end0603010"/>二
<lb n="0603c08"/>緣至諸行方生。第四明親傳二緣相待決定。
<lb n="0603c09"/>已上並是論主釋也。</p>
<p id="pT41p0603c0909" type="inline">論。有餘師釋至諸
<lb n="0603c10"/>行得生。此述經部異釋。即正理論牒破云上
<lb n="0603c11"/>坐也。此師意者此有故彼有。破無因也。此
<lb n="0603c12"/>生故彼生。破常因也。生非常<anchor xml:id="beg0603011"/>故<anchor xml:id="end0603011"/>也。</p>
<lb n="0603c13"/>
<p id="pT41p0603c1301">論。若爾至無因常因故。論主破也。但言此生
<lb n="0603c14"/>故彼生。即具顯有因<anchor xml:id="beg0603012"/>及因<anchor xml:id="end0603012"/>無常。何用前句
<lb n="0603c15"/>此有彼有也。</p>
<p id="pT41p0603c1506" type="inline">論。然或有執至純大苦蘊
<lb n="0603c16"/>集。論主正釋。然或有外道執。有我為依行
<lb n="0603c17"/>等得有。由無明等因分生故行等得生。此
<lb n="0603c18"/>執因之與果俱依於我。然由因分生故果
<lb n="0603c19"/>得生也。世尊為除彼執。果分有由生因有
<lb n="0603c20"/>故不依我。若此生因生故彼果生。即依此
<lb n="0603c21"/>生因有後果。非謂果有別我為餘依因
<lb n="0603c22"/>　謂無明<anchor xml:id="tnote0603013"/>行緣行乃至純大苦蘊集者。即顯十二支
<lb n="0603c23"/>是純苦蘊集聚無別我雜聚集。</p>
<p id="pT41p0603c2313" type="inline">論。軌範
<lb n="0603c24"/>諸師至皆應廣說。論主述自承習經部師也。
<lb n="0603c25"/>此有故彼有。顯諸行不斷。此生故彼生。顯
<lb n="0603c26"/>相待生。由此不破。</p>
<p id="pT41p0603c2608" type="inline">論。有釋為顯至果
<lb n="0603c27"/>分亦生。此述經部異師。此有故彼有者。是因
<lb n="0603c28"/>相續有果相續有。此顯住也。因分生故果分
<lb n="0603c29"/>亦生。此顯生也。</p>
<p id="pT41p0603c2907" type="inline">論。此欲辨生至而後說
<lb n="0604a01"/>生。經主破也。有二破。<anchor xml:id="beg0604001"/>一<anchor xml:id="end0604001"/>與此經意不同。
<lb n="0604a02"/>經說緣生本欲辦生如何說住。二破次第
<lb n="0604a03"/>失應合先說其生然後說住。如何破其次
<lb n="0604a04"/>第。先說其住<anchor xml:id="beg0604002"/>而<anchor xml:id="end0604002"/>後說生。故知經意不爾。</p>
<lb n="0604a05"/>
<p id="pT41p0604a0501">論。復有釋言至非謂無因。此述經部室
<lb n="0604a06"/>利羅多解也。正理呼為上坐。此師意由果
<lb n="0604a07"/>有故因有滅無。</p>
<p id="pT41p0604a0707" type="inline">論。經義若然至非此
<lb n="0604a08"/>經義。有二破。一既由果有故因滅無者。經
<lb n="0604a09"/>應言此有故彼無。何故經言此有彼有
<lb n="0604a10"/>　二破云。應先言因生故果生已後乃可說
<lb n="0604a11"/>此有故因滅無。如是次第方名善說。若異
<lb n="0604a12"/>此者欲辨緣起依何次第先說因滅。故知
<lb n="0604a13"/>所釋非此經義。</p>
<p id="pT41p0604a1307" type="inline">論。復次至生緣老死。自
<lb n="0604a14"/>下述經部十二緣義寄問生起。</p>
<p id="pT41p0604a1413" type="inline">論。我
<lb n="0604a15"/>今略顯至無明緣行。經部述。不知唯行即
<lb n="0604a16"/>是無明。福．非福．不動行是行也。</p>
<p id="pT41p0604a1613" type="inline">論。由
<lb n="0604a17"/>引業力至名行緣識。<anchor xml:id="beg0604003"/>此<anchor xml:id="end0604003"/>釋行緣識也。經部
<lb n="0604a18"/>同大乘中有識支攝。</p>
<p id="pT41p0604a1809" type="inline">論。若作此釋至通
<lb n="0604a19"/>於六識。若中有識支攝中有具六識故。即
<lb n="0604a20"/>順契經識支通於六識。若依有部唯一剎
<lb n="0604a21"/>那結生名識支。此即唯意識不攝中有。不
<lb n="0604a22"/>通五也。</p>
<p id="pT41p0604a2204" type="inline">論。識為先故至遍一期生。此
<lb n="0604a23"/>釋識緣名色　言。遍一期生者。此經部名
<lb n="0604a24"/>色從初生後乃至死有皆名名色。於名色
<lb n="0604a25"/>上更立餘支。</p>
<p id="pT41p0604a2506" type="inline">論。於大因緣至如是說
<lb n="0604a26"/>故。引教證也。</p>
<p id="pT41p0604a2606" type="inline">論。如是名色至說為六
<lb n="0604a27"/>處。此釋名色緣六處也。</p>
<p id="pT41p0604a2710" type="inline">論。次與境合
<lb n="0604a28"/>便有識生。釋六處緣觸也。</p>
<p id="pT41p0604a2811" type="inline">論。三和<anchor xml:id="beg0604004"/>故<anchor xml:id="end0604004"/>
<lb n="0604a29"/>至樂等三受。釋觸緣受。</p>
<p id="pT41p0604a2910" type="inline">論。從此三受
<lb n="0604b01"/>至生無色愛。此釋從受生於愛也。三界受
<lb n="0604b02"/>不同故愛三界異。</p>
<p id="pT41p0604b0208" type="inline">論。從欣受愛起欲等
<lb n="0604b03"/>取。此明愛緣取也　言等者。等戒見．我語
<lb n="0604b04"/>取也。經部宗不同有部。於一境上愛增為
<lb n="0604b05"/>取。即以四取以為取支體也。</p>
<p id="pT41p0604b0512" type="inline">論。此中
<lb n="0604b06"/>欲者謂五妙欲。已下別釋四取　欲者即色
<lb n="0604b07"/>等五妙欲境。皆能生欲故名欲也。或是所欲
<lb n="0604b08"/>故名欲。於五妙境起貪名為欲取。</p>
<lb n="0604b09"/>
<p id="pT41p0604b0901">論。見謂六十二見如梵網經廣說。此釋見取。
<lb n="0604b10"/>亦如婆沙一百九十九．二百廣釋。</p>
<p id="pT41p0604b1014" type="inline">論。
<lb n="0604b11"/>戒謂遠離惡戒。戒即是內法戒也。遠離不律
<lb n="0604b12"/>儀等惡戒。</p>
<p id="pT41p0604b1205" type="inline">論。禁謂狗牛等禁者。是外道
<lb n="0604b13"/>持狗．牛等禁。此不能離惡戒故不名戒。</p>
<lb n="0604b14"/>
<p id="pT41p0604b1401">論。如諸離繫至無義苦行。已下指人法
<lb n="0604b15"/>也　離繫者。即是露形外道。離衣等繫故
<lb n="0604b16"/>名離繫。此外道受持種種露形拔髮等禁
<lb n="0604b17"/>　婆羅門外道受持手執杖行披烏鹿皮等
<lb n="0604b18"/>　播輸鉢多外道此云牛主。謂事天主。摩醯
<lb n="0604b19"/>首羅天乘牛而行故云牛主。此外道學彼天
<lb n="0604b20"/>法從彼為名故名牛主。此外道持受頂上
<lb n="0604b21"/>持一髻子身體塗灰　般利伐羅<anchor xml:id="beg0604005"/>句<anchor xml:id="end0604005"/>伽外
<lb n="0604b22"/>道此云遍出。此是出家外道。此持執三杖
<lb n="0604b23"/>行擬護淨安衣服．瓶．鉢等并剪<anchor xml:id="beg0604006"/>鬚<anchor xml:id="end0604006"/>髮無
<lb n="0604b24"/>義苦行　等。等取自餘無義五熱灸身等
<lb n="0604b25"/>也。外道受此等法皆名禁也。</p>
<p id="pT41p0604b2512" type="inline">論。我語謂
<lb n="0604b26"/>內身依之說我故。釋我語取。即此內身實非
<lb n="0604b27"/>我語。依之起我語故名我語。此是有財釋
<lb n="0604b28"/>也。</p>
<p id="pT41p0604b2802" type="inline">論。有餘師說至名為我語。述異釋
<lb n="0604b29"/>也。此師以我見．我慢名為我語。</p>
<p id="pT41p0604b2913" type="inline">論。云
<lb n="0604c01"/>何此二至<anchor xml:id="tnote0604007"/>說名我語我及我所。釋二名我語所以也。
<lb n="0604c02"/>但有其語無所詮故。引經證可解。</p>
<lb n="0604c03"/>
<p id="pT41p0604c0301">論。於前四種至所謂欲貪。正釋取體前四取
<lb n="0604c04"/>是所取。貪是能取。故引經說取是欲貪。此
<lb n="0604c05"/>謂於四取上起貪欲也。非謂唯欲界貪。又
<lb n="0604c06"/>此中意唯取欲貪。不同有部兼同時蘊。</p>
<lb n="0604c07"/>
<p id="pT41p0604c0701">論。由取為緣至說名為有。釋取緣有。引
<lb n="0604c08"/>經可解。</p>
<p id="pT41p0604c0804" type="inline">論。有為緣故至說名為生。釋
<lb n="0604c09"/>有緣生。此說生支通其五蘊亦并六識。</p>
<lb n="0604c10"/>
<p id="pT41p0604c1001">論。<anchor xml:id="beg0604008"/>已<anchor xml:id="end0604008"/>生為緣故至廣說如經。釋生緣老
<lb n="0604c11"/>死也。辨十二支廣如經說。已上依經部
<lb n="0604c12"/>釋十二支也。已下<anchor xml:id="beg0604009"/>依<anchor xml:id="end0604009"/>論釋經純大苦蘊
<lb n="0604c13"/>集。</p>
<p id="pT41p0604c1302" type="inline">論。如是純言顯唯有行無我我所。
<lb n="0604c14"/>大苦蘊言顯苦無初無後故名大也。集言
<lb n="0604c15"/>為顯諸<anchor xml:id="beg0604010"/>苦<anchor xml:id="end0604010"/>蘊生。集是生義也。此釋經中云
<lb n="0604c16"/>純大苦蘊集。</p>
<lb n="0604c17"/>俱舍論疏卷第<anchor xml:id="beg0604011"/>九<anchor xml:id="end0604011"/>
<lb n="0604c18"/>
<anchor xml:id="beg0604012"/>
<p id="pT41p0604c1801" rend="margin-left:2em">霜四日夜半於南屋點了</p>
<lb n="0604c19"/>
<p id="pT41p0604c1901" rend="margin-left:3em">此卷有不慮事等字界字緣等也。</p>
<lb n="0604c20"/>
<p id="pT41p0604c2001" rend="margin-left:3em">前權少僧都傳燈少法師覺受</p>
<lb n="0604c21"/>
<p id="pT41p0604c2101" rend="margin-left:4em">以黃薗本一交了端嚴僧理真</p>
<anchor xml:id="end0604012"/>
<lb n="0604c22"/>
<lb n="0604c23"/>
<lb n="0604c24"/>
<anchor xml:id="beg0604013"/>俱舍論疏卷<anchor xml:id="end0604013"/>第十<lb n="0604c25"/>
<lb n="0604c26"/>
<byline>
<anchor xml:id="beg0604014"/>沙門<anchor xml:id="beg0604015"/>法<anchor xml:id="end0604015"/>寶撰<anchor xml:id="end0604014"/>
</byline>
<lb n="0604c27"/>
<anchor xml:id="tnote0604016"/>
<head>分別<anchor xml:id="beg0604017"/>世<anchor xml:id="end0604017"/>品第三之三</head>
<lb n="0604c28"/>
<p id="pT41p0604c2801">論。無明何義。自此已下大門第二釋十二支
<lb n="0604c29"/>名義　就中有四。一釋無明。二釋名色。三
<lb n="0605a01"/>釋觸支。四釋受支。自餘八支指餘文釋
<lb n="0605a02"/>　就初有二。一正釋其名。二別證有體。就前
<lb n="0605a03"/>文中先問後答<anchor xml:id="beg0605001"/>此<anchor xml:id="end0605001"/>則問也。</p>
<p id="pT41p0605a0311" type="inline">論。謂體非
<lb n="0605a04"/>明。此則答也。<anchor xml:id="beg0605002"/>答中<anchor xml:id="end0605002"/>有三。前二不正答。後一
<lb n="0605a05"/>舉頌正答　<anchor xml:id="beg0605003"/>就<anchor xml:id="end0605003"/>不正中有二。一以非明
<lb n="0605a06"/>故名曰無明。二以明無故名曰無明。此是
<lb n="0605a07"/>前答。所以名無明者。以非明故。</p>
<p id="pT41p0605a0713" type="inline">論若
<lb n="0605a08"/>爾無明應是眼等。難也。若體非明名曰無
<lb n="0605a09"/>
<anchor xml:id="beg0605004"/>明<anchor xml:id="end0605004"/>。眼等六根。色等六境。除無漏明竝體非
<lb n="0605a10"/>明應名無明。</p>
<p id="pT41p0605a1006" type="inline">論。既爾此義應謂明無。
<lb n="0605a11"/>第二轉釋。以明無故名曰無明。</p>
<p id="pT41p0605a1113" type="inline">論。若
<lb n="0605a12"/>爾無明體應非有。破也。若明無故名曰無明。
<lb n="0605a13"/>無明即應明無為性。無明<anchor xml:id="beg0605005"/>若以明無為
<lb n="0605a14"/>性。無明<anchor xml:id="end0605005"/>即應體非有也。</p>
<p id="pT41p0605a1410" type="inline">論。為顯有體
<lb n="0605a15"/>義不濫餘。已下第三頌正釋也　為顯有體。
<lb n="0605a16"/>異明無也　義不濫餘。異非明也。</p>
<p id="pT41p0605a1613" type="inline">論
<lb n="0605a17"/>曰至非親友無。舉喻顯也就中有三。一舉
<lb n="0605a18"/>親．非親喻。二舉實．<anchor xml:id="beg0605006"/>非實<anchor xml:id="end0605006"/>喻。三舉等言等
<lb n="0605a19"/>餘非法等喻。此即是初親．非親也。此非親友
<lb n="0605a20"/>唯取所對怨<anchor xml:id="beg0605007"/>敵<anchor xml:id="end0605007"/>名非親友。非是體非親友。
<lb n="0605a21"/>異親友故名非親友。不是親友無故名非
<lb n="0605a22"/>親友。</p>
<p id="pT41p0605a2203" type="inline">論。諦語名實至亦非實無。舉第
<lb n="0605a23"/>二也。</p>
<p id="pT41p0605a2303" type="inline">論。等言為顯至非異非無。舉第
<lb n="0605a24"/>三也。</p>
<p id="pT41p0605a2403" type="inline">非法。謂不善法　非義。謂不善義
<lb n="0605a25"/>　非事。謂不善事等　是彼法．義．事敵對故不
<lb n="0605a26"/>是異法等法無等也。</p>
<p id="pT41p0605a2609" type="inline">論。如是無明至非
<lb n="0605a27"/>異非無。此合釋無明也。</p>
<lb n="0605a28"/>
<p id="pT41p0605a2801">論。云何知然。問也　自此已下第二別證有
<lb n="0605a29"/>體。所以知體非異於明。及是明無。</p>
<lb n="0605b01"/>
<p id="pT41p0605b0101">論。說行緣故。答也。答中有二。一略答。二廣
<lb n="0605b02"/>答。此略答也。說行緣故既是行緣。明知非
<lb n="0605b03"/>
<anchor xml:id="beg0605008"/>是<anchor xml:id="end0605008"/>異<anchor xml:id="begd1e61638"/>明<anchor xml:id="endd1e61638"/>餘一切法。亦非無體是明無也。</p>
<lb n="0605b04"/>
<p id="pT41p0605b0401">論。復有誠證。此下一行頌廣釋也。</p>
<lb n="0605b05"/>
<p id="pT41p0605b0501">論曰至說名無明。釋頌文也。就中有三。一
<lb n="0605b06"/>證非是異明無。二證非是惡慧攝。三證
<lb n="0605b07"/>不是非見慧。此文初也。無明既是九結中
<lb n="0605b08"/>一結。三縛中<anchor xml:id="beg0605009"/>一縛<anchor xml:id="end0605009"/>。十隨眠中一隨眠攝。<anchor xml:id="beg0605010"/>三
<lb n="0605b09"/>漏中一漏<anchor xml:id="end0605010"/>。四軛．四瀑流等中是一軛．<anchor xml:id="beg0605011"/>一<anchor xml:id="end0605011"/>瀑
<lb n="0605b10"/>流。故知非是異明<anchor xml:id="beg0605012"/>眼<anchor xml:id="end0605012"/>等餘法。亦非全無猶
<lb n="0605b11"/>如菟角。而可說為結等事故。故有別法說
<lb n="0605b12"/>名無明。</p>
<p id="pT41p0605b1204" type="inline">論。如惡妻子至應名無明。此
<lb n="0605b13"/>第二證<anchor xml:id="beg0605013"/>非惡慧<anchor xml:id="end0605013"/>也。先問<anchor xml:id="beg0605014"/>後答。此則問<anchor xml:id="end0605014"/>也。</p>
<lb n="0605b14"/>
<p id="pT41p0605b1401">論。彼非無明至故非無明。答也。惡慧之
<lb n="0605b15"/>中有一分慧是五見故。既<anchor xml:id="beg0605015"/>非<anchor xml:id="end0605015"/>九結等有見
<lb n="0605b16"/>
<anchor xml:id="beg0605016"/>結<anchor xml:id="end0605016"/>．無明<anchor xml:id="begd1e61737"/>結<anchor xml:id="endd1e61737"/>等別。故知是見不<anchor xml:id="beg0605017"/>是<anchor xml:id="end0605017"/>無明。</p>
<lb n="0605b17"/>
<p id="pT41p0605b1701">論。若爾非見慧應許是無明。此第三也。就
<lb n="0605b18"/>中。先問．後答。此即問也。</p>
<p id="pT41p0605b1810" type="inline">論。不爾無明
<lb n="0605b19"/>至共相應故。答也。答中有二。一以無明見
<lb n="0605b20"/>相應故。二以無明能染慧故。此是初也。</p>
<lb n="0605b21"/>
<p id="pT41p0605b2101">論。又說無明至異慧能染。此<anchor xml:id="beg0605018"/>第<anchor xml:id="end0605018"/>二也。貪
<lb n="0605b22"/>能染心貪既非心。故知無明染慧非即慧
<lb n="0605b23"/>也。</p>
<p id="pT41p0605b2302" type="inline">論。如何不許至何理相違。經部救也。
<lb n="0605b24"/>經言無明染慧非定相應。諸染污慧間雜
<lb n="0605b25"/>善慧令不清淨名之為染。何理相違。<anchor xml:id="beg0605019"/>如<anchor xml:id="end0605019"/>
<lb n="0605b26"/>貪染心令不能解脫。豈必現起與心相應
<lb n="0605b27"/>
<anchor xml:id="beg0605020"/>方<anchor xml:id="end0605020"/>說能染。貪既不定。故知無明亦非<anchor xml:id="beg0605021"/>相<anchor xml:id="end0605021"/>應
<lb n="0605b28"/>間雜善慧故名染慧也。</p>
<p id="pT41p0605b2810" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0605022"/>雖<anchor xml:id="end0605022"/>復能遮
<lb n="0605b29"/>至此說為善。論主評取有部義也　准此。
<lb n="0605c01"/>論主不定執一宗。理長即取。</p>
<p id="pT41p0605c0112" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0605023"/>又<anchor xml:id="end0605023"/>執
<lb n="0605c02"/>煩惱皆是無明。述異計也。此師意說。一切
<lb n="0605c03"/>煩惱皆不了境竝是無明。</p>
<p id="pT41p0605c0311" type="inline">論。此亦應同
<lb n="0605c04"/>至無明染心。准前遮遣者。若諸煩惱皆是無
<lb n="0605c05"/>明者。一結．縛．隨眠．漏．軛等中不應別說無
<lb n="0605c06"/>明結等。二亦不應與見．貪．嗔等相應。見等
<lb n="0605c07"/>即是無明。不應自相應故。三或亦應說無
<lb n="0605c08"/>明染心。</p>
<p id="pT41p0605c0804" type="inline">論。若謂此中就差別說。牒外
<lb n="0605c09"/>救也。外救<anchor xml:id="beg0605024"/>一切<anchor xml:id="end0605024"/>煩惱總名無明。<anchor xml:id="beg0605025"/>別<anchor xml:id="end0605025"/>名為
<lb n="0605c10"/>貪．嗔．慢等。經<anchor xml:id="beg0605026"/>說<anchor xml:id="end0605026"/>貪染心不說無明能染
<lb n="0605c11"/>心者。說<anchor xml:id="beg0605027"/>差<anchor xml:id="end0605027"/>別名不說總也。</p>
<p id="pT41p0605c1111" type="inline">論。應於
<lb n="0605c12"/>染慧不說總名。<anchor xml:id="beg0605028"/>反<anchor xml:id="end0605028"/>難也　難云。若貪染心
<lb n="0605c13"/>說差別名<anchor xml:id="beg0605029"/>云<anchor xml:id="end0605029"/>貪染心。因何染慧即說總
<lb n="0605c14"/>名<anchor xml:id="beg0605030"/>云<anchor xml:id="end0605030"/>無明染慧。</p>
<p id="pT41p0605c1407" type="inline">論。既許無明至其相
<lb n="0605c15"/>
<anchor xml:id="begd1e61934"/>云<anchor xml:id="endd1e61934"/>何。外人問也。</p>
<p id="pT41p0605c1507" type="inline">論。謂<anchor xml:id="beg0605031"/>不<anchor xml:id="end0605031"/>了知諦寶業
<lb n="0605c16"/>果。論主答也。</p>
<p id="pT41p0605c1606" type="inline">論。未測何<anchor xml:id="beg0605032"/>相<anchor xml:id="end0605032"/>至如無明
<lb n="0605c17"/>
<anchor xml:id="beg0605033"/>說<anchor xml:id="end0605033"/>。外人出過。</p>
<p id="pT41p0605c1706" type="inline">論。此謂了知所治別法。
<lb n="0605c18"/>論主答也。</p>
<p id="pT41p0605c1805" type="inline">論。此復難測其相是何。外人
<lb n="0605c19"/>未了問也。</p>
<p id="pT41p0605c1905" type="inline">論。此類法爾至唯可辨用。論
<lb n="0605c20"/>主重釋。</p>
<p id="pT41p0605c2004" type="inline">論。大德法救至恃我類性。述
<lb n="0605c21"/>異說也。此大德說無明<anchor xml:id="beg0605034"/>既<anchor xml:id="end0605034"/>即是餘經所說
<lb n="0605c22"/>恃我類性。</p>
<p id="pT41p0605c2205" type="inline">論。異於我慢類體是何。論主
<lb n="0605c23"/>
<anchor xml:id="beg0605035"/>問<anchor xml:id="end0605035"/>大德也。恃我慢<anchor xml:id="beg0605036"/>類<anchor xml:id="end0605036"/>即是九慢類。此即我
<lb n="0605c24"/>慢之差別也。異於我慢類．性是何。</p>
<p id="pT41p0605c2414" type="inline">論。
<lb n="0605c25"/>經言我今至異於我慢。引經例釋　如是知
<lb n="0605c26"/>已<anchor xml:id="beg0605037"/>如<anchor xml:id="end0605037"/>是見已。此是佛自說言如是知四諦
<lb n="0605c27"/>已。如是見四諦已。即是三無漏<anchor xml:id="beg0605038"/>中<anchor xml:id="end0605038"/>已知根
<lb n="0605c28"/>也。或具知根　諸所有愛
(謂一切貪也)
。諸所有見
<lb n="0605c29"/>
(謂五見也)
。諸所有類性
(謂無<anchor xml:id="beg0605039"/>明<anchor xml:id="end0605039"/>也)
。諸我我所執
(正理論云。
<lb n="0606a01"/>以過重故故重說<anchor xml:id="beg0606001"/>也<anchor xml:id="end0606001"/>)
。我慢執
(正理論云。攝一切慢)
。隨眠
(正理論云。此攝
<lb n="0606a02"/>疑．<anchor xml:id="beg0606002"/>嗔<anchor xml:id="end0606002"/>二隨眠)
。斷遍知故
(得一切<anchor xml:id="beg0606003"/>結<anchor xml:id="end0606003"/>盡遍知)
。無影
(謂無煩惱得也。
<lb n="0606a03"/>
<anchor xml:id="beg0606004"/>如<anchor xml:id="end0606004"/>空行影<anchor xml:id="beg0606005"/>故<anchor xml:id="end0606005"/>)
。寂滅
(得有餘涅槃也。佛未無餘涅槃故也)
。故知類性異
<lb n="0606a04"/>於我慢
(已<anchor xml:id="beg0606006"/>與<anchor xml:id="end0606006"/>我慢別說故也)
。</p>
<p id="pT41p0606a0412" type="inline">論。寧知類性即是無
<lb n="0606a05"/>明。<anchor xml:id="beg0606007"/>論主徵也。雖知別說不<anchor xml:id="beg0606008"/>是<anchor xml:id="end0606008"/>我慢。寧知
<lb n="0606a06"/>類性即是無明<anchor xml:id="end0606007"/>
<anchor xml:id="beg0606009"/>也<anchor xml:id="end0606009"/>。</p>
<p id="pT41p0606a0608" type="inline">論。不可說為餘煩惱
<lb n="0606a07"/>故。貪慢見等經<anchor xml:id="beg0606010"/>雖<anchor xml:id="end0606010"/>已別說．疑．恚<anchor xml:id="beg0606011"/>惑<anchor xml:id="end0606011"/>等<anchor xml:id="beg0606012"/>復<anchor xml:id="end0606012"/>
<lb n="0606a08"/>非是類。已說在彼隨眠之中。十隨眠中唯
<lb n="0606a09"/>有無明未說<anchor xml:id="beg0606013"/>只<anchor xml:id="end0606013"/>可<anchor xml:id="beg0606014"/>說<anchor xml:id="end0606014"/>為無明。不可說為
<lb n="0606a10"/>餘煩惱故。</p>
<p id="pT41p0606a1005" type="inline">論。豈不可說至故應且止。論
<lb n="0606a11"/>主難也。貪．見．我慢以經別說。不可說為
<lb n="0606a12"/>貪．見．我慢。餘慢．疑．恚經既不說。寧知不
<lb n="0606a13"/>是餘慢等也　<anchor xml:id="beg0606015"/>等<anchor xml:id="end0606015"/>謂等取疑．恚二惑。此是
<lb n="0606a14"/>異師意也。論主敘而為難。所以得知。正理
<lb n="0606a15"/>論云。有說餘慢是類性攝。<anchor xml:id="beg0606016"/>彼<anchor xml:id="end0606016"/>說不然。諸言
<lb n="0606a16"/>流至我慢中故。我慢執言攝諸慢盡
(此意諸言<anchor xml:id="beg0606017"/>流<anchor xml:id="end0606017"/>
<lb n="0606a17"/>至我慢。即言諸慢。既言諸慢故知攝盡)
。應如愛等各盡無遺
(諸言<anchor xml:id="beg0606018"/>流<anchor xml:id="end0606018"/>至
<lb n="0606a18"/>
<anchor xml:id="beg0606019"/>愛<anchor xml:id="end0606019"/>等<anchor xml:id="beg0606020"/>中<anchor xml:id="end0606020"/>故)
然於此中勝者別說。我我所執。是諸見
<lb n="0606a19"/>根。故於見中別顯二種
(此諸<anchor xml:id="beg0606021"/>言<anchor xml:id="end0606021"/>流至見<anchor xml:id="beg0606022"/>中<anchor xml:id="end0606022"/>。理合攝一切見盡。以我我
<lb n="0606a20"/>所<anchor xml:id="beg0606023"/>見<anchor xml:id="end0606023"/>諸見根本勝故重說之)
。為攝疑．恚說隨眠言
(疑．恚雖不名<anchor xml:id="beg0606024"/>顯<anchor xml:id="end0606024"/>隨眠
<lb n="0606a21"/>中攝)
。勝煩惱中無明未說。為別顯彼說類性
<lb n="0606a22"/>言。遍與惑俱
(隨種<anchor xml:id="beg0606025"/>種<anchor xml:id="end0606025"/>惑相不同故名之為類)
。遍往諸趣故名
<lb n="0606a23"/>類性。類是行義。是類之體得類性名　今
<lb n="0606a24"/>
<anchor xml:id="beg0606026"/>評<anchor xml:id="end0606026"/>正理此釋自是一家之別無決定證。如
<lb n="0606a25"/>說隨眠如何即知定攝疑．恚不攝無明。
<lb n="0606a26"/>
<anchor xml:id="tnote0606027"/>言諸諸言遍流即謂我慢攝餘六慢。若謂我慢
<lb n="0606a27"/>攝餘<anchor xml:id="beg0606028"/>慢<anchor xml:id="end0606028"/>者應但言慢。經不應以我慢標
<lb n="0606a28"/>別。如說其愛。若謂以我慢勝<anchor xml:id="beg0606029"/>利<anchor xml:id="end0606029"/>
<anchor xml:id="beg0606030"/>標別<anchor xml:id="end0606030"/>我
<lb n="0606a29"/>名。故知<anchor xml:id="begd1e62391"/>說<anchor xml:id="endd1e62391"/>我不攝餘慢。如我我所見此見
<lb n="0606b01"/>言下不攝四見。進退推尋不能通釋論主
<lb n="0606b02"/>之難。</p>
<lb n="0606b03"/>
<p id="pT41p0606b0301">論。名色何義至今應辨名。已下一句。第二釋
<lb n="0606b04"/>名。行．識二支如<anchor xml:id="beg0606031"/>別處<anchor xml:id="end0606031"/>說。故今越次釋名
<lb n="0606b05"/>色也。</p>
<p id="pT41p0606b0503" type="inline">論曰至何故稱名。問也。何故四蘊
<lb n="0606b06"/>實非是名而稱名也。</p>
<p id="pT41p0606b0609" type="inline">論。隨所立名至
<lb n="0606b07"/>故說為名。答也　答中有二。先總答。後別
<lb n="0606b08"/>釋。此總答也　隨所立名於義轉變故說為
<lb n="0606b09"/>名者。正舉名也　隨根．境勢力於義轉變
<lb n="0606b10"/>故說為名者。四蘊<anchor xml:id="beg0606032"/>似<anchor xml:id="end0606032"/>名故稱名也。正理
<lb n="0606b11"/>
<anchor xml:id="beg0606033"/>論<anchor xml:id="end0606033"/>云。佛說無色四蘊名名。何故名名。能
<lb n="0606b12"/>表召故。謂能表召種種所緣。若爾不應全
<lb n="0606b13"/>攝無色。不相應法無所緣故。不爾表召唯
<lb n="0606b14"/>在無色。如釋色名所說無過。佛說變礙故
<lb n="0606b15"/>名為色。去．來．無表．及諸極微。雖無變礙
<lb n="0606b16"/>而得名色。以無色中無變礙<anchor xml:id="beg0606034"/>故變礙<anchor xml:id="end0606034"/>名
<lb n="0606b17"/>色非不極成　<anchor xml:id="beg0606035"/>准<anchor xml:id="end0606035"/>正理論<anchor xml:id="beg0606036"/>亦<anchor xml:id="end0606036"/>以四蘊表
<lb n="0606b18"/>召同名故標名稱。此論以四蘊轉變而緣。
<lb n="0606b19"/>同名轉變詮表故標名稱。</p>
<p id="pT41p0606b1911" type="inline">論。云何隨
<lb n="0606b20"/>名至色味等名。別釋名也。</p>
<p id="pT41p0606b2011" type="inline">論。此復何緣
<lb n="0606b21"/>至轉變而緣。此釋無色四蘊轉變同故標名
<lb n="0606b22"/>稱也。</p>
<p id="pT41p0606b2203" type="inline">論。又類似名。<anchor xml:id="beg0606037"/>與<anchor xml:id="end0606037"/>名同無色聚故。
<lb n="0606b23"/>婆<anchor xml:id="beg0606038"/>沙<anchor xml:id="end0606038"/>十五云。所以四蘊<anchor xml:id="beg0606039"/>名<anchor xml:id="end0606039"/>名。答佛於有
<lb n="0606b24"/>為總分二分。謂色．非色。色是色蘊。非色即
<lb n="0606b25"/>是受等四蘊。非色聚中有能顯了一切法
<lb n="0606b26"/>名。故非色聚總說為名。</p>
<p id="pT41p0606b2610" type="inline">論。隨名顯故。四
<lb n="0606b27"/>蘊微細難知。隨名顯也。婆<anchor xml:id="begd1e62537"/>沙<anchor xml:id="endd1e62537"/>云。色法麁顯
<lb n="0606b28"/>即說名色。非色微隱由名顯故說之為名。</p>
<lb n="0606b29"/>
<p id="pT41p0606b2901">論。有餘師說至故標名稱。述異釋也。
<lb n="0606c01"/>正理論云。又於一切界．地．趣．生能遍趣求
<lb n="0606c02"/>故立名稱。非無漏無色不得名名。雖非
<lb n="0606c03"/>此所明而似此故。又於無色隨說者情總
<lb n="0606c04"/>說為名。不勞徵詰。</p>
<lb n="0606c05"/>
<p id="pT41p0606c0501">論。觸何為義。此下第三明觸支也。六處如
<lb n="0606c06"/>前已說故此不明。越次明觸。此中有三。
<lb n="0606c07"/>一明<anchor xml:id="beg0606040"/>六<anchor xml:id="end0606040"/>觸。二明二觸。三明八觸。此下
<lb n="0606c08"/>第一明六觸也。</p>
<p id="pT41p0606c0807" type="inline">論曰至乃至意觸。此
<lb n="0606c09"/>就所依根分六觸也。</p>
<p id="pT41p0606c0909" type="inline">論。此復是何。
<lb n="0606c10"/>問也。此<anchor xml:id="beg0606041"/>觸<anchor xml:id="end0606041"/>是何為體。</p>
<p id="pT41p0606c1009" type="inline">論。三和所生
<lb n="0606c11"/>至有別觸生。答也。觸體難辨寄因以說。</p>
<lb n="0606c12"/>
<p id="pT41p0606c1201">論。且五觸生至如何和合。難也。俱
<lb n="0606c13"/>
<anchor xml:id="beg0606042"/>在<anchor xml:id="end0606042"/>現<anchor xml:id="beg0606043"/>在<anchor xml:id="end0606043"/>可說和合。三<anchor xml:id="beg0606044"/>世<anchor xml:id="end0606044"/>各異<anchor xml:id="beg0606045"/>如何和
<lb n="0606c14"/>合<anchor xml:id="end0606045"/>。</p>
<p id="pT41p0606c1402" type="inline">論。此即名和<anchor xml:id="beg0606046"/>合<anchor xml:id="end0606046"/>至同順生觸故。答
<lb n="0606c15"/>也。即意在過去。法在未來。識現在緣。此名
<lb n="0606c16"/>和合。一以因果義故。二以同一果故。謂根．
<lb n="0606c17"/>境．<anchor xml:id="beg0606047"/>識<anchor xml:id="end0606047"/>三同順生一觸。此是因果義。成同一
<lb n="0606c18"/>果也。此因果義成同一果義名為和合。婆
<lb n="0606c19"/>沙一百九十七云。答此和合有二種。一俱起
<lb n="0606c20"/>不相離名和合。二不相違同辨一事<anchor xml:id="beg0606048"/>名<anchor xml:id="end0606048"/>
<lb n="0606c21"/>為和合。五識相應觸由二和合故名和合
<lb n="0606c22"/>
(已上論文)
　言不相離者。即以同世為不相離。
<lb n="0606c23"/>非謂同聚。以眼．耳等見色聞聲不同處
<lb n="0606c24"/>故。</p>
<p id="pT41p0606c2402" type="inline">論。諸師於此覺慧不同。<anchor xml:id="beg0606049"/>維<anchor xml:id="end0606049"/>經<anchor xml:id="beg0606050"/>部<anchor xml:id="end0606050"/>師
<lb n="0606c25"/>說。即三和合<anchor xml:id="begd1e62706"/>名<anchor xml:id="endd1e62706"/>觸。薩婆多部別有觸生。</p>
<lb n="0606c26"/>
<p id="pT41p0606c2601">論。有說三和至說名為觸。述經部計。彼
<lb n="0607a01"/>以經說如是三法聚集和合說名為觸不
<lb n="0607a02"/>說別生。故知三外無別觸也。</p>
<p id="pT41p0607a0212" type="inline">論。有說
<lb n="0607a03"/>別法至故觸別有。述有部計。彼<anchor xml:id="beg0607001"/>以<anchor xml:id="end0607001"/>六<anchor xml:id="beg0607002"/>六<anchor xml:id="end0607002"/>經
<lb n="0607a04"/>中說<anchor xml:id="beg0607003"/>六根<anchor xml:id="end0607003"/>．六境外<anchor xml:id="beg0607004"/>別<anchor xml:id="end0607004"/>說六觸。故知六觸
<lb n="0607a05"/>不是根．境。別有觸也。</p>
<p id="pT41p0607a0509" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0607005"/>說即<anchor xml:id="end0607005"/>三和至
<lb n="0607a06"/>非法處攝。述經部師通有部引六六經也。
<lb n="0607a07"/>勿以說六根．境已更別說六觸。即謂六觸
<lb n="0607a08"/>別有實體。勿受．及愛。說法處已更別說
<lb n="0607a09"/>有六<anchor xml:id="beg0607006"/>愛<anchor xml:id="end0607006"/>．六<anchor xml:id="beg0607007"/>處<anchor xml:id="end0607007"/>。即謂受．愛非法處攝別
<lb n="0607a10"/>有體也。</p>
<p id="pT41p0607a1004" type="inline">論。無如是失至差別而說。有部
<lb n="0607a11"/>救也。無有如是重說法處之失。法處有多
<lb n="0607a12"/>
<anchor xml:id="beg0607008"/>種<anchor xml:id="end0607008"/>故。有是受．愛．及觸。復更有餘不相應
<lb n="0607a13"/>等眾多法處。經<anchor xml:id="beg0607009"/>說<anchor xml:id="end0607009"/>六外處者。說餘法處。經
<lb n="0607a14"/>說六受說受。經說六愛說愛。經說六觸
<lb n="0607a15"/>說觸。由此說法處已。更說六受．六愛．六
<lb n="0607a16"/>觸<anchor xml:id="beg0607010"/>汝<anchor xml:id="end0607010"/>宗離觸無別有三。可觸及三差別而
<lb n="0607a17"/>說。</p>
<p id="pT41p0607a1702" type="inline">論。雖有根境至便成無用。此破<anchor xml:id="beg0607011"/>外<anchor xml:id="end0607011"/>
<lb n="0607a18"/>救也。經部救云。根之與境若發識時名為
<lb n="0607a19"/>三<anchor xml:id="beg0607012"/>和<anchor xml:id="end0607012"/>。不發識時名為六根．六境。遮<anchor xml:id="beg0607013"/>彼<anchor xml:id="end0607013"/>云。
<lb n="0607a20"/>雖有根．境不發於識可三<anchor xml:id="fxT41p0607a01"/>和外別說根．
<lb n="0607a21"/>境。識若起時定託根．境。若<anchor xml:id="beg0607014"/>有<anchor xml:id="end0607014"/>識起即是三
<lb n="0607a22"/>
<anchor xml:id="fxT41p0607a02"/>和。如何說三和外更說六觸。</p>
<p id="pT41p0607a2212" type="inline">論。有
<lb n="0607a23"/>餘救言至總立為觸。有餘經部救也。此師意
<lb n="0607a24"/>說。根．境有不生識即<anchor xml:id="beg0607015"/>非識因<anchor xml:id="end0607015"/>。識有不託
<lb n="0607a25"/>根．境非根．境果　今詳此釋。若未來實有
<lb n="0607a26"/>此義可然。若法現在即無斯理。雖復有處
<lb n="0607a27"/>無識。無有識不依處。識生必託根．境起
<lb n="0607a28"/>故。此<anchor xml:id="beg0607016"/>以<anchor xml:id="end0607016"/>是未來．彼同分。不生與根合識
<lb n="0607a29"/>也。是不正義。</p>
<p id="pT41p0607a2906" type="inline">論。說離三和至出<anchor xml:id="beg0607017"/>現<anchor xml:id="end0607017"/>樂
<lb n="0607b01"/>等。此有部通經也。有兩釋。第一釋云。我部
<lb n="0607b02"/>所誦經文異此。不言三法聚集和合名為
<lb n="0607b03"/>觸也。第二云。三法聚集和合是生觸因。<anchor xml:id="beg0607018"/>令<anchor xml:id="end0607018"/>
<lb n="0607b04"/>說此名觸。是因取果名。如說諸佛出<anchor xml:id="beg0607019"/>世<anchor xml:id="end0607019"/>能
<lb n="0607b05"/>生樂故名樂。</p>
<p id="pT41p0607b0506" type="inline">論。如是展轉至說有別
<lb n="0607b06"/>觸。<anchor xml:id="beg0607020"/>結<anchor xml:id="end0607020"/>
<anchor xml:id="beg0607021"/>前<anchor xml:id="end0607021"/>有部也。</p>
<lb n="0607b07"/>
<p id="pT41p0607b0701">論。即前六觸復合為二。已下第二明二觸
<lb n="0607b08"/>也。</p>
<p id="pT41p0607b0802" type="inline">論曰至就所緣立。此釋二觸也。有
<lb n="0607b09"/>對觸名從所<anchor xml:id="beg0607022"/>依<anchor xml:id="end0607022"/>立。以所依根是有對故。增
<lb n="0607b10"/>語觸名從所緣立。所緣境中異於五識不
<lb n="0607b11"/>唯緣義。意<anchor xml:id="beg0607023"/>兼<anchor xml:id="end0607023"/>緣名故名為增語。增語謂名。
<lb n="0607b12"/>五不緣名。意<anchor xml:id="beg0607024"/>增<anchor xml:id="end0607024"/>名故名為長境。此從所
<lb n="0607b13"/>緣長境為名　了是青者。了青名也。即是
<lb n="0607b14"/>意識<anchor xml:id="beg0607025"/>遍<anchor xml:id="end0607025"/>緣名．義。</p>
<p id="pT41p0607b1407" type="inline">論。有說<anchor xml:id="beg0607026"/>意識至就
<lb n="0607b15"/>相應立。述異說也。此師說<anchor xml:id="end0607026"/>。意識緣境因語
<lb n="0607b16"/>為增上故方能緣境。此即意識名為增語。
<lb n="0607b17"/>觸與增語相應故名增語。此從相應名增
<lb n="0607b18"/>語觸。</p>
<lb n="0607b19"/>
<p id="pT41p0607b1901">論。即前六觸至復成八種。已下第三明八觸
<lb n="0607b20"/>也　就中有三。一明等相應觸。二愛．恚相
<lb n="0607b21"/>應觸。三受相應觸。</p>
<p id="pT41p0607b2108" type="inline">論曰至無覆無記。此
<lb n="0607b22"/>明第一明．無明．非二相應三觸<anchor xml:id="beg0607027"/>也<anchor xml:id="end0607027"/>。</p>
<p id="pT41p0607b2214" type="inline">論。
<lb n="0607b23"/>無明觸中至共相應故。此<anchor xml:id="beg0607028"/>明<anchor xml:id="end0607028"/>第二愛．恚觸
<lb n="0607b24"/>也。一切染觸名無明觸。一切染中愛．恚數
<lb n="0607b25"/>行。故於染中別標此二。</p>
<p id="pT41p0607b2510" type="inline">論。總攝一切
<lb n="0607b26"/>至<anchor xml:id="beg0607029"/>不<anchor xml:id="end0607029"/>樂受觸。此明第三順受觸。</p>
<p id="pT41p0607b2613" type="inline">論此
<lb n="0607b27"/>三能引至名為順受。釋順受也　此有三
<lb n="0607b28"/>釋。一能引受故。因於觸境<anchor xml:id="beg0607030"/>若<anchor xml:id="end0607030"/>違．順故。二
<lb n="0607b29"/>以是樂<anchor xml:id="fxT41p0607b01"/>等受所領故。三以能為受行相依
<lb n="0607c01"/>故。受起行相依於觸故。</p>
<p id="pT41p0607c0110" type="inline">論。如何觸為
<lb n="0607c02"/>受所領行相依。<anchor xml:id="beg0607031"/>重<anchor xml:id="end0607031"/>問後二。</p>
<p id="pT41p0607c0211" type="inline">論。行相極
<lb n="0607c03"/>似觸依觸而生故。答也　行相極似觸。釋上
<lb n="0607c04"/>樂等受所領故　依觸而生故。釋上能為受
<lb n="0607c05"/>行相依。</p>
<p id="pT41p0607c0504" type="inline">論。如是合成十六種觸。總結
<lb n="0607c06"/>上也。</p>
<lb n="0607c07"/>
<p id="pT41p0607c0701">論。受何為義。已<anchor xml:id="beg0607032"/>下<anchor xml:id="end0607032"/>第四<anchor xml:id="beg0607033"/>釋<anchor xml:id="end0607033"/>受支也。於中
<lb n="0607c08"/>有三。一正釋受支。二明意近行。三義門分
<lb n="0607c09"/>別。此下第一正釋受也。</p>
<p id="pT41p0607c0910" type="inline">論曰至但依心
<lb n="0607c10"/>故。此從六觸分<anchor xml:id="beg0607034"/>六<anchor xml:id="end0607034"/>受也。<anchor xml:id="beg0607035"/>復<anchor xml:id="end0607035"/>就所依合
<lb n="0607c11"/>其六受為二受也。</p>
<p id="pT41p0607c1108" type="inline">論。受生與觸為後
<lb n="0607c12"/>為俱。經部問也。</p>
<p id="pT41p0607c1207" type="inline">論。毘婆<anchor xml:id="begd1e63190"/>沙<anchor xml:id="endd1e63190"/>師至俱有
<lb n="0607c13"/>因故。有部答也。</p>
<p id="pT41p0607c1307" type="inline">論。云何二法至義可成
<lb n="0607c14"/>立。經部責也。生既同時於俱有法如何有
<lb n="0607c15"/>力。受若未生。觸亦未有。如何生受。觸若
<lb n="0607c16"/>已生。受亦已生。<anchor xml:id="beg0607036"/>已<anchor xml:id="end0607036"/>生之法有何功能觸生
<lb n="0607c17"/>於受。</p>
<p id="pT41p0607c1703" type="inline">論。如何不立。有部反問經部師
<lb n="0607c18"/>也。</p>
<p id="pT41p0607c1802" type="inline">論。無功能故。經部師出不立因也。</p>
<lb n="0607c19"/>
<p id="pT41p0607c1901">論。於已生法至重說何用。有部責經部
<lb n="0607c20"/>因與宗同也。如說聲是無常。以生滅故。
<lb n="0607c21"/>生滅。無常。義意無別。如何<anchor xml:id="beg0607037"/>非<anchor xml:id="end0607037"/>因<anchor xml:id="beg0607038"/>證<anchor xml:id="end0607038"/>無常
<lb n="0607c22"/>宗。汝言二法俱時而生。宗即是二法相望無
<lb n="0607c23"/>功能義。我今問汝不立所因。還重答言無
<lb n="0607c24"/>功能故。與前何別。重說無用。</p>
<p id="pT41p0607c2412" type="inline">論。若爾
<lb n="0607c25"/>便有互相生失。經部轉破也。二法同時而生
<lb n="0607c26"/>如何互為因果。因即是果。果即是因。不應
<lb n="0607c27"/>道理。</p>
<p id="pT41p0607c2703" type="inline">論。許故非失至亦互為果。有部答
<lb n="0607c28"/>也。我宗許二互為因果　今詳。此答與本
<lb n="0607c29"/>
<anchor xml:id="beg0607039"/>文<anchor xml:id="end0607039"/>不順。本諍觸生受義。此即不是二互
<lb n="0608a01"/>相生。與俱有因。義意有<anchor xml:id="beg0608001"/>別<anchor xml:id="end0608001"/>。<anchor xml:id="beg0608002"/>何<anchor xml:id="end0608002"/>因有部作
<lb n="0608a02"/>此釋耶。今釋此疑。<anchor xml:id="beg0608003"/>雖<anchor xml:id="end0608003"/>本問觸生<anchor xml:id="beg0608004"/>受<anchor xml:id="end0608004"/>義。而
<lb n="0608a03"/>今<anchor xml:id="beg0608005"/>我<anchor xml:id="end0608005"/>便別諍同時因果。有部許有。經部不
<lb n="0608a04"/>許。故有部以俱有因答。</p>
<p id="pT41p0608a0410" type="inline">論。仁雖許爾
<lb n="0608a05"/>至受所生觸。自此已下經部出過。一違教
<lb n="0608a06"/>失。二違理失。此即<anchor xml:id="beg0608006"/>是<anchor xml:id="end0608006"/>初違教失也。</p>
<p id="pT41p0608a0614" type="inline">論。
<lb n="0608a07"/>又此義非理至先意後識等。此第二出違理
<lb n="0608a08"/>失也。</p>
<p id="pT41p0608a0803" type="inline">論。先後因果至有所造色。有部救
<lb n="0608a09"/>也。因果有二。有同時。有異時。如<anchor xml:id="beg0608007"/>所<anchor xml:id="end0608007"/>引
<lb n="0608a10"/>教理即是異時因果。我宗亦許有極成同時
<lb n="0608a11"/>因果。如眼根．色境．與識同時。而根．境生識。
<lb n="0608a12"/>非識生根．境。四大．造色如影與芽豈非俱
<lb n="0608a13"/>有。而芽．大種生影．造色。非影．造色生芽．
<lb n="0608a14"/>大種。此亦有教理也　今詳。此釋與本文
<lb n="0608a15"/>相順也。</p>
<p id="pT41p0608a1504" type="inline">論。此中亦許至何理能遮。<anchor xml:id="beg0608008"/>經
<lb n="0608a16"/>部通也。四大造色。五識依根。亦許前後
<lb n="0608a17"/>何理能遮<anchor xml:id="end0608008"/>。</p>
<p id="pT41p0608a1705" type="inline">論。如影與芽豈非俱有。有部
<lb n="0608a18"/>不能遮前教理引出同時因果法也。</p>
<lb n="0608a19"/>
<p id="pT41p0608a1901">論有說觸後至緣觸生受。述經部宗上坐釋
<lb n="0608a20"/>也。此師意說。後念識依前念根．境生。第
<lb n="0608a21"/>一念根．境第二<anchor xml:id="beg0608009"/>念<anchor xml:id="end0608009"/>識生。即於此時三和合
<lb n="0608a22"/>
<anchor xml:id="beg0608010"/>觸<anchor xml:id="end0608010"/>。此觸即用三和為體更無別法。至第
<lb n="0608a23"/>三念方生受也。</p>
<p id="pT41p0608a2307" type="inline">論。若爾應識至非皆是
<lb n="0608a24"/>觸。有<anchor xml:id="beg0608011"/>部<anchor xml:id="end0608011"/>出過　若爾應識非皆有受者。三
<lb n="0608a25"/>和時識未生受故　諸識亦應非皆是觸
<lb n="0608a26"/>者。受位中識非是觸故。</p>
<p id="pT41p0608a2610" type="inline">論。無如是失
<lb n="0608a27"/>至無非是觸。經部救也。觸時之識有前位受
<lb n="0608a28"/>故非無受也。受位時識是後位觸故無非
<lb n="0608a29"/>是觸。</p>
<p id="pT41p0608a2903" type="inline">論。此不應理。有部非也。</p>
<p id="pT41p0608a2912" type="inline">論。
<lb n="0608b01"/>何理相違。經部問也。</p>
<p id="pT41p0608b0109" type="inline">論。謂或有時至同
<lb n="0608b02"/>緣一境。有部出違理也。<anchor xml:id="beg0608012"/>謂<anchor xml:id="end0608012"/>或有時違．順二
<lb n="0608b03"/>觸不同。前後<anchor xml:id="beg0608013"/>復<anchor xml:id="end0608013"/>色．聲境別。因前違境受位
<lb n="0608b04"/>緣色觸。生後順境緣聲觸位受。此即違順
<lb n="0608b05"/>不同。色．聲境別。欣．戚性殊。如何相生　或
<lb n="0608b06"/>應許受<anchor xml:id="beg0608014"/>此<anchor xml:id="end0608014"/>心相應非與<anchor xml:id="beg0608015"/>此心<anchor xml:id="end0608015"/>同緣一境者。
<lb n="0608b07"/>從前違境及緣色境觸。生後順境．及緣聲
<lb n="0608b08"/>境觸位受時。心既三和名後位觸。應同後
<lb n="0608b09"/>
<anchor xml:id="beg0608016"/>念<anchor xml:id="end0608016"/>受境不與前念受同一境。若許此理
<lb n="0608b10"/>壞相應義。</p>
<p id="pT41p0608b1005" type="inline">論。既爾若許至斯有何過。
<lb n="0608b11"/>經部轉計。若境別者許成觸識不與受俱。
<lb n="0608b12"/>許受俱識而體<anchor xml:id="beg0608017"/>非<anchor xml:id="end0608017"/>觸。緣差故然。斯有何
<lb n="0608b13"/>過。</p>
<p id="pT41p0608b1302" type="inline">論。若爾便<anchor xml:id="beg0608018"/>壞<anchor xml:id="end0608018"/>至心品恒俱。有部出
<lb n="0608b14"/>過。觸之與受是大地<anchor xml:id="beg0608019"/>法<anchor xml:id="end0608019"/>。彼定一切心<anchor xml:id="beg0608020"/>品<anchor xml:id="end0608020"/>恒
<lb n="0608b15"/>俱。如何說言有心無觸有心無受。</p>
<p id="pT41p0608b1514" type="inline">論。
<lb n="0608b16"/>彼定恒俱依何教立。經部問也。</p>
<p id="pT41p0608b1613" type="inline">論。依
<lb n="0608b17"/>本論立。有部答也。</p>
<p id="pT41p0608b1708" type="inline">論。我等但以至當依
<lb n="0608b18"/>經量。經部救也。就中有二。一不信本論。二
<lb n="0608b19"/>釋本論文。此即初也。</p>
<p id="pT41p0608b1909" type="inline">論。或大地法義非
<lb n="0608b20"/>要遍諸心。此第二釋本論文。本論中言受等
<lb n="0608b21"/>諸法大地法者。<anchor xml:id="beg0608021"/>非謂<anchor xml:id="end0608021"/>要遍一切心也。</p>
<lb n="0608b22"/>
<p id="pT41p0608b2201">論。若爾何名大地法義。有部責也。如我<anchor xml:id="beg0608022"/>所
<lb n="0608b23"/>釋<anchor xml:id="end0608022"/>遍一切<anchor xml:id="beg0608023"/>心<anchor xml:id="end0608023"/>
<anchor xml:id="beg0608024"/>名大地法。若不要遍一切
<lb n="0608b24"/>心者。何得名為大地法也<anchor xml:id="end0608024"/>。</p>
<p id="pT41p0608b2411" type="inline">論。謂有三
<lb n="0608b25"/>地至名大地法。經部答也。有三種三地。若法
<lb n="0608b26"/>遍此三種三地名大地法。非是要遍一切
<lb n="0608b27"/>心品。</p>
<p id="pT41p0608b2703" type="inline">論。若<anchor xml:id="beg0608025"/>法<anchor xml:id="end0608025"/>唯於至非本所誦。<anchor xml:id="beg0608026"/>乘<anchor xml:id="end0608026"/>
<lb n="0608b28"/>便明善大地等。大不善地是今所增非本
<lb n="0608b29"/>論先有。</p>
<p id="pT41p0608b2904" type="inline">論。若於觸後至俱起受想思。
<lb n="0608c01"/>有部以經部不信本論。與出違經過也。經
<lb n="0608c02"/>言三和俱起受．想．思。如何說觸．受時別也。</p>
<lb n="0608c03"/>
<p id="pT41p0608c0301">論。但言俱起至何違須釋。經部通經。就
<lb n="0608c04"/>中有二。一總非言不違經。二為通釋。此
<lb n="0608c05"/>即初也。經但言俱起受．想．思不言觸俱。
<lb n="0608c06"/>此即通前<anchor xml:id="beg0608027"/>念<anchor xml:id="end0608027"/>觸俱時起後念受．想．思也。故
<lb n="0608c07"/>經非證。</p>
<p id="pT41p0608c0704" type="inline">論。又於無間至故彼非證。第二
<lb n="0608c08"/>通釋經也。<anchor xml:id="beg0608028"/>縱<anchor xml:id="end0608028"/>汝觸起受．想．思是觸與受
<lb n="0608c09"/>等俱義者。俱有二種。有同<anchor xml:id="beg0608029"/>時俱<anchor xml:id="end0608029"/>。有無間
<lb n="0608c10"/>起。亦名為俱。如經說慈俱行修念覺支。慈
<lb n="0608c11"/>是有漏心。覺<anchor xml:id="beg0608030"/>支<anchor xml:id="end0608030"/>是無漏心。慈．覺支俱。故知
<lb n="0608c12"/>前後非同時也。觸．受說俱義亦如是。</p>
<lb n="0608c13"/>
<p id="pT41p0608c1301">論。若爾何故至離於受等。有部重引經<anchor xml:id="beg0608031"/>證<anchor xml:id="end0608031"/>。
<lb n="0608c14"/>既言相雜。明知同時。</p>
<p id="pT41p0608c1409" type="inline">論。今應審思至作
<lb n="0608c15"/>如是說。經部不定問也。經通二釋。同一剎
<lb n="0608c16"/>那。同<anchor xml:id="beg0608032"/>緣<anchor xml:id="end0608032"/>一境。竝得言雜。此云相雜。為<anchor xml:id="beg0608033"/>是<anchor xml:id="end0608033"/>
<lb n="0608c17"/>何雜。</p>
<p id="pT41p0608c1703" type="inline">論。於壽與煖至定約剎那。有部引
<lb n="0608c18"/>例證是剎那。於中有二。一引例證。二責
<lb n="0608c19"/>違經。此即初也。壽與煖俱<anchor xml:id="beg0608034"/>既<anchor xml:id="end0608034"/>說相雜。<anchor xml:id="beg0608035"/>故
<lb n="0608c20"/>知此雜<anchor xml:id="end0608035"/>亦是剎那。</p>
<p id="pT41p0608c2008" type="inline">論又契經言至而不
<lb n="0608c21"/>名觸。此<anchor xml:id="beg0608036"/>是<anchor xml:id="end0608036"/>第二責違經也。經言三和。如何
<lb n="0608c22"/>
<anchor xml:id="beg0608037"/>觸<anchor xml:id="end0608037"/>．受位識非三和合。<anchor xml:id="beg0608038"/>受<anchor xml:id="end0608038"/>位三和而不名
<lb n="0608c23"/>觸。</p>
<p id="pT41p0608c2302" type="inline">論。故應定許至受等俱生。總結有
<lb n="0608c24"/>部宗也。</p>
<lb n="0608c25"/>
<p id="pT41p0608c2501">論。傍論已終應辨正義。已下半頌。第二分一
<lb n="0608c26"/>心受以為十八意近行也。</p>
<p id="pT41p0608c2611" type="inline">論曰至顯乘
<lb n="0608c27"/>前起後　頌云　此復成十八<anchor xml:id="beg0608039"/>者。乘前分為
<lb n="0608c28"/>六受及分二受。此復分成十八<anchor xml:id="end0608039"/>故是乘前
<lb n="0608c29"/>起後。</p>
<p id="pT41p0608c2903" type="inline">論。此意近行十八云何。問也。</p>
<lb n="0609a01"/>
<p id="pT41p0609a0101">論。謂喜憂捨各六近行。答。此三受<anchor xml:id="beg0609001"/>各<anchor xml:id="end0609001"/>緣六
<lb n="0609a02"/>境分為六近行<anchor xml:id="beg0609002"/>合<anchor xml:id="end0609002"/>為十八也。</p>
<p id="pT41p0609a0212" type="inline">論。此
<lb n="0609a03"/>復何緣至為所緣故。此責分成十八所以。
<lb n="0609a04"/>就此之中有三問<anchor xml:id="begd1e63852"/>也<anchor xml:id="endd1e63852"/>。若由自性但應有
<lb n="0609a05"/>三。若由相應應唯有一。若由所緣應<anchor xml:id="beg0609003"/>唯<anchor xml:id="end0609003"/>
<lb n="0609a06"/>有六。</p>
<p id="pT41p0609a0603" type="inline">論。此成十八具足由三。答也。由
<lb n="0609a07"/>自性故分為三受。由唯意相應故。唯取喜．
<lb n="0609a08"/>憂．捨三不取苦．樂。由所緣故各<anchor xml:id="beg0609004"/>分<anchor xml:id="end0609004"/>六種。
<lb n="0609a09"/>由此十八不增減也。</p>
<p id="pT41p0609a0909" type="inline">論。於中十五至
<lb n="0609a10"/>皆通二種。明雜．不雜緣也。喜等各別緣境
<lb n="0609a11"/>故名不雜緣。<anchor xml:id="beg0609005"/>若<anchor xml:id="end0609005"/>別緣法境亦名不雜緣法
<lb n="0609a12"/>意近行。若兩<anchor xml:id="beg0609006"/>合<anchor xml:id="end0609006"/>緣乃至五．六合緣皆名雜
<lb n="0609a13"/>緣法意近行。</p>
<p id="pT41p0609a1306" type="inline">論。意近行名為目何義。問
<lb n="0609a14"/>也。</p>
<p id="pT41p0609a1402" type="inline">論。傳說喜等至數遊行故。答也　傳說
<lb n="0609a15"/>喜等意為近緣於諸境中數遊行故者。即是
<lb n="0609a16"/>意與喜等以為近緣。喜等於境數遊行故。
<lb n="0609a17"/>喜等名為意近行<anchor xml:id="begd1e63925"/>也<anchor xml:id="endd1e63925"/>。</p>
<p id="pT41p0609a1709" type="inline">論。有說喜等至
<lb n="0609a18"/>數遊行故。述異說也。此是喜等與意為近
<lb n="0609a19"/>緣故。令意於境數遊行故名意近行也。婆
<lb n="0609a20"/>娑一百<anchor xml:id="beg0609007"/>四<anchor xml:id="end0609007"/>十九有三釋。二釋同此論　第
<lb n="0609a21"/>三釋云。又依意故近境而行名意近行
<lb n="0609a22"/>　又云。於境捷利樂數分別故名為行　正理
<lb n="0609a23"/>論云。喜等有力能為近緣。令意於境數遊
<lb n="0609a24"/>行故。若說喜等意為近緣。於境數行名意
<lb n="0609a25"/>近行。則應想等亦得此名。與意相應由意
<lb n="0609a26"/>行故。</p>
<p id="pT41p0609a2603" type="inline">論。如何身受非意近行。問也。</p>
<lb n="0609a27"/>
<p id="pT41p0609a2701">論。非唯依意至故亦非行。答也。准此答文
<lb n="0609a28"/>以依意故名近。分別<anchor xml:id="beg0609008"/>故名<anchor xml:id="end0609008"/>行也。</p>
<p id="pT41p0609a2813" type="inline">論。
<lb n="0609a29"/>第三靜慮至何故不攝。問。第三定樂<anchor xml:id="begd1e63978"/>唯<anchor xml:id="endd1e63978"/>依
<lb n="0609b01"/>意故應名為近。<anchor xml:id="beg0609009"/>在<anchor xml:id="end0609009"/>意分別應名為行。何
<lb n="0609b02"/>故不名意近行也。</p>
<p id="pT41p0609b0208" type="inline">論。傳說初界至意
<lb n="0609b03"/>近行故。答也。有兩釋也。一以初界無故。二
<lb n="0609b04"/>以無對苦根意近行故。</p>
<p id="pT41p0609b0410" type="inline">論。若唯意地
<lb n="0609b05"/>至廣說如經。此<anchor xml:id="beg0609010"/>作<anchor xml:id="end0609010"/>違經難也。</p>
<p id="pT41p0609b0512" type="inline">論。依五
<lb n="0609b06"/>識身至唯意地攝。已下通<anchor xml:id="beg0609011"/>經<anchor xml:id="end0609011"/>。於中有三。
<lb n="0609b07"/>此第一釋。如文可解。</p>
<p id="pT41p0609b0709" type="inline">論。又彼經言至
<lb n="0609b08"/>故不應難。第二經自簡也。經言眼見色已。
<lb n="0609b09"/>
<anchor xml:id="beg0609012"/>故<anchor xml:id="end0609012"/>知在意不應為難。</p>
<p id="pT41p0609b0909" type="inline">論。若雖非見至
<lb n="0609b10"/>隨明了說。第三明經說有餘也。於中有二。
<lb n="0609b11"/>一據明了也。總不見．聞等亦起<anchor xml:id="beg0609013"/>色<anchor xml:id="end0609013"/>等近
<lb n="0609b12"/>行。二見色已亦容<anchor xml:id="beg0609014"/>起<anchor xml:id="end0609014"/>聲等近行。此是初也。
<lb n="0609b13"/>隨明了說言見色已起緣色意近行。非
<lb n="0609b14"/>謂起緣色等意<anchor xml:id="beg0609015"/>近<anchor xml:id="end0609015"/>行。皆因見．聞等也。若
<lb n="0609b15"/>不<anchor xml:id="beg0609016"/>爾<anchor xml:id="end0609016"/>要須<anchor xml:id="beg0609017"/>見<anchor xml:id="end0609017"/>．聞等後起者在欲界中不
<lb n="0609b16"/>見色界色。不聞色界聲。不觸色界觸。應
<lb n="0609b17"/>無緣彼三意近行。在色界中無鼻．舌．識。
<lb n="0609b18"/>雖有身識不能緣下觸。應無緣欲界香．
<lb n="0609b19"/>味．觸等意近行也。</p>
<p id="pT41p0609b1908" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0609018"/>見<anchor xml:id="end0609018"/>已等言至根
<lb n="0609b20"/>境定故。此是第二據不雜亂。</p>
<p id="pT41p0609b2012" type="inline">論。為有
<lb n="0609b21"/>色等至一近行不。問也。有唯一色唯生喜
<lb n="0609b22"/>受。或唯生憂。或唯<anchor xml:id="beg0609019"/>捨<anchor xml:id="end0609019"/>不。</p>
<p id="pT41p0609b2210" type="inline">論。有就相續
<lb n="0609b23"/>非約所緣。答也。就人有異。謂人於境違．順
<lb n="0609b24"/>不同。於此<anchor xml:id="begd1e64137"/>起<anchor xml:id="endd1e64137"/>喜不起憂等。若約所緣即
<lb n="0609b25"/>通三也。婆沙<anchor xml:id="beg0609020"/>四十九<anchor xml:id="end0609020"/>云。問頗有色等決定
<lb n="0609b26"/>順喜。乃至決定順捨<anchor xml:id="beg0609021"/>耶<anchor xml:id="end0609021"/>。答依所緣故無。
<lb n="0609b27"/>依相續故有。<anchor xml:id="beg0609022"/>謂有<anchor xml:id="end0609022"/>色等或時可意。或不可
<lb n="0609b28"/>意。或於彼可意。於此不可意。於餘非可意
<lb n="0609b29"/>非不可意。有說。色等於親品順喜。於怨
<lb n="0609c01"/>品順憂。於中品順捨　正理<anchor xml:id="beg0609023"/>論<anchor xml:id="end0609023"/>云。續生．
<lb n="0609c02"/>命終。唯捨近行。非憂與喜。捨任運得故。及
<lb n="0609c03"/>順彼位故
(順命終也)
。唯有雜緣諸捨近行能正離
<lb n="0609c04"/>染。以意近行但有漏故
(若通無漏即有緣滅不雜緣法念住斷<anchor xml:id="beg0609024"/>惑<anchor xml:id="end0609024"/>也)
。
<lb n="0609c05"/>唯捨非餘
(有漏無閒。及前八解脫。在未至定故也)
。諸加行道中亦
<lb n="0609c06"/>有喜近行。非無閒．解脫．根本定攝故。最後
<lb n="0609c07"/>解脫道容有喜近行
(入根本者<anchor xml:id="beg0609025"/>有<anchor xml:id="end0609025"/>喜意近行也)
。</p>
<lb n="0609c08"/>
<p id="pT41p0609c0801">論。諸意近行中幾欲界繫。已下。第三義門分
<lb n="0609c09"/>別。於中有二。一界地體緣門。二有漏．無漏
<lb n="0609c10"/>門。此兩行半頌第一門也。</p>
<p id="pT41p0609c1011" type="inline">論曰至五所
<lb n="0609c11"/>緣故。釋欲界意近行．及緣三界多少。欲界
<lb n="0609c12"/>具三受故。具有十八意近行也。具有六境
<lb n="0609c13"/>緣欲界境亦具<anchor xml:id="beg0609026"/>十八<anchor xml:id="end0609026"/>也。欲界意識三受。俱
<lb n="0609c14"/>能別緣色界四境故具十二也。以色界中
<lb n="0609c15"/>無香．味故無香．味各三也。欲界<anchor xml:id="beg0609027"/>三<anchor xml:id="end0609027"/>受。俱
<lb n="0609c16"/>容得緣無色法處。所以有三。以無色界無
<lb n="0609c17"/>五境故闕十五也。</p>
<p id="pT41p0609c1708" type="inline">論。說欲界繫至謂
<lb n="0609c18"/>法近行。述色界初．二定體．緣。此地有喜．捨
<lb n="0609c19"/>二受故。欲界具六境故。緣欲界境具十
<lb n="0609c20"/>二也。色界無香．味故緣<anchor xml:id="beg0609028"/>色<anchor xml:id="end0609028"/>唯八也。無色
<lb n="0609c21"/>界中唯法處故。唯有喜．捨二法近行。</p>
<lb n="0609c22"/>
<p id="pT41p0609c2201">論。三四靜慮至謂法近行。述三．四定。於此
<lb n="0609c23"/>定<anchor xml:id="beg0609029"/>此<anchor xml:id="end0609029"/>地意唯捨受。容緣欲界故唯六也。若
<lb n="0609c24"/>緣色界即唯有四。謂除香．味。無色界唯有
<lb n="0609c25"/>一。捨法近行也。</p>
<p id="pT41p0609c2507" type="inline">論。說色界繫至唯一謂
<lb n="0609c26"/>法。述無色界空處近分意近行也。此有二
<lb n="0609c27"/>說。一許別緣<anchor xml:id="beg0609030"/>下<anchor xml:id="end0609030"/>。二不許別緣。若許別緣
<lb n="0609c28"/>通有四捨意近行也。若不別緣唯一<anchor xml:id="beg0609031"/>雜<anchor xml:id="end0609031"/>法
<lb n="0609c29"/>捨近行也。</p>
<p id="pT41p0609c2905" type="inline">論。四根本地至如後當辨。述
<lb n="0610a01"/>四無色根本．<anchor xml:id="beg0610001"/>及<anchor xml:id="end0610001"/>上三邊同也。</p>
<lb n="0610a02"/>
<p id="pT41p0610a0201">論。此意近行通無漏耶。此下第二半<anchor xml:id="tnote0610002"/>頌句漏．
<lb n="0610a03"/>無漏門。於長行中便明成就多少<anchor xml:id="beg0610003"/>門<anchor xml:id="end0610003"/>也。</p>
<lb n="0610a04"/>
<p id="pT41p0610a0401">論曰至唯是有漏。此述唯有漏也。正理釋
<lb n="0610a05"/>云。所以者何。長養有故。無漏諸法與此相
<lb n="0610a06"/>違。有說。近行有情皆有。無漏不然。故非近
<lb n="0610a07"/>行。有說。聖道任運而轉故。順無相界故。非
<lb n="0610a08"/>近行體。近行與此體相違故。</p>
<p id="pT41p0610a0812" type="inline">論。誰成
<lb n="0610a09"/>就幾意近行<anchor xml:id="begd1e64382"/>耶<anchor xml:id="endd1e64382"/>。已下明成就也。於中有
<lb n="0610a10"/>三。一問。二答。三破有部。此即初也。</p>
<p id="pT41p0610a1014" type="inline">論。
<lb n="0610a11"/>謂生欲界至唯染污故。答也。此明生欲界
<lb n="0610a12"/>者未得色界<anchor xml:id="beg0610004"/>善<anchor xml:id="end0610004"/>心。即是未得未至定等。
<lb n="0610a13"/>
<anchor xml:id="begd1e64406"/>此<anchor xml:id="endd1e64406"/>於欲界具成十八<anchor xml:id="beg0610005"/>具<anchor xml:id="end0610005"/>成善．染。若成
<lb n="0610a14"/>上者唯是染污。成上<anchor xml:id="beg0610006"/>惑<anchor xml:id="end0610006"/>故。染不緣下。由
<lb n="0610a15"/>此初．<anchor xml:id="beg0610007"/>二<anchor xml:id="end0610007"/>定唯八喜捨。緣自地四境故。三．
<lb n="0610a16"/>四定四唯捨。緣四境故。四無色一唯捨。緣
<lb n="0610a17"/>一法故　皆不緣下唯染污故。釋所以也。</p>
<lb n="0610a18"/>
<p id="pT41p0610a1801">論。<anchor xml:id="beg0610008"/>若<anchor xml:id="end0610008"/>已獲得至如應當知。謂已獲得
<lb n="0610a19"/>色界善心。初定有十。謂捨六喜四。未離
<lb n="0610a20"/>欲貪具憂根故欲成一切。上地多少數如
<lb n="0610a21"/>前說。正理欲界等中。皆<anchor xml:id="beg0610009"/>得<anchor xml:id="end0610009"/>緣不繫也。</p>
<lb n="0610a22"/>
<p id="pT41p0610a2201">論。若生色界至謂通果心<anchor xml:id="beg0610010"/>俱<anchor xml:id="end0610010"/>。明色界成欲
<lb n="0610a23"/>一也。生無色界定不成下故略不論。成
<lb n="0610a24"/>色多少准前可知。故不重述。</p>
<p id="pT41p0610a2412" type="inline">論。有說
<lb n="0610a25"/>如是至經義有殊。第三論主假為異說破有
<lb n="0610a26"/>部也。</p>
<p id="pT41p0610a2603" type="inline">論。所以者何。有部更問。</p>
<p id="pT41p0610a2612" type="inline">論。
<lb n="0610a27"/>非於此地至是意近行。論主答也。唯染污受
<lb n="0610a28"/>可意相牽數行境界名意近行。善．無<anchor xml:id="beg0610011"/>記<anchor xml:id="end0610011"/>者。
<lb n="0610a29"/>不能引意相牽數行境故。非意近行。</p>
<lb n="0610b01"/>
<p id="pT41p0610b0101">論。云何與意相牽數行。問也。</p>
<p id="pT41p0610b0112" type="inline">論。或愛或
<lb n="0610b02"/>
<anchor xml:id="beg0610012"/>憎<anchor xml:id="end0610012"/>或不擇捨。答也。</p>
<p id="pT41p0610b0208" type="inline">論。為對治彼至知
<lb n="0610b03"/>法亦爾。此引證也。既六恒住對彼喜．憂．捨
<lb n="0610b04"/>三。故知此三唯染污。與意相牽數行境故治
<lb n="0610b05"/>彼名住。</p>
<p id="pT41p0610b0504" type="inline">論。非阿羅漢至故作是說。證
<lb n="0610b06"/>唯染<anchor xml:id="beg0610013"/>也<anchor xml:id="end0610013"/>。<anchor xml:id="beg0610014"/>既說<anchor xml:id="end0610014"/>羅漢<anchor xml:id="beg0610015"/>有<anchor xml:id="end0610015"/>
<anchor xml:id="beg0610016"/>六<anchor xml:id="end0610016"/>恒住。無數行
<lb n="0610b07"/>境。故知羅漢善喜．捨非<anchor xml:id="beg0610017"/>意<anchor xml:id="end0610017"/>近行也。</p>
<lb n="0610b08"/>
<p id="pT41p0610b0801">論。又即喜等至謂諸善受。<anchor xml:id="beg0610018"/>重<anchor xml:id="end0610018"/>引<anchor xml:id="beg0610019"/>經<anchor xml:id="end0610019"/>證言。
<lb n="0610b09"/>喜等者等取憂．捨。此三若染污者緣色等
<lb n="0610b10"/>六成十八<anchor xml:id="beg0610020"/>耽嗜<anchor xml:id="end0610020"/>。此三若善緣色等六為
<lb n="0610b11"/>十八出離。合為三十六也。此是大師所說
<lb n="0610b12"/>非餘能說。故言大師句也。善受既非耽嗜。
<lb n="0610b13"/>明非與意相牽數行境也。婆娑四十<anchor xml:id="beg0610021"/>六<anchor xml:id="end0610021"/>明
<lb n="0610b14"/>六恒住。一百<anchor xml:id="beg0610022"/>二<anchor xml:id="end0610022"/>十九。一百九十。明耽嗜受。
<lb n="0610b15"/>正<anchor xml:id="beg0610023"/>理<anchor xml:id="end0610023"/>救云。如何定知於諸境界或愛或憎
<lb n="0610b16"/>或不擇捨方是近行。非如先說諸離欲者。
<lb n="0610b17"/>或阿羅漢。於有漏事雖全分斷而有有漏
<lb n="0610b18"/>喜等現行。不名近行此有何理。又以何緣。
<lb n="0610b19"/>唯六恒住遠分所治貪等相應雜染喜等方
<lb n="0610b20"/>名近行。非餘有漏善喜等受。又彼自說差
<lb n="0610b21"/>別言故。非染近行定有極成。謂彼自言但為
<lb n="0610b22"/>遮止雜染近行故作是說。即<anchor xml:id="beg0610024"/>以<anchor xml:id="end0610024"/>許有非
<lb n="0610b23"/>染近行非六恒住正所遮遣故。毘婆<anchor xml:id="begd1e64672"/>沙<anchor xml:id="endd1e64672"/>所
<lb n="0610b24"/>說近行<anchor xml:id="begd1e64680"/>非<anchor xml:id="endd1e64680"/>與正理契經相違。又諸有漏皆
<lb n="0610b25"/>名雜染。既許雜染皆名近行。與此宗義
<lb n="0610b26"/>有何相違　婆<anchor xml:id="begd1e64690"/>沙<anchor xml:id="endd1e64690"/>一百三十九云。若生初
<lb n="0610b27"/>定成就欲界一法捨意近行。即通<anchor xml:id="beg0610025"/>果<anchor xml:id="end0610025"/>俱。總
<lb n="0610b28"/>緣色等為<anchor xml:id="beg0610026"/>境<anchor xml:id="end0610026"/>故。有說<anchor xml:id="beg0610027"/>成<anchor xml:id="end0610027"/>就三。謂色．聲．法
<lb n="0610b29"/>捨意近行。此心若緣所起身表。即有緣色
<lb n="0610c01"/>捨意近行。此心若緣所起語表即有緣聲
<lb n="0610c02"/>捨意近行。此心若緣所變化事。以總緣故。
<lb n="0610c03"/>即有緣法捨意近行。有說。成就六捨意近
<lb n="0610c04"/>行。即通果心俱。此心容有總別緣故　今
<lb n="0610c05"/>詳。三解據義各別不相違也。第一師據化
<lb n="0610c06"/>事心唯法捨近行。此心不唯緣一境故。第
<lb n="0610c07"/>二師說。據化事心．及發身．語業心。唯緣
<lb n="0610c08"/>色．聲故。第三師說。通六近行。通取化事．發
<lb n="0610c09"/>業及餘通果心。亦容別緣六境界故　有
<lb n="0610c10"/>人云。初師為正。初師意發業心亦兼緣能造
<lb n="0610c11"/>觸故者。<anchor xml:id="beg0610028"/>非<anchor xml:id="end0610028"/>也。若能造觸亦心緣。起善．惡二
<lb n="0610c12"/>業例亦應然。應同所造通其善．惡。</p>
<lb n="0610c13"/>
<p id="pT41p0610c1301">論。如是所說至無量差別。略說受支如上
<lb n="0610c14"/>
<anchor xml:id="beg0610029"/>所<anchor xml:id="end0610029"/>說。若廣分別無量不同。</p>
<lb n="0610c15"/>
<p id="pT41p0610c1501">論。何緣不說所餘有支。自此已下餘指別
<lb n="0610c16"/>文。</p>
<p id="pT41p0610c1602" type="inline">論曰至隨眠品當說。指餘文也。</p>
<lb n="0610c17"/>
<p id="pT41p0610c1701">論。此諸緣起略立為三。自此已下有兩
<lb n="0610c18"/>行頌舉喻顯也。</p>
<p id="pT41p0610c1807" type="inline">論曰至煩惱業事。此中
<lb n="0610c19"/>煩惱總有五喻。此文即是第一喻也。</p>
<p id="pT41p0610c1915" type="inline">論。
<lb n="0610c20"/>如龍鎮池至<anchor xml:id="beg0610030"/>相<anchor xml:id="end0610030"/>續無窮。第二喻也。</p>
<p id="pT41p0610c2014" type="inline">論。
<lb n="0610c21"/>如草根未拔至趣滅滅還起。第三喻也。</p>
<lb n="0610c22"/>
<p id="pT41p0610c2201">論。如從樹莖至數起<anchor xml:id="begd1e64816"/>惑<anchor xml:id="endd1e64816"/>業事。第四喻。</p>
<lb n="0610c23"/>
<p id="pT41p0610c2301">論。如糠裹米至應如是知。第五喻也。</p>
<p id="pT41p0610c2315" type="inline">論。
<lb n="0610c24"/>如米有糠至能<anchor xml:id="beg0610031"/>感<anchor xml:id="end0610031"/>異熟。此中明業總有三
<lb n="0610c25"/>喻。此所舉文第一喻也。</p>
<p id="pT41p0610c2510" type="inline">論。如<anchor xml:id="beg0610032"/>諸<anchor xml:id="end0610032"/>草藥
<lb n="0610c26"/>至更不招異熟。第二喻也。</p>
<p id="pT41p0610c2611" type="inline">論。如花於果
<lb n="0610c27"/>至應如是知。第三喻也。</p>
<p id="pT41p0610c2710" type="inline">論。如熟飲食至
<lb n="0610c28"/>應如是知。<anchor xml:id="beg0610033"/>喻<anchor xml:id="end0610033"/>異熟果也。竝如文可解。</p>
<lb n="0610c29"/>
<p id="pT41p0610c2901">論。如是緣起煩惱業事。已下一頌。大文第九
<lb n="0611a01"/>明<anchor xml:id="beg0611001"/>四<anchor xml:id="end0611001"/>有餘義。</p>
<p id="pT41p0611a0106" type="inline">論曰至無潤功能。此明
<lb n="0611a02"/>生有唯染污也。然<anchor xml:id="beg0611002"/>通<anchor xml:id="end0611002"/>一切。若生欲界即三
<lb n="0611a03"/>十六。色無色界各三十一。皆能結生。不簡
<lb n="0611a04"/>上緣．無漏緣<anchor xml:id="beg0611003"/>等<anchor xml:id="end0611003"/>。</p>
<p id="pT41p0611a0407" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0611004"/>然<anchor xml:id="end0611004"/>諸<anchor xml:id="beg0611005"/>結<anchor xml:id="end0611005"/>生至現
<lb n="0611a05"/>起纏垢。明除隨眠餘纏．垢等不能<anchor xml:id="beg0611006"/>結<anchor xml:id="end0611006"/>生。</p>
<lb n="0611a06"/>
<p id="pT41p0611a0601">論。雖此位中至煩惱現起。明結生位心
<lb n="0611a07"/>雖昧劣。由數習力邪見等<anchor xml:id="begd1e64943"/>惑<anchor xml:id="endd1e64943"/>皆能現起。</p>
<lb n="0611a08"/>
<p id="pT41p0611a0801">論。應知中有至猶如生有。此明中有結
<lb n="0611a09"/>生剎那同生有也。</p>
<p id="pT41p0611a0908" type="inline">論。然餘三有至善染
<lb n="0611a10"/>無記。明餘三有通三性也。</p>
<p id="pT41p0611a1011" type="inline">論。於無色
<lb n="0611a11"/>界至可立中有。明無色界無中有所以也。</p>
<lb n="0611a12"/>
<p id="pT41p0611a1201">論。頌中不說<anchor xml:id="beg0611007"/>至<anchor xml:id="end0611007"/>許具四有。釋頌意
<lb n="0611a13"/>也。</p>
<lb n="0611a14"/>
<p id="pT41p0611a1401">論。有情緣起已廣分別。已下三行頌大文第
<lb n="0611a15"/>二明四食也。</p>
<p id="pT41p0611a1506" type="inline">論曰至由食而住。此明
<lb n="0611a16"/>四食是佛說也。</p>
<p id="pT41p0611a1607" type="inline">論。何等為食。問。</p>
<lb n="0611a17"/>
<p id="pT41p0611a1701">論。食有四種至四識。列四名也。</p>
<p id="pT41p0611a1713" type="inline">論。段
<lb n="0611a18"/>有二種至翻此為麁。此釋段食。於中有三。
<lb n="0611a19"/>一問細麁。二明界繫。三明體性<anchor xml:id="beg0611008"/>兼<anchor xml:id="end0611008"/>釋名。
<lb n="0611a20"/>此文初也　污蟲者。謂因津污濕氣而生。
<lb n="0611a21"/>
<anchor xml:id="beg0611009"/>即細<anchor xml:id="end0611009"/>濕生蟲。餘文可解。</p>
<p id="pT41p0611a2110" type="inline">論。如是段食
<lb n="0611a22"/>至生上界故。此文第二界繫分別。正理論云。
<lb n="0611a23"/>非上界身依外緣住。色界雖有能益大種。
<lb n="0611a24"/>而非段食。如非妙欲。如色界中雖有微
<lb n="0611a25"/>妙色．聲．觸．境。而不引生增上貪故不名妙
<lb n="0611a26"/>欲。如是雖有最勝微妙能攝益觸。而畢竟
<lb n="0611a27"/>無分段<anchor xml:id="beg0611010"/>吞噉<anchor xml:id="end0611010"/>故非段食。<anchor xml:id="beg0611011"/>雖非段食<anchor xml:id="end0611011"/>攝。而
<lb n="0611a28"/>非無食義。如喜雖非四食中攝。而經說為
<lb n="0611a29"/>食。以有食義故。如契經言。我食喜食。由
<lb n="0611b01"/>喜食久住如極光淨天。若爾欲界亦應唯
<lb n="0611b02"/>
<anchor xml:id="beg0611012"/>口分段<anchor xml:id="end0611012"/>吞噉方名段食。不爾。欲界吞噉為
<lb n="0611b03"/>門。餘可相從立此名故。非於色界<anchor xml:id="beg0611013"/>小<anchor xml:id="end0611013"/>有
<lb n="0611b04"/>吞噉。可令餘觸從彼為名。是故二界無相
<lb n="0611b05"/>類失。若人生在北俱<anchor xml:id="beg0611014"/>盧<anchor xml:id="end0611014"/>洲離段吞噉<anchor xml:id="beg0611015"/>壽
<lb n="0611b06"/>豈<anchor xml:id="end0611015"/>斷<anchor xml:id="beg0611016"/>壞<anchor xml:id="end0611016"/>。雖不斷<anchor xml:id="begd1e65116"/>壞<anchor xml:id="endd1e65116"/>。而所依身形色疲損
<lb n="0611b07"/>苦為存活。若爾何故彼由食住。香等為食
<lb n="0611b08"/>非要吞噉。彼定常嗅如意妙香。或觸可愛
<lb n="0611b09"/>風等妙觸。又彼身中有能益煖。或非欲界皆
<lb n="0611b10"/>資段食。亦非段食定唯欲界。從多。就勝。故
<lb n="0611b11"/>作是言。下有。上無。不應為難。</p>
<p id="pT41p0611b1112" type="inline">論。唯
<lb n="0611b12"/>欲界繫至分分受之。第三出體兼釋名也。</p>
<lb n="0611b13"/>
<p id="pT41p0611b1301">論。光影炎涼如何成食。問。若欲界繫香．
<lb n="0611b14"/>味．觸<anchor xml:id="beg0611017"/>三皆<anchor xml:id="end0611017"/>是段食。復言口．鼻分分受之。
<lb n="0611b15"/>光．影．炎．涼既無口．鼻分分受義。如何成食
<lb n="0611b16"/>言不簡也。</p>
<p id="pT41p0611b1605" type="inline">論。傳說此語至如塗洗等。
<lb n="0611b17"/>有兩釋。如文可解。正理論云。然段食體事
<lb n="0611b18"/>別十三。以處總收唯有三種。謂唯欲界香．
<lb n="0611b19"/>味．觸三。一切皆為段食自體。可成段別而
<lb n="0611b20"/>吞噉故。乃至。又諸飲等亦名段食。皆可段
<lb n="0611b21"/>別而受用故。豈不求食為除飢．渴。如何
<lb n="0611b22"/>飢．渴亦名為食。由此二種亦於根．大能增
<lb n="0611b23"/>益故。如按摩等。又於飲食無希欲心身便
<lb n="0611b24"/>疲損故<anchor xml:id="beg0611018"/>二<anchor xml:id="end0611018"/>名食。又有飢．渴方名無病。故
<lb n="0611b25"/>為食事此二<anchor xml:id="beg0611019"/>勝<anchor xml:id="end0611019"/>餘
(十三事者。十一種觸。香．味二境也)
。</p>
<p id="pT41p0611b2521" type="inline">論。
<lb n="0611b26"/>色亦可成至何緣非食。此問色非食所以。</p>
<lb n="0611b27"/>
<p id="pT41p0611b2701">論。此不能益至境各別故。答也。<anchor xml:id="beg0611020"/>聞<anchor xml:id="end0611020"/>香
<lb n="0611b28"/>等時能益自根。見色時不能益<anchor xml:id="beg0611021"/>眼<anchor xml:id="end0611021"/>故<anchor xml:id="begd1e65222"/>非<anchor xml:id="endd1e65222"/>
<lb n="0611b29"/>是食。先益自根後及餘身可名為食。<anchor xml:id="beg0611022"/>當<anchor xml:id="end0611022"/>
<lb n="0611c01"/>不能<anchor xml:id="beg0611023"/>益<anchor xml:id="end0611023"/>自根．大種。況能及餘　言解脫
<lb n="0611c02"/>
<anchor xml:id="tnote0611024"/>故＆lac；者。謂已離欲者。</p>
<p id="pT41p0611c0208" type="inline">論。有時見色至而
<lb n="0611c03"/>無益故。通釋伏難。正理論云。色處何緣不
<lb n="0611c04"/>名為食。是不至取根所行故。以契經說。段
<lb n="0611c05"/>食非在手中．器中可成食事。要入鼻．口
<lb n="0611c06"/>牙齒咀嚼。津液浸潤。進度喉<anchor xml:id="beg0611025"/>咽<anchor xml:id="end0611025"/>墮生<anchor xml:id="beg0611026"/>藏<anchor xml:id="end0611026"/>
<lb n="0611c07"/>中。漸漸消化味勢熟德。流諸脈中攝益諸
<lb n="0611c08"/>蟲乃名為食。爾時方得成食事故。若在
<lb n="0611c09"/>手．器以當為名。如天授名那落迦等。雖
<lb n="0611c10"/>彼分段總得食名。而成食時唯香．味．觸。爾
<lb n="0611c11"/>時唯此為根境故。若總分段皆名食者。聲．
<lb n="0611c12"/>不相應亦應是食。非聲等物在彼段中。可
<lb n="0611c13"/>如香等亦名為食。以不相續無形段故。
<lb n="0611c14"/>非無形段不相續物。能<anchor xml:id="beg0611027"/>住<anchor xml:id="end0611027"/>持身可成食
<lb n="0611c15"/>事。又如何知色處非食。身內攝益根．大功
<lb n="0611c16"/>能。如香．味．<anchor xml:id="beg0611028"/>觸<anchor xml:id="end0611028"/>不別見故。爾時不生彼境．
<lb n="0611c17"/>識故　云云乃至　若爾何故於契經中。稱
<lb n="0611c18"/>讚段食具色香．味。為令欣樂兼讚助緣。
<lb n="0611c19"/>如亦讚言恭敬施與。豈即恭敬亦名段食。
<lb n="0611c20"/>
<anchor xml:id="beg0611029"/>具<anchor xml:id="end0611029"/>正．助緣。如有讚花林具花．果．影．水。
<lb n="0611c21"/>豈影與水亦即是林　<anchor xml:id="beg0611030"/>云云<anchor xml:id="end0611030"/>乃至　又舉色
<lb n="0611c22"/>相表香．味．觸亦妙可欣故作是說。經何不
<lb n="0611c23"/>讚食具觸耶。讚具色等已說觸故。非有
<lb n="0611c24"/>惡觸具妙色等。故有妙觸不說自成。又唯
<lb n="0611c25"/>觸處是真食體。讚此食體有色．香．味。故經
<lb n="0611c26"/>說食體無缺減。</p>
<p id="pT41p0611c2607" type="inline">論。觸謂三和至通三
<lb n="0611c27"/>界皆有。明後三食體．及界繫等。</p>
<p id="pT41p0611c2713" type="inline">論。如
<lb n="0611c28"/>何食體不通無漏。問所以也。</p>
<p id="pT41p0611c2812" type="inline">論。毘婆
<lb n="0611c29"/>
<anchor xml:id="beg0611031"/>沙<anchor xml:id="end0611031"/>師至為滅諸有。舉婆<anchor xml:id="begd1e65376"/>沙<anchor xml:id="endd1e65376"/>師答。</p>
<p id="pT41p0611c2913" type="inline">論。
<lb n="0612a01"/>又契經說至故非食體。舉<anchor xml:id="beg0612001"/>體<anchor xml:id="end0612001"/>答也。</p>
<p id="pT41p0612a0114" type="inline">論。
<lb n="0612a02"/>言部多者至為何所目。問。</p>
<p id="pT41p0612a0211" type="inline">論。此目中有
<lb n="0612a03"/>至說中有故。答也　求生。是中有<anchor xml:id="beg0612002"/>五名中<anchor xml:id="end0612002"/>一
<lb n="0612a04"/>名。</p>
<p id="pT41p0612a0402" type="inline">論。何等為五。問五名也。</p>
<p id="pT41p0612a0411" type="inline">論。一
<lb n="0612a05"/>者意成至暫時起故。答五名也。</p>
<p id="pT41p0612a0513" type="inline">論。如
<lb n="0612a06"/>契經說至起謂中有。此引經說中有名起
<lb n="0612a07"/>　有<anchor xml:id="begd1e65425"/>壞<anchor xml:id="endd1e65425"/>自體起者。謂死有<anchor xml:id="begd1e65431"/>壞<anchor xml:id="endd1e65431"/>本有自體中
<lb n="0612a08"/>有起也　有<anchor xml:id="begd1e65440"/>壞<anchor xml:id="endd1e65440"/>世間生者。謂無情法因滅果
<lb n="0612a09"/>生。</p>
<p id="pT41p0612a0902" type="inline">論。又經說有至為第四句。重引經
<lb n="0612a10"/>
<anchor xml:id="beg0612003"/>證<anchor xml:id="end0612003"/>。此之二經皆<anchor xml:id="begd1e65460"/>證<anchor xml:id="endd1e65460"/>中有名為起也。正理論
<lb n="0612a11"/>云。如是四食體總有十六事　十六事者。
<lb n="0612a12"/>觸為十一。香．味為二。觸．思．識三。又正理
<lb n="0612a13"/>說思食唯與意識相應。唯後三食說有漏
<lb n="0612a14"/>言。顯香等三不濫無漏。何緣無漏觸等非
<lb n="0612a15"/>食。食謂能牽能資諸有。可厭可斷愛生長
<lb n="0612a16"/>處。無漏雖資他所牽有。而自無有牽有功
<lb n="0612a17"/>能。非可厭．斷愛生長處。故不建立在四食
<lb n="0612a18"/>中。即由此因望他界．地。雖有漏法亦非
<lb n="0612a19"/>食體。他界地法雖亦為因能資現有。而不
<lb n="0612a20"/>能作牽後有因故不名食。諸無漏法現
<lb n="0612a21"/>在前時。雖能為因資根．大種。而不能作
<lb n="0612a22"/>牽後有因。雖暫為因資根．大種。而但為
<lb n="0612a23"/>欲成已勝依速趣涅槃永滅諸有。自地有
<lb n="0612a24"/>漏現在前時。資現令增能招後有。由此已
<lb n="0612a25"/>釋段食為因招後有義。謂觸等食牽後有
<lb n="0612a26"/>時。亦牽當來內法香等。現內香等資觸等
<lb n="0612a27"/>因令牽當有。亦能自取當來香等為等流
<lb n="0612a28"/>果。是故段食與後有因同一果故。亦能牽
<lb n="0612a29"/>有故名為食。然香．味．觸體類有三。謂異熟
<lb n="0612b01"/>生．等流．長養。由外香等覺發身中內香．味．
<lb n="0612b02"/>觸令成食事。故所說食其理定成。</p>
<p id="pT41p0612b0214" type="inline">論。
<lb n="0612b03"/>又部多者至說名求生。述異<anchor xml:id="beg0612004"/>釋<anchor xml:id="end0612004"/>也。</p>
<p id="pT41p0612b0314" type="inline">論。
<lb n="0612b04"/>幾食能令至求生有情。問。此四食中幾食能
<lb n="0612b05"/>令阿羅漢<anchor xml:id="beg0612005"/>增<anchor xml:id="end0612005"/>長。幾<anchor xml:id="beg0612006"/>食<anchor xml:id="end0612006"/>能令餘有情增長。</p>
<lb n="0612b06"/>
<p id="pT41p0612b0601">論。毘婆沙<anchor xml:id="beg0612007"/>師<anchor xml:id="end0612007"/>說至老死緣故。已下明
<lb n="0612b07"/>二種皆因四食住。諸有愛者亦由段食資
<lb n="0612b08"/>當有故。引世尊說。四食皆為老死緣故。此
<lb n="0612b09"/>中意證段食<anchor xml:id="beg0612008"/>亦<anchor xml:id="end0612008"/>引當有。如前引正理釋。
<lb n="0612b10"/>此明段食資現亦資當也。</p>
<p id="pT41p0612b1011" type="inline">論。亦見思
<lb n="0612b11"/>食至望絕便死。已下明思食正牽當有亦兼
<lb n="0612b12"/>資現。已下<anchor xml:id="beg0612009"/>引<anchor xml:id="end0612009"/>兩事證。如文可解。</p>
<p id="pT41p0612b1213" type="inline">論
<lb n="0612b13"/>集異門足至卵即敗亡。引集異門證<anchor xml:id="beg0612010"/>其<anchor xml:id="end0612010"/>思
<lb n="0612b14"/>食於現有資。</p>
<p id="pT41p0612b1406" type="inline">論。此不應然至<anchor xml:id="beg0612011"/>忘<anchor xml:id="end0612011"/>則命
<lb n="0612b15"/>終。此是論主正本文也。今詳。此文若證思
<lb n="0612b16"/>食義則不應。若<anchor xml:id="beg0612012"/>各<anchor xml:id="end0612012"/>別論不思議力用義即
<lb n="0612b17"/>無違。</p>
<p id="pT41p0612b1703" type="inline">論。起念母思在於觸位。述起思
<lb n="0612b18"/>時。謂十二支觸支時也。</p>
<p id="pT41p0612b1810" type="inline">論。諸有漏法至
<lb n="0612b19"/>說食唯四。問<anchor xml:id="beg0612013"/>廢<anchor xml:id="end0612013"/>立所以。</p>
<p id="pT41p0612b1910" type="inline">論。雖爾就勝
<lb n="0612b20"/>至能起當有。此略答也。段食．觸食能益現
<lb n="0612b21"/>勝。思．識二食引當勝故。故唯說四。</p>
<p id="pT41p0612b2114" type="inline">論。
<lb n="0612b22"/>言所依者至<anchor xml:id="beg0612014"/>業<anchor xml:id="end0612014"/>為<anchor xml:id="beg0612015"/>勝<anchor xml:id="end0612015"/>。釋前二食也。</p>
<lb n="0612b23"/>
<p id="pT41p0612b2301">論。言當有者至最為<anchor xml:id="beg0612016"/>勝故<anchor xml:id="end0612016"/>。釋後二食也。</p>
<lb n="0612b24"/>
<p id="pT41p0612b2401">論。故雖有漏至唯說四食。<anchor xml:id="beg0612017"/>總<anchor xml:id="end0612017"/>結上也。</p>
<lb n="0612b25"/>
<p id="pT41p0612b2501">論。前二如養<anchor xml:id="beg0612018"/>母<anchor xml:id="end0612018"/>至生未生故。舉喻顯也。</p>
<lb n="0612b26"/>
<p id="pT41p0612b2601">論。諸所有段皆是食耶。問。能資身者有食
<lb n="0612b27"/>用。無能資身無食用故不名食也。</p>
<lb n="0612b28"/>
<p id="pT41p0612b2801">論。有段非食至皆有四句。此<anchor xml:id="beg0612019"/>答<anchor xml:id="end0612019"/>。唯其段食。
<lb n="0612b29"/>餘三亦有四句。可知。</p>
<p id="pT41p0612b2909" type="inline">論。頗有觸等至
<lb n="0612c01"/>無漏觸等。此明資益而非食。前說有食而
<lb n="0612c02"/>非益也。且就不益不名為食。理實不益亦
<lb n="0612c03"/>是食攝。</p>
<p id="pT41p0612c0304" type="inline">論。諸有食已至資根及大。此明
<lb n="0612c04"/>有損亦名食也。但於二時隨有一益即
<lb n="0612c05"/>
<anchor xml:id="begd1e65738"/>名<anchor xml:id="endd1e65738"/>為食。</p>
<p id="pT41p0612c0504" type="inline">論何趣何生至皆具四食。明
<lb n="0612c06"/>四生．五趣皆具四食。</p>
<p id="pT41p0612c0609" type="inline">論。如何地獄有
<lb n="0612c07"/>段食耶。問。</p>
<p id="pT41p0612c0705" type="inline">論。鐵丸洋銅豈非段食。答
<lb n="0612c08"/>也。</p>
<p id="pT41p0612c0802" type="inline">論。若能為害至識食亦爾。難也。就
<lb n="0612c09"/>中有二。一違前四句。二違品類足。此二皆
<lb n="0612c10"/>說為緣資益方名食<anchor xml:id="beg0612020"/>故<anchor xml:id="end0612020"/>。如何乃言洋銅．鐵
<lb n="0612c11"/>丸亦是食耶。</p>
<p id="pT41p0612c1106" type="inline">論。彼說且依至皆有四食。
<lb n="0612c12"/>答也。前四句中及品類足且說資身。毘婆
<lb n="0612c13"/>
<anchor xml:id="begd1e65777"/>沙<anchor xml:id="endd1e65777"/>說據得食<anchor xml:id="beg0612021"/>相。由斯故說鐵<anchor xml:id="end0612021"/>丸．洋銅
<lb n="0612c14"/>
<anchor xml:id="beg0612022"/>得<anchor xml:id="end0612022"/>食相故亦名為食。<anchor xml:id="beg0612023"/>孤<anchor xml:id="end0612023"/>
<anchor xml:id="beg0612024"/>獨<anchor xml:id="end0612024"/>地獄亦有
<lb n="0612c15"/>
<anchor xml:id="beg0612025"/>唯<anchor xml:id="end0612025"/>益無損段食。如人中食。故說五趣皆具
<lb n="0612c16"/>四食　准此論文八地獄中無益身食。</p>
<lb n="0612c17"/>
<p id="pT41p0612c1701">論。世尊所說至林中異生。因明四食問
<lb n="0612c18"/>施食得<anchor xml:id="beg0612026"/>果<anchor xml:id="end0612026"/>不同人也。論有作是釋至諸有
<lb n="0612c19"/>腹者。述<anchor xml:id="beg0612027"/>異<anchor xml:id="end0612027"/>釋也　論彼釋非理至挍量
<lb n="0612c20"/>
<anchor xml:id="tnote0612028"/>難歎勝。論主破　就中有二。一違文故。謂
<lb n="0612c21"/>經說施贍部林中一異生故。今言所有一切
<lb n="0612c22"/>住贍部洲非是一故。二一切贍部異生理
<lb n="0612c23"/>勝一百外道仙。何足為奇挍量歎勝。</p>
<lb n="0612c24"/>
<p id="pT41p0612c2401">論。有言彼是近佛菩薩。述第二異釋。</p>
<lb n="0612c25"/>
<p id="pT41p0612c2501">論。理亦不然至阿羅漢故。論主破也。施近佛
<lb n="0612c26"/>
<anchor xml:id="beg0612029"/>地<anchor xml:id="end0612029"/>菩薩得福勝施俱胝阿羅漢。如何此中
<lb n="0612c27"/>對外道仙挍量<anchor xml:id="beg0612030"/>勝<anchor xml:id="end0612030"/>劣也。</p>
<p id="pT41p0612c2710" type="inline">論。毘婆<anchor xml:id="begd1e65888"/>沙<anchor xml:id="endd1e65888"/>
<lb n="0612c28"/>者至順決釋分。此述婆沙一百三十評家釋
<lb n="0612c29"/>也。</p>
<p id="pT41p0612c2902" type="inline">論。此名與義至自所分別。論主破。
<lb n="0613a01"/>得順決擇分名贍部異生無所憑據。既無
<lb n="0613a02"/>文證即是婆<anchor xml:id="begd1e65907"/>沙<anchor xml:id="endd1e65907"/>自所分別。婆沙一百三十引
<lb n="0613a03"/>經與此有少異引經雖別大意皆同。然釋
<lb n="0613a04"/>贍部<anchor xml:id="beg0613001"/>洲<anchor xml:id="end0613001"/>異生有異。</p>
<p id="pT41p0613a0408" type="inline">論。後身菩薩至此說
<lb n="0613a05"/>應理。論主自<anchor xml:id="beg0613002"/>評<anchor xml:id="end0613002"/>取此釋。與第二釋近佛菩
<lb n="0613a06"/>薩有何別者。近佛菩薩非<anchor xml:id="beg0613003"/>決<anchor xml:id="end0613003"/>定在贍部洲
<lb n="0613a07"/>中。後身菩薩決定即在贍部<anchor xml:id="begd1e65950"/>洲<anchor xml:id="endd1e65950"/>中。然前有
<lb n="0613a08"/>難。彼獲施福勝施俱胝阿羅漢故。</p>
<lb n="0613a09"/>
<p id="pT41p0613a0901">論。爾時菩薩至且言勝百。通前難也。</p>
<lb n="0613a10"/>
<p id="pT41p0613a1001">論。理必應<anchor xml:id="beg0613004"/>然<anchor xml:id="end0613004"/>至對預流向。重審定也。所以
<lb n="0613a11"/>得知理決定爾。以彼經中先將外仙對彼
<lb n="0613a12"/>異生挍量勝劣。後<anchor xml:id="beg0613005"/>重<anchor xml:id="end0613005"/>將彼離欲外仙。對預
<lb n="0613a13"/>流向挍量勝劣。故知異生勝預流向<anchor xml:id="beg0613006"/>失<anchor xml:id="end0613006"/>挍
<lb n="0613a14"/>量法。先多後少故。若謂異生是順決擇分
<lb n="0613a15"/>
<anchor xml:id="beg0613007"/>等<anchor xml:id="end0613007"/>者。即應將彼異生對預流向。挍量<anchor xml:id="beg0613008"/>勝
<lb n="0613a16"/>劣<anchor xml:id="end0613008"/>云<anchor xml:id="beg0613009"/>施<anchor xml:id="end0613009"/>異生劣預<anchor xml:id="beg0613010"/>流<anchor xml:id="end0613010"/>也。</p>
<lb n="0613a17"/>
<p id="pT41p0613a1701">論。已說有情至有死生等。自此已下兩行<anchor xml:id="beg0613011"/>半<anchor xml:id="end0613011"/>
<lb n="0613a18"/>頌。大文第三明死生受識等。正理論云。今
<lb n="0613a19"/>應思擇。於前所說中等四有。死．生二有唯
<lb n="0613a20"/>一剎那。於此時中何識現起。此識復與何受
<lb n="0613a21"/>相應。定心．無心得死生不。住何性識得
<lb n="0613a22"/>入涅槃。於命終時識何處滅。斷末摩者其
<lb n="0613a23"/>體是何　此論略故舉前二問<anchor xml:id="beg0613012"/>等後問<anchor xml:id="end0613012"/>也。</p>
<lb n="0613a24"/>
<p id="pT41p0613a2401">論曰至初結中有。<anchor xml:id="beg0613013"/>答<anchor xml:id="end0613013"/>第一問。舉其六
<lb n="0613a25"/>位唯有意識以釋死．生唯意識也。所說生
<lb n="0613a26"/>言應知亦攝初結中有。此<anchor xml:id="beg0613014"/>位亦<anchor xml:id="end0613014"/>唯是意識
<lb n="0613a27"/>等。故與生有同亦名生　中有初心亦<anchor xml:id="begd1e66093"/>名<anchor xml:id="endd1e66093"/>
<lb n="0613a28"/>中有不名生有。既<anchor xml:id="beg0613015"/>是<anchor xml:id="end0613015"/>中有。憑何文證亦
<lb n="0613a29"/>得名生　正理論云。本論亦有以生聲說
<lb n="0613b01"/>結中有位。有欲界繫見．修所斷二部諸結
<lb n="0613b02"/>一時獲者。謂上界沒<anchor xml:id="beg0613016"/>欲界生<anchor xml:id="end0613016"/>時。此等生言
<lb n="0613b03"/>說中有始　由此頌說生言兼攝中有。</p>
<lb n="0613b04"/>
<p id="pT41p0613b0401">論。死生唯許至不順死生。答第二問。正理
<lb n="0613b05"/>論云。以死．生時必<anchor xml:id="beg0613017"/>昧<anchor xml:id="end0613017"/>劣故。由此故說下
<lb n="0613b06"/>三靜慮唯近分心有死生理。以根本地無
<lb n="0613b07"/>捨受故。</p>
<p id="pT41p0613b0704" type="inline">論。又此二時至必非無心。略
<lb n="0613b08"/>答第三．第四問也。謂死．生位非是在定亦
<lb n="0613b09"/>非無心。</p>
<p id="pT41p0613b0904" type="inline">論。非在定心至能攝益故。別
<lb n="0613b10"/>以三因證在定心無死．生也　地界別者。
<lb n="0613b11"/>謂身在欲界等入上界．地定等。不可異地
<lb n="0613b12"/>心而命終受生。<anchor xml:id="beg0613018"/>縱<anchor xml:id="end0613018"/>令界．地同者定是加行起
<lb n="0613b13"/>故。亦不可說命終等也。又定亦是能攝益
<lb n="0613b14"/>故。正理論云。而非在定心有死．生理。非
<lb n="0613b15"/>界．地別有死．生故。設界．地同極明利故。由
<lb n="0613b16"/>勝加行所引發故。又在定心能攝益故。必
<lb n="0613b17"/>由損害方<anchor xml:id="beg0613019"/>得<anchor xml:id="end0613019"/>命終。諸在定心非染污故。
<lb n="0613b18"/>必由染污方得受生。異地染心亦攝益故。
<lb n="0613b19"/>加行起故無命終理。異地染心必勝地攝。
<lb n="0613b20"/>何容樂<anchor xml:id="beg0613020"/>往<anchor xml:id="end0613020"/>劣地受生。故彼亦無能受生
<lb n="0613b21"/>理。一切異地淨無記心。加行起故無命終理。
<lb n="0613b22"/>非染污故無受生理。</p>
<p id="pT41p0613b2209" type="inline">論。亦非無心至
<lb n="0613b23"/>無受生故。別<anchor xml:id="beg0613021"/>明<anchor xml:id="end0613021"/>無心無死．生也。正理論
<lb n="0613b24"/>云。又非無心有命終義。理相違故。死有二
<lb n="0613b25"/>種。或他所害。或任運終。無心位中他不能
<lb n="0613b26"/>害。有殊勝法住持身故。處無心位不任運
<lb n="0613b27"/>終。入心定能引出心故。謂入心作等無間
<lb n="0613b28"/>緣。取依此身心等果法。必無有別法能礙
<lb n="0613b29"/>令不生。若所依身將欲變壞。必定還起屬
<lb n="0613c01"/>此身心方得命終。更無餘理。又有契經。證
<lb n="0613c02"/>無心不命終。故契經說。無想有情由想起
<lb n="0613c03"/>已從彼處沒。非無心位可得受生
(云云多釋)
。</p>
<lb n="0613c04"/>
<p id="pT41p0613c0401">論。雖說死有至而無異熟。唯無記涅槃。
<lb n="0613c05"/>答第五問也。</p>
<p id="pT41p0613c0506" type="inline">論何故唯無記得入涅
<lb n="0613c06"/>槃。問所以。</p>
<p id="pT41p0613c0605" type="inline">論。無記勢力微順心斷故。
<lb n="0613c07"/>答所以也。正理論云。劣善何故不入涅槃。
<lb n="0613c08"/>以彼善心有異熟故。諸阿羅漢厭背未來
<lb n="0613c09"/>諸異熟果入涅槃故。若爾住異熟應不
<lb n="0613c10"/>入涅槃。不爾。已簡言厭背未來故。何不
<lb n="0613c11"/>厭背現在異熟。知依現異熟永斷諸有
<lb n="0613c12"/>故。依現異熟證無學果。知彼有恩不深厭
<lb n="0613c13"/>患。諸阿羅漢深厭當生。故命終時避彼因
<lb n="0613c14"/>善。唯二無記勢力<anchor xml:id="beg0613022"/>劣<anchor xml:id="end0613022"/>故。順於昧劣相續斷
<lb n="0613c15"/>心。故入涅槃唯二無記。</p>
<p id="pT41p0613c1510" type="inline">論。於命終位
<lb n="0613c16"/>至識最後滅。答第六問。寄問起也。</p>
<p id="pT41p0613c1614" type="inline">論。
<lb n="0613c17"/>頓命終者至<anchor xml:id="beg0613023"/>亦<anchor xml:id="end0613023"/>心處滅。答也。阿羅漢人無
<lb n="0613c18"/>所往後有故於心處滅。</p>
<p id="pT41p0613c1810" type="inline">論。有餘師說
<lb n="0613c19"/>彼滅在頂。述異師說。此師意說。涅槃最勝
<lb n="0613c20"/>故於頂滅。</p>
<p id="pT41p0613c2005" type="inline">論。正命終時至一處都盡。
<lb n="0613c21"/>釋上識滅處也。識無方<anchor xml:id="beg0613024"/>所<anchor xml:id="end0613024"/>不可辨處。隨
<lb n="0613c22"/>身根滅處言識滅處也。</p>
<p id="pT41p0613c2210" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0613025"/>有<anchor xml:id="end0613025"/>漸命終
<lb n="0613c23"/>者至是謂末摩。答第七問。即以身中有異
<lb n="0613c24"/>支節名為末摩。無異物也。正理論云。謂於
<lb n="0613c25"/>身中有別處所。風．熱．淡盛所逼切時。極苦
<lb n="0613c26"/>受生即便致死。得末摩稱。</p>
<p id="pT41p0613c2611" type="inline">論。若水火
<lb n="0613c27"/>風至故得斷名。釋斷名也。風．<anchor xml:id="beg0613026"/>水．火<anchor xml:id="end0613026"/>等能觸
<lb n="0613c28"/>便命斷名<anchor xml:id="beg0613027"/>斷<anchor xml:id="end0613027"/>末摩。非<anchor xml:id="beg0613028"/>謂如<anchor xml:id="end0613028"/>
<anchor xml:id="beg0613029"/>斬<anchor xml:id="end0613029"/>薪等分
<lb n="0613c29"/>為二分名之為斷。正理論云。好發語言
<lb n="0614a01"/>譏刺於彼隨實．不實傷切人心。由此當
<lb n="0614a02"/>招斷末摩苦。</p>
<p id="pT41p0614a0206" type="inline">論。地界何緣至隨所應
<lb n="0614a03"/>起。釋<anchor xml:id="beg0614001"/>地<anchor xml:id="end0614001"/>不能<anchor xml:id="tnote0614002"/>
<anchor xml:id="mod0614002"/>為斷末摩所以。</p>
<p id="pT41p0614a0312" type="inline">論。
<lb n="0614a04"/>有說此似外器三災。述意說也。</p>
<p id="pT41p0614a0413" type="inline">論。此斷
<lb n="0614a05"/>末摩天中非有。明<anchor xml:id="begd1e66410"/>斷<anchor xml:id="endd1e66410"/>末摩有．無處也。</p>
<lb n="0614a06"/>
<p id="pT41p0614a0601">論。然諸天子至非定當死。此明天中小衰相
<lb n="0614a07"/>也。</p>
<p id="pT41p0614a0702" type="inline">論。復有五種至必定當死。此明天中
<lb n="0614a08"/>有大衰相。正理論云。此五相現決定命終。設
<lb n="0614a09"/>遇強緣亦不轉故。非此五相諸天皆有。亦
<lb n="0614a10"/>非此五一一皆具。總集而說故言有五。如
<lb n="0614a11"/>何得知非一切有。由教．理故。教謂經言。
<lb n="0614a12"/>三十三天有時集坐善法堂上。共受法樂中
<lb n="0614a13"/>有天子福壽俱終。即天眾中不起于坐俄然
<lb n="0614a14"/>殞沒都不覺知。經說諸天五衰相現經五晝
<lb n="0614a15"/>夜然後命終。寧不覺知不起于坐。理謂衰
<lb n="0614a16"/>相皆是不善圓滿業果。非一切天皆同集
<lb n="0614a17"/>
<anchor xml:id="beg0614003"/>此<anchor xml:id="end0614003"/>不善<anchor xml:id="beg0614004"/>業<anchor xml:id="end0614004"/>故。</p>
<lb n="0614a18"/>
<p id="pT41p0614a1801">論。世尊於此至何謂三聚。<anchor xml:id="beg0614005"/>自<anchor xml:id="end0614005"/>此已下大文第
<lb n="0614a19"/>四明三聚眾生也。</p>
<p id="pT41p0614a1908" type="inline">論曰至三不定性聚。
<lb n="0614a20"/>列三聚名也。</p>
<p id="pT41p0614a2006" type="inline">論。何名正性。問。</p>
<p id="pT41p0614a2012" type="inline">論。
<lb n="0614a21"/>謂契經言至是名正性。答正性也。此無餘斷
<lb n="0614a22"/>即是有餘．無餘涅槃。即此涅槃名為<anchor xml:id="beg0614006"/>正<anchor xml:id="end0614006"/>性。
<lb n="0614a23"/>正理論云。何故唯斷說名正性。謂此永盡邪
<lb n="0614a24"/>偽法故。又體是善常。智者定愛。故世尊亦
<lb n="0614a25"/>說聖道名正性。經說趣入正性離生故。</p>
<lb n="0614a26"/>
<p id="pT41p0614a2601">論。定者謂聖至故名正定。釋正定也。此
<lb n="0614a27"/>謂得無漏斷得不越七生得涅槃故。</p>
<lb n="0614a28"/>
<p id="pT41p0614a2801">論。諸已獲得至何非正定。<anchor xml:id="fxT41p0614a02"/>問也。若以定得
<lb n="0614a29"/>涅槃名正定者。得順解脫分善定得涅槃。
<lb n="0614b01"/>何不從此名為正定唯取聖人。</p>
<p id="pT41p0614b0113" type="inline">論。彼
<lb n="0614b02"/>後或隨至不名正定。答也。此有四釋。一或後
<lb n="0614b03"/>時墮邪定故。二得涅槃時未定故。三非
<lb n="0614b04"/>如預流．極七返有等。四彼未能捨邪性故。</p>
<lb n="0614b05"/>
<p id="pT41p0614b0501">論。何名邪性。問也。</p>
<p id="pT41p0614b0508" type="inline">論。謂諸地獄至
<lb n="0614b06"/>是名邪性。答也。謂三惡趣名為邪性。正理論
<lb n="0614b07"/>云。何名邪性。謂有三種。一趣邪性。二業邪
<lb n="0614b08"/>性。三見邪性。即是惡趣．五無間業．五不正見
<lb n="0614b09"/>如次為體。</p>
<p id="pT41p0614b0905" type="inline">論。定謂無間至故名邪定。
<lb n="0614b10"/>釋邪<anchor xml:id="beg0614007"/>性<anchor xml:id="end0614007"/>也。即是定墮地獄故名邪定。</p>
<lb n="0614b11"/>
<p id="pT41p0614b1101">論。正邪定餘至可成二故。此釋第三不定
<lb n="0614b12"/>聚也。非定屬一得不定名。住增上忍．及
<lb n="0614b13"/>第一時時少不說。及未捨<anchor xml:id="beg0614008"/>見邪<anchor xml:id="end0614008"/>性故。</p>
<lb n="0614b14"/>
<anchor xml:id="tnote0614009"/>
<anchor xml:id="mod0614009"/>俱舍論疏卷第<anchor xml:id="beg0614010"/>十<anchor xml:id="end0614010"/>
<lb n="0614b15"/>
<anchor xml:id="beg0614011"/>
<p id="pT41p0614b1501" rend="margin-left:1em">霜月七日夜半點了</p>
<lb n="0614b16"/>
<p id="pT41p0614b1601" rend="margin-left:6em">闇眼彌疲燈下。</p>
<lb n="0614b17"/>
<p id="pT41p0614b1701" rend="margin-left:10em">覺樹記</p>
<lb n="0614b18"/>
<p id="pT41p0614b1801" rend="margin-left:1em">以興福寺慈恩院本一交了乘忍法師</p>
<anchor xml:id="end0614011"/>
<lb n="0614b19"/>
<lb n="0614b20"/>
<lb n="0614b21"/>
<anchor xml:id="beg0614012"/>俱舍論疏卷<anchor xml:id="end0614012"/>第十一<lb n="0614b22"/>
<lb n="0614b23"/>
<byline>沙門<anchor xml:id="beg0614013"/>法<anchor xml:id="end0614013"/>寶<anchor xml:id="beg0614014"/>撰<anchor xml:id="end0614014"/>
</byline>
<lb n="0614b24"/>
<head>分別<anchor xml:id="beg0614016"/>世<anchor xml:id="end0614016"/>品第三之四</head>
<lb n="0614b25"/>
<p id="pT41p0614b2501">論。如是已說至今當說者。此下當品大文第
<lb n="0614b26"/>二明器世間　於中有三。一述所居器。二
<lb n="0614b27"/>述能居量。三述<anchor xml:id="beg0614017"/>分<anchor xml:id="end0614017"/>齊　就明所居器中。
<lb n="0614b28"/>一別明小器。二總明大千　就別明小器
<lb n="0614b29"/>中。一明三輪。二明九山。三明八海。四明四
<lb n="0614c01"/>洲。五<anchor xml:id="beg0614018"/>黑<anchor xml:id="end0614018"/>山等。六明地獄。七明日．月。八明
<lb n="0614c02"/>天器　此下三行頌。第一明三輪。頌文可
<lb n="0614c03"/>知。</p>
<p id="pT41p0614c0302" type="inline">論曰至形量不同。此明三千大千世
<lb n="0614c04"/>界形量不同。三輪等異諸部同許。</p>
<p id="pT41p0614c0414" type="inline">論。謂
<lb n="0614c05"/>諸有情至踰繕那。明風輪廣厚也。</p>
<p id="pT41p0614c0514" type="inline">論。
<lb n="0614c06"/>如是風輪至風輪無損。明風輪堅密　大諾
<lb n="0614c07"/>健那者。是人中神名。此云露形。有大力也。</p>
<lb n="0614c08"/>
<p id="pT41p0614c0801">
<anchor xml:id="beg0614019"/>論。又<anchor xml:id="end0614019"/>諸有情至踰繕那。此明水輪厚
<lb n="0614c09"/>也　廣同金輪故此不說。</p>
<p id="pT41p0614c0910" type="inline">論。如何水
<lb n="0614c10"/>輪不傍流散。問。</p>
<p id="pT41p0614c1007" type="inline">論。有餘師說至墮於熟
<lb n="0614c11"/>
<anchor xml:id="beg0614020"/>藏<anchor xml:id="end0614020"/>。述餘師釋。</p>
<p id="pT41p0614c1106" type="inline">論。有餘部說至如篅持
<lb n="0614c12"/>穀。述異部釋。未知何部。應撿。</p>
<p id="pT41p0614c1212" type="inline">論。有情
<lb n="0614c13"/>業力至三億二萬明金輪也。及明成金已
<lb n="0614c14"/>
<anchor xml:id="beg0614021"/>後<anchor xml:id="end0614021"/>二輪厚薄。</p>
<p id="pT41p0614c1406" type="inline">論。二輪廣量至踰繕那。
<lb n="0614c15"/>此明水．金二輪廣量。准此金．水二輪與風
<lb n="0614c16"/>輪不同。風輪無數理合大千同一。<anchor xml:id="beg0614022"/>二<anchor xml:id="end0614022"/>徑十
<lb n="0614c17"/>二億等。即是<anchor xml:id="beg0614023"/>唯<anchor xml:id="end0614023"/>。一四天下也。略計八山．七
<lb n="0614c18"/>海已六十萬<anchor xml:id="beg0614024"/>餘<anchor xml:id="end0614024"/>踰繕那。更加外海．輪圍亦
<lb n="0614c19"/>有十二億。下文云十萬為<anchor xml:id="beg0614025"/>洛叉<anchor xml:id="end0614025"/>。故知十萬
<lb n="0614c20"/>為億也　有人。謂十二餘億為大千之徑。
<lb n="0614c21"/>
<anchor xml:id="beg0614026"/>全<anchor xml:id="end0614026"/>不相當。婆娑一百三十<anchor xml:id="tnote0614027"/>四三。風輪廣則無
<lb n="0614c22"/>數　又云。如是水輪<anchor xml:id="beg0614028"/>於<anchor xml:id="end0614028"/>未凝結位。深十一
<lb n="0614c23"/>億二萬踰繕那。有說廣量與風輪等。有說狹
<lb n="0614c24"/>小分百俱胝。百俱胝輪其量皆等。謂徑十二
<lb n="0614c25"/>億三千四百半。圍量三倍。謂三十六億一萬
<lb n="0614c26"/>三百五十踰繕那。有說金輪廣如水量。有師
<lb n="0614c27"/>復說少廣水輪　准此論釋。風．水之中取
<lb n="0614c28"/>其後說。水．金之內今取前師。今<anchor xml:id="beg0614029"/>詳<anchor xml:id="end0614029"/>前之二
<lb n="0614c29"/>說前說為善。既同一雨水以成水輪。於中
<lb n="0615a01"/>何要分金．水別。<anchor xml:id="beg0615001"/>又<anchor xml:id="end0615001"/>三輪相依。風輪既等大
<lb n="0615a02"/>千。水．金因何即小。</p>
<lb n="0615a03"/>
<p id="pT41p0615a0301">頌曰。已下有四行頌。第二明九山也　蘇
<lb n="0615a04"/>迷<anchor xml:id="beg0615002"/>盧<anchor xml:id="end0615002"/>者。此云妙高　踰健達羅。此云持雙。
<lb n="0615a05"/>
<anchor xml:id="beg0615003"/>此<anchor xml:id="end0615003"/>山頂上有其二道猶如車迹。山持二迹
<lb n="0615a06"/>故名持雙　伊沙馱羅。此云持軸山。峯上
<lb n="0615a07"/>聳猶如車軸故名持軸　竭地<anchor xml:id="beg0615004"/>洛<anchor xml:id="end0615004"/>迦。印度
<lb n="0615a08"/>樹名。一此山寶樹形相似故從<anchor xml:id="beg0615005"/>似<anchor xml:id="end0615005"/>為名　蘇
<lb n="0615a09"/>達梨舍<anchor xml:id="beg0615006"/>那<anchor xml:id="end0615006"/>。此云善見。莊嚴殊妙見者稱善
<lb n="0615a10"/>故名善見　頞<anchor xml:id="beg0615007"/>濕<anchor xml:id="end0615007"/>縛羯拏。此云馬耳。此山
<lb n="0615a11"/>上峯似馬耳也　毘那怛迦。此云象鼻。印
<lb n="0615a12"/>度神名。山形似彼象鼻故以名焉　尼民達
<lb n="0615a13"/>羅。此是魚名。其魚㭰尖。山峯似魚<g ref="CB01040"/>故以
<lb n="0615a14"/>為名。後之兩頌如文可知。</p>
<p id="pT41p0615a1411" type="inline">論曰至吠
<lb n="0615a15"/>琉璃色。此明九山安布處所。及能<anchor xml:id="beg0615008"/>成財<anchor xml:id="end0615008"/>寶
<lb n="0615a16"/>有不同也。</p>
<p id="pT41p0615a1605" type="inline">論。如是寶等從何而生。問
<lb n="0615a17"/>也。</p>
<p id="pT41p0615a1702" type="inline">論。亦諸有情至轉變所成。以明眾寶
<lb n="0615a18"/>所從生也。由業風力水<anchor xml:id="beg0615009"/>減<anchor xml:id="end0615009"/>寶生。非即水
<lb n="0615a19"/>體轉變成色。</p>
<p id="pT41p0615a1906" type="inline">論。數論云何執轉變義。
<lb n="0615a20"/>問。</p>
<p id="pT41p0615a2002" type="inline">論。謂執有法至有餘法滅。<anchor xml:id="beg0615010"/>答<anchor xml:id="end0615010"/>也。此
<lb n="0615a21"/>
<anchor xml:id="beg0615011"/>外<anchor xml:id="end0615011"/>道說。如金為器。改變器<anchor xml:id="beg0615012"/>時<anchor xml:id="end0615012"/>。金無生
<lb n="0615a22"/>滅。器有生滅。</p>
<p id="pT41p0615a2206" type="inline">論。如是轉變何理相違。
<lb n="0615a23"/>問違理也。</p>
<p id="pT41p0615a2305" type="inline">論。謂必無容至法滅法生。
<lb n="0615a24"/>出違理也。此意欲說<anchor xml:id="beg0615013"/>金<anchor xml:id="end0615013"/>之與器體性無
<lb n="0615a25"/>別。如何說有別法是<anchor xml:id="beg0615014"/>常<anchor xml:id="end0615014"/>。別法生滅。謂<anchor xml:id="beg0615015"/>冥<anchor xml:id="end0615015"/>
<lb n="0615a26"/>諦常。二十三諦是無常也。</p>
<p id="pT41p0615a2611" type="inline">論。誰言法外
<lb n="0615a27"/>至名為有法。外道救也。誰言實諦之外別有
<lb n="0615a28"/>二十三諦。金<anchor xml:id="beg0615016"/>外<anchor xml:id="end0615016"/>別有器也。即是實諦轉變
<lb n="0615a29"/>如金<anchor xml:id="beg0615017"/>轉<anchor xml:id="end0615017"/>變相生滅也。</p>
<p id="pT41p0615a2909" type="inline">論。此亦非理。論
<lb n="0615b01"/>主非也。</p>
<p id="pT41p0615b0104" type="inline">論。非理者何。外道問也。</p>
<lb n="0615b02"/>
<p id="pT41p0615b0201">論。即是此物至<anchor xml:id="tnote0615018"/>
<anchor xml:id="mod0615018"/>曾所未聞。論主破也。</p>
<lb n="0615b03"/>
<p id="pT41p0615b0301">論。如是變生至內海外海。此明變生眾寶
<lb n="0615b04"/>等已復有業風各別為山為海等也。</p>
<lb n="0615b05"/>
<p id="pT41p0615b0501">論。如是九山至出水量同。此明九山高廣量
<lb n="0615b06"/>也。</p>
<lb n="0615b07"/>
<p id="pT41p0615b0701">頌曰。已下有兩行頌。第三明八海也。</p>
<lb n="0615b08"/>
<p id="pT41p0615b0801">論曰至<anchor xml:id="beg0615019"/>不<anchor xml:id="end0615019"/>傷腹明內海具八功德水。</p>
<lb n="0615b09"/>
<p id="pT41p0615b0901">論。如是七海至踰繕那。明初海量也。准此
<lb n="0615b10"/>論文。妙高山方以其四面數各三倍。謂<anchor xml:id="beg0615020"/>各<anchor xml:id="end0615020"/>
<lb n="0615b11"/>成二億四萬故。</p>
<p id="pT41p0615b1107" type="inline">論。其餘六海至二萬二
<lb n="0615b12"/>千。明餘六海及鹹海量。總略計九山及八
<lb n="0615b13"/>海。一四天下徑總有一百二十萬八百七十
<lb n="0615b14"/>五踰繕那。</p>
<lb n="0615b15"/>
<p id="pT41p0615b1501">頌曰。已下有四行頌。第四明四大洲形量
<lb n="0615b16"/>也。</p>
<p id="pT41p0615b1602" type="inline">論曰至二千踰繕那。略舉四洲。竝明
<lb n="0615b17"/>南贍部洲相。</p>
<p id="pT41p0615b1706" type="inline">論。唯此洲中至能持此
<lb n="0615b18"/>故。明金剛座所在處也。</p>
<p id="pT41p0615b1810" type="inline">論。東勝身洲
<lb n="0615b19"/>至人面亦然。明餘三洲．及人面也。</p>
<p id="pT41p0615b1914" type="inline">論。
<lb n="0615b20"/>復有八中洲至羅剎婆居。明八中洲　<anchor xml:id="beg0615021"/>遮<anchor xml:id="end0615021"/>
<lb n="0615b21"/>末羅者。此云猫牛　筏羅<anchor xml:id="begd1e67196"/>遮<anchor xml:id="endd1e67196"/>末羅。此云勝
<lb n="0615b22"/>猫牛　提<anchor xml:id="beg0615022"/>訶<anchor xml:id="end0615022"/>。此云身　毘提訶者。此云勝
<lb n="0615b23"/>身　舍搋者。此云諂　嗢怛羅漫怛里拏。此
<lb n="0615b24"/>云上議　矩。拉。婆者。此云勝邊　憍拉婆
<lb n="0615b25"/>者。此云有勝邊。一說八洲皆人所住。一說
<lb n="0615b26"/>唯一羅剎婆居。婆娑一百七十二云。此八洲
<lb n="0615b27"/>中人形短<anchor xml:id="beg0615023"/>小<anchor xml:id="end0615023"/>如此方侏儒。有說七洲是人所
<lb n="0615b28"/>住。<anchor xml:id="begd1e67235"/>遮<anchor xml:id="endd1e67235"/>末羅洲唯羅剎婆居。有說此所說八即
<lb n="0615b29"/>是四大洲之異名　以一一洲皆有二異名
<lb n="0615c01"/>故。如是說者。應如初說　准此論文即二
<lb n="0615c02"/>說中前說為正。</p>
<lb n="0615c03"/>
<p id="pT41p0615c0301">頌曰。已下有一行頌。第五明黑山等。</p>
<lb n="0615c04"/>
<p id="pT41p0615c0401">論曰至以立洲號　香醉山者。此山中香氣
<lb n="0615c05"/>人嗅便醉故名香醉。一殑伽河。從東面出
<lb n="0615c06"/>遶池一匝流入東海。二信度河。從南面出
<lb n="0615c07"/>遶池一匝流入南海。三徙多河。從北面出
<lb n="0615c08"/>遶池一匝流入北海。四縛芻河。從西面出
<lb n="0615c09"/>遶池一匝流入西海。</p>
<lb n="0615c10"/>
<p id="pT41p0615c1001">論。復於何處置捺落迦。已下第六明地獄。就
<lb n="0615c11"/>中有二。初明八大地獄。二明十六增。</p>
<lb n="0615c12"/>
<p id="pT41p0615c1201">論曰至無如是事。明<anchor xml:id="beg0615024"/>處<anchor xml:id="end0615024"/>及<anchor xml:id="beg0615025"/>明<anchor xml:id="end0615025"/>無間大地獄
<lb n="0615c13"/>也。</p>
<p id="pT41p0615c1302" type="inline">論。有餘師說至而有等流。述異釋
<lb n="0615c14"/>也。順正理論有一說云。有說無隙立無間
<lb n="0615c15"/>名。雖有情少而身大故　此同婆娑一百一
<lb n="0615c16"/>十五云以諸有情造大惡業生彼地獄得
<lb n="0615c17"/>廣大身。一一身形悉皆廣大遍彼多處中無
<lb n="0615c18"/>間隙故名無間。又一百七十二有一師云。
<lb n="0615c19"/>雖亦有間假說無間。有說彼處恒受苦受
<lb n="0615c20"/>無喜樂間故<anchor xml:id="beg0615026"/>名無間<anchor xml:id="end0615026"/>　即是此論後釋
<lb n="0615c21"/>　有說眾多有情造作惡業。相續生彼滿彼處
<lb n="0615c22"/>所故名無間。評曰不應作是說。生餘地獄
<lb n="0615c23"/>多生無間者少。所以者何。以造作增長上
<lb n="0615c24"/>品身．語．<anchor xml:id="beg0615027"/>意<anchor xml:id="end0615027"/>惡業者乃生彼處。有情造作
<lb n="0615c25"/>增長上品惡業生彼處者少。造作增長中．
<lb n="0615c26"/>下品惡業生餘地獄者多。如造作增長上
<lb n="0615c27"/>品善業生有頂者少。造作增長中．下品善
<lb n="0615c28"/>生餘處者多故。應作是說。由造作增長
<lb n="0615c29"/>
<anchor xml:id="beg0615028"/>增上<anchor xml:id="end0615028"/>不善業生彼所得身形廣大。一一有
<lb n="0616a01"/>情據多處所中無間隙故名無間　此評
<lb n="0616a02"/>家義即是正理論中一師釋也。</p>
<p id="pT41p0616a0213" type="inline">論。七捺
<lb n="0616a03"/>落迦至七者等活。此則明餘七地獄也。</p>
<lb n="0616a04"/>
<p id="pT41p0616a0401">論。有說。此七在無間傍。述異說。婆娑一百七
<lb n="0616a05"/>十二云。問地獄在何處。答多分在<anchor xml:id="beg0616001"/>此<anchor xml:id="end0616001"/>贍部
<lb n="0616a06"/>洲下。云何安立。有說。從此洲下四萬踰繕
<lb n="0616a07"/>那至無間地獄底。無間地獄縱廣高下各二
<lb n="0616a08"/>萬踰繕那。次上一萬九千踰繕那中安立餘
<lb n="0616a09"/>七地獄。此七地獄一一縱廣萬踰繕那。有
<lb n="0616a10"/>說。從此洲下四萬踰繕那至無間地獄。此無
<lb n="0616a11"/>間地獄縱廣高下各二萬踰繕那。次上有三
<lb n="0616a12"/>萬五千踰繕那安立餘七地獄。一一縱廣高
<lb n="0616a13"/>下五千踰繕那。有說。無間地獄在於中央。餘
<lb n="0616a14"/>七地獄圍匝圍遶。如今聚落圍遶大城。</p>
<lb n="0616a15"/>
<p id="pT41p0616a1501">論。八捺落迦增各十六。已下第二釋十六
<lb n="0616a16"/>增。先引經中二行頌證。後<anchor xml:id="beg0616002"/>牒<anchor xml:id="end0616002"/>釋也。</p>
<p id="pT41p0616a1614" type="inline">論。
<lb n="0616a17"/>故薄伽梵至猛火恒洞然。引經證有十六
<lb n="0616a18"/>增也。</p>
<p id="pT41p0616a1803" type="inline">論。十六增者至各有四所。先標
<lb n="0616a19"/>數處。</p>
<p id="pT41p0616a1903" type="inline">論。煻煨增至平復如本。釋第一
<lb n="0616a20"/>也。</p>
<p id="pT41p0616a2002" type="inline">論。二屍糞增至𠯗食其髓。釋第二
<lb n="0616a21"/>也。</p>
<p id="pT41p0616a2102" type="inline">論。三鉾刃增至復有三種。此開第三
<lb n="0616a22"/>以為三也。</p>
<p id="pT41p0616a2205" type="inline">論。一刀刃路至平復如本。釋
<lb n="0616a23"/>第一也。</p>
<p id="pT41p0616a2304" type="inline">論。二釰葉林至齟掣食之。釋第
<lb n="0616a24"/>二也。</p>
<p id="pT41p0616a2403" type="inline">論。三鐵剌林至故一增攝。此釋第
<lb n="0616a25"/>三竝總結也。</p>
<p id="pT41p0616a2506" type="inline">論。四烈河增至故言皆十
<lb n="0616a26"/>六。釋第四增竝總結也。</p>
<p id="pT41p0616a2610" type="inline">論。此是增上
<lb n="0616a27"/>至重遭害故。釋<anchor xml:id="beg0616003"/>增<anchor xml:id="end0616003"/>名也。以本地獄適被害
<lb n="0616a28"/>已重遭害故。故名增上被刑害所。</p>
<p id="pT41p0616a2814" type="inline">論。
<lb n="0616a29"/>有說有情至故說為增。述異釋也。前以苦
<lb n="0616b01"/>重增上故名增。後釋<anchor xml:id="beg0616004"/>以<anchor xml:id="end0616004"/>數受苦故名增。
<lb n="0616b02"/>評其論意。只是兩釋。不是三解。<anchor xml:id="beg0616005"/>有人謂是
<lb n="0616b03"/>三解<anchor xml:id="end0616005"/>誤也。正理論云。此十六中受苦增劇
<lb n="0616b04"/>過本地獄故說為增。或於此中受種種苦。
<lb n="0616b05"/>苦具多<anchor xml:id="beg0616006"/>類<anchor xml:id="end0616006"/>故說為增。</p>
<p id="pT41p0616b0509" type="inline">論。今於此中至
<lb n="0616b06"/>是有情不。自此已下明地獄卒是有情不。問
<lb n="0616b07"/>也。</p>
<p id="pT41p0616b0702" type="inline">論。有說非情。答。</p>
<p id="pT41p0616b0708" type="inline">
<anchor xml:id="tnote0616007"/>如論如何動作。問。</p>
<lb n="0616b08"/>
<p id="pT41p0616b0801">論。有情業力如成劫風。答。</p>
<p id="pT41p0616b0811" type="inline">論。若爾
<lb n="0616b09"/>云何至死作琰魔<anchor xml:id="beg0616008"/>卒<anchor xml:id="end0616008"/>。難。</p>
<p id="pT41p0616b0910" type="inline">論。琰魔王使至
<lb n="0616b10"/>非實有情。此通難也。</p>
<p id="pT41p0616b1009" type="inline">論。有說有情。述
<lb n="0616b11"/>異說。</p>
<p id="pT41p0616b1103" type="inline">論。若爾此惡業何處受異熟。問。</p>
<lb n="0616b12"/>
<p id="pT41p0616b1201">論。即地獄中至此何理遮。答。</p>
<p id="pT41p0616b1212" type="inline">論。若
<lb n="0616b13"/>爾何緣火不燒彼。難也。</p>
<p id="pT41p0616b1310" type="inline">論。此定由業力
<lb n="0616b14"/>至故不彼燒。釋。於中有兩釋。如文可解。正
<lb n="0616b15"/>理論云。無間．大熱．及炎熱三。於中皆無獄
<lb n="0616b16"/>卒防守。大叫．號叫．及眾合三少有獄卒。琰
<lb n="0616b17"/>魔王使時時往來巡撿彼故。其餘皆為獄卒
<lb n="0616b18"/>防守。有情無情異類獄卒防守治罰罪有情
<lb n="0616b19"/>故。</p>
<p id="pT41p0616b1902" type="inline">論。熱捺落迦至其八者何。已下釋
<lb n="0616b20"/>　八寒地獄。<anchor xml:id="beg0616009"/>先<anchor xml:id="end0616009"/>即列名。後明處也。</p>
<p id="pT41p0616b2013" type="inline">論。一
<lb n="0616b21"/>頞部陀至摩訶鉢特摩。頞部陀者。此云皰。
<lb n="0616b22"/>嚴寒逼身生其皰也　尼剌部陀。此云皰
<lb n="0616b23"/>裂。嚴寒<anchor xml:id="beg0616010"/>過前<anchor xml:id="end0616010"/>身皰裂也。已上從身皰及皰
<lb n="0616b24"/>裂得名　頞哳吒。是忍寒聲。寒增故口不
<lb n="0616b25"/>得開。但得動舌作哳吒聲。</p>
<p id="pT41p0616b2511" type="inline">臛臛婆者。
<lb n="0616b26"/>寒轉增故舌不得動。但得作臛臛聲　虎
<lb n="0616b27"/>虎婆者。寒增故不得開口。但得作虎虎聲
<lb n="0616b28"/>　嗢鉢羅者。此云青蓮花。寒轉增故身色變
<lb n="0616b29"/>青如青蓮花　鉢特摩者。此云赤蓮花。寒
<lb n="0616c01"/>增故其身拆裂如赤蓮花　摩訶鉢特摩。此
<lb n="0616c02"/>云大赤蓮花。寒轉<anchor xml:id="beg0616011"/>增<anchor xml:id="end0616011"/>故其身拆裂如大赤
<lb n="0616c03"/>蓮花。已上列名。</p>
<p id="pT41p0616c0307" type="inline">論。此中有情至以立其
<lb n="0616c04"/>名。釋立<anchor xml:id="beg0616012"/>名<anchor xml:id="end0616012"/>所以。前二．後三隨身變立名。
<lb n="0616c05"/>第三．四．五從聲變立名也。</p>
<p id="pT41p0616c0511" type="inline">論。此八竝
<lb n="0616c06"/>居至大地獄傍。此明處也。</p>
<p id="pT41p0616c0611" type="inline">論。此贍部洲
<lb n="0616c07"/>至無間等耶。難。</p>
<p id="pT41p0616c0707" type="inline">論。洲如穀聚至漸陿漸
<lb n="0616c08"/>深。答。</p>
<p id="pT41p0616c0803" type="inline">論。如上所論至增上業感。總述
<lb n="0616c09"/>前地獄處是增上共業果也。</p>
<p id="pT41p0616c0912" type="inline">論。餘孤地
<lb n="0616c10"/>獄至空及餘<anchor xml:id="beg0616013"/>處<anchor xml:id="end0616013"/>。明孤地獄各別業招處所
<lb n="0616c11"/>不定。</p>
<p id="pT41p0616c1103" type="inline">論。諸地獄器至支派不定。總結
<lb n="0616c12"/>地獄處也。</p>
<p id="pT41p0616c1205" type="inline">論。傍生住處至後流餘處。述
<lb n="0616c13"/>傍生處。</p>
<p id="pT41p0616c1304" type="inline">論。諸鬼本處至廣說如經。述鬼
<lb n="0616c14"/>住處竝貧富異。正理論云。此贍部洲南邊直
<lb n="0616c15"/>下深過五百踰繕那量有琰魔王都。縱廣量
<lb n="0616c16"/>亦爾　有人云。以此文證明知金剛座近
<lb n="0616c17"/>北。諸地獄等在王都下稍近南邊不相妨
<lb n="0616c18"/>也　今詳此釋事恐不然。無間地獄廣二萬
<lb n="0616c19"/>踰繕那。於四門外有十六增。或說七地獄
<lb n="0616c20"/>遶無間獄。其傍復有寒<anchor xml:id="beg0616014"/>地<anchor xml:id="end0616014"/>獄處。縱少近南
<lb n="0616c21"/>亦侵金剛座下。今現人趣居處與鬼趣宅舍
<lb n="0616c22"/>不相障礙。故知地獄鬼趣與金剛座不相
<lb n="0616c23"/>
<anchor xml:id="beg0616015"/>妨<anchor xml:id="end0616015"/>也。若不爾者。鬼<anchor xml:id="beg0616016"/>趣<anchor xml:id="end0616016"/>等處豈無土石等
<lb n="0616c24"/>
<anchor xml:id="beg0616017"/>耶<anchor xml:id="end0616017"/>。</p>
<lb n="0616c25"/>
<p id="pT41p0616c2501">論。日月所居量等義者。自此已下有三行
<lb n="0616c26"/>頌。第七明日．月處量。</p>
<p id="pT41p0616c2609" type="inline">論曰至令不停
<lb n="0616c27"/>墜。明日．月等所依處也。</p>
<p id="pT41p0616c2710" type="inline">論。彼所住去
<lb n="0616c28"/>此至妙高山半。述高<anchor xml:id="beg0616018"/>下<anchor xml:id="end0616018"/>也。</p>
<p id="pT41p0616c2811" type="inline">論。日月徑
<lb n="0616c29"/>量至十六踰繕那。述大小也。</p>
<p id="pT41p0616c2912" type="inline">論。日輪
<lb n="0617a01"/>下面至為益為損。述體用也。因生長者為
<lb n="0617a02"/>益。因衰落者為損。</p>
<p id="pT41p0617a0208" type="inline">論。唯一日月至餘
<lb n="0617a03"/>例應知。述用廣狹　北洲夜半東洲日沒南
<lb n="0617a04"/>洲日中西洲日出者。此據一時而論。非全
<lb n="0617a05"/>盡理。若不爾者。北洲夜半南洲日中。理且
<lb n="0617a06"/>可然。東洲日沒當妙高山東南角。南洲日中
<lb n="0617a07"/>當妙高山正南。西方日出當妙高山西南。豈
<lb n="0617a08"/>全定也。</p>
<p id="pT41p0617a0804" type="inline">論。日行此洲至<anchor xml:id="beg0617001"/>晝<anchor xml:id="end0617001"/>即漸增。述
<lb n="0617a09"/>日夜增減。汎言夜增晝增夜減晝減有其兩
<lb n="0617a10"/>義　一夜短其晝已去晝增。晝短其夜已去
<lb n="0617a11"/>名夜增。若取此義。即秋分已後是夜增。春
<lb n="0617a12"/>分已去名晝增。二起此時已去夜漸進長
<lb n="0617a13"/>即第二日長第一日等名夜增。晝增翻此。
<lb n="0617a14"/>若依此義即夏至日已去名夜增。冬至日已
<lb n="0617a15"/>去名晝增也　問此論所明增減為是何者
<lb n="0617a16"/>　答准論<anchor xml:id="beg0617002"/>云<anchor xml:id="end0617002"/>。日行此洲向南向北。如其
<lb n="0617a17"/>次第夜增晝增。即夏至已後至冬至日夜
<lb n="0617a18"/>增。冬至日已後至夏至日晝增。婆娑一百三
<lb n="0617a19"/>十六云。然晝與夜增減相違。雖各二時而
<lb n="0617a20"/>
<anchor xml:id="beg0617003"/>無<anchor xml:id="end0617003"/>四<anchor xml:id="beg0617004"/>位<anchor xml:id="end0617004"/>。晝夜增減各一臘縛。則各一牟呼
<lb n="0617a21"/>栗多。三十牟呼栗多成一晝夜。於中晝夜多
<lb n="0617a22"/>少四類不同。增位極長不過十八。減位極
<lb n="0617a23"/>短唯有十二。晝夜停位各有十五。謂羯栗底
<lb n="0617a24"/>迦月白半第八日。晝夜各有十五牟呼栗多。
<lb n="0617a25"/>從此已後晝減夜增　釋曰。西方以黑月為
<lb n="0617a26"/>先。白月為後。羯栗底迦是此方八月。若以
<lb n="0617a27"/>此方七月十六日為月初。白半即當此方八
<lb n="0617a28"/>月八日。<anchor xml:id="beg0617005"/>若<anchor xml:id="end0617005"/>以此方八月十六日為月初。白
<lb n="0617a29"/>半即當此方九月八日。晝夜停時當此方八
<lb n="0617b01"/>月十五日。以八日後晝減．夜增故。亦<anchor xml:id="beg0617006"/>即<anchor xml:id="end0617006"/>是
<lb n="0617b02"/>節氣月日。非是<anchor xml:id="beg0617007"/>月<anchor xml:id="end0617007"/>生．<anchor xml:id="beg0617008"/>月盡<anchor xml:id="end0617008"/>月日。此月生．
<lb n="0617b03"/>月<anchor xml:id="beg0617009"/>盡<anchor xml:id="end0617009"/>晝夜增減不定故。若以此方八月八
<lb n="0617b04"/>日晝夜停。西方節氣<anchor xml:id="beg0617010"/>先<anchor xml:id="end0617010"/>於此方<anchor xml:id="beg0617011"/>七日。若
<lb n="0617b05"/>以此方九月八日晝夜停。西方節氣晚於此
<lb n="0617b06"/>方<anchor xml:id="end0617011"/>二十三日。准輪圍山徑一百二十萬八百
<lb n="0617b07"/>七十五踰繕那略計西洲。南洲。相去三十萬
<lb n="0617b08"/>踰繕那。南洲節氣不同計有九十日異。此國
<lb n="0617b09"/>去彼國無四五萬里。節氣七日不同是即不
<lb n="0617b10"/>違。若二十三日不同理即<anchor xml:id="beg0617012"/>令隔<anchor xml:id="end0617012"/>。應以七月
<lb n="0617b11"/>十六日為羯栗底迦月。為月初定　又婆
<lb n="0617b12"/>娑云。至末伽始羅月白半第八日。夜有十六
<lb n="0617b13"/>牟<anchor xml:id="beg0617013"/>呼<anchor xml:id="end0617013"/>栗多晝十四。至報沙月白半第八日。
<lb n="0617b14"/>夜有十七晝十三。至<anchor xml:id="beg0617014"/>摩迦<anchor xml:id="end0617014"/>月白半第八日。
<lb n="0617b15"/>夜有十八晝十二。從此已後夜減晝增各一
<lb n="0617b16"/>臘縛。至頗勒窶那月白半第八日。夜有十七
<lb n="0617b17"/>晝<anchor xml:id="beg0617015"/>有<anchor xml:id="end0617015"/>十三。至制怛羅月白半第八日。夜有
<lb n="0617b18"/>十六晝有十<anchor xml:id="beg0617016"/>四<anchor xml:id="end0617016"/>。至吠舍佉月白半第八日。
<lb n="0617b19"/>
(此當此方二月八日。<anchor xml:id="beg0617017"/>亦云<anchor xml:id="end0617017"/>從此已後夜減晝增)
晝夜各十五。從此以後
<lb n="0617b20"/>夜減晝增各一臘縛。至誓瑟搋月白半第八
<lb n="0617b21"/>日。夜有十四晝有十六。至阿沙荼月白半
<lb n="0617b22"/>第八日。夜有十三晝有十七。至室羅筏拏
<lb n="0617b23"/>月白半第八日
(此當此方五月八日)
夜有十二晝十八。從
<lb n="0617b24"/>此已後晝減夜增各一臘縛。至婆達羅鉢陀
<lb n="0617b25"/>月白半第八日。夜有十三晝十七。至<anchor xml:id="beg0617018"/>阿濕
<lb n="0617b26"/>縛庾闍月<anchor xml:id="end0617018"/>白半第八日。夜有十四晝十六。如
<lb n="0617b27"/>是復至羯栗底迦月白半第八日
(當此方八月八日。西方八
<lb n="0617b28"/>月二十三日)
晝夜停等。是名略說時之分齊　准
<lb n="0617b29"/>上論文。日向北六月夜減。向南六月夜增。
<lb n="0617c01"/>然標晝．夜增．減言於四處<anchor xml:id="beg0617019"/>至<anchor xml:id="end0617019"/>羯栗底迦
<lb n="0617c02"/>月白半第八。晝夜各十五牟呼栗多。此後<anchor xml:id="beg0617020"/>復<anchor xml:id="end0617020"/>
<lb n="0617c03"/>云從此已後晝<anchor xml:id="beg0617021"/>減<anchor xml:id="end0617021"/>夜增<anchor xml:id="beg0617022"/>
(此當此方八月九日。西方八月二十四日)
<lb n="0617c04"/>至摩迦月白半第八日夜十八晝十二牟呼
<lb n="0617c05"/>栗多
(當此方十一月)
是夜極長。於此已後亦言從此
<lb n="0617c06"/>已後夜減晝增。至吠舍佉月白半第八日晝．
<lb n="0617c07"/>夜．各十五牟呼栗多。此後亦云從此已後
<lb n="0617c08"/>夜減晝增<anchor xml:id="end0617022"/>
(當此方二月九日)
至<anchor xml:id="beg0617023"/>室<anchor xml:id="end0617023"/>羅筏拏月白半第八
<lb n="0617c09"/>日。夜有十二晝十八
(此當此方五月八日。西方五月<anchor xml:id="beg0617024"/>二<anchor xml:id="end0617024"/>十三日)
此後
<lb n="0617c10"/>亦云從此已後晝減夜增。當九日也　此
<lb n="0617c11"/>論云。日行此洲路有差別故令晝夜有減有
<lb n="0617c12"/>增者。當婆沙云然晝與夜增減相違雖各
<lb n="0617c13"/>二時而無四位　論云從雨際第二月後
<lb n="0617c14"/>半第九日夜漸增。此說五月九日．八月九
<lb n="0617c15"/>日。皆悉不違婆<anchor xml:id="beg0617025"/>沙<anchor xml:id="end0617025"/>所說。於此<anchor xml:id="beg0617026"/>雨際<anchor xml:id="end0617026"/>第八
<lb n="0617c16"/>日後。皆言從此後晝減夜增故。<anchor xml:id="fxT41p0617c01"/>准此論
<lb n="0617c17"/>文。五月九日婆<anchor xml:id="begd1e68184"/>沙<anchor xml:id="endd1e68184"/>云白半。此論云後<anchor xml:id="beg0617027"/>半<anchor xml:id="end0617027"/>。
<lb n="0617c18"/>故知第二月初即是四月十六日。第一月初
<lb n="0617c19"/>即是三月十六日　論云從寒際第四月後
<lb n="0617c20"/>半第九日夜漸減。此說十一月九日．二月九
<lb n="0617c21"/>日。皆悉不違婆<anchor xml:id="begd1e68206"/>沙<anchor xml:id="endd1e68206"/>所說。於此兩月第八日
<lb n="0617c22"/>後皆言從此後夜<anchor xml:id="beg0617028"/>減<anchor xml:id="end0617028"/>晝增故。<anchor xml:id="fxT41p0617c04"/>准此論文。
<lb n="0617c23"/>日向南夜增晝減。故云後半婆娑云白半。
<lb n="0617c24"/>故知是此方十一月九日夜極長也。若<anchor xml:id="beg0617029"/>以<anchor xml:id="end0617029"/>五
<lb n="0617c25"/>月為雨際第二月即此方四月十六日為雨
<lb n="0617c26"/>際第二月初。與四分律不同。四分律以四
<lb n="0617c27"/>月十六日<anchor xml:id="beg0617030"/>為<anchor xml:id="end0617030"/>雨際第一月故。若以八月
<lb n="0617c28"/>為雨際第二月。即此方<anchor xml:id="beg0617031"/>六<anchor xml:id="end0617031"/>月十六日為<anchor xml:id="beg0617032"/>雨<anchor xml:id="end0617032"/>
<lb n="0617c29"/>際<anchor xml:id="beg0617033"/>第一月初。若以十一月為寒際第四月。
<lb n="0618a01"/>即此方七月十六日為寒際<anchor xml:id="end0617033"/>之初。與四分律
<lb n="0618a02"/>不同。若以二月為寒際第四月。即十月十
<lb n="0618a03"/>六日為寒際初。皆不違婆沙文也。然取順
<lb n="0618a04"/>此方時。應以六月十六日為雨際之初。此
<lb n="0618a05"/>方立秋已去多雨故。唐三藏以三月十六日
<lb n="0618a06"/>為雨際之初。取五月九日夜增。亦不違婆
<lb n="0618a07"/>沙　然太法師釋以六月十六日是雨際之
<lb n="0618a08"/>初者。取八月後半第九日夜增。亦不違婆
<lb n="0618a09"/>沙。依四分律等。以四月十六日為雨際之
<lb n="0618a10"/>初。此是譯家誤。以此方五月十六日為雨
<lb n="0618a11"/>際第二月初。以此方六月前十五日。為五月
<lb n="0618a12"/>白半第八日也。亦可通云。毘婆沙是迦濕彌
<lb n="0618a13"/>羅國。四分律非有部宗。是其別國。寒．熱不
<lb n="0618a14"/>同兩月有異。故不同也。西域記云。有國亦
<lb n="0618a15"/>以十二月為雨際。彼國冬多雨故。其婆沙
<lb n="0618a16"/>五月．八<anchor xml:id="beg0618001"/>月<anchor xml:id="end0618001"/>白半第九日皆說夜增。俱舍但
<lb n="0618a17"/>說日行向南夜增。即是婆沙五月白半第九
<lb n="0618a18"/>日也　今釋俱舍雨際第二月白半第九日。
<lb n="0618a19"/>即是此方五月<anchor xml:id="beg0618002"/>第<anchor xml:id="end0618002"/>九日為定。然婆沙皆說
<lb n="0618a20"/>白半第八日晝夜增．減。此方皆十五日為冬
<lb n="0618a21"/>至．夏至<anchor xml:id="beg0618003"/>日<anchor xml:id="end0618003"/>。春分．秋分者竝是節氣日月也。
<lb n="0618a22"/>所以不同<anchor xml:id="beg0618004"/>也<anchor xml:id="end0618004"/>。節氣從西向東也。以日從西
<lb n="0618a23"/>向東故南方夏。西方秋。北方冬。東方春。南
<lb n="0618a24"/>方夜極短。<anchor xml:id="beg0618005"/>北方夜極長<anchor xml:id="end0618005"/>。東．西方晝．夜停。</p>
<lb n="0618a25"/>
<p id="pT41p0618a2501">論晝夜增時一晝夜增幾。問也。</p>
<p id="pT41p0618a2513" type="inline">論。增
<lb n="0618a26"/>一臘縛晝夜減亦然。答也。三十臘縛為<anchor xml:id="beg0618006"/>一<anchor xml:id="end0618006"/>
<lb n="0618a27"/>須臾。一百八十日增至極長。一百八十日計
<lb n="0618a28"/>當六須臾。一百八十日減當六須臾。</p>
<lb n="0618a29"/>
<p id="pT41p0618a2901">論。日行此洲至夜增晝<anchor xml:id="beg0618007"/>增<anchor xml:id="end0618007"/>。此明日行增減
<lb n="0618b01"/>義也。</p>
<p id="pT41p0618b0103" type="inline">論。何故月輪至見有缺耶。<anchor xml:id="beg0618008"/>問<anchor xml:id="end0618008"/>。</p>
<lb n="0618b02"/>
<p id="pT41p0618b0201">論。世施設中至見不圓滿。准此似月下
<lb n="0618b03"/>日高。此發影覆其<anchor xml:id="beg0618009"/>自<anchor xml:id="end0618009"/>面故。</p>
<p id="pT41p0618b0311" type="inline">論。先舊師
<lb n="0618b04"/>釋至現有圓缺。述經部先舊師釋也。</p>
<lb n="0618b05"/>
<p id="pT41p0618b0501">論。日等宮殿何有情居。問。</p>
<p id="pT41p0618b0511" type="inline">論。四大天王
<lb n="0618b06"/>所部天眾。答。</p>
<p id="pT41p0618b0606" type="inline">論。是諸天眾唯住此耶。
<lb n="0618b07"/>問。</p>
<p id="pT41p0618b0702" type="inline">論。若空居天至諸層級<anchor xml:id="beg0618010"/>等<anchor xml:id="end0618010"/>。答也。</p>
<lb n="0618b08"/>
<p id="pT41p0618b0801">論。有幾層級其量云何。<anchor xml:id="beg0618011"/>已<anchor xml:id="end0618011"/>下第八明天
<lb n="0618b09"/>器。就中有三。一明大王眾天。二明<anchor xml:id="beg0618012"/>三<anchor xml:id="end0618012"/>十三
<lb n="0618b10"/>天。三明餘色天。此<anchor xml:id="beg0618013"/>下<anchor xml:id="end0618013"/>兩頌第一明四<anchor xml:id="beg0618014"/>大<anchor xml:id="end0618014"/>王
<lb n="0618b11"/>眾天　就中有三問也。</p>
<p id="pT41p0618b1109" type="inline">論曰至八四
<lb n="0618b12"/>二千。明四層級量也。</p>
<p id="pT41p0618b1209" type="inline">論。有<anchor xml:id="beg0618015"/>藥叉<anchor xml:id="end0618015"/>神至
<lb n="0618b13"/>共所居止。明四層級所依天<anchor xml:id="beg0618016"/>別<anchor xml:id="end0618016"/>。</p>
<p id="pT41p0618b1313" type="inline">論。故
<lb n="0618b14"/>經依此說四大王眾天。引經釋<anchor xml:id="begd1e68529"/>名<anchor xml:id="endd1e68529"/>。以所部
<lb n="0618b15"/>領天非一類故名眾也。</p>
<p id="pT41p0618b1510" type="inline">論。如妙高山
<lb n="0618b16"/>至所部<anchor xml:id="beg0618017"/>封<anchor xml:id="end0618017"/>邑。此明七<anchor xml:id="beg0618018"/>金<anchor xml:id="end0618018"/>山上天也。</p>
<lb n="0618b17"/>
<p id="pT41p0618b1701">論。是名依地至此天最廣。結第一天竝明
<lb n="0618b18"/>廣也。</p>
<lb n="0618b19"/>
<p id="pT41p0618b1901">論。三十三天住在何處。此<anchor xml:id="begd1e68569"/>下<anchor xml:id="endd1e68569"/>四頌第二明
<lb n="0618b20"/>三十三天。</p>
<p id="pT41p0618b2005" type="inline">論曰至各唯二萬。明山頂
<lb n="0618b21"/>量。就中二說。一云上下量等。中腰細也。一
<lb n="0618b22"/>云下廣上<anchor xml:id="beg0618019"/>狹<anchor xml:id="end0618019"/>
<anchor xml:id="fxT41p0618b03"/>准頌八萬即通兩釋。或徑或
<lb n="0618b23"/>周。<anchor xml:id="beg0618020"/>然<anchor xml:id="end0618020"/>以山徑八萬為正。</p>
<p id="pT41p0618b2310" type="inline">論。山頂四角
<lb n="0618b24"/>至守護諸天。明山四峯量及住神也。</p>
<lb n="0618b25"/>
<p id="pT41p0618b2501">論。於山頂中至所都大城。此明善見宮量及
<lb n="0618b26"/>嚴飾也。</p>
<p id="pT41p0618b2604" type="inline">論。於其城中至諸可愛事。此
<lb n="0618b27"/>明所都大城中殊勝殿量．及嚴飾也。</p>
<p id="pT41p0618b2715" type="inline">論。
<lb n="0618b28"/>城外四面至莊嚴大城。此明城外四<anchor xml:id="beg0618021"/>苑<anchor xml:id="end0618021"/>遊戲
<lb n="0618b29"/>處也。</p>
<p id="pT41p0618b2903" type="inline">論。四<anchor xml:id="begd1e68640"/>苑<anchor xml:id="endd1e68640"/>四邊至角勝歡娛。此明
<lb n="0618c01"/>
<anchor xml:id="begd1e68649"/>苑<anchor xml:id="endd1e68649"/>外勝地遊戲處也。</p>
<p id="pT41p0618c0109" type="inline">論。城外東北至
<lb n="0618c02"/>猶遍五十明圓生樹形量．妙香。</p>
<p id="pT41p0618c0213" type="inline">論。順
<lb n="0618c03"/>風可爾云何逆熏。問。</p>
<p id="pT41p0618c0309" type="inline">論。有餘師言至故
<lb n="0618c04"/>說逆熏。述異說。此師不許有逆風熏。</p>
<lb n="0618c05"/>
<p id="pT41p0618c0501">論。理實圓生至如順風熏。述正義。此香力勝
<lb n="0618c06"/>而能逆風起於香也。由逆風故近處而滅
<lb n="0618c07"/>不同順風。</p>
<p id="pT41p0618c0705" type="inline">論。如是花香至別生香氣。
<lb n="0618c08"/>問。</p>
<p id="pT41p0618c0802" type="inline">論。此義無定至俱許無失。答也。</p>
<lb n="0618c09"/>
<p id="pT41p0618c0901">論。若爾何故至遍諸方。引頌難。</p>
<p id="pT41p0618c0913" type="inline">論。據人
<lb n="0618c10"/>間香至無如是能。通也。</p>
<p id="pT41p0618c1010" type="inline">論。化地部說至
<lb n="0618c11"/>唯遍五十。述異部計。</p>
<p id="pT41p0618c1109" type="inline">論。外西南角至
<lb n="0618c12"/>不如法事。<anchor xml:id="beg0618022"/>述<anchor xml:id="end0618022"/>善法堂。</p>
<lb n="0618c13"/>
<p id="pT41p0618c1301">論。如是已辨三十三天。已下半行頌第三明
<lb n="0618c14"/>餘有色天住器。</p>
<p id="pT41p0618c1407" type="inline">論曰至皆依外器。釋頌
<lb n="0618c15"/>可知。</p>
<lb n="0618c16"/>
<p id="pT41p0618c1601">論。如是所說諸天眾中。已下便明諸天諸事
<lb n="0618c17"/>　就中有五。一明欲時。二初生身量。三明
<lb n="0618c18"/>欲等生別。四明居器近遠。五明下見上不。
<lb n="0618c19"/>此下半頌第一明欲時<anchor xml:id="beg0618023"/>也<anchor xml:id="end0618023"/>。</p>
<p id="pT41p0618c1911" type="inline">論曰至故
<lb n="0618c20"/>使之然。釋頌文。就中二說。如文可解。</p>
<lb n="0618c21"/>
<p id="pT41p0618c2101">論。隨彼諸天至所生男女。明天男．女。雖是
<lb n="0618c22"/>化生即於彼天膝上生者。即是彼天男．女。
<lb n="0618c23"/>女天為母。男天為父。</p>
<p id="pT41p0618c2309" type="inline">論。初生天眾身
<lb n="0618c24"/>量云何。已下半頌第二明初生量。</p>
<p id="pT41p0618c2414" type="inline">論曰
<lb n="0618c25"/>至具妙衣服。釋頌文也。</p>
<p id="pT41p0618c2510" type="inline">論。一切天眾
<lb n="0618c26"/>至同中印度。明語同也。</p>
<lb n="0618c27"/>
<p id="pT41p0618c2701">論。欲樂生別云何應知。已下半頌第三明欲
<lb n="0618c28"/>等生別。</p>
<p id="pT41p0618c2804" type="inline">論曰至及下四天。欲生三中明
<lb n="0618c29"/>第一也。</p>
<p id="pT41p0618c2904" type="inline">論。有諸有情至樂變化天。欲生
<lb n="0619a01"/>三中明第二也。</p>
<p id="pT41p0619a0107" type="inline">
<anchor xml:id="beg0619001"/>論。有諸有情至他化
<lb n="0619a02"/>自在天。欲生三中明第三也<anchor xml:id="end0619001"/>。</p>
<p id="pT41p0619a0212" type="inline">論。依受
<lb n="0619a03"/>如生至差別三種。釋分三所以　如生等
<lb n="0619a04"/>者。稱生等境自在受也。婆沙一百七十三
<lb n="0619a05"/>云。問何故人．及前四天眾合立欲生。後二天
<lb n="0619a06"/>眾各別建立。答人．及前四天煩惱麁。後二天
<lb n="0619a07"/>煩惱細　有說。人．及<anchor xml:id="beg0619002"/>前<anchor xml:id="end0619002"/>四天同樂受用自
<lb n="0619a08"/>然生境故合立一。第五．<anchor xml:id="beg0619003"/>第六<anchor xml:id="end0619003"/>天眾獨樂受
<lb n="0619a09"/>用自<anchor xml:id="beg0619004"/>化他<anchor xml:id="end0619004"/>境。故各立一。</p>
<p id="pT41p0619a0910" type="inline">論。樂生三者
<lb n="0619a10"/>至故名樂生。此釋樂生三天別。下三靜慮各
<lb n="0619a11"/>有三<anchor xml:id="beg0619005"/>天<anchor xml:id="end0619005"/>故成九處。初定離生喜樂。二定定
<lb n="0619a12"/>生喜樂。三定離下喜樂。乃至長時受樂。第四
<lb n="0619a13"/>禪已上無樂受故<anchor xml:id="beg0619006"/>不<anchor xml:id="end0619006"/>名樂生。</p>
<p id="pT41p0619a1312" type="inline">論。生
<lb n="0619a14"/>靜慮中間至亦號樂生天。論主難<anchor xml:id="beg0619007"/>殺<anchor xml:id="end0619007"/>也。正
<lb n="0619a15"/>理論云。大梵既有喜樂現行名樂生天亦
<lb n="0619a16"/>無有失。</p>
<lb n="0619a17"/>
<p id="pT41p0619a1701">論。所說諸天二十二處。已下半頌第四明居
<lb n="0619a18"/>器近．遠。</p>
<p id="pT41p0619a1804" type="inline">論曰至去下海等。釋頌文中
<lb n="0619a19"/>如文可解。</p>
<p id="pT41p0619a1905" type="inline">論。從此向上至得究竟名。
<lb n="0619a20"/>此二師釋色究竟名。如文可解。</p>
<lb n="0619a21"/>
<p id="pT41p0619a2101">論。於下處生<anchor xml:id="beg0619008"/>勝<anchor xml:id="end0619008"/>見上不。下半頌第五明下
<lb n="0619a22"/>見<anchor xml:id="beg0619009"/>上<anchor xml:id="end0619009"/>。</p>
<p id="pT41p0619a2203" type="inline">論曰至下見上天。明下天眼
<lb n="0619a23"/>
<anchor xml:id="beg0619010"/>見<anchor xml:id="end0619010"/>上天。以同一地．一繫縛故。</p>
<p id="pT41p0619a2312" type="inline">論。然
<lb n="0619a24"/>下眼不能至要作下地化。明下地眼不能得
<lb n="0619a25"/>見上界地色。及身不觸異地觸。以別地繫
<lb n="0619a26"/>麁細異故。若上地身。下地<anchor xml:id="beg0619011"/>下<anchor xml:id="end0619011"/>
<anchor xml:id="tnote0619012"/>地色。不能為
<lb n="0619a27"/>
<anchor xml:id="beg0619013"/>礙<anchor xml:id="end0619013"/>故作化也。</p>
<p id="pT41p0619a2706" type="inline">論。有餘<anchor xml:id="beg0619014"/>部<anchor xml:id="end0619014"/>說至下見上
<lb n="0619a28"/>天。述異<anchor xml:id="beg0619015"/>部<anchor xml:id="end0619015"/>中大眾部計。</p>
<p id="pT41p0619a2810" type="inline">論。夜摩等
<lb n="0619a29"/>天宮依處量有幾。問<anchor xml:id="beg0619016"/>已<anchor xml:id="end0619016"/>上天所居宮地量大
<lb n="0619b01"/>小。</p>
<p id="pT41p0619b0102" type="inline">論。有餘師說至量無邊際。欲界<anchor xml:id="beg0619017"/>四<anchor xml:id="end0619017"/>
<lb n="0619b02"/>天有其兩釋。初靜慮天有其<anchor xml:id="tnote0619018"/>三二釋。如文
<lb n="0619b03"/>可解。</p>
<lb n="0619b04"/>
<p id="pT41p0619b0401">論。齊何量說小中大千。已下兩<anchor xml:id="beg0619019"/>行<anchor xml:id="end0619019"/>頌第二
<lb n="0619b05"/>明小．中．大千數也。</p>
<p id="pT41p0619b0508" type="inline">論曰至後當廣辨。
<lb n="0619b06"/>釋頌文。如文可解。</p>
<lb n="0619b07"/>
<p id="pT41p0619b0701">論。如外器量別至身量亦別<anchor xml:id="beg0619020"/>耶<anchor xml:id="end0619020"/>。已下兩行半
<lb n="0619b08"/>頌大文第二明能居量　就中有二。一明
<lb n="0619b09"/>身量。二明壽量。</p>
<p id="pT41p0619b0907" type="inline">論曰至滿萬六千。釋
<lb n="0619b10"/>頌。可解。婆沙一百二十八云。如<anchor xml:id="beg0619021"/>曷<anchor xml:id="end0619021"/>邏呼阿
<lb n="0619b11"/>素落王所得身形其量廣大。如色究竟所得
<lb n="0619b12"/>身形一萬六千<anchor xml:id="beg0619022"/>六<anchor xml:id="end0619022"/>踰繕那<anchor xml:id="beg0619023"/>量<anchor xml:id="end0619023"/>　俱<anchor xml:id="beg0619024"/>盧<anchor xml:id="end0619024"/>舍者。
<lb n="0619b13"/>此云鳴喚　所以無雲減三踰繕那者。有
<lb n="0619b14"/>人云。從變異受初修不變<anchor xml:id="beg0619025"/>異<anchor xml:id="end0619025"/>
<anchor xml:id="beg0619026"/>難<anchor xml:id="end0619026"/>　<anchor xml:id="beg0619027"/>此<anchor xml:id="end0619027"/>似
<lb n="0619b15"/>倒也。既得難定身壽應加。應言下變異受
<lb n="0619b16"/>以樂欲心勝由此造業引壽等勝。不變異
<lb n="0619b17"/>受引欣心劣。由此造業引壽等減。</p>
<lb n="0619b18"/>
<p id="pT41p0619b1801">論。身量既殊壽量別不。已下三行半頌。第二
<lb n="0619b19"/>明壽量　就中有二。一明善趣壽量。二明
<lb n="0619b20"/>惡趣壽量。此明善趣。</p>
<p id="pT41p0619b2009" type="inline">論曰至不能計
<lb n="0619b21"/>量。明人趣也。</p>
<p id="pT41p0619b2106" type="inline">論。已說人間至萬六千
<lb n="0619b22"/>歲。明欲界天。</p>
<p id="pT41p0619b2206" type="inline">論。持雙以上至依何得
<lb n="0619b23"/>成。有兩問。一<anchor xml:id="beg0619028"/>問年歲<anchor xml:id="end0619028"/>二問光明。</p>
<p id="pT41p0619b2313" type="inline">論。
<lb n="0619b24"/>依花開合至成外光明事。答兩問也。</p>
<lb n="0619b25"/>
<p id="pT41p0619b2501">論。已說欲<anchor xml:id="beg0619029"/>界<anchor xml:id="end0619029"/>天至萬六千劫。明色天也。</p>
<lb n="0619b26"/>
<p id="pT41p0619b2601">論。已說色界至六八萬劫。明無色界。</p>
<lb n="0619b27"/>
<p id="pT41p0619b2701">論。上所說劫至為中為大。問劫量也。</p>
<lb n="0619b28"/>
<p id="pT41p0619b2801">論。<anchor xml:id="beg0619030"/>少<anchor xml:id="end0619030"/>光以上至所壽劫量。明上下天劫
<lb n="0619b29"/>大．中不同。初定三天以半大劫為其一劫。
<lb n="0619c01"/>二定已上以大全劫為一劫。詳其上壽量
<lb n="0619c02"/>增．減。<anchor xml:id="beg0619031"/>及身量增減<anchor xml:id="end0619031"/>。欲天。色<anchor xml:id="beg0619032"/>天<anchor xml:id="end0619032"/>。及無色天。
<lb n="0619c03"/>色天初定以半劫為劫。及<anchor xml:id="beg0619033"/>中<anchor xml:id="end0619033"/>間靜慮身量
<lb n="0619c04"/>等不同者。皆是生死法爾因果。如此。不可
<lb n="0619c05"/>細求所以。多眼．三眼．二眼．一眼。及無足．多
<lb n="0619c06"/>足等也。</p>
<lb n="0619c07"/>
<p id="pT41p0619c0701">論。已說善趣壽量短長。已下三頌第二明惡
<lb n="0619c08"/>趣。</p>
<p id="pT41p0619c0802" type="inline">論曰至壽一中劫。明地獄壽量。</p>
<lb n="0619c09"/>
<p id="pT41p0619c0901">論。傍生壽量至能持大地。明傍生壽量。</p>
<lb n="0619c10"/>
<p id="pT41p0619c1001">論。鬼以人間至壽五百年。明鬼趣也。</p>
<lb n="0619c11"/>
<p id="pT41p0619c1101">論。寒那落迦至地獄壽量。明寒地獄
<lb n="0619c12"/>　佉梨者。受一斛器名。如此間計升．斛等名
<lb n="0619c13"/>　婆訶者。此云篅。受二十斛。即是二十佉梨
<lb n="0619c14"/>一<anchor xml:id="beg0619034"/>麻<anchor xml:id="end0619034"/>婆訶量。篅盛麻故名麻篅也。摩<anchor xml:id="beg0619035"/>揭<anchor xml:id="end0619035"/>
<lb n="0619c15"/>陀國盛麻篅多受二十石。餘文可解。百年
<lb n="0619c16"/>取一篅中麻也。</p>
<lb n="0619c17"/>
<p id="pT41p0619c1701">論。此諸壽量有中夭耶。已下半行頌文便<anchor xml:id="beg0619036"/>明<anchor xml:id="end0619036"/>
<lb n="0619c18"/>有中夭。</p>
<p id="pT41p0619c1804" type="inline">論曰至皆無中夭。釋頌有二。
<lb n="0619c19"/>一<anchor xml:id="beg0619037"/>處<anchor xml:id="end0619037"/>無中夭。二就別人明無中夭。如文
<lb n="0619c20"/>可解。</p>
<lb n="0619c21"/>
<anchor xml:id="tnote0619038"/>
<anchor xml:id="mod0619038"/>俱舍論疏卷第十一<lb n="0619c22"/>
<anchor xml:id="beg0619039"/>
<p id="pT41p0619c2201" rend="margin-left:2em">次夜點了
(今日春祭也令人調聲遙聞之)
</p>
<lb n="0619c23"/>
<p id="pT41p0619c2301" rend="margin-left:2em">晝夜增減事不審非一以黃薗本一
<lb n="0619c24"/>交了</p>
<anchor xml:id="end0619039"/>
<lb n="0620a01"/>
<lb n="0620a02"/>
<anchor xml:id="tnote0620001"/>俱舍論疏卷第十二<lb n="0620a03"/>
<lb n="0620a04"/>
<byline>沙門法寶撰</byline>
<lb n="0620a05"/>
<anchor xml:id="tnote0620002"/>
<head>分別世品第三之五</head>
<lb n="0620a06"/>
<p id="pT41p0620a0601">論。如是已約至三極少量。自此已下。大文第
<lb n="0620a07"/>三明三分齊。一明三極少。二明極少積成
<lb n="0620a08"/>多量。此下半頌明三極少。三極少中。二是所
<lb n="0620a09"/>詮。一是能詮。所詮之中。一是色量。二是時
<lb n="0620a10"/>量。</p>
<p id="pT41p0620a1002" type="inline">論。曰至為色極少。述色極少。大乘
<lb n="0620a11"/>無實。但是覺慧分析。以為極微。此是識心
<lb n="0620a12"/>所變非積小成　小乘中說有實極微以
<lb n="0620a13"/>成大色。析其大色。至不可析名一極微。</p>
<lb n="0620a14"/>
<p id="pT41p0620a1401">論。如是分析至如說瞿名。述名及時。極
<lb n="0620a15"/>少量也。從三十二字名。析至一字名。是名
<lb n="0620a16"/>極少。准此。析多名至一名。以為極少。即
<lb n="0620a17"/>合二字名已上。或無別體。或有別體。義亦
<lb n="0620a18"/>無違。如微．金．水．兔．羊．牛等塵。離其體微
<lb n="0620a19"/>無別體也。</p>
<p id="pT41p0620a1905" type="inline">論。何等名為一剎那量。通
<lb n="0620a20"/>難重釋。先問後答。是此問也。</p>
<p id="pT41p0620a2012" type="inline">論。眾緣和
<lb n="0620a21"/>合至度一極微。答中有二。一述經部答。二
<lb n="0620a22"/>述有部答。此是初也　經部答中有二。一法
<lb n="0620a23"/>先無體是未來。得體已滅是過去。得體未
<lb n="0620a24"/>滅名為現在。即此得體未滅之頃名一剎
<lb n="0620a25"/>那。二或有動法。度一極微名一剎那。極微
<lb n="0620a26"/>處量促。剎那時量促。若度二已上極微名
<lb n="0620a27"/>一剎那。剎那即有前後非時極少。若度一
<lb n="0620a28"/>極微經二剎那。即極微量有分。極微非極
<lb n="0620a29"/>少。由此故說度一極微。名一剎那　問曰。
<lb n="0620b01"/>若諸法得自體頃名一剎那。得自體頃即
<lb n="0620b02"/>是一念。因何仁王般若。云一念有九十剎
<lb n="0620b03"/>那。一剎那有九百生．滅　答生滅微細唯佛
<lb n="0620b04"/>能知。小乘心麁見生滅麁。諸佛心細見生滅
<lb n="0620b05"/>細。由此不同。今詳。經部釋如有動法度
<lb n="0620b06"/>一極微。未知此動為取極速。為取小遲。若
<lb n="0620b07"/>取小遲。對速還有前後<anchor xml:id="tnote0620003"/>作非極少也。若取
<lb n="0620b08"/>極速。且如四天下。徑有十二億三千四百半
<lb n="0620b09"/>踰繕那。日輪周四天下略有三百萬踰繕
<lb n="0620b10"/>那。一踰繕那約有十八里缺八十步。三百
<lb n="0620b11"/>萬踰繕那。約有五千萬里餘。以里計步已
<lb n="0620b12"/>多日夜。日夜剎那<anchor xml:id="tnote0620004"/>剎那＆lac；唯有六百四十八
<lb n="0620b13"/>萬。步已過此。況尺．寸等。及餘速物。未詳論
<lb n="0620b14"/>師何意如此。</p>
<p id="pT41p0620b1406" type="inline">論。對法諸師至一剎那量。
<lb n="0620b15"/>述有部計也。毘婆沙中更有多喻況。恐煩
<lb n="0620b16"/>不述。雖與經部有少不同。然亦未能述
<lb n="0620b17"/>剎那量。有一師云。實剎那量。世尊不說。正
<lb n="0620b18"/>理論云。剎那難知假喻以顯。然未盡理。雖
<lb n="0620b19"/>有此釋。與日剎那數亦非合。亦不能顯
<lb n="0620b20"/>剎那極少無前後分。如一彈指頃六十五剎
<lb n="0620b21"/>那。其頃非唯度六十五極微也。若度多極
<lb n="0620b22"/>微即非無前後。若一極微名一剎那。即非
<lb n="0620b23"/>唯六十五也　今略為二釋。一。日夜剎那。
<lb n="0620b24"/>與此剎那不同。日夜剎那唯是算數之法。
<lb n="0620b25"/>如此秤．尺等量極少之名。無佛法時此數
<lb n="0620b26"/>常定。此生滅剎那。即是諸法生滅之量。經部
<lb n="0620b27"/>云。是諸法得自體頃。有部即是取果之頃
<lb n="0620b28"/>也。二釋。時之極少名一剎那。是數量時之
<lb n="0620b29"/>名。即是極少名一剎那。極多名劫等。剎那
<lb n="0620c01"/>非不更有細分。劫非更無有多時。應更
<lb n="0620c02"/>思之。</p>
<lb n="0620c03"/>
<p id="pT41p0620c0301">論。已知三極少至踰繕那等。已下大文第二
<lb n="0620c04"/>明積色也。</p>
<p id="pT41p0620c0405" type="inline">論曰至為指節。已上十一位
<lb n="0620c05"/>皆七成也。兔毛細滑塵。小羊毛。牛毛潤膩
<lb n="0620c06"/>塵。大羊毛也　言七成者。六方并心以為
<lb n="0620c07"/>七也。</p>
<p id="pT41p0620c0703" type="inline">論。三節為一指至不別分別。釋
<lb n="0620c08"/>頌不說三節以成一指意。以三指節為一
<lb n="0620c09"/>指者。是竪三節。如今人指。</p>
<p id="pT41p0620c0911" type="inline">論。二十四
<lb n="0620c10"/>指至中間道量。明後四量。古時一弓有八
<lb n="0620c11"/>尺者。即是古尋。今時有六尺已下。即六尺
<lb n="0620c12"/>步法。今時多用五尺步法　俱盧舍。是人．
<lb n="0620c13"/>牛聲不及處所。無聲喧雜處　梵名阿練
<lb n="0620c14"/>若。阿是言無。練若名喧雜。若以八尺為尋
<lb n="0620c15"/>計之。五百弓量即是四千尺。若以六尺計
<lb n="0620c16"/>之。即有三千尺也。若以一肘一尺六寸計
<lb n="0620c17"/>一弓量。即有六尺四寸。昔時造論。故應八
<lb n="0620c18"/>尺計之。</p>
<p id="pT41p0620c1804" type="inline">論。說八俱盧舍為一踰繕那。即
<lb n="0620c19"/>是四八三十二。三萬二千尺也。若以五尺步
<lb n="0620c20"/>法計之。即有六千四百步。以三百六十步
<lb n="0620c21"/>里法計之。即有一十八里。缺八十步。</p>
<lb n="0620c22"/>
<p id="pT41p0620c2201">論。如是已說踰繕那等。第二明時量也　就
<lb n="0620c23"/>中有二。一從剎那至年量。二明劫量。此
<lb n="0620c24"/>下兩行頌。先明剎那至年量。</p>
<p id="pT41p0620c2412" type="inline">論曰剎
<lb n="0620c25"/>那百二十為一怛剎那。第一節。此有一百二
<lb n="0620c26"/>十剎那也。</p>
<p id="pT41p0620c2605" type="inline">論。六十怛剎那為一臘縛。第
<lb n="0620c27"/>二節。此有七千二百剎那。</p>
<p id="pT41p0620c2711" type="inline">論。三十臘
<lb n="0620c28"/>縛為一牟呼栗多。第三節。二十一萬六千剎
<lb n="0620c29"/>那。</p>
<p id="pT41p0620c2902" type="inline">論。三十牟呼栗多為一晝夜。第四節。
<lb n="0621a01"/>六百四十八萬剎那。</p>
<p id="pT41p0621a0109" type="inline">論。此晝夜至知夜
<lb n="0621a02"/>減　有時增者。晝夜總三十牟呼栗多。此云
<lb n="0621a03"/>須臾。夜增時十八晝有十二。即是此方冬至
<lb n="0621a04"/>也。晝增此方夏至也　有時等。當春．秋分
<lb n="0621a05"/>也　六月減夜者。言夜兼晝。十二月中六月
<lb n="0621a06"/>減夜。即是此方六月小盡也。引頌證　寒熱
<lb n="0621a07"/>雨際中者。牒三際也　一月半已度者。謂雨
<lb n="0621a08"/>月減一日。至第二月半已度。是第二月後
<lb n="0621a09"/>半末缺一日。即是此方雨月減一日　於所
<lb n="0621a10"/>餘半月。即是第二月後半月。此方亦有併小．
<lb n="0621a11"/>併大．及潤月等。略而不論。</p>
<lb n="0621a12"/>
<p id="pT41p0621a1201">論。如是已辯至今<anchor xml:id="tnote0621001"/>已次當辯。已下第二有四
<lb n="0621a13"/>行頌。明劫量　就中有三。一明大．小。第
<lb n="0621a14"/>二明人。第三明災。此下第一明劫大．小。頌
<lb n="0621a15"/>文可知。</p>
<p id="pT41p0621a1504" type="inline">論曰至外器都盡。明壞劫也。
<lb n="0621a16"/>頌中初明四劫。有壞劫。有成劫。有中劫。
<lb n="0621a17"/>有大劫。此先釋壞劫。壞劫謂地獄有情不
<lb n="0621a18"/>復生。至外器都盡。皆是壞劫。</p>
<p id="pT41p0621a1812" type="inline">論。壞有
<lb n="0621a19"/>二種至二外器壞者。復兩重二種。一壞有情
<lb n="0621a20"/>中分二。二有情與器分二。總為四門。</p>
<lb n="0621a21"/>
<p id="pT41p0621a2101">論。謂此世間至壞劫便至。明住劫後有壞
<lb n="0621a22"/>劫也。住劫二十中劫者。謂刀．兵等中二十
<lb n="0621a23"/>也。壞劫言等住者。於壞劫無刀．兵等劫。
<lb n="0621a24"/>但住劫時等名等住劫。此即住．壞．空．成各
<lb n="0621a25"/>二十劫。合八十中劫為一大劫。</p>
<p id="pT41p0621a2513" type="inline">論。若
<lb n="0621a26"/>時地獄至地獄已壞。已下釋趣壞也。就趣
<lb n="0621a27"/>壞中。先釋地獄。二釋畜．鬼。三釋人趣。四
<lb n="0621a28"/>釋天趣。此釋地獄。應生不生。名為壞劫。有
<lb n="0621a29"/>情都盡名已壞也。</p>
<p id="pT41p0621a2908" type="inline">論。諸有地獄至他方
<lb n="0621b01"/>獄中。此世界中若不定者災後時受。或全不
<lb n="0621b02"/>受。諸有定者。他方受也。今詳。地獄壞時不
<lb n="0621b03"/>越中劫。</p>
<p id="pT41p0621b0304" type="inline">論。由此准知至與人天同壞。
<lb n="0621b04"/>此明第二畜．鬼壞。鬼本住處。即此洲下五百
<lb n="0621b05"/>踰繕那。傍生在大海　言各先壞本處者。
<lb n="0621b06"/>先壞畜生。後壞鬼趣。</p>
<p id="pT41p0621b0609" type="inline">論。若時人趣至
<lb n="0621b07"/>人趣已壞。此第三明人趣壞。壞劫之時三洲
<lb n="0621b08"/>人。由法爾力等生於梵世。北俱盧人生欲
<lb n="0621b09"/>天已後生梵世。定生欲天故。不能離染
<lb n="0621b10"/>故。</p>
<p id="pT41p0621b1002" type="inline">論。若時天趣至例同此說。第四明天
<lb n="0621b11"/>趣壞。彼彼天中皆得離染。直生梵世不轉
<lb n="0621b12"/>生也。</p>
<p id="pT41p0621b1203" type="inline">論。乃至欲界至有情已壞。此下第
<lb n="0621b13"/>二明界壞也。</p>
<p id="pT41p0621b1306" type="inline">論。若時梵世至有情世
<lb n="0621b14"/>間。第三有情世間壞。</p>
<p id="pT41p0621b1409" type="inline">論。唯器世間至無
<lb n="0621b15"/>遺灰燼。第四明<anchor xml:id="tnote0621002"/>世器世間壞。</p>
<p id="pT41p0621b1510" type="inline">論。自地火焰
<lb n="0621b16"/>至如應當知。明自地災。唯壞自地不壞他
<lb n="0621b17"/>地。</p>
<p id="pT41p0621b1702" type="inline">論。如是始從至總名壞劫。總結壞
<lb n="0621b18"/>劫。</p>
<p id="pT41p0621b1802" type="inline">論。所言成劫至成劫便至。大文第二
<lb n="0621b19"/>明成劫也。從空劫後方有成劫。空．成二劫
<lb n="0621b20"/>皆等住劫二十劫也　明成劫中復分有
<lb n="0621b21"/>四。一明成次第。二明將成相。三明成外
<lb n="0621b22"/>器。四明成有情。此下第一明次第也。</p>
<lb n="0621b23"/>
<p id="pT41p0621b2301">論。一切有情至將成前相。此下第二明成相
<lb n="0621b24"/>也。</p>
<p id="pT41p0621b2402" type="inline">論。風漸增盛至外器世間。此下第三
<lb n="0621b25"/>明成器也。</p>
<p id="pT41p0621b2505" type="inline">論。初一有情至應知已滿。
<lb n="0621b26"/>此第四明有情成也。</p>
<p id="pT41p0621b2609" type="inline">論。此後復有至壽
<lb n="0621b27"/>方漸減。大文第三明住劫　就中有五。一
<lb n="0621b28"/>明成次第。二明初唯減。三明中<anchor xml:id="tnote0621003"/>下上上下。四
<lb n="0621b29"/>明後唯增。五總結前。此即初也。從成有情
<lb n="0621c01"/>世間十九中劫。人壽無量歲。漸下一有情至
<lb n="0621c02"/>阿毘地獄名成劫已。自此已後人命漸減。</p>
<lb n="0621c03"/>
<p id="pT41p0621c0301">
<anchor xml:id="tnote0621004"/>論。此後十八至例皆如是。此第三明
<lb n="0621c04"/>中間十八有增．減也。</p>
<p id="pT41p0621c0409" type="inline">論。於十八後至
<lb n="0621c05"/>名第二十劫。第四明後一劫唯增。此後一劫
<lb n="0621c06"/>雖同十八。增至八萬。以增遲故同前上
<lb n="0621c07"/>下。</p>
<p id="pT41p0621c0702" type="inline">論。一切劫增至成已住劫。此即第
<lb n="0621c08"/>五總結前也。</p>
<p id="pT41p0621c0806" type="inline">論。所餘成壞至二十中劫。
<lb n="0621c09"/>此明准住二十時量成．壞．空劫量同也。空
<lb n="0621c10"/>之一劫更無別相。故不別釋。</p>
<p id="pT41p0621c1012" type="inline">論。成中
<lb n="0621c11"/>初劫至有情漸捨。明成．壞劫器。及有情時量
<lb n="0621c12"/>別也　立世經說器及有情成．壞各十劫與
<lb n="0621c13"/>此不同者。彼說。梵王先生十劫住後梵輔等
<lb n="0621c14"/>次第生。故知梵輔已下十劫成也。若兼梵王
<lb n="0621c15"/>十九劫成。梵王入成器中故十劫也。故知
<lb n="0621c16"/>梵王劫壞後十劫獨住。</p>
<p id="pT41p0621c1610" type="inline">論。如是所說至
<lb n="0621c17"/>成大劫量。總八十成一大劫。</p>
<p id="pT41p0621c1712" type="inline">論。劫性
<lb n="0621c18"/>是何。問劫體也。</p>
<p id="pT41p0621c1807" type="inline">論。謂唯五蘊。答劫體
<lb n="0621c19"/>明無別法。即以彼時五蘊為體。不同外
<lb n="0621c20"/>道別有時．方。婆沙一百<anchor xml:id="tnote0621005"/>四三十五云。劫體是
<lb n="0621c21"/>何。有說是色。如是說者晝夜等位無不皆是
<lb n="0621c22"/>五蘊生滅。以此成劫。劫體亦然。劫既通三
<lb n="0621c23"/>界時分。故用四蘊五蘊為性　若無色以
<lb n="0621c24"/>四蘊為性。空劫即以二蘊為性。婆沙論云。
<lb n="0621c25"/>何故名劫。劫是何義。答分別時分故<anchor xml:id="tnote0621006"/>分名為
<lb n="0621c26"/>劫。謂分別剎那．臘縛．牟呼栗多時分以成
<lb n="0621c27"/>晝夜。分別晝夜時分以成半月．月．年。分別
<lb n="0621c28"/>半月等時分以成於劫。以是分別時分中
<lb n="0621c29"/>極故得總名聲。聲論師者言。分別位故說
<lb n="0622a01"/>名為劫。所以者何。是分別有為法行中究竟
<lb n="0622a02"/>位故。</p>
<p id="pT41p0622a0203" type="inline">論。經說三劫至三劫無數。問。</p>
<lb n="0622a03"/>
<p id="pT41p0622a0301">論累前大劫至三劫無數。答也。</p>
<p id="pT41p0622a0313" type="inline">論。既
<lb n="0622a04"/>稱無數何復言三。難也。</p>
<p id="pT41p0622a0410" type="inline">論。非無數言至
<lb n="0622a05"/>是其一數。答　阿僧企耶。此云無數。非無
<lb n="0622a06"/>數言顯不可數。此是解脫經六十數中一數
<lb n="0622a07"/>名也。</p>
<p id="pT41p0622a0703" type="inline">論。云何六十。問。</p>
<p id="pT41p0622a0709" type="inline">論。如彼經
<lb n="0622a08"/>言至三劫無數。總結答也。</p>
<p id="pT41p0622a0811" type="inline">論。何緣菩薩
<lb n="0622a09"/>至方期佛果。問。菩薩何為而不速取二乘涅
<lb n="0622a10"/>槃。而願長時以取菩提。</p>
<p id="pT41p0622a1010" type="inline">論。如何不許
<lb n="0622a11"/>至發長時願。答。無上菩提甚難得故。彼若不
<lb n="0622a12"/>能發長時願修多苦行等不得菩提。是
<lb n="0622a13"/>故定須發長時願。</p>
<p id="pT41p0622a1308" type="inline">論。若餘方便至久
<lb n="0622a14"/>修多苦行。此重問。若以無上大菩提果甚難
<lb n="0622a15"/>得故。發長時願修多苦行。既有六十劫或
<lb n="0622a16"/>三生方便。亦得涅槃出離於苦。何用為菩
<lb n="0622a17"/>提久修多苦行。</p>
<p id="pT41p0622a1707" type="inline">論。為欲利樂至求無
<lb n="0622a18"/>上菩提。答。為利有情故。捨涅槃道以取
<lb n="0622a19"/>菩提。</p>
<p id="pT41p0622a1903" type="inline">論。濟他有情於己何益。問。濟他
<lb n="0622a20"/>何益於己。苦行若斯。</p>
<p id="pT41p0622a2009" type="inline">論。菩薩濟物至
<lb n="0622a21"/>即為己益。答。菩薩悲心懷益物。既得成佛
<lb n="0622a22"/>濟度眾生。遂己悲心即為己益。</p>
<p id="pT41p0622a2213" type="inline">論。誰
<lb n="0622a23"/>信菩薩有如是事。難。此事難信誰能信此。</p>
<lb n="0622a24"/>
<p id="pT41p0622a2401">論。有懷潤己至此事非難信。答。汝懷潤
<lb n="0622a25"/>己無大慈悲。於此事中實為難信。以己
<lb n="0622a26"/>方人故不得信也。若無潤己有大慈悲。此
<lb n="0622a27"/>事非難信。以他方己故。</p>
<p id="pT41p0622a2710" type="inline">論。如有久習
<lb n="0622a28"/>至如何不信。舉喻顯。如文可解。</p>
<p id="pT41p0622a2813" type="inline">論。又
<lb n="0622a29"/>如有情至如何不信復舉喻也。已上兩喻由
<lb n="0622b01"/>數習故。</p>
<p id="pT41p0622b0104" type="inline">論。又由種姓至別有自益。明
<lb n="0622b02"/>種姓如是起悲願也。</p>
<p id="pT41p0622b0209" type="inline">論。依如是義至
<lb n="0622b03"/>他為己故。引頌證。就此頌中。前兩句下士
<lb n="0622b04"/>者是異生。次兩句中士者是二乘。後四句上
<lb n="0622b05"/>士是菩薩。</p>
<lb n="0622b06"/>
<p id="pT41p0622b0601">論。如是已辯至為成劫位。自此已下。大文第
<lb n="0622b07"/>二明人。第一明<anchor xml:id="tnote0622001"/>獨覺佛獨覺。第二明四輪王。第三
<lb n="0622b08"/>明小王興。此之一頌第一明佛．獨覺。</p>
<lb n="0622b09"/>
<p id="pT41p0622b0901">論曰至諸佛出現。明佛出時。八萬歲漸<anchor xml:id="tnote0622002"/>咸減<lb n="0622b10"/>不剋定時即上八萬歲減半年等皆容出
<lb n="0622b11"/>世。下至百年。百年已下無容佛出。准賢劫
<lb n="0622b12"/>經第十云。拘留孫佛人壽四萬歲時出世。拘
<lb n="0622b13"/>那含牟尼佛人壽三萬歲時出世。迦葉佛人
<lb n="0622b14"/>壽二萬歲時出世。釋迦牟尼佛人壽百歲時
<lb n="0622b15"/>出世。准西域記第六卷云。六萬．四萬．二萬．
<lb n="0622b16"/>百歲。佛出世也。又准立世經第九云。二十
<lb n="0622b17"/>小劫世界起成已住者幾多已過。幾多未過。
<lb n="0622b18"/>八小劫已過。十一小劫未來。第九一劫現在
<lb n="0622b19"/>未盡　准此經文。即今正當第九劫。即賢
<lb n="0622b20"/>劫中四佛出世。以俱在此第九劫漸減位。
<lb n="0622b21"/>應更詳檢。准此文。即前八劫中無佛出世。
<lb n="0622b22"/>彌勒佛即當第十劫出。又准彌勒經八云。
<lb n="0622b23"/>劫是刀兵劫。經云。於刀兵劫中。乃至今生
<lb n="0622b24"/>此。又准此文。後唯有十一劫。更有九百九
<lb n="0622b25"/>十六佛出。時恐太促。詳其賢劫。似是風劫。
<lb n="0622b26"/>於六十四劫中此為第一劫。總六十四劫
<lb n="0622b27"/>為一賢劫。於中千佛理且可然。應更詳
<lb n="0622b28"/>檢。</p>
<p id="pT41p0622b2802" type="inline">論。何緣增位無佛出耶。問。增位從
<lb n="0622b29"/>下自上。增時總無出。</p>
<p id="pT41p0622b2909" type="inline">論。有情樂增難
<lb n="0622c01"/>教厭故。答。佛出本意令厭生死。樂漸漸減
<lb n="0622c02"/>易起厭心。樂漸漸增難教厭故。</p>
<p id="pT41p0622c0213" type="inline">論。何
<lb n="0622c03"/>緣減百無佛出耶。問。減位百年已下。其苦轉
<lb n="0622c04"/>增。何緣不教令厭也。</p>
<p id="pT41p0622c0409" type="inline">論。五濁極增難
<lb n="0622c05"/>可化故。答。減其百歲煩惱等增。慧念等減。
<lb n="0622c06"/>極難化故。</p>
<p id="pT41p0622c0605" type="inline">論。<anchor xml:id="tnote0622003"/>五言五濁者至五有情濁。乘
<lb n="0622c07"/>便明五濁先列章門。後牒章釋。</p>
<p id="pT41p0622c0713" type="inline">論。劫
<lb n="0622c08"/>減將末至說名為濁。總釋濁名即是顯惡。
<lb n="0622c09"/>居下<anchor xml:id="tnote0622004"/>澤滓穢。故名為濁。如濁水等。</p>
<p id="pT41p0622c0913" type="inline">論。
<lb n="0622c10"/>由前二濁至極被衰損。明前二濁為過<anchor xml:id="tnote0622005"/>速患。
<lb n="0622c11"/>由壽濁故衰損壽命。由劫濁故衰損資具。
<lb n="0622c12"/>即劫末時資具衰損。</p>
<p id="pT41p0622c1209" type="inline">論。由次二濁至出
<lb n="0622c13"/>家善故。明次二濁為過患。由煩惱濁耽其
<lb n="0622c14"/>欲樂損在家善。由其見濁妄為苦行損出
<lb n="0622c15"/>家善。</p>
<p id="pT41p0622c1503" type="inline">論。由後一濁至及無病故。明眾
<lb n="0622c16"/>生濁。故令智慧念等悉被衰損。婆沙一百十
<lb n="0622c17"/>三云。有情衰損者。謂劫初時。此贍部州。廣博
<lb n="0622c18"/>嚴淨。多諸淳善福德有情。城邑次比。人民充
<lb n="0622c19"/>滿。至劫末時唯餘萬人。</p>
<p id="pT41p0622c1910" type="inline">准婆沙。衰
<lb n="0622c20"/>損有情有二。一令劣惡。二令數少。惡是濁
<lb n="0622c21"/>義。數少非濁義。如濁水．濁酒不以少故名
<lb n="0622c22"/>濁。但以居下滓穢名濁。此論明有情濁
<lb n="0622c23"/>故略不論少。</p>
<p id="pT41p0622c2306" type="inline">論。獨覺出現通劫增減。
<lb n="0622c24"/>第二明獨覺出時也。</p>
<p id="pT41p0622c2409" type="inline">論。然諸獨覺至轉
<lb n="0622c25"/>名獨勝。此下明二種獨覺。麟角喻。謂出無
<lb n="0622c26"/>佛世獨一而出　部行獨覺。先是預流果聲
<lb n="0622c27"/>聞。彼後無佛時進得勝果。故名獨覺。此是
<lb n="0622c28"/>一釋。</p>
<p id="pT41p0622c2803" type="inline">論。有餘說彼至得獨勝名。第二釋。
<lb n="0622c29"/>先修聲聞順決擇分。後無佛時入於見道
<lb n="0623a01"/>名獨覺也。</p>
<p id="pT41p0623a0105" type="inline">論。由本事中至不應修苦
<lb n="0623a02"/>行。引此文證是凡夫。聖人<anchor xml:id="tnote0623001"/>改既斷戒取。
<lb n="0623a03"/>不應修苦行。既修苦行證是異生。</p>
<lb n="0623a04"/>
<p id="pT41p0623a0401">論。麟角喻者至<anchor xml:id="begd1e70147"/>麟<anchor xml:id="endd1e70147"/>角喻獨覺。此第二釋麟喻
<lb n="0623a05"/>獨覺異部行。</p>
<p id="pT41p0623a0506" type="inline">論。言獨覺者至不調他
<lb n="0623a06"/>故。釋獨覺名有二義。一取至果時不稟至
<lb n="0623a07"/>教。二已得果。復不覺於他。具此二義名為
<lb n="0623a08"/>獨覺非<anchor xml:id="tnote0623002"/>因唯因位不因教也。</p>
<p id="pT41p0623a0810" type="inline">論。何緣獨覺
<lb n="0623a09"/>言不調他。問。下有四難。</p>
<p id="pT41p0623a0910" type="inline">論。非彼無能
<lb n="0623a10"/>至無礙解故。第一難也。</p>
<p id="pT41p0623a1010" type="inline">論。<anchor xml:id="tnote0623003"/>有又能憶念
<lb n="0623a11"/>至聖教理故。第二難也。</p>
<p id="pT41p0623a1110" type="inline">論。有不可說至
<lb n="0623a12"/>
<anchor xml:id="tnote0623004"/>理現神通故。第三難也。</p>
<p id="pT41p0623a1209" type="inline">論。又不可說至
<lb n="0623a13"/>對治道故。第四難也。</p>
<p id="pT41p0623a1309" type="inline">論。雖有此理至無
<lb n="0623a14"/>說希望故。下有三種理答。此第一理也。</p>
<lb n="0623a15"/>
<p id="pT41p0623a1501">論。<anchor xml:id="fxT41p0623a01"/>有知有情至難令逆流故。第二理也。</p>
<lb n="0623a16"/>
<p id="pT41p0623a1601">論。又避攝眾<anchor xml:id="tnote0623005"/>生至悕諠雜故。第三理也。</p>
<lb n="0623a17"/>
<p id="pT41p0623a1701">論。輪王出世至何威何想。已下兩行頌第二
<lb n="0623a18"/>明輪王　就中有五。一問何時。二問幾
<lb n="0623a19"/>種<anchor xml:id="tnote0623006"/>種＆lac；。三問幾俱。四問何威。五問何相。</p>
<lb n="0623a20"/>
<p id="pT41p0623a2001">論曰至故無輪王。答出時也。</p>
<p id="pT41p0623a2012" type="inline">論。此
<lb n="0623a21"/>王由輪至名轉輪王。釋輪王得名。</p>
<p id="pT41p0623a2114" type="inline">論。
<lb n="0623a22"/>施設足中至王四州界。引施設足答幾種
<lb n="0623a23"/>也。</p>
<p id="pT41p0623a2302" type="inline">論。契經就勝至應知亦爾。通經。唯
<lb n="0623a24"/>說金輪。理實餘輪王亦爾。</p>
<p id="pT41p0623a2411" type="inline">論。輪王如佛
<lb n="0623a25"/>至輪王亦爾。答上幾俱。</p>
<p id="pT41p0623a2510" type="inline">論。應審思擇
<lb n="0623a26"/>至為約一切界。問。乘茲便明有十方佛。此
<lb n="0623a27"/>即問也。</p>
<p id="pT41p0623a2704" type="inline">論。有說餘界至餘亦應爾。述有
<lb n="0623a28"/>部等計。一佛普於一切十方皆能教化。故唯
<lb n="0623a29"/>一佛無二三等。若於一處有情難化佛不
<lb n="0623b01"/>能化。餘佛於中亦不能化。故無多佛。</p>
<lb n="0623b02"/>
<p id="pT41p0623b0201">論。又世尊告至唯一如來。此則復引聖教
<lb n="0623b03"/>證也。</p>
<p id="pT41p0623b0303" type="inline">論。若爾何緣至得自在轉。大眾部
<lb n="0623b04"/>等引經難。若謂一佛普於一切十方世界
<lb n="0623b05"/>皆得自在。何故經說我今於此三千大千
<lb n="0623b06"/>得自在轉。而不言餘世界轉也。</p>
<p id="pT41p0623b0613" type="inline">論。彼
<lb n="0623b07"/>有蜜意。有部等答。</p>
<p id="pT41p0623b0708" type="inline">論。<anchor xml:id="fxT41p0623b01"/>蜜意者何。大眾
<lb n="0623b08"/>部等問。</p>
<p id="pT41p0623b0804" type="inline">論。謂若世尊至例此應知。有部
<lb n="0623b09"/>等答。</p>
<p id="pT41p0623b0903" type="inline">論。有餘部師至出現世間。有餘大
<lb n="0623b10"/>眾部等師計也。</p>
<p id="pT41p0623b1007" type="inline">論。所以者何。徵所以。</p>
<lb n="0623b11"/>
<p id="pT41p0623b1101">論。有多菩薩至有無邊佛現。大眾部等
<lb n="0623b12"/>釋所以有多菩薩修菩薩行。理許多人得
<lb n="0623b13"/>成於佛。一界一佛理且可然。多界多佛何
<lb n="0623b14"/>理能遮。</p>
<p id="pT41p0623b1404" type="inline">論。若唯一佛至此事頓成。反難
<lb n="0623b15"/>釋也。</p>
<p id="pT41p0623b1503" type="inline">論。是故<anchor xml:id="tnote0623007"/>問同時定有多佛。總結成
<lb n="0623b16"/>也。</p>
<p id="pT41p0623b1602" type="inline">論。然彼所引至一界多界。反問通
<lb n="0623b17"/>經。</p>
<p id="pT41p0623b1702" type="inline">論。若說多界至別界佛耶。引輪王
<lb n="0623b18"/>為例。輪王說唯一。餘界有輪王。如來雖說
<lb n="0623b19"/>一。豈遮餘界有。</p>
<p id="pT41p0623b1907" type="inline">論。佛出世間至及決
<lb n="0623b20"/>定勝道。此重難。多佛出世有多吉祥。多所
<lb n="0623b21"/>利益。因何。不許有多如來俱時出世。</p>
<lb n="0623b22"/>
<p id="pT41p0623b2201">論。若爾何故至俱時出現。難。若以多佛
<lb n="0623b23"/>出有多利益。即令多界中有多佛出世。既
<lb n="0623b24"/>佛出世有多吉<anchor xml:id="tnote0623008"/>詳祥。因何。不許一界多佛。</p>
<lb n="0623b25"/>
<p id="pT41p0623b2501">論。以無用故至饒益一切。答也。答中有
<lb n="0623b26"/>四。此即初也。</p>
<p id="pT41p0623b2606" type="inline">論。又願力故至為眼為
<lb n="0623b27"/>
<anchor xml:id="tnote0623009"/>道等導。第二理也。</p>
<p id="pT41p0623b2707" type="inline">論。又令敬重至便深
<lb n="0623b28"/>敬重。第三理也。</p>
<p id="pT41p0623b2807" type="inline">論。又令速行至無二佛
<lb n="0623b29"/>現。第四理。并<anchor xml:id="tnote0623010"/>結總總結也。</p>
<p id="pT41p0623b2909" type="inline">論。如是所說至
<lb n="0623c01"/>剋勝便止。明四輪王威差別。此是第一金輪
<lb n="0623c02"/>王　就中有二。一異。二同。此辯威異。</p>
<lb n="0623c03"/>
<p id="pT41p0623c0301">論。一切輪王至定得生天。第二同也。雖現
<lb n="0623c04"/>威有異。以同無傷害。十善化生。故定生天。</p>
<lb n="0623c05"/>
<p id="pT41p0623c0501">論。經說輪王至主兵臣寶。此第五答何
<lb n="0623c06"/>相問。相有二種。一依寶相。即七寶為相。二
<lb n="0623c07"/>內身相。此即<anchor xml:id="tnote0623011"/>七寶大士相　就中有二。先列名。
<lb n="0623c08"/>後問答。此即初也。</p>
<p id="pT41p0623c0808" type="inline">論。象等五寶至生他
<lb n="0623c09"/>有情。後問答中此即問也。七寶之中<anchor xml:id="tnote0623012"/>殊珠寶．
<lb n="0623c10"/>輪寶非有情攝。可由輪王自業招得。象等
<lb n="0623c11"/>五寶既是有情。各由自業。如何輪王能感七
<lb n="0623c12"/>寶。</p>
<p id="pT41p0623c1202" type="inline">論。非他有情至乘自業起。答。五寶
<lb n="0623c13"/>雖是有情數攝各自業生。然一由有與轉輪
<lb n="0623c14"/>聖王相繫屬業故。輪王出此寶方生。然餘輪
<lb n="0623c15"/>王輪寶既劣。餘寶亦劣。</p>
<p id="pT41p0623c1510" type="inline">論。如是所說至
<lb n="0623c16"/>大士相殊。此明轉輪王身相。一切輪王皆悉
<lb n="0623c17"/>並有三十二相。四王既異相有勝劣。</p>
<lb n="0623c18"/>
<p id="pT41p0623c1801">論。若爾輪王與佛何異。問也。</p>
<p id="pT41p0623c1812" type="inline">論。佛大士
<lb n="0623c19"/>相至故有差別。答　處正。謂當其處。如千
<lb n="0623c20"/>
<anchor xml:id="tnote0623013"/>福輻輪相。正當足下　明。謂分明。如千<anchor xml:id="fxT41p0623c01"/>福
<lb n="0623c21"/>相明顯　圓。謂圓滿。謂千<anchor xml:id="fxT41p0623c02"/>福等具足。毘婆
<lb n="0623c22"/>沙云施設論說。贍部州邊於大海際有轉輪
<lb n="0623c23"/>王路廣<anchor xml:id="tnote0623014"/>踰一踰繕那。諸轉輪王若不出世。水所
<lb n="0623c24"/>覆沒無能遊履。若出世時海水<anchor xml:id="fxT41p0623c03"/>咸一踰繕
<lb n="0623c25"/>那此路乃現。底布金沙。旃檀香水自然灑
<lb n="0623c26"/>洞。輪王每欲巡此州時。導從四軍。而遊此
<lb n="0623c27"/>路。</p>
<lb n="0623c28"/>
<p id="pT41p0623c2801">論。劫初人眾為有王無。已下一行頌。第三明
<lb n="0623c29"/>劫初時小王等也。</p>
<p id="pT41p0623c2908" type="inline">論曰至長壽久住。此
<lb n="0624a01"/>明未<anchor xml:id="tnote0624001"/>食段段食時也。</p>
<p id="pT41p0624a0107" type="inline">論。有如是類至從茲
<lb n="0624a02"/>出現。自此已下漸食段食無有光明。日．月
<lb n="0624a03"/>火明此時出現。自此已前食地味也。</p>
<lb n="0624a04"/>
<p id="pT41p0624a0401">論。由<anchor xml:id="tnote0624002"/>涉漸耽味至競耽食之。第二明食地皮
<lb n="0624a05"/>餅。</p>
<p id="pT41p0624a0502" type="inline">論。地餅復隱至林藤出現。第三明
<lb n="0624a06"/>食林藤食。</p>
<p id="pT41p0624a0605" type="inline">論。競耽食故至以充所食。
<lb n="0624a07"/>第四明食香稻食。</p>
<p id="pT41p0624a0708" type="inline">論。此食麁故至男
<lb n="0624a08"/>女根生。從此已後有男．女根。</p>
<p id="pT41p0624a0812" type="inline">論。由二
<lb n="0624a09"/>根殊至初發此時。自此已後有非梵行。</p>
<lb n="0624a10"/>
<p id="pT41p0624a1001">論。爾時諸人至始於此時。自此已後有盜
<lb n="0624a11"/>業道。</p>
<p id="pT41p0624a1103" type="inline">論。為欲遮防至剎帝利名。明有
<lb n="0624a12"/>主也　剎帝利。此云田主。</p>
<p id="pT41p0624a1210" type="inline">論。大眾欽
<lb n="0624a13"/>承至此王為首。明立主德名大　三末多。此
<lb n="0624a14"/>云共許。</p>
<p id="pT41p0624a1404" type="inline">論。時人或有至婆羅門名。自
<lb n="0624a15"/>此已後有二姓也。</p>
<p id="pT41p0624a1508" type="inline">論。後時有王至始
<lb n="0624a16"/>於此時。明有殺業道。</p>
<p id="pT41p0624a1609" type="inline">論。時有罪人至
<lb n="0624a17"/>此時為首。明有虛誑語。</p>
<lb n="0624a18"/>
<p id="pT41p0624a1801">論。於劫<anchor xml:id="fxT41p0624a01"/>咸位至其相云何。自此已下。大文
<lb n="0624a19"/>第三明災　就中有二。第一明小三災。第
<lb n="0624a20"/>二明大三災。此即第一明小三災。</p>
<p id="pT41p0624a2014" type="inline">論
<lb n="0624a21"/>曰至中劫末起。明起時也。此諸災患由二
<lb n="0624a22"/>為本。謂耽<anchor xml:id="tnote0624003"/>異羔食及性懶<anchor xml:id="tnote0624004"/>墮惰。由此煩惱故
<lb n="0624a23"/>劫漸減有小三災。</p>
<p id="pT41p0624a2308" type="inline">論。三災者至三飢
<lb n="0624a24"/>饉。列名也。</p>
<p id="pT41p0624a2405" type="inline">論。謂中劫末至互相殘害。
<lb n="0624a25"/>此釋第一刀兵劫名也。</p>
<p id="pT41p0624a2510" type="inline">論。又中劫末至
<lb n="0624a26"/>難可救療。此釋第二疾疫劫。</p>
<p id="pT41p0624a2612" type="inline">論。又中
<lb n="0624a27"/>劫末至白骨運籌。第三飢饉劫也。</p>
<p id="pT41p0624a2714" type="inline">論。由
<lb n="0624a28"/>二種因至名有<anchor xml:id="tnote0624005"/>聖聚集。此釋聚集有二因。</p>
<lb n="0624a29"/>
<p id="pT41p0624a2901">論。言有白骨至煎<anchor xml:id="tnote0624006"/>計汁飲之。此釋白骨有
<lb n="0624b01"/>二因。</p>
<p id="pT41p0624b0103" type="inline">論。有運籌言至以濟餘命。此釋
<lb n="0624b02"/>運籌有二因。</p>
<p id="pT41p0624b0206" type="inline">論。然有至教至飢饉災
<lb n="0624b03"/>起。述三善因離三災也。</p>
<p id="pT41p0624b0310" type="inline">論。此三災起
<lb n="0624b04"/>至人壽漸增。此述三災住時分也。刀兵最
<lb n="0624b05"/>速。飢饉最長時。皆言七者。三災起時法爾如
<lb n="0624b06"/>此。</p>
<p id="pT41p0624b0602" type="inline">論。東西二洲至北洲總無。述災四
<lb n="0624b07"/>洲唯贍部也。</p>
<lb n="0624b08"/>
<p id="pT41p0624b0801">論。前說火災焚燒世界。已下兩頌第二明大
<lb n="0624b09"/>三災。</p>
<p id="pT41p0624b0903" type="inline">論曰至由風相<anchor xml:id="tnote0624007"/>繫擊。此述能壞三
<lb n="0624b10"/>災別也。</p>
<p id="pT41p0624b1004" type="inline">論。此三災<anchor xml:id="tnote0624008"/>刀力至亦無餘在。述
<lb n="0624b11"/>所壞器極微亦盡。婆沙一百三十三說。火災
<lb n="0624b12"/>起時。有說七日先隱持雙。先有一日出。世
<lb n="0624b13"/>界壞時後六日漸出便壞世界。有說一日分
<lb n="0624b14"/>為七日。有說一日成七倍<anchor xml:id="tnote0624009"/>勢熱有說七日先
<lb n="0624b15"/>藏地下後漸出現。如是說者有情類業增上
<lb n="0624b16"/>力令世間成。至劫末時業力盡故。隨於近
<lb n="0624b17"/>處有災火生。乃至梵宮皆被<anchor xml:id="begd1e70698"/>焚<anchor xml:id="endd1e70698"/>燒　水災
<lb n="0624b18"/>起時。有說三定邊雨熱灰水能壞世界。有說
<lb n="0624b19"/>從下水輪踊出。如是說者諸有情類業增上
<lb n="0624b20"/>力令世界成。至劫末時業力盡故。隨於近
<lb n="0624b21"/>處有災水生。由彼因緣世界便壞　風災
<lb n="0624b22"/>起時。有說從四定邊風起能壞世界。有說
<lb n="0624b23"/>從下風輪有猛風起。如是說者諸有情類
<lb n="0624b24"/>業增上力令世界成。至劫末時業力盡故。
<lb n="0624b25"/>隨於近處有災風生。至遍淨天皆被散
<lb n="0624b26"/>壞　此論三災多非婆沙正義。論師意別。</p>
<lb n="0624b27"/>
<p id="pT41p0624b2701">論。一類外道至餘極微在。自此已下破勝
<lb n="0624b28"/>論也。彼外道計執極微常。彼謂劫壞但壞
<lb n="0624b29"/>麁色。爾時猶有餘祖常微。</p>
<p id="pT41p0624b2911" type="inline">論。何緣彼
<lb n="0624c01"/>執猶有餘極微。論主徵也。</p>
<p id="pT41p0624c0111" type="inline">論。勿<anchor xml:id="tnote0624010"/>復後麁
<lb n="0624c02"/>
<anchor xml:id="tnote0624011"/>色事生無種子故。勝論答。彼執。劫壞壞餘麁
<lb n="0624c03"/>色。祖極微散在虛空中。然在空中各各別
<lb n="0624c04"/>住。劫將成時。兩兩和合生一子微。量等父．
<lb n="0624c05"/>母。又微和合共生一孫極微。等二子微如
<lb n="0624c06"/>是乃至展轉成器世間。根本以最極細祖
<lb n="0624c07"/>微為種。若此祖微亦令盡者。後子等微生
<lb n="0624c08"/>即無種。</p>
<p id="pT41p0624c0804" type="inline">論。豈不前說至風為種子。論主
<lb n="0624c09"/>述自家。有二種子。一業所生風。二災頂風
<lb n="0624c10"/>也。業風如前釋。頂風如後釋。既有此種何
<lb n="0624c11"/>用細微。</p>
<p id="pT41p0624c1104" type="inline">論。<anchor xml:id="fxT41p0624c01"/>有化地部至飄種<anchor xml:id="tnote0624012"/>成來此。
<lb n="0624c12"/>述化地部計。正理論云。風中具有種<anchor xml:id="tnote0624013"/>子種細
<lb n="0624c13"/>物。為同類因引麁物起。</p>
<p id="pT41p0624c1310" type="inline">論。雖爾不許
<lb n="0624c14"/>至親所引起。此是外道述自計也。如前所
<lb n="0624c15"/>引三種種子。皆是前後為同類因。如種子芽
<lb n="0624c16"/>等。外道宗計。不許種與芽為親因。芽分生
<lb n="0624c17"/>芽。種分生種。為親因也。</p>
<p id="pT41p0624c1710" type="inline">論。若爾芽等
<lb n="0624c18"/>從何而生。論主反問勝論。芽不從種生許
<lb n="0624c19"/>從何生。</p>
<p id="pT41p0624c1904" type="inline">論。從自分生至從極微生。勝
<lb n="0624c20"/>論答。即芽有麁色．細色．乃至極微。從極微
<lb n="0624c21"/>生細色生麁色也。</p>
<p id="pT41p0624c2108" type="inline">論。於芽等生中種
<lb n="0624c22"/>等有何力。論主反問勝論。若芽生時從自
<lb n="0624c23"/>分生。種等於芽有何力用。既無力用。何名
<lb n="0624c24"/>為種。</p>
<p id="pT41p0624c2403" type="inline">論。除能引集至生芽等力。勝論
<lb n="0624c25"/>答。由種子故令芽極微聚集而住。更無有
<lb n="0624c26"/>力。</p>
<p id="pT41p0624c2602" type="inline">論。何緣定作如是執耶。論主反問
<lb n="0624c27"/>勝論執意。</p>
<p id="pT41p0624c2705" type="inline">論。從<anchor xml:id="tnote0624014"/>立異類生定不應理。勝
<lb n="0624c28"/>論答。</p>
<p id="pT41p0624c2803" type="inline">論。不應何理。論主問。</p>
<p id="pT41p0624c2811" type="inline">論。應
<lb n="0624c29"/>無定故。此勝論反難。論主種中地大與芽地
<lb n="0625a01"/>大二類雖別而許相生。既異類相生應無
<lb n="0625a02"/>有定。故麥種．穀芽亦是異類。應麥種中大
<lb n="0625a03"/>生穀等芽。</p>
<p id="pT41p0625a0305" type="inline">論。功能定故無不定失。論
<lb n="0625a04"/>主答。麥種於麥芽雖是異類。相望有力。功
<lb n="0625a05"/>能定故。不生穀芽。</p>
<p id="pT41p0625a0508" type="inline">論。如聲熟變等從
<lb n="0625a06"/>異類定生。此即論主引喻顯也。如絲．竹．土．
<lb n="0625a07"/>草與聲異類。所變清．濁之聲。決定無不定
<lb n="0625a08"/>也。如火．土與食．鐵俱是異類。火然能熟
<lb n="0625a09"/>食變鐵。土即不能。豈非決定。</p>
<p id="pT41p0625a0912" type="inline">論。德
<lb n="0625a10"/>法有殊實法不爾。勝論救。聲<anchor xml:id="tnote0625001"/>乃及熟變是其德
<lb n="0625a11"/>句。熱．及合．離亦德句攝。種中地．<anchor xml:id="tnote0625002"/>火大．及芽．
<lb n="0625a12"/>地大。並是實句。因合有聲因熱熟變。並是
<lb n="0625a13"/>德法異類相生。與實法殊。地等實法唯生
<lb n="0625a14"/>同類。</p>
<p id="pT41p0625a1403" type="inline">論。現見實法至縷生衣等。勝論指
<lb n="0625a15"/>事釋也。藤生於支。縷生於衣。必同類生不
<lb n="0625a16"/>變異類。</p>
<p id="pT41p0625a1604" type="inline">論。此非應理。論主非所引
<lb n="0625a17"/>喻。</p>
<p id="pT41p0625a1702" type="inline">論。非理者何。勝論外道問非理也。</p>
<lb n="0625a18"/>
<p id="pT41p0625a1801">論。引不極成為能立故。即論主答非理。
<lb n="0625a19"/>我宗不許藤生於支縷生於衣。既不共許。
<lb n="0625a20"/>不是極成。宗為所立。喻為能立。引不共許
<lb n="0625a21"/>縷生衣等為能立故。</p>
<p id="pT41p0625a2109" type="inline">論。<anchor xml:id="tnote0625003"/>令今此所引何
<lb n="0625a22"/>不極成。勝論外道反問論主。</p>
<p id="pT41p0625a2212" type="inline">論。非許
<lb n="0625a23"/>藤支至如蟻行等。論主答也。如蟻之與行。
<lb n="0625a24"/>樹之與林。人之與軍。即是蟻等於安布差
<lb n="0625a25"/>別位中。立以異名。非別有體<anchor xml:id="tnote0625004"/>藤藤支縷衣亦復
<lb n="0625a26"/>如是。如何說縷等能生於衣等。</p>
<p id="pT41p0625a2613" type="inline">論。云
<lb n="0625a27"/>何知爾。勝論云。何知縷衣如蟻行等。</p>
<lb n="0625a28"/>
<p id="pT41p0625a2801">論。一縷合中至唯得縷故。論主答。現見於行
<lb n="0625a29"/>之內一蟻合曾不得行。亦現見一縷合中曾
<lb n="0625b01"/>不得衣唯得縷故。故知離縷之外無別衣
<lb n="0625b02"/>體。即合眾縷以為衣也。</p>
<p id="pT41p0625b0210" type="inline">論。有誰為障
<lb n="0625b03"/>令不得衣。反問勝論。於一縷上有何物為
<lb n="0625b04"/>障令但見縷而不見衣。</p>
<p id="pT41p0625b0410" type="inline">論。若一縷中
<lb n="0625b05"/>至有衣分無衣。牒救破也。若是一縷中無全
<lb n="0625b06"/>衣故不見衣者。即應一縷上有衣一分無
<lb n="0625b07"/>全衣。</p>
<p id="pT41p0625b0703" type="inline">論。應許全衣至有分名衣。縱立
<lb n="0625b08"/>衣分。奪破全衣。全衣即是衣分成故還如蟻
<lb n="0625b09"/>等。</p>
<p id="pT41p0625b0902" type="inline">論。又如何知衣分異縷。此中又破
<lb n="0625b10"/>有衣分也。世所現見。一縷之上但見其縷
<lb n="0625b11"/>不見衣分。又如何知衣分異縷。非即以縷
<lb n="0625b12"/>為衣分耶。</p>
<p id="pT41p0625b1205" type="inline">論。若謂衣要待多所依合。
<lb n="0625b13"/>牒轉救也。勝論救云。一縷合時未有衣。要
<lb n="0625b14"/>待多縷以為所依。故如子．孫微獨一無
<lb n="0625b15"/>如用百千常微生一大色。於其前位此色
<lb n="0625b16"/>不生。</p>
<p id="pT41p0625b1603" type="inline">論。於唯多經合應亦得衣。論主
<lb n="0625b17"/>破。若<anchor xml:id="tnote0625005"/>若＆lac；要多縷合即應得衣。不須緯。因
<lb n="0625b18"/>何多經同聚而不見衣。</p>
<p id="pT41p0625b1810" type="inline">論。或應畢竟
<lb n="0625b19"/>無得衣理。論主又破前并遮轉救。若謂由
<lb n="0625b20"/>此經．緯共成故。<anchor xml:id="tnote0625006"/>墮隨闕一分即不得衣。即
<lb n="0625b21"/>應畢竟無得衣理。</p>
<p id="pT41p0625b2108" type="inline">論。中及餘邊不對
<lb n="0625b22"/>根故。論主出畢竟不得衣所以。如多絲成
<lb n="0625b23"/>衣之中。縷．及表．裏不同。必不俱見。即應
<lb n="0625b24"/>畢竟無得衣時。</p>
<p id="pT41p0625b2407" type="inline">論。若謂漸次皆可對
<lb n="0625b25"/>根。牒轉救也。中及表．裏雖不同時。若漸次
<lb n="0625b26"/>者皆可見故。</p>
<p id="pT41p0625b2606" type="inline">論。則應眼身至得有分衣
<lb n="0625b27"/>
<anchor xml:id="tnote0625007"/>故＆lac；。論主破。若如此救。即不可言見觸衣
<lb n="0625b28"/>也。眼．身無時得全分故。</p>
<p id="pT41p0625b2810" type="inline">論。故即於諸
<lb n="0625b29"/>分至如旋火輪論主自述宗義。如旋火輪
<lb n="0625c01"/>於相續位非輪。輪覺離其火外無別有
<lb n="0625c02"/>輪。即於諸分漸次了別。而實無別有分衣
<lb n="0625c03"/>故起有分覺。</p>
<p id="pT41p0625c0306" type="inline">論。謂若離<anchor xml:id="tnote0625008"/>續＆lac；縷至不可
<lb n="0625c04"/>得故。重釋離縷無別衣也。謂縷上有青．黃
<lb n="0625c05"/>等色。毛㲲等類。御寒<anchor xml:id="tnote0625009"/>業等等業用。別有衣上色．
<lb n="0625c06"/>類．業別不可得故。若衣與縷體性別者。即
<lb n="0625c07"/>應三種。亦應各別。既三無別。故知無別。
<lb n="0625c08"/>同旋火輪。</p>
<p id="pT41p0625c0805" type="inline">論。若錦衣上至從異類起。
<lb n="0625c09"/>又牒計也。若以錦上色．類．業等屬於衣
<lb n="0625c10"/>者。即衣實是一。縷實有種種異。即應衣實
<lb n="0625c11"/>法從種種異類縷實法生。違自宗也。即違
<lb n="0625c12"/>前立德法可爾實法不然。若衣無實。色等
<lb n="0625c13"/>依何起也。</p>
<p id="pT41p0625c1305" type="inline">論。一一縷色等無種種異故。
<lb n="0625c14"/>結上過也。錦有分衣有種種色。一一之縷
<lb n="0625c15"/>無種種色。衣．縷不同。縷生衣故證實從異
<lb n="0625c16"/>類生也。</p>
<p id="pT41p0625c1604" type="inline">論。或於一分至由彼顯衣故。
<lb n="0625c17"/>又重破。錦有分衣眾色共成。一分唯有自色
<lb n="0625c18"/>等故。而即於一分應不見錦衣。錦衣由
<lb n="0625c19"/>彼眾色成。於一分處無眾色故。</p>
<p id="pT41p0625c1913" type="inline">論。或
<lb n="0625c20"/>即彼分至異色等相故。又重破。錦衣既是眾
<lb n="0625c21"/>色共為。一分錦衣應有眾色之相。</p>
<p id="pT41p0625c2114" type="inline">論。
<lb n="0625c22"/>彼許有分至甚為靈異。又破彼轉計。若謂有
<lb n="0625c23"/>分全衣體唯是一。而有種種色。種種類。種種
<lb n="0625c24"/>業用殊者。多．一相違。甚為靈異。</p>
<p id="pT41p0625c2413" type="inline">論。又
<lb n="0625c25"/>於一火至應不得成。又破勝論計。彼計。光明
<lb n="0625c26"/>遍一窟中。有一麁色遍於室內。衣亦復爾。
<lb n="0625c27"/>隨衣大．小一色遍衣。今破光明衣亦隨破。
<lb n="0625c28"/>如一光明界分之中。近即明熱。遠便闇冷。
<lb n="0625c29"/>既同一體。如何不同。</p>
<p id="pT41p0625c2909" type="inline">論。各別極微至可
<lb n="0626a01"/>現根證。論主述自宗。各別一一極微根不能
<lb n="0626a02"/>取名為越根而眾微共集可現根證。現根
<lb n="0626a03"/>證時離微。更無別麁色也。</p>
<p id="pT41p0626a0311" type="inline">論。如彼所
<lb n="0626a04"/>宗至合能發識。引外宗證。如彼宗中多微
<lb n="0626a05"/>合故共生一果。別則不生。或如眼．境等合
<lb n="0626a06"/>能生眼識。別則不生。我宗由多微合故識．
<lb n="0626a07"/>根能取。別不能取。</p>
<p id="pT41p0626a0708" type="inline">論。又如翳目至便
<lb n="0626a08"/>無見能。又引世間共許證也。</p>
<p id="pT41p0626a0812" type="inline">論。極微
<lb n="0626a09"/>對根理亦應爾。總結成。理亦同彼合能生果
<lb n="0626a10"/>根．境生識。及如散髮翳目見也。</p>
<p id="pT41p0626a1013" type="inline">論。又
<lb n="0626a11"/>即於色等至極微亦壞。明色即是極微。色壞
<lb n="0626a12"/>極微壞也。</p>
<p id="pT41p0626a1205" type="inline">論。極微實攝至定俱時滅。外
<lb n="0626a13"/>道救。極微實句攝。色是德句攝。實．德體殊。
<lb n="0626a14"/>異體不應定俱時滅。</p>
<p id="pT41p0626a1409" type="inline">論。此二體別至
<lb n="0626a15"/>故非體別。論主破體別有。文有三重。此第
<lb n="0626a16"/>一也。若謂地大極微是實。色是德攝。二體
<lb n="0626a17"/>別者。因何共審觀時。不見地等外有別色
<lb n="0626a18"/>也。</p>
<p id="pT41p0626a1802" type="inline">論。又彼宗中至寧異色觸。第二破彼
<lb n="0626a19"/>宗。自云。地等實句眼見。身觸。色德亦眼見。
<lb n="0626a20"/>觸德亦身觸。實之與德色．觸何異。</p>
<p id="pT41p0626a2014" type="inline">論。
<lb n="0626a21"/>又燒毛㲲至形量等故。第三破也。毛謂羊毛
<lb n="0626a22"/>等。㲲謂白㲲等。花謂紅花等。此三種實句體
<lb n="0626a23"/>別形量相似。德不同毛黑．㲲白．花紅。未被
<lb n="0626a24"/>燒時由色別。故知三種異生毛等三覺。被
<lb n="0626a25"/>燒已後。同一黑色。形量同故。既不記識毛．
<lb n="0626a26"/>㲲等異。故知德外無別實也。若謂實外有
<lb n="0626a27"/>別德者。毛等三物未燒之時。實．德俱異。被
<lb n="0626a28"/>燒已去德同實異。雖德是同實有異故。實
<lb n="0626a29"/>又眼．身所得。因何不能記識毛．㲲等異。故
<lb n="0626b01"/>知離色無別異也。</p>
<p id="pT41p0626b0108" type="inline">論。猶如行伍至不
<lb n="0626b02"/>記識故。引喻。由兩行。一行是瓶。一行是瓫。
<lb n="0626b03"/>同一鴿毛。由觀瓶．瓫形別記識不同。若不
<lb n="0626b04"/>觀形。唯<anchor xml:id="tnote0626001"/>著看鴿毛。即不能記識兩行有別。
<lb n="0626b05"/>毛．㲲．紅花亦爾。被燒已後。由色同不可
<lb n="0626b06"/>記別。形復無異故不記別。若形有別可
<lb n="0626b07"/>記別也。</p>
<p id="pT41p0626b0704" type="inline">論。誰當採錄至廣諍應止。可
<lb n="0626b08"/>解。</p>
<p id="pT41p0626b0802" type="inline">論。此三災頂至名彼災頂。此明三
<lb n="0626b09"/>頂。</p>
<p id="pT41p0626b0902" type="inline">論。何緣下三定至遭是外<anchor xml:id="tnote0626002"/>災災壞明下
<lb n="0626b10"/>定災及所以也。正理云。第二靜慮喜受為內
<lb n="0626b11"/>災。與輕安俱潤澤如水。故遍身麁重由此
<lb n="0626b12"/>皆除。故經說苦根第二定滅。乃至。亦由滅
<lb n="0626b13"/>苦所依識身。故說苦根二靜慮滅。雖生上
<lb n="0626b14"/>地識身容現前。隨欲不行。自在故無過。
<lb n="0626b15"/>然經言滅苦。據正入定時。初靜慮中猶有
<lb n="0626b16"/>尋．伺無增上喜不言苦滅　又云。故初
<lb n="0626b17"/>靜慮內具三災。外亦具遭三災所壞。第二
<lb n="0626b18"/>靜慮內有二災。故外亦遭二災所壞。第三
<lb n="0626b19"/>靜慮內唯一災。故外但遭一災所壞
(身麁重是
<lb n="0626b20"/>苦根本。第二定輕安能除。故言苦根滅也)
。</p>
<p id="pT41p0626b2017" type="inline">論。何緣不立至地還
<lb n="0626b21"/>違地。明地大非災所以。</p>
<p id="pT41p0626b2110" type="inline">論。第四靜慮
<lb n="0626b22"/>至所不及故。明第四定無外災所以。</p>
<lb n="0626b23"/>
<p id="pT41p0626b2301">論。有說彼地至更往餘處。此第二師釋。正理
<lb n="0626b24"/>論云。毘婆沙師說。第四定攝淨居天故。災不
<lb n="0626b25"/>能損。由彼不可生無色天。亦復不應更
<lb n="0626b26"/>往餘處。由此證餘界無淨居天。若餘世界
<lb n="0626b27"/>中有淨居者。應如地獄移往他方。寧說不
<lb n="0626b28"/>應更往餘處。下三天處。由淨居天威力攝
<lb n="0626b29"/>持。故無災壞。無容一地處少不同。便有
<lb n="0626c01"/>為災壞．不壞別。</p>
<p id="pT41p0626c0107" type="inline">論。若爾彼地至體亦
<lb n="0626c02"/>非常。問答第四定器常．無常也。婆沙一百
<lb n="0626c03"/>三十四云。問第四靜慮地若無邊災所不
<lb n="0626c04"/>及。豈非常住。答剎那無常故無此失。有說
<lb n="0626c05"/>第四靜慮地中宮殿所依俱是無常。謂彼宮
<lb n="0626c06"/>地隨彼諸天生時死時俱起沒故。此說非
<lb n="0626c07"/>理。所以者何。應無有情共器業故。由此
<lb n="0626c08"/>如前所說者
(准此。即非與宮殿等同生滅也)
。正理二十一解無
<lb n="0626c09"/>雲天云<anchor xml:id="fxT41p0626c01"/>已下空中天所居地。如雲蜜合故
<lb n="0626c10"/>說名雲。此上諸天。更無雲地。在無雲首故
<lb n="0626c11"/>說無雲　第四定地各別不違。諸論皆同。說
<lb n="0626c12"/>滅不同。論意各別。此論所說。是婆沙後釋。
<lb n="0626c13"/>評家義意論將此為非難故。諸天宮殿。理
<lb n="0626c14"/>是隨身。亦共業感。若不爾者。應無來往相
<lb n="0626c15"/>過。宮殿受用之理。</p>
<p id="pT41p0626c1508" type="inline">論。所說三災云何次
<lb n="0626c16"/>第。已下明三災起之次第。先問後答。此即問
<lb n="0626c17"/>也。</p>
<p id="pT41p0626c1702" type="inline">論。要先無間至一風災起。答文可
<lb n="0626c18"/>解。</p>
<p id="pT41p0626c1802" type="inline">論。何緣如是。問所以。</p>
<p id="pT41p0626c1810" type="inline">論。由彼
<lb n="0626c19"/>有情至六十四劫。已下答。由上地因勝所感
<lb n="0626c20"/>身壽。其量次長。所感外器。亦漸久住。此即善
<lb n="0626c21"/>順施設足文。第三禪遍淨天。壽六十四劫。七
<lb n="0626c22"/>火．一水。總七七火。七水。後七火．一風。七九
<lb n="0626c23"/>六十三。并一風災有六十四。第六十四雖
<lb n="0626c24"/>缺二十二中劫。據全說故言六十四。此天
<lb n="0626c25"/>劫初成時。最初生容壽六十四劫。於後生
<lb n="0626c26"/>者皆不得也。若有定業應移餘界。</p>
<lb n="0626c27"/>俱舍論疏卷第十二<lb n="0626c28"/>
<p id="pT41p0626c2801" rend="margin-left:2em">
(本奧云)
初校額田部白麻呂</p>
<lb n="0626c29"/>
<p id="pT41p0626c2901" rend="margin-left:11em">移唐草本寫校畢</p>
<lb n="0627a01"/>
<p id="pT41p0627a0101" rend="margin-left:5em">再校葛城首麻呂</p>
<lb n="0627a02"/>
<p id="pT41p0627a0201" rend="margin-left:1em">保延三年十一月十日夜點了</p>
<lb n="0627a03"/>
<p id="pT41p0627a0301" rend="margin-left:11em">非人老法師</p>
<lb n="0627a04"/>
<lb n="0627a05"/>
<lb n="0627a06"/>
<anchor xml:id="tnote0627001"/>俱舍論疏卷第十三<lb n="0627a07"/>
<lb n="0627a08"/>
<byline>
<anchor xml:id="beg0627002"/>沙門<anchor xml:id="beg0627003"/>法<anchor xml:id="end0627003"/>寶撰<anchor xml:id="end0627002"/>
</byline>
<lb n="0627a09"/>
<anchor xml:id="tnote0627004"/>
<head>分別業品第四之一</head>
<lb n="0627a10"/>
<p id="pT41p0627a1001">以三義故名之為業。一者作用。二持法式。
<lb n="0627a11"/>三分別果　一作用者。謂即作用說名為業
<lb n="0627a12"/>　持法式者。謂能任持七眾法式　分別
<lb n="0627a13"/>果者。謂能分別愛．非愛果　此品廣明故
<lb n="0627a14"/>名分別　所以次世品後者。世品明內．外
<lb n="0627a15"/>果差別不同　果所賴因謂由業惑。惑總。
<lb n="0627a16"/>業別。故先明業。</p>
<lb n="0627a17"/>
<p id="pT41p0627a1701">論。如前所說至由誰而生。<anchor xml:id="beg0627005"/>結<anchor xml:id="end0627005"/>前起後。此品
<lb n="0627a18"/>大文分四。一明業體。二明律儀等。三明經
<lb n="0627a19"/>中諸業。四<anchor xml:id="beg0627006"/>雜明<anchor xml:id="end0627006"/>諸業　明業體中。第一四
<lb n="0627a20"/>頌半明業體性。第二一頌半。明能造大。第
<lb n="0627a21"/>三兩頌。明執受類別。第四一頌。義門分別。
<lb n="0627a22"/>第五一頌半。明四善等。第六三頌。明二等
<lb n="0627a23"/>起　就明業體性中。初之一頌上一句答
<lb n="0627a24"/>前問。次一句分二業。下兩句分三業。次之
<lb n="0627a25"/>半頌分身．語二以成五業。次兩頌半成立
<lb n="0627a26"/>表體　後之半頌明無表體　就初文中
<lb n="0627a27"/>先<anchor xml:id="beg0627007"/>結<anchor xml:id="end0627007"/>前問起。後舉頌答。此文初也。</p>
<p id="pT41p0627a2714" type="inline">論
<lb n="0627a28"/>曰至業差別起。釋頌初句　世別由業生
<lb n="0627a29"/>　非由一主先覺而生者。破外計也　但由有
<lb n="0627b01"/>情業差別起。成立自宗　一主先覺而生者。
<lb n="0627b02"/>有其多種或以梵王。或大自在天以為一
<lb n="0627b03"/>主。起於先覺生於世間　或<anchor xml:id="beg0627008"/>計<anchor xml:id="end0627008"/>於我以
<lb n="0627b04"/>為一主。起<anchor xml:id="beg0627009"/>於<anchor xml:id="end0627009"/>先覺生於世間　非由一
<lb n="0627b05"/>主先覺而生者。總非上計　正理兼破無
<lb n="0627b06"/>因論等。廣破<anchor xml:id="beg0627010"/>耶<anchor xml:id="end0627010"/>執自立宗云世別由業
<lb n="0627b07"/>生　云何知然　見業用故。謂世現見。愛．
<lb n="0627b08"/>非愛果差別生時定由業用。如農夫類由
<lb n="0627b09"/>勤正業。有稼穡等可愛果生。有諸愚夫行
<lb n="0627b10"/>盜等業。便招非愛殺．縛等果。復見。<anchor xml:id="beg0627011"/>亦<anchor xml:id="end0627011"/>有
<lb n="0627b11"/>從初處胎不由現因有樂有苦。既見現
<lb n="0627b12"/>在。要業為先方能引得愛．非愛果。知前樂．
<lb n="0627b13"/>苦必業為先。故非無因諸內．外事自然而
<lb n="0627b14"/>有種種差別　又世現見。造善者少。造惡
<lb n="0627b15"/>者多。然於世間有情。樂少。苦多。可得以現
<lb n="0627b16"/>見為門　非現見成故。謂世現見造作種
<lb n="0627b17"/>種淨．不淨業為因緣故。便有種種樂．苦果
<lb n="0627b18"/>生　又云　然不肖者。以見世聞樂施者
<lb n="0627b19"/>貧苦。慳<anchor xml:id="beg0627012"/>悋<anchor xml:id="end0627012"/>者富樂。便增邪見謂果無因
<lb n="0627b20"/>　此由於田及思數習所得異熟．增上．等流
<lb n="0627b21"/>果差別中不了達故　謂有先世於良福
<lb n="0627b22"/>田暫植施因故招富樂。然不數習能捨物
<lb n="0627b23"/>思故於今生仍<anchor xml:id="beg0627013"/>惟<anchor xml:id="end0627013"/>慳<anchor xml:id="begd1e71661"/>悋<anchor xml:id="endd1e71661"/>。若有先世數施
<lb n="0627b24"/>非田。則於今生貧窮樂施。於如是義何
<lb n="0627b25"/>致愚迷　故由有情先世業力。及現士用二
<lb n="0627b26"/>種。世間差別果生。理善成立　此論言但由
<lb n="0627b27"/>有情業差別起。此之但字總非諸計。</p>
<lb n="0627b28"/>
<p id="pT41p0627b2801">論。若爾何故至與彼相違。問　<anchor xml:id="beg0627014"/>若<anchor xml:id="end0627014"/>由業異
<lb n="0627b29"/>果有異者。且如人中內身外物俱從業生。
<lb n="0627c01"/>何故業生外物欝金．旃檀等甚可愛樂。而內
<lb n="0627c02"/>身形等不淨穢惡。</p>
<p id="pT41p0627c0208" type="inline">論。以諸有情至二事
<lb n="0627c03"/>俱妙。答　業類不同　雜業生人感內身形
<lb n="0627c04"/>常流不淨。感外香等能對治彼　淨業生
<lb n="0627c05"/>天。二事皆淨。</p>
<p id="pT41p0627c0506" type="inline">論。此所由業至謂思所
<lb n="0627c06"/>作。明二業也。一即是思。二思已業　<anchor xml:id="beg0627015"/>思已
<lb n="0627c07"/>業<anchor xml:id="end0627015"/>者。謂思所作。即身．語業。</p>
<p id="pT41p0627c0711" type="inline">論。如是二
<lb n="0627c08"/>業至身語意業。此分二為三也。</p>
<p id="pT41p0627c0813" type="inline">論。如
<lb n="0627c09"/>何建立至為就等起。此問建立三業所以。</p>
<lb n="0627c10"/>
<p id="pT41p0627c1001">論。縱爾何違。反問違也。</p>
<p id="pT41p0627c1010" type="inline">論。若約
<lb n="0627c11"/>所依至皆意等起故。述違所以。</p>
<p id="pT41p0627c1113" type="inline">論。毘
<lb n="0627c12"/>婆沙師至由上三因。答　身業從所依。語業
<lb n="0627c13"/>是自性。意業是等起　正理論云。謂業依身
<lb n="0627c14"/>故名身業。業性即語故名語業。此業依意。
<lb n="0627c15"/>復與意俱等起身．語名為意業　准此論
<lb n="0627c16"/>文。意業即是能等起也。</p>
<p id="pT41p0627c1610" type="inline">論。然心所思至
<lb n="0627c17"/>所等起故。分明屬當二業為三業也。</p>
<lb n="0627c18"/>
<p id="pT41p0627c1801">論。身語二業自性云何。已下半頌。第二明五
<lb n="0627c19"/>業體。</p>
<p id="pT41p0627c1903" type="inline">論曰至表無表性。明身．語業皆
<lb n="0627c20"/>用表．無表為體性分五業也。</p>
<lb n="0627c21"/>
<p id="pT41p0627c2101">論。且身語表其相云何　前各各開二。此釋
<lb n="0627c22"/>二相無表後釋故言且也　下兩頌半。第三
<lb n="0627c23"/>出身．語表體。</p>
<p id="pT41p0627c2306" type="inline">論曰至名身表業。出身
<lb n="0627c24"/>表體　正理論云。髮．毛等聚總名為身。於
<lb n="0627c25"/>此身中。有心所起四大種果形色差別能表
<lb n="0627c26"/>示心名為身表。</p>
<p id="pT41p0627c2607" type="inline">論。有餘部說至有剎
<lb n="0627c27"/>那故。破正量部執行動名身表　以身動
<lb n="0627c28"/>時由業動故者。是正量部計也。身無剎那。
<lb n="0627c29"/>由於思業動此身時。即此動身名為身表
<lb n="0628a01"/>　為破此故說非行動　對行動宗立無
<lb n="0628a02"/>行動宗也　以一切法皆有剎那故。立因。有
<lb n="0628a03"/>剎那法皆無行動。如燈焰<anchor xml:id="beg0628001"/>鈴<anchor xml:id="end0628001"/>聲也。</p>
<lb n="0628a04"/>
<p id="pT41p0628a0401">論。剎那何謂。正<anchor xml:id="beg0628002"/>量<anchor xml:id="end0628002"/>問也。</p>
<p id="pT41p0628a0410" type="inline">論。得體無間
<lb n="0628a05"/>滅至名為有杖。答剎那也。諸法得體無間
<lb n="0628a06"/>即滅名為剎那　有剎那名有剎那。如有
<lb n="0628a07"/>杖人名為有杖　正理彈云。彼釋非理。如
<lb n="0628a08"/>杖異人。不可說故。喻不同法。非別有法
<lb n="0628a09"/>異於得體無間滅性。如何可說此有剎那
<lb n="0628a10"/>如人有杖。</p>
<p id="pT41p0628a1005" type="inline">論。諸有為法至動名身表。
<lb n="0628a11"/>結破。諸有為法皆有剎那。即此處生即此處
<lb n="0628a12"/>滅。如何得說動為身表。</p>
<p id="pT41p0628a1210" type="inline">論。若有為法
<lb n="0628a13"/>至義可成立。正量救也。我宗之義覺焰．鈴
<lb n="0628a14"/>聲可有剎那。色身等物無剎那滅。若有為
<lb n="0628a15"/>法皆有剎那無行動義可得成立。我宗不
<lb n="0628a16"/>許皆有剎那。此因不成。何得成立。</p>
<lb n="0628a17"/>
<p id="pT41p0628a1701">論。諸有為法至滅不待因。論主意以後必盡
<lb n="0628a18"/>故滅不待因　證有為法皆有剎那。</p>
<lb n="0628a19"/>
<p id="pT41p0628a1901">論。所以者何。正量部徵滅不待因。</p>
<p id="pT41p0628a1914" type="inline">論。
<lb n="0628a20"/>待因謂<anchor xml:id="beg0628003"/>果<anchor xml:id="end0628003"/>至有性等故。論主破也　待因之
<lb n="0628a21"/>法必是其果。滅無非果故不待因。既不待
<lb n="0628a22"/>因纔生即滅。若初無滅後亦應然　以後與
<lb n="0628a23"/>初有性等故者。若法待因因無未滅。既不
<lb n="0628a24"/>待因何得前時不滅後即滅耶。</p>
<p id="pT41p0628a2413" type="inline">論。既
<lb n="0628a25"/>後有盡知前有滅。結證　經部計。生有客因
<lb n="0628a26"/>無主因。滅無主．客二因　有部計。滅有主
<lb n="0628a27"/>因無客因　正量部計。色等諸法滅待主．
<lb n="0628a28"/>客二因。心．心所法．及焰．聲等滅由主因不
<lb n="0628a29"/>待客因。滅相為主餘因為客。</p>
<p id="pT41p0628a2912" type="inline">論。若後
<lb n="0628b01"/>有異至理必不然。破待異方滅也。此牒正
<lb n="0628b02"/>量救也　正量部云。色等生已待後異相方
<lb n="0628b03"/>始有滅。非是纔生有滅也　不應即此而名
<lb n="0628b04"/>有異即此相異理必不然者。此即論主破異
<lb n="0628b05"/>相也。前後法體若許不同方可相異。始終
<lb n="0628b06"/>是一。如何得言有相異耶。</p>
<p id="pT41p0628b0611" type="inline">論。豈不世
<lb n="0628b07"/>間至皆不待因。正量救也。前以比量破我。
<lb n="0628b08"/>然此比量不及現量。現見。薪等由待火合
<lb n="0628b09"/>為因。<anchor xml:id="beg0628004"/>非<anchor xml:id="end0628004"/>是法滅皆不待因。</p>
<p id="pT41p0628b0911" type="inline">論。如何
<lb n="0628b10"/>知薪等由火合故滅。論主反問。</p>
<p id="pT41p0628b1013" type="inline">論。以薪
<lb n="0628b11"/>等火合後便不見故。正量部答。</p>
<p id="pT41p0628b1113" type="inline">論。應共
<lb n="0628b12"/>審思至無故不見。此是論主令正量部審思。
<lb n="0628b13"/>火合為是令後不生。非是令生者滅。</p>
<lb n="0628b14"/>
<p id="pT41p0628b1401">論。如風手合至應由比量。論主引證。如風
<lb n="0628b15"/>與燈焰合時後焰不生非令前滅。手與鈴
<lb n="0628b16"/>合義亦如是　現量既有兩<anchor xml:id="tnote0628005"/>速邊。<anchor xml:id="beg0628006"/>未<anchor xml:id="end0628006"/>得為
<lb n="0628b17"/>定　故此義<anchor xml:id="beg0628007"/>成<anchor xml:id="end0628007"/>應由比量。</p>
<p id="pT41p0628b1710" type="inline">論。何謂比
<lb n="0628b18"/>量。正量部問。</p>
<p id="pT41p0628b1806" type="inline">論。謂如前說至故不待因。
<lb n="0628b19"/>論主答也。</p>
<p id="pT41p0628b1905" type="inline">論。又若待因至無無因者。釋
<lb n="0628b20"/>頌第五句。應無無因故。若薪等滅待因。焰
<lb n="0628b21"/>等亦應待因如生待因無無因者。</p>
<p id="pT41p0628b2114" type="inline">論。
<lb n="0628b22"/>然世現見至亦不待因。引例順成。</p>
<p id="pT41p0628b2214" type="inline">論。有
<lb n="0628b23"/>執覺聲前因後滅。此是勝論異師執。前覺聲
<lb n="0628b24"/>滅由後念生以後與前性相違故。猶如後水
<lb n="0628b25"/>逼前水流。</p>
<p id="pT41p0628b2505" type="inline">彼師不立四相計故。但由
<lb n="0628b26"/>後生令前念滅。</p>
<p id="pT41p0628b2607" type="inline">論。彼亦非理至復由
<lb n="0628b27"/>誰滅。論主破也。有三道理　一二不俱故。後
<lb n="0628b28"/>念起時前念已滅。如何不俱能令滅也。猶如
<lb n="0628b29"/>苦．樂及貪．嗔等前．後不俱。如何後念滅於
<lb n="0628c01"/>前念　二從明了覺．聲<anchor xml:id="beg0628008"/>如<anchor xml:id="end0628008"/>何不明了能滅
<lb n="0628c02"/>明了耶　三最後覺．聲既<anchor xml:id="beg0628009"/>無<anchor xml:id="end0628009"/>後念。復由誰
<lb n="0628c03"/>滅耶。</p>
<p id="pT41p0628c0303" type="inline">論。有執燈焰滅以住無為因。此是
<lb n="0628c04"/>上坐師計　<anchor xml:id="beg0628010"/>住<anchor xml:id="end0628010"/>。謂住相。住相若<anchor xml:id="beg0628011"/>在<anchor xml:id="end0628011"/>法無<anchor xml:id="beg0628012"/>容<anchor xml:id="end0628012"/>
<lb n="0628c05"/>滅。以住無故方能滅法。故彼<anchor xml:id="beg0628013"/>焰<anchor xml:id="end0628013"/>滅。以住
<lb n="0628c06"/>無為因。</p>
<p id="pT41p0628c0604" type="inline">論有執焰滅時由法．非法力。此
<lb n="0628c07"/>是勝論異師計也。法．非法是德句義攝。於人
<lb n="0628c08"/>有益名之為法。於人無益名為非法。由
<lb n="0628c09"/>此二力能生諸法能滅諸法　如闇室中
<lb n="0628c10"/>有一明燈。若望受用者。燈在有益。即是法
<lb n="0628c11"/>生。燈滅無益。即<anchor xml:id="beg0628014"/>非<anchor xml:id="end0628014"/>法滅　若望偷盜者。燈
<lb n="0628c12"/>在無益。即非法生。燈滅有益。即是法滅。</p>
<lb n="0628c13"/>
<p id="pT41p0628c1301">論。彼俱非理至順違相反故。論主破也。於
<lb n="0628c14"/>中有二。一破住無為因。二破法．非法因
<lb n="0628c15"/>　彼俱非理者。雙非二執也　無非因者。
<lb n="0628c16"/>破住無為因。住無非因。因<anchor xml:id="beg0628015"/>云<anchor xml:id="end0628015"/>以是無故
<lb n="0628c17"/>猶如兔角　非法非法為生滅因以剎那剎
<lb n="0628c18"/>那順違相反者。破勝論執於一剎那燈。望
<lb n="0628c19"/>有用即順。無用即違。順．違相反如何同起
<lb n="0628c20"/>　正理破云。法與非法亦非滅因。見空窟中
<lb n="0628c21"/>有焰轉故
(解云空窟中焰無人受用即<anchor xml:id="begd1e72131"/>無<anchor xml:id="endd1e72131"/>損益。既無損．益無法．非<anchor xml:id="beg0628016"/>法<anchor xml:id="end0628016"/>。<anchor xml:id="beg0628017"/>唯<anchor xml:id="end0628017"/>令焰滅)
。</p>
<lb n="0628c22"/>
<p id="pT41p0628c2201">論。或於一切至有剎那故。論主重破兩家
<lb n="0628c23"/>計也。住無為因及法．非法。非唯覺．焰及聲．
<lb n="0628c24"/>色不相應。一切有為皆有住無．及法．非法
<lb n="0628c25"/>故。不待餘因纔生即滅。以有為法皆有剎
<lb n="0628c26"/>那既與我同。本<anchor xml:id="beg0628018"/>諍<anchor xml:id="end0628018"/>應息不煩多解。</p>
<lb n="0628c27"/>
<p id="pT41p0628c2701">論。又若薪等滅至即成滅因。前文義便破於
<lb n="0628c28"/>異計。<anchor xml:id="beg0628019"/>今<anchor xml:id="end0628019"/>更重破正量部計火合為因。即是
<lb n="0628c29"/>
<anchor xml:id="beg0628020"/>頌中<anchor xml:id="end0628020"/>第六句也。應滅下之因即是生中之
<lb n="0629a01"/>因。應生上因即是滅中之因。</p>
<p id="pT41p0629a0112" type="inline">論。所以
<lb n="0629a02"/>者何。正量部徵。</p>
<p id="pT41p0629a0207" type="inline">論。謂由火合至或似此
<lb n="0629a03"/>非有。論主答也　於中有二。一即。二似。謂
<lb n="0629a04"/>由火合<anchor xml:id="beg0629001"/>令<anchor xml:id="end0629001"/>薪熟<anchor xml:id="beg0629002"/>變<anchor xml:id="end0629002"/>　生中熟因。即是滅
<lb n="0629a05"/>下熟因。或似滅下熟因　生上熟因。即是
<lb n="0629a06"/>滅中熟因。或似滅中熟因。<anchor xml:id="beg0629003"/>若爾<anchor xml:id="end0629003"/>　則生
<lb n="0629a07"/>因體應<anchor xml:id="tnote0629004"/>是即滅因者。破即　或滅生因應相無
<lb n="0629a08"/>別者。破似　不應由即此。<anchor xml:id="beg0629005"/>即<anchor xml:id="end0629005"/>生因為滅
<lb n="0629a09"/>因　或似。似生因為滅因　同是一薪由
<lb n="0629a10"/>火熟變。如何。此由彼有。<anchor xml:id="beg0629006"/>彼<anchor xml:id="end0629006"/>由此無。不應
<lb n="0629a11"/>道理。</p>
<p id="pT41p0629a1103" type="inline">論。設於火焰至生滅因異。此即
<lb n="0629a12"/>
<anchor xml:id="beg0629007"/>縱<anchor xml:id="end0629007"/>破正量部<anchor xml:id="beg0629008"/>也<anchor xml:id="end0629008"/>。火焰前．後念念別故。容
<lb n="0629a13"/>可滅下因與生中因別　正量部<anchor xml:id="beg0629009"/>計<anchor xml:id="end0629009"/>。許
<lb n="0629a14"/>灰．雪．酢．<anchor xml:id="beg0629010"/>日<anchor xml:id="end0629010"/>．水．地無剎那滅。<anchor xml:id="beg0629011"/>前<anchor xml:id="end0629011"/>後體一能
<lb n="0629a15"/>令薪等熟變。滅下．中因。與生中．上因。如
<lb n="0629a16"/>何得異。</p>
<p id="pT41p0629a1604" type="inline">論。若爾現見至為何所作。正量
<lb n="0629a17"/>部反問也。若薪熟變不由火合。現見。火合
<lb n="0629a18"/>於中為何所作。</p>
<p id="pT41p0629a1807" type="inline">論。由事火合至於中
<lb n="0629a19"/>所作。論主答也　事火。是鐺釜下顯．形火聚
<lb n="0629a20"/>　火界。即是水中熱觸　水聚。即是顯．形
<lb n="0629a21"/>
<anchor xml:id="beg0629012"/>水<anchor xml:id="end0629012"/>聚　事．火生水中熱觸。因熱觸令彼後
<lb n="0629a22"/>念水聚生漸<anchor xml:id="beg0629013"/>微<anchor xml:id="end0629013"/>因。非是與已生水為滅
<lb n="0629a23"/>因也。</p>
<p id="pT41p0629a2303" type="inline">論。故無有因至定無行動。論主
<lb n="0629a24"/>結歸自宗。滅不待客因。是<anchor xml:id="beg0629014"/>壞<anchor xml:id="end0629014"/>法性故。纔
<lb n="0629a25"/>生即滅。故有剎那。既剎那<anchor xml:id="beg0629015"/>滅<anchor xml:id="end0629015"/>故無行動。</p>
<lb n="0629a26"/>
<p id="pT41p0629a2601">論。然於無間至行增上慢。論主釋疑也。</p>
<lb n="0629a27"/>
<p id="pT41p0629a2701">疑曰。若無行動如何見法從此至彼　論
<lb n="0629a28"/>主釋云。如燒草焰遠見之時。見此火焰從
<lb n="0629a29"/>此至彼。然實火焰當處隨滅。然以見不明
<lb n="0629b01"/>謂有行動。色等亦爾。實念念滅。慧目闇者
<lb n="0629b02"/>謂有行動。非有謂有增上慢也。</p>
<p id="pT41p0629b0213" type="inline">論。既
<lb n="0629b03"/>由斯理至理得成立。破異計已結歸自宗
<lb n="0629b04"/>　身表是形。理得成立。然未分別形是假．實。</p>
<lb n="0629b05"/>
<p id="pT41p0629b0501">論。然經部說至隨應當知。論主述經部
<lb n="0629b06"/>義破有部也。有部形色別有極微與顯不
<lb n="0629b07"/>同。即此極微成彼長等　經部宗計形無
<lb n="0629b08"/>別微。積於顯色以為長等。是假非實　謂
<lb n="0629b09"/>顯色聚一面多生名長色者。謂於四面一面
<lb n="0629b10"/>偏多。如幡竿等。一面少生名為短色。如<anchor xml:id="beg0629016"/>苽
<lb n="0629b11"/>藪<anchor xml:id="end0629016"/>等。餘文可解。</p>
<p id="pT41p0629b1107" type="inline">論。如見火<anchor xml:id="beg0629017"/>㷮<anchor xml:id="end0629017"/>至別類
<lb n="0629b12"/>色體。此舉喻結經部宗也。</p>
<p id="pT41p0629b1211" type="inline">論。若謂實
<lb n="0629b13"/>有至二根所取。難有部也。形若實有別類
<lb n="0629b14"/>色體。是色處者。即眼見．身觸二根取過。由
<lb n="0629b15"/>眼及身得長等故。</p>
<p id="pT41p0629b1508" type="inline">論。然如依觸至能
<lb n="0629b16"/>取於形。論主釋無別形。然如依觸取長等
<lb n="0629b17"/>相。而詐但是<anchor xml:id="beg0629018"/>多竪<anchor xml:id="end0629018"/>等積無別長觸依顯取
<lb n="0629b18"/>形。故知但是多顯色積無別長等　正理論
<lb n="0629b19"/>云。然經主言。形非實有。乃至如是依顯能
<lb n="0629b20"/>取於形。此理不<anchor xml:id="beg0629019"/>然<anchor xml:id="end0629019"/>。了相別故。若一方面唯
<lb n="0629b21"/>顯多生。了相於中應無差別。既有長．白二
<lb n="0629b22"/>了相異。故於顯外別有形色。現見。有觸同
<lb n="0629b23"/>根所取。了相異故體有差別。如堅與冷或
<lb n="0629b24"/>煖與堅。如是白．長雖同根取。而了相異故
<lb n="0629b25"/>體應別。故知聚色分<anchor xml:id="beg0629020"/>析<anchor xml:id="end0629020"/>漸<anchor xml:id="beg0629021"/>漸<anchor xml:id="end0629021"/>。乃至於中可
<lb n="0629b26"/>生形覺。必有少分形覺生。因形色極微於
<lb n="0629b27"/>中猶起。理必應爾。以色聚中有唯顯生形
<lb n="0629b28"/>色不起。於中唯有顯覺非形。如見空中
<lb n="0629b29"/>光．明等色　若即顯色說名為形。無分量
<lb n="0629c01"/>顯中亦應起形覺。不相離故。如火界煖。彼

<lb n="0629c02"/>火㷮喻於證無能。餘處極成可假說故。謂
<lb n="0629c03"/>於餘處有長．圓等<anchor xml:id="beg0629022"/>所<anchor xml:id="end0629022"/>依實因。同時無間於
<lb n="0629c04"/>多方所。安布差別所成色聚長等極成。由是
<lb n="0629c05"/>故於火㷮等色。異時別處無間轉中。計度立
<lb n="0629c06"/>為假長．圓等。未曾見有世俗．勝義俱不極
<lb n="0629c07"/>成而可假立　應二根取難亦不成。長等
<lb n="0629c08"/>但為意識境故。以諸假有唯是意識所緣境
<lb n="0629c09"/>界。如前已辨。能成長等如種極微。如是安
<lb n="0629c10"/>布說為形色。是無分別眼識所取。非身能
<lb n="0629c11"/>取。如是形色如依身根了堅．濕等。了長．
<lb n="0629c12"/>短等不如是故。以非闇中了堅．濕等。即
<lb n="0629c13"/>於彼位或次後時。即能了知長．短等相。要
<lb n="0629c14"/>於一面多觸生中。依身根門分別觸已。方
<lb n="0629c15"/>能比度。知觸俱行眼識所牽意識所受。如
<lb n="0629c16"/>是相狀差別形色。如見火色及嗅花香能
<lb n="0629c17"/>憶俱行火觸花色。現見。眼識隨其所應。有
<lb n="0629c18"/>於一時形．顯俱了。意識分別前．後無定。以
<lb n="0629c19"/>顯與形是一眼識所緣境故。意識分別時差
<lb n="0629c20"/>別故。了相異故。其體不同。形亦非觸。寧
<lb n="0629c21"/>
<anchor xml:id="beg0629023"/>有<anchor xml:id="end0629023"/>身根能取<anchor xml:id="beg0629024"/>形<anchor xml:id="end0629024"/>義。故不應難應二根取
<lb n="0629c22"/>　今詳。兩論互有勝劣　俱舍論主。言一形
<lb n="0629c23"/>色應二根取積集顯色以成長等。而言長
<lb n="0629c24"/>等眼能見者。其理少疎　正理論師。以了相
<lb n="0629c25"/>異證有別形。亦非決定生其形覺。為是眼
<lb n="0629c26"/>識相應。為是意識相應。若眼識相應。容可
<lb n="0629c27"/>證有別體。何理能證定是眼識同一剎那生
<lb n="0629c28"/>白．長二覺。若意識相應。寧知不同行．輪等
<lb n="0629c29"/>覺。蟻樹之外無別行．輪。如何定證別有形
<lb n="0630a01"/>色　又於影等生長等覺。於中何故不許
<lb n="0630a02"/>有形　又如書色。<anchor xml:id="beg0630001"/>文<anchor xml:id="end0630001"/>有前．後屈曲不同
<lb n="0630a03"/>生高．下覺。於中何不有高．下形。若言有
<lb n="0630a04"/>者即違自宗。若言無者因何生覺　又云。
<lb n="0630a05"/>故知。聚色分折漸微。乃至於中可生形覺。
<lb n="0630a06"/>必有少分形覺生因。形色極微於中猶起。理
<lb n="0630a07"/>必應爾。以色聚中有唯顯生形色不起。於
<lb n="0630a08"/>中唯有顯覺非形。如見空中光．明等色。
<lb n="0630a09"/>若即顯色說名為形無分量。顯中亦應起
<lb n="0630a10"/>形覺。不相離故。如火界煖者　此亦無理
<lb n="0630a11"/>有分量。顯室中之<anchor xml:id="beg0630002"/>光<anchor xml:id="end0630002"/>生於形覺唯有顯故。
<lb n="0630a12"/>又烟．雲等亦生形覺。如何自云形色有八。
<lb n="0630a13"/>顯色十二。</p>
<p id="pT41p0630a1305" type="inline">論。豈不觸形至能念花色。有
<lb n="0630a14"/>部救也。謂觸與形俱行一聚。故因取彼形
<lb n="0630a15"/>俱之觸。而能憶念眼所見形。非是形色亦身
<lb n="0630a16"/>根取。如見火色便憶火<anchor xml:id="beg0630003"/>煖<anchor xml:id="end0630003"/>。及嗅花香能
<lb n="0630a17"/>念花色。登眼見<anchor xml:id="begd1e72694"/>煖<anchor xml:id="endd1e72694"/>。鼻嗅色耶。</p>
<p id="pT41p0630a1712" type="inline">論。此
<lb n="0630a18"/>中二法至能定憶形。論主破救也。見火知
<lb n="0630a19"/>
<anchor xml:id="begd1e72705"/>煖<anchor xml:id="endd1e72705"/>。嗅花知色。是定不相離。先知相屬見。
<lb n="0630a20"/>嗅方知。若不先知。見．嗅不知火<anchor xml:id="begd1e72713"/>煖<anchor xml:id="endd1e72713"/>花色。
<lb n="0630a21"/>觸之與形即不如是。若知相屬若不先知。
<lb n="0630a22"/>身若隨觸即知長等。然無長．滑定相屬故。
<lb n="0630a23"/>如何闇中能憶念形。故知。若有別形即合
<lb n="0630a24"/>身觸。</p>
<p id="pT41p0630a2403" type="inline">論。若觸與形至能憶念形。反難成
<lb n="0630a25"/>宗。論主本宗。形若有<anchor xml:id="beg0630004"/>實<anchor xml:id="end0630004"/>即有二根取過。有
<lb n="0630a26"/>部救云。因取觸故能憶念形。論主反難云。
<lb n="0630a27"/>觸之與形非定不相離。而取觸時能憶念
<lb n="0630a28"/>形。如先不知此有如是香。於闇中嗅如
<lb n="0630a29"/>是香時。知花有如是色　而實不然。故不
<lb n="0630b01"/>應說因取於觸能憶念形　正理救云。
<lb n="0630b02"/>此亦非理。現見。世間諸觸聚中有形定故。
<lb n="0630b03"/>謂形於觸雖無定者。而於一面多觸生中
<lb n="0630b04"/>定有長色。於一切處觸遍生中。定有圓色。
<lb n="0630b05"/>如是等類隨應當知。故觸於形有決定者。
<lb n="0630b06"/>非觸於顯有定如形可了。觸時能憶顯色。
<lb n="0630b07"/>以無有觸如是安布。於如是顯決定如
<lb n="0630b08"/>形。</p>
<p id="pT41p0630b0802" type="inline">論。或錦等中至非實有體同處多體
<lb n="0630b09"/>難也。如方錦上有圓錦窠。即此窠中復有
<lb n="0630b10"/>種種<anchor xml:id="fxT41p0630b01"/>耶正文像。同於一處應有多故。理實
<lb n="0630b11"/>不然。顯於同處既無多顯。形於一處豈
<lb n="0630b12"/>得多形　今詳。此難非有部宗。錦之文像
<lb n="0630b13"/>非形色故。</p>
<p id="pT41p0630b1305" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0630005"/>又<anchor xml:id="end0630005"/>諸所有至假立長等。
<lb n="0630b14"/>無別形微難也。如有對青等<anchor xml:id="begd1e72795"/>析<anchor xml:id="endd1e72795"/>至極微
<lb n="0630b15"/>有別極微猶名青等。形微若實折至極微
<lb n="0630b16"/>微應名長等。形若別有。應有極微名為長
<lb n="0630b17"/>等。故知長等但是安布顯色假名長等。</p>
<lb n="0630b18"/>
<p id="pT41p0630b1801">論。若謂即以至聚集安布。破轉救也。若
<lb n="0630b19"/>謂聚顯極微不成長等。如聚香味不名為
<lb n="0630b20"/>長。<anchor xml:id="beg0630006"/>別<anchor xml:id="end0630006"/>有形微安布差別方名長等。此唯
<lb n="0630b21"/>朋黨有部之宗別有形微。非極成故。形微
<lb n="0630b22"/>既非極成。誰許安布以成長等　有人解。
<lb n="0630b23"/>朋黨者。朋黨勝論師宗。非也。成業論破有
<lb n="0630b24"/>部別有形色云。為是一物遍於色中名為
<lb n="0630b25"/>長等。為積多微名為長等。若積多微名
<lb n="0630b26"/>為長等。<anchor xml:id="beg0630007"/>何<anchor xml:id="end0630007"/>異顯色。若謂一物遍於色中。
<lb n="0630b27"/>即同食米齋部。今言。積其長微。故知。不是
<lb n="0630b28"/>朋黨外道之義。</p>
<p id="pT41p0630b2807" type="inline">論豈。不現見至而形
<lb n="0630b29"/>相異者。有部救。如世瓦器。黃．白雖同而有
<lb n="0630c01"/>瓶．瓫相各異故。故知顯外別有形微。</p>
<lb n="0630c02"/>
<p id="pT41p0630c0201">論。為不已辨至理亦應然。論主釋也。如文可
<lb n="0630c03"/>解。</p>
<p id="pT41p0630c0302" type="inline">論。豈不闇中至安布為形。有部救
<lb n="0630c04"/>也。若言形色即是顯色安布差別積為形者。
<lb n="0630c05"/>既不見顯應不見形。既見形色不見於
<lb n="0630c06"/>顯。故知顯<anchor xml:id="beg0630008"/>外<anchor xml:id="end0630008"/>別有形色。</p>
<p id="pT41p0630c0610" type="inline">論。以闇遠中
<lb n="0630c07"/>至唯知總聚。論主釋。如文可解　正理論
<lb n="0630c08"/>云。如何具壽許有極成顯色極微。非形細
<lb n="0630c09"/>分。如諸顯色一一極微無獨起理。設有獨
<lb n="0630c10"/>起。以極細故非眼所得於積集時眼可得
<lb n="0630c11"/>故。證知定有顯色極微。形色極微亦應如
<lb n="0630c12"/>是。寧獨不許。自相極成。諸有對色所積集
<lb n="0630c13"/>處。皆決定有極微可得。既於聚色差別生
<lb n="0630c14"/>中。有形覺生不待於顯。如不待餘顯有
<lb n="0630c15"/>餘顯覺生。是故定應別有。如種能成長等
<lb n="0630c16"/>　形色極微　今詳<anchor xml:id="beg0630009"/>無<anchor xml:id="end0630009"/>理。後有分量知前
<lb n="0630c17"/>有種分量。種者即形極微。此亦非理。後有
<lb n="0630c18"/>行．輪。豈樹．蟻外而許有別行．輪細分　又
<lb n="0630c19"/>云　諸顯極微有質礙故即應積集假立長
<lb n="0630c20"/>等。此亦非理。香等極微亦應積集為長等。
<lb n="0630c21"/>故以彼香等所有極微亦有質礙。唯據處所
<lb n="0630c22"/>不相容納名質礙故。若謂香等所有極微。
<lb n="0630c23"/>非有見故無同彼失。則諸顯色所有極微。
<lb n="0630c24"/>亦非形故豈成長等。如何知顯微體非形。
<lb n="0630c25"/>如前已說。了相異故。不待顯色形覺生故。
<lb n="0630c26"/>或有顯聚不見形故非體是形。有多積集
<lb n="0630c27"/>無障有眼可不見形。是故應知。異於顯
<lb n="0630c28"/>色有色處攝形色極微。由此集成長等假
<lb n="0630c29"/>色。故形細分非不極成　准上論文。形微
<lb n="0631a01"/>是實。長等是假。其長等微。或同。或異。如界
<lb n="0631a02"/>品釋　然經部宗許長等色<anchor xml:id="beg0631001"/>攬<anchor xml:id="end0631001"/>顯微成。是
<lb n="0631a03"/>假非實。眼識所取恐非應理。行．輪等假。唯
<lb n="0631a04"/>意境故　正理論師雖有多救。然以生<anchor xml:id="beg0631002"/>覺<anchor xml:id="end0631002"/>
<lb n="0631a05"/>證別有形。非為定證。無行．輪體有行．輪
<lb n="0631a06"/>覺。故應顯色成長等時。此即顯色名為長
<lb n="0631a07"/>等。眼見形體非見假形。此<anchor xml:id="tnote0631003"/>順釋釋順宗妙扶
<lb n="0631a08"/>至理。</p>
<p id="pT41p0631a0803" type="inline">論。既已遮遣至何為身<anchor xml:id="beg0631004"/>表<anchor xml:id="end0631004"/>。正量
<lb n="0631a09"/>部．有部徵<anchor xml:id="beg0631005"/>問<anchor xml:id="end0631005"/>。</p>
<p id="pT41p0631a0906" type="inline">論立形為身表但假而非
<lb n="0631a10"/>實。經部答。</p>
<p id="pT41p0631a1005" type="inline">論。既執但用至為身業耶。
<lb n="0631a11"/>有部問。准此經部身表非是身業。</p>
<p id="pT41p0631a1114" type="inline">論
<lb n="0631a12"/>若業依身至當知亦爾。經部答。經部三業總
<lb n="0631a13"/>
<anchor xml:id="beg0631006"/>以<anchor xml:id="end0631006"/>思為體。與大<anchor xml:id="beg0631007"/>乘<anchor xml:id="end0631007"/>同。即此意。思依身．
<lb n="0631a14"/>語行名身．語業。唯依意轉名為意業。</p>
<lb n="0631a15"/>
<p id="pT41p0631a1501">論。若爾何故至此二何異。有部難。經言思
<lb n="0631a16"/>業。明知是思。經言思已業。明知非是思。如
<lb n="0631a17"/>何三業以思為體。</p>
<p id="pT41p0631a1708" type="inline">論。謂前加行至名思
<lb n="0631a18"/>已業。經部答。思有二種。一思惟思。二作事
<lb n="0631a19"/>思。前名思業。後名思已業。</p>
<p id="pT41p0631a1911" type="inline">論。若爾表
<lb n="0631a20"/>業至便成大過。有部難。能表示心名為表
<lb n="0631a21"/>業。依其表業發無表業。二業唯是意思。思
<lb n="0631a22"/>非是表。故無表業。既無表業無表亦無。便
<lb n="0631a23"/>成大過。</p>
<p id="pT41p0631a2304" type="inline">論。如是大過至此有何過。經
<lb n="0631a24"/>部釋也。經部宗意。身．語色聲名之為表。性
<lb n="0631a25"/>是無記。與大<anchor xml:id="beg0631008"/>乘<anchor xml:id="end0631008"/>同。動身．語思名身．語表
<lb n="0631a26"/>業。通於三性。由思力<anchor xml:id="beg0631009"/>熏<anchor xml:id="end0631009"/>種子名無表業。
<lb n="0631a27"/>正理論云。此中為攝一切業盡。為攝少分
<lb n="0631a28"/>差別業耶。有說此中攝一切業。有作是說。
<lb n="0631a29"/>不攝無漏
(此是經部兩釋思業思已業經)
。此釋不與經義相
<lb n="0631b01"/>符。此中不應攝意業故。謂為動發身．語
<lb n="0631b02"/>二種起思惟思。及正動發身語二種起作
<lb n="0631b03"/>事思。此二俱依身．語門轉。竝應攝在身．語
<lb n="0631b04"/>業中。既爾此中何名意業
(已上與前二釋出過。若攝一切三業盡者。
<lb n="0631b05"/>法既依身．語轉。如何攝意業)
。若依身．語二門轉思。亦許一
<lb n="0631b06"/>分名意業者。是則在業有雜亂過
(此縱許依身．語門
<lb n="0631b07"/>轉是意業者。即應意業亦身．語業。成雜亂失)
。縱許為欲動發身．語起
<lb n="0631b08"/>思惟思是意業性。且非此中總攝諸業。以
<lb n="0631b09"/>有不依身．語門轉有漏意業。其量無邊。皆
<lb n="0631b10"/>此經中所不攝故
(前明意業不成過失。今縱許彼有意業者。<anchor xml:id="beg0631010"/>亦<anchor xml:id="end0631010"/>攝意業不盡過失)
。
<lb n="0631b11"/>且必不攝依眼．觸等所起諸思。以彼諸思
<lb n="0631b12"/>非前所說思惟．作事二思攝故　<anchor xml:id="fxT41p0631b01"/>准此。五
<lb n="0631b13"/>識相應思是意業。此五識相應思非是起思
<lb n="0631b14"/>惟思。亦非動作思故。云云。作其轉<anchor xml:id="beg0631011"/>計<anchor xml:id="end0631011"/>略
<lb n="0631b15"/>而不述　又云。又汝經部說諸仙人意憤殺
<lb n="0631b16"/>生。是何業攝。為是身業。為<anchor xml:id="beg0631012"/>意<anchor xml:id="end0631012"/>業耶。然此
<lb n="0631b17"/>中無前．後所起思惟．作事二思差別。以思
<lb n="0631b18"/>惟思即作事故。便不能離業雜亂失　准
<lb n="0631b19"/>此論文。仙人意憤無二種思。既約二思分
<lb n="0631b20"/>身．語業。思無差別。二業應無。或應意業即
<lb n="0631b21"/>是身．語。故成雜亂　又云。<anchor xml:id="beg0631013"/>亦<anchor xml:id="end0631013"/>不<anchor xml:id="beg0631014"/>應<anchor xml:id="end0631014"/>謂
<lb n="0631b22"/>依身．語思名身．語表。由彼自說形為身
<lb n="0631b23"/>表假非實故。然思不應是形非實。又契經
<lb n="0631b24"/>說起迎合掌恭敬禮拜是身<anchor xml:id="beg0631015"/>表<anchor xml:id="end0631015"/>業。餘經又
<lb n="0631b25"/>言。表即是業。由此證知。欲作意等展轉所
<lb n="0631b26"/>起手等別形名為身表。即是身業。故對法宗
<lb n="0631b27"/>立身．語業。符教順理無雜亂過。今救經
<lb n="0631b28"/>部。餘經說表即是業者。果取因名。非即是
<lb n="0631b29"/>業。或從所表為名。手．足等形表作思故。</p>
<lb n="0631c01"/>
<p id="pT41p0631c0101">論。此應名為至心俱轉故。有部出過。既
<lb n="0631c02"/>熏於心差別功能與心俱轉。此則應<anchor xml:id="beg0631016"/>同<anchor xml:id="end0631016"/>
<lb n="0631c03"/>道．定共戒名心隨轉。</p>
<p id="pT41p0631c0309" type="inline">論。無如是過至
<lb n="0631c04"/>以性鈍故。經部釋也。此欲散無表思之差別。
<lb n="0631c05"/>與定無表義意不同。欲散無表。由二思力
<lb n="0631c06"/>之所引發動作思。既名表業。發身．語表故。
<lb n="0631c07"/>此熏於心成其種子名為無表。定心無表
<lb n="0631c08"/>即不如是。由彼同時心力起故名心隨轉。
<lb n="0631c09"/>如有部宗。從其表業發生無表。<anchor xml:id="beg0631017"/>亦<anchor xml:id="end0631017"/>由發
<lb n="0631c10"/>表業思之所引發。非是表色。色性鈍故。</p>
<lb n="0631c11"/>
<p id="pT41p0631c1101">論。毘婆沙師至如前已說。論主述有部
<lb n="0631c12"/>也。</p>
<p id="pT41p0631c1202" type="inline">論。經部亦說至無色相故。論主述經
<lb n="0631c13"/>部也。前說身表無有實體。無表同表亦無
<lb n="0631c14"/>實體。故言此亦非實有故。所以得知。有
<lb n="0631c15"/>三因證　一由先誓限唯不作故。本誓既
<lb n="0631c16"/>不願別有色生。但唯誓不作此業。如何與
<lb n="0631c17"/>誓不同別生於色　二所依大<anchor xml:id="beg0631018"/>種<anchor xml:id="end0631018"/>體非有
<lb n="0631c18"/>故。既依過去大種施設無表色。過去大種
<lb n="0631c19"/>既體是無。故知無表亦無有體　三若實有
<lb n="0631c20"/>體應有其色對礙之相。此相既無。故知無
<lb n="0631c21"/>體。</p>
<p id="pT41p0631c2102" type="inline">論。毘婆沙說此亦實有。論主述有
<lb n="0631c22"/>部也。</p>
<lb n="0631c23"/>
<p id="pT41p0631c2301">論。云何知然。經部問也。云何知無表色亦實
<lb n="0631c24"/>有也。已下半頌第四證有無表。</p>
<p id="pT41p0631c2413" type="inline">論曰
<lb n="0631c25"/>至無見無對。第一證也。有見有對即是色處。
<lb n="0631c26"/>無見有對是餘九處。經既更有無見無對色。
<lb n="0631c27"/>故知即是無表色也。</p>
<p id="pT41p0631c2709" type="inline">論。又契經中至及
<lb n="0631c28"/>無漏色第二證也。既有對色皆是有漏。別有
<lb n="0631c29"/>無漏色。故知是無表色。故第二證　後結二
<lb n="0632a01"/>證也。若無無表色。十有對色中何法名無
<lb n="0632a02"/>見無對及無漏色。</p>
<p id="pT41p0632a0208" type="inline">論。又契經說至福業
<lb n="0632a03"/>增長。第三證也。七福業事者。善故名福。作
<lb n="0632a04"/>故名業。思所託故名事。此<anchor xml:id="beg0632001"/>有<anchor xml:id="end0632001"/>七種有依福
<lb n="0632a05"/>業事。謂<anchor xml:id="beg0632002"/>有<anchor xml:id="end0632002"/>所施事為依名為<anchor xml:id="beg0632003"/>有<anchor xml:id="end0632003"/>依。一施
<lb n="0632a06"/>羈客。二施路行人。三施有病人。四施侍病
<lb n="0632a07"/>人。五施園林。六施常食。七隨時施。此七種
<lb n="0632a08"/>福<anchor xml:id="beg0632004"/>雖起<anchor xml:id="end0632004"/>異心作業已息。若行．悟．寐等。恒
<lb n="0632a09"/>時增長。除無表色若起餘心。及無心時。依
<lb n="0632a10"/>何法說福業增長　無依亦爾者。謂無施
<lb n="0632a11"/>物以為<anchor xml:id="tnote0632005"/>所無依。但<anchor xml:id="tnote0632006"/>逢遙隨喜思念諸佛心恭
<lb n="0632a12"/>敬等。亦如有依福業增長。</p>
<p id="pT41p0632a1211" type="inline">論。又非自作
<lb n="0632a13"/>至此性無異故。第四證也。若無無表。但遣他
<lb n="0632a14"/>為殺生等事。應不成業道。正遣他殺時。
<lb n="0632a15"/>自業非殺故。自遣他表不能殺故。更作殺
<lb n="0632a16"/>時自教他業如前無異故。</p>
<p id="pT41p0632a1611" type="inline">論。又契經
<lb n="0632a17"/>說至便成無用。第五證也。經說法處內．外
<lb n="0632a18"/>以分。謂是外處。十二處分。是十一處所不攝
<lb n="0632a19"/>法。若以有見無見以分。即是無見。若以有
<lb n="0632a20"/>對無對以分。即是無對。色．無色以分不言
<lb n="0632a21"/>無色。若不以法處有無表色者。此言闕
<lb n="0632a22"/>減便成無用。以<anchor xml:id="beg0632007"/>彼<anchor xml:id="end0632007"/>簡法不周盡故。</p>
<lb n="0632a23"/>
<p id="pT41p0632a2301">論。又若無無表至語等無故。第六證也。八支
<lb n="0632a24"/>中有正語．正業．正命三支。在定之中無語
<lb n="0632a25"/>等三。若無無表。何法名為正語．業等。</p>
<lb n="0632a26"/>
<p id="pT41p0632a2601">論。若爾何故至清淨鮮白。經部難也。若謂正
<lb n="0632a27"/>在定時具有八支。何為經說八中五支修
<lb n="0632a28"/>習圓滿。正命等三先時已得。故知即是<anchor xml:id="beg0632008"/>定<anchor xml:id="end0632008"/>前
<lb n="0632a29"/>語等。</p>
<p id="pT41p0632a2903" type="inline">論。此依先時至無相違過。有部通
<lb n="0632b01"/>也。此依先時已得世間諸有漏道定共色
<lb n="0632b02"/>說。非是欲說定前語等語以為道支。故無
<lb n="0632b03"/>過失。</p>
<p id="pT41p0632b0303" type="inline">論。又若撥無至而名苾芻等。第七
<lb n="0632b04"/>證也。若無無表。唯是意思起異緣時即應
<lb n="0632b05"/>無。於如何得名為苾芻等。</p>
<p id="pT41p0632b0511" type="inline">論。又契經
<lb n="0632b06"/>說至可名堤塘。第八證也。若無無表。何然長
<lb n="0632b07"/>時相續遮防諸破戒惡。非無有體可為堤
<lb n="0632b08"/>塘。</p>
<p id="pT41p0632b0802" type="inline">論。由此等證知實有無表色。總結
<lb n="0632b09"/>八證。</p>
<p id="pT41p0632b0903" type="inline">論。經部師說至然不應理。經部
<lb n="0632b10"/>非前證。別有無表實體不應理也。</p>
<p id="pT41p0632b1014" type="inline">論。
<lb n="0632b11"/>所以然者。問不應理所以。</p>
<p id="pT41p0632b1111" type="inline">論。所引證
<lb n="0632b12"/>中至故名無對。釋第一證。經言第三無見無
<lb n="0632b13"/>對者。謂定境界色非眼見故名無見。不障
<lb n="0632b14"/>處所名為無對。非是無表。</p>
<p id="pT41p0632b1411" type="inline">論。若謂既
<lb n="0632b15"/>爾至與無表同。遮有部難　正理論云。此釋
<lb n="0632b16"/>非理。以一切法皆是意識所緣境故。住空
<lb n="0632b17"/>閑者意識。即緣諸有見色為定境界。此色
<lb n="0632b18"/>種類異餘色等。是從定起大種所生。無障
<lb n="0632b19"/>澄清如空界色。如是理趣辨本事品因釋
<lb n="0632b20"/>夢境已具分別　應如是責。如何定境青
<lb n="0632b21"/>等．長等顯．形為性。如餘色處非有見攝。然
<lb n="0632b22"/>從定起大種所生極清妙故。又在定中眼識
<lb n="0632b23"/>無故非眼根境。如中有色雖具顯．形。而非
<lb n="0632b24"/>生有眼所能見。或如上地色非下地眼境。
<lb n="0632b25"/>既有現在少分色處。不與少分眼根為
<lb n="0632b26"/>境。如何不許有少色處。不與一切眼根
<lb n="0632b27"/>為境。又於夢中所緣色處。應無見無對。唯
<lb n="0632b28"/>意識境故。是故由經說有三色。證無表色
<lb n="0632b29"/>實有理成　准上論文。定境色處非眼根
<lb n="0632c01"/>境。此違色處二識所識。復同彼同分色不
<lb n="0632c02"/>與識合。即違婆沙正義　夢境色者。即是
<lb n="0632c03"/>餘位可眼見色。非謂此非眼根境界。其定
<lb n="0632c04"/>境色亦是可見色處所攝。如解脫色。緣青
<lb n="0632c05"/>等時是可見色。</p>
<p id="pT41p0632c0507" type="inline">論。又經所言至即說為
<lb n="0632c06"/>無漏。釋第二證。定境色中有無漏色。即此
<lb n="0632c07"/>名為無漏色也。</p>
<p id="pT41p0632c0707" type="inline">論。有餘師說至得無漏
<lb n="0632c08"/>名。此述譬喻師計。無學身中十色界全。及外
<lb n="0632c09"/>五境。皆是無漏非漏依故。</p>
<p id="pT41p0632c0911" type="inline">論。何故經
<lb n="0632c10"/>言至乃至廣說。破譬喻計。若言無學身中色
<lb n="0632c11"/>法。非漏依故名無漏者。何故經言有漏法
<lb n="0632c12"/>者。諸所有眼乃至廣說。十五界等既無簡別。
<lb n="0632c13"/>故知一切眼等皆是有漏。</p>
<p id="pT41p0632c1311" type="inline">論。此非漏對
<lb n="0632c14"/>治故得名<anchor xml:id="beg0632009"/>有漏<anchor xml:id="end0632009"/>。譬喻師救。無學身中十五界
<lb n="0632c15"/>等有其二義。非漏依故名為無漏。非對治
<lb n="0632c16"/>漏故名無漏。</p>
<p id="pT41p0632c1606" type="inline">論。是則此應言有漏亦
<lb n="0632c17"/>無漏。有部難。離過身中十五界等。應亦是有
<lb n="0632c18"/>漏亦是無漏。</p>
<p id="pT41p0632c1806" type="inline">論。若爾何過。譬喻師反
<lb n="0632c19"/>問。</p>
<p id="pT41p0632c1902" type="inline">論。有相雜失。有部與出過也。</p>
<lb n="0632c20"/>
<p id="pT41p0632c2001">論。若依此理至有何相雜。譬喻師救。非漏
<lb n="0632c21"/>依故名為無漏。不依此理說為有漏。非
<lb n="0632c22"/>對治漏名為有漏。不依此理說為無漏。
<lb n="0632c23"/>依此義說有何相雜。</p>
<p id="pT41p0632c2309" type="inline">論。若色處等至
<lb n="0632c24"/>聲等亦爾。譬喻師反難也。若色處等十五界
<lb n="0632c25"/>一向有漏者。何故經等不<anchor xml:id="beg0632010"/>直<anchor xml:id="end0632010"/>說色處心裁
<lb n="0632c26"/>覆事。簡<anchor xml:id="beg0632011"/>去<anchor xml:id="end0632011"/>無漏差別而說有漏有取諸色
<lb n="0632c27"/>心<anchor xml:id="tnote0632012"/>裁栽覆事。故知別有無漏色等非是心<anchor xml:id="fxT41p0632c01"/>裁
<lb n="0632c28"/>　<anchor xml:id="fxT41p0632c02"/>裁謂<anchor xml:id="beg0632013"/>裁蘗<anchor xml:id="end0632013"/>。即是與有漏心為生之本
<lb n="0632c29"/>覆障事也　正理破云。又非眼等非漏對治
<lb n="0633a01"/>得有漏名。勿有世間諸離染道成無漏故。
<lb n="0633a02"/>又彼眼等非如意．法．意識說故。謂佛有漏．
<lb n="0633a03"/>無漏相中作如是言。墮世間意。墮世間法。
<lb n="0633a04"/>墮世間意識。是名有漏。出世間意。出世間
<lb n="0633a05"/>法。出世間意識。是名無漏。非眼等中作如
<lb n="0633a06"/>是說。故知彼說但述耶計。</p>
<p id="pT41p0633a0611" type="inline">論。又經所
<lb n="0633a07"/>說至福業續起。破第三證。經部宗中先軌範
<lb n="0633a08"/>師作如是釋。由法爾力七有依福福業增
<lb n="0633a09"/>長。如如施主乃至由諸受者受用勝劣有差
<lb n="0633a10"/>別故。施主心雖異緣。而前緣施思種後後
<lb n="0633a11"/>心生說名相續。於後後時別別而生。為轉
<lb n="0633a12"/>變能生果時功力勝前名為差別。</p>
<p id="pT41p0633a1214" type="inline">論。
<lb n="0633a13"/>若謂如何至無表法生。遮有部難。與無表
<lb n="0633a14"/>同如何受者<anchor xml:id="beg0633001"/>受<anchor xml:id="end0633001"/>用施財物。則有實無表色
<lb n="0633a15"/>增長生耶。</p>
<p id="pT41p0633a1505" type="inline">論。若於無依至亦恒隨轉。釋
<lb n="0633a16"/>無依增長也。</p>
<p id="pT41p0633a1606" type="inline">論。無表論者至寧有無表。
<lb n="0633a17"/>反難有部。無依福業但是心念意思隨喜等
<lb n="0633a18"/>事無有表業。寧有無表。</p>
<p id="pT41p0633a1810" type="inline">論。有說有依
<lb n="0633a19"/>至相續增長。敘經部異說。</p>
<p id="pT41p0633a1911" type="inline">論。若爾經
<lb n="0633a20"/>說至<anchor xml:id="beg0633002"/>緣<anchor xml:id="end0633002"/>彼勝思。論主破餘師也。</p>
<p id="pT41p0633a2013" type="inline">論。是
<lb n="0633a21"/>故所言至定為應理。論主評取經部前師釋
<lb n="0633a22"/>也。正理云。應問。此中何名相續。何名轉變。
<lb n="0633a23"/>何名差別。彼作是答。思業為先後後心生
<lb n="0633a24"/>說名相續。即此相續於後後時別別而生說
<lb n="0633a25"/>名轉變。即此無間能生果時功力勝前說名
<lb n="0633a26"/>差別。如有取識為命終心。於此心前雖有
<lb n="0633a27"/>種種感後有業。而於此時唯有極重。或唯
<lb n="0633a28"/>串習。或近作業感果功力顯著非餘
(此與對法論同。
<lb n="0633a29"/>此中有難。非極重。非串習。非近作業。此時熟者豈非顯著)
。</p>
<p id="pT41p0633a2923" type="inline">論。又非自作至
<lb n="0633b01"/>身．語業道。破第四證。由本加行使者依能
<lb n="0633b02"/>教者<anchor xml:id="beg0633003"/>教<anchor xml:id="end0633003"/>所作成時。法爾能教彼者相續心
<lb n="0633b03"/>上種子轉變至生果時功能差別。由此當來
<lb n="0633b04"/>能感多果。即此差別從身．語業生。果立因
<lb n="0633b05"/>名故名身．語業道。實非身．語　自作究竟
<lb n="0633b06"/>當知亦爾　如無<anchor xml:id="beg0633004"/>表<anchor xml:id="end0633004"/>業名為業道。亦是果
<lb n="0633b07"/>取因名非身．語業。</p>
<p id="pT41p0633b0708" type="inline">論。然大德說至正
<lb n="0633b08"/>殺殺已。敘異計也。此是達磨多羅計也。</p>
<lb n="0633b09"/>
<p id="pT41p0633b0901">論。非但由此至成無間業。論主破云。非但
<lb n="0633b10"/>由思作已殺等解即成業道。實非殺母作
<lb n="0633b11"/>殺母解應成無間。此既不成。如何但由其
<lb n="0633b12"/>思即成業道。</p>
<p id="pT41p0633b1206" type="inline">論。然於自造至非不應
<lb n="0633b13"/>理。論主<anchor xml:id="beg0633005"/>容<anchor xml:id="end0633005"/>自作一分由思成業道。</p>
<lb n="0633b14"/>
<p id="pT41p0633b1401">論。何於無表至轉變差別。此有部責經部情
<lb n="0633b15"/>偏。</p>
<p id="pT41p0633b1502" type="inline">論。然此與彼至不令生喜。此答不
<lb n="0633b16"/>許無表所以。</p>
<p id="pT41p0633b1606" type="inline">論。若由此引至未來果
<lb n="0633b17"/>故。答許經部宗所以也。</p>
<p id="pT41p0633b1710" type="inline">論。又先已說。
<lb n="0633b18"/>經部引前說證。</p>
<p id="pT41p0633b1807" type="inline">論。先說者何。有部問
<lb n="0633b19"/>也。</p>
<p id="pT41p0633b1902" type="inline">論。謂表業既無寧有無表等。經部答
<lb n="0633b20"/>也。</p>
<p id="pT41p0633b2002" type="inline">論。又說法處至法處攝色。破第五證。
<lb n="0633b21"/>如文可解。</p>
<p id="pT41p0633b2105" type="inline">論。又言道支應無八者。此
<lb n="0633b22"/>牒第<anchor xml:id="beg0633006"/>六<anchor xml:id="end0633006"/>證也。</p>
<p id="pT41p0633b2206" type="inline">論。且彼應說至求依等
<lb n="0633b23"/>不。經部反問有部。</p>
<p id="pT41p0633b2308" type="inline">論。不爾。有部答。</p>
<lb n="0633b24"/>
<p id="pT41p0633b2401">論。云何。經部徵也。</p>
<p id="pT41p0633b2408" type="inline">論。由彼便得至立
<lb n="0633b25"/>語業命名。有部答也。</p>
<p id="pT41p0633b2509" type="inline">論。若爾云何至八
<lb n="0633b26"/>聖道支。經部准有部釋自宗義名正語．業．
<lb n="0633b27"/>命。</p>
<p id="pT41p0633b2702" type="inline">正理破云。彼釋不然。應正見等同
<lb n="0633b28"/>此釋故。謂正見等亦應可為如是計度。雖
<lb n="0633b29"/>在道位無正見等。而得如斯意樂依<anchor xml:id="tnote0633007"/>正止<lb n="0633c01"/>故。出觀後由前勢力起正見等耶見等無。
<lb n="0633c02"/>以於因中立果名故。可具安立八聖道
<lb n="0633c03"/>支。然非觀中無正見等。若無正見等。道亦
<lb n="0633c04"/>應無故。由如是理對法諸師應作是例。
<lb n="0633c05"/>如正見等正在道時實有自體。亦應實有
<lb n="0633c06"/>正語．業．命諸無漏戒。</p>
<p id="pT41p0633c0609" type="inline">論。有餘師言至
<lb n="0633c07"/>故名無漏。述經部異師釋。</p>
<p id="pT41p0633c0711" type="inline">論。非一切
<lb n="0633c08"/>處至此亦應然。異師引例釋也。此師意說。
<lb n="0633c09"/>由聖道力便能獲得決定不作三耶名正
<lb n="0633c10"/>語等。無<anchor xml:id="beg0633008"/>別<anchor xml:id="end0633008"/>體性。此定不作依無漏道故
<lb n="0633c11"/>名無漏。非別有法。如八世法不得衣<anchor xml:id="beg0633009"/>等<anchor xml:id="end0633009"/>。
<lb n="0633c12"/>此之不得無別體性。</p>
<p id="pT41p0633c1209" type="inline">論。別解脫律儀至
<lb n="0633c13"/>別解脫律儀。破第七證。此亦准前由意樂
<lb n="0633c14"/>力。謂由思願力先立要期能定遮防身．語
<lb n="0633c15"/>惡業。由斯故立別解脫律儀。准此意樂即
<lb n="0633c16"/>是思願。</p>
<p id="pT41p0633c1604" type="inline">論。若起異緣心至憶便止故。通
<lb n="0633c17"/>有部難。</p>
<p id="pT41p0633c1704" type="inline">論。戒為堤塘至由心受持。破
<lb n="0633c18"/>第八證。由心受持力遮防破戒惡法不生。
<lb n="0633c19"/>非別無表。</p>
<p id="pT41p0633c1905" type="inline">論。若由無表至而破戒者。
<lb n="0633c20"/>反難有部。若由無表遮防惡戒由如堤塘。
<lb n="0633c21"/>堤塘不斷。如何失念而有破戒。</p>
<p id="pT41p0633c2113" type="inline">論。且
<lb n="0633c22"/>止此等至是我所宗。止諍歸宗。破已復宗。
<lb n="0633c23"/>非是實取有部義也。</p>
<lb n="0633c24"/>
<p id="pT41p0633c2401">論。前說無表大種所造性。已下大文第二明
<lb n="0633c25"/>能造大　於中有三。一表．無表大種同．異。
<lb n="0633c26"/>二明造時同．異。三約地同．異。此即第一。</p>
<lb n="0633c27"/>
<p id="pT41p0633c2701">論曰至異大種生。答也。</p>
<p id="pT41p0633c2710" type="inline">論。所以者
<lb n="0633c28"/>何。徵也。</p>
<p id="pT41p0633c2804" type="inline">論。從一和合至不應理故。釋
<lb n="0633c29"/>也。</p>
<lb n="0634a01"/>
<p id="pT41p0634a0101">論。如表與大至為有差別。下第二明造時同．
<lb n="0634a02"/>異。</p>
<p id="pT41p0634a0202" type="inline">論。一切所造色多與大種俱時而
<lb n="0634a03"/>
<anchor xml:id="beg0634001"/>生<anchor xml:id="end0634001"/>
(<anchor xml:id="beg0634002"/>謂一切有對造<anchor xml:id="end0634002"/>
<anchor xml:id="beg0634003"/>色及作俱無表<anchor xml:id="end0634003"/>)
。然現在未來亦有少分依過
<lb n="0634a04"/>去者<anchor xml:id="beg0634004"/>
(作後無表)
<anchor xml:id="end0634004"/>。</p>
<p id="pT41p0634a0407" type="inline">論。少分者何。問也。下半行
<lb n="0634a05"/>頌。答也。</p>
<p id="pT41p0634a0504" type="inline">論曰至從過去大生。釋頌文
<lb n="0634a06"/>也。初一念是作俱無表。第二念已去是作後
<lb n="0634a07"/>無表。作俱無表從現大<anchor xml:id="beg0634005"/>生<anchor xml:id="end0634005"/>。後念無表從過
<lb n="0634a08"/>大生。此雖云從過去大生。非是大種於
<lb n="0634a09"/>過去世造現．未色。此是作俱大種住現在
<lb n="0634a10"/>時。懸造未來諸念無表落過去世。現．未無
<lb n="0634a11"/>表依之而起。</p>
<p id="pT41p0634a1106" type="inline">論。此為所依至手地為依。
<lb n="0634a12"/>明無表色依有二種　一為所依。即是能
<lb n="0634a13"/>造無表大種　二但為依。即是造身餘色大
<lb n="0634a14"/>種　前為轉因。如手轉輪　後為隨轉因
<lb n="0634a15"/>如地為輪依　問表與無表大種不同。如
<lb n="0634a16"/>前已釋不勞重述　未知。作俱無表。與
<lb n="0634a17"/>其後念作後無表。為同一大。為別大耶。<anchor xml:id="beg0634006"/>又<anchor xml:id="end0634006"/>
<lb n="0634a18"/>後念無表有多剎那。為同一大。為各別耶
<lb n="0634a19"/>　有人釋此三解不同。不評是非還同未
<lb n="0634a20"/>解　第一解云。造後諸無表即用造初無
<lb n="0634a21"/>表大種。乃至。故婆沙一百三十二云。若成就
<lb n="0634a22"/>現世大種。彼現在所造色耶　答如是　設
<lb n="0634a23"/>成就現所造色。彼現在大種耶　<anchor xml:id="beg0634007"/>答<anchor xml:id="end0634007"/>如是
<lb n="0634a24"/>　以非現在大種無果故。亦非現在所造色
<lb n="0634a25"/>無因故　自解云。以非現在大種無果故。
<lb n="0634a26"/>所以必成現所造色。亦非現所造色無因故
<lb n="0634a27"/>必成就大種。以此故知。現無別<anchor xml:id="beg0634008"/>大<anchor xml:id="end0634008"/>造未來
<lb n="0634a28"/>無表　今詳。引此論文為證不定。此論文
<lb n="0634a29"/>據有對色說。不是無對色據。生因大種非
<lb n="0634b01"/>是依因。依因非是造色義故。細麁之色非
<lb n="0634b02"/>一因故。不可別有依因大故。既約造大
<lb n="0634b03"/>後念無表現在成就之時。不成現造大種。能
<lb n="0634b04"/>造大種現在成就之時。不成未來所造色
<lb n="0634b05"/>故。如何引此論文。證初念無表與後無<anchor xml:id="beg0634009"/>表<anchor xml:id="end0634009"/>
<lb n="0634b06"/>同一大造。此釋雖不違理。<anchor xml:id="beg0634010"/>誤<anchor xml:id="end0634010"/>引論文以
<lb n="0634b07"/>為過也　第二釋云。一具四大造初念無表。
<lb n="0634b08"/>即於此時。別有一具四大造彼後念諸無
<lb n="0634b09"/>表色。正理第二十解大種望所造色非俱
<lb n="0634b10"/>有因中云。謂有成就<anchor xml:id="beg0634011"/>所<anchor xml:id="end0634011"/>造色非四大種。
<lb n="0634b11"/>或有成就能造大種非所造色。自解云。以
<lb n="0634b12"/>此文證。有成就能造非所造色。故知亦有
<lb n="0634b13"/>現在大種無現在所造色。懸造未來　<anchor xml:id="beg0634012"/>今
<lb n="0634b14"/>詳<anchor xml:id="end0634012"/>。此釋違其理．教及所引文。亦非成證。言
<lb n="0634b15"/>違理者。何因後念無量剎那同一大造。初念
<lb n="0634b16"/>無表有何別因異大造耶。論但自云細麁
<lb n="0634b17"/>因別。而無有文現．未別因。言違<anchor xml:id="beg0634013"/>教<anchor xml:id="end0634013"/>者。正
<lb n="0634b18"/>理<anchor xml:id="beg0634014"/>正<anchor xml:id="end0634014"/>解此<anchor xml:id="beg0634015"/>文<anchor xml:id="end0634015"/>中云。謂欲界所繫初念無表。
<lb n="0634b19"/>與能生大種俱時而生
(准此。即造初念無表大種所造無表俱時而生)
。
<lb n="0634b20"/>此大種生已能為一切未來自相續無表生
<lb n="0634b21"/>因
(准此。即是此前能生初念無表大種。能為一切未來自相續無表色生因。無表生因即是造義)
。此
<lb n="0634b22"/>與初剎那無表俱滅已第二念等無表生時。
<lb n="0634b23"/>一切皆是前過去大所造。此過大種為後後
<lb n="0634b24"/>念無表所依能引發故。與後後念無表俱起
<lb n="0634b25"/>身中大種但能為依。此大種若無。無表不轉
<lb n="0634b26"/>故
(准此。即是此前能生初念無表大種。更不說別有大種造未來色)
　言引論文
<lb n="0634b27"/>不成證者。正理論云。成就能造非所造者
<lb n="0634b28"/>　此望未來所造色說　非成就一切所造。
<lb n="0634b29"/>望法不同以為句數。如何引此以為證耶
<lb n="0634c01"/>　第三解云。一具四大造<anchor xml:id="beg0634016"/>初<anchor xml:id="end0634016"/>無表。即於此
<lb n="0634c02"/>時<anchor xml:id="beg0634017"/>復<anchor xml:id="end0634017"/>起眾多大種。懸造未來無表。剎那剎
<lb n="0634c03"/>那四大別造。自問答云。一期無表其數極多。
<lb n="0634c04"/>如何現在一剎那身。容彼眾多能造四<anchor xml:id="begd1e74300"/>大<anchor xml:id="endd1e74300"/>。
<lb n="0634c05"/>
<anchor xml:id="beg0634018"/>然<anchor xml:id="end0634018"/>自解云。異熟虛疎相容無失　今詳。此
<lb n="0634c06"/>釋違其<anchor xml:id="beg0634019"/>教<anchor xml:id="end0634019"/>理。復無文證。言違教者。如前
<lb n="0634c07"/>所引正理論文。言違理者。准俱舍師釋剎
<lb n="0634c08"/>那。云如有動物度一極微名一剎那。准
<lb n="0634c09"/>此。日輪一日一夜周四天下。所度極微數無
<lb n="0634c10"/>邊故。即是剎那不可勝數。<anchor xml:id="beg0634020"/>若<anchor xml:id="end0634020"/>依日夜三十
<lb n="0634c11"/>須<anchor xml:id="beg0634021"/>臾<anchor xml:id="end0634021"/>。剎那有六百四十餘萬。以日計月。以
<lb n="0634c12"/>
<anchor xml:id="beg0634022"/>月<anchor xml:id="end0634022"/>計年。以年計劫。剎那剎那無量無邊。
<lb n="0634c13"/>一一剎那有七具四大。一一大種復有七微。
<lb n="0634c14"/>即是於一剎那有二十八微。計其根色虛
<lb n="0634c15"/>疎。尚不得容造一日一夜無表四大極微。
<lb n="0634c16"/>如何得容百年八萬歲等　無文證者。凡
<lb n="0634c17"/>所立義須引教．理。既違教無文。何成釋
<lb n="0634c18"/>義　雖<anchor xml:id="beg0634023"/>釋<anchor xml:id="end0634023"/>此義三解不同。不<anchor xml:id="beg0634024"/>評<anchor xml:id="end0634024"/>是非何
<lb n="0634c19"/>殊不解　今詳教理。造初念無表。與後念
<lb n="0634c20"/>無表同一大造。理教分明。不可違拒。如前
<lb n="0634c21"/>所述。此論以轉因聲同造因也。轉之言起。
<lb n="0634c22"/>此色因過去能造大起故是轉因。依現身大
<lb n="0634c23"/>種<anchor xml:id="tnote0634025"/>故起。故是隨轉因。如<anchor xml:id="beg0634026"/>輪轉<anchor xml:id="end0634026"/>時因手而轉。
<lb n="0634c24"/>亦依地轉　婆沙一百三十三云。有色現在
<lb n="0634c25"/>非現在大種所造。謂現在大種若色現在過
<lb n="0634c26"/>去大種所造。此復云何。謂現在表所起無表
<lb n="0634c27"/>過去大種所造。所以如前說。問此無表色亦
<lb n="0634c28"/>有現在所依大種。何故不說耶答彼是轉依
<lb n="0634c29"/>非造依故。此無表色有二種依。一是轉依。
<lb n="0635a01"/>謂現在大種由彼力轉故。二是造依。謂過去
<lb n="0635a02"/>大種由彼力造故。此中但說造依不說轉
<lb n="0635a03"/>依。是故不說能造五因。皆過去故
(解云。婆沙與此論及
<lb n="0635a04"/>正理。名雖少異其義同也)
。</p>
<lb n="0635a05"/>
<p id="pT41p0635a0501">論。何地身．語業何地大所造。自此已下。第三
<lb n="0635a06"/>約地明造同．異。</p>
<p id="pT41p0635a0607" type="inline">論曰至大種所造。此
<lb n="0635a07"/>釋有漏自地依也。有漏之色繫自地故。還
<lb n="0635a08"/>用自地大種所造。亦由自地有大種故。
<lb n="0635a09"/>不用他地大種所造　問身在下地起上
<lb n="0635a10"/>定時。用下地身中上地大造。上地多色其
<lb n="0635a11"/>四大種為在何處　答婆沙一百三十四云。
<lb n="0635a12"/>問若生欲界色界大種現在前時。何處現前
<lb n="0635a13"/>　有說眉間　有說鼻端　有說心邊　有說
<lb n="0635a14"/>臍邊　有說足指　有作是說。隨先加行安
<lb n="0635a15"/>心處所是處現前　有餘師說。欲界大種麁。
<lb n="0635a16"/>色界大種細。細入麁隙如油入沙。然根本
<lb n="0635a17"/>靜慮現在前時。色界大種遍身內起若近分
<lb n="0635a18"/>定現在前時。色界大種唯心邊起　有說。近
<lb n="0635a19"/>分定現在<anchor xml:id="beg0635001"/>前<anchor xml:id="end0635001"/>色界大種亦遍身起。然長養
<lb n="0635a20"/>身不如根本。如有二人俱詣池浴。一在
<lb n="0635a21"/>池側掬水浴身。一入池中<anchor xml:id="beg0635002"/>浸<anchor xml:id="end0635002"/>身而洗。二
<lb n="0635a22"/>人用水雖俱遍身。然長養身入池者勝
<lb n="0635a23"/>　後解為勝。隨定勝劣皆遍身故。</p>
<p id="pT41p0635a2313" type="inline">論。若
<lb n="0635a24"/>身．語業至無漏生故。此釋無漏隨生處也。
<lb n="0635a25"/>若無漏者依五地身。隨生此地應起現前。
<lb n="0635a26"/>即用此地四<anchor xml:id="begd1e74516"/>大<anchor xml:id="endd1e74516"/>所造　以無漏法不繫界
<lb n="0635a27"/>故。所以不用同地大造。必無大種是無漏
<lb n="0635a28"/>故。無無漏大造無漏色　由所依力無漏
<lb n="0635a29"/>生故。即用彼隨身四大所造。</p>
<lb n="0635b01"/>
<p id="pT41p0635b0101">論。此表無表其類是何。已下兩頌。大文第三
<lb n="0635b02"/>明執受類別。</p>
<p id="pT41p0635b0206" type="inline">論曰至無變礙故。此釋
<lb n="0635b03"/>無表非<anchor xml:id="beg0635003"/>執<anchor xml:id="end0635003"/>受也。</p>
<p id="pT41p0635b0307" type="inline">論。亦等流性至謂同
<lb n="0635b04"/>類因生。釋無表五類也　亦言。顯彼兼有
<lb n="0635b05"/>剎那。即是<anchor xml:id="tnote0635004"/>若苦法智忍俱時道共戒也。唯善．
<lb n="0635b06"/>不善故非異熟生。無極微集故非所長養。
<lb n="0635b07"/>同類因生故有等流性。與苦忍俱故故亦剎
<lb n="0635b08"/>那。是有為法故故非實事。</p>
<p id="pT41p0635b0811" type="inline">論。此唯有
<lb n="0635b09"/>情依內起故。釋無表業是有情也。</p>
<p id="pT41p0635b0914" type="inline">論。
<lb n="0635b10"/>於中欲界至大種所造。明散無表所依大種
<lb n="0635b11"/>唯是等流性。同類因生故。非所長養。因等
<lb n="0635b12"/>起心不能長養能生無表諸大種故。非是
<lb n="0635b13"/>異熟因所生故非異熟。非無漏故非剎那。
<lb n="0635b14"/>是有為故非實事　問此大種是誰等流果。
<lb n="0635b15"/>正理論云。如是說者。從無始來定有能造
<lb n="0635b16"/>無對造色已滅大種為同類因能生今時
<lb n="0635b17"/>等流大種。造有表業大種亦應是無始來同
<lb n="0635b18"/>類大種之等流果非從異類　又云　何緣
<lb n="0635b19"/>定心所生無表。是無別異大種所生。散無
<lb n="0635b20"/>表生依別異大　定生無表七支相望展轉
<lb n="0635b21"/>力生同一果故<anchor xml:id="beg0635005"/>唯<anchor xml:id="end0635005"/>從一具四大種生。散此
<lb n="0635b22"/>相違故依異大　問如不殺戒對多有情
<lb n="0635b23"/>各一不殺。為同四大。為別四大　答同一
<lb n="0635b24"/>大種。正理論云。雖對別異有情相續發多
<lb n="0635b25"/>無貪所生無表。而但一具大種為因以所生
<lb n="0635b26"/>果類無別故　疑曰。此多無貪所生無表非
<lb n="0635b27"/>是一果。如何用同大造。</p>
<p id="pT41p0635b2710" type="inline">論。定生無表
<lb n="0635b28"/>至無差別故。此釋二種定生。竝唯依定心
<lb n="0635b29"/>所長養大種所生。以定心俱必有殊勝長
<lb n="0635c01"/>養大種能作生因造定心俱所有無表。所
<lb n="0635c02"/>以定俱無執受者。正<anchor xml:id="beg0635006"/>理<anchor xml:id="end0635006"/>云。定心果故必無
<lb n="0635c03"/>愛心執此大種以為現在內自體故。又此
<lb n="0635c04"/>大種無有其餘執受相故名無執受。</p>
<lb n="0635c05"/>
<p id="pT41p0635c0501">論。應知有表至散無表同。第二釋表業也。
<lb n="0635c06"/>若屬身者是其身業。不屬身者是其語業。
<lb n="0635c07"/>身業與身合故有執受也。語業是聲故無執
<lb n="0635c08"/>受。既是業性。已表是情。無有非情是業性
<lb n="0635c09"/>故。化人語等既無有得。故知非業。品類足
<lb n="0635c10"/>云。諸表業是無執受者。多有是傳家錯耳。
<lb n="0635c11"/>若不爾者。婆沙及諸論等即應合會釋也
<lb n="0635c12"/>　餘義<anchor xml:id="beg0635007"/>此<anchor xml:id="end0635007"/>與散無表同。謂有情數。及依等流．
<lb n="0635c13"/>有受．別異四大種起。</p>
<p id="pT41p0635c1309" type="inline">論。表業生時至為
<lb n="0635c14"/>不爾耶。自<anchor xml:id="beg0635008"/>此<anchor xml:id="end0635008"/>已下問答分別。此即問也。</p>
<lb n="0635c15"/>
<p id="pT41p0635c1501">
<anchor xml:id="beg0635009"/>論<anchor xml:id="end0635009"/>。若爾何失。兩<anchor xml:id="beg0635010"/>關<anchor xml:id="end0635010"/>反問。各有何失。</p>
<lb n="0635c16"/>
<p id="pT41p0635c1601">論。若破壞者至二形量成。兩<anchor xml:id="begd1e74710"/>關<anchor xml:id="endd1e74710"/>出過。如
<lb n="0635c17"/>文可了。</p>
<p id="pT41p0635c1704" type="inline">論。有別新生至不破本身。此
<lb n="0635c18"/>釋兩<anchor xml:id="begd1e74722"/>關<anchor xml:id="endd1e74722"/>難也。</p>
<p id="pT41p0635c1806" type="inline">論。若爾隨依至如何遍
<lb n="0635c19"/>生表。此重難也。</p>
<p id="pT41p0635c1907" type="inline">論。身有孔隙故得相容。
<lb n="0635c20"/>答也。婆沙．正理更有一釋。謂如染支體薄
<lb n="0635c21"/>故不<anchor xml:id="beg0635011"/>增<anchor xml:id="end0635011"/>　婆沙一百三十四云。問欲界身中
<lb n="0635c22"/>先有間隙。色界大種來入中耶。答不爾。未
<lb n="0635c23"/>來欲界身自有二種。一唯欲界大種。二色界
<lb n="0635c24"/>大種雜。若時遇入色界定緣。彼唯欲界者
<lb n="0635c25"/>便滅。色界雜者便生。故不可言先有間隙
<lb n="0635c26"/>後來住中
(解云。若未至現在不可說言有間隙也。若現在世名間隙。復不可言來入中也。若來
<lb n="0635c27"/>入中即至後念。故在未來與下地色同時生也)
。又婆沙一百二十二云。然
<lb n="0635c28"/>表．無表<anchor xml:id="beg0635012"/>依<anchor xml:id="end0635012"/>身而起　有依一分。如彈指．舉
<lb n="0635c29"/>足等。一分動轉作善．惡業　有依具分。如
<lb n="0636a01"/>禮佛．逐怨等。舉身運動作善．惡業。此中隨
<lb n="0636a02"/>所依身極微數量。表業亦爾。如表數量。無表
<lb n="0636a03"/>亦爾。</p>
<lb n="0636a04"/>
<p id="pT41p0636a0401">論。已辨業門至差別云何。自此已下一頌半。
<lb n="0636a05"/>第四義門分別。</p>
<p id="pT41p0636a0507" type="inline">論曰至果<anchor xml:id="beg0636001"/>仍<anchor xml:id="end0636001"/>續起。此
<lb n="0636a06"/>釋無表唯通善．不善也。<anchor xml:id="beg0636002"/>無記<anchor xml:id="end0636002"/>
<anchor xml:id="beg0636003"/>不<anchor xml:id="end0636003"/>能發無
<lb n="0636a07"/>表故。所以無表唯是善．惡。</p>
<p id="pT41p0636a0711" type="inline">論。所言餘
<lb n="0636a08"/>者至善惡無記。此釋表業及思通三性也。
<lb n="0636a09"/>謂身．語表及是意．思。皆通三性。</p>
<p id="pT41p0636a0913" type="inline">論。於
<lb n="0636a10"/>中不善至無慚無愧故。釋不善者唯在欲界。
<lb n="0636a11"/>自性不善謂三不<anchor xml:id="beg0636004"/>善<anchor xml:id="end0636004"/>及無慚愧。思等與此相
<lb n="0636a12"/>應故成不善。身．語表業由此等起故成不
<lb n="0636a13"/>善。上界既無自性不善。由此亦無諸不善
<lb n="0636a14"/>業。</p>
<p id="pT41p0636a1402" type="inline">論。善及無記至不別遮故。釋善．無
<lb n="0636a15"/>記通餘界也。頌既不遮諸地。故知遍有。由
<lb n="0636a16"/>自性善．及自性無記。遍諸地故。相應．等起
<lb n="0636a17"/>隨其所應亦通諸地。</p>
<p id="pT41p0636a1709" type="inline">論。欲色二界至
<lb n="0636a18"/>身語律儀。釋無色<anchor xml:id="beg0636005"/>界<anchor xml:id="end0636005"/>無無表業　一以無
<lb n="0636a19"/>色無大種故　二以無色無身．語轉。故無
<lb n="0636a20"/>色界無無表也。</p>
<p id="pT41p0636a2007" type="inline">論。若爾身生至有無漏
<lb n="0636a21"/>無表。難也。若於是處有身．語轉。即有無
<lb n="0636a22"/>表。如於<anchor xml:id="beg0636006"/>欲<anchor xml:id="end0636006"/>色起無色定應有無表戒。如
<lb n="0636a23"/>欲．色界起無漏定。有無漏無表。</p>
<p id="pT41p0636a2313" type="inline">論。不
<lb n="0636a24"/>爾以彼至大種為依。釋也。無漏不墮界故
<lb n="0636a25"/>無無漏大種。故身在欲．色入無漏定。依身
<lb n="0636a26"/>生處大種造故。有漏繫地。不可言有漏無
<lb n="0636a27"/>表別界<anchor xml:id="begd1e74895"/>大<anchor xml:id="endd1e74895"/>造。復不可言<anchor xml:id="beg0636007"/>無<anchor xml:id="end0636007"/>大造也。婆沙
<lb n="0636a28"/>十七云。無漏戒非大種力故成無漏。但由
<lb n="0636a29"/>心力隨無漏心所等起故。有漏戒由大種
<lb n="0636b01"/>力繫屬界．地。故不相似。</p>
<p id="pT41p0636b0110" type="inline">論。又背諸色
<lb n="0636b02"/>至伏色想故。又重釋也。無色界定背諸色
<lb n="0636b03"/>故。由彼定能伏色想故。所以無色無無表
<lb n="0636b04"/>色。</p>
<p id="pT41p0636b0402" type="inline">論。毘婆沙師至無無表色。論主引
<lb n="0636b05"/>婆沙釋。可知。</p>
<p id="pT41p0636b0506" type="inline">論。表色唯在至可言有
<lb n="0636b06"/>表。此釋表業唯二地。說有伺者。為顯中間
<lb n="0636b07"/>靜慮有表業故。</p>
<p id="pT41p0636b0707" type="inline">論。有覆無記表至矯自
<lb n="0636b08"/>歎等。釋有覆表唯上地也。以諂．誑是有覆
<lb n="0636b09"/>無記。故所發業其性亦同。</p>
<p id="pT41p0636b0911" type="inline">論。上地既無
<lb n="0636b10"/>言何得有聲處。問也。</p>
<p id="pT41p0636b1009" type="inline">論。有外大種為因
<lb n="0636b11"/>發聲。答也。外大種為因擊發內身處。由斯
<lb n="0636b12"/>內身有於聲處。</p>
<p id="pT41p0636b1207" type="inline">論。有餘師言至劣故斷
<lb n="0636b13"/>故。<anchor xml:id="beg0636008"/>敘<anchor xml:id="end0636008"/>異說也。下善劣故。下染斷故。此是雜
<lb n="0636b14"/>心師釋。</p>
<p id="pT41p0636b1404" type="inline">論。前說為善。評取前師。</p>
<lb n="0636b15"/>
<p id="pT41p0636b1501">論。復以何因至無記表業。此<anchor xml:id="beg0636009"/>問<anchor xml:id="end0636009"/>上地無一
<lb n="0636b16"/>切表。欲界無有覆表所以。</p>
<p id="pT41p0636b1611" type="inline">論。以無發
<lb n="0636b17"/>業至有覆無記表。答也　言無等起故者。
<lb n="0636b18"/>非<anchor xml:id="beg0636010"/>唯<anchor xml:id="end0636010"/>釋有覆無記。通釋前上地無表業
<lb n="0636b19"/>也。唯有尋伺心能發表業。上地無尋．伺故。
<lb n="0636b20"/>故無一切表業。又發<anchor xml:id="beg0636011"/>業<anchor xml:id="end0636011"/>心唯修所斷。欲界
<lb n="0636b21"/>無有修斷有覆染心。所以欲界無有覆表
<lb n="0636b22"/>業也。</p>
<lb n="0636b23"/>
<p id="pT41p0636b2301">論。為但由等起至由何因成。自此已下一頌
<lb n="0636b24"/>半。因論生論。第五明四種善。</p>
<p id="pT41p0636b2412" type="inline">論曰至
<lb n="0636b25"/>猶如無病。此釋第一勝義善也。以涅槃是
<lb n="0636b26"/>諸法中最極安穩。眾苦永寂。是最勝義。故此
<lb n="0636b27"/>名為勝義善也。正理兩釋。一釋同前。第二
<lb n="0636b28"/>釋云。或真解脫是勝是義得勝義名。勝謂最
<lb n="0636b29"/>尊。無與等者。義謂別有真實體性。此顯涅
<lb n="0636c01"/>槃無等實有故名勝義。如是勝義安穩名
<lb n="0636c02"/>善。如是涅槃是善常故。於一切法其體最
<lb n="0636c03"/>尊。是故獨標為勝義善。</p>
<p id="pT41p0636c0310" type="inline">論。自性善者
<lb n="0636c04"/>至猶如良藥。此釋第二自性善也。無慚．無
<lb n="0636c05"/>愧有二義故。一唯是不善。二遍不善心
<lb n="0636c06"/>　三不善根具其五義。一通五部。二遍<anchor xml:id="beg0636012"/>六<anchor xml:id="end0636012"/>識。
<lb n="0636c07"/>三是隨眠性。四斷善根時作牢強加行。五能
<lb n="0636c08"/>發麁惡身語二業。由此五種是自性不善
<lb n="0636c09"/>作用力強。<anchor xml:id="beg0636013"/>同<anchor xml:id="end0636013"/>餘心所由與此相應成相應
<lb n="0636c10"/>不善　善翻此故名自性善。既自性善以
<lb n="0636c11"/>喻良藥。故不待餘成善性也。</p>
<p id="pT41p0636c1112" type="inline">論。相
<lb n="0636c12"/>應善者至如雜藥水。此釋第三相應善也。諸
<lb n="0636c13"/>心．心所成善性。要由與彼慚等相應方成
<lb n="0636c14"/>善。<anchor xml:id="beg0636014"/>故<anchor xml:id="end0636014"/>如雜藥水亦為藥。以雜藥故。</p>
<lb n="0636c15"/>
<p id="pT41p0636c1501">論。等起善者至所引生乳。此釋第四等起善
<lb n="0636c16"/>也。謂身．語表及<anchor xml:id="begd1e75100"/>無<anchor xml:id="endd1e75100"/>表業四相得<anchor xml:id="beg0636015"/>等<anchor xml:id="end0636015"/>。由二善
<lb n="0636c17"/>所等起故成善性也。准婆沙一百四十四。
<lb n="0636c18"/>三性分別二十二根。有一師說。有四種善及
<lb n="0636c19"/>不善等。與此論同。正理三十六。亦與此論
<lb n="0636c20"/>同。故知四種善與不善。是有部宗舊所稟
<lb n="0636c21"/>義。非是世親菩薩新立。有人。引安惠俱舍
<lb n="0636c22"/>釋。云據實而言皆是自性善。然世親阿闍
<lb n="0636c23"/>梨。立四<anchor xml:id="beg0636016"/>種<anchor xml:id="end0636016"/>者隨義勝劣建立異名。善中
<lb n="0636c24"/>最勝者名勝義善。次強者立自性善。次劣者
<lb n="0636c25"/>立相應善。最劣者名等起善者。謬也　又
<lb n="0636c26"/>此釋若<anchor xml:id="beg0636017"/>唯<anchor xml:id="end0636017"/>以勝故名自性者。與名．義不
<lb n="0636c27"/>相符會。不待他成善等故名<anchor xml:id="beg0636018"/>為<anchor xml:id="end0636018"/>自性。待
<lb n="0636c28"/>他成故名相<anchor xml:id="beg0636019"/>應<anchor xml:id="end0636019"/>。如藥及雜藥水故　問若
<lb n="0636c29"/>爾何故婆沙第二云。今應問彼。若唯五根是
<lb n="0637a01"/>自性善。所餘善法自性是何。若謂彼是不善
<lb n="0637a02"/>無記雜五根故亦名善者。如是五根與彼
<lb n="0637a03"/>相雜。何故不名不善．無記。然信等<anchor xml:id="beg0637001"/>五<anchor xml:id="end0637001"/>與所
<lb n="0637a04"/>餘法。同一所依。同一行相。同一所緣。一起。
<lb n="0637a05"/>一住。一滅。一果。同一等流。同一異熟。而言
<lb n="0637a06"/>五根是自性善。餘相雜故假立善名。但順妄
<lb n="0637a07"/>情不應正理。勿有此過故應說言世第
<lb n="0637a08"/>一法根非根性　准此婆沙不立相應．等
<lb n="0637a09"/>起善等。因何言謬　答婆沙第二與此意
<lb n="0637a10"/>別。彼異師說。五根是世第一法。自性是善故。
<lb n="0637a11"/>餘非世第一法。以自性非善。與善相應假
<lb n="0637a12"/>立善名。由此婆沙云但順妄情。今此四善
<lb n="0637a13"/>即不如是。若相應善。若等起善。皆體性是
<lb n="0637a14"/>善。非假名善。其自性善不待他成善。相
<lb n="0637a15"/>應．等起待他成善性<anchor xml:id="beg0637002"/>故<anchor xml:id="end0637002"/>不名自性善　問
<lb n="0637a16"/>若爾未相應時<anchor xml:id="beg0637003"/>先<anchor xml:id="end0637003"/>是何性　答有體已來。
<lb n="0637a17"/>常與自性善俱恒名善性。善由他立故非
<lb n="0637a18"/>自性。<anchor xml:id="beg0637004"/>以<anchor xml:id="end0637004"/>無貪之義性是善故非相應。義性
<lb n="0637a19"/>善也。</p>
<p id="pT41p0637a1903" type="inline">論。若異類心至此義應思。論主破
<lb n="0637a20"/>有部等起善也。准此故知。不是論主新立
<lb n="0637a21"/>四善　異類心所起得者。謂疑心續善續生
<lb n="0637a22"/>心得自地生得善等。正理論云。因異類心
<lb n="0637a23"/>亦起諸得。如因靜慮得通果心。勝無記心
<lb n="0637a24"/>現在前故得諸染法。勝染污心現在前故得
<lb n="0637a25"/>諸善法。此等如何成善等性。以就彼法俱
<lb n="0637a26"/>生得故<anchor xml:id="beg0637005"/>密<anchor xml:id="end0637005"/>作是言。非異類心不作緣起
<lb n="0637a27"/>故無有失
(解云。言等起者。據善等法俱起得說。不<anchor xml:id="beg0637006"/>據<anchor xml:id="end0637006"/>前．後。異類心起者。是法前後得。
<lb n="0637a28"/>非此所說也)
。又云。雖異類心亦為緣起而成善等。
<lb n="0637a29"/>非待彼心。或復因彼諸得等起。即待彼故
<lb n="0637b01"/>成善等性。故得由等起成善等性異
(解云。雖異類
<lb n="0637b02"/>心亦為緣起成就善．不善等。非待彼異類心。或因彼異類心諸得及四相起。及即待異類心。得及四相成善等。唯此
<lb n="0637b03"/>得及四相。因所得法及所相法起。待所得所相法成善等性。故得等由等起成善等性異。此二解中後解為勝)
。</p>
<lb n="0637b04"/>
<p id="pT41p0637b0401">論。如說善性至與此相違。自<anchor xml:id="beg0637007"/>此<anchor xml:id="end0637007"/>已下明
<lb n="0637b05"/>四不善。</p>
<p id="pT41p0637b0504" type="inline">論。云何相違。問。</p>
<p id="pT41p0637b0510" type="inline">論。勝義
<lb n="0637b06"/>不善至猶如<anchor xml:id="beg0637008"/>痼<anchor xml:id="end0637008"/>病。答<anchor xml:id="beg0637009"/>也<anchor xml:id="end0637009"/>。翻涅槃立生死。
<lb n="0637b07"/>即生死名勝義不善。以生死中有漏之法皆
<lb n="0637b08"/>是行苦．自性不安性。不安故猶如<anchor xml:id="fxT41p0637b01"/>痼疾。有
<lb n="0637b09"/>此疾者常不安穩。</p>
<p id="pT41p0637b0908" type="inline">論。自性不善至猶
<lb n="0637b10"/>如毒藥。翻自性善立自性不善。</p>
<p id="pT41p0637b1013" type="inline">論。相
<lb n="0637b11"/>應不善至如雜毒水。翻相應善立相應不
<lb n="0637b12"/>善也。</p>
<p id="pT41p0637b1203" type="inline">論。等起不善至所引生乳。翻等
<lb n="0637b13"/>起善立等起不善也　由此故言與此相
<lb n="0637b14"/>違。</p>
<p id="pT41p0637b1402" type="inline">論。若爾便無至皆生死攝故。問也。
<lb n="0637b15"/>一切有漏皆生死攝。皆是不善。如何於中有
<lb n="0637b16"/>善．無記。</p>
<p id="pT41p0637b1604" type="inline">論。若據勝義至故無有過。答
<lb n="0637b17"/>
<anchor xml:id="begd1e75375"/>也<anchor xml:id="endd1e75375"/>。據義不同立<anchor xml:id="beg0637010"/>名<anchor xml:id="end0637010"/>有異。若以行苦極不
<lb n="0637b18"/>安穩。一切有漏皆是不善。若不招果。及招
<lb n="0637b19"/>愛果。別立為善。及名無記。據義既別。過失
<lb n="0637b20"/>便無。</p>
<p id="pT41p0637b2003" type="inline">論。勝義無記至更無異門。釋無
<lb n="0637b21"/>記也。正理<anchor xml:id="beg0637011"/>論<anchor xml:id="end0637011"/>云。以非擇滅及太虛空更無
<lb n="0637b22"/>異門唯無記性。是故獨立勝義無記。無別
<lb n="0637b23"/>自性．相應．等起。無一心所唯無記性與無
<lb n="0637b24"/>記心遍相應故。設方便立自性等三亦攝
<lb n="0637b25"/>不盡。無記多故。由是無記唯有二種。一者
<lb n="0637b26"/>勝義。二者自性。有為無記是自性攝。不待
<lb n="0637b27"/>別因成無記故。無為無記是勝義攝。以性
<lb n="0637b28"/>是常無異門故　問若唯有二。何故婆沙八
<lb n="0637b29"/>十七云。於欲界中有五無記。一異熟生。二
<lb n="0637c01"/>威儀路。三工巧處。四通果心。五自性無記。色
<lb n="0637c02"/>界有四。除工巧處。無色有二。謂異熟生。自
<lb n="0637c03"/>性無記。何故不同　答據義別也。此中正
<lb n="0637c04"/>理<anchor xml:id="beg0637012"/>據<anchor xml:id="end0637012"/>非勝義及非相應。非由等起成無
<lb n="0637c05"/>記故。諸有為無記皆名為自性。婆沙意據
<lb n="0637c06"/>異熟生等所不攝者立自性名。非是相違。</p>
<lb n="0637c07"/>
<p id="pT41p0637c0701">論。於此應思至例亦應然。難也。大種亦
<lb n="0637c08"/>由思等起故。故應例彼成善．惡也。</p>
<lb n="0637c09"/>
<p id="pT41p0637c0901">論。以作者心至故不成例。答也。</p>
<p id="pT41p0637c0913" type="inline">論。若爾
<lb n="0637c10"/>定心至應<anchor xml:id="beg0637013"/>設<anchor xml:id="end0637013"/>劬勞。論主難也。應設劬勞通
<lb n="0637c11"/>斯切難。正理論云。又如眼等不待心生。其
<lb n="0637c12"/>性便無善等差別。如是大種不待心生故。
<lb n="0637c13"/>理亦無善等差別。若爾諸得及生等相。應
<lb n="0637c14"/>無等起善等差別。以非本心所欲起故。無
<lb n="0637c15"/>心位中亦現起故　此難非理。由法勢力
<lb n="0637c16"/>安立善等差別成故。謂得．四相依法而立。
<lb n="0637c17"/>非如大種無待自成。有為法中無有一法
<lb n="0637c18"/>不待心力成善不善。是故諸得及生等相。
<lb n="0637c19"/>如所屬法要由心力成善等性。其理善成。
<lb n="0637c20"/>生已離心雖相續轉。亦無有過。即是前心
<lb n="0637c21"/>勢力所引令其轉故。隨定無表定等力生。
<lb n="0637c22"/>理亦應成等起善性。天眼．天耳應善性攝。
<lb n="0637c23"/>以是善心所等起故。此難非理。以彼二通
<lb n="0637c24"/>解脫道心是無記故。彼二與道俱時生故。
<lb n="0637c25"/>通斯似難何費劬勞　有人云。俱舍師破
<lb n="0637c26"/>云。若天眼．耳由與無記道俱生故。是無記
<lb n="0637c27"/>者。既由道力應名等起。若言非由彼道
<lb n="0637c28"/>力故成無記者。道俱生言何成解釋。真難
<lb n="0637c29"/>未通。劬勞還費　今詳。此破似非。本文多
<lb n="0638a01"/>
<anchor xml:id="beg0638001"/>救<anchor xml:id="end0638001"/>之中唯破一故。於此一中又非切當。論
<lb n="0638a02"/>主以道是善<anchor xml:id="beg0638002"/>眼根<anchor xml:id="end0638002"/>。無記故以為難端。救云。
<lb n="0638a03"/>道是無記。與眼根性同。難自不成。反難等
<lb n="0638a04"/>起。何<anchor xml:id="beg0638003"/>關<anchor xml:id="end0638003"/>此義。</p>
<lb n="0638a05"/>
<p id="pT41p0638a0501">論。如上所言至何以故。此下三頌。第六明二
<lb n="0638a06"/>等起。</p>
<p id="pT41p0638a0603" type="inline">論曰至第二名隨轉。列二等起
<lb n="0638a07"/>也。</p>
<p id="pT41p0638a0702" type="inline">論。謂因等起至名為隨轉。釋二等起
<lb n="0638a08"/>名轉隨轉。</p>
<p id="pT41p0638a0805" type="inline">論。隨轉於業有何功能。問。</p>
<lb n="0638a09"/>
<p id="pT41p0638a0901">論。雖有先因至如死業應無。答。<anchor xml:id="tnote0638004"/>轉隨隨轉<lb n="0638a10"/>若無。即無表業。如死。無心。有身無業。正
<lb n="0638a11"/>理論云。若無隨轉。雖有先因為能引發。如
<lb n="0638a12"/>無心位。或如死屍。表應不轉。隨轉於表有
<lb n="0638a13"/>轉功能。無表不依隨轉而轉。無心亦有無
<lb n="0638a14"/>表轉故。</p>
<p id="pT41p0638a1404" type="inline">論。若爾無心如何發戒。難　那
<lb n="0638a15"/>含沙彌至羯磨時入無心定。此亦得戒。既
<lb n="0638a16"/>
<anchor xml:id="begd1e75586"/>無<anchor xml:id="endd1e75586"/>隨轉猶如死人。如何那含能發於戒。</p>
<lb n="0638a17"/>
<p id="pT41p0638a1701">論。諸有心者至於業有用。答。諸有心者
<lb n="0638a18"/>依根本表發無表戒業起分明。諸無心者
<lb n="0638a19"/>依加行表<anchor xml:id="beg0638005"/>發<anchor xml:id="end0638005"/>無表戒業起不明。由隨轉
<lb n="0638a20"/>心有根本無根本業<anchor xml:id="tnote0638006"/>業＆lac；。故隨轉心於業有
<lb n="0638a21"/>用。</p>
<p id="pT41p0638a2102" type="inline">論。見所斷識至此無有故。釋見所
<lb n="0638a22"/>斷識非剎那等起。於能起表近因等起尋．
<lb n="0638a23"/>伺生中為資糧故是遠因等。正起業時心
<lb n="0638a24"/>麁散故。見所斷識爾時不起。若起見<anchor xml:id="beg0638007"/>斷<anchor xml:id="end0638007"/>其
<lb n="0638a25"/>業即息。正理論云。見所斷識乃至定不能
<lb n="0638a26"/>為剎那等起。見所斷識雖能思量。而無功
<lb n="0638a27"/>能動身發語。然於動發一表業中。容有
<lb n="0638a28"/>多心思量動發。唯後一念與表俱行。異此表
<lb n="0638a29"/>應非剎那性。見所斷識雖能為轉發有表
<lb n="0638b01"/>業。然非<anchor xml:id="tnote0638008"/>業表表業於此識後無間即生。內門轉
<lb n="0638b02"/>心不能引起與身．語表俱行識故。若異
<lb n="0638b03"/>此者。見所斷心亦應於表業為剎那等起。
<lb n="0638b04"/>以修所斷加行意識能無間引表俱行心。亦
<lb n="0638b05"/>與表俱行為剎那等起。故見所斷雖能為
<lb n="0638b06"/>因引諸表業。離修所斷因等起心表俱行
<lb n="0638b07"/>心無容得起。是故欲界無有有覆無記表
<lb n="0638b08"/>業　然契經中但據展轉為因等起密作
<lb n="0638b09"/>是言。由<anchor xml:id="fxT41p0638b01"/>耶見故起<anchor xml:id="fxT41p0638b02"/>耶語等　阿毘達磨
<lb n="0638b10"/>據彼不能無間引生表俱行識。故密意說。
<lb n="0638b11"/>見所斷心內門轉故不能發表。是故經．論
<lb n="0638b12"/>理不相違。</p>
<p id="pT41p0638b1205" type="inline">論。又見所斷至是見所斷。
<lb n="0638b13"/>第二反難釋也。</p>
<p id="pT41p0638b1307" type="inline">論。若許見斷斯有何失。
<lb n="0638b14"/>却問失也。</p>
<p id="pT41p0638b1405" type="inline">論。是即違越至不相違故。
<lb n="0638b15"/>出違教．理失。前是違教。後是違理。</p>
<lb n="0638b16"/>
<p id="pT41p0638b1601">論。有漏業色至應更成立。外人<anchor xml:id="beg0638009"/>令<anchor xml:id="end0638009"/>更成立。</p>
<lb n="0638b17"/>
<p id="pT41p0638b1701">論。若爾大種至力所起故。反難成立。若
<lb n="0638b18"/>見所斷心能發業者。其所發業可見<anchor xml:id="beg0638010"/>所<anchor xml:id="end0638010"/>斷。
<lb n="0638b19"/>能造大種亦由見所斷心力所引起。應說
<lb n="0638b20"/>大種是見所斷。大種既非見斷。故知見所斷
<lb n="0638b21"/>不能發業。</p>
<p id="pT41p0638b2105" type="inline">論。無如是過失如非善不
<lb n="0638b22"/>善。釋前難也。大種因心起。不成善．不善。
<lb n="0638b23"/>大種見所斷心起。非見所斷。此有何失。</p>
<lb n="0638b24"/>
<p id="pT41p0638b2401">論。或復許爾理亦無違。第二答也。許四大
<lb n="0638b25"/>種見斷心發。是見所斷。義<anchor xml:id="beg0638011"/>亦<anchor xml:id="end0638011"/>無違。</p>
<p id="pT41p0638b2514" type="inline">論。
<lb n="0638b26"/>不應許然至不相違故。破許大種見所斷
<lb n="0638b27"/>也。大種不染污故非見所斷。是有漏故非
<lb n="0638b28"/>非所斷。以四大不染污與明．無明不相違
<lb n="0638b29"/>故。</p>
<p id="pT41p0638b2902" type="inline">論。彼經但據至故不相違。釋通經
<lb n="0638c01"/>也。見所斷心不能為近因等起。能為前因
<lb n="0638c02"/>等起。據前因等起說因<anchor xml:id="fxT41p0638c01"/>耶見故起<anchor xml:id="fxT41p0638c02"/>耶思
<lb n="0638c03"/>惟．<anchor xml:id="fxT41p0638c03"/>耶語．<anchor xml:id="fxT41p0638c04"/>耶業及<anchor xml:id="fxT41p0638c05"/>耶命等。論說近因故不
<lb n="0638c04"/>相違。</p>
<p id="pT41p0638c0403" type="inline">論。若五識身至外門起故。釋五
<lb n="0638c05"/>識唯為隨轉。無分別故不能為轉。外門起
<lb n="0638c06"/>故能為隨轉。</p>
<p id="pT41p0638c0606" type="inline">
<anchor xml:id="beg0638012"/>論。修斷意識至外門起
<lb n="0638c07"/>故。釋修斷意。轉外門起故能為隨轉<anchor xml:id="end0638012"/>。</p>
<lb n="0638c08"/>
<p id="pT41p0638c0801">論。修斷意識至外門起故。釋修斷意。識有
<lb n="0638c09"/>分別故能為轉外門起故為隨轉。</p>
<p id="pT41p0638c0914" type="inline">論。
<lb n="0638c10"/>一切無漏至任運轉故。釋無漏．異熟無記非
<lb n="0638c11"/>二轉也。無漏唯在定故。異熟生心任運轉
<lb n="0638c12"/>故。正理破云。然說無漏。異熟非者。此有大
<lb n="0638c13"/>減及太過失。有漏定心亦俱非故
(此大減失)
諸異熟
<lb n="0638c14"/>識但可非轉能為隨轉。何理能遮
(大過失也)
然經
<lb n="0638c15"/>主言。不由加行任運轉故。諸異熟識非轉．
<lb n="0638c16"/>隨轉。有餘復言。此唯先業勢力所引餘心息
<lb n="0638c17"/>位方可現前。故非二種。設此能起身．語表
<lb n="0638c18"/>業是何性類。為異熟生。為威儀路。為工巧
<lb n="0638c19"/>處。且非異熟生。現加行起故。亦非餘二種。
<lb n="0638c20"/>異熟心起故。如是理趣。但可能遮異熟生
<lb n="0638c21"/>心為因等起。餘心為轉所發表業。異熟生
<lb n="0638c22"/>心外門轉故。能為隨轉何理相違。<anchor xml:id="beg0638013"/>且<anchor xml:id="end0638013"/>若無
<lb n="0638c23"/>心。表業不轉。許表業轉用異熟識為隨轉
<lb n="0638c24"/>因斯有何過。又但應說異熟生心勢微劣
<lb n="0638c25"/>故非因等起不應說言不由加行任運轉
<lb n="0638c26"/>故。勿生得善亦不為因發有表業。亦非加
<lb n="0638c27"/>行任運轉故。由此經主有增減失。因復非
<lb n="0638c28"/>因。智者應了　俱舍師云。有漏定心理同
<lb n="0638c29"/>無漏非轉．隨轉。唯在定言以遮顯故。故不
<lb n="0639a01"/>別說。異熟生心雖外門轉。善．惡業感不由
<lb n="0639a02"/>加行任運而生。性羸劣故非轉．隨轉。生得
<lb n="0639a03"/>善心豈同於彼。一即非從業感。二即其性
<lb n="0639a04"/>是強。故亦非難。此即違理。又教相違　婆
<lb n="0639a05"/>沙一百一十七云。問異熟生心何故不能作
<lb n="0639a06"/>二等起發身．語業耶。答強盛心發身．語業。
<lb n="0639a07"/>異熟生心其性羸劣。故不能發。廣如彼說。</p>
<lb n="0639a08"/>
<p id="pT41p0639a0801">論。如是即成至異熟生心。四句分別。如
<lb n="0639a09"/>文可<anchor xml:id="beg0639001"/>解<anchor xml:id="end0639001"/>。</p>
<p id="pT41p0639a0904" type="inline">論。轉隨轉心定同性不。問二
<lb n="0639a10"/>轉心性為同不。</p>
<p id="pT41p0639a1007" type="inline">論。此不決定。答不定
<lb n="0639a11"/>也。</p>
<p id="pT41p0639a1102" type="inline">論。其事云何。問不同事。</p>
<p id="pT41p0639a1111" type="inline">論。謂
<lb n="0639a12"/>前轉心至隨轉亦爾。指事答也。</p>
<p id="pT41p0639a1213" type="inline">論。唯牟
<lb n="0639a13"/>尼尊至無萎歇故。明佛不同。婆沙一師二轉
<lb n="0639a14"/>同性心。婆沙一百一十七云。此中若善心作
<lb n="0639a15"/>轉。即善心作隨轉。若染污心作轉。即染污
<lb n="0639a16"/>心作隨轉。若威儀路．工巧處等亦爾。問若威
<lb n="0639a17"/>
<anchor xml:id="beg0639002"/>儀<anchor xml:id="end0639002"/>心作轉。即彼心作隨轉者。如有行時遇
<lb n="0639a18"/>見佛像等起善眼識。或見婬女等起染眼
<lb n="0639a19"/>識。如是豈非善．染隨轉起彼業耶　尊者
<lb n="0639a20"/>世友說曰。此由覺惠速疾迴轉起增上慢。
<lb n="0639a21"/>謂於行位起此眼識。而實行時則善．染心
<lb n="0639a22"/>不現在前。若善．染心現在前時。即止不行。
<lb n="0639a23"/>此善．染心但如伴者。不名等起　復有說
<lb n="0639a24"/>者。威儀許容善．染．無記為等起。餘如前。即
<lb n="0639a25"/>以工巧畫佛像起善。畫女人起染為難。
<lb n="0639a26"/>世友通如威儀　復有說者。工巧心發起
<lb n="0639a27"/>業時善．染等起。乃至工巧處心轉時其隨轉
<lb n="0639a28"/>容有三種。問異熟生心何故不能作二等
<lb n="0639a29"/>起發身．語業耶。答強盛心發身．語業。異熟
<lb n="0639b01"/>生心其性羸劣故不能發　復有說者。若身．
<lb n="0639b02"/>語業異熟生心為二等起而發起者。此身．語
<lb n="0639b03"/>業當言是何。為威儀路。為工巧處。為異熟
<lb n="0639b04"/>生。若威儀路。或工巧處。異熟<anchor xml:id="beg0639003"/>生心云何能
<lb n="0639b05"/>發。若異熟生。此身．語業應是異熟<anchor xml:id="end0639003"/>。然身．語
<lb n="0639b06"/>業定非異熟。加行起故。亦不可說為善．染
<lb n="0639b07"/>性。異熟生心所等起故。由此異熟生心。不
<lb n="0639b08"/>能發身．語業　今婆沙有三師。一師自類
<lb n="0639b09"/>為剎那等起。二師威儀剎那等起通三。餘
<lb n="0639b10"/>
<anchor xml:id="beg0639004"/>同<anchor xml:id="end0639004"/>前。第三師威儀．工巧剎那等起通三。餘
<lb n="0639b11"/>同前　然未見善．染剎那等起通三文。及
<lb n="0639b12"/>異熟生心為剎那等起文。此二義皆婆沙無
<lb n="0639b13"/>文。雖佛無記心後通善。剎那等起義亦不
<lb n="0639b14"/>同。然婆沙無<anchor xml:id="beg0639005"/>評<anchor xml:id="end0639005"/>文。諸小論意不同。取義
<lb n="0639b15"/>各別　雜心云。若善轉即善隨轉。不善．無記
<lb n="0639b16"/>亦爾。取初師義　此論於轉善等隨轉通
<lb n="0639b17"/>三。非婆沙師義　正理論云。異熟生心亦
<lb n="0639b18"/>為隨轉。亦非婆沙師義　太法師云俱舍
<lb n="0639b19"/>是婆沙中一師義者非也。</p>
<p id="pT41p0639b1911" type="inline">論。有餘部說
<lb n="0639b20"/>至那伽臥在定。敘異說也。</p>
<p id="pT41p0639b2011" type="inline">論。毘婆沙
<lb n="0639b21"/>師至通果心起。有部釋頌。與餘師不同。謂
<lb n="0639b22"/>佛四威儀中皆能入定。非謂恒時定也。故
<lb n="0639b23"/>作是說。非無記心。</p>
<p id="pT41p0639b2308" type="inline">論。諸有表業至為
<lb n="0639b24"/>如隨轉。自此已下問答分別。此即問也。</p>
<lb n="0639b25"/>
<p id="pT41p0639b2501">論。設爾何失。反徵問也。</p>
<p id="pT41p0639b2510" type="inline">論。若如轉者至
<lb n="0639b26"/>皆能為轉。出如轉過。若如其轉。見所斷心
<lb n="0639b27"/>既許為轉。身．邊二見是見所斷有覆無記。
<lb n="0639b28"/>既如其轉。即欲界中應有有覆無記表業。
<lb n="0639b29"/>即自違宗。或應簡別見所斷中身．邊二見
<lb n="0639c01"/>不能為轉。餘見所斷能為轉也。</p>
<p id="pT41p0639c0113" type="inline">論。若
<lb n="0639c02"/>如隨轉至應設劬勞。出如隨轉過。若如隨
<lb n="0639c03"/>轉。不善．無記心得戒時。爾時表業應非善
<lb n="0639c04"/>性。應設劬勞通如是難。</p>
<p id="pT41p0639c0410" type="inline">論。應言如
<lb n="0639c05"/>轉至為間隔故。<anchor xml:id="beg0639006"/>通也<anchor xml:id="end0639006"/>。應如修斷近轉心也。</p>
<lb n="0639c06"/>
<p id="pT41p0639c0601">論。若表不由至無記表業。論主與婆沙。
<lb n="0639c07"/>通經。出過。正婆沙文婆沙百一十七。問若
<lb n="0639c08"/>見所斷心不能作剎那等起發身．語業者。
<lb n="0639c09"/>契經所說當云何通。如契經說。諸<anchor xml:id="fxT41p0639c01"/>耶見人
<lb n="0639c10"/>所有身．語．意業。若思。若求。若所造作。一切
<lb n="0639c11"/>皆得不可愛．不可樂．非悅意果。所以者何。
<lb n="0639c12"/>此見暴惡。所謂<anchor xml:id="fxT41p0639c02"/>耶見　答依因等起作如
<lb n="0639c13"/>是說。非依剎那等起。是故無過　正理論
<lb n="0639c14"/>云。又作是說。若表不由隨轉心力成善等
<lb n="0639c15"/>者。則不應言彼經但據前因等起非據剎
<lb n="0639c16"/>那。故欲界中定無有覆無記表業　彼謂
<lb n="0639c17"/>此說表成善等性決定但由剎那等起力。
<lb n="0639c18"/>故見所斷<anchor xml:id="beg0639007"/>惑<anchor xml:id="end0639007"/>雖為因等起。而欲界定無有
<lb n="0639c19"/>覆無記業　此由經主不達我宗所有言
<lb n="0639c20"/>義故作是說　此說意言。若見所斷<anchor xml:id="begd1e76124"/>惑<anchor xml:id="endd1e76124"/>為
<lb n="0639c21"/>剎那等起與業俱行。是則不應隔修所斷
<lb n="0639c22"/>能起表業因等起心。則欲界中何緣無有
<lb n="0639c23"/>有覆無記身．語表業。然見所斷<anchor xml:id="begd1e76136"/>惑<anchor xml:id="endd1e76136"/>。尚不能
<lb n="0639c24"/>為因。無間引生業俱行識。何能自作剎那
<lb n="0639c25"/>等起。說不能作剎那等起。顯不能為近
<lb n="0639c26"/>因等起。但有能作近因等起者。此必能為
<lb n="0639c27"/>剎那等起故。身見．邊見。雖為遠因引身語
<lb n="0639c28"/>表。而由修斷近因勢力成不善<anchor xml:id="beg0639008"/>根<anchor xml:id="end0639008"/>。是故說
<lb n="0639c29"/>言彼經但據前因等起非據剎那。故欲界
<lb n="0640a01"/>中。定無有覆無記表業。若不爾者。則不應
<lb n="0640a02"/>言彼經但據前因等起。前言為顯隔近因
<lb n="0640a03"/>故簡近因故。說前因言。故彼此中不達言
<lb n="0640a04"/>義。婆沙論云。復次若此眾同分心作能轉。即
<lb n="0640a05"/>此眾同分心作隨轉。斯有是處。若此眾同分
<lb n="0640a06"/>心作能轉。餘眾同分心作隨轉發身．語業。
<lb n="0640a07"/>無有是處。復有說者。亦有是處。謂如有人
<lb n="0640a08"/>發願當作五年大會。中間命終。乘斯願力
<lb n="0640a09"/>生富貴家。自憶宿命如昔所願一切皆作。
<lb n="0640a10"/>如是則名此眾同分心作能轉。餘眾同分心
<lb n="0640a11"/>作隨轉發身．語業。然無評文　今釋。前師
<lb n="0640a12"/>說近因等起心。後師說遠因等起心。義不
<lb n="0640a13"/>相違故無評也。</p>
<lb n="0640a14"/>
<anchor xml:id="tnote0640001"/>俱舍論疏卷第十三<lb n="0640a15"/>
<p id="pT41p0640a1501" rend="margin-left:9em">
<anchor xml:id="beg0640002"/>以黃薗本一交了<anchor xml:id="end0640002"/>
</p>
<lb n="0640a16"/>
<lb n="0640a17"/>
<lb n="0640a18"/>
<anchor xml:id="beg0640003"/>俱舍論疏卷<anchor xml:id="end0640003"/>第十四<lb n="0640a19"/>
<lb n="0640a20"/>
<byline>
<anchor xml:id="beg0640004"/>沙門<anchor xml:id="beg0640005"/>法<anchor xml:id="end0640005"/>寶撰<anchor xml:id="end0640004"/>
</byline>
<lb n="0640a21"/>
<anchor xml:id="tnote0640006"/>
<head>分別業品第四之二</head>
<lb n="0640a22"/>
<p id="pT41p0640a2201">論。傍論已了至表無表相。上來已明二．三．
<lb n="0640a23"/>五業及傍論了。自此已下。大文第二明律
<lb n="0640a24"/>儀等三。先總標三別。後依章別釋。此半頌
<lb n="0640a25"/>第一總標三也。</p>
<p id="pT41p0640a2507" type="inline">論曰至非不律儀。列三
<lb n="0640a26"/>名也。</p>
<lb n="0640a27"/>
<p id="pT41p0640a2701">論。能遮能滅至差別有幾。自此第二依章別
<lb n="0640a28"/>釋。將釋律儀。先釋名。問數。此三律儀。能
<lb n="0640a29"/>遮未來惡戒不相續起。<anchor xml:id="beg0640007"/>能<anchor xml:id="end0640007"/>滅已起惡戒。得
<lb n="0640b01"/>相續故。故名律儀　非律儀翻此　俱非
<lb n="0640b02"/>雙翻　問數可知　此下半頌列三種律儀
<lb n="0640b03"/>也。</p>
<p id="pT41p0640b0302" type="inline">論曰至謂無漏戒。指三名體言欲
<lb n="0640b04"/>等　纏者。如纏市。別解脫戒繫屬欲界名
<lb n="0640b05"/>欲纏戒。靜慮律儀繫屬色界名色纏戒。道
<lb n="0640b06"/>生律儀不繫三界名無漏戒。</p>
<lb n="0640b07"/>
<p id="pT41p0640b0701">論。初律儀相差別云何。自此已下有十三
<lb n="0640b08"/>段。一明別解脫相。二安立四律儀。三明律
<lb n="0640b09"/>儀眾名。四明成就。五明得三律儀。六明善．
<lb n="0640b10"/>惡戒邊際。七明近住<anchor xml:id="beg0640008"/>事<anchor xml:id="end0640008"/>。九明所得處。十
<lb n="0640b11"/>明<anchor xml:id="beg0640009"/>支<anchor xml:id="end0640009"/>因。十一明惡戒處中。十二明捨。十三
<lb n="0640b12"/>明<anchor xml:id="beg0640010"/>處<anchor xml:id="end0640010"/>。此第一明別解脫相也。</p>
<p id="pT41p0640b1212" type="inline">論曰至
<lb n="0640b13"/>別解脫律儀。列<anchor xml:id="beg0640011"/>八<anchor xml:id="end0640011"/>種名結歸初一　梵云
<lb n="0640b14"/>苾芻。唐名乞士等。舊云比丘訛　苾芻尼
<lb n="0640b15"/>尼是女聲　梵云式<anchor xml:id="beg0640012"/>叉<anchor xml:id="end0640012"/>摩那。唐言正學。謂
<lb n="0640b16"/>學六法。六法者。一不婬。二不盜。三不殺。四
<lb n="0640b17"/>不虛<anchor xml:id="beg0640013"/>誑<anchor xml:id="end0640013"/>語。五不飲酒。六不非時食　梵名
<lb n="0640b18"/>室羅摩拏路迦。唐名勤策。舊云沙彌者<anchor xml:id="beg0640014"/>訛<anchor xml:id="end0640014"/>
<lb n="0640b19"/>略也　勤策女同舊名沙彌尼。<anchor xml:id="beg0640015"/>是<anchor xml:id="end0640015"/>女聲。<anchor xml:id="begd1e76400"/>訛<anchor xml:id="endd1e76400"/>
<lb n="0640b20"/>也　梵云鄔波索迦。唐言近事。舊名優婆
<lb n="0640b21"/>塞<anchor xml:id="beg0640016"/>者<anchor xml:id="end0640016"/>
<anchor xml:id="begd1e76417"/>訛<anchor xml:id="endd1e76417"/>也。言近事者。婆沙一百二十三
<lb n="0640b22"/>云。問何故名為近事。答親近修事諸善法
<lb n="0640b23"/>故。謂彼身心狎習善法故名近事。問若爾諸
<lb n="0640b24"/>不斷善皆名近事。以彼身心皆修善故。答
<lb n="0640b25"/>不爾。此依律儀所攝妙行善法以立名故。
<lb n="0640b26"/>問若爾諸律儀皆<anchor xml:id="beg0640017"/>名<anchor xml:id="end0640017"/>近事耶。以彼皆能修
<lb n="0640b27"/>律儀善故。答此以在初得名<anchor xml:id="beg0640018"/>餘<anchor xml:id="end0640018"/>。律儀更
<lb n="0640b28"/>以餘緣建立故。有餘師說。親近．承事諸善
<lb n="0640b29"/>士故。復有說者親近．承事諸佛法故　梵
<lb n="0640c01"/>云鄔波斯迦。唐言近事女。斯是女聲。舊云
<lb n="0640c02"/>優婆夷者<anchor xml:id="begd1e76461"/>訛<anchor xml:id="endd1e76461"/>也　梵云鄔波婆沙。唐言近
<lb n="0640c03"/>住。婆沙一百二十四云。近阿羅漢住。<anchor xml:id="beg0640019"/>受<anchor xml:id="end0640019"/>此
<lb n="0640c04"/>律儀隨學彼故。有說。此近盡<anchor xml:id="beg0640020"/>受<anchor xml:id="end0640020"/>戒住<anchor xml:id="beg0640021"/>故<anchor xml:id="end0640021"/>。
<lb n="0640c05"/>有說。此戒近<anchor xml:id="beg0640022"/>時<anchor xml:id="end0640022"/>而住故名近住　於此八
<lb n="0640c06"/>中。前五出家戒。後三在家戒。前七盡形<anchor xml:id="begd1e76508"/>受<anchor xml:id="endd1e76508"/>。
<lb n="0640c07"/>第八一晝夜。問何故<anchor xml:id="beg0640023"/>此<anchor xml:id="end0640023"/>依別解脫律儀建
<lb n="0640c08"/>立。不依靜慮．無漏律儀而建立耶。答此八
<lb n="0640c09"/>種戒受心多少不同。故戒緣差別分為八種。
<lb n="0640c10"/>受學人別　<anchor xml:id="beg0640024"/>言<anchor xml:id="end0640024"/>
<anchor xml:id="beg0640025"/>定．道<anchor xml:id="end0640025"/>律儀但<anchor xml:id="beg0640026"/>為<anchor xml:id="end0640026"/>得彼定
<lb n="0640c11"/>七支頓得。不由受心戒緣差別分近事等。
<lb n="0640c12"/>然有四禪諸果差別。義各不同。不可一例。</p>
<lb n="0640c13"/>
<p id="pT41p0640c1301">論。雖有八名至相各別故。釋<anchor xml:id="beg0640027"/>八<anchor xml:id="end0640027"/>律儀
<lb n="0640c14"/>體<anchor xml:id="beg0640028"/>唯<anchor xml:id="end0640028"/>有四　八者從苾芻．苾芻尼乃至近
<lb n="0640c15"/>住　四者苾芻．苾芻尼合　正學．<anchor xml:id="beg0640029"/>沙彌<anchor xml:id="end0640029"/>．沙
<lb n="0640c16"/>彌<anchor xml:id="beg0640030"/>尼<anchor xml:id="end0640030"/>合　鄔波斯迦．鄔婆索迦合　近住獨
<lb n="0640c17"/>一。此四律儀體<anchor xml:id="beg0640031"/>各<anchor xml:id="end0640031"/>別也。</p>
<p id="pT41p0640c1710" type="inline">論。所以者何。
<lb n="0640c18"/>問合所以。</p>
<p id="pT41p0640c1805" type="inline">論。離苾芻律儀至近事女律
<lb n="0640c19"/>儀。釋由同故唯有四也。</p>
<p id="pT41p0640c1910" type="inline">論。云何知然。
<lb n="0640c20"/>問同所以。</p>
<p id="pT41p0640c2005" type="inline">論。由形改<anchor xml:id="beg0640032"/>轉<anchor xml:id="end0640032"/>至非異三體。
<lb n="0640c21"/>答同所以。<anchor xml:id="beg0640033"/>既<anchor xml:id="end0640033"/>轉根位唯得捨名不得捨
<lb n="0640c22"/>體。故知是一。</p>
<p id="pT41p0640c2206" type="inline">論。若從近事至具足頓生。
<lb n="0640c23"/>問近事．勤策．苾芻律儀支體同．異。為先四
<lb n="0640c24"/>支<anchor xml:id="beg0640034"/>後<anchor xml:id="end0640034"/>加三支如隻．雙金錢。<anchor xml:id="beg0640035"/>五十<anchor xml:id="end0640035"/>．二十。即
<lb n="0640c25"/>隻上加一名之為雙。二十上加三十名五
<lb n="0640c26"/>十　為先受四支<anchor xml:id="beg0640036"/>復<anchor xml:id="end0640036"/>受七支具足七支
<lb n="0640c27"/>
<anchor xml:id="begd1e76679"/>後<anchor xml:id="endd1e76679"/>更頓生非足前四。</p>
<p id="pT41p0640c2709" type="inline">論。三種律儀至
<lb n="0640c28"/>隨其所應。答<anchor xml:id="beg0640037"/>三<anchor xml:id="end0640037"/>
<anchor xml:id="beg0640038"/>各體<anchor xml:id="end0640038"/>別。若是苾芻身中具
<lb n="0640c29"/>有三種四支。其體各別。</p>
<p id="pT41p0640c2910" type="inline">
<anchor xml:id="beg0640039"/>論<anchor xml:id="end0640039"/>。其事云何。
<lb n="0641a01"/>問其事。</p>
<p id="pT41p0641a0104" type="inline">論。如如求受至遠離有異。答
<lb n="0641a02"/>其事也。以三種律儀受緣不同。戒體各別。</p>
<lb n="0641a03"/>
<p id="pT41p0641a0301">論。若無此事至故三各別。此反難也。既
<lb n="0641a04"/>捨一時餘二猶在。故知體別。</p>
<p id="pT41p0641a0412" type="inline">論。然此三
<lb n="0641a05"/>種至便非近事等。前明緣別<anchor xml:id="beg0641001"/>戒<anchor xml:id="end0641001"/>異。此明不
<lb n="0641a06"/>相違故。受後不捨前。勿捨苾芻戒便非
<lb n="0641a07"/>近事等反難答也。婆沙一百二十四云。問若
<lb n="0641a08"/>先不受近事律儀。便受勤策律儀。得勤策
<lb n="0641a09"/>律儀不。有說。不得。以近事律儀與此律儀
<lb n="0641a10"/>為門。為依。為加行故。有說。不定。若不了
<lb n="0641a11"/>知先受近事律儀後方<anchor xml:id="beg0641002"/>受<anchor xml:id="end0641002"/>得勤策律儀。信
<lb n="0641a12"/>戒師故受此律儀。彼得律儀。戒師得罪
<lb n="0641a13"/>　若彼解了先受近事律儀。後受勤策律儀。
<lb n="0641a14"/>是正儀式。但憍慢故不欲受學近事律儀。
<lb n="0641a15"/>作如是言。何用受此近事劣戒。彼憍慢<anchor xml:id="beg0641003"/>纏<anchor xml:id="end0641003"/>
<lb n="0641a16"/>心。雖受不得　如說不受近事律儀。而
<lb n="0641a17"/>受勤策。如是不受勤策。而受苾芻律儀。廣
<lb n="0641a18"/>說亦爾　正理論云。若有勤策受近事律儀。
<lb n="0641a19"/>或有苾芻受前二種戒。為受得不　有作
<lb n="0641a20"/>是言。此不應責。若前已有。無更受得理。先
<lb n="0641a21"/>已得故。若前未有。則非勤策。亦非苾芻。以
<lb n="0641a22"/>先不受近事律儀。必無受得勤策戒理。若
<lb n="0641a23"/>先不受勤策律儀。亦無受得苾芻戒理。是
<lb n="0641a24"/>則不可立彼二名。以此推尋。受應不得
<lb n="0641a25"/>　有餘師說。不受前律儀。亦有即能受得<anchor xml:id="beg0641004"/>後
<lb n="0641a26"/>戒<anchor xml:id="end0641004"/>理。故持律者作是誦言。雖於先時不
<lb n="0641a27"/>受勤策戒。而今但受具足律儀者。亦名善
<lb n="0641a28"/>受具足律儀。由此勤策容有受得近事律
<lb n="0641a29"/>儀。苾芻容有受得勤策．近事戒理　豈不
<lb n="0641b01"/>勤策不應自稱唯願證知。我是近事。苾芻
<lb n="0641b02"/>亦爾。不應自稱唯願證知。我是前二。非離
<lb n="0641b03"/>如是自稱號言有得近事．勤策戒理　此
<lb n="0641b04"/>難非理。俱可稱故。謂可稱言我是勤策。亦
<lb n="0641b05"/>是近事。唯願證知。苾芻亦應如是而說。然
<lb n="0641b06"/>就勝戒顯彼二名。亦無有失　若爾勤策
<lb n="0641b07"/>及苾芻等。亦應受得近住律儀　如得近
<lb n="0641b08"/>事許亦何過。然由下劣無<anchor xml:id="beg0641005"/>欣<anchor xml:id="end0641005"/>受者
(解云。前說同婆
<lb n="0641b09"/>沙前師。後說同婆沙後師。<anchor xml:id="beg0641006"/>無<anchor xml:id="end0641006"/>
<anchor xml:id="beg0641007"/>評<anchor xml:id="end0641007"/>文。詳正理意。取後師<anchor xml:id="beg0641008"/>義<anchor xml:id="end0641008"/>)
。</p>
<lb n="0641b10"/>
<p id="pT41p0641b1001">論。近事近住至云何安立。<anchor xml:id="beg0641009"/>已下頌<anchor xml:id="end0641009"/>。第二安
<lb n="0641b11"/>立四律儀也。</p>
<p id="pT41p0641b1106" type="inline">論曰至五飲諸酒。安立近
<lb n="0641b12"/>
<anchor xml:id="beg0641010"/>事<anchor xml:id="end0641010"/>。</p>
<p id="pT41p0641b1202" type="inline">論。若受離八至八<anchor xml:id="beg0641011"/>食<anchor xml:id="end0641011"/>非時食。安
<lb n="0641b13"/>立近住也。</p>
<p id="pT41p0641b1305" type="inline">論。若受離十至以為第十。
<lb n="0641b14"/>
<anchor xml:id="beg0641012"/>立<anchor xml:id="end0641012"/>勤策也。</p>
<p id="pT41p0641b1405" type="inline">論。若受離一切至苾芻律
<lb n="0641b15"/>儀。安立苾芻也。婆沙云。離塗飾香鬘<anchor xml:id="beg0641013"/>歌<anchor xml:id="end0641013"/>
<lb n="0641b16"/>舞倡伎。二種同於莊嚴處轉故。<anchor xml:id="beg0641014"/>離<anchor xml:id="end0641014"/>二種。合
<lb n="0641b17"/>立一支。又正理云。為引怯怖眾多學處在
<lb n="0641b18"/>家有情。顯易受持故於八戒合二為一。
<lb n="0641b19"/>如<anchor xml:id="beg0641015"/>為佛<anchor xml:id="end0641015"/>栗氏子略說學處有三
(述曰。准此。出家根熟不怖多
<lb n="0641b20"/>學處。故開為二也。又在家者<anchor xml:id="beg0641016"/>覺事<anchor xml:id="end0641016"/>生業。亦<anchor xml:id="beg0641017"/>可<anchor xml:id="end0641017"/>令彼畜金銀等。不可<anchor xml:id="beg0641018"/>此<anchor xml:id="end0641018"/>一日夜戒。即捨金等後時重畜。
<lb n="0641b21"/>出家之人以乞自活。不畜金等易。<anchor xml:id="beg0641019"/>及<anchor xml:id="end0641019"/>是盡<anchor xml:id="beg0641020"/>形<anchor xml:id="end0641020"/>。故<anchor xml:id="beg0641021"/>制<anchor xml:id="end0641021"/>不畜金銀等也)
。</p>
<lb n="0641b22"/>
<p id="pT41p0641b2201">論。別<anchor xml:id="beg0641022"/>解<anchor xml:id="end0641022"/>律儀名差別者。自此已下有一頌。
<lb n="0641b23"/>第三明別<anchor xml:id="begd1e77034"/>解<anchor xml:id="endd1e77034"/>律儀差別名也。</p>
<p id="pT41p0641b2312" type="inline">論曰至
<lb n="0641b24"/>故名尸羅。第一<anchor xml:id="beg0641023"/>正<anchor xml:id="end0641023"/>名也。正理論云。以清涼
<lb n="0641b25"/>故名曰尸羅。此中尸羅是平治義。故字相處
<lb n="0641b26"/>作是釋言平治<anchor xml:id="beg0641024"/>義<anchor xml:id="end0641024"/>中置尸<anchor xml:id="beg0641025"/>羅<anchor xml:id="end0641025"/>。戒能平險
<lb n="0641b27"/>業故得尸羅名
(解云。<anchor xml:id="beg0641026"/>險<anchor xml:id="end0641026"/>業是惡戒也。平治熱<anchor xml:id="beg0641027"/>恨<anchor xml:id="end0641027"/>惡戒故名清<anchor xml:id="beg0641028"/>淨<anchor xml:id="end0641028"/>)
　此
<lb n="0641b28"/>
<anchor xml:id="beg0641029"/>有六名<anchor xml:id="end0641029"/>。一名<anchor xml:id="beg0641030"/>尸<anchor xml:id="end0641030"/>羅。二名妙行。三名為業。
<lb n="0641b29"/>四名律儀。五名別解。六名業道。</p>
<p id="pT41p0641b2913" type="inline">論。智
<lb n="0641c01"/>者稱揚故名妙行。釋第二名。</p>
<p id="pT41p0641c0112" type="inline">論。所作
<lb n="0641c02"/>自體故名為業。第三名也。</p>
<p id="pT41p0641c0211" type="inline">論。豈不無表
<lb n="0641c03"/>至所作自體。<anchor xml:id="beg0641031"/>問<anchor xml:id="end0641031"/>
<anchor xml:id="beg0641032"/>也<anchor xml:id="end0641032"/>。以契經說無表律儀
<lb n="0641c04"/>名為不造。亦名不作。既<anchor xml:id="beg0641033"/>名不作<anchor xml:id="end0641033"/>。如何是
<lb n="0641c05"/>業。</p>
<p id="pT41p0641c0502" type="inline">論。有慚恥者至得所作名。答<anchor xml:id="begd1e77161"/>也<anchor xml:id="endd1e77161"/>。以
<lb n="0641c06"/>有無表不造惡故名為不作。表思所作故。
<lb n="0641c07"/>
<anchor xml:id="begd1e77169"/>故<anchor xml:id="endd1e77169"/>無表<anchor xml:id="beg0641034"/>戒<anchor xml:id="end0641034"/>得所作名。</p>
<p id="pT41p0641c0709" type="inline">論。有餘釋言至
<lb n="0641c08"/>名作無失。敘異說也。從作生故是作<anchor xml:id="beg0641035"/>果<anchor xml:id="end0641035"/>
<lb n="0641c09"/>　生後<anchor xml:id="beg0641036"/>作<anchor xml:id="end0641036"/>故是作<anchor xml:id="beg0641037"/>因<anchor xml:id="end0641037"/>　因取果名。果取因
<lb n="0641c10"/>名。名作無失　<anchor xml:id="beg0641038"/>太法師<anchor xml:id="end0641038"/>釋云。為求無作
<lb n="0641c11"/>發起作業是作因　正起作時發起無作是
<lb n="0641c12"/>作果。</p>
<p id="pT41p0641c1203" type="inline">論。能防身語故名律儀。第四名也。
<lb n="0641c13"/>由此戒力防惡身．語。依法儀<anchor xml:id="beg0641039"/>式<anchor xml:id="end0641039"/>故名律
<lb n="0641c14"/>儀。</p>
<p id="pT41p0641c1402" type="inline">論。如是應知至無差別名。此釋頌
<lb n="0641c15"/>中俱得二字。應知。尸羅．妙行．業．律儀此四
<lb n="0641c16"/>種名通初．後位。</p>
<p id="pT41p0641c1607" type="inline">論。唯初剎那至及業
<lb n="0641c17"/>道名。釋唯初剎那立二種名<anchor xml:id="begd1e77251"/>也<anchor xml:id="endd1e77251"/>。</p>
<p id="pT41p0641c1713" type="inline">論。謂
<lb n="0641c18"/>受<anchor xml:id="begd1e77260"/>戒<anchor xml:id="endd1e77260"/>時至立別解脫名。釋別解也。正理論
<lb n="0641c19"/>云。或初所應修故名別解脫。或彼初起<anchor xml:id="beg0641040"/>最<anchor xml:id="end0641040"/>
<lb n="0641c20"/>能超過如獄險惡趣故名別解脫。</p>
<p id="pT41p0641c2014" type="inline">論。
<lb n="0641c21"/>即於爾時至<anchor xml:id="beg0641041"/>立業道名<anchor xml:id="end0641041"/>。釋業<anchor xml:id="beg0641042"/>道<anchor xml:id="end0641042"/>也。正理論
<lb n="0641c22"/>云。亦得名為根本業道。初防身語暢思
<lb n="0641c23"/>業故
(解云。<anchor xml:id="beg0641043"/>由<anchor xml:id="end0641043"/>如於人遊履於道<anchor xml:id="beg0641044"/>易<anchor xml:id="end0641044"/>暢諸<anchor xml:id="beg0641045"/>身語<anchor xml:id="end0641045"/>。業道亦爾。思業<anchor xml:id="beg0641046"/>遊暢<anchor xml:id="end0641046"/>義。同名為業道)
。</p>
<lb n="0641c24"/>
<p id="pT41p0641c2401">
<anchor xml:id="beg0641047"/>論。故初剎那至根本業道。結名也<anchor xml:id="end0641047"/>。</p>
<p id="pT41p0641c2414" type="inline">論。
<lb n="0641c25"/>從第二念至名為後起。釋第二念已去不名
<lb n="0642a01"/>業道不名別解脫也。</p>
<lb n="0642a02"/>
<p id="pT41p0642a0201">論。誰成就何律儀。已下第四明成就<anchor xml:id="begd1e77362"/>也<anchor xml:id="endd1e77362"/>
<lb n="0642a03"/>　文中有四。一明<anchor xml:id="beg0642001"/>成<anchor xml:id="end0642001"/>
<anchor xml:id="beg0642002"/>三<anchor xml:id="end0642002"/>律儀人。二文便明
<lb n="0642a04"/>斷律儀。三因論<anchor xml:id="beg0642003"/>生<anchor xml:id="end0642003"/>論。明意根律儀。四明
<lb n="0642a05"/>成就時分。此下一<anchor xml:id="beg0642004"/>頌<anchor xml:id="end0642004"/>明成就三律儀人
<lb n="0642a06"/>
<anchor xml:id="begd1e77405"/>也<anchor xml:id="endd1e77405"/>。</p>
<p id="pT41p0642a0602" type="inline">論曰至乃至近住。此明成就別解
<lb n="0642a07"/>脫人。</p>
<p id="pT41p0642a0703" type="inline">論。外道無有所受戒耶。問<anchor xml:id="begd1e77416"/>也<anchor xml:id="endd1e77416"/>。</p>
<lb n="0642a08"/>
<p id="pT41p0642a0801">論。雖有不名至依著有故。答<anchor xml:id="begd1e77425"/>也<anchor xml:id="endd1e77425"/>。外道受
<lb n="0642a09"/>戒求三有故。不名別解脫也。</p>
<p id="pT41p0642a0912" type="inline">論。靜慮
<lb n="0642a10"/>生者至此亦應然。明成靜<anchor xml:id="beg0642005"/>慮<anchor xml:id="end0642005"/>律儀人<anchor xml:id="begd1e77444"/>也<anchor xml:id="endd1e77444"/>。
<lb n="0642a11"/>一切<anchor xml:id="beg0642006"/>得<anchor xml:id="end0642006"/>靜慮及未至者。皆得此律儀。</p>
<lb n="0642a12"/>
<p id="pT41p0642a1201">論。道生律儀至謂學．無學。明成道生律儀
<lb n="0642a13"/>人也。</p>
<p id="pT41p0642a1303" type="inline">論。於前分別至其二者何。問隨
<lb n="0642a14"/>心轉戒<anchor xml:id="begd1e77470"/>也<anchor xml:id="endd1e77470"/>。</p>
<p id="pT41p0642a1405" type="inline">論。謂靜慮生至非別解脫。
<lb n="0642a15"/>答。二是。一非<anchor xml:id="begd1e77479"/>也<anchor xml:id="endd1e77479"/>。</p>
<p id="pT41p0642a1507" type="inline">論。所以者何。徵別解
<lb n="0642a16"/>脫非隨心轉所以。</p>
<p id="pT41p0642a1608" type="inline">論。異心無心亦恒
<lb n="0642a17"/>轉故。答也　異心。謂不善．無記心　無心。謂
<lb n="0642a18"/>滅定。</p>
<lb n="0642a19"/>
<p id="pT41p0642a1901">論。靜慮無漏二種律儀。已下半頌。第二明斷
<lb n="0642a20"/>律儀。</p>
<p id="pT41p0642a2003" type="inline">論曰至名斷律儀。此釋<anchor xml:id="beg0642007"/>律<anchor xml:id="end0642007"/>儀。以
<lb n="0642a21"/>能永斷欲纏惡戒及起彼煩惱名斷律儀。
<lb n="0642a22"/>此律儀即斷名斷律儀　婆沙一百一十<anchor xml:id="beg0642008"/>七<anchor xml:id="end0642008"/>
<lb n="0642a23"/>云。有四種律儀。一別解脫。二靜慮。三無漏。
<lb n="0642a24"/>四斷律儀。謂於靜慮．無漏二律儀中。各取
<lb n="0642a25"/>少分離欲界染。九無間道中隨轉戒。乃至。問
<lb n="0642a26"/>何故唯此名斷律儀。答能與破戒及起破
<lb n="0642a27"/>戒煩惱作斷對治故。謂前八無間道中二
<lb n="0642a28"/>隨轉戒。唯與起破戒煩惱作斷對治。第九
<lb n="0642a29"/>無間道中二隨轉戒。通與破戒及起破戒煩
<lb n="0642b01"/>惱作斷對治。依婆沙十七。對治有五。一捨。
<lb n="0642b02"/>二斷。三持。四遠分。五厭患。未至定初方便
<lb n="0642b03"/>道。與破戒惡作捨對治。初入定時。捨破戒
<lb n="0642b04"/>惡成就得故。前八無間道。與起破戒惡煩
<lb n="0642b05"/>惱作<anchor xml:id="beg0642009"/>斷<anchor xml:id="end0642009"/>等對治。第九無間道。與破戒惡及
<lb n="0642b06"/>起彼煩惱為斷對治。上五禪地。與破戒惡
<lb n="0642b07"/>及煩惱。為厭患及持．遠分對治。無色界與
<lb n="0642b08"/>破<anchor xml:id="beg0642010"/>戒<anchor xml:id="end0642010"/>惡及煩惱為遠分對治。</p>
<p id="pT41p0642b0812" type="inline">論。由此
<lb n="0642b09"/>或有至如應當知。四句分別。如文可解。</p>
<lb n="0642b10"/>
<p id="pT41p0642b1001">論。若爾世尊所說略戒。<anchor xml:id="beg0642011"/>下<anchor xml:id="end0642011"/>半頌。第三因論
<lb n="0642b11"/>生<anchor xml:id="beg0642012"/>論<anchor xml:id="end0642012"/>明意．根律儀。若律儀唯是<anchor xml:id="beg0642013"/>無表<anchor xml:id="end0642013"/>。何
<lb n="0642b12"/>故略戒乃至<anchor xml:id="beg0642014"/>云<anchor xml:id="end0642014"/>意律儀善哉。又契經說眼
<lb n="0642b13"/>根律儀。此意及根律儀。以何為自性問。</p>
<lb n="0642b14"/>
<p id="pT41p0642b1401">論。此<anchor xml:id="beg0642015"/>二<anchor xml:id="end0642015"/>自性非無表色。答。</p>
<p id="pT41p0642b1411" type="inline">論。若爾
<lb n="0642b15"/>是何<anchor xml:id="beg0642016"/>問也<anchor xml:id="end0642016"/>。下半行頌。答<anchor xml:id="begd1e77645"/>也<anchor xml:id="endd1e77645"/>。</p>
<p id="pT41p0642b1511" type="inline">論曰至顯
<lb n="0642b16"/>勿如次。釋頌文也　言正知．正念合者。<anchor xml:id="beg0642017"/>合<anchor xml:id="end0642017"/>
<lb n="0642b17"/>此念．惠為意律儀。合此惠．念為根律儀
<lb n="0642b18"/>　合言顯非如次。正知為意律儀。正念
<lb n="0642b19"/>為根律儀　正知．正念能防惡故名為律
<lb n="0642b20"/>儀。</p>
<lb n="0642b21"/>
<p id="pT41p0642b2101">論。今應思擇表及無表。已下第四明時分也。
<lb n="0642b22"/>文中有六。一明<anchor xml:id="beg0642018"/>成<anchor xml:id="end0642018"/>善．惡戒時分。二明<anchor xml:id="beg0642019"/>成<anchor xml:id="end0642019"/>
<lb n="0642b23"/>中時分。三明住二<anchor xml:id="beg0642020"/>戒<anchor xml:id="end0642020"/>
<anchor xml:id="beg0642021"/>兼<anchor xml:id="end0642021"/>處中時分。四明
<lb n="0642b24"/>表時分。五<anchor xml:id="beg0642022"/>便明<anchor xml:id="end0642022"/>惡戒眾名。六四句分別。此
<lb n="0642b25"/>文初也。</p>
<p id="pT41p0642b2504" type="inline">論曰至恒成現在。<anchor xml:id="beg0642023"/>釋成現也<anchor xml:id="end0642023"/>
<lb n="0642b26"/>　住別解脫補特伽羅。<anchor xml:id="beg0642024"/>明<anchor xml:id="end0642024"/>
<anchor xml:id="beg0642025"/>成別<anchor xml:id="end0642025"/>解脫人
<lb n="0642b27"/>
<anchor xml:id="begd1e77749"/>也<anchor xml:id="endd1e77749"/>　未捨已來<anchor xml:id="tnote0642026"/>
<anchor xml:id="mod0642026"/>恒成現世。明定成現世
<lb n="0642b28"/>也。</p>
<p id="pT41p0642b2802" type="inline">論。此別解脫至遍流至後。釋遍成過
<lb n="0642b29"/>去也。住別解脫人。未捨已來初剎那時唯
<lb n="0642c01"/>成現在。第二剎那後遍成過去。</p>
<p id="pT41p0642c0113" type="inline">論。無
<lb n="0642c02"/>散無表至勢微劣故。此<anchor xml:id="beg0642027"/>釋<anchor xml:id="end0642027"/>不成未來所以。
<lb n="0642c03"/>正理論云。前生所得別解脫戒。於今受戒最
<lb n="0642c04"/>初剎那。如靜慮律儀。何不成過去　此責
<lb n="0642c05"/>非理。此戒與心非同果故。離染心等皆同
<lb n="0642c06"/>一果。故彼戒如心得過去生者　又別解脫
<lb n="0642c07"/>未曾得故。應如勝品靜慮律儀非初剎那
<lb n="0642c08"/>中得過去生者
(解云。離染心等者。等取一切有<anchor xml:id="tnote0642028"/>戒漏定心。皆與戒同一果故　勝品靜慮
<lb n="0642c09"/>者。<anchor xml:id="beg0642029"/>謂<anchor xml:id="end0642029"/>無始<anchor xml:id="beg0642030"/>曾未<anchor xml:id="end0642030"/>起<anchor xml:id="beg0642031"/>者<anchor xml:id="end0642031"/>)
。</p>
<p id="pT41p0642c0909" type="inline">論。如說安住至亦成過去。
<lb n="0642c10"/>釋惡戒<anchor xml:id="begd1e77833"/>也<anchor xml:id="endd1e77833"/>。同善律儀成現在世及過去
<lb n="0642c11"/>也。</p>
<p id="pT41p0642c1102" type="inline">論。諸有獲得至必還得彼故。此釋靜
<lb n="0642c12"/>慮律儀成過．<anchor xml:id="beg0642032"/>未<anchor xml:id="end0642032"/>也。正理論云。此中應作
<lb n="0642c13"/>簡別而說。以順決擇分所攝定律儀。初剎那
<lb n="0642c14"/>中不成過去。餘生所得命終時捨。今生無
<lb n="0642c15"/>容重得彼故。又非一切有情曾起。有涅槃
<lb n="0642c16"/>法者。方可有彼故
(准此。有涅槃者是有解脫分善已去。解脫分前無容有。煖等
<lb n="0642c17"/>
<anchor xml:id="begd1e77864"/>戒<anchor xml:id="endd1e77864"/>故應分別說。若煖等俱<anchor xml:id="begd1e77870"/>戒<anchor xml:id="endd1e77870"/>不定成過去。捨已不重得故。若餘<anchor xml:id="beg0642033"/>定<anchor xml:id="end0642033"/>戒成過去故。此應簡別<anchor xml:id="beg0642034"/>說<anchor xml:id="end0642034"/>)
。</p>
<lb n="0642c18"/>
<p id="pT41p0642c1801">論。一切聖者至<anchor xml:id="beg0642035"/>先<anchor xml:id="end0642035"/>未起故。釋道戒也。唯除
<lb n="0642c19"/>最初苦法智忍一剎那中<anchor xml:id="beg0642036"/>不<anchor xml:id="end0642036"/>成過去。<anchor xml:id="beg0642037"/>爾<anchor xml:id="end0642037"/>時
<lb n="0642c20"/>未<anchor xml:id="beg0642038"/>有<anchor xml:id="end0642038"/>過去道故。自餘聖者乃至未入無餘
<lb n="0642c21"/>依前皆成過．未。</p>
<p id="pT41p0642c2107" type="inline">論。若有現住至有成
<lb n="0642c22"/>現在。釋定．道戒成現在也。正理論云。理應
<lb n="0642c23"/>但說在定．道時成現在世。定．道無表不應
<lb n="0642c24"/>言住。如住果言唯說果成。非果現起。今
<lb n="0642c25"/>但云住。云何得知定．道現前。非但成就。是
<lb n="0642c26"/>故彼說猶令生疑。不能定<anchor xml:id="beg0642039"/>證<anchor xml:id="end0642039"/>成現無表。
<lb n="0642c27"/>故應但<anchor xml:id="beg0642040"/>言<anchor xml:id="end0642040"/>在定．道言。雖說住言勞而無
<lb n="0642c28"/>用　今詳彼意。前文已說成就去．來。此句
<lb n="0642c29"/>正明成就中世。故知說住顯起非成。以非
<lb n="0643a01"/>唯成。證成現故。定．道無表隨心轉故。散心
<lb n="0643a02"/>現前必無彼故。</p>
<lb n="0643a03"/>
<p id="pT41p0643a0301">論。已辨安住善惡律儀。下半頌。第二成處中
<lb n="0643a04"/>無表。</p>
<p id="pT41p0643a0403" type="inline">論曰至種類所攝。此釋處中多
<lb n="0643a05"/>無無表。若有無表是善．惡類。</p>
<p id="pT41p0643a0512" type="inline">論。彼初
<lb n="0643a06"/>剎那至說成現在。釋成現在並頌中字。</p>
<lb n="0643a07"/>
<p id="pT41p0643a0701">論。初剎那後至二世無表。釋成二世。如
<lb n="0643a08"/>文可解。</p>
<lb n="0643a09"/>
<p id="pT41p0643a0901">論。若有安住律不律<anchor xml:id="beg0643001"/>儀<anchor xml:id="end0643001"/>。自下第三一頌。明
<lb n="0643a10"/>住律儀．不律儀人成處中<anchor xml:id="beg0643002"/>善．不善<anchor xml:id="end0643002"/>無表。</p>
<lb n="0643a11"/>
<p id="pT41p0643a1101">論曰至不善無表。此釋住律儀成不
<lb n="0643a12"/>善無表。如文可解。</p>
<p id="pT41p0643a1208" type="inline">論。住不律儀至諸
<lb n="0643a13"/>善無表。<anchor xml:id="beg0643003"/>釋<anchor xml:id="end0643003"/>
<anchor xml:id="beg0643004"/>惡<anchor xml:id="end0643004"/>戒成善無表。</p>
<p id="pT41p0643a1311" type="inline">論。乃至
<lb n="0643a14"/>此二心至通成過現<anchor xml:id="begd1e78051"/>釋<anchor xml:id="endd1e78051"/>成兩世　此二心未
<lb n="0643a15"/>斷者。<anchor xml:id="beg0643005"/>雜<anchor xml:id="end0643005"/>心<anchor xml:id="beg0643006"/>云<anchor xml:id="end0643006"/>。至彼纏<anchor xml:id="beg0643007"/>所纏<anchor xml:id="end0643007"/>。盡已<anchor xml:id="beg0643008"/>盡<anchor xml:id="end0643008"/>。當
<lb n="0643a16"/>知此即二心止已。無表即斷。與彼不住<anchor xml:id="beg0643009"/>律<anchor xml:id="end0643009"/>
<lb n="0643a17"/>不律儀有少不同。</p>
<lb n="0643a18"/>
<p id="pT41p0643a1801">論。已辨無表成表云何。自下第四一頌明成
<lb n="0643a19"/>表也。</p>
<p id="pT41p0643a1903" type="inline">論曰至恒成現表。此釋表業正作
<lb n="0643a20"/>
<anchor xml:id="beg0643010"/>之<anchor xml:id="end0643010"/>時恒成現表。</p>
<p id="pT41p0643a2007" type="inline">論。初剎那後至如無
<lb n="0643a21"/>表釋。釋成過去不成未來。</p>
<p id="pT41p0643a2111" type="inline">論。有覆
<lb n="0643a22"/>無覆至<anchor xml:id="beg0643011"/>逆追<anchor xml:id="end0643011"/>成者。釋二無記無成<anchor xml:id="beg0643012"/>過<anchor xml:id="end0643012"/>．<anchor xml:id="beg0643013"/>未<anchor xml:id="end0643013"/>。
<lb n="0643a23"/>法力劣故　<anchor xml:id="beg0643014"/>逆<anchor xml:id="end0643014"/>謂未來　<anchor xml:id="fxT41p0643a02"/>追謂過去。</p>
<lb n="0643a24"/>
<p id="pT41p0643a2401">論。此法力劣誰之所為。問<anchor xml:id="begd1e78171"/>也<anchor xml:id="endd1e78171"/>。</p>
<p id="pT41p0643a2412" type="inline">論。是心
<lb n="0643a25"/>所為。答<anchor xml:id="begd1e78180"/>也<anchor xml:id="endd1e78180"/>。</p>
<p id="pT41p0643a2505" type="inline">論。若爾有覆至勿成過未。
<lb n="0643a26"/>難<anchor xml:id="begd1e78190"/>也<anchor xml:id="endd1e78190"/>。能發之心<anchor xml:id="beg0643015"/>既<anchor xml:id="end0643015"/>成過．未。因何所發之
<lb n="0643a27"/>表唯成現在。</p>
<p id="pT41p0643a2706" type="inline">論。此責非理至成有差
<lb n="0643a28"/>別。答<anchor xml:id="begd1e78209"/>也<anchor xml:id="endd1e78209"/>。表是色法。昧<anchor xml:id="beg0643016"/>鈍<anchor xml:id="end0643016"/>心故。表色依心
<lb n="0643a29"/>起故。心等不然。無記表業從劣心起。其力
<lb n="0643b01"/>倍劣彼能起心。故<anchor xml:id="beg0643017"/>心<anchor xml:id="end0643017"/>成三世。表唯成現
<lb n="0643b02"/>在。</p>
<lb n="0643b03"/>
<p id="pT41p0643b0301">論。如前所說住不律儀。已下半頌。第五明不
<lb n="0643b04"/>律儀眾<anchor xml:id="beg0643018"/>名<anchor xml:id="end0643018"/>。</p>
<p id="pT41p0643b0405" type="inline">論曰至名不律儀。釋眾名
<lb n="0643b05"/>也。以五義不同故立五名<anchor xml:id="begd1e78256"/>也<anchor xml:id="endd1e78256"/>。</p>
<p id="pT41p0643b0512" type="inline">論。然
<lb n="0643b06"/>業道名至立餘四名。釋<anchor xml:id="beg0643019"/>名<anchor xml:id="end0643019"/>通局。如文可
<lb n="0643b07"/>解。</p>
<lb n="0643b08"/>
<p id="pT41p0643b0801">論。或成表業非無表等。下一頌。第六明成
<lb n="0643b09"/>表非無表等四句分別。</p>
<p id="pT41p0643b0910" type="inline">論曰至所發
<lb n="0643b10"/>表業。明成表業非無表也。不住善．惡
<lb n="0643b11"/>
<anchor xml:id="begd1e78285"/>戒<anchor xml:id="endd1e78285"/>。起下劣思造善．惡業及無記業。皆唯成
<lb n="0643b12"/>表不成無表。</p>
<p id="pT41p0643b1206" type="inline">論。除有依福及成業道
<lb n="0643b13"/>　除有<anchor xml:id="beg0643020"/>依<anchor xml:id="end0643020"/>福及成業道。雖下劣思亦發無
<lb n="0643b14"/>表。此第一句。</p>
<p id="pT41p0643b1406" type="inline">論。唯成無表至或生已捨。
<lb n="0643b15"/>釋成無表非成表也。此第二句。正理論云。
<lb n="0643b16"/>豈不已得靜慮異生今表未生。先生已失。
<lb n="0643b17"/>亦成無表非表業耶。何故頌中但標於聖
<lb n="0643b18"/>非易生者理亦可然。何故釋中標易生者。</p>
<lb n="0643b19"/>
<p id="pT41p0643b1901">論。俱成非句如應當知。第三．四句。如
<lb n="0643b20"/>文可知。婆沙一百二十二<anchor xml:id="beg0643021"/>廣<anchor xml:id="end0643021"/>。<anchor xml:id="beg0643022"/>即<anchor xml:id="end0643022"/>煩不
<lb n="0643b21"/>錄。</p>
<lb n="0643b22"/>
<p id="pT41p0643b2201">論。說住律儀至由何而得。<anchor xml:id="beg0643023"/>自<anchor xml:id="end0643023"/>下一頌。大文
<lb n="0643b23"/>第五明得三律儀<anchor xml:id="begd1e78355"/>也<anchor xml:id="endd1e78355"/>。</p>
<p id="pT41p0643b2309" type="inline">論曰至亦心俱
<lb n="0643b24"/>故。此釋得彼心時即得彼戒。</p>
<p id="pT41p0643b2412" type="inline">論。彼聲
<lb n="0643b25"/>為顯至簡取無漏。釋頌彼。聖。兩字　彼謂
<lb n="0643b26"/>前靜慮。靜慮通漏．無漏故　聖。唯簡取無
<lb n="0643b27"/>漏。有漏非聖體故。</p>
<p id="pT41p0643b2708" type="inline">論。六靜慮地至如
<lb n="0643b28"/>後當辨。四根本及中間．初未至<anchor xml:id="beg0643024"/>無<anchor xml:id="end0643024"/>漏定。<anchor xml:id="beg0643025"/>非<anchor xml:id="end0643025"/>
<lb n="0643b29"/>上三未至。如後當辨。</p>
<p id="pT41p0643b2909" type="inline">論。別解脫律儀
<lb n="0643c01"/>至由他教得。<anchor xml:id="beg0643026"/>釋得<anchor xml:id="end0643026"/>別解脫也　從他教
<lb n="0643c02"/>者謂能教者他。非一<anchor xml:id="beg0643027"/>切<anchor xml:id="end0643027"/>。然十<anchor xml:id="beg0643028"/>眾<anchor xml:id="end0643028"/>別人皆是
<lb n="0643c03"/>他也　等者。等取<anchor xml:id="beg0643029"/>自<anchor xml:id="end0643029"/>然得戒<anchor xml:id="beg0643030"/>等<anchor xml:id="end0643030"/>也。</p>
<lb n="0643c04"/>
<p id="pT41p0643c0401">論。此復二種至餘五種戒<anchor xml:id="beg0643031"/>二<anchor xml:id="end0643031"/>種他。謂別人及
<lb n="0643c05"/>
<anchor xml:id="beg0643032"/>眾<anchor xml:id="end0643032"/>　四人已上名曰僧伽。<anchor xml:id="beg0643033"/>戒<anchor xml:id="end0643033"/>八眾中苾芻
<lb n="0643c06"/>等三從眾得也　補特伽羅是別人。謂餘五
<lb n="0643c07"/>種從此得故。若勤策．勤策女從二人得。若
<lb n="0643c08"/>近事．近事女近住從一人得。</p>
<p id="pT41p0643c0812" type="inline">論。諸毘
<lb n="0643c09"/>奈耶至復說等言。別釋等字。</p>
<p id="pT41p0643c0912" type="inline">論。何者
<lb n="0643c10"/>為十。問也。</p>
<p id="pT41p0643c1005" type="inline">論。一由自然至<anchor xml:id="beg0643034"/>共集受具
<lb n="0643c11"/>戒<anchor xml:id="end0643034"/>。已下答也　正理論云。自然謂智。以不
<lb n="0643c12"/>從師證此智時得具足戒。即是佛及獨覺
<lb n="0643c13"/>至盡智時得此戒也　二由入正性離生。
<lb n="0643c14"/>謂五苾芻。正理論云。<anchor xml:id="beg0643035"/>由證見道得具足
<lb n="0643c15"/>戒　此即憍陳那等五苾芻也　三由佛命
<lb n="0643c16"/>善來苾芻爾時俱戒。謂耶舍等。耶舍此云名
<lb n="0643c17"/>譽。正理論云<anchor xml:id="end0643035"/>。由本願力佛威加故　四<anchor xml:id="beg0643036"/>信<anchor xml:id="end0643036"/>
<lb n="0643c18"/>受佛為大師爾時得戒。謂大迦葉<anchor xml:id="fxT41p0643c01"/>等　五
<lb n="0643c19"/>由善巧酬答。謂蘇陀夷。蘇陀夷此云善施。
<lb n="0643c20"/>年始七歲善答佛問稱可佛心。雖年未滿
<lb n="0643c21"/>二十。佛令眾僧羯磨受具足戒。善巧酬答別
<lb n="0643c22"/>開一緣。非酬答時即<anchor xml:id="beg0643037"/>發<anchor xml:id="end0643037"/>也　言酬答者。
<lb n="0643c23"/>佛問彼言。汝家在何處。蘇陀夷答言。三界
<lb n="0643c24"/>無家　六由<anchor xml:id="beg0643038"/>敬<anchor xml:id="end0643038"/>受八尊重法。爾時得戒。謂
<lb n="0643c25"/>大生主　舊云大愛道者<anchor xml:id="begd1e78573"/>訛<anchor xml:id="endd1e78573"/>也。梵云摩訶
<lb n="0643c26"/>波闍波提。摩訶此云大。波闍此云生。波提
<lb n="0643c27"/>此云主。是大梵王千名中一名也。眾生多故
<lb n="0643c28"/>名曰大生。梵王能生一切眾生。與大生為
<lb n="0643c29"/>主。名大生主。從所乞處天神為名。<anchor xml:id="beg0643039"/>大<anchor xml:id="end0643039"/>生
<lb n="0644a01"/>主是佛姨母。佛遣阿難為說八尊重法。彼
<lb n="0644a02"/>即敬受。爾時得戒。此八<anchor xml:id="beg0644001"/>是<anchor xml:id="end0644001"/>
<anchor xml:id="beg0644002"/>尊<anchor xml:id="end0644002"/>大苾芻法。
<lb n="0644a03"/>
<anchor xml:id="begd1e78619"/>故<anchor xml:id="endd1e78619"/>名<anchor xml:id="beg0644003"/>八<anchor xml:id="end0644003"/>尊重法。舊云八敬。於尼眾中最
<lb n="0644a04"/>初出家。廣如律說　七由遣使。得戒。謂法
<lb n="0644a05"/>授尼。尼名法授。此尼端<anchor xml:id="beg0644004"/>政<anchor xml:id="end0644004"/>。<anchor xml:id="beg0644005"/>欲<anchor xml:id="end0644005"/>往僧中恐
<lb n="0644a06"/>路有難。受<anchor xml:id="beg0644006"/>具<anchor xml:id="end0644006"/>戒時不對大僧。大僧遣尼
<lb n="0644a07"/>受法轉與受戒。故名由遣使得<anchor xml:id="fxT41p0644a02"/>具戒也。
<lb n="0644a08"/>為護<anchor xml:id="beg0644007"/>難<anchor xml:id="end0644007"/>故別開此緣　八由持律為第五
<lb n="0644a09"/>人。謂於邊國以無僧故極少猶須五人。以
<lb n="0644a10"/>和上不入眾數餘四成眾。減不成眾。<anchor xml:id="beg0644008"/>於<anchor xml:id="end0644008"/>
<lb n="0644a11"/>五人中必<anchor xml:id="beg0644009"/>信<anchor xml:id="end0644009"/>一人持律羯磨。故言持律第
<lb n="0644a12"/>五。減<anchor xml:id="beg0644010"/>五<anchor xml:id="end0644010"/>不成。多即不遮　九由十眾。謂
<lb n="0644a13"/>於中國僧多之處。極少猶須十人。多亦不
<lb n="0644a14"/>遮　十由三說歸佛．法．僧。謂六十賢<anchor xml:id="beg0644011"/>部<anchor xml:id="end0644011"/>
<lb n="0644a15"/>眾。佛遣阿羅漢為說三歸受得具戒。</p>
<lb n="0644a16"/>
<p id="pT41p0644a1601">論。如是所得至表業而發。論主制上得戒非
<lb n="0644a17"/>定依表發無表也。婆沙一百二十二云。若
<lb n="0644a18"/>住別解脫律儀。及住不律儀。現無身表。有
<lb n="0644a19"/>二說。一云第二剎那以後。彼初剎那必有表
<lb n="0644a20"/>故。二云彼初剎那亦是所說。有現無<anchor xml:id="beg0644012"/>身<anchor xml:id="end0644012"/>表
<lb n="0644a21"/>受不律儀故。<anchor xml:id="beg0644013"/>滅<anchor xml:id="end0644013"/>定中得具戒故　解云。現
<lb n="0644a22"/>無身表受不律儀者。謂受事得不律儀
<lb n="0644a23"/>　在滅定中得具戒者。謂那<anchor xml:id="tnote0644014"/>舍含沙彌第三羯
<lb n="0644a24"/>磨入滅定等。又亦容是上法見諦得戒等
<lb n="0644a25"/>也　此兩說中後說為正。入無心定時無
<lb n="0644a26"/>表<anchor xml:id="beg0644015"/>業<anchor xml:id="end0644015"/>故　婆沙云若住別解脫律儀及<anchor xml:id="beg0644016"/>不<anchor xml:id="end0644016"/>
<lb n="0644a27"/>律儀現無身表者　此據現無身表。依過
<lb n="0644a28"/>去加行表發者。亦得是現無身表。不得定
<lb n="0644a29"/>是欲界無表離表而發　正理四十二云。有
<lb n="0644b01"/>餘師說。非於欲界一切無表悉依表生。如
<lb n="0644b02"/>得果時五苾芻等　<anchor xml:id="fxT41p0644b01"/>准後師釋。前必應云
<lb n="0644b03"/>欲界無表定從表生。正理通餘師引證云。然
<lb n="0644b04"/>彼先時決定有表　准此論文。正理斷取欲
<lb n="0644b05"/>界無表定從表生。若無根本從加行生
<lb n="0644b06"/>　然此兩說與婆沙不同　婆沙云。若住別解
<lb n="0644b07"/>
<anchor xml:id="beg0644017"/>律<anchor xml:id="end0644017"/>儀現無身表。一說據後剎那。一說初容
<lb n="0644b08"/>
<anchor xml:id="beg0644018"/>無<anchor xml:id="end0644018"/>有。不說從加行生。亦得是住律儀
<lb n="0644b09"/>無身表業。即不得是離表而生　有人誤
<lb n="0644b10"/>釋謂為同也。此論中云如是所得別解脫律
<lb n="0644b11"/>儀非必定依表業而發　又論云。七善業
<lb n="0644b12"/>道若從受生。必皆具表．無表。受生尸羅必
<lb n="0644b13"/>依表故。佛及五苾芻別解脫戒。不從受生
<lb n="0644b14"/>故不依表。論主存也。故言非必定依表業
<lb n="0644b15"/>而發　正理論師不許此義。故云然彼五
<lb n="0644b16"/>苾芻等先時決定有表相續不斷。至得果
<lb n="0644b17"/>時從彼而發。又論主。亦言非欲界無表離
<lb n="0644b18"/>表而生。故知論主說佛及<anchor xml:id="beg0644019"/>五<anchor xml:id="end0644019"/>苾芻得別解
<lb n="0644b19"/>脫時身亦有表　論師此釋前．後自違。待
<lb n="0644b20"/>重撿文會釋。不可一論同自相牟楯。</p>
<lb n="0644b21"/>
<p id="pT41p0644b2101">論。又此所說至要期而受。自下大文第六明
<lb n="0644b22"/>二<anchor xml:id="beg0644020"/>邊<anchor xml:id="end0644020"/>際。文中有二。一明別解脫戒。二明惡
<lb n="0644b23"/>戒。此文初也。</p>
<p id="pT41p0644b2306" type="inline">論曰至晝夜邊際。明別解
<lb n="0644b24"/>脫戒。唯有二邊際。</p>
<p id="pT41p0644b2408" type="inline">論。重說晝夜為半
<lb n="0644b25"/>月等。此通伏難　<anchor xml:id="beg0644021"/>難<anchor xml:id="end0644021"/>云。若唯有二分齊。何
<lb n="0644b26"/>故經中。云或半月或一月受近住戒　通
<lb n="0644b27"/>云。<anchor xml:id="beg0644022"/>說<anchor xml:id="end0644022"/>
<anchor xml:id="beg0644023"/>半<anchor xml:id="end0644023"/>月等者。此說<anchor xml:id="beg0644024"/>重<anchor xml:id="end0644024"/>受日夜戒。滿
<lb n="0644b28"/>半月等名半月等。非是一受經半月<anchor xml:id="fxT41p0644b02"/>等
<lb n="0644b29"/>也。如<anchor xml:id="tnote0644025"/>無觀無量壽經云。日日如是<anchor xml:id="beg0644026"/>受<anchor xml:id="end0644026"/>
<anchor xml:id="beg0644027"/>王<anchor xml:id="end0644027"/>八戒
<lb n="0644c01"/>　即<anchor xml:id="beg0644028"/>是<anchor xml:id="end0644028"/>日日受經半月等<anchor xml:id="begd1e78961"/>也<anchor xml:id="endd1e78961"/>。</p>
<p id="pT41p0644c0111" type="inline">論。時名
<lb n="0644c02"/>是何法。問時體也。</p>
<p id="pT41p0644c0208" type="inline">論。謂諸行<anchor xml:id="beg0644029"/>增<anchor xml:id="end0644029"/>語至
<lb n="0644c03"/>立晝．夜名。答也。<anchor xml:id="begd1e78982"/>增<anchor xml:id="endd1e78982"/>語<anchor xml:id="beg0644030"/>是<anchor xml:id="end0644030"/>名。即是有為法
<lb n="0644c04"/>
<anchor xml:id="beg0644031"/>光位<anchor xml:id="end0644031"/>闇位。立晝夜<anchor xml:id="beg0644032"/>名<anchor xml:id="end0644032"/>。</p>
<p id="pT41p0644c0409" type="inline">論。二邊際中
<lb n="0644c05"/>至非亦得起。經部難也。盡壽分齊有三道理
<lb n="0644c06"/>戒後不生。一依身別故。二別依身中無加
<lb n="0644c07"/>行故。三無<anchor xml:id="beg0644033"/>憶<anchor xml:id="end0644033"/>念當受時所遮防故。一晝
<lb n="0644c08"/>夜<anchor xml:id="beg0644034"/>復<anchor xml:id="end0644034"/>。或五。或十晝夜<anchor xml:id="beg0644035"/>等時<anchor xml:id="end0644035"/>。何<anchor xml:id="beg0644036"/>法<anchor xml:id="end0644036"/>為障令
<lb n="0644c09"/>戒斷訖。</p>
<p id="pT41p0644c0904" type="inline">論。必應有法至一晝夜故。有部
<lb n="0644c10"/>答也。法性微細唯佛能知。經中<anchor xml:id="beg0644037"/>既<anchor xml:id="end0644037"/>說唯一
<lb n="0644c11"/>晝夜。<anchor xml:id="beg0644038"/>用<anchor xml:id="end0644038"/>應有法能為障礙。</p>
<p id="pT41p0644c1111" type="inline">論。於如
<lb n="0644c12"/>是義至一晝夜戒。經部令有部等尋思經意
<lb n="0644c13"/>　<anchor xml:id="beg0644039"/>經<anchor xml:id="end0644039"/>說唯一晝夜者。以所化根難調伏故。
<lb n="0644c14"/>且說一晝夜。非謂越一晝夜戒不得生。</p>
<lb n="0644c15"/>
<p id="pT41p0644c1501">論依何教理作如是言。有部反問經部。</p>
<lb n="0644c16"/>
<p id="pT41p0644c1601">論。過此戒生不違理故。經部答理。</p>
<lb n="0644c17"/>
<p id="pT41p0644c1701">論。毘婆沙者至不許斯義。有部以無教故不
<lb n="0644c18"/>許。正理破云。復減於此。何理相違。謂所化
<lb n="0644c19"/>根有難調者。已許為說晝夜律儀。何不為
<lb n="0644c20"/>調<anchor xml:id="beg0644040"/>漸<anchor xml:id="end0644040"/>難調者。說唯一夜一晝須史。以難
<lb n="0644c21"/>調根有多品故。由此知有近住定時。若減
<lb n="0644c22"/>若增便不發戒。世尊觀見故唯說此　是故
<lb n="0644c23"/>經部與正理師無<anchor xml:id="beg0644041"/>諍<anchor xml:id="end0644041"/>理中橫興諍論。</p>
<lb n="0644c24"/>
<p id="pT41p0644c2401">論。依<anchor xml:id="beg0644042"/>何<anchor xml:id="end0644042"/>邊際得不律儀。已下半頌。第二明
<lb n="0644c25"/>惡戒邊際。</p>
<p id="pT41p0644c2505" type="inline">論曰。至<anchor xml:id="beg0644043"/>智人所<anchor xml:id="end0644043"/>訶厭業故。
<lb n="0644c26"/>明惡戒唯有盡壽無晝夜<anchor xml:id="begd1e79163"/>也<anchor xml:id="endd1e79163"/>。以無對師
<lb n="0644c27"/>要期受故。</p>
<p id="pT41p0644c2705" type="inline">論。若爾亦無至得不律儀。
<lb n="0644c28"/>難。若以無對師受一日<anchor xml:id="beg0644044"/>夜<anchor xml:id="end0644044"/>即無晝．夜。亦
<lb n="0644c29"/>無對師要期盡壽。<anchor xml:id="beg0644045"/>應<anchor xml:id="end0644045"/>無盡壽。</p>
<p id="pT41p0644c2912" type="inline">論。雖
<lb n="0645a01"/>無對師至故不立有。通難。由起畢竟<anchor xml:id="beg0645001"/>壞<anchor xml:id="end0645001"/>善
<lb n="0645a02"/>意樂故。得盡壽不律儀。雖起暫時<anchor xml:id="begd1e79211"/>壞<anchor xml:id="endd1e79211"/>善
<lb n="0645a03"/>意樂。不對師<anchor xml:id="begd1e79220"/>故<anchor xml:id="endd1e79220"/>不得日．夜不律儀也。雖
<lb n="0645a04"/>暫時<anchor xml:id="begd1e79227"/>壞<anchor xml:id="endd1e79227"/>惡意樂心。以對師受得近住戒。
<lb n="0645a05"/>若有對師受不律儀。亦令得惡戒。然無受
<lb n="0645a06"/>者故不立有。</p>
<p id="pT41p0645a0606" type="inline">論。經部師說至阿世耶
<lb n="0645a07"/>故。述經部宗。經部說。如善律儀無別實物
<lb n="0645a08"/>名為<anchor xml:id="beg0645002"/>無<anchor xml:id="end0645002"/>表也。但於現思上差別防惡功能。
<lb n="0645a09"/>
<anchor xml:id="beg0645003"/>所<anchor xml:id="end0645003"/>熏習種子<anchor xml:id="beg0645004"/>功能。假立無表　此不律
<lb n="0645a10"/>儀亦應非實。即欲造惡不<anchor xml:id="end0645004"/>善意樂相應意
<lb n="0645a11"/>思。熏身．語七差別功能熏<anchor xml:id="beg0645005"/>成<anchor xml:id="end0645005"/>種子假名惡
<lb n="0645a12"/>戒。由此熏習七思種子。後時善心雖起。名
<lb n="0645a13"/>為成就不律儀者。以不捨此惡意樂故
<lb n="0645a14"/>　惡意樂者。如意樂一生以殺自活中間。雖
<lb n="0645a15"/>行施等起其善業。此殺意樂而不息也
<lb n="0645a16"/>　阿世耶。此云意樂　攝大乘論。以欲及勝
<lb n="0645a17"/>解為意樂體。亦<anchor xml:id="beg0645006"/>是思<anchor xml:id="end0645006"/>願。願體亦同。</p>
<lb n="0645a18"/>
<p id="pT41p0645a1801">論。說一晝夜近住律儀。大文第七明近住戒。
<lb n="0645a19"/>於中有三。一明<anchor xml:id="beg0645007"/>受<anchor xml:id="end0645007"/>戒儀式。二明八支所
<lb n="0645a20"/>以三明受人不同。此文初也。</p>
<p id="pT41p0645a2012" type="inline">論曰至齋
<lb n="0645a21"/>
<anchor xml:id="beg0645008"/>竟<anchor xml:id="end0645008"/>亦得受。釋受時<anchor xml:id="begd1e79327"/>也<anchor xml:id="endd1e79327"/>。准此論文。先無
<lb n="0645a22"/>要期者齋後受戒不得。又准此齋前總名
<lb n="0645a23"/>晨旦。正理論云。受此律儀必須晝夜。謂至
<lb n="0645a24"/>明旦日初出時。婆沙一百二十<anchor xml:id="beg0645009"/>四<anchor xml:id="end0645009"/>云。一晝．
<lb n="0645a25"/>一夜不增．不減。謂清旦時從師受<anchor xml:id="beg0645010"/>得<anchor xml:id="end0645010"/>。至
<lb n="0645a26"/>明清旦律儀便捨　乃至　時分定故。光．
<lb n="0645a27"/>
<anchor xml:id="beg0645011"/>闇<anchor xml:id="end0645011"/>往來易了知故。</p>
<p id="pT41p0645a2708" type="inline">論。言下座者至不
<lb n="0645a28"/>發律儀。釋受律儀也　若不在下<anchor xml:id="beg0645012"/>床<anchor xml:id="end0645012"/>等。
<lb n="0645a29"/>即不恭敬。有慢心故不得律儀。病者雖
<lb n="0645b01"/>不曲躬等。無慢心故亦得戒也。</p>
<p id="pT41p0645b0113" type="inline">論。
<lb n="0645b02"/>此必從師至能不違犯。釋此律儀無自誓受。
<lb n="0645b03"/>必從師也。</p>
<p id="pT41p0645b0305" type="inline">論。受此戒者至二俱不成。
<lb n="0645b04"/>釋<anchor xml:id="beg0645013"/>從<anchor xml:id="end0645013"/>師儀<anchor xml:id="beg0645014"/>式<anchor xml:id="end0645014"/>也。</p>
<p id="pT41p0645b0407" type="inline">論。具足受八支至近
<lb n="0645b05"/>住不成。釋具支闕不<anchor xml:id="beg0645015"/>成<anchor xml:id="end0645015"/>也　正理論云。具
<lb n="0645b06"/>受八支方成近住。隨有所闕近住不成。諸
<lb n="0645b07"/>遠離支互相屬故。由<anchor xml:id="beg0645016"/>是<anchor xml:id="end0645016"/>四種離殺等支。於
<lb n="0645b08"/>一身中可俱時起。以諸遠離相<anchor xml:id="beg0645017"/>繫屬<anchor xml:id="end0645017"/>中或
<lb n="0645b09"/>少或多相差別故。</p>
<p id="pT41p0645b0908" type="inline">論。受此律儀至如新
<lb n="0645b10"/>異故。<anchor xml:id="begd1e79454"/>釋<anchor xml:id="endd1e79454"/>律儀嚴飾異也。富貴者常嚴身具
<lb n="0645b11"/>雖復精花。不生憍<anchor xml:id="beg0645018"/>逸<anchor xml:id="end0645018"/>故亦得戒。</p>
<p id="pT41p0645b1113" type="inline">論。
<lb n="0645b12"/>受此律儀至日初出時。釋戒捨時也。</p>
<lb n="0645b13"/>
<p id="pT41p0645b1301">論。若不如斯至不得律儀。總釋也。一若不
<lb n="0645b14"/>
<anchor xml:id="beg0645019"/>且受<anchor xml:id="end0645019"/>。二若不在師下床。三若不從師受。
<lb n="0645b15"/>四若不隨師教<anchor xml:id="beg0645020"/>受<anchor xml:id="end0645020"/>。五若不具八支。六若
<lb n="0645b16"/>不離嚴飾。七不<anchor xml:id="beg0645021"/>盡<anchor xml:id="end0645021"/>晝夜　七<anchor xml:id="beg0645022"/>中<anchor xml:id="end0645022"/>隨闕一
<lb n="0645b17"/>緣不得律儀。但得處中妙行。正理論云。然
<lb n="0645b18"/>為令招可愛果故亦應為受。廣如婆沙二
<lb n="0645b19"/>十三說。</p>
<p id="pT41p0645b1904" type="inline">論。又若如斯至深成有用。明
<lb n="0645b20"/>近住利益。</p>
<p id="pT41p0645b2005" type="inline">論。言近住者至近盡壽戒住。
<lb n="0645b21"/>釋名也。兩釋無評。正理論中兩說如前
<lb n="0645b22"/>　又云。有說此戒近時而住
(解云。此時<anchor xml:id="beg0645023"/>促<anchor xml:id="end0645023"/>名為近住。以是婆沙第三家
<lb n="0645b23"/>釋也)
。</p>
<p id="pT41p0645b2303" type="inline">論。如是律儀至說此名長養。釋異名
<lb n="0645b24"/>也。</p>
<lb n="0645b25"/>
<p id="pT41p0645b2501">論。何緣受此必具八支。自下第二有<anchor xml:id="beg0645024"/>一<anchor xml:id="end0645024"/>頌。
<lb n="0645b26"/>明八支所以。</p>
<p id="pT41p0645b2606" type="inline">論曰至厭離心故。明八
<lb n="0645b27"/>戒有三種<anchor xml:id="beg0645025"/>支<anchor xml:id="end0645025"/>。一尸羅支。二不放逸支。三禁
<lb n="0645b28"/>約支。如文可解　正理論云。厭離能證律
<lb n="0645b29"/>儀果故。</p>
<p id="pT41p0645b2904" type="inline">論。何緣具受如是三支。問
<lb n="0645c01"/>　何緣要須具受尸羅等支。</p>
<p id="pT41p0645c0111" type="inline">論。若不具
<lb n="0645c02"/>支<anchor xml:id="beg0645026"/>至<anchor xml:id="end0645026"/>諸惡業故。答受尸羅支所以。若不
<lb n="0645c03"/>受尸羅支。不能離性罪。</p>
<p id="pT41p0645c0310" type="inline">論。次離飲
<lb n="0645c04"/>酒至諸事業故。答。若不受不放逸支。不能
<lb n="0645c05"/>
<anchor xml:id="beg0645027"/>離<anchor xml:id="end0645027"/>失念故。若失念忘<anchor xml:id="beg0645028"/>失<anchor xml:id="end0645028"/>應<anchor xml:id="beg0645029"/>作<anchor xml:id="end0645029"/>．不應作
<lb n="0645c06"/>
<anchor xml:id="beg0645030"/>事<anchor xml:id="end0645030"/>
<anchor xml:id="beg0645031"/>心樂<anchor xml:id="end0645031"/>故<anchor xml:id="beg0645032"/>遂<anchor xml:id="end0645032"/>犯尸羅。</p>
<p id="pT41p0645c0609" type="inline">論。後離三種
<lb n="0645c07"/>至心便離憍。答。若不受禁約支。心便憍舉
<lb n="0645c08"/>尋即毀戒。正理論云。謂香鬘等若恒受用。尚
<lb n="0645c09"/>順憍慢為犯戒緣。況受新奇曾未受者。故
<lb n="0645c10"/>一切種皆應捨離。</p>
<p id="pT41p0645c1008" type="inline">論。若有能持至心縱
<lb n="0645c11"/>逸故。受齋有二事。一自憶受近住戒。二於
<lb n="0645c12"/>世間深生厭離。若非時食二事俱無。</p>
<lb n="0645c13"/>
<p id="pT41p0645c1301">論。有餘師說至分為二故。敘異說也。太法
<lb n="0645c14"/>師云是龍樹說。此<anchor xml:id="beg0645033"/>法師<anchor xml:id="end0645033"/>
<anchor xml:id="beg0645034"/>意說<anchor xml:id="end0645034"/>。既云齋戒故
<lb n="0645c15"/>以不非<anchor xml:id="beg0645035"/>時食<anchor xml:id="end0645035"/>以為體性。除齋<anchor xml:id="beg0645036"/>餘<anchor xml:id="end0645036"/>有八種
<lb n="0645c16"/>說名齋支。<anchor xml:id="beg0645037"/>果<anchor xml:id="end0645037"/>塗飾香鬘為一。舞歌觀聽為
<lb n="0645c17"/>一。<anchor xml:id="beg0645038"/>食節有八支　齋<anchor xml:id="end0645038"/>梵名鄔<anchor xml:id="beg0645039"/>波<anchor xml:id="end0645039"/>婆婆。此
<lb n="0645c18"/>
<anchor xml:id="beg0645040"/>翻<anchor xml:id="end0645040"/>為齋。或名近住。</p>
<p id="pT41p0645c1808" type="inline">論。若作此執至隨
<lb n="0645c19"/>行隨作。論主與餘師<anchor xml:id="beg0645041"/>出<anchor xml:id="end0645041"/>違經過。若謂餘戒
<lb n="0645c20"/>有八。齋為第九以為齋體。何故經說離
<lb n="0645c21"/>非時食<anchor xml:id="beg0645042"/>已<anchor xml:id="end0645042"/>便作是說此第八支　<anchor xml:id="beg0645043"/>既<anchor xml:id="end0645043"/>言第
<lb n="0645c22"/>八。明餘唯七。<anchor xml:id="beg0645044"/>又言支<anchor xml:id="end0645044"/>
<anchor xml:id="begd1e79781"/>故<anchor xml:id="endd1e79781"/>。明非別立離。
<lb n="0645c23"/>非時食以為齋體。不是齋支。</p>
<p id="pT41p0645c2312" type="inline">論。若
<lb n="0645c24"/>爾至名齋支。餘師反問。<anchor xml:id="beg0645045"/>既<anchor xml:id="end0645045"/>齋等八<anchor xml:id="beg0645046"/>事<anchor xml:id="end0645046"/>總是
<lb n="0645c25"/>齋支。別立何法以為齋體。</p>
<p id="pT41p0645c2511" type="inline">論。總<anchor xml:id="beg0645047"/>標<anchor xml:id="end0645047"/>
<lb n="0646a01"/>齋<anchor xml:id="beg0646001"/>號<anchor xml:id="end0646001"/>至應知亦爾。論主答也。如文可解。</p>
<lb n="0646a02"/>
<p id="pT41p0646a0201">論。毘婆沙師至支非靜慮。<anchor xml:id="beg0646002"/>敘<anchor xml:id="end0646002"/>
<anchor xml:id="beg0646003"/>有<anchor xml:id="end0646003"/>部宗。
<lb n="0646a03"/>准上有如聲故<anchor xml:id="beg0646004"/>知<anchor xml:id="end0646004"/>道支等喻<anchor xml:id="beg0646005"/>釋文<anchor xml:id="end0646005"/>也。</p>
<lb n="0646a04"/>
<p id="pT41p0646a0401">論。如是所說至即正見等支。總責非理。如
<lb n="0646a05"/>何自體與自體為支。</p>
<p id="pT41p0646a0509" type="inline">論。若謂前生至
<lb n="0646a06"/>不具有八支等。破轉<anchor xml:id="beg0646006"/>計<anchor xml:id="end0646006"/>也　正見等<anchor xml:id="beg0646007"/>若<anchor xml:id="end0646007"/>三
<lb n="0646a07"/>摩地等。不可即此正見等為道等體。即用
<lb n="0646a08"/>此正見為道等支。亦不可說前生正見等。
<lb n="0646a09"/>與後生正見等為支。最初念時應無八支
<lb n="0646a10"/>故。正理救云。經主於此謬作是責。不可正
<lb n="0646a11"/>見等即正見等支。若謂前生正見等為後生
<lb n="0646a12"/>正見等支。則初剎那聖道等應不具有八支
<lb n="0646a13"/>等。非毘婆沙說正見等其體即是正見等支。
<lb n="0646a14"/>亦非前生正見等。為後生正見等支。然於
<lb n="0646a15"/>俱生正見等八。唯一正見有能尋求諸法相
<lb n="0646a16"/>力說名為道。以能尋求是道義故。即此正
<lb n="0646a17"/>見復能隨順正思惟等。故名為支。所餘七支
<lb n="0646a18"/>望俱生法能隨順故說名為支。非能尋求
<lb n="0646a19"/>不名為道。實義如是。若就假名。餘七皆能
<lb n="0646a20"/>長養正見。故思惟等亦得道名。見名道支
<lb n="0646a21"/>亦不違理。由此類釋齋戒八支。經主於中
<lb n="0646a22"/>何憑說過　俱舍<anchor xml:id="beg0646008"/>師<anchor xml:id="end0646008"/>破云。若就實義。正見
<lb n="0646a23"/>但應言是道。是正思惟等支不應言亦道
<lb n="0646a24"/>支。既言亦道支還望於<anchor xml:id="beg0646009"/>道<anchor xml:id="end0646009"/>。若就假名。餘
<lb n="0646a25"/>支亦應名道。何故但言是道<anchor xml:id="beg0646010"/>支<anchor xml:id="end0646010"/>。</p>
<lb n="0646a26"/>
<p id="pT41p0646a2601">論。為唯近事得受近住<anchor xml:id="beg0646011"/>下<anchor xml:id="end0646011"/>半行頌。第三明
<lb n="0646a27"/>受近住<anchor xml:id="beg0646012"/>人<anchor xml:id="end0646012"/>別。</p>
<p id="pT41p0646a2706" type="inline">論曰至除不知者。釋餘
<lb n="0646a28"/>亦有。謂受近事及但受三歸等<anchor xml:id="beg0646013"/>皆<anchor xml:id="end0646013"/>得戒
<lb n="0646a29"/>也。婆沙一百二十<anchor xml:id="beg0646014"/>四<anchor xml:id="end0646014"/>云。問誰應受此近住
<lb n="0646b01"/>律儀。如是說者。亦聖。亦異生。亦近事。亦非
<lb n="0646b02"/>近事　未受近事一日<anchor xml:id="beg0646015"/>夜<anchor xml:id="end0646015"/>歸依三寶等者。
<lb n="0646b03"/>即是婆沙非近事也。若不受三歸受近住
<lb n="0646b04"/>戒不得。除不知者。正理論云。除不知者。
<lb n="0646b05"/>由意<anchor xml:id="beg0646016"/>業<anchor xml:id="end0646016"/>力亦發戒故　婆沙三十四云。有
<lb n="0646b06"/>說亦得。謂若不知三歸．律儀受之先．後。或
<lb n="0646b07"/>復忘誤不受三歸但受律儀。而授者得罪。
<lb n="0646b08"/>若有憍慢不受三歸但受律儀。<anchor xml:id="beg0646017"/>必<anchor xml:id="end0646017"/>不發
<lb n="0646b09"/>戒。</p>
<p id="pT41p0646b0902" type="inline">論。如契經說至鄔波索迦准正理
<lb n="0646b10"/>文乘前起也。正理論云。豈不三歸即成近
<lb n="0646b11"/>事。如契經說。乃至。名曰鄔波索迦　此是
<lb n="0646b12"/>乘前問也。若<anchor xml:id="beg0646018"/>有<anchor xml:id="end0646018"/>非是近事唯受三歸得
<lb n="0646b13"/>近住戒者。豈不受三歸時即名近事　外
<lb n="0646b14"/>國師說。但受三歸即名近事　薩婆多說。
<lb n="0646b15"/>自稱我是鄔波索迦方名近事。准<anchor xml:id="beg0646019"/>經<anchor xml:id="end0646019"/>所說
<lb n="0646b16"/>先歸三寶後稱近事。</p>
<p id="pT41p0646b1609" type="inline">論。為但受三歸
<lb n="0646b17"/>即成近事。問。為<anchor xml:id="beg0646020"/>前受<anchor xml:id="end0646020"/>三歸即成近事。<anchor xml:id="beg0646021"/>為<anchor xml:id="end0646021"/>
<lb n="0646b18"/>至自稱我是鄔波索迦時方名近事。</p>
<lb n="0646b19"/>
<p id="pT41p0646b1901">論。外國諸師說唯此即成。外國師者是迦濕
<lb n="0646b20"/>彌羅國外健駄羅國經部諸師說。唯受三歸
<lb n="0646b21"/>即成三歸鄔波索迦。說戒相時方得五戒近
<lb n="0646b22"/>事名。</p>
<p id="pT41p0646b2203" type="inline">論。迦<anchor xml:id="beg0646022"/>濕<anchor xml:id="end0646022"/>彌羅國至則非近事。此
<lb n="0646b23"/>是有部宗也。近事唯一要得五戒<anchor xml:id="beg0646023"/>方<anchor xml:id="end0646023"/>名近
<lb n="0646b24"/>事。無唯三歸成近事也　四分律云<anchor xml:id="beg0646024"/>佛<anchor xml:id="end0646024"/>為
<lb n="0646b25"/>價客。受<anchor xml:id="beg0646025"/>二歸<anchor xml:id="end0646025"/>即名近事。及為婆羅門<anchor xml:id="beg0646026"/>婦<anchor xml:id="end0646026"/>。
<lb n="0646b26"/>受<anchor xml:id="begd1e80173"/>二歸<anchor xml:id="endd1e80173"/>時名近事女。其宗別也。</p>
<p id="pT41p0646b2613" type="inline">論。若
<lb n="0646b27"/>爾應與此經相違。經部難。若無唯受三歸
<lb n="0646b28"/>名近事者。即與大名經相違。經說受三歸
<lb n="0646b29"/>已自稱云我是鄔波索迦。<anchor xml:id="beg0646027"/>未<anchor xml:id="end0646027"/>說戒相未發
<lb n="0646c01"/>戒故。</p>
<p id="pT41p0646c0103" type="inline">論。此不相違己發戒故。有部答。
<lb n="0646c02"/>
<anchor xml:id="beg0646028"/>既<anchor xml:id="end0646028"/>已發戒。非是唯三歸即名鄔波索迦。</p>
<lb n="0646c03"/>
<p id="pT41p0646c0301">論。何時發戒。經部問。已下大文第八明近
<lb n="0646c04"/>事。文中有五。一明發戒時。二明支具<anchor xml:id="beg0646029"/>闕<anchor xml:id="end0646029"/>。
<lb n="0646c05"/>三近事等成三品因。四便明三歸。五明立
<lb n="0646c06"/>支所以。此<anchor xml:id="beg0646030"/>文<anchor xml:id="end0646030"/>初也。</p>
<p id="pT41p0646c0608" type="inline">論曰至便發律儀
<lb n="0646c07"/>故。釋發戒時也。說三歸時未得戒。自稱
<lb n="0646c08"/>近事便發戒也。</p>
<p id="pT41p0646c0807" type="inline">論。以經復說至令識堅
<lb n="0646c09"/>持。重引餘經證。以經自稱我是近事。後
<lb n="0646c10"/>
<anchor xml:id="beg0646031"/>復<anchor xml:id="end0646031"/>說我從今時乃至命終捨生言故。故知
<lb n="0646c11"/>前時已得五戒<anchor xml:id="beg0646032"/>彼<anchor xml:id="end0646032"/>雖已得<anchor xml:id="beg0646033"/>令<anchor xml:id="end0646033"/>了知故。為
<lb n="0646c12"/>說捨生等五種戒相令識堅持。</p>
<p id="pT41p0646c1213" type="inline">論。如
<lb n="0646c13"/>得苾芻至此亦應爾。引喻釋<anchor xml:id="beg0646034"/>也<anchor xml:id="end0646034"/>。如苾芻等
<lb n="0646c14"/>
<anchor xml:id="beg0646035"/>於<anchor xml:id="end0646035"/>羯磨時已得具戒<anchor xml:id="beg0646036"/>後<anchor xml:id="end0646036"/>說戒相。</p>
<p id="pT41p0646c1413" type="inline">論。
<lb n="0646c15"/>是故近事必具律儀。<anchor xml:id="beg0646037"/>結<anchor xml:id="end0646037"/>有部也。若<anchor xml:id="beg0646038"/>別<anchor xml:id="end0646038"/>說
<lb n="0646c16"/>戒相時得。容有不能持者不發戒。既總
<lb n="0646c17"/>受三歸自<anchor xml:id="beg0646039"/>總<anchor xml:id="end0646039"/>稱我是近事即發戒故支必
<lb n="0646c18"/>具五。</p>
<lb n="0646c19"/>
<p id="pT41p0646c1901">
<anchor xml:id="beg0646040"/>論<anchor xml:id="end0646040"/>頌曰至謂約能持說。自下有三句。第二
<lb n="0646c20"/>明支具<anchor xml:id="begd1e80349"/>闕<anchor xml:id="endd1e80349"/>。<anchor xml:id="beg0646041"/>上<anchor xml:id="end0646041"/>兩句問。下一句答。</p>
<p id="pT41p0646c2013" type="inline">論
<lb n="0646c21"/>曰至能學滿分。引經難也。</p>
<p id="pT41p0646c2111" type="inline">論。謂約能持
<lb n="0646c22"/>至說能學言。有部通經　言一分等者。先已
<lb n="0646c23"/>具得五戒後持一分．少分．多分．滿分不同
<lb n="0646c24"/>故分為四　若不爾者。不應言學一分
<lb n="0646c25"/>等。應言受一分等。婆沙一百廿<anchor xml:id="fxT41p0646c02"/>三云。答
<lb n="0646c26"/>此說持位非說受位。謂於五中。持一不
<lb n="0646c27"/>持四名一分。持二不持三名少分。持三
<lb n="0646c28"/>持四名多分。具持五名<anchor xml:id="beg0646042"/>滿<anchor xml:id="end0646042"/>。</p>
<p id="pT41p0646c2811" type="inline">論。不爾
<lb n="0646c29"/>應言受一分等。反難釋也。既言學一分。不
<lb n="0647a01"/>言受一分。故知就能持說。</p>
<p id="pT41p0647a0111" type="inline">論。理實約
<lb n="0647a02"/>受至故名近事。有部定自宗為理實也。</p>
<lb n="0647a03"/>
<p id="pT41p0647a0301">論。如是所執違越契經。經部責有部違
<lb n="0647a04"/>經。</p>
<p id="pT41p0647a0402" type="inline">論。如何違經。有部反問。</p>
<p id="pT41p0647a0411" type="inline">論。謂
<lb n="0647a05"/>無經說至捨生言故。經部答違經也。大名經
<lb n="0647a06"/>中不說自稱我是近事<anchor xml:id="fxT41p0647a01"/>等言。便發五戒。
<lb n="0647a07"/>此大名經不說我從今者。乃至命終捨生
<lb n="0647a08"/>言故。豈得別將餘經不釋近事相經釋
<lb n="0647a09"/>近事<anchor xml:id="beg0647001"/>耶<anchor xml:id="end0647001"/>。</p>
<p id="pT41p0647a0904" type="inline">論。經如何說。有部問。</p>
<p id="pT41p0647a0912" type="inline">論。
<lb n="0647a10"/>如大名經至故違越經。解云。經不說故名
<lb n="0647a11"/>違越經。如大名經中說近事相。於此經中
<lb n="0647a12"/>不說自稱我是近事時得戒。從今捨生言。
<lb n="0647a13"/>
<anchor xml:id="beg0647002"/>又<anchor xml:id="end0647002"/>不是大名經說故是違越。</p>
<p id="pT41p0647a1312" type="inline">論。然餘
<lb n="0647a14"/>經說至捨生等言。通有部引經也。餘經中
<lb n="0647a15"/>說我從今等。是其別事。非近事相。</p>
<p id="pT41p0647a1514" type="inline">論。
<lb n="0647a16"/>設說亦非至已發五戒。縱有部餘經說近事
<lb n="0647a17"/>相。亦不明了。誰能准此不明了文。便信前
<lb n="0647a18"/>時已發五戒　此破有部先時發戒。</p>
<lb n="0647a19"/>
<p id="pT41p0647a1901">論。又約持犯至乃至廣說。<anchor xml:id="beg0647003"/>破<anchor xml:id="end0647003"/>有部通經也。
<lb n="0647a20"/>正理<anchor xml:id="beg0647004"/>論敘<anchor xml:id="end0647004"/>廣牒破已。乃至。且經所說我從
<lb n="0647a21"/>今時乃至命終捨生等者。何理。唯說得證
<lb n="0647a22"/>淨人非諸異生亦立此誓。諸異生類將受
<lb n="0647a23"/>律儀亦有如斯堅固意樂。乃至為救自生
<lb n="0647a24"/>命緣。終不虧違所受學處。如斯誓受世
<lb n="0647a25"/>現可得。然此文句大名經中現有受持不違
<lb n="0647a26"/>正理。故不應捨所誦正文
(准此。經部大名經無此文。有部大名經
<lb n="0647a27"/>有此<anchor xml:id="beg0647005"/>文<anchor xml:id="end0647005"/>)
。設大名經無此文句。於我宗義亦無所
<lb n="0647a28"/>違。非我宗言說此文句究竟方發近事律
<lb n="0647a29"/>儀。由說自稱我是近事<anchor xml:id="beg0647006"/>憶<anchor xml:id="end0647006"/>持護念便發律
<lb n="0647b01"/>儀。以自發言表為弟子。如大迦葉得具足
<lb n="0647b02"/>戒。世尊既說鄔波索迦應具受持五種學
<lb n="0647b03"/>處。彼說我是鄔波索迦。必具律儀何勞致
<lb n="0647b04"/>惑。如稱我是國大軍師。彼必具閑兵將事
<lb n="0647b05"/>業。依如是喻智者應思　又經主言約持
<lb n="0647b06"/>犯戒說　乃至具牒俱舍論文　此全無
<lb n="0647b07"/>理。唯對法宗所說理中應問答故。雖知近
<lb n="0647b08"/>事必具律儀。而未了知隨犯一種為越一
<lb n="0647b09"/>切為一非餘。由有此疑故應請問。諸部
<lb n="0647b10"/>若有未見此文。於此義中迄今猶諍
(諸部有諍
<lb n="0647b11"/>為犯一時捨一切。為犯一時捨一也)
。若異此者。佛經數言鄔波索
<lb n="0647b12"/>迦具五學處。誰有於此已善了知而復懷
<lb n="0647b13"/>疑問受多少。設許爾者疑問相違。謂彼本
<lb n="0647b14"/>疑受量多少。而問有幾能學學處。答學一
<lb n="0647b15"/>分等。豈除本所疑。故彼義中不應問答。經
<lb n="0647b16"/>主於此不正尋思。於諍理中懷朋黨執。翻
<lb n="0647b17"/>言對法所說義中<anchor xml:id="beg0647007"/>問<anchor xml:id="end0647007"/>不應<anchor xml:id="beg0647008"/>問<anchor xml:id="end0647008"/>。況應為答。</p>
<lb n="0647b18"/>
<p id="pT41p0647b1801">論。若闕律儀至此亦應爾。有部以苾芻
<lb n="0647b19"/>
<anchor xml:id="fxT41p0647b01"/>等戒為例難也。</p>
<p id="pT41p0647b1907" type="inline">論。何緣近事至支量
<lb n="0647b20"/>定爾。經部<anchor xml:id="beg0647009"/>反<anchor xml:id="end0647009"/>問有部<anchor xml:id="beg0647010"/>戒<anchor xml:id="end0647010"/>支不同。</p>
<p id="pT41p0647b2013" type="inline">論。
<lb n="0647b21"/>由佛教力施設故然。有部答也。</p>
<p id="pT41p0647b2113" type="inline">論。若爾
<lb n="0647b22"/>何緣至非苾芻等。經部引<anchor xml:id="beg0647011"/>文<anchor xml:id="end0647011"/>不同。例釋具
<lb n="0647b23"/>支．<anchor xml:id="beg0647012"/>不具支<anchor xml:id="end0647012"/>異。</p>
<p id="pT41p0647b2306" type="inline">論。迦濕彌羅國至得成
<lb n="0647b24"/>近事。述有部宗也。</p>
<lb n="0647b25"/>
<p id="pT41p0647b2501">論。此近事等一切律儀。已下一句。第三明
<lb n="0647b26"/>成三品。</p>
<p id="pT41p0647b2604" type="inline">論曰至或成上品。明戒由受
<lb n="0647b27"/>心成<anchor xml:id="beg0647013"/>下<anchor xml:id="end0647013"/>．上品。不由依身　凡或有上
<lb n="0647b28"/>　無學有下。</p>
<p id="pT41p0647b2805" type="inline">論。為有但受至成近事不。
<lb n="0647b29"/>問。</p>
<p id="pT41p0647b2902" type="inline">論。不成近事除有不知。答。若知應
<lb n="0647c01"/>受三歸。慢心不受不得律儀。<anchor xml:id="beg0647014"/>若<anchor xml:id="end0647014"/>不知須
<lb n="0647c02"/>受三歸而受者。受者得戒。戒師得罪。婆沙
<lb n="0647c03"/>三十四云。歸依有二種。一與律儀俱。二不
<lb n="0647c04"/>與律儀俱。與律儀俱者。唯在人趣三<anchor xml:id="beg0647015"/>洲<anchor xml:id="end0647015"/>
<lb n="0647c05"/>非餘。不與律儀俱者。通餘趣處。問若不
<lb n="0647c06"/>受三<anchor xml:id="beg0647016"/>歸<anchor xml:id="end0647016"/>而受律儀。彼得律儀不。有說。不
<lb n="0647c07"/>得。以受律<anchor xml:id="beg0647017"/>儀<anchor xml:id="end0647017"/>必依三歸。以三歸為門
<lb n="0647c08"/>得律儀故。有說。亦得。謂若不知三歸．律儀
<lb n="0647c09"/>受之先．後。或復忘誤不<anchor xml:id="tnote0647018"/>受授三歸者。受得
<lb n="0647c10"/>律儀。而授者得罪。若<anchor xml:id="beg0647019"/>有<anchor xml:id="end0647019"/>憍慢不受三歸
<lb n="0647c11"/>但受律儀。彼必不得。問有在母胎或嬰孩
<lb n="0647c12"/>位。母等為受三歸．律儀。彼為得．不。答彼無
<lb n="0647c13"/>心故不得律儀。然與後受為其因故有此
<lb n="0647c14"/>
<anchor xml:id="beg0647020"/>益<anchor xml:id="end0647020"/>故先應為受。問彼前生中修何善業今
<lb n="0647c15"/>在母<anchor xml:id="beg0647021"/>腹<anchor xml:id="end0647021"/>或嬰孩位。他便為受三歸．律儀。答
<lb n="0647c16"/>彼前生恒樂讚歎三歸．淨戒。亦勸無量百
<lb n="0647c17"/>千有情。歸依三寶。及受淨戒。或復施他受
<lb n="0647c18"/>持三歸．律儀資具。今身獲得如是善利。如
<lb n="0647c19"/>契經說。歸依佛者不墮惡趣。生人．<anchor xml:id="beg0647022"/>天<anchor xml:id="end0647022"/>中
<lb n="0647c20"/>受諸快樂。問現見世間歸依佛者。<anchor xml:id="beg0647023"/>亦<anchor xml:id="end0647023"/>墮惡
<lb n="0647c21"/>趣。或受眾苦。何故世尊作如是說。答若增
<lb n="0647c22"/>上心不顧命身歸依佛者得此善利。不
<lb n="0647c23"/>說一切故不相違有餘師說。此依已得證
<lb n="0647c24"/>淨者說。不說一切。</p>
<lb n="0647c25"/>
<p id="pT41p0647c2501">論。諸有歸依已下一頌。第四便明三歸　此
<lb n="0647c26"/>明所歸三寶體性。</p>
<p id="pT41p0647c2608" type="inline">論曰至能覺一切。
<lb n="0647c27"/>釋所歸依體。佛有無記色身。及有漏功德．
<lb n="0647c28"/>無漏功德等。此三種中唯歸成佛無學法。即
<lb n="0647c29"/>是唯歸無漏法也。</p>
<p id="pT41p0647c2908" type="inline">論。何等名為佛無學
<lb n="0648a01"/>法。問。</p>
<p id="pT41p0648a0103" type="inline">論。謂盡智等至前後等故。答。此
<lb n="0648a02"/>唯取盡智．無生<anchor xml:id="beg0648001"/>智<anchor xml:id="end0648001"/>。無學正見智。色身等
<lb n="0648a03"/>
<anchor xml:id="beg0648002"/>法<anchor xml:id="end0648002"/>。與前未成佛時等故。隨行可知。</p>
<lb n="0648a04"/>
<p id="pT41p0648a0401">論。為歸一佛一切佛耶。問。為歸釋迦一佛。
<lb n="0648a05"/>為歸一切諸佛。</p>
<p id="pT41p0648a0507" type="inline">論。理實應言至相無
<lb n="0648a06"/>異故。答。一切諸佛無學道相更是平等。理合
<lb n="0648a07"/>
<anchor xml:id="beg0648003"/>總<anchor xml:id="end0648003"/>歸。婆沙三十四云。若歸依一切佛者。如
<lb n="0648a08"/>說我是勝觀弟子<anchor xml:id="beg0648004"/>云<anchor xml:id="end0648004"/>何通。答隨<anchor xml:id="tnote0648005"/>依彼彼佛
<lb n="0648a09"/>出家見諦。即說我為彼佛弟子。此說依止
<lb n="0648a10"/>不說歸依　<anchor xml:id="beg0648006"/>又云<anchor xml:id="end0648006"/>。佛依法生。法勝於佛。
<lb n="0648a11"/>何故先說歸依佛耶。答佛為教主。若佛不
<lb n="0648a12"/>說法。不顯現故。先歸佛　<anchor xml:id="beg0648007"/>復次<anchor xml:id="end0648007"/>。如有病
<lb n="0648a13"/>者。先訪良醫。次求妙藥。後覓看<anchor xml:id="beg0648008"/>者<anchor xml:id="end0648008"/>。佛如
<lb n="0648a14"/>良醫。法如妙藥。僧如善巧看<anchor xml:id="beg0648009"/>執<anchor xml:id="end0648009"/>藥人。故說
<lb n="0648a15"/>三歸依如是次第。</p>
<p id="pT41p0648a1508" type="inline">論。歸依僧者至不可
<lb n="0648a16"/>破故。明歸僧。唯歸學．無學法。此亦唯無漏。</p>
<lb n="0648a17"/>
<p id="pT41p0648a1701">論。為歸一佛僧一切佛僧耶。問通局
<lb n="0648a18"/>也。</p>
<p id="pT41p0648a1802" type="inline">論。理實通歸至相無異故。答通歸也。</p>
<lb n="0648a19"/>
<p id="pT41p0648a1901">論。然契經說至現見僧寶。釋通經也。佛
<lb n="0648a20"/>初成道未有僧寶。為<anchor xml:id="beg0648010"/>商<anchor xml:id="end0648010"/>人受三歸法。佛
<lb n="0648a21"/>
<anchor xml:id="beg0648011"/>法<anchor xml:id="end0648011"/>現歸。僧指當<anchor xml:id="beg0648012"/>成<anchor xml:id="end0648012"/>。四分律云受<anchor xml:id="beg0648013"/>二<anchor xml:id="end0648013"/>歸
<lb n="0648a22"/>　若歸一切僧者。爾時亦有七生預流．不還
<lb n="0648a23"/>果等。何不說歸指當來僧令歸依耶。</p>
<lb n="0648a24"/>
<p id="pT41p0648a2401">
<anchor xml:id="tnote0648014"/>論言。彼經但為至現見僧寶。通也。當來五<anchor xml:id="beg0648015"/>俱<anchor xml:id="end0648015"/>
<lb n="0648a25"/>隣等。<anchor xml:id="beg0648016"/>是<anchor xml:id="end0648016"/>現見僧。<anchor xml:id="beg0648017"/>餘七生．及過．未等非現
<lb n="0648a26"/>見僧<anchor xml:id="end0648017"/>。故不相違　顯宗二十云。僧有多種
<lb n="0648a27"/>謂有情人．聲聞．福田．及聖僧等。佛於此內
<lb n="0648a28"/>非聲聞僧。可是餘僧自然覺故。今所歸者
<lb n="0648a29"/>是聲聞僧<anchor xml:id="tnote0648018"/>中除異生。聖僧除佛。福<anchor xml:id="beg0648019"/>田<anchor xml:id="end0648019"/>僧
<lb n="0648b01"/>除異生．佛＆lac；　准此論文。福田僧通三。聲聞。
<lb n="0648b02"/>兼凡。聖僧竝佛。佛非聲聞僧是福田．<anchor xml:id="beg0648020"/>及聖<anchor xml:id="end0648020"/>
<lb n="0648b03"/>僧攝。</p>
<p id="pT41p0648b0303" type="inline">論。歸依法者至故通歸依。<anchor xml:id="beg0648021"/>明歸<anchor xml:id="end0648021"/>
<lb n="0648b04"/>依法。此<anchor xml:id="beg0648022"/>論<anchor xml:id="end0648022"/>文<anchor xml:id="beg0648023"/>毘<anchor xml:id="end0648023"/>婆沙意也。三十四云。問歸
<lb n="0648b05"/>依法者。為歸依自相續諸蘊滅。為歸依他
<lb n="0648b06"/>相續諸蘊滅。為歸依無情數諸蘊滅耶。設
<lb n="0648b07"/>爾何失。若但歸依自相<anchor xml:id="beg0648024"/>續<anchor xml:id="end0648024"/>諸蘊滅者。如何
<lb n="0648b08"/>
<anchor xml:id="beg0648025"/>不是少分歸依。若亦歸依他相續等。諸蘊
<lb n="0648b09"/>滅者。如何<anchor xml:id="end0648025"/>但言我歸依法不言一切。又如
<lb n="0648b10"/>何說救護義是歸依義。他相續等諸蘊滅。於
<lb n="0648b11"/>我無救護義故。答應作<anchor xml:id="begd1e81111"/>是<anchor xml:id="endd1e81111"/>說。歸依自．他
<lb n="0648b12"/>相續．及無情數等一切蘊滅。問他相續等諸
<lb n="0648b13"/>蘊滅。於我無救護義如何歸依。答彼雖於
<lb n="0648b14"/>我無救護義。而彼於他有救護<anchor xml:id="beg0648026"/>義。救護<anchor xml:id="end0648026"/>
<lb n="0648b15"/>相等故亦歸依。此依得說。若依自性隨有
<lb n="0648b16"/>漏法有爾所故。自．他所得滅無有異。我於
<lb n="0648b17"/>一切有漏蘊<anchor xml:id="beg0648027"/>中<anchor xml:id="end0648027"/>得離繫故。一切滅於我皆
<lb n="0648b18"/>有救護義。</p>
<p id="pT41p0648b1805" type="inline">論。若唯無學法至成無間
<lb n="0648b19"/>罪。外人難有部也。</p>
<p id="pT41p0648b1908" type="inline">論。毘婆沙者至彼
<lb n="0648b20"/>隨<anchor xml:id="begd1e81154"/>壞<anchor xml:id="endd1e81154"/>故。引婆沙通難。以破所依能依無
<lb n="0648b21"/>漏<anchor xml:id="beg0648028"/>法壞<anchor xml:id="end0648028"/>故。所以損生身。望無漏法得罪。</p>
<lb n="0648b22"/>
<p id="pT41p0648b2201">論。然尋本論至不容前難。論主不信婆
<lb n="0648b23"/>沙通自通難也。本論但言無學法能成於
<lb n="0648b24"/>佛。不言生身非佛身。<anchor xml:id="beg0648029"/>既<anchor xml:id="end0648029"/>是佛出<anchor xml:id="beg0648030"/>血<anchor xml:id="end0648030"/>。於佛
<lb n="0648b25"/>得罪。故不容前難。</p>
<p id="pT41p0648b2508" type="inline">論。若異此者至非
<lb n="0648b26"/>憎非佛。反難有部。若佛．僧身非僧。非佛。唯
<lb n="0648b27"/>無漏法是佛．僧者。若佛及僧住世俗心爾時
<lb n="0648b28"/>
<anchor xml:id="fxT41p0648b03"/>無無漏法。應非僧非佛。</p>
<p id="pT41p0648b2810" type="inline">論。又應唯
<lb n="0648b29"/>執至成佛無學法。重反難也。現見。飲食等供
<lb n="0648c01"/>養比<anchor xml:id="beg0648031"/>丘<anchor xml:id="end0648031"/>身。歸<anchor xml:id="beg0648032"/>禮<anchor xml:id="end0648032"/>生身佛。若謂生身非僧．
<lb n="0648c02"/>佛者。飲食等應供養苾芻戒。<anchor xml:id="beg0648033"/>歸禮佛應
<lb n="0648c03"/>唯<anchor xml:id="end0648033"/>歸<anchor xml:id="beg0648034"/>禮<anchor xml:id="end0648034"/>佛無學法。不應歸禮佛生身也。</p>
<lb n="0648c04"/>
<p id="pT41p0648c0401">正理論云。今詳經主於本論義未甚研尋。
<lb n="0648c05"/>能成佛言已遮佛體攝依身故。謂佛名言
<lb n="0648c06"/>依佛義立。唯此所目是真佛體。若佛名言
<lb n="0648c07"/>就依身立。於未證得無學法時已有依
<lb n="0648c08"/>身應亦名佛。故知佛號不目依身由此依
<lb n="0648c09"/>身。非能成佛。故本論說能成佛言。已遮依
<lb n="0648c10"/>身亦是佛體已顯佛體唯無學法　乃至
<lb n="0648c11"/>　毘婆沙者作是釋言。<anchor xml:id="begd1e81269"/>壞<anchor xml:id="endd1e81269"/>彼所依彼隨<anchor xml:id="begd1e81275"/>壞<anchor xml:id="endd1e81275"/>
<lb n="0648c12"/>故。如是釋難深為應理　正理又云。經主
<lb n="0648c13"/>乃至爾時學．無學法不現前故。此難不然。
<lb n="0648c14"/>非所許故。謂<anchor xml:id="beg0648035"/>我<anchor xml:id="end0648035"/>不許學．無學法唯現在位
<lb n="0648c15"/>
<anchor xml:id="beg0648036"/>方<anchor xml:id="end0648036"/>成佛．僧。唯言佛．僧得彼法故。得於諸
<lb n="0648c16"/>位曾無間斷。寧住世俗心。便非僧非佛。設
<lb n="0648c17"/>許現在方成佛．僧。亦無有過。以許彼得
<lb n="0648c18"/>其體亦是學．無學故。得一切時常現前故。
<lb n="0648c19"/>經主復言。又應唯執成苾芻戒即是苾芻。
<lb n="0648c20"/>是我所宗。豈成過失。<anchor xml:id="beg0648037"/>以<anchor xml:id="end0648037"/>得戒故假說依
<lb n="0648c21"/>身亦名苾芻。與前義等。是故經主於對法
<lb n="0648c22"/>宗不善了知所說文義　婆雌子部作如
<lb n="0648c23"/>是言。補特伽羅是所歸佛。此非應理。所以
<lb n="0648c24"/>者何。彼無差別不成歸故。謂歸離繫補特
<lb n="0648c25"/>伽羅。與歸世尊。有何差別　准上。經部
<lb n="0648c26"/>歸生身。有部歸無學法。婆雌子部歸補特
<lb n="0648c27"/>伽羅。</p>
<p id="pT41p0648c2703" type="inline">論。有餘部說至不共法。敘異說
<lb n="0648c28"/>也。此意歸佛身中有漏．無漏有為功德。與
<lb n="0648c29"/>上三說不同。大眾部等佛無有漏。與大乘
<lb n="0649a01"/>同。上明所歸三寶體<anchor xml:id="begd1e81349"/>也<anchor xml:id="endd1e81349"/>。正理論云。所歸依
<lb n="0649a02"/>者謂滅諦全。道諦一分。除獨覺乘菩薩學位
<lb n="0649a03"/>無漏功德。何緣彼法非所歸依彼不能救
<lb n="0649a04"/>生死怖故。謂諸獨覺不能說法教誡諸有
<lb n="0649a05"/>情令離生死怖。菩薩學位不<anchor xml:id="beg0649001"/>起<anchor xml:id="end0649001"/>期心。故
<lb n="0649a06"/>亦無能教誡他義。故彼身中學．無學法不
<lb n="0649a07"/>能救護。非所歸依。有餘師言。不和合故。
<lb n="0649a08"/>不顯了故。如其次第。獨覺．菩薩非所歸
<lb n="0649a09"/>依。</p>
<p id="pT41p0649a0902" type="inline">論。此能歸依何法為體。問也。</p>
<lb n="0649a10"/>
<p id="pT41p0649a1001">論。語表為體。答也。此出能歸依體。正理論
<lb n="0649a11"/>云。此中能歸語表為體。自立誓限為自性
<lb n="0649a12"/>故。若并眷屬五蘊為體。以能歸依所有言
<lb n="0649a13"/>說。由心等<anchor xml:id="beg0649002"/>起<anchor xml:id="end0649002"/>非離於心。婆沙三十四云。能
<lb n="0649a14"/>歸依者。有說名等。有說是語業。有說亦身業。
<lb n="0649a15"/>有說是信。應作是說<anchor xml:id="beg0649003"/>謂<anchor xml:id="end0649003"/>是身．語業。及能
<lb n="0649a16"/>
<anchor xml:id="beg0649004"/>起<anchor xml:id="end0649004"/>心心所法。并諸隨行。如是善五蘊是能
<lb n="0649a17"/>歸依體　俱舍同第二師。正理不同婆沙諸
<lb n="0649a18"/>師。諸師<anchor xml:id="beg0649005"/>中<anchor xml:id="end0649005"/>無<anchor xml:id="beg0649006"/>取<anchor xml:id="end0649006"/>語業．及心等為體者。應
<lb n="0649a19"/>作是說<anchor xml:id="beg0649007"/>是<anchor xml:id="end0649007"/>正義。因何兩論皆不同婆沙
<lb n="0649a20"/>正義　有人云。論主故述婆沙不正義。<anchor xml:id="beg0649008"/>試<anchor xml:id="end0649008"/>
<lb n="0649a21"/>後學徒為覺不覺。眾賢尊者不覺斯文還
<lb n="0649a22"/>依此釋。若依正解同婆沙評家　此釋非
<lb n="0649a23"/>理。論主大有與婆沙不同義。豈<anchor xml:id="beg0649009"/>皆<anchor xml:id="end0649009"/>
<anchor xml:id="beg0649010"/>試<anchor xml:id="end0649010"/>後
<lb n="0649a24"/>學耶。又但讀婆沙者即覺。何為眾賢不覺。
<lb n="0649a25"/>又眾賢兼有隨行能起與俱舍異。如何是
<lb n="0649a26"/>同　今詳。三論不同。所以<anchor xml:id="beg0649011"/>者<anchor xml:id="end0649011"/>。有別意也。
<lb n="0649a27"/>婆沙通說能歸。所以取身．語等。俱舍言此
<lb n="0649a28"/>能歸<anchor xml:id="beg0649012"/>依<anchor xml:id="end0649012"/>者。即此律儀中能歸體也。正理言
<lb n="0649a29"/>此中能歸者。亦是律儀中能歸也。皆有別
<lb n="0649b01"/>意。<anchor xml:id="beg0649013"/>此由<anchor xml:id="end0649013"/>
<anchor xml:id="beg0649014"/>論<anchor xml:id="end0649014"/>乘明受律儀後釋三歸故。
<lb n="0649b02"/>此中受律儀三歸能歸以語表為體。以能
<lb n="0649b03"/>教先<anchor xml:id="beg0649015"/>稱<anchor xml:id="end0649015"/>受者隨教<anchor xml:id="beg0649016"/>稱<anchor xml:id="end0649016"/>故。若<anchor xml:id="beg0649017"/>身禮<anchor xml:id="end0649017"/>亦不成
<lb n="0649b04"/>隨教歸依之法　由此兩論唯取語表業。俱
<lb n="0649b05"/>舍據顯略不說心等。正理具述兼明心等。
<lb n="0649b06"/>若謂<anchor xml:id="beg0649018"/>意<anchor xml:id="end0649018"/>別<anchor xml:id="beg0649019"/>合<anchor xml:id="end0649019"/>有是非。<anchor xml:id="beg0649020"/>既<anchor xml:id="end0649020"/>無是非。大意
<lb n="0649b07"/>是同。據義別也　婆沙通明<anchor xml:id="beg0649021"/>歸<anchor xml:id="end0649021"/>依通身．語
<lb n="0649b08"/>等。</p>
<p id="pT41p0649b0802" type="inline">論。如是歸依至一切苦故。釋歸依
<lb n="0649b09"/>義。歸依救濟為義。由此三寶為依能永解
<lb n="0649b10"/>脫一切苦故。以餘不能永解脫一切苦故。</p>
<lb n="0649b11"/>
<p id="pT41p0649b1101">論。如是世尊言至能解脫眾苦。下引五
<lb n="0649b12"/>行<anchor xml:id="beg0649022"/>頌<anchor xml:id="end0649022"/>證。<anchor xml:id="beg0649023"/>前<anchor xml:id="end0649023"/>
<anchor xml:id="beg0649024"/>兩<anchor xml:id="end0649024"/>頌<anchor xml:id="beg0649025"/>證<anchor xml:id="end0649025"/>
<anchor xml:id="beg0649026"/>耶<anchor xml:id="end0649026"/>不脫眾苦。後三
<lb n="0649b13"/>行證正歸依能脫眾苦　制多者。外道塔
<lb n="0649b14"/>廟。</p>
<p id="pT41p0649b1402" type="inline">論。是故歸依至為方便門。<anchor xml:id="beg0649027"/>結<anchor xml:id="end0649027"/>也。八
<lb n="0649b15"/>眾受律儀必以三<anchor xml:id="beg0649028"/>歸<anchor xml:id="end0649028"/>為門。正理論云。如
<lb n="0649b16"/>是歸依救濟為義。他身聖法及善無為。如
<lb n="0649b17"/>何能為自身救濟。以歸依彼能息無邊生
<lb n="0649b18"/>死苦輪大怖畏故。非如牧竪防護諸牛。提
<lb n="0649b19"/>婆達多守餘人等。但令不<anchor xml:id="beg0649029"/>散<anchor xml:id="end0649029"/>。非所歸依。不
<lb n="0649b20"/>能令息生死畏故。雖復亦有<anchor xml:id="beg0649030"/>歸<anchor xml:id="end0649030"/>佛．法．
<lb n="0649b21"/>僧。然彼不蒙現救濟者。以彼違越佛教理
<lb n="0649b22"/>故。如有依王<anchor xml:id="beg0649031"/>為<anchor xml:id="end0649031"/>違王勅王不救濟。此亦
<lb n="0649b23"/>應然　有餘師說。彼亦能與後邊善根為
<lb n="0649b24"/>種子故。歸依但作正行種子。非即由此能
<lb n="0649b25"/>息苦輪。故有歸依未蒙救者　有餘師說。
<lb n="0649b26"/>彼雖歸依。未能奉行歸所為故。歸依所為
<lb n="0649b27"/>其體是何。謂見四諦。故伽他說。伽他即俱舍
<lb n="0649b28"/>五行頌中後三行頌諸有歸依佛等　又云。
<lb n="0649b29"/>又佛譬如能示<anchor xml:id="beg0649032"/>導<anchor xml:id="end0649032"/>者。法如安隱所趣方域。
<lb n="0649c01"/>僧如同涉正道伴侶　又云。三所歸依有
<lb n="0649c02"/>差別者。佛唯無學。法二俱非　二俱<anchor xml:id="beg0649033"/>非者<anchor xml:id="end0649033"/>
<lb n="0649c03"/>非學非無學也　僧體貫通學與無學
<lb n="0649c04"/>　又佛體是十根少分
(謂信等五根。喜．樂．捨．意．具知根也)
。僧通十
<lb n="0649c05"/>二
(加未知當知根。及已知根也)
。法體非根。擇滅．涅槃非根
<lb n="0649c06"/>攝故　又歸依佛。謂但歸依一有為沙門
<lb n="0649c07"/>果
(佛亦名羅漢故)
。歸依法者。謂通歸依四無為沙門
<lb n="0649c08"/>果。歸依僧者謂通歸依四有為沙門果。及
<lb n="0649c09"/>四果能趣向。</p>
<lb n="0649c10"/>
<p id="pT41p0649c1001">論。何緣世尊於律儀處。已下。第<anchor xml:id="tnote0649034"/>四五明立支
<lb n="0649c11"/>所以。文中有三。一明離<anchor xml:id="beg0649035"/>耶<anchor xml:id="end0649035"/>行所以。二明
<lb n="0649c12"/>離虛<anchor xml:id="beg0649036"/>誑<anchor xml:id="end0649036"/>語所以。三明離飲酒所以。半頌
<lb n="0649c13"/>即初<anchor xml:id="beg0649037"/>文<anchor xml:id="end0649037"/>也　論曰至非非梵行。此有三因
<lb n="0649c14"/>此即初文准此非梵行不感惡<anchor xml:id="beg0649038"/>趣<anchor xml:id="end0649038"/>。</p>
<p id="pT41p0649c1414" type="inline">論。
<lb n="0649c15"/>又欲<anchor xml:id="begd1e81848"/>耶<anchor xml:id="endd1e81848"/>行至離非梵行。第二因也。</p>
<p id="pT41p0649c1514" type="inline">論。
<lb n="0649c16"/>又諸聖者至謂定不作。第三因也。正理論云。
<lb n="0649c17"/>經生聖者亦不行故。離非梵行則不如是。
<lb n="0649c18"/>若異此者經生有學應不能持近事性戒
<lb n="0649c19"/>
(<anchor xml:id="beg0649039"/>非梵行<anchor xml:id="end0649039"/>
<anchor xml:id="beg0649040"/>應<anchor xml:id="end0649040"/>是性罪。應不<anchor xml:id="beg0649041"/>能<anchor xml:id="end0649041"/>持性罪。理實亦<anchor xml:id="beg0649042"/>能持<anchor xml:id="end0649042"/>
<anchor xml:id="beg0649043"/>遮<anchor xml:id="end0649043"/>罪。謂不飲酒。況性罪也　又解。以是性戒名<anchor xml:id="beg0649044"/>性<anchor xml:id="end0649044"/>罪非五
<lb n="0649c20"/>種不作<anchor xml:id="beg0649045"/>皆是<anchor xml:id="end0649045"/>性<anchor xml:id="beg0649046"/>罪<anchor xml:id="end0649046"/>)
　於欲邪行一切聖人定得不作
<lb n="0649c21"/>名為律儀此不作律儀無有別體。前<anchor xml:id="beg0649047"/>戒<anchor xml:id="end0649047"/>已
<lb n="0649c22"/>捨。今生未受故。但是前身曾受五戒。雖復
<lb n="0649c23"/>經生更不受戒。<anchor xml:id="beg0649048"/>欲<anchor xml:id="end0649048"/>邪行等<anchor xml:id="beg0649049"/>必<anchor xml:id="end0649049"/>定不作。非
<lb n="0649c24"/>梵行即不如是。雖<anchor xml:id="beg0649050"/>有<anchor xml:id="end0649050"/>學曾受具戒。經生
<lb n="0649c25"/>捨戒更未受戒。即犯非梵行也　正理論
<lb n="0649c26"/>云。若諸近事後復從師要期更受。離非梵
<lb n="0649c27"/>行得未曾得此律儀不　有餘師說。得此
<lb n="0649c28"/>律儀　有說不得未得律儀。然獲最勝杜
<lb n="0649c29"/>多功德名獲最勝遠離法者。謂能遠離婬
<lb n="0650a01"/>欲法故　今詳。後解為勝。不得律儀應
<lb n="0650a02"/>得別遠離無表。所以者何。離非梵行律儀
<lb n="0650a03"/>無獨受者。必<anchor xml:id="beg0650001"/>以<anchor xml:id="end0650001"/>五．十．二百五十．五百等
<lb n="0650a04"/>
<anchor xml:id="beg0650002"/>同<anchor xml:id="end0650002"/>受得故。此等闕支不<anchor xml:id="beg0650003"/>發<anchor xml:id="end0650003"/>律儀故。</p>
<lb n="0650a05"/>
<p id="pT41p0650a0501">論。諸有先受至得律儀不。問。</p>
<p id="pT41p0650a0512" type="inline">論。理實應
<lb n="0650a06"/>得至<anchor xml:id="beg0650004"/>得<anchor xml:id="end0650004"/>別<anchor xml:id="beg0650005"/>解<anchor xml:id="end0650005"/>律儀。答。</p>
<p id="pT41p0650a0609" type="inline">論。若爾云何後
<lb n="0650a07"/>非犯戒。難。自下半頌答<anchor xml:id="beg0650006"/>也<anchor xml:id="end0650006"/>。</p>
<p id="pT41p0650a0711" type="inline">論曰至非
<lb n="0650a08"/>毀犯前戒。釋<anchor xml:id="beg0650007"/>頌<anchor xml:id="end0650007"/>。如文可解。</p>
<lb n="0650a09"/>
<p id="pT41p0650a0901">論。何緣但制至<anchor xml:id="beg0650008"/>近<anchor xml:id="end0650008"/>事律儀。下半頌。第二明
<lb n="0650a10"/>離虛<anchor xml:id="begd1e82075"/>誑<anchor xml:id="endd1e82075"/>語所以。</p>
<p id="pT41p0650a1007" type="inline">論。亦由前說至得不
<lb n="0650a11"/>作故。答。</p>
<p id="pT41p0650a1104" type="inline">論。復有別因。此重問也。</p>
<lb n="0650a12"/>
<p id="pT41p0650a1201">論曰至能防後犯釋頌文也。如文可解。婆
<lb n="0650a13"/>沙一百二十三云。有作是說。離虛<anchor xml:id="begd1e82093"/>誑<anchor xml:id="endd1e82093"/>語易
<lb n="0650a14"/>可訪護。非離餘三。謂處在家御僮僕等。
<lb n="0650a15"/>難可遠離離間等三。復有說者。作虛<anchor xml:id="begd1e82103"/>誑<anchor xml:id="endd1e82103"/>
<lb n="0650a16"/>語業道<anchor xml:id="beg0650009"/>最<anchor xml:id="end0650009"/>重餘三少輕。是故不立。有餘師
<lb n="0650a17"/>說。唯虛<anchor xml:id="begd1e82121"/>誑<anchor xml:id="endd1e82121"/>語能破壞僧故立學處。餘三不
<lb n="0650a18"/>爾有餘<anchor xml:id="beg0650010"/>復<anchor xml:id="end0650010"/>說。若諸聖者經生不犯立近事
<lb n="0650a19"/>
<anchor xml:id="begd1e82139"/>戒<anchor xml:id="endd1e82139"/>。聖者經生必定遠離虛<anchor xml:id="begd1e82145"/>誑<anchor xml:id="endd1e82145"/>語業。非餘
<lb n="0650a20"/>語業所以者何。餘<anchor xml:id="beg0650011"/>語<anchor xml:id="end0650011"/>有三。謂從貪．嗔．癡
<lb n="0650a21"/>生。經生聖者雖不犯從癡所生。癡見品攝
<lb n="0650a22"/>故。聖者已斷。而犯貪．嗔所生。是故不立
<lb n="0650a23"/>　<anchor xml:id="beg0650012"/>更<anchor xml:id="end0650012"/>釋如此論。</p>
<lb n="0650a24"/>
<p id="pT41p0650a2401">
<anchor xml:id="beg0650013"/>論<anchor xml:id="end0650013"/>。復以何緣至近事律儀<anchor xml:id="beg0650014"/>立餘<anchor xml:id="end0650014"/>飲酒為性
<lb n="0650a25"/>罪家問。</p>
<p id="pT41p0650a2504" type="inline">論。誰言此中不離遮罪。立飲
<lb n="0650a26"/>酒為遮罪家答。</p>
<p id="pT41p0650a2607" type="inline">論。離何遮罪。重問。</p>
<lb n="0650a27"/>
<p id="pT41p0650a2701">論。謂離飲酒。重答也。</p>
<p id="pT41p0650a2709" type="inline">論。何緣於彼至
<lb n="0650a28"/>唯遮飲酒。縱是遮罪重問。自下半頌。第三
<lb n="0650a29"/>明離飲酒所以。</p>
<p id="pT41p0650a2907" type="inline">論曰至令離飲酒。釋
<lb n="0650b01"/>所以也。</p>
<p id="pT41p0650b0104" type="inline">論。寧知飲酒遮罪攝耶。問。</p>
<lb n="0650b02"/>
<p id="pT41p0650b0201">論。由此中無至能無染心。答。<anchor xml:id="beg0650015"/>夫<anchor xml:id="end0650015"/>性罪者
<lb n="0650b03"/>必染心行。為療病時分限飲酒。無染心故
<lb n="0650b04"/>非是性罪。</p>
<p id="pT41p0650b0405" type="inline">論。豈不先知至即是染心。
<lb n="0650b05"/>難也。</p>
<p id="pT41p0650b0503" type="inline">論。此非染心至故非染心。答。自
<lb n="0650b06"/>知<anchor xml:id="beg0650016"/>性<anchor xml:id="end0650016"/>多<anchor xml:id="beg0650017"/>飲<anchor xml:id="end0650017"/>。自節<anchor xml:id="beg0650018"/>力<anchor xml:id="end0650018"/>飲。豈非知量。染心寧
<lb n="0650b07"/>有。</p>
<p id="pT41p0650b0702" type="inline">論。諸持律者言至彼飲酒故。敘異
<lb n="0650b08"/>說也。佛<anchor xml:id="beg0650019"/>既<anchor xml:id="end0650019"/>唯除性罪。皆開供病比丘。既
<lb n="0650b09"/>
<anchor xml:id="beg0650020"/>復<anchor xml:id="end0650020"/>有病佛不開酒。故知飲酒是性罪攝。第
<lb n="0650b10"/>一證也。</p>
<p id="pT41p0650b1004" type="inline">論。又契經說至是性罪攝。第二
<lb n="0650b11"/>證也。</p>
<p id="pT41p0650b1103" type="inline">論。又諸聖者至如殺生等。第三證
<lb n="0650b12"/>也。既殺生聖不犯殺等是性罪。飲酒聖不犯
<lb n="0650b13"/>故亦是性罪。</p>
<p id="pT41p0650b1306" type="inline">論。又經說是身惡行<anchor xml:id="begd1e82307"/>故<anchor xml:id="endd1e82307"/>
<lb n="0650b14"/>第四證也。</p>
<p id="pT41p0650b1405" type="inline">論。對法諸師言非性罪。立對
<lb n="0650b15"/>法宗。</p>
<p id="pT41p0650b1503" type="inline">論。然為病者至犯性罪故。通第
<lb n="0650b16"/>一證。</p>
<p id="pT41p0650b1603" type="inline">論。又令醉亂至<anchor xml:id="beg0650021"/>所<anchor xml:id="end0650021"/>霑量。通第二
<lb n="0650b17"/>證。不能飲者。乃至。茅端所霑<anchor xml:id="beg0650022"/>量<anchor xml:id="end0650022"/>酒。亦醉亂
<lb n="0650b18"/>故。若開<anchor xml:id="beg0650023"/>能<anchor xml:id="end0650023"/>者此類<anchor xml:id="beg0650024"/>亂<anchor xml:id="end0650024"/>故。所以總遮。</p>
<lb n="0650b19"/>
<p id="pT41p0650b1901">論。又一切<anchor xml:id="beg0650025"/>聖<anchor xml:id="end0650025"/>至量無定故。通第三證。</p>
<lb n="0650b20"/>
<p id="pT41p0650b2001">論。又經說是至皆是性罪故。通第四證。五戒
<lb n="0650b21"/>唯此一戒言放逸處餘四不言放逸處者。
<lb n="0650b22"/>是<anchor xml:id="beg0650026"/>性<anchor xml:id="end0650026"/>罪故。正理云。何緣此皆性罪。乃至。如
<lb n="0650b23"/>為除<anchor xml:id="beg0650027"/>病<anchor xml:id="end0650027"/>知量服毒能令無損。豈是罪耶。
<lb n="0650b24"/>故非飲酒皆惡行攝。若為憍逸。或為歡<anchor xml:id="beg0650028"/>娛<anchor xml:id="end0650028"/>。
<lb n="0650b25"/>或知醉亂而貪故飲。此等皆託染污心生。
<lb n="0650b26"/>約此經中說身惡行。應知此是性罪所攝
<lb n="0650b27"/>　准此論文。若染心飲酒是性罪。又准此。染
<lb n="0650b28"/>心斷草等亦是性罪。不染心方是遮罪。</p>
<lb n="0650b29"/>
<p id="pT41p0650b2901">論。然說數習墮惡趣者。牒別文也。</p>
<p id="pT41p0650b2914" type="inline">論。
<lb n="0650c01"/>顯數飲酒至轉增盛故。通<anchor xml:id="beg0650029"/>別<anchor xml:id="end0650029"/>文。有三因。如
<lb n="0650c02"/>文可解。</p>
<p id="pT41p0650c0204" type="inline">論。如契經說至依何義說。此
<lb n="0650c03"/>問。經中依何義名窣羅酒．迷麗<anchor xml:id="begd1e82443"/>耶<anchor xml:id="endd1e82443"/>酒。<anchor xml:id="beg0650030"/>復<anchor xml:id="end0650030"/>
<lb n="0650c04"/>皆言<anchor xml:id="beg0650031"/>末<anchor xml:id="end0650031"/>陀及是放逸處耶。</p>
<p id="pT41p0650c0411" type="inline">論。醞食成
<lb n="0650c05"/>酒至所依處故。已下釋也　醞餘物成者。
<lb n="0650c06"/>
<anchor xml:id="beg0650032"/>蒲<anchor xml:id="end0650032"/>桃等。所以經說三名　酒是放逸處言
<lb n="0650c07"/>窣羅．迷麗<anchor xml:id="begd1e82483"/>耶<anchor xml:id="endd1e82483"/>。簡檳榔等亦能令醉不制飲
<lb n="0650c08"/>也　言<anchor xml:id="begd1e82492"/>末<anchor xml:id="endd1e82492"/>陀者。簡醞食為酒及醞餘成
<lb n="0650c09"/>
<anchor xml:id="beg0650033"/>變壞<anchor xml:id="end0650033"/>。不能醉人者亦不制。飲醞食及餘
<lb n="0650c10"/>物<anchor xml:id="beg0650034"/>酒<anchor xml:id="end0650034"/>
<anchor xml:id="beg0650035"/>末<anchor xml:id="end0650035"/>陀者。無<anchor xml:id="beg0650036"/>問<anchor xml:id="end0650036"/>多少。是放逸所依
<lb n="0650c11"/>
<anchor xml:id="beg0650037"/>處<anchor xml:id="end0650037"/>。故制令不飲也。</p>
<lb n="0650c12"/>
<anchor xml:id="tnote0650038"/>
<anchor xml:id="mod0650038"/>俱舍論疏卷第十四<lb n="0650c13"/>
<anchor xml:id="beg0650039"/>
<p id="pT41p0650c1301" rend="margin-left:5em">興福寺慈恩院本交了永賢</p>
<lb n="0650c14"/>
<p id="pT41p0650c1401" rend="margin-left:1em">保延三年八月十四日夕於東南院點了</p>
<lb n="0650c15"/>
<p id="pT41p0650c1501" rend="margin-left:1em">今日依中宮御惱於大佛殿有千僧御讀
<lb n="0650c16"/>經云云。</p>
<anchor xml:id="end0650039"/>
<lb n="0650c17"/>
<lb n="0650c18"/>
<lb n="0650c19"/>
<anchor xml:id="beg0650040"/>俱舍論疏卷第十五<anchor xml:id="end0650040"/>
<lb n="0650c20"/>
<lb n="0650c21"/>
<byline>沙門<anchor xml:id="beg0650041"/>法<anchor xml:id="end0650041"/>寶撰</byline>
<lb n="0650c22"/>
<anchor xml:id="tnote0650042"/>
<head>分別業品第四之<anchor xml:id="beg0650043"/>三<anchor xml:id="end0650043"/>
</head>
<lb n="0650c23"/>
<p id="pT41p0650c2301">論。此別解脫至不爾云何。此下一頌。大文第
<lb n="0650c24"/>九明三種律儀所從得處　初之從字通其
<lb n="0650c25"/>三節。從一切。從二。從現　第三句從字通
<lb n="0651a01"/>二節。從根本。從恒時。總有五節。</p>
<p id="pT41p0651a0113" type="inline">論曰
<lb n="0651a02"/>至後起而得。釋第一節。謂別解脫律儀從一
<lb n="0651a03"/>切根本．加行．後起處得。即是殺等加行．根
<lb n="0651a04"/>本．後起　太法師取禮僧等加行．說重等
<lb n="0651a05"/>後起。此恐非也　婆沙一百二十云。別解脫
<lb n="0651a06"/>戒通於業道．加行．後起處得。此是明發戒
<lb n="0651a07"/>處。已發戒後方說重等。如何後起是發戒
<lb n="0651a08"/>處。取殺等加行．根本．後起為勝。戒防此三
<lb n="0651a09"/>位故。</p>
<p id="pT41p0651a0903" type="inline">論。從二得者至性罪遮罪。釋第
<lb n="0651a10"/>二節。有二種二。謂情．非情。性罪．遮罪　若
<lb n="0651a11"/>唯染心發。是性罪攝。如殺生等。若通染．不
<lb n="0651a12"/>染。是遮罪攝。如飲酒等　正理論云。於情
<lb n="0651a13"/>性罪謂殺生等。遮謂女人同室宿等　非情
<lb n="0651a14"/>性罪謂盜外財。遮謂<anchor xml:id="beg0651001"/>掘<anchor xml:id="end0651001"/>地<anchor xml:id="beg0651002"/>壞<anchor xml:id="end0651002"/>生草等。</p>
<lb n="0651a15"/>
<p id="pT41p0651a1501">論。從現得者至有情處故。釋第三節。即
<lb n="0651a16"/>離七惡業根本．加行．後起得別解脫戒。七
<lb n="0651a17"/>惡業道及加行．後起。既有情所依．所止處。發
<lb n="0651a18"/>戒亦合同。過去．未來非是有情。非依處。及
<lb n="0651a19"/>非止處故。於現在蘊．界．處得　正理論云。
<lb n="0651a20"/>有情處者。謂諸有情。及諸有情所依．止處。現
<lb n="0651a21"/>蘊．處．界。內者即是有情所依。外者名為有
<lb n="0651a22"/>情所止。非過未故
(解云。有情即是六界之總名。所依<anchor xml:id="beg0651003"/>即是<anchor xml:id="end0651003"/>內蘊<anchor xml:id="tnote0651004"/>界界處。有情所
<lb n="0651a23"/>止者。即是外器．草．木．及財．食。此等皆是現在假聚。非過未故)
　婆沙一百二十云。
<lb n="0651a24"/>彼別解脫戒唯於現在有情數蘊．界．處得不
<lb n="0651a25"/>於過未。墮法數故。</p>
<p id="pT41p0651a2508" type="inline">論。若得靜慮至況
<lb n="0651a26"/>從遮罪。釋第四節。正理論云。若得靜慮．無
<lb n="0651a27"/>漏律儀。應知但從根本業道。以定中唯有
<lb n="0651a28"/>根本業道故。非從前後近分而得。以在定
<lb n="0651a29"/>位唯有根本。在不定位中無此律儀故
<lb n="0651b01"/>
(解云。此由六禪地中靜慮及無漏。與欲惡戒作斷治等。翻此故有二種律儀。惡戒既唯根本七支　此亦唯根本業道。
<lb n="0651b02"/>散心非彼斷等對治。由斯無有此類律儀。非如別解脫從別緣<anchor xml:id="beg0651005"/>制<anchor xml:id="end0651005"/>)
。</p>
<p id="pT41p0651b0226" type="inline">論。從恒時者
<lb n="0651b03"/>至蘊處界得。釋第五節　正理論云。從恒時
<lb n="0651b04"/>者。謂從過去．現在．未來．蘊．處．界得。如與
<lb n="0651b05"/>此戒為<anchor xml:id="beg0651006"/>共<anchor xml:id="end0651006"/>有心
(解云。既心緣三世斷彼惡戒。所得律儀亦<anchor xml:id="beg0651007"/>於<anchor xml:id="end0651007"/>彼處發)
　太
<lb n="0651b06"/>法師云。理實而言。過去<anchor xml:id="beg0651008"/>蘊．處．界<anchor xml:id="end0651008"/>自發過去
<lb n="0651b07"/>定．道心俱戒。現在蘊．界．處自發現在定．道
<lb n="0651b08"/>心俱戒。未來蘊．處．界自發未來定．道心俱
<lb n="0651b09"/>戒。以戒從現在有情處得故。三世各別發
<lb n="0651b10"/>　以定．道心通三世一時得。故戒亦三世
<lb n="0651b11"/>一時得。故言從三世蘊．處．界得。故正理論。
<lb n="0651b12"/>云從恒時者。謂從過去．未來．現在蘊．處．界
<lb n="0651b13"/>得。如與此戒為俱有心。法師此釋誤也
<lb n="0651b14"/>　若如法師此釋。即是得恒時。非是恒時得。
<lb n="0651b15"/>即與<anchor xml:id="begd1e82795"/>共<anchor xml:id="endd1e82795"/>有心別。如何論云如俱有心　又
<lb n="0651b16"/>云以戒現在有情處得故。若爾與別<anchor xml:id="beg0651009"/>解<anchor xml:id="end0651009"/>律
<lb n="0651b17"/>儀何別。</p>
<p id="pT41p0651b1704" type="inline">論。由此差別至加行．後起。已下
<lb n="0651b18"/>四句分別。第一句是得別<anchor xml:id="begd1e82817"/>解<anchor xml:id="endd1e82817"/>律儀非定．道。
<lb n="0651b19"/>第二句是得定．道非別解。第三俱句。第四
<lb n="0651b20"/>俱非。如文可解。</p>
<p id="pT41p0651b2007" type="inline">論。非於正得至防護過
<lb n="0651b21"/>現。正婆沙文云。正得三種戒時。現無七支
<lb n="0651b22"/>不善。言從現根本處得者。不分明也。應
<lb n="0651b23"/>言從現起業處得。處是起業道處　正理
<lb n="0651b24"/>論云。有言非得善律儀時可有現在惡業
<lb n="0651b25"/>道等。故應別立此四句文。謂應說言。有一
<lb n="0651b26"/>類法於彼唯得別<anchor xml:id="begd1e82842"/>解<anchor xml:id="endd1e82842"/>律儀非二律儀。乃至
<lb n="0651b27"/>廣說。第一句者。謂於現在得前後近分及
<lb n="0651b28"/>遮罪遠離。餘隨所應皆如是說
(准此。加行．後起者是惡業加
<lb n="0651b29"/>行．後記。非是受戒時加行．後<anchor xml:id="beg0651010"/>起<anchor xml:id="end0651010"/>)
。於業道等處置業道等聲。故
<lb n="0651c01"/>前四句義亦無失。由如是理亦通防護過．
<lb n="0651c02"/>現業道等。非唯防未來。以業道等聲。說彼
<lb n="0651c03"/>依處故。若異此者。則應但說防護未來。律
<lb n="0651c04"/>儀但能防未來罪令不起故。非防過．現。
<lb n="0651c05"/>已滅。已生。律儀於彼無防用故。</p>
<lb n="0651c06"/>
<p id="pT41p0651c0601">論。諸有獲得至異相云何。下一頌。第十明
<lb n="0651c07"/>律不律儀支。因。多．少。</p>
<p id="pT41p0651c0709" type="inline">論曰至支因說
<lb n="0651c08"/>不定。總釋有情必同支。<anchor xml:id="beg0651011"/>因<anchor xml:id="end0651011"/>不定。八種律儀
<lb n="0651c09"/>必普緣一切有情處發。支即不定。或四。<anchor xml:id="beg0651012"/>或<anchor xml:id="end0651012"/>
<lb n="0651c10"/>七。因或上．中．下等。</p>
<p id="pT41p0651c1008" type="inline">論。支不定者至名
<lb n="0651c11"/>律儀支故。釋支不定。比丘．比丘尼<anchor xml:id="beg0651013"/>具<anchor xml:id="end0651013"/>有七
<lb n="0651c12"/>支。餘戒唯有身三．語一。謂五戒．八戒．十戒
<lb n="0651c13"/>不同。四根本業道名律儀支故。</p>
<p id="pT41p0651c1313" type="inline">論。因
<lb n="0651c14"/>不定者至後三因說。釋因不定。因有二種。
<lb n="0651c15"/>一無貪．無瞋．無癡三因。二上．中．下三因
<lb n="0651c16"/>　若無貪等三因。若就體明別。即三因所發
<lb n="0651c17"/>戒別。若就人明戒。無一住律儀者。不從
<lb n="0651c18"/>三因發律儀者。必俱起故　若上．中．下因。
<lb n="0651c19"/>無一住律儀者。發一種戒從三因發。上．
<lb n="0651c20"/>中．下心不竝起故。若就別戒。別時。即容有
<lb n="0651c21"/>也　頌中言支。因。不定者。就上．中．下因
<lb n="0651c22"/>說。</p>
<p id="pT41p0651c2202" type="inline">論。或有一類至勤策戒。句數分別。如
<lb n="0651c23"/>文可解。</p>
<p id="pT41p0651c2304" type="inline">論。無有不遍至不全息故。釋
<lb n="0651c24"/>定遍有情無不遍也。若一切眾生中。留一
<lb n="0651c25"/>有情擬行殺．盜．婬等。戒總不發。以惡意
<lb n="0651c26"/>樂不全息故。</p>
<p id="pT41p0651c2606" type="inline">論。若人不作至別解脫律
<lb n="0651c27"/>儀。釋全息惡意樂也。若不作五種定限。則
<lb n="0651c28"/>惡意樂全息。若作五種定限隨有一定。則
<lb n="0651c29"/>惡意不息。</p>
<p id="pT41p0651c2905" type="inline">論。謂有情支處時緣定。列
<lb n="0652a01"/>五名也。</p>
<p id="pT41p0652a0104" type="inline">論。有情定者至當離殺等。釋
<lb n="0652a02"/>有情定。若言家獸不殺。野獸即殺。非怨不
<lb n="0652a03"/>殺。怨即殺等。是有情定。</p>
<p id="pT41p0652a0310" type="inline">論。言支定者
<lb n="0652a04"/>至當持不犯。釋支定也。謂若五戒．二百五
<lb n="0652a05"/>十戒等。於中。隨簡一戒云不能持。即不
<lb n="0652a06"/>
<anchor xml:id="beg0652001"/>戒<anchor xml:id="end0652001"/>
<anchor xml:id="beg0652002"/>發<anchor xml:id="end0652002"/>。</p>
<p id="pT41p0652a0603" type="inline">論。言處定者至當離殺等。釋
<lb n="0652a07"/>處定也。謂我若於自國即不殺等。若於他
<lb n="0652a08"/>國即行殺等。名處定也。</p>
<p id="pT41p0652a0810" type="inline">論。言時定者
<lb n="0652a09"/>至能離殺等。釋時定也。唯近住限一日夜。
<lb n="0652a10"/>餘戒皆從盡形。若限年月戒即不發。</p>
<lb n="0652a11"/>
<p id="pT41p0652a1101">論。言緣定者至能離殺等。釋緣定也。如文
<lb n="0652a12"/>可解。</p>
<p id="pT41p0652a1203" type="inline">論。如是受者至相似妙行。總結
<lb n="0652a13"/>也。若作上五種定限。律儀不發。但得妙行。
<lb n="0652a14"/>諸經中說得戒者。是引接言。</p>
<p id="pT41p0652a1412" type="inline">論。於非
<lb n="0652a15"/>所能境如何得律儀。問也。若於此有情能殺
<lb n="0652a16"/>等發願不殺等。可得律儀。他方聖人．及上
<lb n="0652a17"/>界地所有眾生。於此一切必定不能殺。如
<lb n="0652a18"/>何於彼得不殺等。此不殺等不由受心不
<lb n="0652a19"/>行殺等。</p>
<p id="pT41p0652a1904" type="inline">論。由普於有情至故得律儀。
<lb n="0652a20"/>答也。以發起增上於一切眾生不損命意
<lb n="0652a21"/>樂故。於一切眾生得於律儀。</p>
<p id="pT41p0652a2112" type="inline">論。毘婆
<lb n="0652a22"/>沙師至有得捨過。敘婆沙釋也　婆沙反釋。
<lb n="0652a23"/>若唯於能殺等境得律儀者。如此處羊是
<lb n="0652a24"/>能殺境。上界天非是能殺境。於此<anchor xml:id="beg0652003"/>生<anchor xml:id="end0652003"/>中。或
<lb n="0652a25"/>有天作羊時應<anchor xml:id="beg0652004"/>處<anchor xml:id="end0652004"/>得戒。羊作天時應捨
<lb n="0652a26"/>於戒<anchor xml:id="beg0652005"/>非此<anchor xml:id="end0652005"/>得捨緣。如何得捨。婆沙<anchor xml:id="tnote0652006"/>一百一
<lb n="0652a27"/>十七一百二十第二師釋。大同此論。</p>
<p id="pT41p0652a2711" type="inline">論。彼說不
<lb n="0652a28"/>然至例亦應爾。難婆沙釋。若能境有增．減。
<lb n="0652a29"/>即戒有得．捨。如草有生．<anchor xml:id="beg0652007"/>枯<anchor xml:id="end0652007"/>。戒亦應增．
<lb n="0652b01"/>減。</p>
<p id="pT41p0652b0102" type="inline">論。彼言不爾至性不同故。婆沙釋
<lb n="0652b02"/>也。能．不能境。同一情性。若殺．不殺。境有增．
<lb n="0652b03"/>減。戒有得．捨。生草變枯其性有異。若生草
<lb n="0652b04"/>枯損無罪故。戒無得．捨。</p>
<p id="pT41p0652b0410" type="inline">論。若爾有情
<lb n="0652b05"/>至於理不然。重破釋也。若謂生草後枯不同
<lb n="0652b06"/>故戒無減者。有情般涅槃已既無前性。如
<lb n="0652b07"/>何不減。此是論主述古問．答。雜心論中亦
<lb n="0652b08"/>同此論。</p>
<p id="pT41p0652b0804" type="inline">論。前所說因於理為善．斷<anchor xml:id="beg0652008"/>取<anchor xml:id="end0652008"/>
<lb n="0652b09"/>前解不全捨惡意樂故因。</p>
<p id="pT41p0652b0911" type="inline">論。若爾前
<lb n="0652b10"/>佛至無減前過。敘婆沙問答也。此是其問。</p>
<lb n="0652b11"/>
<p id="pT41p0652b1101">論。以一切佛至無減前過。答也　婆沙
<lb n="0652b12"/>一百二十云。問若別解脫律儀唯於現在有
<lb n="0652b13"/>情處得。非於去．來蘊．界．處者。則諸如來應
<lb n="0652b14"/>正等覺律儀不等。所以者何。過去諸佛出現
<lb n="0652b15"/>世時。無量有情為律儀境。彼有情類已入
<lb n="0652b16"/>涅槃。釋迦牟尼於彼境上不得律儀。今釋
<lb n="0652b17"/>迦佛出現世時。無量有情為律儀境。彼有
<lb n="0652b18"/>情類已入涅槃。慈氏如來於彼境上不得
<lb n="0652b19"/>律儀。境有寬．狹。律儀亦爾。豈不諸佛律儀
<lb n="0652b20"/>不等
(此是各別發戒家難)
　答應作是說。律儀境界雖有
<lb n="0652b21"/>多．少。而律儀體前．後無異。俱<anchor xml:id="beg0652009"/>從<anchor xml:id="end0652009"/>一切有情
<lb n="0652b22"/>境處總發得故
(此第一師境別戒<anchor xml:id="beg0652010"/>同<anchor xml:id="end0652010"/>答)
　有作是說。三世如
<lb n="0652b23"/>來律儀不等亦無有失　問若爾施設論說
<lb n="0652b24"/>當云何通。如彼說。一切如來應正等覺皆悉
<lb n="0652b25"/>平等。答由三事等故<anchor xml:id="beg0652011"/>名<anchor xml:id="end0652011"/>平等。一修行等。謂
<lb n="0652b26"/>諸如來皆於過去三無數劫勤修四種波羅
<lb n="0652b27"/>
<anchor xml:id="beg0652012"/>蜜<anchor xml:id="end0652012"/>多究竟圓滿得菩提故。二利益等。謂諸
<lb n="0652b28"/>如來等於無量應化有情作利樂事此究竟
<lb n="0652b29"/>故。三法身等。謂諸如來皆具十力．四無所
<lb n="0652c01"/>畏．三念住．大悲．十八不共等勝功德故。由
<lb n="0652c02"/>此三義故言平等。非律儀體無多．少異。又
<lb n="0652c03"/>由根等故說等言。以一切如來皆住上品
<lb n="0652c04"/>根故。又由戒等。一切如來皆得上品戒<anchor xml:id="beg0652013"/>故<anchor xml:id="end0652013"/>
<lb n="0652c05"/>　此<anchor xml:id="beg0652014"/>是<anchor xml:id="end0652014"/>別別有情戒各別也　有餘師說。一
<lb n="0652c06"/>切如來應正等覺所有律儀。皆於一切有情
<lb n="0652c07"/>處得故說等言。非體無異。謂過去佛律儀
<lb n="0652c08"/>所從諸有情境。設今猶在。釋迦牟尼從彼境
<lb n="0652c09"/>上亦得律儀。然無此理。釋迦如來應正等
<lb n="0652c10"/>覺律儀所從諸有情境。設當在者。慈氏如來
<lb n="0652c11"/>從彼境上亦得律儀。然無此<anchor xml:id="beg0652015"/>理<anchor xml:id="end0652015"/>。故說等
<lb n="0652c12"/>言亦無有失
(此第三師意。前後佛所發戒境各別不同。如一有情前年住現在蘊。與今年
<lb n="0652c13"/>住現在蘊體各別故。前佛<anchor xml:id="beg0652016"/>戒<anchor xml:id="end0652016"/>境至於後佛必無此理。假設至今亦能發戒。以力停故名之為等。今論主同第三釋也)
<lb n="0652c14"/>　又次下文云。此中有說。彼七支戒一一於一
<lb n="0652c15"/>切有情處得而所得是一
(云云。同前第一師)
有說。此七
<lb n="0652c16"/>支戒一一於一切有情處得而所得各異。如
<lb n="0652c17"/>有情數量。所得戒亦爾
(此師所說一一有情各得七支。三善根同。是第二師也)
<lb n="0652c18"/>　有餘師說。別解脫律儀隨因<anchor xml:id="beg0652017"/>差<anchor xml:id="end0652017"/>別成二十
<lb n="0652c19"/>一。此中有說。二十一種。一一於一切有情
<lb n="0652c20"/>
<anchor xml:id="beg0652018"/>處<anchor xml:id="end0652018"/>得而所得不異
(云云)
　有說。此二十一種。
<lb n="0652c21"/>一一於一切有情處得而所得各異。如有
<lb n="0652c22"/>情數量。所得戒亦爾
(已上三<anchor xml:id="beg0652019"/>牒<anchor xml:id="end0652019"/>說皆無評文也)
　下文又云。
<lb n="0652c23"/>問<anchor xml:id="beg0652020"/>有<anchor xml:id="end0652020"/>於外物中得律儀不。若有得者。所
<lb n="0652c24"/>得律儀應有增．減。謂生草枯時。酒味壞時。
<lb n="0652c25"/>應減。即彼生時。熟時。應增
(云云)
　如是說者。
<lb n="0652c26"/>於外法<anchor xml:id="beg0652021"/>中<anchor xml:id="end0652021"/>亦得律儀　問若爾律儀應有
<lb n="0652c27"/>增．減　答無增．減。以總得故。謂此律儀總
<lb n="0652c28"/>於一切生草等上得一無表。而世間無有
<lb n="0652c29"/>無生草等時。總於一切蒲桃等酒。則不<anchor xml:id="beg0652022"/>壞<anchor xml:id="end0652022"/>
<lb n="0653a01"/>時得一無表。世間無有無諸酒時。是故律
<lb n="0653a02"/>儀無有增．減　准此評文。故知一切有情
<lb n="0653a03"/>上同發七支為正。又准道理此說為正。
<lb n="0653a04"/>所以得知。且如眾生無邊。即有無邊七支
<lb n="0653a05"/>無表。此等無表非俱有因。各別四大所造。
<lb n="0653a06"/>一念戒體既無邊故。能造四大又多於戒。是
<lb n="0653a07"/>對礙法。如何六尺之身容爾所四大。故知總
<lb n="0653a08"/>發於理為善。</p>
<p id="pT41p0653a0806" type="inline">論。已說從彼至例此應
<lb n="0653a09"/>知。此下明不律儀支．因。如文可解　婆沙
<lb n="0653a10"/>一百一十七云。如是說者律儀漸得非不律
<lb n="0653a11"/>儀所以者何。律儀難得。以難得故漸受．漸
<lb n="0653a12"/>得不律儀易得。以易得故頓得．頓受。</p>
<lb n="0653a13"/>
<p id="pT41p0653a1301">論。此中何名至名不律儀者。簡住不律儀
<lb n="0653a14"/>人。謂屠羊等但起盡壽。恒有害心名住不
<lb n="0653a15"/>律儀者。若限以年月起於害心。不名住
<lb n="0653a16"/>不律儀者。</p>
<p id="pT41p0653a1605" type="inline">論。由彼一類至名不律儀
<lb n="0653a17"/>者。此釋名也。有兩釋。一以住不律儀事業
<lb n="0653a18"/>故。二成就不律儀故。</p>
<p id="pT41p0653a1809" type="inline">論。言屠羊者至
<lb n="0653a19"/>當知亦爾。重釋也。為活命故要<anchor xml:id="beg0653001"/>期<anchor xml:id="end0653001"/>盡壽恒
<lb n="0653a20"/>欲害羊名屠羊者。餘典刑等<anchor xml:id="beg0653002"/>亦<anchor xml:id="end0653002"/>要<anchor xml:id="begd1e83449"/>期<anchor xml:id="endd1e83449"/>盡
<lb n="0653a21"/>壽恒有<anchor xml:id="beg0653003"/>害<anchor xml:id="end0653003"/>意名典刑者。</p>
<p id="pT41p0653a2110" type="inline">論。遍於有
<lb n="0653a22"/>情至得不律儀。敘婆沙問答也　於中有
<lb n="0653a23"/>二。一難普於一切有情得不律儀。二難發
<lb n="0653a24"/>一切支。此即初難。</p>
<p id="pT41p0653a2408" type="inline">論。由彼至親至有損
<lb n="0653a25"/>害心。答也。由彼作害一切羊意樂故。至親
<lb n="0653a26"/>作羊亦起害心。故。普於彼得不律儀。</p>
<lb n="0653a27"/>
<p id="pT41p0653a2701">論。既知至親至可有害心。重難也。本欲害
<lb n="0653a28"/>羊既知至親。現不是羊。如何於彼可有害
<lb n="0653a29"/>心。</p>
<p id="pT41p0653a2902" type="inline">論。又聖必無至得不律儀。引聖難
<lb n="0653b01"/>也。至親可為羊。於彼得惡戒。聖無作羊
<lb n="0653b02"/>理。如何得惡戒。</p>
<p id="pT41p0653b0207" type="inline">論。若觀未來至得不
<lb n="0653b03"/>律儀。又重難也。至親有未來羊體觀彼有
<lb n="0653b04"/>害得惡戒。羊等有未來聖．親體觀彼未來
<lb n="0653b05"/>無害心。應不於羊得惡戒。</p>
<p id="pT41p0653b0511" type="inline">論。於羊
<lb n="0653b06"/>等現身至得不律儀。答也。既於現羊起惡
<lb n="0653b07"/>心。如何不得不律儀。</p>
<p id="pT41p0653b0709" type="inline">論。於母等現身
<lb n="0653b08"/>至應求異理。難絕也。於羊現身有惡意不
<lb n="0653b09"/>觀當<anchor xml:id="beg0653004"/>身現<anchor xml:id="end0653004"/>不發不律儀。但觀現羊發不
<lb n="0653b10"/>律儀　於現至親無有惡意。應不觀當
<lb n="0653b11"/>羊發不律儀　此二既等。應求異理　正
<lb n="0653b12"/>理救云。如是等例於理不齊。無善意樂故。
<lb n="0653b13"/>有惡意樂故。謂彼正受不律儀時。無正思
<lb n="0653b14"/>惟調善意樂我當不害一切有情。有邪思
<lb n="0653b15"/>惟凶勃意樂。我當普害一切有情。事雖主
<lb n="0653b16"/>羊惡心寬遍。是故容有觀未來羊。於現聖．
<lb n="0653b17"/>
<anchor xml:id="beg0653005"/>親<anchor xml:id="end0653005"/>亦發惡戒。非觀來世聖及至親。於現
<lb n="0653b18"/>羊身不發惡戒。</p>
<p id="pT41p0653b1807" type="inline">論。又屠羊等至具支
<lb n="0653b19"/>不律儀。第二難發一切也。</p>
<p id="pT41p0653b1911" type="inline">論。彼遍損
<lb n="0653b20"/>善至故得具支。答也。彼遍損七支善意樂
<lb n="0653b21"/>故。得七支不律儀。</p>
<p id="pT41p0653b2108" type="inline">論。若爾彼人至具
<lb n="0653b22"/>發七支。重難也。如有先受二．三學處不
<lb n="0653b23"/>捨此善。<anchor xml:id="beg0653006"/>後<anchor xml:id="end0653006"/>屠羊者豈得七支。今詳。此人不
<lb n="0653b24"/>發惡戒但得處中。不遍損惡意樂故。</p>
<lb n="0653b25"/>
<p id="pT41p0653b2501">論。毘婆沙者至不律儀人。述有部宗也。</p>
<lb n="0653b26"/>
<p id="pT41p0653b2601">論。經部諸師至唯除八<anchor xml:id="beg0653007"/>戒<anchor xml:id="end0653007"/>述經部宗。
<lb n="0653b27"/>彼宗善．惡戒七支不具於境不遍。皆容名
<lb n="0653b28"/>住律儀．不律儀人。唯除八戒。彼宗八戒必
<lb n="0653b29"/>具支故。</p>
<p id="pT41p0653b2904" type="inline">論。由隨彼量至互相遮故。如
<lb n="0653c01"/>先受五戒發願唯殺或兼盜等。由隨彼量
<lb n="0653c02"/>唯違不殺生等得殺生等不律儀。不可亦
<lb n="0653c03"/>遮不妄語等。隨所<anchor xml:id="begd1e83609"/>期<anchor xml:id="endd1e83609"/>限互相遮故。由此
<lb n="0653c04"/>善．惡二戒俱得缺支。亦得名為住二戒
<lb n="0653c05"/>者。如說犯戒不捨者亦名犯戒。亦名持戒
<lb n="0653c06"/>　正理論云。若汝意謂如善律儀有不具
<lb n="0653c07"/>支。此亦應爾。謂如有受近事．近住．勤策
<lb n="0653c08"/>律儀雖不具支。而亦得彼缺支攝戒。受
<lb n="0653c09"/>不律儀亦應如是。此例非等。律儀．不律儀
<lb n="0653c10"/>用功。不用功。得有異故。謂諸善戒要藉
<lb n="0653c11"/>用功。善阿世耶方能受得。以難得故。理數
<lb n="0653c12"/>必應非受<anchor xml:id="beg0653008"/>一<anchor xml:id="end0653008"/>時總得一切。若諸惡戒不藉
<lb n="0653c13"/>用功。惡阿世耶便能受得。非難得故。理數
<lb n="0653c14"/>必應隨受一時總得一切。以於欲界不善
<lb n="0653c15"/>力強。惡阿世耶任運而起造諸重惡。不待
<lb n="0653c16"/>用功。善阿世耶易毀壞故。隨受一種便
<lb n="0653c17"/>總得餘。善則不然。故例非等。理見穢草不
<lb n="0653c18"/>用功生。要設劬勞嘉苗方起。</p>
<lb n="0653c19"/>
<p id="pT41p0653c1901">論。已說從彼至未說當說。自下有一頌。第十
<lb n="0653c20"/>一明得惡戒．處中方便。</p>
<p id="pT41p0653c2010" type="inline">論曰至便發
<lb n="0653c21"/>惡戒。釋由二因得諸不律儀　由二因
<lb n="0653c22"/>得。一者生在不律儀家。由先現行殺等加
<lb n="0653c23"/>行．者。二雖復生在餘家。由初要<anchor xml:id="begd1e83670"/>期<anchor xml:id="endd1e83670"/>受殺
<lb n="0653c24"/>等事便發惡戒。婆沙一百一十七有三說不
<lb n="0653c25"/>同。或有說者。亦由受得。謂手執殺具誓從
<lb n="0653c26"/>今日乃至命終<anchor xml:id="beg0653009"/>常<anchor xml:id="end0653009"/>作此業以自活命。爾時
<lb n="0653c27"/>便得此不律儀。復有說者。雖執殺具自立
<lb n="0653c28"/>誓言。然彼不得此不律儀。由二緣得。一由
<lb n="0653c29"/>作業。二由受事。由作業者。謂生不律儀家
<lb n="0654a01"/>最初作彼殺生等業。爾時<anchor xml:id="beg0654001"/>便<anchor xml:id="end0654001"/>得此不律儀。
<lb n="0654a02"/>由受事者。謂生餘家為活命故懷殺害
<lb n="0654a03"/>心。往屠羊等不律儀所。作是誓言。我從今
<lb n="0654a04"/>者乃至命終。常作汝等所作事業以自活
<lb n="0654a05"/>命。爾時便得此不律儀。復有說者。此亦最初
<lb n="0654a06"/>作彼事業時方乃獲得此不律儀。此論依
<lb n="0654a07"/>第二師義　雜心．正理亦同此。</p>
<p id="pT41p0654a0712" type="inline">論。得
<lb n="0654a08"/>餘無表至諸福業事。已下釋得餘處中無表
<lb n="0654a09"/>由三因也。此是初因。謂由田也。不簡心之
<lb n="0654a10"/>輕重。但初施園等即發無表。</p>
<p id="pT41p0654a1012" type="inline">論。二者
<lb n="0654a11"/>由受至常施食等。<anchor xml:id="beg0654002"/>第<anchor xml:id="end0654002"/>二因也　等者。等施
<lb n="0654a12"/>衣等及惡業等　此由受者。不簡輕．重及
<lb n="0654a13"/>未作業。要期誓受即發無表。</p>
<p id="pT41p0654a1312" type="inline">論。三由重
<lb n="0654a14"/>行至行善行惡。第三因也。此業無依及非誓
<lb n="0654a15"/>受。必須重行乃發無表。</p>
<p id="pT41p0654a1510" type="inline">論。由此三因
<lb n="0654a16"/>起餘無表。總結三因。</p>
<lb n="0654a17"/>
<p id="pT41p0654a1701">論。如是已說至未說當說。自下第十二明捨
<lb n="0654a18"/>差別　於中有五。一捨別解。二捨道．定。
<lb n="0654a19"/>三捨惡戒。四捨處中。五捨非色。</p>
<p id="pT41p0654a1913" type="inline">論。且
<lb n="0654a20"/>云何捨別解律儀。下兩行頌。第一明捨別解
<lb n="0654a21"/>脫律儀也。前一行頌明四．五緣捨戒。後一
<lb n="0654a22"/>行頌敘異說也。</p>
<p id="pT41p0654a2207" type="inline">論曰至根調伏故。釋
<lb n="0654a23"/>律儀總名也。</p>
<p id="pT41p0654a2306" type="inline">論。唯除近住至由四緣捨。
<lb n="0654a24"/>此先釋七眾有四緣。後釋近住有五緣也。</p>
<lb n="0654a25"/>
<p id="pT41p0654a2501">論。一由意樂至捨學處故　由意樂者。
<lb n="0654a26"/>簡狂亂等　對有解人。簡對<anchor xml:id="beg0654003"/>狂<anchor xml:id="end0654003"/>亂及畜生
<lb n="0654a27"/>等　發有表業者。謂自云我從今已後不
<lb n="0654a28"/>復能持等。此言與受戒時相違故捨。</p>
<lb n="0654a29"/>
<p id="pT41p0654a2901">論。二由棄捨眾同分故。此命終捨。捨所依
<lb n="0654b01"/>故。</p>
<p id="pT41p0654b0102" type="inline">論。三<anchor xml:id="beg0654004"/>由<anchor xml:id="end0654004"/>二形俱時生故。此是所依
<lb n="0654b02"/>變故。二形非是戒所依故。</p>
<p id="pT41p0654b0211" type="inline">論。四由所
<lb n="0654b03"/>因善根斷故。此是所因斷故捨。戒<anchor xml:id="beg0654005"/>之<anchor xml:id="end0654005"/>所因。
<lb n="0654b04"/>
<anchor xml:id="beg0654006"/>所謂<anchor xml:id="end0654006"/>三種善根。善根既斷戒亦隨捨。</p>
<lb n="0654b05"/>
<p id="pT41p0654b0501">論。捨近住戒至由五緣捨。釋近住戒等五緣
<lb n="0654b06"/>捨。加過期限。</p>
<p id="pT41p0654b0606" type="inline">論。何緣捨戒由此五緣。
<lb n="0654b07"/>問也。</p>
<p id="pT41p0654b0703" type="inline">論。與受相違至過期限故。答也。受
<lb n="0654b08"/>時言能持。捨時言不能持。故是相違。餘四
<lb n="0654b09"/>可解。</p>
<p id="pT41p0654b0903" type="inline">論。有餘部說至苾芻律儀。述經
<lb n="0654b10"/>部計　言。墮罪者。謂四重罪墮地獄故
<lb n="0654b11"/>名為墮也。此說犯重亦捨戒故。</p>
<p id="pT41p0654b1113" type="inline">論。有
<lb n="0654b12"/>餘部言至皆止息故。述法密部計。此同婆沙
<lb n="0654b13"/>持律者計。此加法滅戒亦捨故。</p>
<p id="pT41p0654b1313" type="inline">論。迦
<lb n="0654b14"/>濕彌羅國至謂持犯戒。述有部計　非犯一
<lb n="0654b15"/>邊<anchor xml:id="tnote0654007"/>罪一切律儀應遍捨故。釋所以也　非
<lb n="0654b16"/>犯餘罪有斷尸羅者。有兩釋。一云邊罪是非
<lb n="0654b17"/>邊罪之餘。非犯餘邊罪<anchor xml:id="beg0654008"/>令<anchor xml:id="end0654008"/>非邊罪有斷
<lb n="0654b18"/>尸羅。二云餘罪者。是不犯之餘。非犯餘罪
<lb n="0654b19"/>令不犯者有斷尸羅。</p>
<p id="pT41p0654b1909" type="inline">論。如有財者至
<lb n="0654b20"/>但名富人。喻顯可知。</p>
<p id="pT41p0654b2009" type="inline">論。若爾何緣至立
<lb n="0654b21"/>他勝名。經部難也。本以有戒名苾芻。名沙
<lb n="0654b22"/>門。名釋迦子　戒是苾芻體。沙門性。既佛
<lb n="0654b23"/>言非苾芻等。壞<anchor xml:id="beg0654009"/>滅<anchor xml:id="end0654009"/>墮落立他勝名。犯四重
<lb n="0654b24"/>禁既名他勝。<anchor xml:id="beg0654010"/>如<anchor xml:id="end0654010"/>何得有成苾芻戒。</p>
<lb n="0654b25"/>
<p id="pT41p0654b2501">論。依勝義苾芻密意作是說。有部答也　言
<lb n="0654b26"/>非苾芻等。非勝義苾芻。勝義苾芻謂諸聖
<lb n="0654b27"/>者。</p>
<p id="pT41p0654b2702" type="inline">論。此言<anchor xml:id="beg0654011"/>凶<anchor xml:id="end0654011"/>勃。經部責也。</p>
<p id="pT41p0654b2711" type="inline">論<anchor xml:id="begd1e83947"/>凶<anchor xml:id="endd1e83947"/>
<lb n="0654b28"/>勃者何。有部反問。</p>
<p id="pT41p0654b2808" type="inline">論。謂於世尊至為犯
<lb n="0654b29"/>重罪緣。經部答也。有二凶勃。一解了義經
<lb n="0654c01"/>令成不了。二與多煩惱者為犯重罪緣。</p>
<lb n="0654c02"/>
<p id="pT41p0654c0201">論。寧知此言是了義<anchor xml:id="beg0654012"/>說<anchor xml:id="end0654012"/>。有部問也。</p>
<lb n="0654c03"/>
<p id="pT41p0654c0301">論。由律自釋至是了義說。經部答也　言。
<lb n="0654c04"/>名想者。身是俗人名號苾芻故言名想苾芻
<lb n="0654c05"/>　言。自稱<anchor xml:id="beg0654013"/>者<anchor xml:id="end0654013"/>。是具戒比丘犯重之人實非
<lb n="0654c06"/>苾芻。而自稱言我是苾芻。故言自稱苾芻
<lb n="0654c07"/>　<anchor xml:id="beg0654014"/>言<anchor xml:id="end0654014"/>乞<anchor xml:id="beg0654015"/>匃<anchor xml:id="end0654015"/>。者。出家之人以乞自活。故名
<lb n="0654c08"/>乞<anchor xml:id="begd1e84015"/>匃<anchor xml:id="endd1e84015"/>苾芻　言破惑者。謂諸聖者得無漏
<lb n="0654c09"/>道真破惑故。故名破惑苾芻。破惑苾芻即
<lb n="0654c10"/>勝義苾芻　律既自釋。犯重之人實非苾芻
<lb n="0654c11"/>自稱苾芻。明知犯重無有戒體　此義中
<lb n="0654c12"/>言非苾芻者。謂非白四羯磨苾芻非約勝
<lb n="0654c13"/>義言非苾芻。若犯重人先是勝義。後由犯
<lb n="0654c14"/>重成非勝義可得說言依勝義說言非
<lb n="0654c15"/>苾芻。非犯重人先是勝義。後由犯重成非
<lb n="0654c16"/>勝義。何得釋言依勝義苾芻言非苾芻
<lb n="0654c17"/>　經言犯重非苾芻者。謂非白四羯磨受具
<lb n="0654c18"/>足戒苾芻　勝義苾芻謂得見道已上。此無
<lb n="0654c19"/>退故　非為勝義苾芻故敘五<anchor xml:id="beg0654016"/>偏<anchor xml:id="end0654016"/>七聚
<lb n="0654c20"/>　<anchor xml:id="beg0654017"/>五<anchor xml:id="end0654017"/>
<anchor xml:id="begd1e84063"/>偏<anchor xml:id="endd1e84063"/>七聚者。是白四羯磨苾芻犯重之人
<lb n="0654c21"/>　既先是白四羯磨受具足戒。今破此戒名
<lb n="0654c22"/>非苾芻　故是非白四羯磨苾芻。非先是
<lb n="0654c23"/>勝義今非勝義　如何言就勝義苾芻言
<lb n="0654c24"/>非苾芻。<anchor xml:id="beg0654018"/>故<anchor xml:id="end0654018"/>知此經是了義說。</p>
<p id="pT41p0654c2412" type="inline">論。然彼
<lb n="0654c25"/>所說至犯重亦然。破有部成立也　大師立
<lb n="0654c26"/>喻如多羅樹若被斷頭必不復能生長廣
<lb n="0654c27"/>大。諸苾芻等犯重亦然。大師此喻顯犯一
<lb n="0654c28"/>邊<anchor xml:id="beg0654019"/>餘<anchor xml:id="end0654019"/>戒不復生長廣大。汝今言非犯一
<lb n="0654c29"/>邊一切律儀應遍捨者。是徵詰大師　正
<lb n="0655a01"/>理救云。豈斷一多羅樹頭。即餘三不能生
<lb n="0655a02"/>長廣大。喻．法非等。</p>
<p id="pT41p0655a0208" type="inline">論。大師此中喻顯
<lb n="0655a03"/>何義。有部問也。</p>
<p id="pT41p0655a0307" type="inline">論。意顯於戒至一切律
<lb n="0655a04"/>儀。經部答也。意顯犯重捨一切戒。</p>
<p id="pT41p0655a0414" type="inline">論。
<lb n="0655a05"/>又犯重之人至驅<anchor xml:id="beg0655001"/>儐<anchor xml:id="end0655001"/>眾中。經部又引教證
<lb n="0655a06"/>
(毘訶羅者。義為寺也)
。</p>
<p id="pT41p0655a0609" type="inline">論。實非苾芻至其相如何。經部
<lb n="0655a07"/>問有部也。</p>
<p id="pT41p0655a0705" type="inline">論。隨相是何體必應有。有
<lb n="0655a08"/>部答也。</p>
<p id="pT41p0655a0804" type="inline">論。以世尊說至四污道沙門。有
<lb n="0655a09"/>部引文證也。婆沙六十六解云。勝道謂佛
<lb n="0655a10"/>自能覺故。一切獨覺應知亦爾。示道謂身子
<lb n="0655a11"/>等。命道謂居學位。污道者謂犯重之人
(言准陀者。
<lb n="0655a12"/>舊云純陀此云<anchor xml:id="beg0655002"/>稚<anchor xml:id="end0655002"/>小)
。</p>
<p id="pT41p0655a1209" type="inline">論。雖有此說至火輪死人。經
<lb n="0655a13"/>部通也。此<anchor xml:id="beg0655003"/>是<anchor xml:id="end0655003"/>假名苾芻。非有實也。</p>
<lb n="0655a14"/>
<p id="pT41p0655a1401">論。若犯重人至授學比丘。有部難也。若犯重
<lb n="0655a15"/>人非比丘者。如何佛說盡身學悔授學比
<lb n="0655a16"/>丘。</p>
<p id="pT41p0655a1602" type="inline">論。不說犯重人至制立如是。經部通
<lb n="0655a17"/>也。梵名波羅夷此名他勝罪。惡是善他。惡
<lb n="0655a18"/>勝於善。名為他勝。若初犯重。無有一念覆
<lb n="0655a19"/>藏之心。不成他勝罪即不捨戒。若一念已
<lb n="0655a20"/>
<anchor xml:id="beg0655004"/>上<anchor xml:id="end0655004"/>覆藏。即成他勝罪即捨戒。</p>
<p id="pT41p0655a2012" type="inline">論。若犯
<lb n="0655a21"/>他勝至出家受戒。有部難也。若犯重罪以
<lb n="0655a22"/>無戒故不名比丘。何不重為受具足戒。既
<lb n="0655a23"/>不許受故知不捨。</p>
<p id="pT41p0655a2308" type="inline">論。由彼相續至重
<lb n="0655a24"/>出家故。經部釋也。如文可解。</p>
<p id="pT41p0655a2412" type="inline">論。於此
<lb n="0655a25"/>無義至如是類比丘。經部戲有部也　正理
<lb n="0655a26"/>論云。經主釋言。雖有此說。而彼唯有餘沙
<lb n="0655a27"/>門相故名沙門。如被燒材。假鸚鵡<g ref="CB01040"/>。涸池。
<lb n="0655a28"/>敗種。火輪。死人。此但有言所引眾喻皆無
<lb n="0655a29"/>能故　以諸材木少被火燒。世間說名被
<lb n="0655b01"/>燒材木。非全成炭名被燒材。若謂隨燒全
<lb n="0655b02"/>分．一分二種皆許名被燒材。則喻及法二
<lb n="0655b03"/>俱猶豫。喻於所喻無證功能　名涸池中
<lb n="0655b04"/>容有<anchor xml:id="beg0655005"/>少<anchor xml:id="end0655005"/>水。但無池用故立涸名。設水全
<lb n="0655b05"/>無亦名涸者。同前猶豫於證無能　由此
<lb n="0655b06"/>已遮死人．敗種。謂雖猶有<anchor xml:id="begd1e84255"/>少<anchor xml:id="endd1e84255"/>種功能。而諸
<lb n="0655b07"/>世間亦說敗種。或雖不<anchor xml:id="beg0655006"/>敗。被<anchor xml:id="end0655006"/>損功能不
<lb n="0655b08"/>復生芽。亦名敗種　有同死法亦名死
<lb n="0655b09"/>人。故契經中言放逸者常死　假鸚鵡<g ref="CB01040"/>。及
<lb n="0655b10"/>旋火輪二喻。皆違契經所說　沙門有四更
<lb n="0655b11"/>無第五。若唯形相得名沙門。如世有人須
<lb n="0655b12"/>沙門相矯設方便作沙門形。應名沙門
<lb n="0655b13"/>說為第五。非彼假<g ref="CB01040"/>．及旋火輪。可得說
<lb n="0655b14"/>名<g ref="CB01040"/>．輪餘相。非實<g ref="CB01040"/>．輪為其先故。如是
<lb n="0655b15"/>應有先非沙門作沙門形立為第五。然佛
<lb n="0655b16"/>說四無第五言。為止如斯相沙門執。故
<lb n="0655b17"/>引眾喻皆無證能。</p>
<p id="pT41p0655b1708" type="inline">論。正法滅時至無
<lb n="0655b18"/>有捨義。破異說也。如文可了　有人云。以
<lb n="0655b19"/>今說戒羯磨未止息故。故知未滿千年者
<lb n="0655b20"/>　非也。</p>
<lb n="0655b21"/>
<p id="pT41p0655b2101">論。靜慮無漏二律儀等。自下一頌。第二明
<lb n="0655b22"/>捨靜慮．無漏。</p>
<p id="pT41p0655b2206" type="inline">論曰至還退失時。明定
<lb n="0655b23"/>二捨。一易地捨。二由退捨。</p>
<p id="pT41p0655b2311" type="inline">論。等言為
<lb n="0655b24"/>顯至殊勝善根。釋頌等字。煖等善根是殊勝
<lb n="0655b25"/>善根。異生亦許命終捨故。然四善根雖皆
<lb n="0655b26"/>殊勝。然唯前三有命終捨。世第一法及增上
<lb n="0655b27"/>忍無命終捨。定入聖故　正理彈云。捨眾
<lb n="0655b28"/>同分。及離染時亦捨煖等及退分<anchor xml:id="beg0655007"/>定<anchor xml:id="end0655007"/>。為攝
<lb n="0655b29"/>此故彼說等言。經主釋中應加離染　俱
<lb n="0655c01"/>舍師救云。雖離第九品<anchor xml:id="beg0655008"/>染<anchor xml:id="end0655008"/>能捨退分。離
<lb n="0655c02"/>前八品即不能捨。離染名<anchor xml:id="beg0655009"/>總<anchor xml:id="end0655009"/>恐有所濫。
<lb n="0655c03"/>故我不說。異生若成煖等善根　命終定捨
<lb n="0655c04"/>離。雖少故說　又解略而不論　今詳。後解
<lb n="0655c05"/>為勝。若總說捨色界善法。有四緣捨。一由
<lb n="0655c06"/>易地。二由退失。三由命終。四由離染　五
<lb n="0655c07"/>事論中說有二捨。謂易地及<anchor xml:id="beg0655010"/>退<anchor xml:id="end0655010"/>者。略也。</p>
<lb n="0655c08"/>
<p id="pT41p0655c0801">論。如色界中至<anchor xml:id="beg0655011"/>與<anchor xml:id="end0655011"/>色界異。類釋無色善
<lb n="0655c09"/>也。無色地中無四善根無命終捨。與色界
<lb n="0655c10"/>別　唯無律儀與色界異者。說其四蘊。與色
<lb n="0655c11"/>界同。非是欲說有四善根。</p>
<p id="pT41p0655c1111" type="inline">論。無漏善
<lb n="0655c12"/>法至勝果道故。明無漏三緣捨。如文可解
<lb n="0655c13"/>　道．定共戒與別解脫戒捨不同者。得緣
<lb n="0655c14"/>異故　別解脫戒由作法得。有作法捨
<lb n="0655c15"/>　由善心得。有斷善捨　依男．女得。二形生
<lb n="0655c16"/>捨　依同分得。有命終捨　依時分受。
<lb n="0655c17"/>有時分捨　定．道共戒依善心得。如捨
<lb n="0655c18"/>定．道。戒亦爾故。正理論云。經主於此應說
<lb n="0655c19"/>二緣。以得果言攝練根。<anchor xml:id="beg0655012"/>位<anchor xml:id="end0655012"/>必還得果。棄
<lb n="0655c20"/>捨鈍果勝果道故　又云。我於此中應少
<lb n="0655c21"/>分別。若捨見道及道類智。當知但由得果
<lb n="0655c22"/>非退。若不動法無學俱無。所餘無漏容<anchor xml:id="beg0655013"/>有<anchor xml:id="end0655013"/>
<lb n="0655c23"/>具二種　俱舍師救云。論主別說得果．練
<lb n="0655c24"/>根二種捨者。若得果捨據同類捨。如從預
<lb n="0655c25"/>流至一來果。若是鈍根捨前鈍道得果鈍
<lb n="0655c26"/>道。若是利根捨前利道得果利道若練根
<lb n="0655c27"/>捨據異類捨。如捨鈍道得利道故。雖<anchor xml:id="beg0655014"/>轉<anchor xml:id="end0655014"/>
<lb n="0655c28"/>根位必亦得果。非同類捨不名得果。論主
<lb n="0655c29"/>別說練根捨者意在於此。如五事論亦立
<lb n="0656a01"/>三種。故彼論云。問無漏律儀何緣故得。何緣
<lb n="0656a02"/>故捨。答與道俱得。無全捨者。若隨分捨則
<lb n="0656a03"/>由三緣。一由退故。二由得果故。三由<anchor xml:id="begd1e84476"/>轉<anchor xml:id="endd1e84476"/>
<lb n="0656a04"/>根故　今詳。得果即是果異而性同。練根即
<lb n="0656a05"/>是果同而性異。練根之時<anchor xml:id="beg0656001"/>雖得果。果同故
<lb n="0656a06"/>名練根。得果之時<anchor xml:id="end0656001"/>雖性同。由果異故名得
<lb n="0656a07"/>果。正理不得此意故妄彈也。若謂練根亦
<lb n="0656a08"/>得果故不別說練根。六時得無為中。因
<lb n="0656a09"/>何得果之外別說練根。二因既別。如何說
<lb n="0656a10"/>同。</p>
<lb n="0656a11"/>
<p id="pT41p0656a1101">論。如是已說捨諸律儀。已下半頌。第三明
<lb n="0656a12"/>捨惡戒。</p>
<p id="pT41p0656a1204" type="inline">論曰至捨所依故。第一捨也。
<lb n="0656a13"/>此與捨律儀同。</p>
<p id="pT41p0656a1307" type="inline">論。二由得戒至勢力
<lb n="0656a14"/>強故。明第二捨　婆沙一百一十七開為二
<lb n="0656a15"/>捨。一受別解脫律儀。二得靜慮律儀。餘二
<lb n="0656a16"/>
<anchor xml:id="beg0656002"/>同<anchor xml:id="end0656002"/>此論總有四緣也。此與捨別解脫不
<lb n="0656a17"/>同。別解脫無得惡戒捨。受不律儀先捨
<lb n="0656a18"/>戒故。入作法捨中。善法易捨。不待惡戒
<lb n="0656a19"/>生前時即捨故。惡戒難捨。至善<anchor xml:id="beg0656003"/>戒<anchor xml:id="end0656003"/>生時方
<lb n="0656a20"/>得捨故。</p>
<p id="pT41p0656a2004" type="inline">論。三由相續至所依變故。第三
<lb n="0656a21"/>捨也。與捨戒同。</p>
<p id="pT41p0656a2107" type="inline">論。住惡戒者至病終
<lb n="0656a22"/>難愈。釋惡戒無作法捨必至善戒。所以
<lb n="0656a23"/>
<anchor xml:id="beg0656004"/>善<anchor xml:id="end0656004"/>戒有斷善根捨。惡戒無斷不善根捨者。
<lb n="0656a24"/>善戒．惡戒性相違故。斷善根者非是於先定
<lb n="0656a25"/>成惡戒故。至斷因時戒便斷也。若加行．善
<lb n="0656a26"/>發戒。斷善加行．捨。若生得善發戒。<anchor xml:id="beg0656005"/>隨<anchor xml:id="end0656005"/>彼斷
<lb n="0656a27"/>上．中．下捨戒。斷欲不善根時。要有修慧
<lb n="0656a28"/>加行．道時。有定共戒。此戒與彼惡戒相違。
<lb n="0656a29"/>已捨戒故不至斷不善根。故無斷不善根
<lb n="0656b01"/>捨也。</p>
<p id="pT41p0656b0103" type="inline">論。不律儀者至為名處中者。問
<lb n="0656b02"/>也。若有惡戒因受近住捨此惡戒。明相生
<lb n="0656b03"/>時近住既捨。得惡戒不。若得惡戒名不律
<lb n="0656b04"/>儀者。若不得惡戒名處中者。</p>
<p id="pT41p0656b0412" type="inline">論。有餘
<lb n="0656b05"/>師說至赤滅青<anchor xml:id="beg0656006"/>生<anchor xml:id="end0656006"/>。此師說。得惡戒。非是正
<lb n="0656b06"/>義。</p>
<p id="pT41p0656b0602" type="inline">論。有餘師言至依表得故。第二師不
<lb n="0656b07"/>得惡戒。此是正義　正理論取前師為正。
<lb n="0656b08"/>故論云。前說應理。先受戒時惡阿世耶非
<lb n="0656b09"/>永捨故。依前表業惡戒還起　俱舍師救
<lb n="0656b10"/>云。諸論皆說得戒捨。此既得戒。<anchor xml:id="beg0656007"/>寧<anchor xml:id="end0656007"/>容不
<lb n="0656b11"/>捨。後不更作。如何更起。故知後說為正
<lb n="0656b12"/>　今詳。離前二緣後暫<anchor xml:id="beg0656008"/>作<anchor xml:id="end0656008"/>殺等亦是處中。然
<lb n="0656b13"/>正理師所釋非理。善戒處中。皆無中捨離
<lb n="0656b14"/>前得緣而重得者。如何惡戒即不如是。</p>
<lb n="0656b15"/>
<p id="pT41p0656b1501">論。處中無表捨<anchor xml:id="beg0656009"/>復<anchor xml:id="end0656009"/>云何。自下半頌。第四明
<lb n="0656b16"/>捨處中無表。</p>
<p id="pT41p0656b1606" type="inline">論曰至棄先所受。第一
<lb n="0656b17"/>捨也　正理論云。一由受心斷壞故捨。謂先
<lb n="0656b18"/>誓受。恒於某時敬禮制多。及讚歎等。今作
<lb n="0656b19"/>是念後更不為。彼阿世耶從茲便息。由彼
<lb n="0656b20"/>棄捨本意樂故　或復別作勢用增強與先
<lb n="0656b21"/>現行相違事業本意樂息無表便斷　<anchor xml:id="beg0656010"/>後<anchor xml:id="end0656010"/>說
<lb n="0656b22"/>雖有相違作業。然以<anchor xml:id="beg0656011"/>意<anchor xml:id="end0656011"/>息故捨。與前同
<lb n="0656b23"/>俱得名為受心斷壞　婆沙名意樂息。雜
<lb n="0656b24"/>心名悕望止。名異義同。</p>
<p id="pT41p0656b2410" type="inline">論。二由勢力至
<lb n="0656b25"/>盡時便止。第二緣也。正理論云。二由勢力斷
<lb n="0656b26"/>壞故捨。謂由淨信。煩惱。勢力所引無表。彼
<lb n="0656b27"/>二限勢若斷壞時無表便捨。如所放箭及陶
<lb n="0656b28"/>家輪
(已上同俱舍論)
故軌範師作如是說。由等起力
<lb n="0656b29"/>所引發故。雖捨加行．及阿世耶。無表或容
<lb n="0656c01"/>盡壽隨轉。乃至。發起極猛利纏捶擊禽獸
<lb n="0656c02"/>應知亦爾。或先立限<anchor xml:id="beg0656012"/>齊<anchor xml:id="end0656012"/>爾所時今限勢過
<lb n="0656c03"/>無表便<anchor xml:id="beg0656013"/>斷<anchor xml:id="end0656013"/>　引軌範師釋前限勢。故知同
<lb n="0656c04"/>前　無表或容盡壽隨轉等者。同文故來。意
<lb n="0656c05"/>取限勢過斷也。婆沙一百二十二云大意亦
<lb n="0656c06"/>同。有人。不得論意妄為會釋。</p>
<p id="pT41p0656c0612" type="inline">論。三
<lb n="0656c07"/>由作業至後更不作。第三緣也　正理論云。
<lb n="0656c08"/>三由作業斷壞故捨。謂雖不捨根本受心。
<lb n="0656c09"/>然更不為所受作業。唯除<anchor xml:id="begd1e84752"/>妄<anchor xml:id="endd1e84752"/>念而不作者。
<lb n="0656c10"/>以此無表期加行．生。絕加行．時無表便捨
<lb n="0656c11"/>　解云　不捨根本受心者。不言我從今去
<lb n="0656c12"/>不復作所受作業。至時不作爾時捨也。如
<lb n="0656c13"/>不捨戒而不能持。處中易捨與戒不同。
<lb n="0656c14"/>若捨受心及不作業皆捨無表。有人。<anchor xml:id="beg0656014"/>戒<anchor xml:id="end0656014"/>
<lb n="0656c15"/>中問答似不得意。</p>
<p id="pT41p0656c1508" type="inline">論。四由事物至罝
<lb n="0656c16"/>網等事。第四捨也　正理論云。本由彼事
<lb n="0656c17"/>引無表生。彼事壞時無表便斷。婆沙．雜心
<lb n="0656c18"/>其意亦同。</p>
<p id="pT41p0656c1805" type="inline">論。五由壽命至有轉易故。第
<lb n="0656c19"/>五捨也。諸論皆同。</p>
<p id="pT41p0656c1908" type="inline">論。六由善根至所引
<lb n="0656c20"/>無表。第六捨也。<anchor xml:id="beg0656015"/>諸論皆同<anchor xml:id="end0656015"/>　正理云。六由
<lb n="0656c21"/>依根斷壞故捨。謂起加行斷善．惡時。各
<lb n="0656c22"/>捨彼根所引無表。非至斷善得靜慮時方
<lb n="0656c23"/>捨處中善．惡無表。以羸劣故<anchor xml:id="beg0656016"/>起<anchor xml:id="end0656016"/>加行．時
<lb n="0656c24"/>便捨處中．善．惡無表。如何經主於此義中。
<lb n="0656c25"/>說第六緣名為斷善。若作是說。斷善加行．
<lb n="0656c26"/>亦名斷善。為第六緣。是則應言。靜慮加行
<lb n="0656c27"/>亦名靜慮。便成七緣。靜慮加行．中捨惡無
<lb n="0656c28"/>表故。應言根者通善．惡根。所說斷言是斷
<lb n="0656c29"/>加行。由<anchor xml:id="beg0656017"/>依<anchor xml:id="end0656017"/>根斷為第六緣。此釋頌文。於
<lb n="0657a01"/>理無失　准此論文。六緣皆通善．惡　有
<lb n="0657a02"/>人作俱舍釋云。理實頌中所說<anchor xml:id="beg0657001"/>根<anchor xml:id="end0657001"/>斷如正
<lb n="0657a03"/>理說。而於長行偏言斷善。影顯斷惡。或可。
<lb n="0657a04"/>論主<anchor xml:id="beg0657002"/>試<anchor xml:id="end0657002"/>後學<anchor xml:id="beg0657003"/>徒<anchor xml:id="end0657003"/>。為覺．不覺　此釋不及
<lb n="0657a05"/>不釋。於六位中捨於無表表亦同捨。有
<lb n="0657a06"/>善．不善業不發無表。捨即不同。然捨處中
<lb n="0657a07"/>不至斷善斷惡根本者。以易捨故同加行
<lb n="0657a08"/>善。又受戒時於加行．位亦合捨彼處中不
<lb n="0657a09"/>善。以與受心正相違故。爾時願不造惡
<lb n="0657a10"/>故同受心斷壞捨　別解脫等與<anchor xml:id="beg0657004"/>處<anchor xml:id="end0657004"/>中戒
<lb n="0657a11"/>捨不同者。如應可知。</p>
<lb n="0657a12"/>
<p id="pT41p0657a1201">論。欲非色善至捨復云何。自下有一頌。第五
<lb n="0657a13"/>明欲非色善。及餘一切非色染法捨得緣也。</p>
<lb n="0657a14"/>
<p id="pT41p0657a1401">論曰至二生上界。釋非色善法捨由二
<lb n="0657a15"/>緣。加行．善斷善加行．捨亦名斷善捨也。</p>
<lb n="0657a16"/>
<p id="pT41p0657a1601">正理論云。應言少分亦離染捨。如憂根等
<lb n="0657a17"/>非色善法　解云。等者。等取惡作。惡作定
<lb n="0657a18"/>與憂相應故。</p>
<p id="pT41p0657a1806" type="inline">論。三界一切至非餘方便
<lb n="0657a19"/>釋非色染法唯一緣也。唯有對治道能捨
<lb n="0657a20"/>也。</p>
<lb n="0657a21"/>
<p id="pT41p0657a2101">論。善惡律儀何有情有。自下有兩行頌。第十
<lb n="0657a22"/>三明所依處。</p>
<p id="pT41p0657a2206" type="inline">論曰至具二形者。釋不
<lb n="0657a23"/>律儀成就處．人　非北洲。辨處　非二
<lb n="0657a24"/>形等。辨人。此善．惡心不增上故無善．惡
<lb n="0657a25"/>戒。</p>
<p id="pT41p0657a2502" type="inline">論。律儀亦爾至容有律儀。釋成律
<lb n="0657a26"/>儀也。三洲男．女與惡戒同。更加天趣。謂
<lb n="0657a27"/>道．<anchor xml:id="beg0657005"/>定<anchor xml:id="end0657005"/>戒。</p>
<p id="pT41p0657a2704" type="inline">論。復以何緣至非律儀依。問
<lb n="0657a28"/>也。</p>
<p id="pT41p0657a2802" type="inline">論。由經律中至鄔婆<anchor xml:id="beg0657006"/>索<anchor xml:id="end0657006"/>迦。引經說
<lb n="0657a29"/>也。</p>
<p id="pT41p0657a2902" type="inline">論。毘奈耶中至非彼類有。引律證
<lb n="0657b01"/>也。</p>
<p id="pT41p0657b0102" type="inline">論。復由何理彼無律儀。前雖引教。
<lb n="0657b02"/>未說其理。今更重問。有何理故彼無律
<lb n="0657b03"/>儀。</p>
<p id="pT41p0657b0302" type="inline">論。由二所依至慚愧心故。此答理
<lb n="0657b04"/>也。</p>
<p id="pT41p0657b0402" type="inline">論。若爾何故無不律儀。問也。若以
<lb n="0657b05"/>煩惱增上<anchor xml:id="tnote0657007"/>戒於正思擇無<anchor xml:id="beg0657008"/>堪<anchor xml:id="end0657008"/>能故無律儀
<lb n="0657b06"/>者。何故復無不律儀耶。</p>
<p id="pT41p0657b0610" type="inline">論。彼於惡中
<lb n="0657b07"/>至相翻立故。答也。</p>
<p id="pT41p0657b0708" type="inline">論。北俱盧人至善戒
<lb n="0657b08"/>惡戒。此釋北洲無所以也。</p>
<p id="pT41p0657b0811" type="inline">論。猛利慚
<lb n="0657b09"/>愧至不律儀故。釋惡趣無律儀．不律儀也。</p>
<lb n="0657b10"/>
<p id="pT41p0657b1001">論。又扇搋等至嘉苗穢草。重釋扇搋等
<lb n="0657b11"/>也。</p>
<p id="pT41p0657b1102" type="inline">論。若爾何故至近住齋戒。違經難
<lb n="0657b12"/>也。</p>
<p id="pT41p0657b1202" type="inline">論。此得妙行至唯人天有。答也。勸
<lb n="0657b13"/>進彼故言受八支近住。理實但得處中妙
<lb n="0657b14"/>行。</p>
<p id="pT41p0657b1402" type="inline">論。然唯人具至靜慮無漏。釋人中
<lb n="0657b15"/>具三也。</p>
<p id="pT41p0657b1504" type="inline">論。若生欲天至彼必非有。釋
<lb n="0657b16"/>靜慮律儀欲．色天有。無色天無。此二天通現
<lb n="0657b17"/>行．成就。</p>
<p id="pT41p0657b1704" type="inline">論。無漏律儀至必不現起。釋
<lb n="0657b18"/>無漏律儀。欲．色天中除梵王及無想天。自餘
<lb n="0657b19"/>天皆現起。及成。無色天中唯成就。不得現
<lb n="0657b20"/>起。聖人不生色界二天。無色界無色故。</p>
<lb n="0657b21"/>
<p id="pT41p0657b2101">論。因辨諸業性相不同。已下大文第三明經
<lb n="0657b22"/>中說業不同。已下總有十二類業。此半頌
<lb n="0657b23"/>明善等三業。</p>
<p id="pT41p0657b2306" type="inline">論曰至濟眾苦故。釋善
<lb n="0657b24"/>業也。</p>
<p id="pT41p0657b2403" type="inline">論。不安<anchor xml:id="beg0657009"/>隱<anchor xml:id="end0657009"/>業至性相違故。釋不
<lb n="0657b25"/>善業。</p>
<p id="pT41p0657b2503" type="inline">論。非前二業至善不善故。釋無
<lb n="0657b26"/>記業。安故<anchor xml:id="beg0657010"/>名善。不安故<anchor xml:id="end0657010"/>名不善。非二故名
<lb n="0657b27"/>無記。不可記為安．不安故。</p>
<lb n="0657b28"/>
<p id="pT41p0657b2801">論。又<anchor xml:id="beg0657011"/>經<anchor xml:id="end0657011"/>中<anchor xml:id="beg0657012"/>說<anchor xml:id="end0657012"/>至其相云何。如文可解。自
<lb n="0657b29"/>下有一頌半。第二明福等三業。</p>
<p id="pT41p0657b2913" type="inline">論。曰
<lb n="0657c01"/>至說名不動。釋福業三業也。欲界善業果
<lb n="0657c02"/>益有情故名福。不善業果損有情故名非
<lb n="0657c03"/>福。上二界善說名不動。</p>
<p id="pT41p0657c0310" type="inline">論。豈不世尊
<lb n="0657c04"/>至名為動故。問也。</p>
<p id="pT41p0657c0408" type="inline">論。由下三定至說名
<lb n="0657c05"/>不動。答也。初禪有尋．伺等。第二禪有喜等。
<lb n="0657c06"/>第三禪有樂　出．入息等故名為動。今言
<lb n="0657c07"/>不動據感得不動異熟也。</p>
<p id="pT41p0657c0711" type="inline">論。如何有
<lb n="0657c08"/>動定招無動異熟。難也。</p>
<p id="pT41p0657c0810" type="inline">論。雖此定中至
<lb n="0657c09"/>立不動名。此釋難也。如文可解　正理論
<lb n="0657c10"/>云。應知此中由於因果相屬愚故造非福
<lb n="0657c11"/>業。以非福業純染污故。要依麁重相續無
<lb n="0657c12"/>明。由此無明現在前位。不能信解因．果相
<lb n="0657c13"/>屬。是故發起諸非福行　由真實義愚故。
<lb n="0657c14"/>造福及不動業。真實義者。謂四聖諦。若於
<lb n="0657c15"/>彼愚諸異生類於善心位亦得間起。由此
<lb n="0657c16"/>勢力令於三界不如實知其性皆苦。起福．
<lb n="0657c17"/>不動行為後有因。若已見諦者即無是事。
<lb n="0657c18"/>乘先行力漸離染時。如次。得生欲．色．無
<lb n="0657c19"/>色　解云。異生於世俗因．果相屬愚故造
<lb n="0657c20"/>非福業。於真實義愚故造福．及不動業。若
<lb n="0657c21"/>已見諦者不愚因．果相屬故不造非福業。
<lb n="0657c22"/>不愚真實義故不造福．不動業。故言若已
<lb n="0657c23"/>見諦者則無是事。然乘先異生時福．及不動
<lb n="0657c24"/>行力漸離染時。如次得生<anchor xml:id="beg0657013"/>欲<anchor xml:id="end0657013"/>色．無色
<lb n="0657c25"/>　若准此文。聖人不造感生引異熟業。聖人
<lb n="0657c26"/>亦造善．不善．不動滿業故。</p>
<lb n="0657c27"/>
<p id="pT41p0657c2701">論。又經中說至其相云何。自下有三行頌。第
<lb n="0657c28"/>三明順樂受等三業也。</p>
<p id="pT41p0657c2810" type="inline">論曰至苦樂受
<lb n="0657c29"/>故。明順三受業處通局也。如文可解。</p>
<lb n="0658a01"/>
<p id="pT41p0658a0101">論。非此諸業至此中名受。釋疑難也　此中
<lb n="0658a02"/>受言受及資糧總受聲說　正理論云。此業
<lb n="0658a03"/>非唯感受異熟。如何總得順受業名。諸業
<lb n="0658a04"/>為因所感異熟皆似於受得受名故。所以
<lb n="0658a05"/>者何。彼皆如受為身益．損．及平等<anchor xml:id="beg0658001"/>故<anchor xml:id="end0658001"/>。</p>
<lb n="0658a06"/>
<p id="pT41p0658a0601">論。有餘師說至異熟果故。敘異說也。此
<lb n="0658a07"/>師意說。三禪已下亦有順不苦不樂受業。以
<lb n="0658a08"/>中間定唯不苦不樂受故。彼定所招唯自地
<lb n="0658a09"/>故。故知唯能招順．非二受　若異此者。此
<lb n="0658a10"/>中間定應無異熟。即違不善善有漏定是
<lb n="0658a11"/>異熟因也　或應無業者。中定既有意思。
<lb n="0658a12"/>不可無業。故知。定有順．非二業。</p>
<p id="pT41p0658a1213" type="inline">論。
<lb n="0658a13"/>有餘師說至樂根異熟。又敘異說。此師中定
<lb n="0658a14"/>初禪根本地。同一地故感根本地樂受。</p>
<lb n="0658a15"/>
<p id="pT41p0658a1501">論。有說此業不感受果。此師意說。唯感色不
<lb n="0658a16"/>感心果。此二師皆說下地無順不苦不樂
<lb n="0658a17"/>受業。</p>
<p id="pT41p0658a1703" type="inline">論。二說俱與本論相違。論主總
<lb n="0658a18"/>非後二說也。</p>
<p id="pT41p0658a1806" type="inline">
<anchor xml:id="beg0658002"/>論。故本論言至善無尋
<lb n="0658a19"/>業。引文證也。本論言。頗有業<anchor xml:id="end0658002"/>
<anchor xml:id="beg0658003"/>感<anchor xml:id="end0658003"/>心受異
<lb n="0658a20"/>熟非身受耶。曰有。謂善無尋業　無尋業
<lb n="0658a21"/>者。是中間定已上感心受故。非不感受。唯
<lb n="0658a22"/>感心受故非根本地樂受　問此中三受作
<lb n="0658a23"/>論。根本地喜．樂受總名樂受。雖不感依身
<lb n="0658a24"/>樂受感意樂受。豈違本論答。此中意說不
<lb n="0658a25"/>感身受。明知。中間定業不感初定根本地
<lb n="0658a26"/>果。上不感下故。若能感喜根。何為不感
<lb n="0658a27"/>依身樂受。由此兩師俱違本論。</p>
<p id="pT41p0658a2713" type="inline">論。又
<lb n="0658a28"/>本論說至俱時熟故。此文證欲界中有順三
<lb n="0658a29"/>受業。唯欲界中有此三業同時受故。婆沙一
<lb n="0658b01"/>百一十<anchor xml:id="beg0658004"/>八<anchor xml:id="end0658004"/>云。頗有順樂<anchor xml:id="beg0658005"/>受<anchor xml:id="end0658005"/>等三業非前非
<lb n="0658b02"/>後受異熟果<anchor xml:id="beg0658006"/>耶<anchor xml:id="end0658006"/>。答有　此中。非前者。遮
<lb n="0658b03"/>過去。非後者。遮未來。受異熟果者。謂三<anchor xml:id="tnote0658007"/>果業<lb n="0658b04"/>同於一剎那頃受異熟果。依此立問。是以
<lb n="0658b05"/>答。有　謂順樂受業色者。此業能感人．天九
<lb n="0658b06"/>處。除聲。惡趣四處謂色．香．味．觸。順苦受業
<lb n="0658b07"/>心．心所法者。此業能感苦受．及彼相應異
<lb n="0658b08"/>熟。順不苦不樂受業心不相應行者。此業能
<lb n="0658b09"/>感人．天四類異熟。謂命根．眾同分．得．生住
<lb n="0658b10"/>老無常。惡趣二類異<anchor xml:id="beg0658008"/>熟<anchor xml:id="end0658008"/>。謂得．生住老無常。
<lb n="0658b11"/>又順樂受業心不相應行者。此業能感人．天
<lb n="0658b12"/>四類異熟。謂命根．眾同分．得．生住老無常。
<lb n="0658b13"/>惡趣二類異熟。謂得．生住老無常。順苦受業
<lb n="0658b14"/>色者。此業能感惡趣九處。除聲。人天四處。
<lb n="0658b15"/>謂色．香．味．觸。順不苦不樂受業心．心所法
<lb n="0658b16"/>者。此業能感不苦不樂受及<anchor xml:id="beg0658009"/>彼<anchor xml:id="end0658009"/>相應異熟。
<lb n="0658b17"/>又<anchor xml:id="beg0658010"/>順<anchor xml:id="end0658010"/>樂受業心．心所者。此業能感樂受．及
<lb n="0658b18"/>彼相<anchor xml:id="beg0658011"/>應<anchor xml:id="end0658011"/>異熟。順苦受業心不相應行者。此業
<lb n="0658b19"/>能感惡趣四類異熟。謂命根．眾同分．得．生
<lb n="0658b20"/>住老無常。人天二類異熟。謂得．生住老無常。
<lb n="0658b21"/>順不苦不樂受業色者。此業能感人．天九處。
<lb n="0658b22"/>除聲。惡趣四處謂色．香．味．觸　正理破云。
<lb n="0658b23"/>此亦非證。以本論中說三界業如三受故。
<lb n="0658b24"/>然非三界所繫諸業可俱時受。此亦應然。
<lb n="0658b25"/>而本論言有三界業俱時熟者。為欲試驗
<lb n="0658b26"/>於<anchor xml:id="beg0658012"/>對<anchor xml:id="end0658012"/>法宗解．不解故。或於增上果說受
<lb n="0658b27"/>異熟聲。色．無色思資下異熟令其久住故
<lb n="0658b28"/>作是言。順三受業文亦容作此釋。故彼所
<lb n="0658b29"/>引非定證因　婆沙一百一十八云。頗有三
<lb n="0658c01"/>界業非前非後受異熟果耶。答有乃至廣
<lb n="0658c02"/>說。此中道理應答言無。以異熟果界地斷
<lb n="0658c03"/>故。而言有者有何理耶。有說。此中以問非
<lb n="0658c04"/>理是故隨彼作非理答。何故須作非理問
<lb n="0658c05"/>耶。欲試驗他故　廣引事云云　復有說者。
<lb n="0658c06"/>依增上果為此問答。亦不違理。以三界
<lb n="0658c07"/>業容有一時受此果故　廣引事云云。又
<lb n="0658c08"/>云　由此道理今於此中依增上果作此
<lb n="0658c09"/>問．答。亦不違理。以增上果一切界地無隔
<lb n="0658c10"/>斷故　
(已上)
若作俱舍師救云。准婆沙第二十
<lb n="0658c11"/>解傍生．鬼趣異熟因中云。心．心所法者樂．
<lb n="0658c12"/>喜．捨受。及相應法。<anchor xml:id="beg0658013"/>准<anchor xml:id="end0658013"/>此論文。故知。許欲
<lb n="0658c13"/>界有順捨受業。三業同時受者。亦得是異熟
<lb n="0658c14"/>果。非唯作增上果。及非定是為試驗他故
<lb n="0658c15"/>作非理問答。</p>
<p id="pT41p0658c1506" type="inline">論。此業為善不善耶。問
<lb n="0658c16"/>也。</p>
<p id="pT41p0658c1602" type="inline">論。是善而劣。答也　問上地捨受勝
<lb n="0658c17"/>善能感。何故三定已下捨受劣善所感耶
<lb n="0658c18"/>　答勝．劣有二。一異地辨勝．劣。二當地異受
<lb n="0658c19"/>辨勝．劣。若同地有三受。樂勝。捨受劣。下樂
<lb n="0658c20"/>上地捨。捨勝。樂是劣。如欲界分三受。樂勝。
<lb n="0658c21"/>捨是劣。欲樂對初捨。捨勝。欲樂劣。婆沙一
<lb n="0658c22"/>百一十五云。問何故捨根唯善業感非不善
<lb n="0658c23"/>耶。答捨根行相<anchor xml:id="beg0658014"/>漸<anchor xml:id="end0658014"/>細寂靜。智者所樂故善業
<lb n="0658c24"/>感。諸不善業性是麁動故。不能感捨受異
<lb n="0658c25"/>熟。</p>
<p id="pT41p0658c2502" type="inline">論。若爾便與至名為善業。難也。</p>
<lb n="0658c26"/>
<p id="pT41p0658c2601">論。應知彼據多分為言。釋也。理實善至
<lb n="0658c27"/>三。有順二受業。多分順樂受故。言善至三
<lb n="0658c28"/>名順樂受業也。</p>
<p id="pT41p0658c2807" type="inline">論。此業與受至順樂受
<lb n="0658c29"/>等。難也。意業通與三受相應。而體是思非
<lb n="0659a01"/>是受性。身．語二業以色為體。既與受殊。如
<lb n="0659a02"/>何說名順受之業。</p>
<p id="pT41p0659a0208" type="inline">論。業與樂受至利益
<lb n="0659a03"/>樂受。此第一通難也。業之與受體性雖殊。
<lb n="0659a04"/>而能為因引樂受生故名為順受。資助令
<lb n="0659a05"/>生名為利益。</p>
<p id="pT41p0659a0506" type="inline">論。或復此業是樂所受。
<lb n="0659a06"/>第二釋也。業與果力。受是其果。領業功能
<lb n="0659a07"/>名樂所受。</p>
<p id="pT41p0659a0705" type="inline">論。彼樂如何能受於業。徵
<lb n="0659a08"/>也。業是思等。受領隨觸。如何說樂能受於
<lb n="0659a09"/>業。</p>
<p id="pT41p0659a0902" type="inline">論。樂是此業異熟果故。第一釋也。
<lb n="0659a10"/>即是果受於因名之為受。</p>
<p id="pT41p0659a1011" type="inline">論。或復彼
<lb n="0659a11"/>樂至樂異熟故。第<anchor xml:id="tnote0659001"/>二三釋也。前釋因與果故
<lb n="0659a12"/>果受於因。後釋果為因取名為所<anchor xml:id="beg0659002"/>受<anchor xml:id="end0659002"/>。</p>
<lb n="0659a13"/>
<p id="pT41p0659a1301">論。如順浴散至應知亦爾。喻顯可知。</p>
<lb n="0659a14"/>
<p id="pT41p0659a1401">論。總說順受至順樂受等。已下釋第三行頌。
<lb n="0659a15"/>如文可解。</p>
<lb n="0659a16"/>
<p id="pT41p0659a1601">論。如是三業至其相云何。自下第四明四業
<lb n="0659a17"/>也　於中有六。一明四種果業。二明四業
<lb n="0659a18"/>差別。三明中有造業。四明定<anchor xml:id="beg0659003"/>受<anchor xml:id="end0659003"/>
<anchor xml:id="tnote0659004"/>果業相。五
<lb n="0659a19"/>明現法果業。六明業即受果　此一行頌
<lb n="0659a20"/>明四果業。上兩句分業為四。下兩句敘異
<lb n="0659a21"/>說。也。</p>
<p id="pT41p0659a2103" type="inline">論曰至立不定名。總分三業為
<lb n="0659a22"/>二<anchor xml:id="beg0659005"/>謂定．不<anchor xml:id="end0659005"/>定。</p>
<p id="pT41p0659a2206" type="inline">論。定復有三至總成四
<lb n="0659a23"/>種。開二為四。此中所明不定者。非三時定
<lb n="0659a24"/>受總名不定。</p>
<p id="pT41p0659a2406" type="inline">論。或有欲令至合成五
<lb n="0659a25"/>種。述異說也。此師分不定業為二。謂於
<lb n="0659a26"/>異熟有定．不定。合為五業。於異熟定．不
<lb n="0659a27"/>定者。一此業雖定三時。受不定故名不定
<lb n="0659a28"/>業。然隨於一時定受異熟。二此業非唯三
<lb n="0659a29"/>時不定。受異熟果亦不定也。</p>
<p id="pT41p0659a2912" type="inline">論。順現
<lb n="0659b01"/>法受至後次第熟。釋三時定業也。後次第受
<lb n="0659b02"/>業雖有多生。總合為一。</p>
<p id="pT41p0659b0210" type="inline">論。有餘師說
<lb n="0659b03"/>至異熟果少。述經部異說。此師意說。業力強
<lb n="0659b04"/>故於現生受。現業既強如何唯感現生<anchor xml:id="beg0659006"/>促<anchor xml:id="end0659006"/>
<lb n="0659b05"/>果。</p>
<p id="pT41p0659b0502" type="inline">論。毘婆沙師至麥方結實。有部不
<lb n="0659b06"/>許此師義也。</p>
<p id="pT41p0659b0606" type="inline">論。譬喻者說至亦有二
<lb n="0659b07"/>種。此師說。現等四業各分為二。故成四句。
<lb n="0659b08"/>合為八業。五業家唯分不定為二種。一異
<lb n="0659b09"/>熟決定。二異熟不決定。業相難知。今應廣
<lb n="0659b10"/>引毘婆沙文。婆沙云。問諸順現法受業定於
<lb n="0659b11"/>現法受耶。順生．順後為問亦爾。譬喻者說。
<lb n="0659b12"/>此<anchor xml:id="beg0659007"/>不<anchor xml:id="end0659007"/>決定。以一切業此可轉故。乃至無間
<lb n="0659b13"/>業亦可令轉。問若爾何故說名順現法受業
<lb n="0659b14"/>等耶。彼作是說。諸順現法受業不定於現
<lb n="0659b15"/>法中受異熟果。若受者定於現法非餘。故
<lb n="0659b16"/>名順現法受業。順生．順後所說亦爾　准此
<lb n="0659b17"/>師。受時不定名不定業　阿毘達摩諸論師
<lb n="0659b18"/>言。諸順現法受業。決定<anchor xml:id="beg0659008"/>順於<anchor xml:id="end0659008"/>現法中受故。
<lb n="0659b19"/>名順現法受業。順生．順後所說亦爾。是故若
<lb n="0659b20"/>問。何故名順現法受業乃至順後次受業。應
<lb n="0659b21"/>以此答。復有餘師說五種業。謂現．生．後唯
<lb n="0659b22"/>各一種。順不定受業中復有二種。一異熟決
<lb n="0659b23"/>定。二異熟不<anchor xml:id="beg0659009"/>決<anchor xml:id="end0659009"/>定。四種業中異熟決定業此
<lb n="0659b24"/>不可轉。順不定受業中。異熟不決定業。此
<lb n="0659b25"/>業可轉　復有餘師說八種業。謂順現法受
<lb n="0659b26"/>業有二種。一異熟決定。二異熟不決定。順次
<lb n="0659b27"/>生受業．順後次受．順不定受業。亦各有二。
<lb n="0659b28"/>一異熟決定。二異熟不決定。是謂八業。於
<lb n="0659b29"/>中諸異熟定業此不可轉。諸異熟不定業皆
<lb n="0659c01"/>可轉。為轉此故受持禁戒等。是故此中應
<lb n="0659c02"/>作四句。</p>
<lb n="0659c03"/>
<p id="pT41p0659c0301">論。於此所說業差別中。已下兩頌第二明四
<lb n="0659c04"/>業差別。</p>
<p id="pT41p0659c0404" type="inline">論曰至四業相故。論主評取四
<lb n="0659c05"/>業為正。此中唯顯時定．不定。釋經所說四
<lb n="0659c06"/>業相故。故知時定即是順現等三。不定即是
<lb n="0659c07"/>第四不定業也　正理云。此中唯顯順樂等
<lb n="0659c08"/>業於現等時有定．不定。釋經所說順現受
<lb n="0659c09"/>等四業相殊。故定業中分為三種。并不定
<lb n="0659c10"/>業合而為四。是說為善。理必無有異熟不
<lb n="0659c11"/>定時分定業。時定唯是異熟定中位差別故。
<lb n="0659c12"/>非離異熟別有時體。如何時定非異熟耶。
<lb n="0659c13"/>此中但依異熟定業得果位差別立順現
<lb n="0659c14"/>等故。若謂有業於時定者。謂熟必在此
<lb n="0659c15"/>時非餘。若越此時畢竟不受。故於時定
<lb n="0659c16"/>非於異熟。此於異熟亦應決定。義相似故。
<lb n="0659c17"/>相似者何。謂如於時有或非理。而名時分
<lb n="0659c18"/>定如是於熟有或非理。應名異熟定　或
<lb n="0659c19"/>復應許二俱不定。是故若業於時分定。彼
<lb n="0659c20"/>於異熟亦應決定。若於異熟名不定者。
<lb n="0659c21"/>彼於時分亦應不定。由此理故定無八業。
<lb n="0659c22"/>以於諸業中有不定義者。應總立一順不
<lb n="0659c23"/>定受。所以者何。義相似故。謂如熟定。時不
<lb n="0659c24"/>定業。時不定故既共許為順不定受。如是時
<lb n="0659c25"/>
<anchor xml:id="beg0659010"/>定<anchor xml:id="end0659010"/>
<anchor xml:id="beg0659011"/>熟不定業<anchor xml:id="end0659011"/>。熟不定故何不許為順不定
<lb n="0659c26"/>受。故譬喻者於此義中安立八業極為雜
<lb n="0659c27"/>亂　准上論文。五業亦非正義　又云
<lb n="0659c28"/>　譬喻者說。順現受業等。於餘生中亦得受
<lb n="0659c29"/>異熟。然隨初熟位立順現等名。非但如名
<lb n="0660a01"/>招爾所果。謂彼意說。諸所造業若從此生
<lb n="0660a02"/>即能為因與異熟果者名順現法受。若從
<lb n="0660a03"/>次生方能為因與異<anchor xml:id="beg0660001"/>熟<anchor xml:id="end0660001"/>者名順次生受。若
<lb n="0660a04"/>越次生從第三生方與異熟者名順後次
<lb n="0660a05"/>受。何緣彼作如是說耶。勿強力業異熟少
<lb n="0660a06"/>故。彼執非善。所以者何。彼業先時已生異
<lb n="0660a07"/>熟。中間間斷異熟復生。理必不然。如種芽
<lb n="0660a08"/>故。若謂無間而生後身。應無死生<anchor xml:id="beg0660002"/>業<anchor xml:id="end0660002"/>無
<lb n="0660a09"/>異故。或身無異應數死生。又一業招二．三
<lb n="0660a10"/>生等。是諸果相為異。為同。相若異者。應如
<lb n="0660a11"/>別業所感相續非一業果。或一業果。其相應
<lb n="0660a12"/>同。應說何緣前．後相別。若謂滿業助力使
<lb n="0660a13"/>然。應唯一生前後有別。現見。引業所引一
<lb n="0660a14"/>生。雖有眾多滿業果異。而引業一。但名一
<lb n="0660a15"/>生。此亦應然。無別因故。相若同者。應是一
<lb n="0660a16"/>生非一生中前．後相等。而可見有前．後生
<lb n="0660a17"/>殊。此亦應然。一業果故
(云云多破略而不錄)
　又云
<lb n="0660a18"/>　勿強力業異熟果少。此亦非證。所以者何。
<lb n="0660a19"/>非要果多業名強力。順現受業名強力者。
<lb n="0660a20"/>能速得果故立此名。又若執業要感多果
<lb n="0660a21"/>方得名強。則感輪王異熟果業。望感佛
<lb n="0660a22"/>業。應說名強。感多果故。若感佛業妙故名
<lb n="0660a23"/>強。是則名強業有多種。以業強理有多品
<lb n="0660a24"/>故。謂或有業果近名強。或由果多。或由果
<lb n="0660a25"/>妙。然順現受果近故名強。寧以強名證感
<lb n="0660a26"/>多果　又云　又譬喻者說。一切業乃至無
<lb n="0660a27"/>間皆悉可轉。若無間業不可轉者。應無有
<lb n="0660a28"/>能越第一有　乃至　此亦但是虛妄僻執。
<lb n="0660a29"/>以無間業異熟分位二俱決定有頂不然。故
<lb n="0660b01"/>所引例無能證力。若有頂業皆不可轉。起
<lb n="0660b02"/>彼定者應定招生。是則無容起彼定已
<lb n="0660b03"/>證無學果。及般涅槃。若一切業皆可轉者。
<lb n="0660b04"/>世尊不應說有定業。</p>
<p id="pT41p0660b0409" type="inline">論。頗有四業至
<lb n="0660b05"/>俱時究竟。此明四業容俱造也。</p>
<p id="pT41p0660b0513" type="inline">論。幾
<lb n="0660b06"/>業能引至先業引故。明現不能引眾同分。
<lb n="0660b07"/>婆沙一百一十四云。問幾業能引眾同分。幾
<lb n="0660b08"/>能滿耶。或有說者。二能引眾同分亦能滿。
<lb n="0660b09"/>謂順次生受業。順後次受業。二能滿眾同分
<lb n="0660b10"/>不能引。謂順現法受業。順不定受業。復有
<lb n="0660b11"/>說者三能引眾同分。亦能滿。謂除順現法
<lb n="0660b12"/>受。一能滿眾同分不能引。謂順現法受。復
<lb n="0660b13"/>有欲令順<anchor xml:id="beg0660003"/>法現<anchor xml:id="end0660003"/>受業亦能引眾同分。若作
<lb n="0660b14"/>是說。此四種業皆能引眾同分滿眾同分。此
<lb n="0660b15"/>論同婆沙第二說　有人。以此論文證唯
<lb n="0660b16"/>同分是引果者非。此中問業幾能引眾同
<lb n="0660b17"/>分。不言幾業招引果。非為定證。正理等
<lb n="0660b18"/>云。幾是引果。謂命根．眾同分。此文為定。如
<lb n="0660b19"/>異熟因中引文。</p>
<p id="pT41p0660b1907" type="inline">論。何界何趣至皆容造
<lb n="0660b20"/>四。釋造處也。</p>
<p id="pT41p0660b2006" type="inline">論。總開如是至餘皆得
<lb n="0660b21"/>造。釋差別也。</p>
<p id="pT41p0660b2106" type="inline">論。不退<anchor xml:id="beg0660004"/>姓<anchor xml:id="end0660004"/>名堅至可造
<lb n="0660b22"/>餘二。釋凡．聖不退造業異也。</p>
<p id="pT41p0660b2212" type="inline">
<anchor xml:id="beg0660005"/>論<anchor xml:id="end0660005"/>。<anchor xml:id="beg0660006"/>異
<lb n="0660b23"/>生不退<anchor xml:id="end0660006"/>至一切處無遮。重釋異生不造生聖
<lb n="0660b24"/>不造生．後所以也。</p>
<p id="pT41p0660b2408" type="inline">論。然諸聖者至如
<lb n="0660b25"/>後當辨。釋得果位利鈍同不造生．後也。聖
<lb n="0660b26"/>人已離欲染得阿那含果。離有頂染得
<lb n="0660b27"/>阿羅漢果退不經生。縱是退性不造生．
<lb n="0660b28"/>後。</p>
<lb n="0660b29"/>
<p id="pT41p0660b2901">論。住中有位至亦造云何。自下一頌第三明
<lb n="0660c01"/>中有造業。論曰至定．不定業。釋中有中造二
<lb n="0660c02"/>十二業。如文可解。</p>
<p id="pT41p0660c0208" type="inline">論。應知如是至業
<lb n="0660c03"/>所引故。釋中有所造十一位受名現業也
<lb n="0660c04"/>　問中有定業唯是順現法受。中有不定業於
<lb n="0660c05"/>何時受　答亦容餘身受也。正理論云。類
<lb n="0660c06"/>同分者。謂人等類非趣非生。以約趣．生中
<lb n="0660c07"/>有．生有同分異<anchor xml:id="beg0660007"/>故<anchor xml:id="end0660007"/>　若十一種不定業。或
<lb n="0660c08"/>此身十一位受。或餘身十一位受<anchor xml:id="tnote0660008"/>
(已上論文)
＆lac；　問何
<lb n="0660c09"/>故中有唯造順現受業不造<anchor xml:id="beg0660009"/>餘<anchor xml:id="end0660009"/>也　答一
<lb n="0660c10"/>解。亦能造餘。此中但欲明十一種業是順
<lb n="0660c11"/>現受故。不說餘也　二解。中有之中唯求
<lb n="0660c12"/>此生有身不求餘<anchor xml:id="beg0660010"/>身<anchor xml:id="end0660010"/>故。唯造順現法<anchor xml:id="beg0660011"/>業<anchor xml:id="end0660011"/>
<lb n="0660c13"/>不造生．後。色界中有既有善心。故知亦造
<lb n="0660c14"/>順現<anchor xml:id="beg0660012"/>受<anchor xml:id="end0660012"/>業。然無諸位略而不論　問此論
<lb n="0660c15"/>云。中生一同分者是何同分。若是四生同分。
<lb n="0660c16"/>中有是化。生有是胎等。若五趣同分。中有非
<lb n="0660c17"/>趣。若類同分。中．生類別。今言一者為是何
<lb n="0660c18"/>耶　答一業引故同分是一。非謂生．趣．類
<lb n="0660c19"/>同分一。</p>
<lb n="0660c20"/>
<p id="pT41p0660c2001">論。諸定受業其相云何。自下一頌。第四明定
<lb n="0660c21"/>受業相。</p>
<p id="pT41p0660c2104" type="inline">論曰至功德田起。此釋善．惡
<lb n="0660c22"/>定受業也。謂造業有三種一重心。謂雖不
<lb n="0660c23"/>恒作及於劣境。皆得定受。二恒作。雖是劣
<lb n="0660c24"/>心及非勝境。亦得定受。三於增上功德田
<lb n="0660c25"/>起。雖是劣心及非恒作。亦得定受。論。功德
<lb n="0660c26"/>田者至所起諸業。釋功德田　勝果謂羅漢
<lb n="0660c27"/>等　勝定謂慈定等　僧謂通凡．聖。</p>
<lb n="0660c28"/>
<p id="pT41p0660c2801">論。或於父母至餘非定受。釋唯不善定業相
<lb n="0660c29"/>也。除上定業餘非定受。</p>
<lb n="0661a01"/>
<p id="pT41p0661a0101">論。現法<anchor xml:id="tnote0661001"/>受業其相云何。自下一頌。第五明
<lb n="0661a02"/>現法果業相。</p>
<p id="pT41p0661a0206" type="inline">論。曰至其類非一。釋由
<lb n="0661a03"/>田也。</p>
<p id="pT41p0661a0303" type="inline">論。由意勝者至事亦非一。釋由
<lb n="0661a04"/>意殊勝也。</p>
<p id="pT41p0661a0405" type="inline">論。或生此地至招現法果。
<lb n="0661a05"/>釋不定招現果也。有位不定定受之業定
<lb n="0661a06"/>轉此業於現法受更不重生於此地<anchor xml:id="beg0661002"/>受<anchor xml:id="end0661002"/>。</p>
<lb n="0661a07"/>
<p id="pT41p0661a0701">論。若有餘位至受異<anchor xml:id="begd1e86180"/>熟<anchor xml:id="endd1e86180"/>果。釋位定之業
<lb n="0661a08"/>不可轉故障離染也　若於現受之餘。即
<lb n="0661a09"/>是生．後定業。由業力故必定無有永離染
<lb n="0661a10"/>義。暫離染義。於理無違。後退容還生於此
<lb n="0661a11"/>地。然非<anchor xml:id="beg0661003"/>果<anchor xml:id="end0661003"/>位不能生故。</p>
<p id="pT41p0661a1110" type="inline">論。若於異
<lb n="0661a12"/>熟至不受異熟。釋位<anchor xml:id="beg0661004"/>熟<anchor xml:id="end0661004"/>俱不定者。由離染
<lb n="0661a13"/>故總不受也。</p>
<lb n="0661a14"/>
<p id="pT41p0661a1401">論。何田起業定即受耶。自下一頌。第六明即
<lb n="0661a15"/>受果業。</p>
<p id="pT41p0661a1504" type="inline">論曰至定即受果。總釋由田
<lb n="0661a16"/>即受果也　於如是類功德田者。即是頌中
<lb n="0661a17"/>六種功德田也。</p>
<p id="pT41p0661a1707" type="inline">論。功德田者謂佛上首
<lb n="0661a18"/>僧。釋第一也。此僧眾中佛為上首　正理
<lb n="0661a19"/>論云。佛若非僧攝。契經何故作如是言。汝
<lb n="0661a20"/>等若能以少施物。如<anchor xml:id="beg0661005"/>次<anchor xml:id="end0661005"/>供養佛上首僧。於
<lb n="0661a21"/>僧田獲得周遍清淨<anchor xml:id="beg0661006"/>福<anchor xml:id="end0661006"/>正理又云。僧有多
<lb n="0661a22"/>種。謂有情人。聲聞。福田。及聖僧等。佛於此
<lb n="0661a23"/>內非聲聞僧。可是餘僧。自然覺故
(自然覺故。非聲聞也)
。</p>
<lb n="0661a24"/>
<p id="pT41p0661a2401">論。約補特伽羅至還復出者。釋第一人
<lb n="0661a25"/>也
(以寂靜故。福速也)
。</p>
<p id="pT41p0661a2509" type="inline">論。二從無諍出至相續而
<lb n="0661a26"/>轉。釋第二人也
(以無量增上利益意樂隨逐故。福速也)
。</p>
<p id="pT41p0661a2622" type="inline">論。三
<lb n="0661a27"/>從慈定出至相續而轉。釋第三人也
(以無量安樂意樂隨
<lb n="0661a28"/>逐故。福速)
。</p>
<p id="pT41p0661a2805" type="inline">論。四從見道出至淨身續起釋第
<lb n="0661a29"/>四人也
(以斷<anchor xml:id="beg0661007"/>見<anchor xml:id="end0661007"/>惑故。得能速果也)
。</p>
<p id="pT41p0661a2914" type="inline">論。五從修道至淨
<lb n="0661b01"/>身續起。釋第五人也
(以斷修惑故。得福速也)
。</p>
<p id="pT41p0661b0118" type="inline">論。故
<lb n="0661b02"/>說此五至能招即果。總結上也。若於上六田
<lb n="0661b03"/>有損得非<anchor xml:id="beg0661008"/>愛<anchor xml:id="end0661008"/>即果。有益得<anchor xml:id="begd1e86327"/>愛<anchor xml:id="endd1e86327"/>即果　正
<lb n="0661b04"/>理論云。從如是五初出位中。乘前所修勝
<lb n="0661b05"/>功德<anchor xml:id="beg0661009"/>勢<anchor xml:id="end0661009"/>。心猶反顧專念不捨。諸根寂靜特
<lb n="0661b06"/>異於常。世．出世間定．不定福。無能勝伏映
<lb n="0661b07"/>奪彼者。<anchor xml:id="beg0661010"/>故<anchor xml:id="end0661010"/>說此五名功德田。</p>
<p id="pT41p0661b0712" type="inline">論。若
<lb n="0661b08"/>從餘定至非勝福田。釋非即果因也。</p>
<lb n="0661b09"/>
<p id="pT41p0661b0901">論。異熟果中至亦有云何。自下一頌。大文第
<lb n="0661b10"/>五明身．心受業。</p>
<p id="pT41p0661b1007" type="inline">論曰至尋伺俱故。釋
<lb n="0661b11"/>唯感心受。無尋伺地無身受也。以五識定
<lb n="0661b12"/>與尋．伺相應故。已上諸地無尋．伺故。無
<lb n="0661b13"/>五識也。</p>
<p id="pT41p0661b1304" type="inline">論。諸不善業至如前已辯。釋
<lb n="0661b14"/>唯感身受業。不善唯招五識相應苦受果
<lb n="0661b15"/>故。</p>
<lb n="0661b16"/>
<p id="pT41p0661b1601">論。有情心狂何識因處。自下一頌。第六明心
<lb n="0661b17"/>狂識因處也。</p>
<p id="pT41p0661b1706" type="inline">論曰至無分別故。此釋心
<lb n="0661b18"/>狂唯意識也。分別錯亂名曰心狂。五識無分
<lb n="0661b19"/>別故無心狂。</p>
<p id="pT41p0661b1906" type="inline">論。由五因故至能令心
<lb n="0661b20"/>狂。第一因也。由六種業果令心狂也　此
<lb n="0661b21"/>由因時令他失念。得異熟果心亦失念。名
<lb n="0661b22"/>曰心狂。如文可解。</p>
<p id="pT41p0661b2208" type="inline">論。二由驚怖至遂
<lb n="0661b23"/>致心狂。第二因也。</p>
<p id="pT41p0661b2308" type="inline">論。三由傷害至遂致
<lb n="0661b24"/>心狂。第三因也。</p>
<p id="pT41p0661b2407" type="inline">論。四由乖違至故致心
<lb n="0661b25"/>狂。第四因也。</p>
<p id="pT41p0661b2506" type="inline">論。五由愁憂至如婆私等。
<lb n="0661b26"/>第五因也　婆沙一百二十六。如契經說。
<lb n="0661b27"/>
<anchor xml:id="beg0661011"/>婆<anchor xml:id="end0661011"/>私瑟搋。婆羅門女。喪六子故心發狂亂。
<lb n="0661b28"/>露形馳走。見世尊已還得本心。</p>
<p id="pT41p0661b2813" type="inline">論。若
<lb n="0661b29"/>在意識至非異熟耶。問也。前言心受非不善
<lb n="0661c01"/>果。今說心狂業異熟起。豈不相違。</p>
<p id="pT41p0661c0114" type="inline">論。
<lb n="0661c02"/>不說心狂至故說為狂。答也。由前六種惡因。
<lb n="0661c03"/>感不平等<anchor xml:id="beg0661012"/>大<anchor xml:id="end0661012"/>令心狂亂。非心狂亂故即異
<lb n="0661c04"/>熟果。故不相違。</p>
<p id="pT41p0661c0407" type="inline">論。如是心狂至不染
<lb n="0661c05"/>污心。釋心狂心亂。寬狹不同為四句也。亂
<lb n="0661c06"/>心謂染心。通狂．不狂。狂心謂失念。通染．不
<lb n="0661c07"/>染。由此不同成其四句。如文可解。</p>
<lb n="0661c08"/>
<p id="pT41p0661c0801">論。除北俱盧洲至世傳有文。釋狂處也。</p>
<lb n="0661c09"/>
<p id="pT41p0661c0901">論。欲界聖中至證法性故。明欲界聖人唯
<lb n="0661c10"/>除諸佛有心狂也。五因之中唯有四大乖
<lb n="0661c11"/>適無餘四因。如文可解。</p>
<lb n="0661c12"/>
<p id="pT41p0661c1201">論。又經中說<anchor xml:id="beg0661013"/>至<anchor xml:id="end0661013"/>其相云何。自下半頌第七
<lb n="0661c13"/>明曲．穢．濁業。論曰至瞋貪所生。總釋三業
<lb n="0661c14"/>各有曲等三業。</p>
<p id="pT41p0661c1407" type="inline">論。謂依諂生至諂曲類
<lb n="0661c15"/>故。別釋曲也　正理云。實曲是見。故契經
<lb n="0661c16"/>言。實曲者何。謂<anchor xml:id="beg0661014"/>諸<anchor xml:id="end0661014"/>惡見諂是彼類故得曲
<lb n="0661c17"/>名。從此所生身．語．意業。曲為因故果受因
<lb n="0661c18"/>名。是故世尊說彼為曲。</p>
<p id="pT41p0661c1810" type="inline">論。若依瞋生
<lb n="0661c19"/>至嗔穢類故。別釋穢也　又正理云。嗔名穢
<lb n="0661c20"/>者。謂嗔現前。如熱鐵丸隨所投處便能燒
<lb n="0661c21"/>害自．他身．心。諸煩惱中為過最重。故薄伽
<lb n="0661c22"/>梵重立穢名。是諸穢中之極穢故。從瞋所
<lb n="0661c23"/>生身．語．意業穢為<anchor xml:id="beg0661015"/>因<anchor xml:id="end0661015"/>故。果受因名。是故
<lb n="0661c24"/>世尊說彼為穢。</p>
<p id="pT41p0661c2407" type="inline">論。若依貪生至貪濁類
<lb n="0661c25"/>故。別釋濁也　正理論云。貪名濁者。謂貪
<lb n="0661c26"/>現前染著所緣。是染性故。從彼生等。准前
<lb n="0661c27"/>應<anchor xml:id="beg0661016"/>釋<anchor xml:id="end0661016"/>　更有兩翻出曲．穢．濁業。與此論
<lb n="0661c28"/>不同。恐繁不述。</p>
<lb n="0661c29"/>
<anchor xml:id="tnote0661017"/>俱舍論疏卷第十五<lb n="0662a01"/>
<anchor xml:id="beg0662001"/>
<p id="pT41p0662a0101" rend="margin-left:11em">交了</p>
<lb n="0662a02"/>
<p id="pT41p0662a0201">保延三年八月十九日於東南院東廊點了</p>
<lb n="0662a03"/>
<p id="pT41p0662a0301" rend="margin-left:10em">衰老法師覺樹</p>
<lb n="0662a04"/>
<p id="pT41p0662a0401" rend="margin-left:5em">以黃薗古本一交了　義證</p>
<anchor xml:id="end0662001"/>
<lb n="0662a05"/>
<lb n="0662a06"/>
<lb n="0662a07"/>
<anchor xml:id="tnote0662002"/>俱舍論疏卷第十六<lb n="0662a08"/>
<lb n="0662a09"/>
<byline>沙門<anchor xml:id="beg0662003"/>法<anchor xml:id="end0662003"/>寶撰</byline>
<lb n="0662a10"/>
<head>
<anchor xml:id="tnote0662004"/>分別業品第四之四</head>
<lb n="0662a11"/>
<p id="pT41p0662a1101">論。又經中說至其相云何。自此已下有四頌
<lb n="0662a12"/>半。第八明經中黑黑等四業　文中有三。
<lb n="0662a13"/>一明業體。二明斷異。三述異說　此一頌
<lb n="0662a14"/>半。明四業體。先問。後答。此即問也。</p>
<p id="pT41p0662a1414" type="inline">論
<lb n="0662a15"/>曰至說黑黑等四。此釋建立四業意也　業
<lb n="0662a16"/>果<anchor xml:id="beg0662005"/>性<anchor xml:id="end0662005"/>不同者。謂黑黑等三業　所治能治殊
<lb n="0662a17"/>者。有漏業為所治。無漏為能治　性是體
<lb n="0662a18"/>性。類是種類。性．類不同分為四業。</p>
<p id="pT41p0662a1814" type="inline">論。
<lb n="0662a19"/>諸不善業至不可意故。釋黑黑業。因染污故
<lb n="0662a20"/>名黑。果不可意名黑。</p>
<p id="pT41p0662a2009" type="inline">論。色界善業至
<lb n="0662a21"/>是可意故。因離惡故名白。果可意故名白。</p>
<lb n="0662a22"/>
<p id="pT41p0662a2201">論。何故不言至則說非餘。釋無色善雖
<lb n="0662a23"/>因．果俱白不說所以也。</p>
<p id="pT41p0662a2310" type="inline">論。然契經中
<lb n="0662a24"/>至非愛果雜故。釋黑白業也。因以惡所雜
<lb n="0662a25"/>故。果以非愛雜故。</p>
<p id="pT41p0662a2508" type="inline">論。此黑白名至互
<lb n="0662a26"/>相違故。釋雜名也　言黑白者。就相續
<lb n="0662a27"/>
<anchor xml:id="beg0662006"/>立<anchor xml:id="end0662006"/>。非一業亦黑。亦白。非異熟亦可意．亦不
<lb n="0662a28"/>可意。善．惡可意．不可意互相違故。然由相
<lb n="0662a29"/>續與黑雜故。即欲界<anchor xml:id="beg0662007"/>業<anchor xml:id="end0662007"/>名為黑白。</p>
<lb n="0662b01"/>
<p id="pT41p0662b0101">論。豈不惡業<anchor xml:id="beg0662008"/>果<anchor xml:id="end0662008"/>至名為白黑。難也。善為惡
<lb n="0662b02"/>業雜善名為黑白。惡為善業雜惡應名白
<lb n="0662b03"/>黑。</p>
<p id="pT41p0662b0302" type="inline">論。不善業果至惡勝善故。答也。於
<lb n="0662b04"/>地獄中不善業果。不為善業果之所雜也。
<lb n="0662b05"/>欲界善果。定為不善業果所雜。六欲天中
<lb n="0662b06"/>有不善果故。以欲界散地惡勝善故。惡必
<lb n="0662b07"/>雜善。善不雜惡　正理論云。此難非理。以
<lb n="0662b08"/>欲界中不善數行力能伏善。故彼苦果雜樂
<lb n="0662b09"/>異熟。欲界善劣無有功能陵伏不善。故彼
<lb n="0662b10"/>樂果亦無功能雜苦異熟。故惡業果得純黑
<lb n="0662b11"/>名。</p>
<p id="pT41p0662b1102" type="inline">論。諸無漏業至白異熟故。釋第四
<lb n="0662b12"/>業。如文可了。</p>
<p id="pT41p0662b1206" type="inline">論。此非白言至性相違
<lb n="0662b13"/>故。釋疑難也。非黑言是了義說。非白言是
<lb n="0662b14"/>密意說。以不能招白異熟故。經密意說名
<lb n="0662b15"/>非白業。准經及本論。是純白法也。</p>
<lb n="0662b16"/>
<p id="pT41p0662b1601">論。諸無漏業至不爾云何。自下兩頌第二明
<lb n="0662b17"/>斷異也。</p>
<p id="pT41p0662b1704" type="inline">論曰至唯盡純黑。釋斷黑黑
<lb n="0662b18"/>業也。四法智忍斷欲四諦所斷不善業故。
<lb n="0662b19"/>斷欲修斷前八品思唯斷不善業故。此上
<lb n="0662b20"/>十二皆自性斷非所緣斷也。</p>
<p id="pT41p0662b2012" type="inline">論。離欲界
<lb n="0662b21"/>染至不善業故。此一品思斷二業也。斷黑
<lb n="0662b22"/>一分斷雜業全斷黑是自<anchor xml:id="beg0662009"/>性<anchor xml:id="end0662009"/>及所緣斷。斷
<lb n="0662b23"/>白唯所緣斷。自性斷品品斷。所緣斷第九品
<lb n="0662b24"/>斷。</p>
<p id="pT41p0662b2402" type="inline">論。離四靜慮至純白業盡。釋斷白
<lb n="0662b25"/>白業也。此唯所緣斷故唯於自地第九品
<lb n="0662b26"/>斷。斷雖通相應．俱有此中辨業故故說思
<lb n="0662b27"/>也。</p>
<p id="pT41p0662b2702" type="inline">論。何緣諸地至能斷非餘。問也。</p>
<lb n="0662b28"/>
<p id="pT41p0662b2801">論。以諸善法至未離繫故。答也　自性斷者。
<lb n="0662b29"/>謂結法及結一果法并得。斷彼得時名之為
<lb n="0662c01"/>斷。斷已不復能起現前　所緣斷者。斷能
<lb n="0662c02"/>緣盡名之為斷。斷已容得起現在前　由
<lb n="0662c03"/>斯黑黑業品品別斷。雜．白二業第九品斷。唯
<lb n="0662c04"/>所緣斷。</p>
<lb n="0662c05"/>
<p id="pT41p0662c0501">頌曰。已下有一行頌。第三述異說也。</p>
<lb n="0662c06"/>
<p id="pT41p0662c0601">論曰至名黑白業。此師意。以地獄唯不善感
<lb n="0662c07"/>故。順彼受業名為純黑　欲界餘趣通二
<lb n="0662c08"/>異熟故。順彼善．惡諸業名雜業也　此二
<lb n="0662c09"/>業<anchor xml:id="beg0662010"/>以<anchor xml:id="end0662010"/>因從果名黑．雜也。</p>
<p id="pT41p0662c0910" type="inline">論。有餘師
<lb n="0662c10"/>說至故名俱業。此師意。以欲見道所斷無善
<lb n="0662c11"/>雜故名純黑業。欲修所斷善不善雜總名
<lb n="0662c12"/>雜業　婆沙一百一十四云。如是說者一切
<lb n="0662c13"/>不善業皆名黑黑異熟業。由欲界中不善強
<lb n="0662c14"/>盛。不為善法之所陵雜。以不善法<anchor xml:id="beg0662011"/>能伏<anchor xml:id="end0662011"/>
<lb n="0662c15"/>能斷自地善故。善業羸劣而為不善之所
<lb n="0662c16"/>陵雜。以欲界善不能斷不善故　正理破
<lb n="0662c17"/>前師云。如是所說前已遮遣。謂善無能雜
<lb n="0662c18"/>不善故。破後師云。此亦非理。二所斷中俱
<lb n="0662c19"/>有業不能感異熟果故
(見道中身．邊見相應思。修道中無記業。不能感
<lb n="0662c20"/>異熟果)
。</p>
<lb n="0662c21"/>
<p id="pT41p0662c2101">論。又經中說有三牟尼。已下一頌。第九明三
<lb n="0662c22"/>牟尼．三清淨也。論曰至二業比知。釋立三
<lb n="0662c23"/>牟尼所以也　牟尼。此云寂默。無學身．語
<lb n="0662c24"/>二業名身．語牟尼。意牟尼。是無學意非意
<lb n="0662c25"/>業也。以真實牟尼唯是意故。身．語二業比
<lb n="0662c26"/>知心故。能比．所比總名牟尼　正理論云。
<lb n="0662c27"/>由身．語業離眾惡故可以比知。意業於中
<lb n="0662c28"/>無能比用。唯能所比合立牟尼。</p>
<p id="pT41p0662c2813" type="inline">論。又
<lb n="0662c29"/>身語業至故名牟尼。第二釋也。身．語二業有
<lb n="0663a01"/>無表故名為遠離。意業非遠離故不名牟
<lb n="0663a02"/>尼。</p>
<p id="pT41p0663a0202" type="inline">論。何故牟尼唯在無學。問也。</p>
<lb n="0663a03"/>
<p id="pT41p0663a0301">論。以阿羅漢至永寂靜故答也。煩惱言。無學
<lb n="0663a04"/>總無。非有學故。</p>
<p id="pT41p0663a0407" type="inline">論。諸身．語意至名為
<lb n="0663a05"/>清淨。此釋第二三清淨也。即三妙行。若無
<lb n="0663a06"/>漏者。永離一切惡行煩惱垢故。若有漏者。
<lb n="0663a07"/>暫離一切惡行煩惱垢故。名為清淨　婆沙
<lb n="0663a08"/>一百一十七云。問妙行．清淨．寂默有何差別
<lb n="0663a09"/>　復有說者。義亦差別。謂善巧作義是妙行
<lb n="0663a10"/>義。體潔白義是清淨義。離癡亂義是寂默義
<lb n="0663a11"/>　復有說者。能感愛果故名妙行。不雜煩
<lb n="0663a12"/>惱故名清淨。究竟靜息故名寂默　正理
<lb n="0663a13"/>第二釋云。或此力能引起無漏勝義清淨故
<lb n="0663a14"/>立淨名。若謂此亦能引煩惱垢故。謂作煩
<lb n="0663a15"/>惱等無間緣。是即不應名清淨者。此亦非
<lb n="0663a16"/>理。善心起時非為染心起加行故。染心無
<lb n="0663a17"/>間無漏不生。有漏善心能引無漏。故有漏善
<lb n="0663a18"/>得清淨名。順無漏心能除穢故。</p>
<p id="pT41p0663a1813" type="inline">論。說
<lb n="0663a19"/>此二者至<anchor xml:id="beg0663001"/>耶<anchor xml:id="end0663001"/>清淨故。述教意也。</p>
<lb n="0663a20"/>
<p id="pT41p0663a2001">論。又經中說有三惡行。已下一頌。第十明三
<lb n="0663a21"/>惡行．三妙行也。</p>
<p id="pT41p0663a2107" type="inline">論曰至別有體故。釋
<lb n="0663a22"/>三惡行體也　一切不善身．語意業者。即是
<lb n="0663a23"/>通取飲酒等業。及前．後近分故言一切
<lb n="0663a24"/>　身語意業者。簡<anchor xml:id="beg0663002"/>諸<anchor xml:id="end0663002"/>非業　復有三種非意
<lb n="0663a25"/>業貪．瞋．邪見者。顯非業中唯取貪．瞋．邪見
<lb n="0663a26"/>也。</p>
<p id="pT41p0663a2602" type="inline">論。譬喻者言至為意業故。述異說
<lb n="0663a27"/>也。彼師引故思經證貪．瞋．邪見是意業也。</p>
<lb n="0663a28"/>
<p id="pT41p0663a2801">論。若爾則應至合成一體。有部難也。貪．
<lb n="0663a29"/>瞋．邪見兩宗共許是煩惱故。此若是業業
<lb n="0663b01"/>與煩惱合成一體。無明應即行。愛．取即有。
<lb n="0663b02"/>業障應即是煩惱障。</p>
<p id="pT41p0663b0209" type="inline">論。許有煩惱至
<lb n="0663b03"/>
<anchor xml:id="beg0663003"/>斯<anchor xml:id="end0663003"/>有何失。譬喻反問有部師也。</p>
<p id="pT41p0663b0313" type="inline">論。毘
<lb n="0663b04"/>婆沙師說至成<anchor xml:id="beg0663004"/>大<anchor xml:id="end0663004"/>過失。引婆沙師出過失
<lb n="0663b05"/>也　正理論云。正理者何。謂若煩惱即是業
<lb n="0663b06"/>者。十二緣起．及三障等差別應無。由此證
<lb n="0663b07"/>知貪等非業。</p>
<p id="pT41p0663b0706" type="inline">論。然契經說至為門轉故。
<lb n="0663b08"/>通故思經。文易可了　正理通云。是業資糧
<lb n="0663b09"/>故亦名業。如漏資糧亦名漏等。</p>
<p id="pT41p0663b0913" type="inline">論。由
<lb n="0663b10"/>此能感至故名惡行。此釋名也。此持業釋。</p>
<lb n="0663b11"/>
<p id="pT41p0663b1101">論。三妙行者至無瞋正見。釋三妙行。翻
<lb n="0663b12"/>三惡行為三妙行　即　一切善業者。謂不
<lb n="0663b13"/>飲酒等．及禮讚等離前．後近分．及根本業
<lb n="0663b14"/>　婆沙一百一十七云。問為三妙行攝三寂
<lb n="0663b15"/>默。三寂默攝三妙行耶。答應作四句　有
<lb n="0663b16"/>妙行非寂默。謂除無學身．語妙行。餘身．語
<lb n="0663b17"/>妙行及一切意妙行　有寂默非妙行。謂無
<lb n="0663b18"/>學心　有妙行亦寂默。謂無學身．語妙行
<lb n="0663b19"/>　有非妙行非寂默。謂除前相　為三妙行
<lb n="0663b20"/>攝三清淨。<anchor xml:id="beg0663005"/>三清淨<anchor xml:id="end0663005"/>攝三妙行耶。答隨其
<lb n="0663b21"/>事展轉相攝　為三清淨攝三寂默。三寂默
<lb n="0663b22"/>攝<anchor xml:id="begd1e87051"/>三清淨<anchor xml:id="endd1e87051"/>耶。答應作四句　有清淨非
<lb n="0663b23"/>寂默。謂除無學身．語清淨餘身．語清淨。及
<lb n="0663b24"/>一切意清淨。此復云何。謂學．非學非無學身．
<lb n="0663b25"/>語清淨。及三種意清淨。以意寂默唯無學心
<lb n="0663b26"/>故　有寂默非清淨。謂無學心非業性故
<lb n="0663b27"/>　有清淨亦寂默。謂無學身．語清淨　有非清
<lb n="0663b28"/>淨非寂默。除前相。</p>
<p id="pT41p0663b2808" type="inline">論。正見<anchor xml:id="begd1e87071"/>耶<anchor xml:id="endd1e87071"/>見至
<lb n="0663b29"/>如何成善惡問也。</p>
<p id="pT41p0663b2908" type="inline">論。能與損益為根本
<lb n="0663c01"/>故。答也。由正見故後益眾生。由邪見故後
<lb n="0663c02"/>損眾生。</p>
<lb n="0663c03"/>
<p id="pT41p0663c0301">論。又經中說有十業道。已下一頌。第十一明
<lb n="0663c04"/>十業道也　一明業體。二釋業名。三義便
<lb n="0663c05"/>明斷善。四明業道俱轉。五就處成業。六明
<lb n="0663c06"/>業道三果　就明業體中。一正明業道體。
<lb n="0663c07"/>二明業道差別。此一頌明業道體也。</p>
<lb n="0663c08"/>
<p id="pT41p0663c0801">論曰至攝前惡行。此出十業道體　麁易知
<lb n="0663c09"/>者。謂根本業道也。</p>
<p id="pT41p0663c0908" type="inline">論。不攝何等惡妙行
<lb n="0663c10"/>耶。此即問也。</p>
<p id="pT41p0663c1006" type="inline">論。且不善中至令遠離故。
<lb n="0663c11"/>說不攝身業也。</p>
<p id="pT41p0663c1107" type="inline">論。語惡業<anchor xml:id="beg0663006"/>道<anchor xml:id="end0663006"/>至後起
<lb n="0663c12"/>及輕。說不攝語業也　輕者。輪王。北洲。染
<lb n="0663c13"/>心歌等。於無人處麁惡語等。及闕緣不成
<lb n="0663c14"/>等。</p>
<p id="pT41p0663c1402" type="inline">論。意惡業道至及輕貪等。釋意業
<lb n="0663c15"/>道。思是其業非思道故　輕貪等者。謂輪王
<lb n="0663c16"/>時。及北洲人貪等。非麁顯故不名業道。</p>
<lb n="0663c17"/>
<p id="pT41p0663c1701">論。善業道中至施供養等。明十善業道
<lb n="0663c18"/>體。身善業道中於身妙行不攝一分。謂加
<lb n="0663c19"/>行．後起。及餘善身業即離飲酒。斷生草等．
<lb n="0663c20"/>施供養等。</p>
<p id="pT41p0663c2005" type="inline">論。語善業道至謂愛語等。
<lb n="0663c21"/>釋語業也。</p>
<p id="pT41p0663c2105" type="inline">論。意善業道至謂諸善思。
<lb n="0663c22"/>釋意業道。婆沙一百一十二。引集異門及施
<lb n="0663c23"/>設論　問。為身三惡行攝一切身惡行。為
<lb n="0663c24"/>一切身惡行攝身三惡行耶。答一切攝三。
<lb n="0663c25"/>非三攝一切。不攝者何。謂非斷命。以手杖
<lb n="0663c26"/>等捶擊有情。及非<anchor xml:id="begd1e87168"/>耶<anchor xml:id="endd1e87168"/>行於所應行作不淨
<lb n="0663c27"/>行。起飲酒等諸放逸業。由不正知．失念受
<lb n="0663c28"/>用諸飲食等。及不能避<anchor xml:id="beg0663007"/>諸<anchor xml:id="end0663007"/>犯戒者。諸如是
<lb n="0663c29"/>等所起身業非三所攝。問諸犯戒者無量。云
<lb n="0664a01"/>何能避。雖復捨此還近彼故。答所在皆有。
<lb n="0664a02"/>欲離實難。能不隨染是為真避。故有說言。
<lb n="0664a03"/>身雖在遠而隨彼習即名親近。身雖在近
<lb n="0664a04"/>不隨彼習即名遠離。問為語四惡行攝一
<lb n="0664a05"/>切語惡行。為一切攝四。答一切攝四。非四
<lb n="0664a06"/>攝一切。謂如有一獨處空閑作如是說。
<lb n="0664a07"/>無有惠施。無有親愛。無有祠祀。如是等
<lb n="0664a08"/>語惡行。世間有情不生領解。非四所攝。問
<lb n="0664a09"/>為意三惡行攝一切意惡行。為一切意惡行
<lb n="0664a10"/>攝意三惡行耶　乃至　不攝者何。謂貪欲．
<lb n="0664a11"/>瞋恚．邪見俱生受．想．行識非三所攝。彼論
<lb n="0664a12"/>中意惡行攝四蘊自性。如是施設五蘊自性
<lb n="0664a13"/>為諸惡行　問何故名惡行。惡行有何義。
<lb n="0664a14"/>答可厭毀故名惡。遊履依處故名行。可厭
<lb n="0664a15"/>毀故名惡者。如有說言惡妻子。惡衣食等
<lb n="0664a16"/>　遊履依處故名行者。謂如斷生命麁惡
<lb n="0664a17"/>語瞋恚行有情處等意善業道於意妙行
<lb n="0664a18"/>不攝一分謂諸善思。即無彰無貪等。應更
<lb n="0664a19"/>檢文　有人三解未有一當。</p>
<lb n="0664a20"/>
<p id="pT41p0664a2001">論。十業道中前七業道。下第二明業道差別
<lb n="0664a21"/>　於中有五。一就表．無表明。二就三根
<lb n="0664a22"/>明。三明業道依處。四問答分別。五明業道
<lb n="0664a23"/>相　就初有二。前一頌明根本有表．無表。
<lb n="0664a24"/>後三句明加行．後起有表．無表。此一行頌
<lb n="0664a25"/>即初文也。</p>
<p id="pT41p0664a2505" type="inline">論曰至自表無故。明六惡業
<lb n="0664a26"/>道也。若遣他作唯有無表。</p>
<p id="pT41p0664a2611" type="inline">論。若有自
<lb n="0664a27"/>作至彼便死等。明自作定有表．無表也。</p>
<lb n="0664a28"/>
<p id="pT41p0664a2801">論。後方死等至唯無表故。明後死唯無表。
<lb n="0664a29"/>以加行是方便故。</p>
<p id="pT41p0664a2908" type="inline">論唯欲<anchor xml:id="begd1e87264"/>耶<anchor xml:id="endd1e87264"/>行至如
<lb n="0664b01"/>自生喜。明欲邪行必具二也。</p>
<p id="pT41p0664b0112" type="inline">論。七善
<lb n="0664b02"/>業道至必依表故。明善業中若從受生定有
<lb n="0664b03"/>表．無表也　言。受生者。簡非受生及道．定
<lb n="0664b04"/>色。受生有二。一者處中。謂別受遠離定有
<lb n="0664b05"/>表及無表。二受律儀。即容<anchor xml:id="beg0664001"/>平<anchor xml:id="end0664001"/>發。然定依自
<lb n="0664b06"/>身表業而發。自身定有表及無表。</p>
<p id="pT41p0664b0614" type="inline">論。
<lb n="0664b07"/>靜慮無漏至而得生故。明定．道生唯無表
<lb n="0664b08"/>也。</p>
<lb n="0664b09"/>
<p id="pT41p0664b0901">論。加行後起如根本<anchor xml:id="begd1e87306"/>耶<anchor xml:id="endd1e87306"/>。自下三句明加行．
<lb n="0664b10"/>後起表．無表也。</p>
<p id="pT41p0664b1007" type="inline">論曰至異此即無。釋
<lb n="0664b11"/>加行中重心即有無表。異此則無無表
<lb n="0664b12"/>　其表定有。若無表業非加行故。</p>
<p id="pT41p0664b1213" type="inline">論。後
<lb n="0664b13"/>起翻前至異此便無。釋後起中定有無表。
<lb n="0664b14"/>以根本業道無簡輕．重發無表故　表業
<lb n="0664b15"/>不定。若起隨前屠割等事即有表業。若不
<lb n="0664b16"/>起者表業即無。</p>
<p id="pT41p0664b1607" type="inline">論。於此義中至後起位
<lb n="0664b17"/>耶。因其義便問加行．後起位也。</p>
<p id="pT41p0664b1713" type="inline">論。且
<lb n="0664b18"/>不善中至殺生加行。明殺加行位也。</p>
<lb n="0664b19"/>
<p id="pT41p0664b1901">論。隨此表業至二由果滿。明根本業道
<lb n="0664b20"/>　言。彼正命終此剎那頃表無表業是謂殺生
<lb n="0664b21"/>根本業道者。一由加行。謂運手足等。二由
<lb n="0664b22"/>果滿。謂所殺命斷。</p>
<p id="pT41p0664b2208" type="inline">論。此剎那後至殺生
<lb n="0664b23"/>後起。明後起也。</p>
<p id="pT41p0664b2307" type="inline">論。餘六業道至准例
<lb n="0664b24"/>應說。類釋餘六。准例可知。</p>
<p id="pT41p0664b2411" type="inline">論。貪．瞋．邪
<lb n="0664b25"/>見至後起差別。明意三業道無加行．後起
<lb n="0664b26"/>　正理論云。有餘師說貪．瞋．邪見若現在前即
<lb n="0664b27"/>名業道。故無加行．後起差別。如是說者亦
<lb n="0664b28"/>具三分。有不善思於貪．瞋等能為前．後
<lb n="0664b29"/>助伴事故。</p>
<p id="pT41p0664b2905" type="inline">論。此中應說至為死後耶。進
<lb n="0664c01"/>退問也。</p>
<p id="pT41p0664c0104" type="inline">論。若爾何失。反徵問也。若死有
<lb n="0664c02"/>成。若死後成。進退何失。</p>
<p id="pT41p0664c0210" type="inline">論。二俱有過。
<lb n="0664c03"/>兩關出過也。</p>
<p id="pT41p0664c0306" type="inline">論。若所殺生至彼業道成。
<lb n="0664c04"/>出住死有成業道過。何為此時不成業道。
<lb n="0664c05"/>以所殺者住死有時命猶在故。</p>
<p id="pT41p0664c0513" type="inline">論。若
<lb n="0664c06"/>所殺生至根本業道。此出後成業道過也
<lb n="0664c07"/>　於中有二。一違前說過。二違婆沙釋。此
<lb n="0664c08"/>即第一過也。正理通云。決定死後業道方成。
<lb n="0664c09"/>而前所言正命終者。於已往事却說現聲。
<lb n="0664c10"/>如有<anchor xml:id="beg0664002"/>大<anchor xml:id="end0664002"/>王自遠已至。而問今者從何所
<lb n="0664c11"/>來　或此於因假說為果。謂所殺者正命終
<lb n="0664c12"/>時。能殺有情加行表業於殺有用非業道
<lb n="0664c13"/>表。此業道表續加行生。彼所引故名加行
<lb n="0664c14"/>果。然因於殺有勝功能。是故於因假說為
<lb n="0664c15"/>果。實非業道說業道聲　豈不此時表業
<lb n="0664c16"/>有用。即應立此為業<anchor xml:id="begd1e87425"/>道<anchor xml:id="endd1e87425"/>耶　非要有能
<lb n="0664c17"/>方成業道。勿無表業<anchor xml:id="beg0664003"/>失業<anchor xml:id="end0664003"/>道名。此於殺
<lb n="0664c18"/>中有何功用。如無表業。表亦應然。又理不
<lb n="0664c19"/>應立加行表即為業道。所殺有情於命終
<lb n="0664c20"/>位命猶有故。要加行表與所殺生命俱時
<lb n="0664c21"/>滅。彼死有後無<anchor xml:id="beg0664004"/>同<anchor xml:id="end0664004"/>類命。一剎那中表．無表
<lb n="0664c22"/>業可成業道。此後念表於殺無能尚非殺
<lb n="0664c23"/>生。何況是罪。但應無表得業道名。雖無殺
<lb n="0664c24"/>能是殺果故　豈不後表理亦應然　殺表
<lb n="0664c25"/>為因所引起故。謂由加行果圓滿時。此二
<lb n="0664c26"/>俱成根本業道。雖於他命斷此二無能。而
<lb n="0664c27"/>有取當來非愛果用。暢殺思故名殺業
<lb n="0664c28"/>道。</p>
<p id="pT41p0664c2802" type="inline">論。又應違害至根本未息故。第二過
<lb n="0664c29"/>也　若命終以後能殺生者業道方成。即違
<lb n="0665a01"/>婆沙釋本論也。婆沙既言於後起以加行
<lb n="0665a02"/>聲說。故知前時已成根本。若謂前時未成
<lb n="0665a03"/>根本。即於此位成根本者。婆沙應言於
<lb n="0665a04"/>根本以加行聲說。</p>
<p id="pT41p0665a0408" type="inline">論。如無有過至說
<lb n="0665a05"/>加行聲。論主正婆沙。釋文可知　正理論
<lb n="0665a06"/>云。如本論說。頗有已害生殺生未滅耶。曰
<lb n="0665a07"/>有。如已斷生命彼加行未息。此言何義。此
<lb n="0665a08"/>中義者。以殺生時起殺加行總有三種。一
<lb n="0665a09"/>唯由內。謂拳擊等。二唯由外。謂擲石等。三
<lb n="0665a10"/>俱由二。謂揮刀等。於此三種殺加行中。有
<lb n="0665a11"/>所殺生命雖已斷。而能殺者生想未除。故
<lb n="0665a12"/>於殺生不捨加行。由此本論作如是言。
<lb n="0665a13"/>如已斷生命<anchor xml:id="beg0665001"/>彼<anchor xml:id="end0665001"/>加行未息。於殺加行說
<lb n="0665a14"/>殺生聲。故得說為殺生未滅　此亦業道
<lb n="0665a15"/>後。如何名加行　毘婆沙師作如是釋。此
<lb n="0665a16"/>於後起說加行聲。所以者何。以能殺者殺
<lb n="0665a17"/>加行想猶未息故。於所殺生已命終想猶未
<lb n="0665a18"/>生故。立加行名　如何但言此於後起。應
<lb n="0665a19"/>作是說。及於根本。所以者何。以所殺者次
<lb n="0665a20"/>死有後一剎那時。及此後時多剎那頃。能殺
<lb n="0665a21"/>加行皆容未息。是故應言。此於後起及於
<lb n="0665a22"/>根本說加行聲　無勞復說及於根本。以
<lb n="0665a23"/>
<anchor xml:id="beg0665002"/>於<anchor xml:id="end0665002"/>後分聲亦攝根本故。要於所殺死有後
<lb n="0665a24"/>時。能殺方成殺生根本。豈不根本及<anchor xml:id="beg0665003"/>真<anchor xml:id="end0665003"/>後
<lb n="0665a25"/>分。皆於所殺死有後生俱可名為殺生後
<lb n="0665a26"/>分。是故應信。毘婆沙師於本論言極為善
<lb n="0665a27"/>釋。</p>
<p id="pT41p0665a2702" type="inline">論。若爾于時至根本業道。問也。</p>
<lb n="0665a28"/>
<p id="pT41p0665a2801">論。何為不成。此反問也。</p>
<p id="pT41p0665a2810" type="inline">論。以無用
<lb n="0665a29"/>故。答也。</p>
<p id="pT41p0665a2904" type="inline">論。無表於此至根本業道。引
<lb n="0665b01"/>例答也。</p>
<p id="pT41p0665b0104" type="inline">論。又諸業道至為殺加行。明
<lb n="0665b02"/>十業道為殺生加行也。</p>
<p id="pT41p0665b0210" type="inline">論。殺怨敵已至
<lb n="0665b03"/>殺生後起。明十業道為殺生後起也。</p>
<lb n="0665b04"/>
<p id="pT41p0665b0401">論。所餘業道如應當知。類釋餘也。</p>
<p id="pT41p0665b0414" type="inline">論。
<lb n="0665b05"/>貪等不應至未作事故。釋意三業道非加行
<lb n="0665b06"/>也　正理論云。有餘師說。貪等不應能為
<lb n="0665b07"/>加行。非唯心起加行即成。未作事故。如是
<lb n="0665b08"/>說者。貪等雖非所作業性。然彼貪等緣境
<lb n="0665b09"/>生時非無力用。由有力用得加行名。方便
<lb n="0665b10"/>引生諸業道故　准正理論。貪等亦作加
<lb n="0665b11"/>行為正。</p>
<lb n="0665b12"/>
<p id="pT41p0665b1201">論。又經中說至問餘亦爾。問。三根生十業
<lb n="0665b13"/>道也。</p>
<p id="pT41p0665b1303" type="inline">論。非諸業道<anchor xml:id="tnote0665004"/>至云何不同。問也
<lb n="0665b14"/>　自下有三句。第二明三根生。</p>
<p id="pT41p0665b1412" type="inline">論曰
<lb n="0665b15"/>至故作是說。總明不善業道一一。三根生
<lb n="0665b16"/>也。</p>
<p id="pT41p0665b1602" type="inline">論。殺生加行至皆從癡起。明殺三根
<lb n="0665b17"/>生也。</p>
<p id="pT41p0665b1703" type="inline">論。偷盜加行至起盜加行。明盜
<lb n="0665b18"/>三根生也。</p>
<p id="pT41p0665b1805" type="inline">論。<anchor xml:id="begd1e87637"/>耶<anchor xml:id="endd1e87637"/>婬加行至從癡所生。
<lb n="0665b19"/>此明<anchor xml:id="begd1e87645"/>耶<anchor xml:id="endd1e87645"/>婬三根為加行也。</p>
<p id="pT41p0665b1911" type="inline">論。虛誑語
<lb n="0665b20"/>等至類前應說。明語四業。貪．瞋類前　從
<lb n="0665b21"/>癡所生下別釋也。</p>
<p id="pT41p0665b2108" type="inline">論。然虛誑語至起虛
<lb n="0665b22"/>誑語。明虛誑語從癡生也。</p>
<p id="pT41p0665b2211" type="inline">論。離間語
<lb n="0665b23"/>等至加行從癡生。明餘三語從癡生也。</p>
<lb n="0665b24"/>
<p id="pT41p0665b2401">論。貪瞋等三至從三亦爾。明貪等三從三
<lb n="0665b25"/>根生。</p>
<lb n="0665b26"/>
<p id="pT41p0665b2601">論。已說不善從三根生。已下半頌。第二明善
<lb n="0665b27"/>業道三善根生也。</p>
<p id="pT41p0665b2708" type="inline">論曰至共相應故。明
<lb n="0665b28"/>善業道加行．根本．後起皆從三善根生。皆
<lb n="0665b29"/>是善心所等起故。從因等起心名之為善。
<lb n="0665c01"/>善心與三善根相應故。由此諸善業道皆
<lb n="0665c02"/>從三根生也。</p>
<p id="pT41p0665c0206" type="inline">論。此善三位其相云何。
<lb n="0665c03"/>問也。</p>
<p id="pT41p0665c0303" type="inline">論。謂遠離前至即善後起。答也
<lb n="0665c04"/>　此有兩意。一離惡加行者。即是離殺生加行
<lb n="0665c05"/>名善加行。根本．後起亦爾。二離惡加行者。
<lb n="0665c06"/>謂離惡前方便。如欲受戒離惡前方便來
<lb n="0665c07"/>入戒壇周匝禮僧等。根本．後起亦爾。</p>
<lb n="0665c08"/>
<p id="pT41p0665c0801">論。且如勤策至皆名從起。指事釋也　親教。
<lb n="0665c09"/>梵名和上　羯磨。此云辨事　四依。謂常
<lb n="0665c10"/>乞食。樹下坐。著糞掃衣。食塵棄藥　及餘
<lb n="0665c11"/>依前根本隨轉起作．持等表業及無表業
<lb n="0665c12"/>皆名後起。</p>
<lb n="0665c13"/>
<p id="pT41p0665c1301">論。如先所說非諸業道。已下一頌半。明三根
<lb n="0665c14"/>究竟不善業道。</p>
<p id="pT41p0665c1407" type="inline">論曰至此三成故。明
<lb n="0665c15"/>瞋．貪究竟三業道也。</p>
<p id="pT41p0665c1509" type="inline">論。<anchor xml:id="begd1e87729"/>耶<anchor xml:id="endd1e87729"/>見究竟至
<lb n="0665c16"/>現前成故。明癡究竟<anchor xml:id="begd1e87737"/>耶<anchor xml:id="endd1e87737"/>見業道。</p>
<p id="pT41p0665c1613" type="inline">論。虛
<lb n="0665c17"/>誑離間至此三成故。明語三業道三根究竟
<lb n="0665c18"/>　有人三解。一云近因等起。二云剎那等起。
<lb n="0665c19"/>三云通二等起。自評云。三解中初解非理。
<lb n="0665c20"/>後之二解俱可為正　今詳論意。是剎那等
<lb n="0665c21"/>起不通餘解。所以知然。思俱轉中云二俱
<lb n="0665c22"/>轉者。謂瞋心時究竟殺業。若起貪位成不
<lb n="0665c23"/>與取。或欲邪行。三俱轉者。謂以瞋心於屬
<lb n="0665c24"/>他生俱時殺．盜。若爾所說偷盜業道。由貪
<lb n="0665c25"/>究竟理應不成。依不異心所作究竟故作
<lb n="0665c26"/>是說。決制應知　准上論文。究竟即是俱轉
<lb n="0665c27"/>時也　又正理云。貪．瞋等三一一皆由癡根
<lb n="0665c28"/>究竟。非無癡者此三起故。有餘於此作是
<lb n="0665c29"/>釋言。即說此法由此究竟。自體生時即業
<lb n="0666a01"/>道故。彼理窮故作如是釋。然實貪等正現前
<lb n="0666a02"/>時。<anchor xml:id="beg0666001"/>幸<anchor xml:id="end0666001"/>有癡根能為究竟。何緣不許執自
<lb n="0666a03"/>體耶。餘業道中他究竟故　准上論文。與
<lb n="0666a04"/>業同時名究竟也。此等皆取自作不異心。
<lb n="0666a05"/>非謂遣他及自作後便成不異心等。准上
<lb n="0666a06"/>論文。剎那等起名為究竟。此等皆頌中云。瞋
<lb n="0666a07"/>由瞋究竟。貪由貪究竟。與正理論初師不
<lb n="0666a08"/>同。同第二師。</p>
<lb n="0666a09"/>
<p id="pT41p0666a0901">論。諸惡業道何處起耶。自下半頌。第三明業
<lb n="0666a10"/>道起處。</p>
<p id="pT41p0666a1004" type="inline">論曰至四處而生。總釋頌也。
<lb n="0666a11"/>謂前三根究竟中四節業道。三．三．一．三隨其
<lb n="0666a12"/>次第。有情．眾具．名色．名身等處起也。</p>
<lb n="0666a13"/>
<p id="pT41p0666a1301">論。謂殺等三至名身等處起。此別釋也　殺
<lb n="0666a14"/>必於有情想成殺業道。緣假有情非名色
<lb n="0666a15"/>等　麁惡語但緣有情發語。叱<anchor xml:id="beg0666002"/>吒<anchor xml:id="end0666002"/>等欲
<lb n="0666a16"/>令切其心腐　嗔謂有情相違損害之心
<lb n="0666a17"/>成其業道。非於無情成業道也。由此三
<lb n="0666a18"/>種業道有情處起　盜謂他財竊取。即是於
<lb n="0666a19"/>他眾具起他物想　邪行謂於妻．妾等。亦
<lb n="0666a20"/>是眾具　貪謂他物屬己想。亦是眾具。故三
<lb n="0666a21"/>業道眾具處起　邪見業道撥無因果。不緣
<lb n="0666a22"/>假有情。亦非眾具。但緣五蘊．四諦因．果。故
<lb n="0666a23"/>言名色處起　虛誑語等皆緣異名．句．文
<lb n="0666a24"/>令他異解。故言名身等處起。此等皆是從
<lb n="0666a25"/>多。非不少分亦緣餘法。</p>
<lb n="0666a26"/>
<p id="pT41p0666a2601">論。有起加行至業道罪耶。此下第四問答分
<lb n="0666a27"/>別。</p>
<p id="pT41p0666a2702" type="inline">論曰至俱死前死。釋不成業道也。</p>
<lb n="0666a28"/>
<p id="pT41p0666a2801">論。何緣如是至理不應然。釋不成業
<lb n="0666a29"/>道。如文可解。</p>
<lb n="0666b01"/>
<p id="pT41p0666b0101">論。若有多人至殺生業道。已下第二半頌。明
<lb n="0666b02"/>他殺成自業道。</p>
<p id="pT41p0666b0207" type="inline">論曰至亦成殺罪。釋
<lb n="0666b03"/>他殺生自成業也。</p>
<p id="pT41p0666b0308" type="inline">論。唯除若有至故無
<lb n="0666b04"/>殺罪。明他殺生自不成也。如文可解。</p>
<lb n="0666b05"/>
<p id="pT41p0666b0501">論。今次應辨至殺生相者。自下有四半頌明
<lb n="0666b06"/>成不善業相　此半行頌。明成殺業道相。
<lb n="0666b07"/>具三緣成殺生。一由故思。二由他想。三不
<lb n="0666b08"/>誤殺　或開為四。殺生為一緣也　雜心論
<lb n="0666b09"/>云有欲殺生心。當此論故思　眾生想。當
<lb n="0666b10"/>此論他想　第三緣殺生。與此論不同。此
<lb n="0666b11"/>論云不誤殺　直言殺生若不簡誤。但斷
<lb n="0666b12"/>前命兼上二緣即成殺罪。此據無簡別
<lb n="0666b13"/>心　不誤殺者。如有欲殺強人誤殺<anchor xml:id="beg0666003"/>尫<anchor xml:id="end0666003"/>
<lb n="0666b14"/>人不成業道。此據有簡別殺。據義不同。
<lb n="0666b15"/>義不相違。</p>
<p id="pT41p0666b1505" type="inline">論曰至殺生業道。此據簡
<lb n="0666b16"/>別心殺不誤方成業道。</p>
<p id="pT41p0666b1610" type="inline">論。有猶豫殺
<lb n="0666b17"/>亦成業道。此無簡別心殺。但殺眾生即成
<lb n="0666b18"/>業道　雜心據此但言殺生。</p>
<p id="pT41p0666b1811" type="inline">論。於剎
<lb n="0666b19"/>那滅蘊如何成殺生。正量部問也。問意云
<lb n="0666b20"/>　如有部宗云有為蘊剎那自滅不待客因。
<lb n="0666b21"/>如何成殺　謂過去已滅．現在自滅。未來未
<lb n="0666b22"/>至。</p>
<p id="pT41p0666b2202" type="inline">論。息風名生至鈴聲名殺。答也。息風
<lb n="0666b23"/>名生。令息後念不續名為殺。非是令前念
<lb n="0666b24"/>滅名之為殺　如滅燈光鈴聲名殺者。正量
<lb n="0666b25"/>部同許燈焰．鈴聲剎那自滅不待客因。吹
<lb n="0666b26"/>燈令滅。執鈴斷聲。但令後念不生。非令
<lb n="0666b27"/>前滅。故引共許為喻。</p>
<p id="pT41p0666b2709" type="inline">論。或復生者至
<lb n="0666b28"/>殺罪所觸。第二釋也。命根為生。後解為正。
<lb n="0666b29"/>與正量等同故　婆沙一百一十八云。問殺
<lb n="0666c01"/>何蘊名殺生。過去耶。未來耶。現在耶。過去
<lb n="0666c02"/>已滅。未來未至。現在不住。悉無殺義。云何
<lb n="0666c03"/>名殺。答殺未來蘊非過去．現在。問未來未
<lb n="0666c04"/>至云何可殺。答彼住現在遮未來世諸蘊
<lb n="0666c05"/>和合說名為殺。由遮他蘊和合生緣故得
<lb n="0666c06"/>殺罪。有說。殺現在．未來蘊但非過去。問未
<lb n="0666c07"/>來可爾。現在不住。設彼不殺亦自然滅。云
<lb n="0666c08"/>何殺耶。答斷彼勢用說名為殺。所以者何。
<lb n="0666c09"/>先現在蘊雖不住而滅。然不能令後蘊不
<lb n="0666c10"/>續。今現在蘊不住而滅。則能令其後蘊不
<lb n="0666c11"/>續。故於現蘊亦得殺罪　既無評文。義亦
<lb n="0666c12"/>兼通　又婆沙云。問諸蘊中何蘊可殺。於彼
<lb n="0666c13"/>得罪。有說。色蘊所以者何。唯色可為杖等
<lb n="0666c14"/>所觸故。有說。五蘊。問四蘊無觸云何可殺。
<lb n="0666c15"/>答彼依色轉。色蘊壞時彼便不轉故亦名
<lb n="0666c16"/>殺。如瓶破時乳等亦失。又都於五蘊起惡
<lb n="0666c17"/>心而殺。故於彼得殺罪　又婆沙云。問殺
<lb n="0666c18"/>壽盡者得殺罪不。答若此剎那壽應盡即
<lb n="0666c19"/>爾時加害者不得殺罪。若由加害乃至一
<lb n="0666c20"/>剎那壽住不生法皆得殺罪。況多剎那。</p>
<lb n="0666c21"/>
<p id="pT41p0666c2101">論。此所斷命為屬於誰。執我宗問。</p>
<lb n="0666c22"/>
<p id="pT41p0666c2201">論。謂命若無彼便死者。無我者答。正理云。謂
<lb n="0666c23"/>命若無彼便死者。即是此命所依附身。</p>
<lb n="0666c24"/>
<p id="pT41p0666c2401">論。既標第六非我而誰。執我宗難。第六轉
<lb n="0666c25"/>聲必有所屬。若非屬我。所屬者誰。</p>
<p id="pT41p0666c2514" type="inline">論。
<lb n="0666c26"/>破我論中當廣思擇。指下釋也。</p>
<p id="pT41p0666c2613" type="inline">論。故
<lb n="0666c27"/>薄伽梵至其理決然。引經證命所屬是身非
<lb n="0666c28"/>是我也。</p>
<p id="pT41p0666c2804" type="inline">論。離繫者言至亦被燒害。敘
<lb n="0666c29"/>外道計破也。</p>
<p id="pT41p0666c2906" type="inline">論。若爾<anchor xml:id="beg0666004"/>汝<anchor xml:id="end0666004"/>等至有苦他
<lb n="0667a01"/>罪。引例破也。所引例者。皆是無心欲苦他
<lb n="0667a02"/>
<anchor xml:id="beg0667001"/>者<anchor xml:id="end0667001"/>。</p>
<p id="pT41p0667a0202" type="inline">論。又所殺者至能殺得罪。汝引火
<lb n="0667a03"/>為例。無心觸火而被火燒。亦應同火燒其
<lb n="0667a04"/>所合。所殺得罪非能殺人。</p>
<p id="pT41p0667a0411" type="inline">論。又遣他
<lb n="0667a05"/>殺至教觸火者。例火教他無罪難也。</p>
<lb n="0667a06"/>
<p id="pT41p0667a0601">論。又諸木等至亦害生故。同人無心得罪難
<lb n="0667a07"/>也。</p>
<p id="pT41p0667a0702" type="inline">論。又非但喻立義可成。夫立義法須
<lb n="0667a08"/>有宗．因。非唯立喻義可成也。婆沙一百一
<lb n="0667a09"/>十九云。頗有故思害眾生命後不受遠離
<lb n="0667a10"/>而於一切有情得防護耶。答有。如起殺加
<lb n="0667a11"/>行中間證見法性。此顯不因受諸學處。但
<lb n="0667a12"/>由入正性離生時得不作律儀。昔有釋種
<lb n="0667a13"/>名掣迦。先是世尊祖父僮僕　乃至　佛應
<lb n="0667a14"/>彼機為說法要。諸子聞已亦證離生。得預
<lb n="0667a15"/>流果。生淨法眼。深心歡喜瞻仰世尊。時林
<lb n="0667a16"/>野中無量蟲鹿衝諸機阱死傷非一。由聖
<lb n="0667a17"/>道力令諸子等殺生業道無表不生。問殺
<lb n="0667a18"/>何等生於加行位可入聖道。有作是說。
<lb n="0667a19"/>殺傍生等。但非殺人。有作是說。亦通殺
<lb n="0667a20"/>人。唯除已起無間加行。故作是說。如<anchor xml:id="tnote0667002"/>應起<lb n="0667a21"/>殺加行而於中間證見法性。一百一十八
<lb n="0667a22"/>云。頗有未害生殺生未滅。此業異熟定生
<lb n="0667a23"/>地獄耶。答有。如作無間業加行時命終。其
<lb n="0667a24"/>事云何。謂如有人欲害其母。適起加行。
<lb n="0667a25"/>或為官司所獲。或母有力反害其子。或母
<lb n="0667a26"/>福德天神為殺其子墮地獄而母猶存。或
<lb n="0667a27"/>起加行致母必死。而便中悔自害其命亦
<lb n="0667a28"/>生地獄。如害母如是造餘無間應知亦
<lb n="0667a29"/>爾。</p>
<lb n="0667b01"/>
<p id="pT41p0667b0101">論。已分別殺生當辨不與取。自下半頌。第二
<lb n="0667b02"/>述成盜相。</p>
<p id="pT41p0667b0205" type="inline">論曰至不與取罪。辨盜相
<lb n="0667b03"/>也。有分別．無分別應如殺說。不誤．故思流
<lb n="0667b04"/>至後門。一發盜故思。二於他物中。三起他
<lb n="0667b05"/>物想。四起盜加行。五不誤而取令屬己身
<lb n="0667b06"/>　若他物己物想欲盜四．誤盜五等皆非業
<lb n="0667b07"/>道。</p>
<p id="pT41p0667b0702" type="inline">論。若有盜取至望守護者。此兩釋中
<lb n="0667b08"/>前解為勝。正理論云。有說。此罪於能護人。
<lb n="0667b09"/>則彼自盜應無有罪。是故前說於理為勝。
<lb n="0667b10"/>婆沙一百一十三多解。評取佛處得罪。</p>
<lb n="0667b11"/>
<p id="pT41p0667b1101">論。若有掘取至餘例應思　迴轉物者。即云
<lb n="0667b12"/>比丘物等。正<anchor xml:id="beg0667003"/>理<anchor xml:id="end0667003"/>云。若盜他人及象．馬等出
<lb n="0667b13"/>所住處業道方成。婆沙論云。若取兩國中間
<lb n="0667b14"/>伏藏。若轉輪王出現世時輪王處得。若無
<lb n="0667b15"/>輪王都無處得
(今詳。應於兩國王處得。地兩國共故也)
。</p>
<lb n="0667b16"/>
<p id="pT41p0667b1601">論。已辨不與取當辨欲邪行。自下半頌。第三
<lb n="0667b17"/>述成欲邪行。</p>
<p id="pT41p0667b1706" type="inline">論曰至亦<anchor xml:id="beg0667004"/>犯<anchor xml:id="end0667004"/>邪行。總開
<lb n="0667b18"/>四種行．不應行。如文可解。</p>
<p id="pT41p0667b1811" type="inline">論。有說若
<lb n="0667b19"/>夫至方謂非時。敘異說。無評文也。</p>
<p id="pT41p0667b1914" type="inline">論。
<lb n="0667b20"/>既不誤言至而非業道　非道等者。等取非
<lb n="0667b21"/>處．非時等　誤皆不成業道也。</p>
<p id="pT41p0667b2112" type="inline">論。若
<lb n="0667b22"/>於此他婦至成業道耶。問也。</p>
<p id="pT41p0667b2212" type="inline">論。有說亦
<lb n="0667b23"/>成至於餘究竟故。兩說無評。正理亦同。</p>
<lb n="0667b24"/>
<p id="pT41p0667b2401">論。於苾芻尼至得業道耶。問也。</p>
<p id="pT41p0667b2413" type="inline">論。此從
<lb n="0667b25"/>國王至況出家者。答也　此論引自妻．妾為
<lb n="0667b26"/>例。而釋從國王得。更無異解　正理論
<lb n="0667b27"/>云。苾芻尼等。如有戒妻若有侵淩亦成業
<lb n="0667b28"/>道。有說。此罪於所住王。以能護持及不許
<lb n="0667b29"/>故。若王自犯。業道亦成。故前所說於理為
<lb n="0667c01"/>勝。</p>
<p id="pT41p0667c0102" type="inline">論。若於童女至得業道耶。問也。</p>
<lb n="0667c02"/>
<p id="pT41p0667c0201">論。若已許他至皆於王得。答也　此。謂童
<lb n="0667c03"/>女　餘。謂他妻等　雖於別人得罪。一
<lb n="0667c04"/>切并於王處得罪。不忍許故。此與正理
<lb n="0667c05"/>不違。通說於王。別即不定。正理據別。此中
<lb n="0667c06"/>說通。婆沙一百一十三云。問於寄客女人
<lb n="0667c07"/>行不淨行。彼於誰得罪。如是說者。於王處
<lb n="0667c08"/>得。問於貨女行不淨行。於誰得罪。答若有
<lb n="0667c09"/>與價。都無處得。若不與價。於王處得。</p>
<lb n="0667c10"/>
<p id="pT41p0667c1001">論。已辨欲<anchor xml:id="begd1e88267"/>耶<anchor xml:id="endd1e88267"/>行當辨虛誑語。自下第四明
<lb n="0667c11"/>虛誑語　於中有二。前半頌。正明成虛誑
<lb n="0667c12"/>語相。後一頌。<anchor xml:id="tnote0667005"/>非明見．聞．覺．知。</p>
<p id="pT41p0667c1211" type="inline">論曰至
<lb n="0667c13"/>成虛誑語。正釋具緣成業道也。一於所說
<lb n="0667c14"/>義異想發言。二及所誑者。解所說義。三染
<lb n="0667c15"/>心。四不誤。具此四緣成虛誑語。</p>
<p id="pT41p0667c1513" type="inline">論。若
<lb n="0667c16"/>所誑者至此言是何。問也。</p>
<p id="pT41p0667c1611" type="inline">論。是雜穢語。
<lb n="0667c17"/>答也。雜穢語寬。餘所不攝即雜穢語攝。</p>
<lb n="0667c18"/>
<p id="pT41p0667c1801">論。既虛誑語至何時成業道。問也。</p>
<p id="pT41p0667c1814" type="inline">論。
<lb n="0667c19"/>與最後字至皆此加行。答也　有二時成。一
<lb n="0667c20"/>最後字俱生表聲。及無表業。二隨何時所誑
<lb n="0667c21"/>解義表．<anchor xml:id="beg0667006"/>無表<anchor xml:id="end0667006"/>業成此業道　後解為勝。解
<lb n="0667c22"/>不定故。</p>
<p id="pT41p0667c2204" type="inline">論。所言解義至能解名解。兩關
<lb n="0667c23"/>問也。</p>
<p id="pT41p0667c2303" type="inline">論。若爾何失。問兩關失也。</p>
<lb n="0667c24"/>
<p id="pT41p0667c2401">論。若據已聞至可名能解。出兩關失也。</p>
<lb n="0667c25"/>
<p id="pT41p0667c2501">論善言義者至名為能解。釋兩關難也。
<lb n="0667c26"/>取正聞時故通表．無表難　善言義者無
<lb n="0667c27"/>迷亂緣故。通然未了知難也。</p>
<p id="pT41p0667c2712" type="inline">論。如
<lb n="0667c28"/>無有失應取為宗。論主評取正聞能解成業
<lb n="0667c29"/>道也。</p>
<lb n="0668a01"/>
<p id="pT41p0668a0101">論。經說諸言至名為聖言　經中有十六言。
<lb n="0668a02"/>八非聖言。八是聖言　八非聖言。是虛誑語。
<lb n="0668a03"/>謂定見等言不見等　八聖言。是實語。謂見
<lb n="0668a04"/>等言見等。依集異門論第<anchor xml:id="beg0668001"/>十二加<anchor xml:id="end0668001"/>。有實已
<lb n="0668a05"/>見等起不見等想言我已見等。如是雖名
<lb n="0668a06"/>非聖言。而不名不見言見等。彼實已見等
<lb n="0668a07"/>故　又云　有實不見等而起見等想言我
<lb n="0668a08"/>不見等。如是雖名<anchor xml:id="beg0668002"/>非<anchor xml:id="end0668002"/>聖言。而不名<anchor xml:id="beg0668003"/>見<anchor xml:id="end0668003"/>
<lb n="0668a09"/>言不見等。彼實<anchor xml:id="beg0668004"/>不<anchor xml:id="end0668004"/>見等故　又云　有實
<lb n="0668a10"/>已見等起不見等想。而言我不見等。如是
<lb n="0668a11"/>雖名聖言。而不名<anchor xml:id="beg0668005"/>不見言<anchor xml:id="end0668005"/>不見等。彼實
<lb n="0668a12"/>已見等故　又云　有實不見起見等想言
<lb n="0668a13"/>我見等。雖名聖言。而不名見言見等。實不
<lb n="0668a14"/>見故　准此論文。違想順境非聖言攝。違
<lb n="0668a15"/>境順想是聖言攝。若<anchor xml:id="beg0668006"/>想<anchor xml:id="end0668006"/>說於一見中有
<lb n="0668a16"/>四。一實見見想言見。二實不見見想言見。
<lb n="0668a17"/>三實不見不見想言不見。四實見不見想言
<lb n="0668a18"/>不見。此四皆是聖言所攝。翻此四種名非
<lb n="0668a19"/>聖言　聞．覺．知境應知亦爾。若<anchor xml:id="begd1e88442"/>想<anchor xml:id="endd1e88442"/>說四
<lb n="0668a20"/>境。有十六聖言。十六非聖言。所以順境．違
<lb n="0668a21"/>想是非聖言。有誑心故。所以順想．違境是
<lb n="0668a22"/>聖言無誑心故。婆沙一百七<anchor xml:id="tnote0668007"/>十十一云。問何故
<lb n="0668a23"/>此語名非聖耶。答以不善故名非聖。復次
<lb n="0668a24"/>於非聖相續中現前故名非聖。復次非聖所
<lb n="0668a25"/>成故名非聖。復次非聖所說故名非聖。復次
<lb n="0668a26"/>非聖由此得非聖名故名非聖　聖言翻
<lb n="0668a27"/>上。諸釋可知。</p>
<lb n="0668a28"/>
<p id="pT41p0668a2801">論。何等名為所見等相。自下一頌因八義便
<lb n="0668a29"/>明見．聞．覺．知。</p>
<p id="pT41p0668a2906" type="inline">論曰至偏立覺名。述婆
<lb n="0668b01"/>沙釋義也。婆沙一百二十一云。見．聞．覺．知
<lb n="0668b02"/>是根非識。然舉識者。顯眼等根必由識助
<lb n="0668b03"/>方能取境。以同分根能有作用非彼同分
<lb n="0668b04"/>故。問何故眼等三識所受各立一種。而鼻．
<lb n="0668b05"/>舌．身三識所受合立一種名為覺耶。尊者
<lb n="0668b06"/>世友說曰。三識所緣皆唯無記。境無記故根
<lb n="0668b07"/>立覺名。又以三根唯取至境與境合故立
<lb n="0668b08"/>以覺名。大德說言。唯此三根境界鈍昧猶如
<lb n="0668b09"/>死尸。故能發識說名為覺　此論言無記性。
<lb n="0668b10"/>是世友義。如死無覺。是大德義。此論說識
<lb n="0668b11"/>意欲取根。<anchor xml:id="beg0668008"/>如<anchor xml:id="end0668008"/>婆沙<anchor xml:id="beg0668009"/>釋<anchor xml:id="end0668009"/>。</p>
<p id="pT41p0668b1109" type="inline">論。何證知然。
<lb n="0668b12"/>問。如何理教證知眼見．耳聞．意知三識覺
<lb n="0668b13"/>耶。</p>
<p id="pT41p0668b1302" type="inline">論。由經理證。略答也。</p>
<p id="pT41p0668b1310" type="inline">論。言由
<lb n="0668b14"/>經者至不爾大德。引經證眼見也　欲等七
<lb n="0668b15"/>句此是貪之異名　阿賴耶者。此云執藏
<lb n="0668b16"/>　尼延底者。此云執取。或云趣入。或云沈滯
<lb n="0668b17"/>　大母答言不爾大德者。貪是別相煩惱。必
<lb n="0668b18"/>不於不曾見色不當見色等起貪等故
<lb n="0668b19"/>言不爾。</p>
<p id="pT41p0668b1904" type="inline">論。諸所有聲至不爾大德。重
<lb n="0668b20"/>引經證耳聞．意知。廣說乃至。同前眼見。</p>
<lb n="0668b21"/>
<p id="pT41p0668b2101">論。復告大母至何名所覺。此證能覺是三
<lb n="0668b22"/>識也。前告鬘母云。眼見．耳聞．意知。雖不
<lb n="0668b23"/>言三識能覺。復告鬘母。所見．所聞．所知．所
<lb n="0668b24"/>覺。既離所見聞．知。外別立所覺。故知三境
<lb n="0668b25"/>是其所覺。能覺即是鼻．舌．身三。若不許三
<lb n="0668b26"/>是所覺者。色．聲．法境定非所覺。是所見．所
<lb n="0668b27"/>聞．所知境故。汝將何境為所覺耶。</p>
<p id="pT41p0668b2714" type="inline">論。
<lb n="0668b28"/>又香．味．觸。在所見等外。既非所覺。</p>
<p id="pT41p0668b2814" type="inline">論。
<lb n="0668b29"/>於彼三境應不起<anchor xml:id="tnote0668010"/>言言說是名為理。前是經文。後
<lb n="0668c01"/>是理也。</p>
<p id="pT41p0668c0104" type="inline">論。此證不成。論主總非經．理。</p>
<lb n="0668c02"/>
<p id="pT41p0668c0201">論。且經非證至愛．非愛相。釋經非證。佛
<lb n="0668c03"/>告鬘母。經不欲決判此是眼唯見。耳唯聞。
<lb n="0668c04"/>意唯知等四所言相。此經欲令鬘母於六境
<lb n="0668c05"/>中。及於見等四言事中。知但有所見等言。
<lb n="0668c06"/>不應於境上增益愛．非愛相。<anchor xml:id="beg0668011"/>愛．非愛相<anchor xml:id="end0668011"/>
<lb n="0668c07"/>但是自心<anchor xml:id="beg0668012"/>妄<anchor xml:id="end0668012"/>增益也。</p>
<p id="pT41p0668c0709" type="inline">論。若爾何故<anchor xml:id="beg0668013"/>名<anchor xml:id="end0668013"/>
<lb n="0668c08"/>所見等。有部問也。</p>
<p id="pT41p0668c0808" type="inline">論。有餘師說至名為
<lb n="0668c09"/>所知。此引經部餘師釋也。</p>
<p id="pT41p0668c0911" type="inline">論。於五境
<lb n="0668c10"/>中至亦為無理。五根證五境總名所見。若
<lb n="0668c11"/>他傳說五境等名為所聞。若內心以種種
<lb n="0668c12"/>理比度所許名所覺。<anchor xml:id="beg0668014"/>若<anchor xml:id="end0668014"/>意現證名為所
<lb n="0668c13"/>知
(准此意識比知名覺。證知名知。由此五境皆容具四)
。第六法境非五根現
<lb n="0668c14"/>證故。不得名所見。有餘三也。可傳聞．比
<lb n="0668c15"/>知．證知故。由此覺名目意比知。非無所
<lb n="0668c16"/>目。<anchor xml:id="beg0668015"/>香<anchor xml:id="end0668015"/>．味等三既許有四言說。非無言說。
<lb n="0668c17"/>經有別意。<anchor xml:id="beg0668016"/>經<anchor xml:id="end0668016"/>非證也。覺名有所目。三境
<lb n="0668c18"/>有言說。理非證也。</p>
<p id="pT41p0668c1808" type="inline">論。先軌範師至名
<lb n="0668c19"/>為所知。論主敘經部師義也。正理論云。今
<lb n="0668c20"/>謂經主唯申自執。非我許此經判所言相
<lb n="0668c21"/>故。但言經證三根所取名為所覺起所覺
<lb n="0668c22"/>言
(告大母經。色名所見。聲名所聞。法名所知。復言所覺。故知即是三根)
。故我師宗隨
<lb n="0668c23"/>此經立所見等相。於理無違
(依大母經立所見等相。於理無違
<lb n="0668c24"/>也)
。雖說為遮於彼增益愛．非愛相。非不
<lb n="0668c25"/>應理。言六四別於理不然。前經．後經義
<lb n="0668c26"/>相似故
(前經者佛告大母。汝意云何。諸<anchor xml:id="beg0668017"/>有<anchor xml:id="end0668017"/>色非汝眼見等。後經是復告大母。汝等四中應知所見。
<lb n="0668c27"/>唯有所見等。經部釋云。前是六境。後是見等四境。正理不許由經<anchor xml:id="beg0668018"/>別<anchor xml:id="end0668018"/>意)
。我見此經所
<lb n="0668c28"/>說義者。謂教大母。<anchor xml:id="beg0668019"/>如<anchor xml:id="end0668019"/>於三時色等境中。
<lb n="0668c29"/>若不見等。不希求故。欲等不生。如是若
<lb n="0669a01"/>知所見等境唯有所見等。欲等亦不生。欲
<lb n="0669a02"/>等但由自分別故。我隨經義解此經文。非
<lb n="0669a03"/>如經主隨自分別
(准經有兩種不生欲等。一不見色等。二知所見色等但有色相
<lb n="0669a04"/>無愛．非愛相。前經明不見故無欲等。後經知所見等無愛．非愛相。故不生欲。兩經前．後同明不生欲等。非是
<lb n="0669a05"/>前經明六境。後經明四所見等境。廣引大母<anchor xml:id="beg0669001"/>領<anchor xml:id="end0669001"/>解頌證)
　又云。又何意趣<anchor xml:id="beg0669002"/>朋<anchor xml:id="end0669002"/>
<lb n="0669a06"/>彼二師違理教釋。而偏憎背毘婆沙者順
<lb n="0669a07"/>理教言。且彼二師所釋違教。所見等相佛
<lb n="0669a08"/>於經中於色等境分明別說。而彼棄捨異
<lb n="0669a09"/>建立故。亦與隨教正理相違
(經分明說色名所見。聲名所聞。法
<lb n="0669a10"/>名所知。隨教理唯香．味．觸是所覺。二師所立違大母經。無別教證。翻明為正也)
。說五境中
<lb n="0669a11"/>各具有四。第六境上唯有三等。然法最可
<lb n="0669a12"/>立所見名。非聲等中可名所見。如言佛
<lb n="0669a13"/>見去．來世等。此皆意識不共境故。曾無聖
<lb n="0669a14"/>教言耳見聲。鼻見香等。如何五境皆名所
<lb n="0669a15"/>見唯非第六。又彼自說。若意現證名為所
<lb n="0669a16"/>知。法既所知。應名所見。現所證故。猶如色
<lb n="0669a17"/>等。此有何理<anchor xml:id="beg0669003"/>唯<anchor xml:id="end0669003"/>五所證立所見名　聲．
<lb n="0669a18"/>香．味．觸名為所見<anchor xml:id="beg0669004"/>無<anchor xml:id="end0669004"/>經妄立。法不名所
<lb n="0669a19"/>見違經說無　又立比量。法定是所見。現
<lb n="0669a20"/>所證故。猶如色等。就他宗比量　前師云。
<lb n="0669a21"/>五根現所證境名為所見。既許法亦是現所
<lb n="0669a22"/>證。如何非見　又後師釋。自內所受及自所
<lb n="0669a23"/>證名為所知。若爾眼見何緣非是自內所受。
<lb n="0669a24"/>是則所見應即所知。又所覺．知應無差別。
<lb n="0669a25"/>俱是意識自所證故。又諸比量．現量為先。
<lb n="0669a26"/>達正理人皆所共許。若比量境方名所覺。
<lb n="0669a27"/>不應所覺在所知先。故彼二師義無端緒。</p>
<lb n="0669a28"/>
<p id="pT41p0669a2801">論。且止傍言至布灑他時。三重問答如
<lb n="0669a29"/>文可解。</p>
<p id="pT41p0669a2904" type="inline">論。若不動身至應設劬勞。論
<lb n="0669b01"/>主<anchor xml:id="beg0669005"/>難<anchor xml:id="end0669005"/>。欲無無表離表而生。若不動身。亦
<lb n="0669b02"/>不發語。既無表業。無表從何可得。於此
<lb n="0669b03"/>
<anchor xml:id="beg0669006"/>切<anchor xml:id="end0669006"/>難應設劬勞　正理論云。經主於此
<lb n="0669b04"/>作如是難。若不動身。亦不發語。欲無無
<lb n="0669b05"/>表離表而生。此二如何得成業道。於如是
<lb n="0669b06"/>難應設劬勞。彼謂實無表無表業豈容不
<lb n="0669b07"/>立此二業道。彼亦應辨觸二罪因。非但
<lb n="0669b08"/>起惡思有大過失故。若要依身．語二門轉
<lb n="0669b09"/>思起欲殺．誑心。即應<anchor xml:id="tnote0669007"/>成不成逆。彼不成者仙
<lb n="0669b10"/>等應同。既不動身。亦不發語。如何成業
<lb n="0669b11"/>道。及依身．語門。應設劬勞釋如是難。然
<lb n="0669b12"/>我且釋布灑他時。如由動身能表語義生
<lb n="0669b13"/>
<anchor xml:id="beg0669008"/>語<anchor xml:id="end0669008"/>業道。若身不動能表語義業道亦生。然
<lb n="0669b14"/>說戒時彼有所犯。默然表淨令眾<anchor xml:id="beg0669009"/>減<anchor xml:id="end0669009"/>知。如
<lb n="0669b15"/>何不生妄語業道。仙人意憤義等教他。彼
<lb n="0669b16"/>於有情心無所顧。非人敬彼知有惡心。
<lb n="0669b17"/>動身為殺彼生業道。仙以何表令鬼知
<lb n="0669b18"/>心。彼由意憤身．語必變。或由呪咀必動
<lb n="0669b19"/>身．語。有餘師說。非於欲界一切無表悉依
<lb n="0669b20"/>表生。如得果時。五苾芻等得別解脫戒。不
<lb n="0669b21"/>善亦應然。然彼先時決定有表。餘亦應爾。
<lb n="0669b22"/>仙如前說。布灑他時得妄語者。謂不清淨
<lb n="0669b23"/>詐入僧中坐現威儀。或有所說此謂先表。
<lb n="0669b24"/>餘應思之。</p>
<lb n="0669b25"/>
<p id="pT41p0669b2501">論。已辨虛誑語當辨餘三語。自下有一頌半。
<lb n="0669b26"/>明餘三語成<anchor xml:id="beg0669010"/>道業<anchor xml:id="end0669010"/>相。</p>
<p id="pT41p0669b2609" type="inline">論曰至流至此
<lb n="0669b27"/>中。釋壞他語相。一染心欲壞他。二解義。
<lb n="0669b28"/>三不誤。若他壞．不壞俱成壞他語。若他不
<lb n="0669b29"/>壞不成壞他語。應無壞聖。正領解時壞
<lb n="0669c01"/>與不壞<anchor xml:id="beg0669011"/>此<anchor xml:id="end0669011"/>成業道。</p>
<p id="pT41p0669c0108" type="inline">論。若以染心至業
<lb n="0669c02"/>道方成。釋麁惡語。一以染心。二發非愛語
<lb n="0669c03"/>毀呰於他。三前人解義。四不誤。所罵解時
<lb n="0669c04"/>成其業道。</p>
<p id="pT41p0669c0405" type="inline">論。一切染心至流至此中。
<lb n="0669c05"/>釋雜穢語。於中有二釋。一切染心所發諸
<lb n="0669c06"/>語名雜穢語。染心所發皆是雜穢。唯前語字
<lb n="0669c07"/>流至此中。解義．不誤與前不同。前人不解
<lb n="0669c08"/>誤亦成故。此則前之三語通有二名。離前三
<lb n="0669c09"/>語唯名雜穢。</p>
<p id="pT41p0669c0906" type="inline">論。有餘師說至及<anchor xml:id="begd1e89005"/>耶<anchor xml:id="endd1e89005"/>論
<lb n="0669c10"/>等。第二釋也。前之三語從別得名。離前三
<lb n="0669c11"/>語染心所發名雜穢語。</p>
<p id="pT41p0669c1110" type="inline">論。佞謂謟佞
<lb n="0669c12"/>至所執言詞。此重釋也。如文可解。</p>
<p id="pT41p0669c1214" type="inline">論。
<lb n="0669c13"/>等謂染心至雜穢語收。釋頌等字。如文可
<lb n="0669c14"/>解。</p>
<p id="pT41p0669c1402" type="inline">論。輪王現時至雜穢語收。問也。</p>
<lb n="0669c15"/>
<p id="pT41p0669c1501">論。由彼語從至非預染心。答也。有二。一
<lb n="0669c16"/>以非染故。<anchor xml:id="beg0669012"/>二以輕故<anchor xml:id="end0669012"/>。此初也。</p>
<p id="pT41p0669c1612" type="inline">論。有
<lb n="0669c17"/>餘師言至不成業道<anchor xml:id="tnote0669013"/>故＆lac；。第二釋也　正理論
<lb n="0669c18"/>云。薄塵類故不引無表。非無無表可業道
<lb n="0669c19"/>攝。</p>
<lb n="0669c20"/>
<p id="pT41p0669c2001">論。已辨語三當辨意三。明意三業道具緣
<lb n="0669c21"/>成也。</p>
<p id="pT41p0669c2103" type="inline">論曰至名貪業道。釋成第一業
<lb n="0669c22"/>道相也。惡欲他財名貪業道。自餘貪心不
<lb n="0669c23"/>成業道。</p>
<p id="pT41p0669c2304" type="inline">論。有餘師言至總說欲愛。餘
<lb n="0669c24"/>師引五蓋經證一切貪<anchor xml:id="beg0669014"/>此<anchor xml:id="end0669014"/>貪業道。</p>
<p id="pT41p0669c2414" type="inline">論。
<lb n="0669c25"/>有說欲愛至成貪業道。此師以麁品為業
<lb n="0669c26"/>道。不簡貪財及貪餘事。正理論云。此世間
<lb n="0669c27"/>貪雖皆名貪非皆業道。由前已說諸惡行
<lb n="0669c28"/>中攝取麁品。為業道故。唯於他物起惡
<lb n="0669c29"/>欲貪名貪業道。若異此者貪著<anchor xml:id="begd1e89097"/>己<anchor xml:id="endd1e89097"/>物業道
<lb n="0670a01"/>應成。輪王．北洲為難亦爾　准正理文。第
<lb n="0670a02"/>一．第三二說為正。</p>
<p id="pT41p0670a0208" type="inline">論。於有情類至名嗔
<lb n="0670a03"/>業道。釋成第二業道相也。要於有情為
<lb n="0670a04"/>傷害事。如是瞋恚方成業道。自餘嗔者皆
<lb n="0670a05"/>非業道。</p>
<p id="pT41p0670a0504" type="inline">論。於善惡等至邪見業道。釋
<lb n="0670a06"/>成第三業道相也。</p>
<p id="pT41p0670a0608" type="inline">論。如經說至阿羅
<lb n="0670a07"/>漢。已下引經廣釋頌中等字攝也。總有十
<lb n="0670a08"/>一不同。一無施與。二無愛樂。三無祠祀
<lb n="0670a09"/>　婆沙九十八解此三云。一解無差別同顯
<lb n="0670a10"/>一義故。<anchor xml:id="tnote0670001"/>二解云　外論者言。無施與者。謂
<lb n="0670a11"/>無施三類福。無愛樂者。謂無施別婆羅門
<lb n="0670a12"/>福。無祠祀者。謂無施眾婆羅門福
(外論更有多說。如
<lb n="0670a13"/>彼廣說)
。內論者言。無施與者。謂無過去福。無愛
<lb n="0670a14"/>樂者。謂無未來福。無祠祀者。謂無現在福。
<lb n="0670a15"/>復次無施與者。謂無身業福。無愛樂者。謂
<lb n="0670a16"/>無語業福。無祠祀者。謂無意業福
(云云多解)
　四
<lb n="0670a17"/>無妙行無惡行者。總撥妙行惡行也
(已上四是謗因
<lb n="0670a18"/>邪見。見集所斷)
　五無妙行惡行業所感果異熟　此
<lb n="0670a19"/>謗果邪見見苦所斷　六無此世間　七無
<lb n="0670a20"/>彼世間
(此通謗因．果見苦．集<anchor xml:id="beg0670002"/>斷<anchor xml:id="end0670002"/>)
　婆沙釋云。<anchor xml:id="beg0670003"/>問<anchor xml:id="end0670003"/>他世是不
<lb n="0670a21"/>現見<anchor xml:id="tnote0670004"/>謗說無可爾。此世現見何故言無。答彼
<lb n="0670a22"/>諸外道無明所盲於現見事亦復<anchor xml:id="beg0670005"/>非<anchor xml:id="end0670005"/>撥。不
<lb n="0670a23"/>應責無明者愚盲者墮坑。復有說者。彼諸
<lb n="0670a24"/>外道但謗因果不謗法體。無此世者。謂
<lb n="0670a25"/>無此世為他世因。或無此世為他世果。無
<lb n="0670a26"/>他世者。謂無他世為此世因。或無他世為
<lb n="0670a27"/>此世果　八無母　九無父
(此二是謗因<anchor xml:id="begd1e89215"/>耶<anchor xml:id="endd1e89215"/>見)
　婆沙釋
<lb n="0670a28"/>云。問世間父母皆所現見。彼如何見謗言無
<lb n="0670a29"/>耶。答一解同前。一解。有說。彼諸外道。謗
<lb n="0670b01"/>無父．母<anchor xml:id="beg0670006"/>感<anchor xml:id="end0670006"/>子之業。不謗其體。或有說者。
<lb n="0670b02"/>彼諸外道謗父．母義。不謗其體
(若尋苦因而謗。<anchor xml:id="beg0670007"/>是見<anchor xml:id="end0670007"/>集
<lb n="0670b03"/>斷。今謗因不尋苦因而謗<anchor xml:id="beg0670008"/>是<anchor xml:id="end0670008"/>見苦斷。如戒取等)
　十無化生有情。婆<anchor xml:id="beg0670009"/>沙<anchor xml:id="end0670009"/>
<lb n="0670b04"/>釋云。有諸外道作如是說。諸有情生<anchor xml:id="beg0670010"/>因<anchor xml:id="end0670010"/>
<lb n="0670b05"/>現在精血等事。無有無緣忽然生者。譬如
<lb n="0670b06"/>芽生必因種子．水．火．時節。無有無緣而得
<lb n="0670b07"/>生者。故定無有化生有情。或有說者。化生
<lb n="0670b08"/>有情所謂中有。無此世他世者。謗無生有。
<lb n="0670b09"/>無化生有情者。謗無中有
(云云多解。此<anchor xml:id="beg0670011"/>亦<anchor xml:id="end0670011"/>可通謗因果也)
<lb n="0670b10"/>　十一世間無有沙門。或婆羅門。<anchor xml:id="beg0670012"/>或<anchor xml:id="end0670012"/>阿羅漢。
<lb n="0670b11"/>此是謗聖邪見。見道所斷。</p>
<p id="pT41p0670b1111" type="inline">論。彼經具顯
<lb n="0670b12"/>至等言攝後。總結可知。婆沙等言更說謗滅
<lb n="0670b13"/>邪見。廣如彼說。</p>
<lb n="0670b14"/>俱舍論疏卷第<anchor xml:id="beg0670013"/>十六<anchor xml:id="end0670013"/>
<lb n="0670b15"/>
<anchor xml:id="beg0670014"/>
<p id="pT41p0670b1501" rend="margin-left:2em">保延三年八月二十二日午後於東廊
<lb n="0670b16"/>禪公舊居點了</p>
<lb n="0670b17"/>
<p id="pT41p0670b1701" rend="margin-left:8em">目暗貧僧覺樹</p>
<lb n="0670b18"/>
<p id="pT41p0670b1801" rend="margin-left:6em">以黃薗本一交了　義證</p>
<lb n="0670b19"/>
<p id="pT41p0670b1901" rend="margin-left:10em">交了</p>
<anchor xml:id="end0670014"/>
<lb n="0670b20"/>
<lb n="0670b21"/>
<lb n="0670b22"/>
<anchor xml:id="tnote0670015"/>俱舍論疏卷第十<anchor xml:id="beg0670016"/>七<anchor xml:id="end0670016"/>
<lb n="0670b23"/>
<lb n="0670b24"/>
<byline>
<anchor xml:id="beg0670017"/>沙<anchor xml:id="end0670017"/>門<anchor xml:id="beg0670018"/>法<anchor xml:id="end0670018"/>寶撰</byline>
<lb n="0670b25"/>
<anchor xml:id="tnote0670019"/>
<head>分別業品第四<anchor xml:id="beg0670020"/>之五<anchor xml:id="end0670020"/>
</head>
<lb n="0670b26"/>
<p id="pT41p0670b2601">
<anchor xml:id="beg0670021"/>論<anchor xml:id="end0670021"/>。如是已<anchor xml:id="beg0670022"/>辨<anchor xml:id="end0670022"/>至名業道。已下半頌。大文第
<lb n="0670b27"/>二。釋業道<anchor xml:id="beg0670023"/>之<anchor xml:id="end0670023"/>名。</p>
<p id="pT41p0670b2707" type="inline">論曰至而造作<anchor xml:id="beg0670024"/>故<anchor xml:id="end0670024"/>。
<lb n="0670b28"/>釋後貪．瞋．邪見三業道也。貪等體非是業。
<lb n="0670b29"/>與思相應思是業性。依貪等轉。依貪等行。
<lb n="0670c01"/>依貪勢力而造作故。如人依道。由此貪等
<lb n="0670c02"/>體<anchor xml:id="beg0670025"/>雖<anchor xml:id="end0670025"/>非業。<anchor xml:id="beg0670026"/>是<anchor xml:id="end0670026"/>業道也。</p>
<p id="pT41p0670c0209" type="inline">論。前七是業
<lb n="0670c03"/>至立業道名。釋前七業道。前七<anchor xml:id="beg0670027"/>業道<anchor xml:id="end0670027"/>
<anchor xml:id="beg0670028"/>是<anchor xml:id="end0670028"/>業
<lb n="0670c04"/>性。故名之為業。思業依託為境轉故<anchor xml:id="beg0670029"/>名<anchor xml:id="end0670029"/>業
<lb n="0670c05"/>道<anchor xml:id="beg0670030"/>也。此七是業。是業之道<anchor xml:id="end0670030"/>。立業道<anchor xml:id="beg0670031"/>名<anchor xml:id="end0670031"/>。</p>
<lb n="0670c06"/>
<p id="pT41p0670c0601">論。故於此中至俱<anchor xml:id="beg0670032"/>極<anchor xml:id="end0670032"/>成故。釋此中業道
<lb n="0670c07"/>
<anchor xml:id="beg0670033"/>名通兩類<anchor xml:id="end0670033"/>。前七<anchor xml:id="beg0670034"/>具<anchor xml:id="end0670034"/>二。謂業。業道。後三唯
<lb n="0670c08"/>一。謂但業道。雖不同類。而一業道名通<anchor xml:id="beg0670035"/>兩
<lb n="0670c09"/>處。餘故<anchor xml:id="end0670035"/>兩類總得名為業道　如世典者。
<lb n="0670c10"/>正理論云。<anchor xml:id="beg0670036"/>世記論也<anchor xml:id="end0670036"/>　世記論中亦不同
<lb n="0670c11"/>類。而一為餘得<anchor xml:id="beg0670037"/>通<anchor xml:id="end0670037"/>名故。如<anchor xml:id="beg0670038"/>在<anchor xml:id="end0670038"/>天．地類別
<lb n="0670c12"/>同名形等。</p>
<p id="pT41p0670c1205" type="inline">論。離殺等七至類此應釋。
<lb n="0670c13"/>類不善業道釋善業道。</p>
<p id="pT41p0670c1310" type="inline">論。此加行．後
<lb n="0670c14"/>起何緣非業道<anchor xml:id="beg0670039"/>問也<anchor xml:id="end0670039"/>。加行．後起應名業道。
<lb n="0670c15"/>思亦緣彼為境轉故。</p>
<p id="pT41p0670c1509" type="inline">論。為此依此至異
<lb n="0670c16"/>此不然。答也。<anchor xml:id="beg0670040"/>此有三<anchor xml:id="end0670040"/>
<anchor xml:id="beg0670041"/>答<anchor xml:id="end0670041"/>。正理論云。理亦
<lb n="0670c17"/>應說。而不說者。為本。依本彼方轉<anchor xml:id="beg0670042"/>故<anchor xml:id="end0670042"/>
<lb n="0670c18"/>
<anchor xml:id="beg0670043"/>
(述曰。為根本起加行。依根本有後起。本得此名。末不名道)
<anchor xml:id="end0670043"/>　第二<anchor xml:id="beg0670044"/>解<anchor xml:id="end0670044"/>云。根本
<lb n="0670c19"/>麁顯<anchor xml:id="beg0670045"/>說<anchor xml:id="end0670045"/>麁品為業道　第三釋云。令內．
<lb n="0670c20"/>外物有減．增故。如．殺．盜等令物增．減。前．
<lb n="0670c21"/>後二分不爾。由此二分不名業道。婆沙一
<lb n="0670c22"/>百一十三云。所居名外。壽等名內　婆沙
<lb n="0670c23"/>云。問何<anchor xml:id="beg0670046"/>故<anchor xml:id="end0670046"/>名業道。答思名業。業所遊履
<lb n="0671a01"/>究竟而轉為業道　問若爾一切無<anchor xml:id="beg0671001"/>記<anchor xml:id="end0671001"/>。</p>
<lb n="0671a02"/>
<p id="pT41p0671a0201">論。應問彼師。論主意云。<anchor xml:id="beg0671002"/>非此<anchor xml:id="end0671002"/>是<anchor xml:id="beg0671003"/>我<anchor xml:id="end0671003"/>義。因
<lb n="0671a03"/>何問我。應問彼師。</p>
<p id="pT41p0671a0308" type="inline">論。然亦可言至
<lb n="0671a04"/>
<anchor xml:id="beg0671004"/>皆<anchor xml:id="end0671004"/>名業道。論主為彼師釋。此貪．瞋等是惡
<lb n="0671a05"/>趣因。因是道義。與惡趣為道　或貪．瞋等
<lb n="0671a06"/>互相因<anchor xml:id="beg0671005"/>起<anchor xml:id="end0671005"/>。更互相乘皆名業道<anchor xml:id="beg0671006"/>也<anchor xml:id="end0671006"/>。</p>
<lb n="0671a07"/>
<p id="pT41p0671a0701">論。如是所說至差別云何。已下兩頌。第三義
<lb n="0671a08"/>便明斷善根。</p>
<p id="pT41p0671a0806" type="inline">論曰至能斷善根。此<anchor xml:id="beg0671007"/>舉<anchor xml:id="end0671007"/>
<lb n="0671a09"/>初句答。前問。諸斷善根由何業道　答云。
<lb n="0671a10"/>唯上品邪見業道此<anchor xml:id="beg0671008"/>釋<anchor xml:id="end0671008"/>能<anchor xml:id="beg0671009"/>斷<anchor xml:id="end0671009"/>。</p>
<p id="pT41p0671a1012" type="inline">論。若爾
<lb n="0671a11"/>何緣至最初所除。難也。若謂唯邪見斷善
<lb n="0671a12"/>根<anchor xml:id="beg0671010"/>者。即違<anchor xml:id="end0671010"/>本論云何上品不善根。謂能斷
<lb n="0671a13"/>善根者。不善根體謂貪．瞋．癡。<anchor xml:id="beg0671011"/>邪見<anchor xml:id="end0671011"/>非不善
<lb n="0671a14"/>根如何說能斷善<anchor xml:id="beg0671012"/>根<anchor xml:id="end0671012"/>。</p>
<p id="pT41p0671a1409" type="inline">論。由不善根至
<lb n="0671a15"/>被賊燒村。答。於能引處說所引業。</p>
<p id="pT41p0671a1514" type="inline">論。
<lb n="0671a16"/>何等善根為此所斷。問所斷<anchor xml:id="beg0671013"/>善<anchor xml:id="end0671013"/>。</p>
<p id="pT41p0671a1613" type="inline">論。謂
<lb n="0671a17"/>唯欲界至先不成故。答也。將欲斷善欲界
<lb n="0671a18"/>
<anchor xml:id="beg0671014"/>中<anchor xml:id="end0671014"/>思。色．無色善先退不成。邪見不能斷
<lb n="0671a19"/>上界善等。</p>
<p id="pT41p0671a1905" type="inline">論。施設足論至三界善根。難
<lb n="0671a20"/>不斷上二界善根。</p>
<p id="pT41p0671a2008" type="inline">論。依上善根至非
<lb n="0671a21"/>彼器故。<anchor xml:id="beg0671015"/>斷<anchor xml:id="end0671015"/>欲善。上二界善得更遠故。此身
<lb n="0671a22"/>不是上善器故。</p>
<p id="pT41p0671a2207" type="inline">論。何緣唯斷生得善
<lb n="0671a23"/>根。問欲界加行不斷所以。</p>
<p id="pT41p0671a2311" type="inline">論。加行善
<lb n="0671a24"/>根先已退故。答。正理論云。加行善根將斷
<lb n="0671a25"/>善時最初捨故。</p>
<p id="pT41p0671a2507" type="inline">論。緣何邪見能斷善根。
<lb n="0671a26"/>問也。</p>
<p id="pT41p0671a2603" type="inline">論。謂定撥無至彼果異熟。答也。正
<lb n="0671a27"/>理論云。此斷善根何因何位。謂有一類先
<lb n="0671a28"/>成暴惡意樂隨眠。後逢惡友緣力所資。轉
<lb n="0671a29"/>復增盛故。善根減不善根增。<anchor xml:id="beg0671016"/>後<anchor xml:id="end0671016"/>起撥因撥
<lb n="0671b01"/>果邪見。令一切善皆悉隱沒。由此相續離
<lb n="0671b02"/>善而住。此因。此位斷諸善根。</p>
<p id="pT41p0671b0212" type="inline">
<anchor xml:id="beg0671017"/>論。有
<lb n="0671b03"/>餘師說至解脫道別。敘異<anchor xml:id="tnote0671018"/>斷說。分撥因果邪
<lb n="0671b04"/>見。二道別也<anchor xml:id="end0671017"/>。</p>
<p id="pT41p0671b0406" type="inline">論。有餘師說至勢力劣故。
<lb n="0671b05"/>敘異師說。無漏緣．他界緣．<anchor xml:id="beg0671019"/>隨<anchor xml:id="end0671019"/>眠緣中不增。
<lb n="0671b06"/>唯相應中增。由力劣故不能斷善。</p>
<p id="pT41p0671b0614" type="inline">論。
<lb n="0671b07"/>如是說者至有強力故。述正義。煩惱不定。
<lb n="0671b08"/>有<anchor xml:id="beg0671020"/>准<anchor xml:id="end0671020"/>因中增者亦得至上品。強力故。無
<lb n="0671b09"/>漏緣．他界緣亦至上品能斷善根。</p>
<p id="pT41p0671b0914" type="inline">論。
<lb n="0671b10"/>有餘師說至見所斷惑。敘異說也。</p>
<p id="pT41p0671b1014" type="inline">論。
<lb n="0671b11"/>如是說者至邪見所斷。述正義也。</p>
<p id="pT41p0671b1114" type="inline">論。
<lb n="0671b12"/>若作是說至名斷善根。引本論證九品斷
<lb n="0671b13"/>善正也。既有最後所捨者。亦有前品捨者。
<lb n="0671b14"/>故知非一品斷。</p>
<p id="pT41p0671b1407" type="inline">論若爾彼文至能斷善
<lb n="0671b15"/>根者。餘師引本論難。本論既云上品不善
<lb n="0671b16"/>根能斷善根。故知唯一品斷。本論二<anchor xml:id="beg0671021"/>文<anchor xml:id="end0671021"/>便
<lb n="0671b17"/>自相違。</p>
<p id="pT41p0671b1704" type="inline">論。彼依究竟至名能斷善根。答。
<lb n="0671b18"/>由上品不善根能斷下下品善根。由<anchor xml:id="beg0671022"/>斯<anchor xml:id="end0671022"/>故
<lb n="0671b19"/>說上品不善根能斷善根　正理云<anchor xml:id="beg0671023"/>乘前<anchor xml:id="end0671023"/>
<lb n="0671b20"/>為問。其理已成。謂此<anchor xml:id="beg0671024"/>乘前<anchor xml:id="end0671024"/>所斷微善。即問
<lb n="0671b21"/>能斷上不善根。前微善根既下品攝。後能斷
<lb n="0671b22"/>者理上品收。故於<anchor xml:id="beg0671025"/>中<anchor xml:id="end0671025"/>不勞<anchor xml:id="beg0671026"/>徵<anchor xml:id="end0671026"/>難。</p>
<p id="pT41p0671b2213" type="inline">論。
<lb n="0671b23"/>有餘<anchor xml:id="beg0671027"/>師<anchor xml:id="end0671027"/>言至如見道中。敘異說也。</p>
<p id="pT41p0671b2314" type="inline">論。
<lb n="0671b24"/>如是說者通出不出者。述正義也。</p>
<p id="pT41p0671b2414" type="inline">論。
<lb n="0671b25"/>有餘師說至<anchor xml:id="beg0671028"/>末<anchor xml:id="end0671028"/>易捨故。敘異說。彼師意說。
<lb n="0671b26"/>因其善根發得律儀。律儀是<anchor xml:id="begd1e90077"/>末<anchor xml:id="endd1e90077"/>。善根是本。
<lb n="0671b27"/>末捨易本。故先捨也。</p>
<p id="pT41p0671b2709" type="inline">論。如是說者至品
<lb n="0671b28"/>類同故。述正義也。正理論云。諸律儀果有
<lb n="0671b29"/>從加行。有從生得善心所生。若從加行善
<lb n="0671c01"/>心生者。律儀先捨。後斷善根。然<anchor xml:id="beg0671029"/>斷<anchor xml:id="end0671029"/>善根
<lb n="0671c02"/>加行．根本皆名斷善<anchor xml:id="begd1e90105"/>根<anchor xml:id="endd1e90105"/>。依此故說斷善根
<lb n="0671c03"/>位捨諸律儀。若從生得善心生者。隨斷何
<lb n="0671c04"/>品能生善根。所生律儀爾時便捨。捨能等起。
<lb n="0671c05"/>彼隨捨故。</p>
<p id="pT41p0671c0505" type="inline">論。為在何處能斷善根。問處
<lb n="0671c06"/>所也。</p>
<p id="pT41p0671c0603" type="inline">論。人趣三洲至阿世耶故。</p>
<p id="pT41p0671c0613" type="inline">答
<lb n="0671c07"/>阿世耶者。此云意樂。</p>
<p id="pT41p0671c0709" type="inline">論。有餘師說至唯
<lb n="0671c08"/>
<anchor xml:id="begd1e90130"/>贍<anchor xml:id="endd1e90130"/>部洲敘異說也。</p>
<p id="pT41p0671c0808" type="inline">論若爾便違至東西
<lb n="0671c09"/>洲亦爾。破異師也。兩洲若不斷<anchor xml:id="beg0671030"/>善<anchor xml:id="end0671030"/>因何
<lb n="0671c10"/>極少<anchor xml:id="beg0671031"/>成<anchor xml:id="end0671031"/>八根耶。</p>
<p id="pT41p0671c1007" type="inline">論。如是斷善依何類
<lb n="0671c11"/>身。問。</p>
<p id="pT41p0671c1103" type="inline">
<anchor xml:id="beg0671032"/>論<anchor xml:id="end0671032"/>。唯男女身志意定故。答。扇搋
<lb n="0671c12"/>等身志意不定。不能斷善。</p>
<p id="pT41p0671c1211" type="inline">論。有餘師
<lb n="0671c13"/>說至皆昧鈍故。敘異說也。</p>
<p id="pT41p0671c1311" type="inline">論。若爾便違
<lb n="0671c14"/>至男根亦爾。破異說。男．女既同極少八根。</p>
<lb n="0671c15"/>
<p id="pT41p0671c1501">故知皆能斷善。</p>
<p id="pT41p0671c1507" type="inline">論為何行者能斷
<lb n="0671c16"/>善根。問行者也。</p>
<p id="pT41p0671c1607" type="inline">論唯見行人至如惡趣
<lb n="0671c17"/>故。答也。</p>
<p id="pT41p0671c1704" type="inline">論此善根斷其體是何。問體
<lb n="0671c18"/>也。</p>
<p id="pT41p0671c1802" type="inline">論善斷應知至非得為體。答也。</p>
<lb n="0671c19"/>
<p id="pT41p0671c1901">論。善根斷已由何復續。問續善也。</p>
<p id="pT41p0671c1914" type="inline">論
<lb n="0671c20"/>由疑有見至名續善根。答也。婆沙三十五云。
<lb n="0671c21"/>誰住疑心續。誰住正見續。有作是說。轉
<lb n="0671c22"/>身續者住疑心續。現法續者住正見續。評
<lb n="0671c23"/>曰應作是說。此不決定　又云若　善根
<lb n="0671c24"/>續便能起耶　評曰應作是說。此不決定
<lb n="0671c25"/>　正理論云。謂續善位。或由因力。或依善
<lb n="0672a01"/>友。有於因果欻復生疑。所招後世為無為
<lb n="0672a02"/>有。有於因果欻生正見。定有後世先執是
<lb n="0672a03"/>邪。爾時善根成就得還起不成就<anchor xml:id="beg0672001"/>得<anchor xml:id="end0672001"/>滅名續
<lb n="0672a04"/>善根　述曰。夫言疑者<anchor xml:id="beg0672002"/>必<anchor xml:id="end0672002"/>有．無二緣不定
<lb n="0672a05"/>名之為疑。或先有後無。或<anchor xml:id="beg0672003"/>後<anchor xml:id="end0672003"/>有。若先有後
<lb n="0672a06"/>無。能生邪見不能續善。若先無後有。能生
<lb n="0672a07"/>正見此能續善。故正理云。所招後世為無
<lb n="0672a08"/>為有。此論云。此或應有者。亦是先執為無。
<lb n="0672a09"/>後或應有。</p>
<p id="pT41p0672a0905" type="inline">論有餘師言九品漸續。述異
<lb n="0672a10"/>說也。</p>
<p id="pT41p0672a1003" type="inline">論如是說者至氣力漸增。述正
<lb n="0672a11"/>義也。婆沙云。評曰應作是說。九品頓續漸
<lb n="0672a12"/>次現前。乃至。應從地獄死當生地獄者。
<lb n="0672a13"/>三品善根得亦在身成就。亦現在前。當生
<lb n="0672a14"/>傍生．鬼六品。當生人．天九品。</p>
<p id="pT41p0672a1412" type="inline">論。於現
<lb n="0672a15"/>身中能續善不。問續善也。</p>
<p id="pT41p0672a1511" type="inline">論。亦有能
<lb n="0672a16"/>續至非餘位故。答。有兩類。若不造逆斷善
<lb n="0672a17"/>根者。於現世中亦有能續。若造逆人斷善
<lb n="0672a18"/>根者。於現世中定不能續。彼人定於地
<lb n="0672a19"/>獄將<anchor xml:id="beg0672004"/>死<anchor xml:id="end0672004"/>及將受生時續。准此文證。地獄
<lb n="0672a20"/>生時雖續善根。續善根已受地獄也。造逆
<lb n="0672a21"/>之人定至生有經劫等故。</p>
<p id="pT41p0672a2111" type="inline">論言將生
<lb n="0672a22"/>
<anchor xml:id="beg0672005"/>者<anchor xml:id="end0672005"/>至謂彼將死。釋將生．將死　<anchor xml:id="beg0672006"/>彼<anchor xml:id="end0672006"/>死者即
<lb n="0672a23"/>是於地獄中將死時續。</p>
<p id="pT41p0672a2310" type="inline">論。若由因力
<lb n="0672a24"/>至應知亦爾。此釋二時續善異所以。</p>
<lb n="0672a25"/>
<p id="pT41p0672a2501">論。又意樂壞至應知亦爾。釋不造逆人現世
<lb n="0672a26"/>續善<anchor xml:id="beg0672007"/>現續善<anchor xml:id="end0672007"/>不同所以。婆沙云。若於地獄
<lb n="0672a27"/>中有中。受斷善根邪見異熟果者。彼<anchor xml:id="beg0672008"/>於<anchor xml:id="end0672008"/>地
<lb n="0672a28"/>獄生時續。若不受者死時續。彼果<anchor xml:id="beg0672009"/>盡<anchor xml:id="end0672009"/>故能
<lb n="0672a29"/>續善根。所以者何。如邪見與善根相妨。彼
<lb n="0672b01"/>果亦爾。若依施設論說。一切斷善皆非現
<lb n="0672b02"/>續　正理論云。謂世有人撥無後世名意
<lb n="0672b03"/>樂壞。而不隨彼意樂所作非加行壞。見壞。
<lb n="0672b04"/>戒不壞。見壞。戒亦壞。斷善根者應知亦爾。
<lb n="0672b05"/>非劫將壞及劫初成有斷善根。壞器世間
<lb n="0672b06"/>增上力故。相續潤故。行妙行者不斷善根。
<lb n="0672b07"/>以心堅牢有所樂故。</p>
<p id="pT41p0672b0709" type="inline">論。有斷善根至
<lb n="0672b08"/>謂除前相。已下四句分別　布剌拏。此云滿。
<lb n="0672b09"/>舊云富樓那。訛也。此人斷善而不造逆。故
<lb n="0672b10"/>非邪定。是第一句　未生怨<anchor xml:id="beg0672010"/>即<anchor xml:id="end0672010"/>是阿闍世
<lb n="0672b11"/>王。造逆故是邪定
(依大乘非邪定)
信三寶故不斷善
<lb n="0672b12"/>根。是第二句　天授舊云提婆提多。此人破
<lb n="0672b13"/>僧。出佛身血。殺阿羅漢。故是邪定。亦斷善
<lb n="0672b14"/>根。故是俱句　俱非可知　正理論云。斷善
<lb n="0672b15"/>邪見。破僧妄語。當知定招無間異熟。餘無
<lb n="0672b16"/>間業或招無間。或招所餘地獄異熟。依婆
<lb n="0672b17"/>沙三十五更有問答。施設論說。若害蟻卵
<lb n="0672b18"/>無少悔心。應說是人斷三界善。問若現法
<lb n="0672b19"/>中續善根者。彼命終已生地獄耶。答彼不
<lb n="0672b20"/>決定生於地獄。唯有轉身續善根者定生
<lb n="0672b21"/>地獄。問若現法中續善根者。彼現身能入正
<lb n="0672b22"/>性離生不。評曰應作是說。彼能引起順決
<lb n="0672b23"/>擇分。亦<anchor xml:id="beg0672011"/>後<anchor xml:id="end0672011"/>能入正性離生。乃至能得阿羅
<lb n="0672b24"/>漢果。問殺斷善人。與害蟻卵。何者罪重。評
<lb n="0672b25"/>曰應作是說。若依<anchor xml:id="beg0672012"/>罰<anchor xml:id="end0672012"/>罪殺斷善人。得罪
<lb n="0672b26"/>為重。得邊罪故。若依業道害蟻卵重。以
<lb n="0672b27"/>彼成就諸<anchor xml:id="beg0672013"/>善法<anchor xml:id="end0672013"/>故。問於何處受斷善根
<lb n="0672b28"/>果。答於無間地獄受彼異熟果
(與正理<anchor xml:id="beg0672014"/>亦<anchor xml:id="end0672014"/>同)
問斷
<lb n="0672b29"/>善邪見於眾同分為但能滿。亦能引耶。答亦
<lb n="0672c01"/>能牽引。亦能圓滿。有作是說。但能圓滿不
<lb n="0672c02"/>能牽引。所以者何。業能牽引眾同分故。評
<lb n="0672c03"/>曰。如前<anchor xml:id="beg0672015"/>說<anchor xml:id="end0672015"/>好。邪見相應有思業故。邪見
<lb n="0672c04"/>與彼同一果故。</p>
<lb n="0672c05"/>
<p id="pT41p0672c0501">論。已乘義便至與思俱轉。自下一頌。大文第
<lb n="0672c06"/>四明業道俱轉。</p>
<p id="pT41p0672c0607" type="inline">論曰至從一唯至八。此
<lb n="0672c07"/>總舉不善業道從一唯至八。不至九．十。不
<lb n="0672c08"/>善業道不並起故。既言與思俱轉。定是思
<lb n="0672c09"/>業道同剎那義。不容異解。</p>
<p id="pT41p0672c0911" type="inline">論。一俱轉
<lb n="0672c10"/>者至隨一究竟。此釋一俱轉。無身．語七。貪
<lb n="0672c11"/>等三中隨一現起。若先加行造惡<anchor xml:id="beg0672016"/>色<anchor xml:id="end0672016"/>業。不
<lb n="0672c12"/>染心時隨一究竟　正理論云。貪等餘染及
<lb n="0672c13"/>不染心現在前時隨一究竟　此論略故不
<lb n="0672c14"/>說貪等餘<anchor xml:id="beg0672017"/>染<anchor xml:id="end0672017"/>。正<anchor xml:id="beg0672018"/>理<anchor xml:id="end0672018"/>云。有餘<anchor xml:id="beg0672019"/>師<anchor xml:id="end0672019"/>說。身三業
<lb n="0672c15"/>道。一一思俱轉。謂殺．盜．邪婬　<anchor xml:id="beg0672020"/>破云<anchor xml:id="end0672020"/>　理
<lb n="0672c16"/>不應然。邪婬必<anchor xml:id="beg0672021"/>亦<anchor xml:id="end0672021"/>。無遣他為故。必貪<anchor xml:id="beg0672022"/>竟
<lb n="0672c17"/>究<anchor xml:id="end0672022"/>故。殺．盜自為。亦必二故。設據遣他作應
<lb n="0672c18"/>差別言謂於究竟時貪等不起　<anchor xml:id="beg0672023"/>此<anchor xml:id="end0672023"/>論文。
<lb n="0672c19"/>前說貪究竟等據自作業。今說思俱轉通
<lb n="0672c20"/>遣他作。</p>
<p id="pT41p0672c2004" type="inline">論。二俱轉者至或雜穢語。釋
<lb n="0672c21"/>二俱轉。如文可解。正理彈云。經主於此作
<lb n="0672c22"/>如是言。謂嗔心時究竟殺業。若起貪位成
<lb n="0672c23"/>不與取。或欲邪行。或雜穢語。此亦非理。若
<lb n="0672c24"/>自究竟。則應於殺無勞說瞋。此更無容餘
<lb n="0672c25"/>究竟故。於盜．邪行說貪亦然。說起貪時
<lb n="0672c26"/>成雜穢語。此言闕減。容三成故。若先加行。
<lb n="0672c27"/>於究竟時。一一應言貪等隨一。</p>
<p id="pT41p0672c2713" type="inline">論。三
<lb n="0672c28"/>俱轉者至俱時殺盜。<anchor xml:id="beg0672024"/>嗔<anchor xml:id="end0672024"/>．殺．盜三業道俱時
<lb n="0672c29"/>轉也。</p>
<p id="pT41p0672c2903" type="inline">論。若爾<anchor xml:id="beg0672025"/>所說<anchor xml:id="end0672025"/>至理應不成。難也。</p>
<lb n="0673a01"/>
<p id="pT41p0673a0101">論。依不異心至決判應知。依不異心造
<lb n="0673a02"/>二業說。若異心自作兩業究竟必異。</p>
<lb n="0673a03"/>
<p id="pT41p0673a0301">論。若先加行至隨二究竟。三俱轉也。若先加
<lb n="0673a04"/>行言非唯遣他。自作亦得。如先作殺加行。
<lb n="0673a05"/>後方死等。或先燃火後燒物等。或先<anchor xml:id="beg0673001"/>發<anchor xml:id="end0673001"/>言
<lb n="0673a06"/>後他解等。如是等類。</p>
<p id="pT41p0673a0609" type="inline">論。四俱轉者至隨
<lb n="0673a07"/>三究竟。四俱轉也。</p>
<p id="pT41p0673a0708" type="inline">論。如是五六七皆如
<lb n="0673a08"/>理應知者。准釋可知。</p>
<p id="pT41p0673a0809" type="inline">論。八俱轉者至俱
<lb n="0673a09"/>時究竟。釋八俱轉。</p>
<p id="pT41p0673a0908" type="inline">論。後三業道至故
<lb n="0673a10"/>無九十。釋唯至八所以。<anchor xml:id="beg0673002"/>以<anchor xml:id="end0673002"/>貪．瞋．邪見不
<lb n="0673a11"/>俱起故。</p>
<p id="pT41p0673a1104" type="inline">論。如是已<anchor xml:id="beg0673003"/>說<anchor xml:id="end0673003"/>至遮一八五。結
<lb n="0673a12"/>前起後。若兼<anchor xml:id="beg0673004"/>分<anchor xml:id="end0673004"/>別受遠離即有<anchor xml:id="beg0673005"/>俱轉<anchor xml:id="end0673005"/>。
<lb n="0673a13"/>
<anchor xml:id="beg0673006"/>如文可解<anchor xml:id="end0673006"/>。</p>
<p id="pT41p0673a1305" type="inline">
<anchor xml:id="beg0673007"/>論<anchor xml:id="end0673007"/>三俱轉者至無<anchor xml:id="beg0673008"/>七<anchor xml:id="end0673008"/>色
<lb n="0673a14"/>善。明三俱轉。</p>
<p id="pT41p0673a1406" type="inline">論。四俱轉者至<anchor xml:id="beg0673009"/>勤<anchor xml:id="end0673009"/>策律
<lb n="0673a15"/>儀。明四俱轉。</p>
<p id="pT41p0673a1506" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0673010"/>六<anchor xml:id="end0673010"/>俱轉者至得上三
<lb n="0673a16"/>戒。<anchor xml:id="beg0673011"/>明六俱轉。上三戒<anchor xml:id="end0673011"/>有四業。<anchor xml:id="beg0673012"/>前<anchor xml:id="end0673012"/>五識有
<lb n="0673a17"/>二。故成六也。</p>
<p id="pT41p0673a1706" type="inline">論。七俱轉者至得苾芻
<lb n="0673a18"/>戒。明七俱轉。善意識有三。三種戒有四。一
<lb n="0673a19"/>種七也　言。惡．無記心現在前得苾芻戒。第
<lb n="0673a20"/>二<anchor xml:id="beg0673013"/>也七<anchor xml:id="end0673013"/>　不言無心得苾芻戒者。此明思
<lb n="0673a21"/>俱轉。無心得戒非此所明。不與思俱轉故。</p>
<lb n="0673a22"/>
<p id="pT41p0673a2201">論。九俱轉者至現在前時。明九俱轉。善
<lb n="0673a23"/>五識<anchor xml:id="beg0673014"/>苾<anchor xml:id="end0673014"/>芻戒七一種九也　依無色盡．無
<lb n="0673a24"/>生智。得苾芻戒。意善二除正見。苾芻戒七
<lb n="0673a25"/>二種九也。准此。正受戒容得無學　或靜
<lb n="0673a26"/>慮攝盡．無生智現在前時。<anchor xml:id="beg0673015"/>爾時<anchor xml:id="end0673015"/>意二<anchor xml:id="beg0673016"/>道<anchor xml:id="end0673016"/>共
<lb n="0673a27"/>戒七三種九也。</p>
<p id="pT41p0673a2707" type="inline">論。十俱轉者至得苾芻
<lb n="0673a28"/>戒。善意識三戒。<anchor xml:id="beg0673017"/>復<anchor xml:id="end0673017"/>有七一種十也。</p>
<p id="pT41p0673a2814" type="inline">論。
<lb n="0673a29"/>或餘一切至心正起位。有七支隨轉色七正
<lb n="0673b01"/>見相應心有三二種十也。所以言正見相應
<lb n="0673b02"/>簡盡．無生智無正見故。</p>
<p id="pT41p0673b0210" type="inline">論。別據顯相
<lb n="0673b03"/>至有一八五。結<anchor xml:id="beg0673018"/>別<anchor xml:id="end0673018"/>前顯相。引下通相。</p>
<lb n="0673b04"/>
<p id="pT41p0673b0401">論。一俱轉者至得一支遠離。明一俱轉。此
<lb n="0673b05"/>是有人不能具受五戒等。但發願期心唯
<lb n="0673b06"/>不殺等。正<anchor xml:id="beg0673019"/>起<anchor xml:id="end0673019"/>業時惡．無記心現在前故唯有
<lb n="0673b07"/>一。</p>
<p id="pT41p0673b0702" type="inline">論。五俱轉者至得二支等。明五俱
<lb n="0673b08"/>轉。此<anchor xml:id="beg0673020"/>亦<anchor xml:id="end0673020"/>是期心唯受二支。善意識現前故
<lb n="0673b09"/>有五也　等者等取善五識現<anchor xml:id="beg0673021"/>在<anchor xml:id="end0673021"/>
<anchor xml:id="beg0673022"/>前<anchor xml:id="end0673022"/>得三
<lb n="0673b10"/>支。<anchor xml:id="beg0673023"/>惡<anchor xml:id="end0673023"/>．無記心現前得五支也。</p>
<p id="pT41p0673b1012" type="inline">論。八俱
<lb n="0673b11"/>轉者至得五支等。此亦是期受五<anchor xml:id="beg0673024"/>意<anchor xml:id="end0673024"/>
<anchor xml:id="beg0673025"/>復<anchor xml:id="end0673025"/>有
<lb n="0673b12"/>三。故成八也　等者<anchor xml:id="beg0673026"/>取<anchor xml:id="end0673026"/>五識現前受六支
<lb n="0673b13"/>　此上所明皆是同時俱。非前．後俱。若直
<lb n="0673b14"/>明與思俱轉。即不<anchor xml:id="beg0673027"/>合<anchor xml:id="end0673027"/>取無心位。<anchor xml:id="beg0673028"/>彼<anchor xml:id="end0673028"/>無思
<lb n="0673b15"/>故。若兼說業俱轉。即通無心<anchor xml:id="beg0673029"/>位<anchor xml:id="end0673029"/>。爾時亦有
<lb n="0673b16"/>業俱轉故。婆沙．雜心<anchor xml:id="beg0673030"/>乘<anchor xml:id="end0673030"/>明思俱轉便兼
<lb n="0673b17"/>明業俱轉故通說無心。此論及正理。唯說
<lb n="0673b18"/>思俱轉。故不說無心。已上論文。正理有破。
<lb n="0673b19"/>俱舍有救。非要<anchor xml:id="beg0673031"/>法<anchor xml:id="end0673031"/>相略而不述。</p>
<lb n="0673b20"/>
<p id="pT41p0673b2001">論。善惡業道於何界趣處。已下有三頌。第五
<lb n="0673b21"/>明處成業道也。</p>
<p id="pT41p0673b2107" type="inline">論曰至故有嗔恚。明
<lb n="0673b22"/>十不善業中。此三那落迦中通現行．成就。</p>
<lb n="0673b23"/>
<p id="pT41p0673b2301">論。貪及邪見至現見業果故。明意二唯
<lb n="0673b24"/>
<anchor xml:id="beg0673032"/>成<anchor xml:id="end0673032"/>就。無可愛境故貪不現行。現見業果
<lb n="0673b25"/>故邪見不現行。於地獄中無離欲故。雖
<lb n="0673b26"/>不現行定成就也。</p>
<p id="pT41p0673b2608" type="inline">論。業盡死故至無
<lb n="0673b27"/>離間語。明餘五不善業無現行．成就也。此
<lb n="0673b28"/>色業道若無現行亦不成就　此地獄中總
<lb n="0673b29"/>有三例。一通現行．成就。謂麁惡語．雜穢語
<lb n="0673c01"/>及嗔。二唯成就。謂貪．邪見。三不現行亦不
<lb n="0673c02"/>成就。謂身三語二離間語．虛誑語。</p>
<p id="pT41p0673c0214" type="inline">論。
<lb n="0673c03"/>北俱盧洲至無惡意樂故。明意三不善業道
<lb n="0673c04"/>唯成就不現行。他物已想名貪業道。既不
<lb n="0673c05"/>攝我所故無貪也。身．心剛強欲<anchor xml:id="beg0673033"/>惱<anchor xml:id="end0673033"/>害他
<lb n="0673c06"/>名為嗔恚。既身．心柔軟無<anchor xml:id="beg0673034"/>惱<anchor xml:id="end0673034"/>害事故無嗔
<lb n="0673c07"/>也。不信因果作惡意樂名為邪見。無惡意
<lb n="0673c08"/>樂無邪見也。此三離欲捨故。北洲無離欲
<lb n="0673c09"/>故定有成就。</p>
<p id="pT41p0673c0906" type="inline">論。唯<anchor xml:id="beg0673035"/>雜穢<anchor xml:id="end0673035"/>語至染心歌
<lb n="0673c10"/>詠。明雜穢通現及成。</p>
<p id="pT41p0673c1009" type="inline">論。無惡意樂故
<lb n="0673c11"/>至隨其所應。無身業三。如文可解　身心
<lb n="0673c12"/>軟故及無用故隨其所應者。正理論云。無誑
<lb n="0673c13"/>心故無虛誑語。或無用也。常和穆故無離
<lb n="0673c14"/>間語。<anchor xml:id="beg0673036"/>言<anchor xml:id="end0673036"/>清美故無麁惡語。北俱盧洲有三
<lb n="0673c15"/>例。一意三業道唯成就不現行。二雜穢語通
<lb n="0673c16"/>成就．現行。三身三業道．語三業道不成就
<lb n="0673c17"/>亦不現行。</p>
<p id="pT41p0673c1705" type="inline">論。彼人云何至並愧而別。
<lb n="0673c18"/>問．答分別可解。</p>
<p id="pT41p0673c1807" type="inline">論。除前地獄至皆通成
<lb n="0673c19"/>
<anchor xml:id="beg0673037"/>現<anchor xml:id="end0673037"/>。明除前二處餘趣．處中十不善業道皆
<lb n="0673c20"/>通現．成。<anchor xml:id="beg0673038"/>明<anchor xml:id="end0673038"/>其同。</p>
<p id="pT41p0673c2007" type="inline">論。然有差別至二
<lb n="0673c21"/>種俱有。明差別也。如文可解。</p>
<p id="pT41p0673c2112" type="inline">論。雖諸
<lb n="0673c22"/>天眾至其命方斷。正理論云。有餘師說天<anchor xml:id="beg0673039"/>亦<anchor xml:id="end0673039"/>
<lb n="0673c23"/>殺天。雖天身支斷已還出。斬首．中截則不
<lb n="0673c24"/>更生。故欲天中有殺業道。</p>
<p id="pT41p0673c2411" type="inline">論。已說不
<lb n="0673c25"/>善至謂成就現行。明不善已明善<anchor xml:id="beg0673040"/>道<anchor xml:id="end0673040"/>意三
<lb n="0673c26"/>善業道三界．五趣皆通現成。</p>
<p id="pT41p0673c2612" type="inline">論。身語
<lb n="0673c27"/>七支至靜慮律儀。明七善業。於此二<anchor xml:id="beg0673041"/>處<anchor xml:id="end0673041"/>決
<lb n="0673c28"/>定成就定不現行　准此論文。生無想天
<lb n="0673c29"/>定不入定。以七善業定不現行故。</p>
<p id="pT41p0673c2914" type="inline">論。
<lb n="0674a01"/>然聖隨依至皆得成就。明聖人在無色界
<lb n="0674a02"/>成就過．未不同。過去唯成曾起。未來五<anchor xml:id="beg0674001"/>地<anchor xml:id="end0674001"/>
<lb n="0674a03"/>皆得成就。正理論云。然聖隨依何靜慮地。
<lb n="0674a04"/>
<anchor xml:id="beg0674002"/>曾起<anchor xml:id="end0674002"/>．曾滅無漏尸羅。生無色時成彼過
<lb n="0674a05"/>去。若未來世<anchor xml:id="beg0674003"/>六<anchor xml:id="end0674003"/>地皆成。二處皆無現起義
<lb n="0674a06"/>者。無色唯有四蘊性故。無想有情無定
<lb n="0674a07"/>心<anchor xml:id="beg0674004"/>故<anchor xml:id="end0674004"/>　若無色無學定不成就過去七支。
<lb n="0674a08"/>得無學果捨向道故。無學身中必不起故。
<lb n="0674a09"/>無色有學兩說不同。婆沙一百二十二云。問
<lb n="0674a10"/>若諸學者以世俗道得不還果。曾不現起
<lb n="0674a11"/>無漏律儀。便生無色彼云何成就過去身無
<lb n="0674a12"/>表業　若不成就。何故此文作如是說。若
<lb n="0674a13"/>諸學者生無色界成就過去身無表耶　有
<lb n="0674a14"/>作是說。亦有學者生無色界不成就過去
<lb n="0674a15"/>身無表業。然此文中但依成就者說。是以無
<lb n="0674a16"/>過　有餘師說。得聖果已必起勝果。聖道
<lb n="0674a17"/>現前故。諸學者生無色界。必定成就過去身
<lb n="0674a18"/>無表業。一百三十二．一百三十四皆同兩說。
<lb n="0674a19"/>今詳二說。後說為正。一百三十四第二師後
<lb n="0674a20"/>結文云。是故本論說言。若諸學者生無色界
<lb n="0674a21"/>成就過去．未來所造<anchor xml:id="tnote0674005"/>業＆lac；<anchor xml:id="beg0674006"/>色<anchor xml:id="end0674006"/>。若於彼得阿
<lb n="0674a22"/>羅漢果。成就未來所造色。非過去所造色。若
<lb n="0674a23"/>謂不爾。本論應說學者生無色界有不
<lb n="0674a24"/>成過去所造色　前師通此文云此文<anchor xml:id="beg0674007"/>俱<anchor xml:id="end0674007"/>
<lb n="0674a25"/>依成就者說。是以無過。然前師不釋本論。
<lb n="0674a26"/>何故不盡理說。但據一<anchor xml:id="beg0674008"/>邊<anchor xml:id="end0674008"/>而說。無所以
<lb n="0674a27"/>也。但據一<anchor xml:id="begd1e91337"/>邊<anchor xml:id="endd1e91337"/>既無<anchor xml:id="beg0674009"/>切<anchor xml:id="end0674009"/>理應順本論。故此
<lb n="0674a28"/>論及正理皆同本論說。不言無色有學有
<lb n="0674a29"/>不成過去七支。</p>
<p id="pT41p0674a2907" type="inline">論。餘界趣處至及成就。
<lb n="0674b01"/>此明除無色界餘界。除無想處。餘處中除
<lb n="0674b02"/>地獄．北洲。七善業<anchor xml:id="beg0674010"/>道<anchor xml:id="end0674010"/>故<anchor xml:id="beg0674011"/>所<anchor xml:id="end0674011"/>除也。</p>
<p id="pT41p0674b0213" type="inline">論。然
<lb n="0674b03"/>有差別至皆具二種。此明異也。鬼．傍生有
<lb n="0674b04"/>離律儀處中業道。色界唯有道．定律儀所起
<lb n="0674b05"/>身．語善業。不成業道。三洲有起三律儀及
<lb n="0674b06"/>處中。欲天有道．定律儀．處中二種。</p>
<lb n="0674b07"/>
<p id="pT41p0674b0701">論。不善善業道所得果云何。下一頌。第六明
<lb n="0674b08"/>
<anchor xml:id="beg0674012"/>十<anchor xml:id="end0674012"/>業道三果差別。</p>
<p id="pT41p0674b0808" type="inline">論曰至增上別故。
<lb n="0674b09"/>總列三果名也。</p>
<p id="pT41p0674b0907" type="inline">論。謂於十種至是異熟
<lb n="0674b10"/>果。釋十惡業道異熟果也。</p>
<p id="pT41p0674b1011" type="inline">論。從彼生
<lb n="0674b11"/>已至等流果別。明等流果。自受其果以損
<lb n="0674b12"/>他因故名等流。</p>
<p id="pT41p0674b1207" type="inline">論。人中短壽至是殺
<lb n="0674b13"/>等流。問。善趣命根無<anchor xml:id="beg0674013"/>問<anchor xml:id="end0674013"/>短．長是善業果。
<lb n="0674b14"/>如何短命是殺等流果也。</p>
<p id="pT41p0674b1411" type="inline">論。不言人壽
<lb n="0674b15"/>至令不久住。答。正理云。理應釋言。不說人
<lb n="0674b16"/>壽是殺異熟。但應說言是殺<anchor xml:id="beg0674014"/>生<anchor xml:id="end0674014"/>業近增上
<lb n="0674b17"/>果。謂雖人壽是善業招。而由殺生增上力
<lb n="0674b18"/>故。令彼相續唯經少時。以欲界中不善勝
<lb n="0674b19"/>善。有增上力能伏善故　若爾何故說名
<lb n="0674b20"/>等流果。顯增上果中有最近故。若二俱立
<lb n="0674b21"/>增上果名。則不顯果有近．遠別。若謂不
<lb n="0674b22"/>然。如何不善以修所斷無覆無記為等流
<lb n="0674b23"/>果。與理無違。是故可<anchor xml:id="beg0674015"/>言<anchor xml:id="end0674015"/>即人短壽是殺生
<lb n="0674b24"/>業所引等流。</p>
<p id="pT41p0674b2406" type="inline">論。此十所得<anchor xml:id="beg0674016"/>增上果者<anchor xml:id="end0674016"/>至
<lb n="0674b25"/>增上果別。第三明增上果。<anchor xml:id="beg0674017"/>由<anchor xml:id="end0674017"/>殺生故光澤
<lb n="0674b26"/>鮮少。壞他光澤故　不與取故多<anchor xml:id="beg0674018"/>遭<anchor xml:id="end0674018"/>霜．雹
<lb n="0674b27"/>
(損他物故)
。欲邪行故多諸塵埃
(污他名故)
。虛誑語故
<lb n="0674b28"/>多諸臭穢
(誑他人不欲聞。故應更檢)
。離間語故所居險曲
<lb n="0674b29"/>
(親<anchor xml:id="beg0674019"/>番<anchor xml:id="end0674019"/>往來<anchor xml:id="beg0674020"/>難<anchor xml:id="end0674020"/>故)
。麁惡語故田多荊棘等
(語傷人等故)
。雜
<lb n="0674c01"/>穢語故時<anchor xml:id="beg0674021"/>儀<anchor xml:id="end0674021"/>變改
(是說非故)
。貪故果少
(欲減他物<anchor xml:id="beg0674022"/>故<anchor xml:id="end0674022"/>)
。
<lb n="0674c02"/>嗔故果辣
(辛辣如嗔故)
。邪見故果少或無
(輕即果少。
<lb n="0674c03"/>重即果無)
。</p>
<p id="pT41p0674c0305" type="inline">論。為一殺業至<anchor xml:id="beg0674023"/>更<anchor xml:id="end0674023"/>有餘。問。</p>
<lb n="0674c04"/>
<p id="pT41p0674c0401">論。有餘師言至後感此等流。此師說同業
<lb n="0674c05"/>也。</p>
<p id="pT41p0674c0502" type="inline">論。有餘復言至根本眷屬。<anchor xml:id="beg0674024"/>此<anchor xml:id="end0674024"/>說別。</p>
<lb n="0674c06"/>
<p id="pT41p0674c0601">論。此中所說至假說等流。釋疑妨也。
<lb n="0674c07"/>五果之中。若親異熟。疎即增上。此中別說等
<lb n="0674c08"/>流果者。據果與因相似說也。</p>
<p id="pT41p0674c0812" type="inline">論。此十
<lb n="0674c09"/>何緣各招三果。問。</p>
<p id="pT41p0674c0908" type="inline">論。且初殺業至如理
<lb n="0674c10"/>應思。答也。</p>
<p id="pT41p0674c1005" type="inline">論。由此應准至如理應說。
<lb n="0674c11"/>翻不善三果說善三果。正理論云。理實殺
<lb n="0674c12"/>時能令所殺受苦命斷壞失威光。令他苦
<lb n="0674c13"/>故生於地獄。斷他命故人中壽短。先<anchor xml:id="beg0674025"/>是<anchor xml:id="end0674025"/>加
<lb n="0674c14"/>行果。後是根本果。根本．近分俱名殺生。由
<lb n="0674c15"/>壞威光感惡外具。是故殺業得三種果。餘
<lb n="0674c16"/>惡業道如理應思。准二論說因別。為正。</p>
<lb n="0674c17"/>
<p id="pT41p0674c1701">論。又契經說八邪<anchor xml:id="beg0674026"/>支<anchor xml:id="end0674026"/>。已下有一行頌。大文
<lb n="0674c18"/>十一。別明邪命　翻八<anchor xml:id="beg0674027"/>聖<anchor xml:id="end0674027"/>道八邪支者。婆
<lb n="0674c19"/>沙<anchor xml:id="beg0674028"/>四<anchor xml:id="end0674028"/>十五云。問此八邪支。幾欲界繫。幾色
<lb n="0674c20"/>界。幾無色界。答邪見．邪精進．<anchor xml:id="beg0674029"/>邪念<anchor xml:id="end0674029"/>．邪定．通
<lb n="0674c21"/>三界繫。邪思惟．<anchor xml:id="beg0674030"/>邪語<anchor xml:id="end0674030"/>．邪業．邪命唯欲．色界
<lb n="0674c22"/>繫。色界中唯初定。上<anchor xml:id="beg0674031"/>地<anchor xml:id="end0674031"/>無故　問此八邪支
<lb n="0674c23"/>者幾見所斷。幾修所斷。答一見所斷。<anchor xml:id="beg0674032"/>謂<anchor xml:id="end0674032"/>邪
<lb n="0674c24"/>見。三修所斷。<anchor xml:id="begd1e91716"/>謂<anchor xml:id="endd1e91716"/>邪語．業．命。餘四通見．修
<lb n="0674c25"/>斷。</p>
<p id="pT41p0674c2502" type="inline">論曰至由資具屬他。釋貪生重故別
<lb n="0674c26"/>名邪命。</p>
<p id="pT41p0674c2604" type="inline">論。有餘師執至非資命故。敘
<lb n="0674c27"/>異說也。</p>
<p id="pT41p0674c2704" type="inline">論。此違經故至翻此應知。引
<lb n="0674c28"/>經破餘師說。正理云。何緣<anchor xml:id="beg0674033"/>業<anchor xml:id="end0674033"/>中先身後
<lb n="0674c29"/>語。於八道支內先語後身。以業<anchor xml:id="beg0674034"/>中<anchor xml:id="end0674034"/>隨麁．
<lb n="0675a01"/>細說。道支次第據順相生故。契經言尋．伺
<lb n="0675a02"/>已發語。</p>
<lb n="0675a03"/>
<p id="pT41p0675a0301">論。如前所言果有五種。已下當品之中大文
<lb n="0675a04"/>第<anchor xml:id="beg0675001"/>三<anchor xml:id="end0675001"/>。雜明諸業。就中。有十。一明業得
<lb n="0675a05"/>
<anchor xml:id="beg0675002"/>果<anchor xml:id="end0675002"/>。二釋本論業。三明引．滿因。四明三重
<lb n="0675a06"/>障。五明三時障。六明菩薩相。七明施戒修。
<lb n="0675a07"/>八明順三分。九明<anchor xml:id="beg0675003"/>印<anchor xml:id="end0675003"/>體。十明法異名
<lb n="0675a08"/>　就第一明業得果中。一總明諸業得五果。
<lb n="0675a09"/>二三性相對果。三三世相對果。四諸地相對
<lb n="0675a10"/>果。五三學相對果。六三斷相對果　此下兩
<lb n="0675a11"/>頌。第一總明諸業得五果也。</p>
<p id="pT41p0675a1112" type="inline">論曰至有
<lb n="0675a12"/>漏無漏。釋二種斷道。無間道力引<anchor xml:id="beg0675004"/>起<anchor xml:id="end0675004"/>斷得
<lb n="0675a13"/>名能證斷。無間道起正斷惑得名為能斷
<lb n="0675a14"/>　解脫道正證斷得名為能證。不斷惑得
<lb n="0675a15"/>不名能斷　無間道具二能故得斷道名。
<lb n="0675a16"/>此有二種謂有漏．無漏。</p>
<p id="pT41p0675a1610" type="inline">論。有漏道業
<lb n="0675a17"/>至唯除前生。明有漏斷道具五果也　言。
<lb n="0675a18"/>俱有者。謂俱生法　言。解脫者。謂無間生即
<lb n="0675a19"/>解脫道　言。所修者。謂未來修　斷。謂擇滅。
<lb n="0675a20"/>由道力故彼得方起。餘文可解　增上果言
<lb n="0675a21"/>除前生者。後是前因。前非後果。無取．與故。
<lb n="0675a22"/>正理有<anchor xml:id="beg0675005"/>一師<anchor xml:id="end0675005"/>說。擇滅亦是道增上果。道增
<lb n="0675a23"/>上力能證彼故　說<anchor xml:id="tnote0675006"/>非＆lac；擇滅是心果故。離
<lb n="0675a24"/>此更無餘果義故。</p>
<p id="pT41p0675a2408" type="inline">論。即斷道中至謂
<lb n="0675a25"/>除異熟。明無漏斷道。如文可知。</p>
<p id="pT41p0675a2513" type="inline">論。
<lb n="0675a26"/>餘有漏善至例此應釋。釋餘有漏善及不善
<lb n="0675a27"/>果。有漏故有異熟。非斷道故無離繫。</p>
<lb n="0675a28"/>
<p id="pT41p0675a2801">論　謂餘無漏至及離繫。釋非斷道餘無漏
<lb n="0675a29"/>業。</p>
<lb n="0675b01"/>
<p id="pT41p0675b0101">論。已總分別諸業<anchor xml:id="beg0675007"/>有果<anchor xml:id="end0675007"/>。已下一頌。<anchor xml:id="beg0675008"/>第一<anchor xml:id="end0675008"/>三
<lb n="0675b02"/>性相對明果。</p>
<p id="pT41p0675b0206" type="inline">論曰至後例應知。<anchor xml:id="beg0675009"/>此<anchor xml:id="end0675009"/>釋
<lb n="0675b03"/>最後三門。頌中云皆如次應知。此言<anchor xml:id="beg0675010"/>遍<anchor xml:id="end0675010"/>前
<lb n="0675b04"/>門也。且善．不善．無記三法辨有果數　頌
<lb n="0675b05"/>中云初。即是善業對善業有四果　二即
<lb n="0675b06"/>善對不善　三即善<anchor xml:id="beg0675011"/>對<anchor xml:id="end0675011"/>無記。後例同前。</p>
<lb n="0675b07"/>
<p id="pT41p0675b0701">論。謂初善業至及離繫。以善對三性也。</p>
<lb n="0675b08"/>
<p id="pT41p0675b0801">論。中不善業至除離繫<anchor xml:id="beg0675012"/>以<anchor xml:id="end0675012"/>不善對三
<lb n="0675b09"/>性<anchor xml:id="beg0675013"/>明<anchor xml:id="end0675013"/>果　論等流云何。問。不善如何以無
<lb n="0675b10"/>記為等流果。</p>
<p id="pT41p0675b1006" type="inline">論。謂遍行不善至為等
<lb n="0675b11"/>流故。答。謂苦諦下身．邊二見<anchor xml:id="beg0675014"/>是<anchor xml:id="end0675014"/>無記。與
<lb n="0675b12"/>
<anchor xml:id="beg0675015"/>自<anchor xml:id="end0675015"/>諦下不善為同類因．遍行因．等流果。與
<lb n="0675b13"/>餘斷不善為遍行因等流果也。</p>
<p id="pT41p0675b1313" type="inline">論。後
<lb n="0675b14"/>無記業至除異熟及離繫。無記對三性明果
<lb n="0675b15"/>多．少。不善等流果如前釋。</p>
<lb n="0675b16"/>
<p id="pT41p0675b1601">論。已辨三性。已下有一頌。第三三世明果。</p>
<lb n="0675b17"/>
<p id="pT41p0675b1701">論曰至為果別者。總牒也。</p>
<p id="pT41p0675b1711" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0675016"/>謂<anchor xml:id="end0675016"/>
<lb n="0675b18"/>過去業至非後業果故。離繫果非三世故。
<lb n="0675b19"/>非此中明。未來及<anchor xml:id="beg0675017"/>除<anchor xml:id="end0675017"/>等流。無前．後故。所
<lb n="0675b20"/>以三果　相應．俱有．能作．異熟因等。通三
<lb n="0675b21"/>世故。所以有三。異熟果<anchor xml:id="beg0675018"/>必<anchor xml:id="end0675018"/>前．後故。現在
<lb n="0675b22"/>與現在除異熟。</p>
<p id="pT41p0675b2207" type="inline">論。已辨三世。已下半
<lb n="0675b23"/>頌。第四明<anchor xml:id="beg0675019"/>地<anchor xml:id="end0675019"/>相對果。</p>
<p id="pT41p0675b2309" type="inline">論曰至不遮等
<lb n="0675b24"/>流。釋頌文也。同地四果除離繫。地<anchor xml:id="beg0675020"/>無<anchor xml:id="end0675020"/>攝
<lb n="0675b25"/>故　有漏異<anchor xml:id="beg0675021"/>地<anchor xml:id="end0675021"/>有二果。異地無等流．及異
<lb n="0675b26"/>熟故　等無間相生故有士用。增上<anchor xml:id="beg0675022"/>果<anchor xml:id="end0675022"/>寬
<lb n="0675b27"/>故有增上　無漏異地加等流。異地有同
<lb n="0675b28"/>類因故。</p>
<lb n="0675b29"/>
<p id="pT41p0675b2901">論。已辨諸地。下一頌。第五學等相對果。</p>
<lb n="0675c01"/>
<p id="pT41p0675c0101">論曰至為果別者總牒也。</p>
<p id="pT41p0675c0111" type="inline">論。謂學業至
<lb n="0675c02"/>及等流。以學對三明果。離繫．異熟非是學
<lb n="0675c03"/>及無學故除之　以非二亦三果。除等流
<lb n="0675c04"/>加離繫。</p>
<p id="pT41p0675c0404" type="inline">論。無學業至為五果。<anchor xml:id="beg0675023"/>以<anchor xml:id="end0675023"/>無學
<lb n="0675c05"/>對三明果。無學<anchor xml:id="beg0675024"/>非<anchor xml:id="end0675024"/>無間道故望非二無
<lb n="0675c06"/>離繫故。餘義准前。</p>
<lb n="0675c07"/>
<p id="pT41p0675c0701">論。已辨學等。已下一行半頌。第六以見斷
<lb n="0675c08"/>等相對辨果。</p>
<p id="pT41p0675c0806" type="inline">論曰至為果別者。總牒
<lb n="0675c09"/>也。</p>
<p id="pT41p0675c0902" type="inline">論。初見所斷業至謂增上。以見斷
<lb n="0675c10"/>對三門。<anchor xml:id="beg0675025"/>如<anchor xml:id="end0675025"/>見斷法<anchor xml:id="beg0675026"/>非<anchor xml:id="end0675026"/>無為。非異熟果體。
<lb n="0675c11"/>對<anchor xml:id="beg0675027"/>除<anchor xml:id="end0675027"/>二果　修所斷法唯非無為。故對之
<lb n="0675c12"/>除一果。見道望修道有遍行因故有等流
<lb n="0675c13"/>果。無間相生故有士用果。有不善故有異
<lb n="0675c14"/>熟果。不障礙故有增上果。非斷道故無離
<lb n="0675c15"/>繫果　以非所斷法。<anchor xml:id="beg0675028"/>非<anchor xml:id="end0675028"/>無間相生故無士
<lb n="0675c16"/>用果。無同類．遍行因故無等流果。非所斷
<lb n="0675c17"/>非異熟故無異熟果。<anchor xml:id="beg0675029"/>見<anchor xml:id="end0675029"/>斷非<anchor xml:id="beg0675030"/>道<anchor xml:id="end0675030"/>故無離
<lb n="0675c18"/>繫果。不障礙故有增上果。</p>
<p id="pT41p0675c1811" type="inline">論。中修所
<lb n="0675c19"/>斷業至及等流。修斷對三明果也。修所斷有
<lb n="0675c20"/>斷道故<anchor xml:id="beg0675031"/>有<anchor xml:id="end0675031"/>離繫果。餘思可解。</p>
<p id="pT41p0675c2012" type="inline">論。後
<lb n="0675c21"/>非所斷業至除異熟。非所斷法對三明果。
<lb n="0675c22"/>已<anchor xml:id="beg0675032"/>上<anchor xml:id="end0675032"/>諸門若具釋所以。即費多言論。非
<lb n="0675c23"/>為全要。但<anchor xml:id="beg0675033"/>法<anchor xml:id="end0675033"/>略有功者<anchor xml:id="beg0675034"/>即<anchor xml:id="end0675034"/>自解之。</p>
<lb n="0675c24"/>
<p id="pT41p0675c2401">論。皆如次者至略法應爾。釋頌中最下云皆
<lb n="0675c25"/>如次應知也。</p>
<lb n="0675c26"/>
<p id="pT41p0675c2601">論。因辨諸業應復問言。已下一頌。大文第二。
<lb n="0675c27"/>釋本論三業。</p>
<p id="pT41p0675c2706" type="inline">論曰至作意所生。此師
<lb n="0675c28"/>說。不善．有覆無記身．語意業名不應作。</p>
<lb n="0675c29"/>
<p id="pT41p0675c2901">論。有餘師言至<anchor xml:id="beg0675035"/>不合<anchor xml:id="end0675035"/>世俗禮儀。第二師
<lb n="0676a01"/>釋。兼取無覆無記<anchor xml:id="beg0676001"/>無軌則<anchor xml:id="end0676001"/>二業意<anchor xml:id="beg0676002"/>業<anchor xml:id="end0676002"/>即發
<lb n="0676a02"/>身．語者。皆名不應作也。</p>
<p id="pT41p0676a0210" type="inline">論。與此相翻
<lb n="0676a03"/>名應作業者。<anchor xml:id="beg0676003"/>標<anchor xml:id="end0676003"/>應作業　論有說善業至
<lb n="0676a04"/>作意所生。第一師釋。</p>
<p id="pT41p0676a0409" type="inline">論。有餘師言至亦
<lb n="0676a05"/>名應作。<anchor xml:id="beg0676004"/>業也<anchor xml:id="end0676004"/>。</p>
<p id="pT41p0676a0506" type="inline">論。俱違前二至二說差
<lb n="0676a06"/>別。釋第三也。隨二師所說。違前二者名
<lb n="0676a07"/>為第三。正理云。若依世俗後亦可然。若就
<lb n="0676a08"/>勝義前說為善。謂唯善業名為應作。唯諸
<lb n="0676a09"/>染業名不應作。無覆無記身．語．意業。名非
<lb n="0676a10"/>應作非不應<anchor xml:id="beg0676005"/>作<anchor xml:id="end0676005"/>。然非一切不應作業皆惡行
<lb n="0676a11"/>攝。唯有不善是惡性故得惡行名。<anchor xml:id="beg0676006"/>以<anchor xml:id="end0676006"/>招
<lb n="0676a12"/>愛果名為妙行。招非愛果名為惡行。有覆
<lb n="0676a13"/>無記雖是不應作。而非惡行<anchor xml:id="beg0676007"/>攝<anchor xml:id="end0676007"/>。由此所行
<lb n="0676a14"/>決定不能招愛．非愛果故。</p>
<lb n="0676a15"/>
<p id="pT41p0676a1501">論。為由一業但引一生為引多生。已下半頌。
<lb n="0676a16"/>大文第三。明引．滿業。</p>
<p id="pT41p0676a1609" type="inline">論曰至方說名
<lb n="0676a17"/>生。標有部宗。釋頌文也。</p>
<p id="pT41p0676a1710" type="inline">論若爾至多
<lb n="0676a18"/>
<anchor xml:id="beg0676008"/>受<anchor xml:id="end0676008"/>快樂。經部等難。</p>
<p id="pT41p0676a1808" type="inline">論。彼由一業至獲
<lb n="0676a19"/>大富樂。答也。</p>
<p id="pT41p0676a1906" type="inline">論復有說者至熟有先後。
<lb n="0676a20"/>第二師答。</p>
<p id="pT41p0676a2005" type="inline">論故非一業至多業所引。總
<lb n="0676a21"/>結<anchor xml:id="beg0676009"/>多<anchor xml:id="end0676009"/>釋。</p>
<p id="pT41p0676a2104" type="inline">論。勿眾同分分分差別者。與
<lb n="0676a22"/>多業引一生<anchor xml:id="beg0676010"/>果<anchor xml:id="end0676010"/>出過。若多業引一生。眾同
<lb n="0676a23"/>分前．後因別故。果應隨因分分有別。正理
<lb n="0676a24"/>出過云。若說一生由多業引。或說一業能
<lb n="0676a25"/>引多生。如是二言於理何失　且初有失。
<lb n="0676a26"/>謂一生中前業果終後業果起。業．果<anchor xml:id="beg0676011"/>別故<anchor xml:id="end0676011"/>應
<lb n="0676a27"/>有死生。或應多生無死．生理。業果終起如
<lb n="0676a28"/>一生故　二俱有過。一本有中應有眾多
<lb n="0676a29"/>死．生有故。或應乃至無餘涅槃中間永無
<lb n="0676b01"/>死及生故。何緣定限一趣處中有異業果
<lb n="0676b02"/>生。便有生死有異業果起而無死生。一業
<lb n="0676b03"/>果終餘業果起。理定應立有死有生　乃
<lb n="0676b04"/>至廣說。</p>
<p id="pT41p0676b0404" type="inline">論。雖但一業至後填眾<anchor xml:id="beg0676012"/>釆<anchor xml:id="end0676012"/>。明
<lb n="0676b05"/>一業為引多業圓滿。</p>
<p id="pT41p0676b0509" type="inline">論。是故雖有至多
<lb n="0676b06"/>缺減者。明由多業圓故。滿業不同身<anchor xml:id="beg0676013"/>形<anchor xml:id="end0676013"/>
<lb n="0676b07"/>有異<anchor xml:id="beg0676014"/>也<anchor xml:id="end0676014"/>。</p>
<lb n="0676b08"/>
<p id="pT41p0676b0801">論。如是二類其體是何。下半頌。第<anchor xml:id="beg0676015"/>三<anchor xml:id="end0676015"/>
<anchor xml:id="tnote0676016"/>問非
<lb n="0676b09"/>業<anchor xml:id="tnote0676017"/>也。謂二定及得。</p>
<p id="pT41p0676b0908" type="inline">論曰至非俱有故。
<lb n="0676b10"/>明二定也。無想定招無想異熟及無想天五
<lb n="0676b11"/>蘊果　滅盡定招非想四蘊果也。</p>
<p id="pT41p0676b1113" type="inline">論。
<lb n="0676b12"/>得亦無力至非一果故。釋得也。婆沙十九云。
<lb n="0676b13"/>問得受何異熟果耶。答諸得受色．心．心
<lb n="0676b14"/>
<anchor xml:id="beg0676018"/>所<anchor xml:id="end0676018"/>．心不相應行異熟果。色者謂色．香．味．觸。
<lb n="0676b15"/>非五色根。彼<anchor xml:id="beg0676019"/>業果<anchor xml:id="end0676019"/>故。心．心所法者。謂<anchor xml:id="beg0676020"/>苦<anchor xml:id="end0676020"/>
<lb n="0676b16"/>受．樂受．不苦不樂受。及彼相應法。<anchor xml:id="beg0676021"/>心<anchor xml:id="end0676021"/>不相
<lb n="0676b17"/>應行者。謂諸得．生老住無常　又云問諸造
<lb n="0676b18"/>業<anchor xml:id="beg0676022"/>者<anchor xml:id="end0676022"/>。為先造引眾同分業。為<anchor xml:id="beg0676023"/>造<anchor xml:id="end0676023"/>滿眾
<lb n="0676b19"/>同分業耶　如是說者。此則不定。或有先
<lb n="0676b20"/>造引業後造滿業。或有先造滿業後造引
<lb n="0676b21"/>業。隨造業者意樂起故。</p>
<lb n="0676b22"/>
<p id="pT41p0676b2201">論。薄伽<anchor xml:id="beg0676024"/>梵<anchor xml:id="end0676024"/>下一行頌。大文第四<anchor xml:id="beg0676025"/>明<anchor xml:id="end0676025"/>三障
<lb n="0676b23"/>也。</p>
<p id="pT41p0676b2302" type="inline">論曰至名為業障。出障體也　惡心
<lb n="0676b24"/>出佛身血者。謂殺心若作打。<anchor xml:id="beg0676026"/>心<anchor xml:id="end0676026"/>不成逆也
<lb n="0676b25"/>　此五逆業。破僧妄語。出佛身血殺加行。餘
<lb n="0676b26"/>殺根本。廣如五逆釋。</p>
<p id="pT41p0676b2609" type="inline">論。煩惱有二至
<lb n="0676b27"/>名煩惱障。明煩惱障體。無問上．下。但數行
<lb n="0676b28"/>者名煩惱障。令對治道無便生故。</p>
<p id="pT41p0676b2814" type="inline">論。
<lb n="0676b29"/>全三惡趣至名異熟障。出異熟<anchor xml:id="beg0676027"/>障<anchor xml:id="end0676027"/>體。</p>
<lb n="0676c01"/>
<p id="pT41p0676c0101">論。此障何法<anchor xml:id="beg0676028"/>者<anchor xml:id="end0676028"/>。問所障法。</p>
<p id="pT41p0676c0111" type="inline">論。謂障聖
<lb n="0676c02"/>道<anchor xml:id="beg0676029"/>及<anchor xml:id="end0676029"/>
<anchor xml:id="beg0676030"/>障聖道<anchor xml:id="end0676030"/>加行善根。答所障法。</p>
<lb n="0676c03"/>
<p id="pT41p0676c0301">論。又業障中至<anchor xml:id="beg0676031"/>易見易<anchor xml:id="end0676031"/>知。通<anchor xml:id="beg0676032"/>極<anchor xml:id="end0676032"/>難也。正
<lb n="0676c04"/>理論云。何故名障。能障聖道及道資糧并離
<lb n="0676c05"/>染故　非唯無間是業障體。所有定業能障
<lb n="0676c06"/>見諦。一切皆應是業障攝。謂有諸業造作增
<lb n="0676c07"/>長。能感惡趣．卵生．濕生．女身。人．天第八有
<lb n="0676c08"/>等。并感大梵順後受業。或色．無色一處二
<lb n="0676c09"/>生有。此皆無入見諦<anchor xml:id="beg0676033"/>理<anchor xml:id="end0676033"/>。何緣不說是業
<lb n="0676c10"/>障收　見此類中有非定故。謂<anchor xml:id="beg0676034"/>如<anchor xml:id="end0676034"/>是業種
<lb n="0676c11"/>類中。皆有強緣可令迴轉。不障聖道及
<lb n="0676c12"/>
<anchor xml:id="beg0676035"/>道<anchor xml:id="end0676035"/>資糧。故<anchor xml:id="beg0676036"/>於<anchor xml:id="end0676036"/>此中雖有少業不可轉
<lb n="0676c13"/>
<anchor xml:id="beg0676037"/>者<anchor xml:id="end0676037"/>。不立為障。無間種類皆不可轉。故唯
<lb n="0676c14"/>於此立為業障。<anchor xml:id="beg0676038"/>毘<anchor xml:id="end0676038"/>婆沙說。此五因緣易見．
<lb n="0676c15"/>易知說為業障。謂處．趣．生果及補特伽羅
<lb n="0676c16"/>　處謂此五定以母等為起處故　趣謂此
<lb n="0676c17"/>五定以地獄為所趣故　生謂此五定無間
<lb n="0676c18"/>生感異熟故　果謂此五決定能招非愛果
<lb n="0676c19"/>故　補特伽羅。謂此五逆依行重惑。補特伽
<lb n="0676c20"/>羅共了此人能害母等。餘業不爾。不立為
<lb n="0676c21"/>障。餘障廢立如應當知　問曰。何故梵<anchor xml:id="beg0676039"/>天<anchor xml:id="end0676039"/>
<lb n="0676c22"/>非聖所生。起戒取處不起聖道<anchor xml:id="beg0676040"/>加<anchor xml:id="end0676040"/>行。因
<lb n="0676c23"/>何不立為異熟障　答曰。以<anchor xml:id="beg0676041"/>離<anchor xml:id="end0676041"/>染<anchor xml:id="beg0676042"/>故<anchor xml:id="end0676042"/>非
<lb n="0676c24"/>障也。非如北洲．無想．三惡趣中不能離
<lb n="0676c25"/>染。婆沙一百一十五說五因緣云。一自性
<lb n="0677a01"/>故。謂此五種<anchor xml:id="beg0677001"/>性<anchor xml:id="end0677001"/>是決定極重惡業。二趣。三
<lb n="0677a02"/>生。四果。五人。同此論不說處也。准正理
<lb n="0677a03"/>論。一義立煩惱障謂數行。一義立異熟障
<lb n="0677a04"/>定不能離染。婆沙一百一十五云。問餘洲亦
<lb n="0677a05"/>有異熟。如扇搋等。此中何故不說。答此中
<lb n="0677a06"/>應說。而不說者。當知此是有餘之說。是以
<lb n="0677a07"/>前說此中三障皆有餘說
(<anchor xml:id="beg0677002"/>准<anchor xml:id="end0677002"/>此論及婆沙。皆云障聖道及聖道加行名
<lb n="0677a08"/>之為障。而不說梵王。是有餘說。若准正理。加離染義即是決定)
　復有<anchor xml:id="beg0677003"/>說<anchor xml:id="end0677003"/>。此中但說
<lb n="0677a09"/>決定為障。彼非決定。由彼有情所有異熟。
<lb n="0677a10"/>或有為障。或不為障。是以不說。正理<anchor xml:id="beg0677004"/>四<anchor xml:id="end0677004"/>
<lb n="0677a11"/>十三云。豈不三洲處．扇搋等身非聖道器
<lb n="0677a12"/>故異熟障攝　無如是理。以於彼生引業
<lb n="0677a13"/>所<anchor xml:id="beg0677005"/>牽<anchor xml:id="end0677005"/>同分相續。可成男等為聖<anchor xml:id="beg0677006"/>道<anchor xml:id="end0677006"/>器。唯
<lb n="0677a14"/>三惡趣．無想．北洲。決定無容證聖道義。故
<lb n="0677a15"/>唯於彼立異熟障　此釋同婆沙第二釋。
<lb n="0677a16"/>扇搋等<anchor xml:id="beg0677007"/>若<anchor xml:id="end0677007"/>前是男身等可入聖道。謂<anchor xml:id="beg0677008"/>除去<anchor xml:id="end0677008"/>
<lb n="0677a17"/>等。及先是有根後無根等先非二形後二形
<lb n="0677a18"/>等。或先扇搋等後非扇搋等。如有黃門。<anchor xml:id="beg0677009"/>好
<lb n="0677a19"/>救<anchor xml:id="end0677009"/>牛黃門事現身變成男等。有說彼處唯
<lb n="0677a20"/>
<anchor xml:id="beg0677010"/>居<anchor xml:id="end0677010"/>異生。餘處皆容與聖者共。<anchor xml:id="beg0677011"/>不<anchor xml:id="end0677011"/>說是異
<lb n="0677a21"/>熟障攝　此釋即有梵王難也。梵王亦唯是
<lb n="0677a22"/>異生故。此應以有餘說通。</p>
<p id="pT41p0677a2211" type="inline">論。此三障
<lb n="0677a23"/>中至後輕於前。明三障輕．重。</p>
<p id="pT41p0677a2312" type="inline">論。此無
<lb n="0677a24"/>間名為目何義。問名也。</p>
<p id="pT41p0677a2410" type="inline">論約異熟果至
<lb n="0677a25"/>無間隔義。答也。此唯據受異熟中間無隔
<lb n="0677a26"/>名為無間。</p>
<p id="pT41p0677a2605" type="inline">論。或造此業至<anchor xml:id="beg0677012"/>名<anchor xml:id="end0677012"/>無間。第
<lb n="0677a27"/>二釋也。前約業招其果無<anchor xml:id="beg0677013"/>有<anchor xml:id="end0677013"/>間隔。後就
<lb n="0677a28"/>假者<anchor xml:id="beg0677014"/>證<anchor xml:id="end0677014"/>此生無間定墮地獄。俱是中間無
<lb n="0677a29"/>隔故名無間。</p>
<p id="pT41p0677a2906" type="inline">論。彼有無間至故名沙
<lb n="0677b01"/>門。此說如無間道名沙門。由此道有<anchor xml:id="beg0677015"/>滅<anchor xml:id="end0677015"/>
<lb n="0677b02"/>惡故。與<anchor xml:id="begd1e93033"/>滅<anchor xml:id="endd1e93033"/>惡法合名為沙門　此業有
<lb n="0677b03"/>無間果及有<anchor xml:id="beg0677016"/>無<anchor xml:id="end0677016"/>間法合名為無間　若人
<lb n="0677b04"/>名無間由有無間業無間必入地獄。</p>
<lb n="0677b05"/>
<p id="pT41p0677b0501">有此無間業。與此無間業合名無間者。</p>
<lb n="0677b06"/>
<p id="pT41p0677b0601">論。三障應知何<anchor xml:id="beg0677017"/>趣<anchor xml:id="end0677017"/>中有。已下一頌。就趣等
<lb n="0677b07"/>分別三障。</p>
<p id="pT41p0677b0705" type="inline">論曰至非扇搋等。述處及
<lb n="0677b08"/>人。</p>
<p id="pT41p0677b0802" type="inline">論。所以者何。問也。</p>
<p id="pT41p0677b0809" type="inline">論。即前所
<lb n="0677b09"/>說至無逆所以。答。即前所說無斷善．不律
<lb n="0677b10"/>儀所以。即是此中無逆所以。</p>
<p id="pT41p0677b1012" type="inline">論。又彼
<lb n="0677b11"/>父母至觸無間罪。述異師釋。正理論云。鬼及
<lb n="0677b12"/>傍生亦准扇搋等釋。</p>
<p id="pT41p0677b1209" type="inline">
<anchor xml:id="beg0677018"/>論<anchor xml:id="end0677018"/>。然大德說至
<lb n="0677b13"/>如聰慧馬。述異說也　聰慧馬者。如說有
<lb n="0677b14"/>馬。人欲取其種遂染其母。色異於常令
<lb n="0677b15"/>其行欲。後知是母斷勢而<anchor xml:id="beg0677019"/>永<anchor xml:id="end0677019"/>死。</p>
<p id="pT41p0677b1513" type="inline">論。
<lb n="0677b16"/>若有人害至心境劣故。明異趣境劣不成逆
<lb n="0677b17"/>也。婆沙廣有<anchor xml:id="beg0677020"/>問<anchor xml:id="end0677020"/>答。</p>
<p id="pT41p0677b1708" type="inline">論。已辨業障至唯
<lb n="0677b18"/>無想處。明餘障通五趣也。三惡趣全是異
<lb n="0677b19"/>熟障。人唯北洲。天唯無想。其煩惱障無文簡
<lb n="0677b20"/>別。故知五趣全有。</p>
<anchor xml:id="tnote0677021"/>
<anchor xml:id="mod0677021"/>
<anchor xml:id=""/>
<lb n="0677b21"/>俱舍論疏卷第十七　<anchor xml:id="beg0677022"/>沙門法寶撰<anchor xml:id="end0677022"/>
<lb n="0677b22"/>
<anchor xml:id="beg0677023"/>
<p id="pT41p0677b2201" rend="margin-left:2em">保延三年八月二十四日秉燭點了</p>
<lb n="0677b23"/>
<p id="pT41p0677b2301" rend="margin-left:2em">此卷落失不可說盡。</p>
<lb n="0677b24"/>
<p id="pT41p0677b2401" rend="margin-left:2em">予齡及六十奈俱舍學何　　角樹</p>
<anchor xml:id="end0677023"/>
<lb n="0677c01"/>
<lb n="0677c02"/>
<anchor xml:id="tnote0677024"/>俱舍論疏卷第十八<lb n="0677c03"/>
<lb n="0677c04"/>
<byline>沙門<anchor xml:id="beg0677025"/>法<anchor xml:id="end0677025"/>寶撰</byline>
<lb n="0677c05"/>
<anchor xml:id="tnote0677026"/>
<head>分別業品<anchor xml:id="beg0677027"/>第四之六<anchor xml:id="end0677027"/>
</head>
<lb n="0677c06"/>
<p id="pT41p0677c0601">
<anchor xml:id=""/>
<anchor xml:id="tnote0677028"/>
<anchor xml:id="mod0677028"/>論。於前所辨已下。第二別明業障。就中
<lb n="0677c07"/>有六。一<anchor xml:id="beg0677029"/>出<anchor xml:id="end0677029"/>
<anchor xml:id="beg0677030"/>業<anchor xml:id="end0677030"/>體。二別明<anchor xml:id="beg0677031"/>僧破<anchor xml:id="end0677031"/>。三明成
<lb n="0677c08"/>逆緣。四明加行定。五明重罪中大<anchor xml:id="beg0677032"/>過<anchor xml:id="end0677032"/>。六
<lb n="0677c09"/>明無間類　此一行頌第一明業障體。</p>
<lb n="0677c10"/>
<p id="pT41p0677c1001">論曰至是虛誑語。出五逆業體。天授知五法
<lb n="0677c11"/>實非是道。誑無<anchor xml:id="beg0677033"/>知<anchor xml:id="end0677033"/>比丘<anchor xml:id="beg0677034"/>說<anchor xml:id="end0677034"/>是道。故是妄
<lb n="0677c12"/>語。餘四身業。出佛身血是加行。餘三是殺
<lb n="0677c13"/>根本。</p>
<p id="pT41p0677c1303" type="inline">論。既是虛誑語何緣名破僧。問也。</p>
<lb n="0677c14"/>
<p id="pT41p0677c1401">論。因受果名或能破故。答。因虛誑語
<lb n="0677c15"/>彼<anchor xml:id="begd1e93287"/>僧破<anchor xml:id="endd1e93287"/>故。誑語是因。<anchor xml:id="begd1e93293"/>僧破<anchor xml:id="endd1e93293"/>是果。因取果
<lb n="0677c16"/>名名為破僧　或能破者。以虛誑語有其
<lb n="0677c17"/>力<anchor xml:id="beg0677035"/>用<anchor xml:id="end0677035"/>能破僧故名破僧也。從用為名名
<lb n="0677c18"/>為破僧。</p>
<lb n="0677c19"/>
<p id="pT41p0677c1901">論。若爾僧破其體是何。此下第二明<anchor xml:id="begd1e93318"/>僧破<anchor xml:id="endd1e93318"/>
<lb n="0677c20"/>體。就中有五。一<anchor xml:id="begd1e93326"/>僧破<anchor xml:id="endd1e93326"/>體及成人。二能破成
<lb n="0677c21"/>時．處。三具緣成破僧。四破二種僧別。五
<lb n="0677c22"/>無破法輪時。此一頌第一明<anchor xml:id="begd1e93337"/>僧破<anchor xml:id="endd1e93337"/>及成人
<lb n="0677c23"/>也。</p>
<p id="pT41p0677c2302" type="inline">論曰至行蘊所攝。出<anchor xml:id="tnote0677036"/>破僧僧破體。此釋
<lb n="0677c24"/>
<anchor xml:id="fxT41p0677c06"/>破僧是不和合。無覆無記。行蘊所攝。婆沙
<lb n="0677c25"/>一百一十六評曰。隨住<anchor xml:id="beg0677037"/>六<anchor xml:id="end0677037"/>識<anchor xml:id="beg0677038"/>隨<anchor xml:id="end0677038"/>住五受
<lb n="0677c26"/>皆能破僧。問<anchor xml:id="begd1e93375"/>僧破<anchor xml:id="endd1e93375"/>以何為自性。答以不和
<lb n="0677c27"/>合。無覆無記不相應行為自性。是不相應
<lb n="0677c28"/>行蘊<anchor xml:id="beg0677039"/>所<anchor xml:id="end0677039"/>攝。即餘處說。復有所餘如是種類
<lb n="0677c29"/>不相應行　准此論文。不和合性即是非得
<lb n="0678a01"/>無別體也。所以得知。<anchor xml:id="beg0678001"/>准<anchor xml:id="end0678001"/>婆沙六十。評曰
<lb n="0678a02"/>退自性者。是不成就。無覆無記。即是非得。
<lb n="0678a03"/>心不相應行蘊所攝。即<anchor xml:id="beg0678002"/>在<anchor xml:id="end0678002"/>
<anchor xml:id="beg0678003"/>復<anchor xml:id="end0678003"/>有所餘如
<lb n="0678a04"/>是類法心不<anchor xml:id="beg0678004"/>相<anchor xml:id="end0678004"/>應中攝。退與順退法異
<lb n="0678a05"/>　順退法以一切不善．有覆無記為自性。如
<lb n="0678a06"/>
<anchor xml:id="beg0678005"/>僧破與<anchor xml:id="end0678005"/>破僧罪異。僧破以不和合為自
<lb n="0678a07"/>性。無覆無記。心不相應行蘊所攝　准此論
<lb n="0678a08"/>說。退即<anchor xml:id="begd1e93451"/>在<anchor xml:id="endd1e93451"/>
<anchor xml:id="begd1e93455"/>復<anchor xml:id="endd1e93455"/>有所餘如是類法心不相
<lb n="0678a09"/>應中攝　與僧破同退既更無別法。即是非
<lb n="0678a10"/>得。故知僧破不和合性。即是同欲．同忍非
<lb n="0678a11"/>得。無別體性。</p>
<p id="pT41p0678a1106" type="inline">論豈成無間。問。既是無
<lb n="0678a12"/>覆無記豈成無間罪。</p>
<p id="pT41p0678a1209" type="inline">論。如是僧破至是
<lb n="0678a13"/>無間<anchor xml:id="beg0678006"/>果<anchor xml:id="end0678006"/>答。如是無覆無記僧破因妄語生。
<lb n="0678a14"/>妄語是無間罪。僧破之因。僧破不和合性。是
<lb n="0678a15"/>妄語無間之果。果雖無記。因是不善故成無
<lb n="0678a16"/>間。</p>
<p id="pT41p0678a1602" type="inline">論。非能破者至<anchor xml:id="beg0678007"/>所破<anchor xml:id="end0678007"/>僧眾所成。明
<lb n="0678a17"/>成僧破人。僧破是所破僧成也。</p>
<lb n="0678a18"/>
<p id="pT41p0678a1801">論。此能破人何所成就。下一頌。第二明能成
<lb n="0678a19"/>無間罪等。</p>
<p id="pT41p0678a1905" type="inline">論曰至語表無表業。此釋能
<lb n="0678a20"/>破體　<anchor xml:id="beg0678008"/>前<anchor xml:id="end0678008"/>問云。此能破人何所成就　答
<lb n="0678a21"/>云。此能破人成破僧罪　<anchor xml:id="beg0678009"/>誑<anchor xml:id="end0678009"/>語為性。明十
<lb n="0678a22"/>業道中是虛誑語　即僧破俱生<anchor xml:id="beg0678010"/>語<anchor xml:id="end0678010"/>表無表
<lb n="0678a23"/>
<anchor xml:id="beg0678011"/>業<anchor xml:id="end0678011"/>者。明成時也。</p>
<p id="pT41p0678a2307" type="inline">論。此必無間至不必
<lb n="0678a24"/>生於無間。答第二．第三問。破僧<anchor xml:id="beg0678012"/>果<anchor xml:id="end0678012"/>熟．何
<lb n="0678a25"/>
<anchor xml:id="beg0678013"/>處<anchor xml:id="end0678013"/>．幾時　答云　無間大地獄中。答處
<lb n="0678a26"/>　經一中劫。答時　<anchor xml:id="beg0678014"/>便<anchor xml:id="end0678014"/>明餘逆處不定也。</p>
<lb n="0678a27"/>
<p id="pT41p0678a2701">正理論云。然此不經一大劫者。欲界無有
<lb n="0678a28"/>此壽量故。一中劫時亦不滿足。經說天授人
<lb n="0678a29"/>壽四萬歲時。來生人中證獨覺菩提故。然
<lb n="0678b01"/>不違背壽一劫言。一劫少分中立一劫名
<lb n="0678b02"/>故。現有一分亦立全<anchor xml:id="beg0678015"/>名<anchor xml:id="end0678015"/>。如言此日我有
<lb n="0678b03"/>障礙。或如說言<anchor xml:id="beg0678016"/>賊<anchor xml:id="end0678016"/>燒村等。</p>
<p id="pT41p0678b0311" type="inline">論。若作
<lb n="0678b04"/>多逆至同感一生。問。五逆俱是次生受。如何
<lb n="0678b05"/>一時同受五果。</p>
<p id="pT41p0678b0507" type="inline">論。隨彼罪增至五倍重
<lb n="0678b06"/>苦。答也。正理論云。若造多逆。初一已招無
<lb n="0678b07"/>間獄生。餘應無果。無無果失。造多逆人唯
<lb n="0678b08"/>一能引。餘助滿故。隨彼罪增苦還增劇。謂
<lb n="0678b09"/>由多逆感地獄中大柔軟身。多猛苦具。
<lb n="0678b10"/>受二．三．四．五倍重苦。或無中夭。受苦多
<lb n="0678b11"/>時。如何可言餘應無果　今詳。異熟因果
<lb n="0678b12"/>
<anchor xml:id="beg0678017"/>通<anchor xml:id="end0678017"/>於三世。故知因果相屬性定。五逆果體
<lb n="0678b13"/>各別不同。若感色身諸根並感<anchor xml:id="beg0678018"/>平<anchor xml:id="end0678018"/>為增上
<lb n="0678b14"/>
<anchor xml:id="beg0678019"/>令<anchor xml:id="end0678019"/>所招果身大柔軟。所生苦受時促<anchor xml:id="beg0678020"/>品<anchor xml:id="end0678020"/>增。
<lb n="0678b15"/>
<anchor xml:id="begd1e93670"/>平<anchor xml:id="endd1e93670"/>起相續經一劫等　若依成實論。<anchor xml:id="beg0678021"/>若<anchor xml:id="end0678021"/>
<lb n="0678b16"/>一劫受苦。乃至若造五逆五劫同受。餘後
<lb n="0678b17"/>四劫從初為名<anchor xml:id="beg0678022"/>生<anchor xml:id="end0678022"/>報。多同經部一業感多
<lb n="0678b18"/>身。多業感一身　若依正量部。若<anchor xml:id="beg0678023"/>造<anchor xml:id="end0678023"/>乃至
<lb n="0678b19"/>五逆。五劫受苦。於中初是生<anchor xml:id="beg0678024"/>報<anchor xml:id="end0678024"/>。後四劫是
<lb n="0678b20"/>後報。各各別感　若依大乘。對法論第八云。
<lb n="0678b21"/>問若造多無間業者。於無間<anchor xml:id="beg0678025"/>生中<anchor xml:id="end0678025"/>云何得
<lb n="0678b22"/>受其異熟。答於一生<anchor xml:id="beg0678026"/>中<anchor xml:id="end0678026"/>頓受一切所得異
<lb n="0678b23"/>熟。無有過失。所以者何。若造眾多無間業
<lb n="0678b24"/>者。所感身形最極柔軟。所有苦具眾多猛利。
<lb n="0678b25"/>由此頓受種種大苦。又次<anchor xml:id="beg0678027"/>下<anchor xml:id="end0678027"/>文云。於此業
<lb n="0678b26"/>中從初熟位。建立順現法受等名。不唯受
<lb n="0678b27"/>此一位異熟　乃至　若作是說。即善順
<lb n="0678b28"/>
<anchor xml:id="beg0678028"/>訶<anchor xml:id="end0678028"/>怨心經。如彼經言。由無間業於那落迦
<lb n="0678b29"/>中數數<anchor xml:id="beg0678029"/>死生<anchor xml:id="end0678029"/>受大苦異熟
(准此論文。同經部。正<anchor xml:id="beg0678030"/>量<anchor xml:id="end0678030"/>
<anchor xml:id="beg0678031"/>部<anchor xml:id="end0678031"/>說。大乘
<lb n="0678c01"/>亦許一業引多生多業引一生也)
　問准此對法。前後<anchor xml:id="beg0678032"/>相<anchor xml:id="end0678032"/>違
<lb n="0678c02"/>　答有兩釋　一釋。前隨轉理門同有部相說。
<lb n="0678c03"/>後依大乘。若不爾者。前說一生以多倍受
<lb n="0678c04"/>苦。如何後說經多劫耶。二釋。准此即若
<lb n="0678c05"/>造多逆於多劫中多倍受苦。由互相資成
<lb n="0678c06"/>大苦故。非唯五倍一生受畢　問若爾何故
<lb n="0678c07"/>立世經<anchor xml:id="beg0678033"/>云<anchor xml:id="end0678033"/>。釋迦如來於第九住劫出世。天
<lb n="0678c08"/>授造三逆入地獄。至第十劫減。至四萬
<lb n="0678c09"/>歲時。來生人中證獨覺<anchor xml:id="beg0678034"/>菩提<anchor xml:id="end0678034"/>。天授造三
<lb n="0678c10"/>逆罪。准訶怨心經。合受三劫罪。因何不
<lb n="0678c11"/>滿一劫得獨覺耶。若謂立世經同有部
<lb n="0678c12"/>
<anchor xml:id="beg0678035"/>故<anchor xml:id="end0678035"/>是小乘<anchor xml:id="beg0678036"/>經<anchor xml:id="end0678036"/>。訶怨心經同正量部等。因何
<lb n="0678c13"/>不是小乘經也。兩文相違。立世<anchor xml:id="begd1e93866"/>經<anchor xml:id="endd1e93866"/>說文極
<lb n="0678c14"/>分明。不可通釋。訶怨心經容<anchor xml:id="beg0678037"/>可<anchor xml:id="end0678037"/>釋也　於
<lb n="0678c15"/>地獄中數死．生者。似死．生故名為<anchor xml:id="beg0678038"/>生．死<anchor xml:id="end0678038"/>。
<lb n="0678c16"/>如等活地獄　又准智論。天授入地獄中
<lb n="0678c17"/>猶如<anchor xml:id="beg0678039"/>拍<anchor xml:id="end0678039"/>毱。如何三劫入於地獄。彼宗應思
<lb n="0678c18"/>　今詳有部義宗。若造餘趣次生定受業
<lb n="0678c19"/>者。不造五逆。若造餘逆生餘地獄。不造
<lb n="0678c20"/>破僧。若先造破僧後造餘逆。皆入阿鼻。</p>
<lb n="0678c21"/>
<p id="pT41p0678c2101">論。誰於<anchor xml:id="beg0678040"/>何<anchor xml:id="end0678040"/>處能破於誰。已下一頌。第三明
<lb n="0678c22"/>具<anchor xml:id="beg0678041"/>成<anchor xml:id="end0678041"/>緣成破等。</p>
<p id="pT41p0678c2207" type="inline">論曰至言無威故。明
<lb n="0678c23"/>能破人也。正理四十三云。要大比丘必非在
<lb n="0678c24"/>家．比丘尼<anchor xml:id="beg0678042"/>等<anchor xml:id="end0678042"/>。以彼依止無威德故唯見行
<lb n="0678c25"/>人非愛行者。以惡意樂極堅深故。於染．淨
<lb n="0678c26"/>品俱躁動故。婆沙一百一十六大<anchor xml:id="beg0678043"/>意<anchor xml:id="end0678043"/>亦同。</p>
<lb n="0678c27"/>
<p id="pT41p0678c2701">論。要異處破至對必無能。明破處也
<lb n="0678c28"/>　言。異處者。謂羯闍尸<anchor xml:id="beg0678044"/>梨<anchor xml:id="end0678044"/>沙山。此云象頭
<lb n="0678c29"/>山。山頂如象頭故。<anchor xml:id="beg0678045"/>在<anchor xml:id="end0678045"/>鷲峯山北可三四
<lb n="0679a01"/>里。同一界內。天授<anchor xml:id="beg0679001"/>住<anchor xml:id="end0679001"/>彼而破僧故。非對
<lb n="0679a02"/>大師
(師在鷲峰山。應撿文)
。舊云伽耶山者訛也。以羯闍
<lb n="0679a03"/>之與伽耶聲相近故。故謬傳爾　然西方別
<lb n="0679a04"/>有伽耶山。去鷲<anchor xml:id="beg0679002"/>峯<anchor xml:id="end0679002"/>一百五十餘里。非同一
<lb n="0679a05"/>界。非破僧處。</p>
<p id="pT41p0679a0506" type="inline">論。唯破異生至說愚夫
<lb n="0679a06"/>言。明所破僧也。正理云。唯破異生非破
<lb n="0679a07"/>聖者。他不能引得證淨故。有說得忍亦不
<lb n="0679a08"/>可破。由決定忍佛所說故。</p>
<p id="pT41p0679a0811" type="inline">論。要所破
<lb n="0679a09"/>僧至在如是時。明正破時。同忍佛教名為
<lb n="0679a10"/>和合。忍有異佛．及別佛教名為僧破。正
<lb n="0679a11"/>忍之時是僧破時。亦是結彼破僧罪時。婆沙
<lb n="0679a12"/>一百一十六云。齊何當言法輪僧破。有多
<lb n="0679a13"/>釋。如是說者。若由意樂誓受餘師。謂彼愚
<lb n="0679a14"/>癡諸比丘眾。由定意樂。發如是心。作如是
<lb n="0679a15"/>語。提婆達多是我大師。非佛世尊。齊此當
<lb n="0679a16"/>言法輪僧壞。</p>
<p id="pT41p0679a1606" type="inline">論。此夜必<anchor xml:id="beg0679003"/>和<anchor xml:id="end0679003"/>不經宿住
<lb n="0679a17"/>者。明破已經幾時。真諦師云。日將暮時破。
<lb n="0679a18"/>至夜三更還復和合。故言此夜必和不經宿
<lb n="0679a19"/>住。</p>
<p id="pT41p0679a1902" type="inline">論。如是名曰至壞僧和合故。總結
<lb n="0679a20"/>上也。正理云。謂由僧壞邪道轉時。聖道被
<lb n="0679a21"/>遮暫時不轉。言邪道者。提婆達多妄說五
<lb n="0679a22"/>事為出離道。一者不應受用乳等
(等取酪。等四味)
<lb n="0679a23"/>二者斷肉。三者斷鹽。四者應被不截衣服。
<lb n="0679a24"/>五者應居聚落邊寺。眾若忍許彼所說時
<lb n="0679a25"/>名破法輪。亦名僧破。婆沙一百一十六云。
<lb n="0679a26"/>云何五法。一者盡壽著糞掃衣。二者盡壽常
<lb n="0679a27"/>乞食。三者盡壽唯一坐食。四者盡壽常<anchor xml:id="beg0679004"/>居<anchor xml:id="end0679004"/>
<lb n="0679a28"/>逈露<anchor xml:id="beg0679005"/>地<anchor xml:id="end0679005"/>。五者盡壽不食一切魚肉<anchor xml:id="beg0679006"/>血<anchor xml:id="end0679006"/>味鹽
<lb n="0679a29"/>蘇乳等
(不同正理亦<anchor xml:id="beg0679007"/>可<anchor xml:id="end0679007"/>相似)
。</p>
<lb n="0679b01"/>
<p id="pT41p0679b0101">論。何洲人幾。已下一行頌。第四明破處及幾
<lb n="0679b02"/>人破。</p>
<p id="pT41p0679b0203" type="inline">論曰至過此無限。明處及人數。
<lb n="0679b03"/>所以極少猶須九人。四人成眾。邪．正二眾
<lb n="0679b04"/>合有<anchor xml:id="beg0679008"/>八<anchor xml:id="end0679008"/>人。一人為佛故九人也　餘洲無
<lb n="0679b05"/>佛豈得言我是佛。人不信也　頌中言等。
<lb n="0679b06"/>
<anchor xml:id="beg0679009"/>顯<anchor xml:id="end0679009"/>過九人其數無限。</p>
<p id="pT41p0679b0609" type="inline">論。唯破羯磨至
<lb n="0679b07"/>故亦言等。明破羯磨僧。正理云。於何時分
<lb n="0679b08"/>容有破僧．破羯磨僧。從結界後迄今亦有。
<lb n="0679b09"/>至法未滅。破法輪僧除六時分。婆沙云。問
<lb n="0679b10"/>破僧時佛在眾不。答佛時住彼界內而不
<lb n="0679b11"/>在眾。云何知耶。曾聞。提婆達多欲破僧時。
<lb n="0679b12"/>
<anchor xml:id="beg0679010"/>佛<anchor xml:id="end0679010"/>以慈愍故呵制之言。提婆達多汝勿破
<lb n="0679b13"/>僧。勿起極重惡不善業。勿趣非愛大苦果
<lb n="0679b14"/>處。佛雖如是慇懃呵制。而彼都無止息之
<lb n="0679b15"/>心。爾時世尊起正智見審觀前際。<anchor xml:id="beg0679011"/>勿<anchor xml:id="end0679011"/>我昔
<lb n="0679b16"/>時破他眷屬。即自觀見。昔我無量無數劫前。
<lb n="0679b17"/>曾破壞他仙人眷屬。彼業異熟今現在前。觀
<lb n="0679b18"/>見是已知此僧眾定當破壞。便入靜室默
<lb n="0679b19"/>然宴坐。提婆達多便破壞僧。故知世尊在於
<lb n="0679b20"/>界內而不在眾　婆沙一百<anchor xml:id="beg0679012"/>六<anchor xml:id="end0679012"/>。問破羯磨
<lb n="0679b21"/>僧<anchor xml:id="beg0679013"/>破<anchor xml:id="end0679013"/>法輪僧。有何差別。答破羯磨者。謂一
<lb n="0679b22"/>界內有二部僧。各各別住作布灑他羯磨說
<lb n="0679b23"/>戒。破法輪者。謂立異師．異道。如提婆達多
<lb n="0679b24"/>言我是大師非沙門喬答<anchor xml:id="beg0679014"/>磨<anchor xml:id="end0679014"/>。五法是道非
<lb n="0679b25"/>喬答<anchor xml:id="begd1e94240"/>磨<anchor xml:id="endd1e94240"/>
<anchor xml:id="beg0679015"/>所<anchor xml:id="end0679015"/>說八支聖道。</p>
<lb n="0679b26"/>
<p id="pT41p0679b2601">論。於何時分。已下一頌。第五明無破法輪僧
<lb n="0679b27"/>時。</p>
<p id="pT41p0679b2702" type="inline">論曰至無破法輪。明六位無破法
<lb n="0679b28"/>輪僧。婆沙云。非初．後者。由此二時諸比丘
<lb n="0679b29"/>眾。於聖教中和合一味。不可破壞　非於
<lb n="0679c01"/>二皰未出時者。謂<anchor xml:id="beg0679016"/>聖<anchor xml:id="end0679016"/>教中未生戒．見二種
<lb n="0679c02"/>皰時　非未和合共結界時者。要一界內有
<lb n="0679c03"/>二部僧別住異忍方名破僧故　非未建立
<lb n="0679c04"/>第一雙者。謂未建立第一雙時。定無能破
<lb n="0679c05"/>法輪僧者。諸佛法爾皆有第一雙賢聖弟子。
<lb n="0679c06"/>若有破壞法輪僧已。不經日夜。此第一雙
<lb n="0679c07"/>還令和合　非於大師涅槃後者。若於大師
<lb n="0679c08"/>般涅槃後。作如是言我是大師非如來者。
<lb n="0679c09"/>咸共責言。大師在世汝何不言我是大師。今
<lb n="0679c10"/>涅槃後乃作是語。是故決定於此六時法輪
<lb n="0679c11"/>不壞。於所餘時法輪可壞。</p>
<p id="pT41p0679c1111" type="inline">論。非破法
<lb n="0679c12"/>輪至有此事故。明破僧由業。正理論云。於
<lb n="0679c13"/>此賢劫迦葉<anchor xml:id="beg0679017"/>波<anchor xml:id="end0679017"/>佛時。釋迦牟尼曾破他眾
<lb n="0679c14"/>　故婆沙云。自觀見昔。我無量無數劫前曾
<lb n="0679c15"/>破壞他仙人眷<anchor xml:id="beg0679018"/>屬<anchor xml:id="end0679018"/>　問因何二說不同。答
<lb n="0679c16"/>有兩事。二論各引一證　又釋。婆沙日月
<lb n="0679c17"/>劫故云無量無數劫。</p>
<lb n="0679c18"/>
<p id="pT41p0679c1801">論。且止傍論。下一行半頌。大文第三明逆
<lb n="0679c19"/>緣也。</p>
<p id="pT41p0679c1903" type="inline">論曰至故成逆罪。釋成逆緣。父
<lb n="0679c20"/>母是恩田。餘三是德田。身是德依故壞成逆。
<lb n="0679c21"/>正理云。若有父母子初生時為殺棄<anchor xml:id="beg0679019"/>於<anchor xml:id="end0679019"/>豺
<lb n="0679c22"/>狼路等。或於胎內方便欲殺。由定業力子
<lb n="0679c23"/>不命終。彼有何恩棄之成逆。彼定由有
<lb n="0679c24"/>不活等畏。於<anchor xml:id="beg0679020"/>子<anchor xml:id="end0679020"/>事急起欲殺心。然棄等時
<lb n="0679c25"/>必懷悲愍數數緣子愛戀纏心。若棄此恩
<lb n="0679c26"/>下逆罪觸。為顯逆罪有下．中．上。故說棄
<lb n="0679c27"/>恩皆成逆罪。或由母等田器法然。設彼無
<lb n="0679c28"/>恩但害其命。必應無間生地獄中。諸聰慧
<lb n="0679c29"/>人咸作是說。世尊於法了達根源作如是
<lb n="0680a01"/>言。但應深信。</p>
<p id="pT41p0680a0106" type="inline">論。父母形轉殺成逆耶。
<lb n="0680a02"/>問也。</p>
<p id="pT41p0680a0203" type="inline">論。逆罪亦成至謂父轉形。明父．
<lb n="0680a03"/>母轉根殺亦成逆。依止一故　然父．母轉
<lb n="0680a04"/>作畜生。殺不成逆。</p>
<p id="pT41p0680a0408" type="inline">論。設有女人至能
<lb n="0680a05"/>長成故。明從生本成逆也。正理論云。害其
<lb n="0680a06"/>養者成無間同類。</p>
<p id="pT41p0680a0608" type="inline">論。若於父母至謂
<lb n="0680a07"/>餘而殺。明誤不成逆罪。婆沙中云。遣使父
<lb n="0680a08"/>
<anchor xml:id="beg0680001"/>母<anchor xml:id="end0680001"/>行時殺。若父<anchor xml:id="begd1e94407"/>母<anchor xml:id="endd1e94407"/>
<anchor xml:id="beg0680002"/>坐<anchor xml:id="end0680002"/>殺。不成逆罪。如是
<lb n="0680a09"/>等但舉本心不同。皆不成逆。</p>
<p id="pT41p0680a0912" type="inline">論。若一
<lb n="0680a10"/>加行至勢力強故。明兩境同<anchor xml:id="beg0680003"/>處<anchor xml:id="end0680003"/>。起一加行。
<lb n="0680a11"/>殺於二類。表唯從強。無表具二。</p>
<p id="pT41p0680a1113" type="inline">論。尊
<lb n="0680a12"/>者妙音至極微成故。此師意說。表亦有二。正
<lb n="0680a13"/>理論云。今觀彼意。表有多微。有逆罪收。有
<lb n="0680a14"/>餘罪攝。</p>
<p id="pT41p0680a1404" type="inline">論。若害阿羅漢至亦成逆罪。
<lb n="0680a15"/>無簡別心者。定起<anchor xml:id="beg0680004"/>殺<anchor xml:id="end0680004"/>意無簡別心。此是羅
<lb n="0680a16"/>漢我即不殺。正理論云。有於<anchor xml:id="beg0680005"/>阿<anchor xml:id="end0680005"/>羅漢無
<lb n="0680a17"/>
<anchor xml:id="begd1e94467"/>阿<anchor xml:id="endd1e94467"/>羅漢想。亦無決定解此非阿羅漢。無簡
<lb n="0680a18"/>別故害成逆罪。非於父母全與此同。以
<lb n="0680a19"/>易識知。而不識者雖行殺害。無棄恩心。
<lb n="0680a20"/>阿羅漢人無別標相。既難識是。亦難知非。
<lb n="0680a21"/>故漫心殺亦成無間　此應成下。境勝非
<lb n="0680a22"/>全不成逆罪。</p>
<p id="pT41p0680a2206" type="inline">論。若有害父至依止一
<lb n="0680a23"/>故。釋依一緣異。於一身上雖有恩．德二
<lb n="0680a24"/>田。依止身一故成一逆罪。應說重逆。</p>
<lb n="0680a25"/>
<p id="pT41p0680a2501">論。若爾喻說至謂害<anchor xml:id="beg0680006"/>父<anchor xml:id="end0680006"/>殺阿羅漢。引譬喻
<lb n="0680a26"/>經難。佛在世。南印度國有一國王。以國委
<lb n="0680a27"/>付太子始欠持。往室羅筏歸佛出家得阿
<lb n="0680a28"/>羅漢果。<anchor xml:id="beg0680007"/>太<anchor xml:id="end0680007"/>子無道專行非法暴亂百姓。有
<lb n="0680a29"/>舊老臣至父王所具陳上事。請王還國示
<lb n="0680b01"/>誨太子。父王許請遂還本國。太子佞臣恐
<lb n="0680b02"/>被誅戮佞太子言。父王今欲還來奪太子
<lb n="0680b03"/>位。請遣<anchor xml:id="beg0680008"/>一<anchor xml:id="end0680008"/>使在路<anchor xml:id="beg0680009"/>殺<anchor xml:id="end0680009"/>。太子納此佞言遂
<lb n="0680b04"/>遣使殺。父王知業因緣應合子殺甘心受
<lb n="0680b05"/>死。佛知斯事遣弟子告彼太子始欠持
<lb n="0680b06"/>言。汝已造二逆。謂害父殺阿羅漢　始欠
<lb n="0680b07"/>持此言頂髻。</p>
<p id="pT41p0680b0706" type="inline">論。彼顯一逆至呵責彼
<lb n="0680b08"/>罪。通難也。</p>
<p id="pT41p0680b0805" type="inline">論。若於佛所至無間則無。
<lb n="0680b09"/>明以殺心出血方成逆罪。正理論云。打心
<lb n="0680b10"/>出血無間則無。無決定心壞福田故。婆沙
<lb n="0680b11"/>四句分別　有出血不成逆。謂以打心出
<lb n="0680b12"/>血　有不出血成逆。謂以<anchor xml:id="beg0680010"/>殺<anchor xml:id="end0680010"/>打佛。令血
<lb n="0680b13"/>處成二分而不出<anchor xml:id="beg0680011"/>皮<anchor xml:id="end0680011"/>　或俱句。如殺心
<lb n="0680b14"/>出佛身血　或有俱非。除上爾所。</p>
<p id="pT41p0680b1413" type="inline">論。
<lb n="0680b15"/>若殺加行時至無殺加行故。明加行時非阿
<lb n="0680b16"/>羅漢無逆罪也。</p>
<lb n="0680b17"/>
<p id="pT41p0680b1701">論。若造無間加行不可轉。已下半行頌。第四
<lb n="0680b18"/>明加行定無離染等。</p>
<p id="pT41p0680b1809" type="inline">論曰至與彼定相
<lb n="0680b19"/>違故。若作逆加行必定成者。中間決定無離
<lb n="0680b20"/>染得<anchor xml:id="beg0680012"/>果<anchor xml:id="end0680012"/>。定生地獄故。餘殺等加行中間。若
<lb n="0680b21"/>聖道生。業道不起。轉作聖人相續定不合
<lb n="0680b22"/>成殺業等故。准此。或容彼命雖斷業道
<lb n="0680b23"/>不成。<anchor xml:id="beg0680013"/>或<anchor xml:id="end0680013"/>由道力令命不斷　正理四十三
<lb n="0680b24"/>云。然我所宗無間加行總說有二。一近。二
<lb n="0680b25"/>遠。於中近者不可轉故。本論依之而<anchor xml:id="beg0680014"/>興<anchor xml:id="end0680014"/>
<lb n="0680b26"/>問答。謂有於母起害加行。纔擊無間母命
<lb n="0680b27"/>未終。或母力強反害其子。或為王等<anchor xml:id="beg0680015"/>捦<anchor xml:id="end0680015"/>捉
<lb n="0680b28"/>而殺。或子壽盡自致命終。本論依斯作如
<lb n="0680b29"/>是說
(頗有未害生殺生未滅。此業<anchor xml:id="beg0680016"/>異<anchor xml:id="end0680016"/>熟定生地獄耶。曰有。如作無間業加行位命終)
。於中
<lb n="0680c01"/>遠者。由尚未至不可轉位容有可轉。若不
<lb n="0680c02"/>爾者。世尊應說無間加行亦無間罪。譬喻
<lb n="0680c03"/>者言。五無間業<anchor xml:id="beg0680017"/>尚<anchor xml:id="end0680017"/>有可轉。況彼加行　乃
<lb n="0680c04"/>至廣說。</p>
<lb n="0680c05"/>
<p id="pT41p0680c0501">論。於諸惡行無間業中下一頌。第五明重罪
<lb n="0680c06"/>大果。</p>
<p id="pT41p0680c0603" type="inline">論曰至障世生天解脫道故。明破
<lb n="0680c07"/>僧罪大　了法非法者。天授知佛是一切智。
<lb n="0680c08"/>八正是真。自非一切智。五法妄<anchor xml:id="beg0680018"/>也<anchor xml:id="end0680018"/>　顛倒
<lb n="0680c09"/>顯示者。誑其愚者。顯真是妄。示妄是真等。
<lb n="0680c10"/>此無間中為最大罪　一由傷毀佛法身
<lb n="0680c11"/>故。二由障世生天。解脫道故。出大罪所以
<lb n="0680c12"/>　正理云。謂僧已破乃至未合。力能遮遏諸
<lb n="0680c13"/>異生等。未入正定令不得入。若已入正
<lb n="0680c14"/>定令不得餘果。若已得餘果令不得離
<lb n="0680c15"/>染。若已得離染令不<anchor xml:id="beg0680019"/>證<anchor xml:id="end0680019"/>漏<anchor xml:id="beg0680020"/>盡<anchor xml:id="end0680020"/>。習定。溫
<lb n="0680c16"/>誦。思等業息。</p>
<p id="pT41p0680c1606" type="inline">論。謂僧已破至罪為最重。
<lb n="0680c17"/>釋<anchor xml:id="beg0680021"/>是<anchor xml:id="end0680021"/>最大罪因。</p>
<p id="pT41p0680c1707" type="inline">論。餘無間罪至恩等
<lb n="0680c18"/>少故。明餘逆輕．重次第　<anchor xml:id="beg0680022"/>第<anchor xml:id="end0680022"/>五。謂出佛身
<lb n="0680c19"/>血　第三謂殺阿羅漢　第一。謂殺母　第
<lb n="0680c20"/>二。謂殺父　恩等少故者。釋<anchor xml:id="beg0680023"/>漸輕<anchor xml:id="end0680023"/>所以。</p>
<lb n="0680c21"/>
<p id="pT41p0680c2101">論。若爾何故至邪見最大。難也。若破僧罪
<lb n="0680c22"/>大者。破僧語業　何故身．語．意<anchor xml:id="beg0680024"/>罰<anchor xml:id="end0680024"/>入地獄
<lb n="0680c23"/>名為三罰。經說意<anchor xml:id="beg0680025"/>罰<anchor xml:id="end0680025"/>為最重　不說語
<lb n="0680c24"/>業。</p>
<p id="pT41p0680c2402" type="inline">論。據五無間至說邪見重。答。據義
<lb n="0680c25"/>不同不相違也。</p>
<p id="pT41p0680c2507" type="inline">論。或依大果至<anchor xml:id="beg0680026"/>如<anchor xml:id="end0680026"/>次
<lb n="0680c26"/>說重。第二釋　據招大果。破僧為重　據
<lb n="0680c27"/>仙人意憤害多有情。意業為重　據能斷
<lb n="0680c28"/>善根。邪見為重。</p>
<p id="pT41p0680c2807" type="inline">論。感第一有至說世善
<lb n="0680c29"/>言。明善中大果。有二。一世善。二出世善。世
<lb n="0681a01"/>善感第一有思。出世善謂金剛喻定相應思
<lb n="0681a02"/>也。</p>
<lb n="0681a03"/>
<p id="pT41p0681a0301">論。為唯無間罪定生地獄。已下一半頌。第六
<lb n="0681a04"/>明無間同類。</p>
<p id="pT41p0681a0406" type="inline">論曰至是五逆同類。正理
<lb n="0681a05"/>
<anchor xml:id="beg0681001"/>論<anchor xml:id="end0681001"/>云。言同類者。是相似義　今詳。相似是
<lb n="0681a06"/>得罪相似。謂此五<anchor xml:id="beg0681002"/>同<anchor xml:id="end0681002"/>類得罪與所似罪輕．
<lb n="0681a07"/>重相似名為同類　如次與五無間同類
<lb n="0681a08"/>　奪僧和合緣者。謂奪僧資具等。</p>
<lb n="0681a09"/>
<p id="pT41p0681a0901">論。有異熟業於三時中。已下半頌。大文第五
<lb n="0681a10"/>明三時極障。</p>
<p id="pT41p0681a1006" type="inline">論曰至皆極為障。明第一
<lb n="0681a11"/>障。</p>
<p id="pT41p0681a1102" type="inline">論。若有將得至現法受業。明第二
<lb n="0681a12"/>障。前三惡趣業唯是生．後。定不言順現法
<lb n="0681a13"/>受。此中通二性業。除順現法受。得不還果。
<lb n="0681a14"/>不越現果故。</p>
<p id="pT41p0681a1406" type="inline">論。若有將得至二喻如
<lb n="0681a15"/>前明第三障。除順現受如前釋。</p>
<lb n="0681a16"/>
<p id="pT41p0681a1601">論。如上所言住定菩薩。已下大文第六明菩
<lb n="0681a17"/>薩業。就中有四。一明住定位。二修相業。三
<lb n="0681a18"/>
<anchor xml:id="beg0681003"/>供<anchor xml:id="end0681003"/>養佛<anchor xml:id="beg0681004"/>數<anchor xml:id="end0681004"/>。四明六度滿　此一頌第一明
<lb n="0681a19"/>住定位。</p>
<p id="pT41p0681a1904" type="inline">論曰至立住定名。此即說百劫
<lb n="0681a20"/>修相報<anchor xml:id="beg0681005"/>業<anchor xml:id="end0681005"/>時名為住定　住定有六。一定
<lb n="0681a21"/>生善趣。二定生<anchor xml:id="beg0681006"/>富<anchor xml:id="end0681006"/>貴家等。三定具根。四定
<lb n="0681a22"/>為男身。五定憶宿命。六<anchor xml:id="beg0681007"/>善<anchor xml:id="end0681007"/>無退屈。</p>
<lb n="0681a23"/>
<p id="pT41p0681a2301">論。以從此時至大<anchor xml:id="tnote0681008"/>婆娑<anchor xml:id="beg0681009"/>羅<anchor xml:id="end0681009"/>家。釋前二定也。
<lb n="0681a24"/>
<anchor xml:id="fxT41p0681a01"/>婆<anchor xml:id="begd1e94963"/>羅<anchor xml:id="endd1e94963"/>此云豪族。</p>
<p id="pT41p0681a2407" type="inline">論。於貴家中至有受
<lb n="0681a25"/>扇搋等身。釋第三．第四定。</p>
<p id="pT41p0681a2511" type="inline">論。生生常
<lb n="0681a26"/>能至常無退屈。釋後二定。自此已後自性恒
<lb n="0681a27"/>知。非是前時全不知也。</p>
<p id="pT41p0681a2710" type="inline">論。謂於利樂
<lb n="0681a28"/>至目彼菩薩。重釋無退屈　<anchor xml:id="beg0681010"/>苦<anchor xml:id="end0681010"/>有二種。一
<lb n="0681a29"/>自行苦。二他惱苦。於此二苦皆能堪忍。<anchor xml:id="beg0681011"/>謂<anchor xml:id="end0681011"/>
<lb n="0681b01"/>於利樂有情事中。眾苦逼身皆能堪忍者。
<lb n="0681b02"/>通二種苦　言。雖他種種至目彼菩薩。重
<lb n="0681b03"/>釋因他惱苦心不退也。</p>
<p id="pT41p0681b0310" type="inline">論。由彼大士
<lb n="0681b04"/>至皆能荷負。釋他惡行違逆不退所以。由無
<lb n="0681b05"/>退故頌中名堅。正理云。豈不未修妙<anchor xml:id="beg0681012"/>相<anchor xml:id="end0681012"/>
<lb n="0681b06"/>業位<anchor xml:id="beg0681013"/>菩提<anchor xml:id="end0681013"/>心不退。應立住定名。何故要
<lb n="0681b07"/>修妙相業位菩薩方受住定位名。爾時人．
<lb n="0681b08"/>天方共知故。先時但為諸天所知。或於爾
<lb n="0681b09"/>時趣等覺定。先唯等覺決定非餘　解云。
<lb n="0681b10"/>先時唯有決定趣等覺。非有餘六定也。</p>
<lb n="0681b11"/>
<p id="pT41p0681b1101">論。修妙相<anchor xml:id="begd1e95045"/>業<anchor xml:id="endd1e95045"/>其<anchor xml:id="beg0681014"/>相<anchor xml:id="end0681014"/>云何。<anchor xml:id="beg0681015"/>下<anchor xml:id="end0681015"/>一頌。第二明
<lb n="0681b12"/>修妙相業。</p>
<p id="pT41p0681b1205" type="inline">論曰至最明利故。此中總六
<lb n="0681b13"/>門。一修處。二依身。三對境。四明慧。五明時
<lb n="0681b14"/>
<anchor xml:id="beg0681016"/>嚴<anchor xml:id="end0681016"/>。六明數。此即第一明處。</p>
<p id="pT41p0681b1411" type="inline">論。唯是男
<lb n="0681b15"/>子至女等位故。明依身也。正理云。<anchor xml:id="beg0681017"/>殊<anchor xml:id="end0681017"/>妙相
<lb n="0681b16"/>業必依<anchor xml:id="beg0681018"/>淨<anchor xml:id="end0681018"/>身方能<anchor xml:id="beg0681019"/>引起<anchor xml:id="end0681019"/>。</p>
<p id="pT41p0681b1610" type="inline">論。唯現對
<lb n="0681b17"/>佛至非聞修類。明境及慧。修佛相故對佛
<lb n="0681b18"/>方成。勝故非聞及生得慧。散故非修。</p>
<lb n="0681b19"/>
<p id="pT41p0681b1901">論。唯餘百劫至<anchor xml:id="beg0681020"/>法<anchor xml:id="end0681020"/>應如是。明修時也　法
<lb n="0681b20"/>應如是。減則不足。多則無用<anchor xml:id="begd1e95131"/>也<anchor xml:id="endd1e95131"/>。</p>
<p id="pT41p0681b2013" type="inline">論。唯
<lb n="0681b21"/>薄伽梵至妙相業成。明今佛以精進故超
<lb n="0681b22"/>九劫也。</p>
<p id="pT41p0681b2204" type="inline">論。是故如來至但言九十一劫
<lb n="0681b23"/>者。引<anchor xml:id="begd1e95146"/>經<anchor xml:id="endd1e95146"/>證超九劫也。</p>
<p id="pT41p0681b2309" type="inline">論。宿舊師說
<lb n="0681b24"/>至如前所辨。敘經部異說　四過失者。謂惡
<lb n="0681b25"/>趣．貧家．麁業．缺支女身　二功德者。謂憶
<lb n="0681b26"/>宿命<anchor xml:id="beg0681021"/>今<anchor xml:id="end0681021"/>得不<anchor xml:id="beg0681022"/>退<anchor xml:id="end0681022"/>。</p>
<p id="pT41p0681b2607" type="inline">論。一一妙相百福莊
<lb n="0681b27"/>嚴。<anchor xml:id="beg0681023"/>相<anchor xml:id="end0681023"/>福數也。正理云。此中百思名為百福。
<lb n="0681b28"/>謂將造一一妙相業時先起五十思淨治
<lb n="0681b29"/>身器。其次方起引一相業。於<anchor xml:id="beg0681024"/>後復<anchor xml:id="end0681024"/>起五
<lb n="0681c01"/>十善思。莊嚴引業令得圓滿　五十思者。
<lb n="0681c02"/>依十業道一一業道各起五思。且依最初
<lb n="0681c03"/>離殺業道有五思者。一離殺思。二勸導思。
<lb n="0681c04"/>三讚美思。四隨喜思。五迴向思。謂迴所修
<lb n="0681c05"/>向解脫故。乃至正見各五亦然　有餘師
<lb n="0681c06"/>言。依十業道各起下等五品善思。前後各
<lb n="0681c07"/>然如熏靜慮　有餘師說。依十業<anchor xml:id="beg0681025"/>道<anchor xml:id="end0681025"/>各
<lb n="0681c08"/>起五思。一加行淨。二根本淨。三後起淨。四
<lb n="0681c09"/>非尋害。五念攝受　復有師言。一一相業各
<lb n="0681c10"/>為緣佛。未曾習思。具百現前而為嚴飾。</p>
<lb n="0681c11"/>
<p id="pT41p0681c1101">論。何等名為一一福量。問也。</p>
<p id="pT41p0681c1112" type="inline">論。有說
<lb n="0681c12"/>唯除近佛菩薩至唯佛乃知。答也。有三答。如
<lb n="0681c13"/>文可解　正理論云。百福一一其量云何。有
<lb n="0681c14"/>說。以依三無數劫增長功德所集成身。發
<lb n="0681c15"/>起如斯無數殊勝福<anchor xml:id="beg0681026"/>德<anchor xml:id="end0681026"/>量。唯佛<anchor xml:id="beg0681027"/>知<anchor xml:id="end0681027"/>　同此
<lb n="0681c16"/>論<anchor xml:id="beg0681028"/>後<anchor xml:id="end0681028"/>釋　有說。若由業增上力得為帝
<lb n="0681c17"/>釋。王二欲天自在而轉。是一福量　餘同
<lb n="0681c18"/>此論　婆沙一百七十七云。評曰。如是所
<lb n="0681c19"/>說。皆是<anchor xml:id="beg0681029"/>淳<anchor xml:id="end0681029"/>淨意樂方便。讚美<anchor xml:id="beg0681030"/>菩薩<anchor xml:id="end0681030"/>福量。然
<lb n="0681c20"/>皆未得其實。如實義者。菩薩所起一一福
<lb n="0681c21"/>量。<anchor xml:id="beg0681031"/>無量<anchor xml:id="end0681031"/>無邊。以菩薩三無數劫積集圓滿
<lb n="0681c22"/>諸波羅蜜多已。所引思願極廣大故。唯佛
<lb n="0681c23"/>能知非餘所測。</p>
<lb n="0681c24"/>
<p id="pT41p0681c2401">論。今我大師。已下一頌。第三明供佛數。於
<lb n="0681c25"/>中有二。一明供<anchor xml:id="beg0681032"/>養<anchor xml:id="end0681032"/>佛<anchor xml:id="beg0681033"/>數<anchor xml:id="end0681033"/>。二明所逢佛名。
<lb n="0681c26"/>此即初也。</p>
<p id="pT41p0681c2605" type="inline">論曰至七萬七千佛。釋三劫
<lb n="0681c27"/>供養數<anchor xml:id="beg0681034"/>量<anchor xml:id="end0681034"/>異也。</p>
<lb n="0681c28"/>
<p id="pT41p0681c2801">論。三無數劫下一<anchor xml:id="beg0681035"/>行<anchor xml:id="end0681035"/>頌。第二明逢佛名。</p>
<lb n="0681c29"/>
<p id="pT41p0681c2901">論曰至名<anchor xml:id="beg0681036"/>為<anchor xml:id="end0681036"/>寶髻。明逆次三無數劫最後
<lb n="0682a01"/>逢佛名也。</p>
<p id="pT41p0682a0105" type="inline">論。最初發心至一一同彼。
<lb n="0682a02"/>明三無數劫最初佛也。正理論<anchor xml:id="beg0682001"/>云<anchor xml:id="end0682001"/>。初無數
<lb n="0682a03"/>劫首逢釋迦佛　<anchor xml:id="beg0682002"/>乃至<anchor xml:id="end0682002"/>　<anchor xml:id="beg0682003"/>世尊<anchor xml:id="end0682003"/>為陶師子
<lb n="0682a04"/>於彼佛所起殷淨心。塗以香油。浴以香
<lb n="0682a05"/>水。<anchor xml:id="beg0682004"/>設<anchor xml:id="end0682004"/>供養已發弘誓願。願我當作佛。一
<lb n="0682a06"/>如今世尊　<anchor xml:id="beg0682005"/>餘<anchor xml:id="end0682005"/>
<anchor xml:id="beg0682006"/>同<anchor xml:id="end0682006"/>此論准<anchor xml:id="beg0682007"/>此<anchor xml:id="end0682007"/>論文<anchor xml:id="beg0682008"/>者<anchor xml:id="end0682008"/>。
<lb n="0682a07"/>正法還得千年為定。逢釋迦佛當大乘種
<lb n="0682a08"/>解脫分善　佛滅已來今多說不同。大分一
<lb n="0682a09"/>千五百年已上　廣述如別章。</p>
<lb n="0682a10"/>
<p id="pT41p0682a1001">論。我釋迦菩薩於何位中。已下兩行頌。第四
<lb n="0682a11"/>明菩薩六度圓滿時不同也。</p>
<p id="pT41p0682a1112" type="inline">論曰至施
<lb n="0682a12"/>修習圓滿。此中圓滿<anchor xml:id="beg0682009"/>有<anchor xml:id="end0682009"/>四節。此即第一節
<lb n="0682a13"/>施圓滿也。</p>
<p id="pT41p0682a1305" type="inline">論。若時菩薩至戒忍圓滿。第
<lb n="0682a14"/>二節也　正理論云。忍圓滿者。於彼有情心
<lb n="0682a15"/>無忿故。戒圓滿者。不起害他身．語業故。
<lb n="0682a16"/>心無忿故身．語無惡。故無忿時戒．忍圓滿。</p>
<lb n="0682a17"/>
<p id="pT41p0682a1701">論。若時菩薩至修習圓滿。第三節也。婆
<lb n="0682a18"/>沙一百七十七云。問此相異熟業經於幾時
<lb n="0682a19"/>修習圓滿。答多分經百大劫。唯除釋迦菩
<lb n="0682a20"/>薩。以釋迦菩薩極精進故超九<anchor xml:id="beg0682010"/>大<anchor xml:id="end0682010"/>劫。但經
<lb n="0682a21"/>九十一劫修習圓滿。便得無上正等菩提。其
<lb n="0682a22"/>事云何。如契經說。過去有佛號曰底<anchor xml:id="beg0682011"/>砂<anchor xml:id="end0682011"/>。或
<lb n="0682a23"/>曰補<anchor xml:id="begd1e95514"/>砂<anchor xml:id="endd1e95514"/>。彼佛有二菩薩弟子勤修梵行。一
<lb n="0682a24"/>名釋迦牟尼。二名<anchor xml:id="beg0682012"/>梅怛儷藥<anchor xml:id="end0682012"/>。爾時彼佛觀
<lb n="0682a25"/>二弟子誰先根熟。即如實知慈氏先熟。能
<lb n="0682a26"/>寂後熟。復觀二士所化有情誰根先熟。又如
<lb n="0682a27"/>實知釋迦所化應先根熟。知已即念。我今
<lb n="0682a28"/>云何令彼機感相會遇耶。然令一人速熟
<lb n="0682a29"/>則易。非令多人。作是念已<anchor xml:id="beg0682013"/>便<anchor xml:id="end0682013"/>告釋迦。吾
<lb n="0682b01"/>欲遊山汝可隨去。爾時彼佛取尼師檀隨
<lb n="0682b02"/>路先往。既至山<anchor xml:id="beg0682014"/>上<anchor xml:id="end0682014"/>入吠瑠璃龕。敷尼師
<lb n="0682b03"/>檀結跏趺坐。入火界定經七晝夜。受妙喜
<lb n="0682b04"/>樂威光熾然。釋迦須臾亦往山上。處處尋
<lb n="0682b05"/>佛如犢求母。展轉遇至彼龕室前。歘然見
<lb n="0682b06"/>
<anchor xml:id="beg0682015"/>佛<anchor xml:id="end0682015"/>威儀端肅光明照曜。專誠懇發<anchor xml:id="beg0682016"/>喜歎<anchor xml:id="end0682016"/>不
<lb n="0682b07"/>堪於行。無間忘下一足瞻仰尊顏目不
<lb n="0682b08"/>暫捨經七晝夜。以一伽陀讚彼佛曰。天．
<lb n="0682b09"/>地．此界．多聞室。逝宮．天處．十方無。丈夫牛
<lb n="0682b10"/>王大沙門。尋地．山．林遍無等。如是讚已便
<lb n="0682b11"/>超九劫。於慈氏前得無上覺　問近佛<anchor xml:id="beg0682017"/>地<anchor xml:id="end0682017"/>
<lb n="0682b12"/>菩薩必於名．句．文身。得未曾得巧妙自在。
<lb n="0682b13"/>應以別頌異門讚佛。何故經七晝夜。唯以
<lb n="0682b14"/>一頌而讚佛耶　答菩薩爾時思願勝故不
<lb n="0682b15"/>重文頌。若改文頌<anchor xml:id="beg0682018"/>則<anchor xml:id="end0682018"/>思願不淳。復次菩
<lb n="0682b16"/>薩爾時怖畏散亂。如頌差別心亦異故。云何
<lb n="0682b17"/>而得一心流注。復次菩薩顯已心<anchor xml:id="beg0682019"/>無<anchor xml:id="end0682019"/>厭倦。
<lb n="0682b18"/>能於一頌<anchor xml:id="beg0682020"/>新新<anchor xml:id="end0682020"/>發起勝思願故　問何故
<lb n="0682b19"/>慈氏菩薩自根先熟。所化後熟。釋迦菩薩則
<lb n="0682b20"/>與此相違耶　答慈氏菩薩多自饒益少
<lb n="0682b21"/>饒益他。釋迦菩薩多饒益他少<anchor xml:id="beg0682021"/>自饒益<anchor xml:id="end0682021"/>。
<lb n="0682b22"/>是故皆與所化不<anchor xml:id="beg0682022"/>並<anchor xml:id="end0682022"/>　解讚頌云　天地。
<lb n="0682b23"/>總舉。謂天上．地中　此界。謂此三千大千世
<lb n="0682b24"/>界　多<anchor xml:id="beg0682023"/>聞<anchor xml:id="end0682023"/>。謂毘沙門天宮。此即敬信名流
<lb n="0682b25"/>十方故<anchor xml:id="beg0682024"/>曰<anchor xml:id="end0682024"/>多聞　逝宮。謂梵王宮。以彼梵
<lb n="0682b26"/>王計彼為常。佛為對治彼常計故。故名逝
<lb n="0682b27"/>宮。逝<anchor xml:id="beg0682025"/>宮<anchor xml:id="end0682025"/>無常義　又解逝宮所謂人宮。人宮
<lb n="0682b28"/>速歸磨滅故言逝宮　天處。謂除多聞室
<lb n="0682b29"/>及逝宮所餘天處　十方無。謂不但此三千
<lb n="0682c01"/>大千世界中無。亦十方無　乃至丈夫牛王
<lb n="0682c02"/>大沙門　我亦尋地．<anchor xml:id="beg0682026"/>山<anchor xml:id="end0682026"/>．<anchor xml:id="beg0682027"/>林<anchor xml:id="end0682027"/>遍無與我世
<lb n="0682c03"/>尊等者　又解<anchor xml:id="beg0682028"/>言<anchor xml:id="end0682028"/>。多聞室欲界天中舉初
<lb n="0682c04"/>天中一顯餘三天。及顯上五天。即六欲天
<lb n="0682c05"/>　<anchor xml:id="beg0682029"/>宮<anchor xml:id="end0682029"/>色界天中舉初一天。顯餘二天。及顯
<lb n="0682c06"/>已上諸天　天處。謂無色界天處。餘同前
<lb n="0682c07"/>解
(應撿。已上是<anchor xml:id="beg0682030"/>光<anchor xml:id="end0682030"/>
<anchor xml:id="fxT41p0682c01"/>釋也)
。</p>
<p id="pT41p0682c0710" type="inline">論。若<anchor xml:id="beg0682031"/>時<anchor xml:id="end0682031"/>菩薩至修習圓
<lb n="0682c08"/>滿。第四節也。至金剛定是果滿。盡智爾時
<lb n="0682c09"/>生<anchor xml:id="beg0682032"/>相<anchor xml:id="end0682032"/>在故。無生智等已除障故　婆沙一百
<lb n="0682c10"/>七十八總有三說。第三評家云。如是說者。此
<lb n="0682c11"/>等所說皆依一時一行增上說為圓滿。如實
<lb n="0682c12"/>義者。得盡智時此四波羅蜜多方得圓滿。
<lb n="0682c13"/>此論同婆沙第二師說　又正理云。<anchor xml:id="beg0682033"/>住<anchor xml:id="end0682033"/>金
<lb n="0682c14"/>剛喻定。齊此定慧波羅蜜多修習圓滿。理應
<lb n="0682c15"/>此位無間方<anchor xml:id="beg0682034"/>圓<anchor xml:id="end0682034"/>。得盡智時此方滿<anchor xml:id="beg0682035"/>故<anchor xml:id="end0682035"/>　住
<lb n="0682c16"/>金剛定即是得盡智時。復言此位無間方
<lb n="0682c17"/>圓滿。得盡智時此方滿故。准此文意。應是
<lb n="0682c18"/>已得名<anchor xml:id="beg0682036"/>得<anchor xml:id="end0682036"/>。應撿<anchor xml:id="beg0682037"/>抄<anchor xml:id="end0682037"/>釋。若作此釋。前說
<lb n="0682c19"/>住金剛喻定。即是因位。</p>
<p id="pT41p0682c1910" type="inline">論。能到自所
<lb n="0682c20"/>
<anchor xml:id="beg0682038"/>往<anchor xml:id="end0682038"/>至波羅蜜多。釋六波羅蜜名。正<anchor xml:id="beg0682039"/>理<anchor xml:id="end0682039"/>云。別
<lb n="0682c21"/>別能到圓德彼岸故此<anchor xml:id="beg0682040"/>六<anchor xml:id="end0682040"/>名波羅蜜多。</p>
<lb n="0682c22"/>
<p id="pT41p0682c2201">論。契經說有三福業事。已下明施．戒．修也。
<lb n="0682c23"/>就中有二。一略。二廣　此一行頌。略明三
<lb n="0682c24"/>類之體性。下文自釋。</p>
<p id="pT41p0682c2409" type="inline">論曰至非業非事。
<lb n="0682c25"/>略釋頌意。舉十業道類釋福業事也。十業
<lb n="0682c26"/>道中十皆是道。思所託故。前七是業<anchor xml:id="beg0682041"/>亦<anchor xml:id="end0682041"/>道。
<lb n="0682c27"/>是業性故。思所託故　後三唯道。思所託故。
<lb n="0682c28"/>非業性故　此中大同小異　善故名福。
<lb n="0682c29"/>通身．語業．思．及相應法　思所託名事。即
<lb n="0683a01"/>唯身．語　造作名業。謂身．語及思　准此
<lb n="0683a02"/>道理。身．語通三。思唯業．福。思相應法唯得
<lb n="0683a03"/>名福　修類中慈唯名福事。無嗔善根<anchor xml:id="beg0683001"/>相
<lb n="0683a04"/>應<anchor xml:id="end0683001"/>思所託故名之為事。體是善故名之為
<lb n="0683a05"/>福。非思．及身語性不名為業。</p>
<p id="pT41p0683a0512" type="inline">論。且
<lb n="0683a06"/>施類中至唯受福名。<anchor xml:id="beg0683002"/>於<anchor xml:id="end0683002"/>施類中。論其施體。
<lb n="0683a07"/>以身．語業及無貪相應思．及俱有<anchor xml:id="beg0683003"/>為<anchor xml:id="end0683003"/>體
<lb n="0683a08"/>　於中身．語二業。善故名福。作故名業。思所
<lb n="0683a09"/>依門故名為事　彼等起思。善故名福。作故
<lb n="0683a10"/>名業。非思所依託門故非事　思俱有法。
<lb n="0683a11"/>善故名福。非作故非業。非思依託門故非
<lb n="0683a12"/>事。</p>
<p id="pT41p0683a1202" type="inline">論。戒類既唯至具受福業事名。指
<lb n="0683a13"/>戒釋也。戒唯七支為體。善故名福。作故名
<lb n="0683a14"/>業。思所託故名事。更無餘句。</p>
<p id="pT41p0683a1412" type="inline">論。修類
<lb n="0683a15"/>中慈至唯受福名。<anchor xml:id="beg0683004"/>指修類中慈<anchor xml:id="end0683004"/>釋。慈以無
<lb n="0683a16"/>瞋善根為體。<anchor xml:id="beg0683005"/>無嗔善根<anchor xml:id="end0683005"/>善故名福。此相應
<lb n="0683a17"/>思以無嗔與樂為門轉故亦名為事。非業
<lb n="0683a18"/>性故不名為業　慈俱思戒唯名福業者。善
<lb n="0683a19"/>故名福。作故名業。相應之思不依戒轉。不
<lb n="0683a20"/>名為事　言。餘俱有法唯受福名者。非作
<lb n="0683a21"/>故。非思所託故。<anchor xml:id="beg0683006"/>慈<anchor xml:id="end0683006"/>等准此皆應思擇。</p>
<lb n="0683a22"/>
<p id="pT41p0683a2201">論。或福業名至福加行故。述異說也　為
<lb n="0683a23"/>成彼三起福加行者。謂為成施．戒．修。起身．
<lb n="0683a24"/>語業加行名福業。即是作福之業。亦是根本
<lb n="0683a25"/>非唯加行。如為殺生起殺加行。此於根
<lb n="0683a26"/>本亦名加行。非唯前加行也。</p>
<p id="pT41p0683a2612" type="inline">論。有說
<lb n="0683a27"/>至福業轉故。此師唯取思為福業。不取身．
<lb n="0683a28"/>語。第二師唯取身．語不取思也。初釋通取
<lb n="0683a29"/>思及身．語為福業也。</p>
<lb n="0683b01"/>
<p id="pT41p0683b0101">論。何法名施施招何果。此下第二廣明施等
<lb n="0683b02"/>　就中有三。一明布施。二明戒修。三明法
<lb n="0683b03"/>施　就第一明布施中有九。一明施及
<lb n="0683b04"/>果。二明施益差別。三明施果別因。四明施
<lb n="0683b05"/>福最勝。五明施果無量。六明業輕重相。七
<lb n="0683b06"/>明造作增長。八明施制多福。九明果由內
<lb n="0683b07"/>心　<anchor xml:id="beg0683007"/>此<anchor xml:id="end0683007"/>一行頌第一明<anchor xml:id="beg0683008"/>施<anchor xml:id="end0683008"/>果也。</p>
<p id="pT41p0683b0712" type="inline">論曰
<lb n="0683b08"/>至是真施體。此簡施物。以身．語業及等起
<lb n="0683b09"/>思為施體也。</p>
<p id="pT41p0683b0906" type="inline">論。或由怖畏至此具名
<lb n="0683b10"/>施。此就捨有二種。一為怖畏等捨物與
<lb n="0683b11"/>人。二為供養他。前不名施為供養饒益
<lb n="0683b12"/>於他方名為施。</p>
<p id="pT41p0683b1207" type="inline">論。具名何謂至總立以
<lb n="0683b13"/>施名。正出施體。謂正施時身．語二業。及無
<lb n="0683b14"/>貪俱能起此聚總名為施。引頌可知　<anchor xml:id="beg0683009"/>就<anchor xml:id="end0683009"/>
<lb n="0683b15"/>頌中言剎那者。是同剎那也。謂無貪俱能
<lb n="0683b16"/>起此<anchor xml:id="beg0683010"/>聚<anchor xml:id="end0683010"/>同<anchor xml:id="beg0683011"/>一<anchor xml:id="end0683011"/>剎那善蘊總名為施。非唯身．
<lb n="0683b17"/>語。</p>
<p id="pT41p0683b1702" type="inline">論應知如是至財富為果。明施果
<lb n="0683b18"/>也　當。<anchor xml:id="beg0683012"/>謂<anchor xml:id="end0683012"/>生後果　現。謂現法果　理實當
<lb n="0683b19"/>果亦通內身及解脫等。正理云。應知如是
<lb n="0683b20"/>施類福業事。迴向解脫亦得離繫果。而且
<lb n="0683b21"/>就近決定為言。且說能招大財富果。依何
<lb n="0683b22"/>立此大財富名。以財妙廣不可奪故。角勝
<lb n="0683b23"/>等施。毒刺所傷。雖施而無大財富果。</p>
<lb n="0683b24"/>
<p id="pT41p0683b2401">論。言施類<anchor xml:id="beg0683013"/>福<anchor xml:id="end0683013"/>者至准此應釋。解類是體也。
<lb n="0683b25"/>如葉類器以葉為體。草類舍以草為體。</p>
<lb n="0683b26"/>
<p id="pT41p0683b2601">論。為何所益而行施<anchor xml:id="beg0683014"/>耶<anchor xml:id="end0683014"/>。已下半頌。第二明
<lb n="0683b27"/>施益差別。</p>
<p id="pT41p0683b2705" type="inline">論曰至恭敬報恩。四句差別
<lb n="0683b28"/>可知。</p>
<lb n="0683b29"/>
<p id="pT41p0683b2901">論。前已總明施招大富。已下。第三明施果別
<lb n="0683c01"/>因。先總列三因。後別釋三。此半頌總列三
<lb n="0683c02"/>因。</p>
<lb n="0683c03"/>
<p id="pT41p0683c0301">論。且由施主差別云何。下一行頌。第<anchor xml:id="beg0683015"/>二<anchor xml:id="end0683015"/>明
<lb n="0683c04"/>施<anchor xml:id="beg0683016"/>主<anchor xml:id="end0683016"/>別。</p>
<p id="pT41p0683c0404" type="inline">論曰至與果有異。明施主有
<lb n="0683c05"/>
<anchor xml:id="beg0683017"/>德行<anchor xml:id="end0683017"/>施果多也。正理云。或有施主於因果
<lb n="0683c06"/>中得決定信。或有施主於因果中心懷猶
<lb n="0683c07"/>豫。或有施主率爾隨欲。或有施主具淨尸
<lb n="0683c08"/>羅。或少虧違。或全無戒。或有施主於佛教
<lb n="0683c09"/>法具足多聞。或有少聞。或<anchor xml:id="beg0683018"/>無<anchor xml:id="end0683018"/>聞等。<anchor xml:id="beg0683019"/>而<anchor xml:id="end0683019"/>行
<lb n="0683c10"/>慧施由施主具信．戒．聞．等差別功德故名
<lb n="0683c11"/>主異。由主異故<anchor xml:id="beg0683020"/>施成<anchor xml:id="end0683020"/>差別。由施<anchor xml:id="beg0683021"/>差<anchor xml:id="end0683021"/>別
<lb n="0683c12"/>得果有異。</p>
<p id="pT41p0683c1205" type="inline">論。諸有施主至<anchor xml:id="beg0683022"/>及<anchor xml:id="end0683022"/>火等壞。
<lb n="0683c13"/>明四施別故四果異。</p>
<lb n="0683c14"/>
<p id="pT41p0683c1401">論。由所施財差別云何。下一頌。<anchor xml:id="beg0683023"/>第<anchor xml:id="end0683023"/>二明財
<lb n="0683c15"/>異。故得<anchor xml:id="beg0683024"/>果<anchor xml:id="end0683024"/>別也　此中財者。是資生身
<lb n="0683c16"/>財。非是集異門足第十六說七財也　七財
<lb n="0683c17"/>者。一信。二戒。三慚。四愧。五聞。六<anchor xml:id="beg0683025"/>捨<anchor xml:id="end0683025"/>。七<anchor xml:id="beg0683026"/>惠<anchor xml:id="end0683026"/>。
<lb n="0683c18"/>此聖財資法身也。非此所明。</p>
<p id="pT41p0683c1812" type="inline">論曰至
<lb n="0683c19"/>妙色等果。略釋因果相對。理實所施亦有
<lb n="0683c20"/>
<anchor xml:id="beg0683027"/>於<anchor xml:id="end0683027"/>聲。此中財施據衣食等。故說四境略不
<lb n="0683c21"/>言聲。非異熟故。衣等四境。成。食三境成
<lb n="0683c22"/>故。又聲非報。無相對故。略而不論。</p>
<lb n="0683c23"/>
<p id="pT41p0683c2301">論。<anchor xml:id="beg0683028"/>謂<anchor xml:id="end0683028"/>所施財至皆有差別。別釋也。色感<anchor xml:id="beg0683029"/>好<anchor xml:id="end0683029"/>
<lb n="0683c24"/>色。香感好名。味感眾愛。觸感自身。據一
<lb n="0683c25"/>邊而說。理實觸亦得<anchor xml:id="begd1e96372"/>好<anchor xml:id="endd1e96372"/>．香．觸也。然業果
<lb n="0683c26"/>差別。唯佛能知。</p>
<lb n="0683c27"/>
<p id="pT41p0683c2701">論。由所施田差別云何。下半頌。第三明田
<lb n="0683c28"/>別也。</p>
<p id="pT41p0683c2803" type="inline">論曰至施果有殊。總略釋也。</p>
<lb n="0683c29"/>
<p id="pT41p0683c2901">論。由趣別者至受千倍果。別釋<anchor xml:id="beg0683030"/>趣<anchor xml:id="end0683030"/>犯戒人
<lb n="0684a01"/>以是人趣故勝<anchor xml:id="beg0684001"/>狗<anchor xml:id="end0684001"/>千倍。非為有德有苦。</p>
<lb n="0684a02"/>
<p id="pT41p0684a0201">論。由苦別者至不可取量。別釋苦異。
<lb n="0684a03"/>客．<anchor xml:id="beg0684002"/>行<anchor xml:id="end0684002"/>．<anchor xml:id="beg0684003"/>長<anchor xml:id="end0684003"/>病等田有苦故。施得福多　七有
<lb n="0684a04"/>依者。一羇客。二行人。三病人。四侍病。五施
<lb n="0684a05"/>園林。六常食。七隨時施。</p>
<p id="pT41p0684a0510" type="inline">論。由恩別者至
<lb n="0684a06"/>億倍果等。別釋恩．德別。如父．母．熊．鹿等
<lb n="0684a07"/>
<anchor xml:id="beg0684004"/>恩<anchor xml:id="end0684004"/>。持戒人是德別。如本生經說。菩薩本生
<lb n="0684a08"/>曾為一熊在深山中。爾時有人入山採薪。
<lb n="0684a09"/>遇雪飢寒。熊將收養餘命得存。天晴路通其
<lb n="0684a10"/>人下山。遇見獵師。示彼熊處。共來加害分
<lb n="0684a11"/>取肉時兩手<anchor xml:id="beg0684005"/>便<anchor xml:id="end0684005"/>墮。婆沙一百十四引經說
<lb n="0684a12"/>　菩薩本生曾作鹿王。角白如雪。其毛九
<lb n="0684a13"/>色。昔有一人。為水漂溺或出或沒。鹿入河
<lb n="0684a14"/>中救此人命。其人得活。王訪此鹿。若有知
<lb n="0684a15"/>處加以重賞。此人示處將<anchor xml:id="beg0684006"/>欲<anchor xml:id="end0684006"/>殺時其人著
<lb n="0684a16"/>癩。王問所由便不殺鹿。因乃發心。本生經
<lb n="0684a17"/>說也。</p>
<lb n="0684a18"/>
<p id="pT41p0684a1801">論。於諸施福最勝者何。已下。第四半行頌明
<lb n="0684a19"/>施最勝。</p>
<p id="pT41p0684a1904" type="inline">論曰至此為最勝。有三類。一
<lb n="0684a20"/>離染施離染。能所<anchor xml:id="beg0684007"/>德<anchor xml:id="end0684007"/>俱上故。二菩薩行施
<lb n="0684a21"/>為利樂一切有情故。此由德及意樂故。三
<lb n="0684a22"/>以莊嚴心施。為得<anchor xml:id="beg0684008"/>涅槃<anchor xml:id="end0684008"/>最上<anchor xml:id="beg0684009"/>義<anchor xml:id="end0684009"/>。此即初
<lb n="0684a23"/>也。</p>
<p id="pT41p0684a2302" type="inline">論。若諸菩薩至亦為最勝。此第二也。</p>
<lb n="0684a24"/>
<p id="pT41p0684a2401">論。除此更有至亦為最勝。此第三也。</p>
<lb n="0684a25"/>
<p id="pT41p0684a2501">論。八施者何至而行慧施。<anchor xml:id="beg0684010"/>列<anchor xml:id="end0684010"/>八名便
<lb n="0684a26"/>釋莊嚴心也。正理云<anchor xml:id="beg0684011"/>為<anchor xml:id="end0684011"/>嚴心者。謂為引
<lb n="0684a27"/>發<anchor xml:id="beg0684012"/>信<anchor xml:id="end0684012"/>等聖財故行慧施。資助心者。謂欲
<lb n="0684a28"/>滅除諸慳悋垢而行慧施。資瑜伽者。謂
<lb n="0684a29"/>求定樂展轉生因而行慧施。謂由施故便
<lb n="0684b01"/>得無悔。展轉乃至心一境性。得上義者。謂
<lb n="0684b02"/>得涅槃。由初捨財。乃至展轉一切生死皆
<lb n="0684b03"/>能捨故。又行慧施是勝生因。依此能引發
<lb n="0684b04"/>證涅槃法故。</p>
<p id="pT41p0684b0406" type="inline">論。隨至施者至故不別
<lb n="0684b05"/>釋。逐難重釋。</p>
<lb n="0684b06"/>
<p id="pT41p0684b0601">論。如契經說施預流向其果無量。已下一頌。
<lb n="0684b07"/>第五明施果無量。</p>
<p id="pT41p0684b0708" type="inline">論曰至名最後生。
<lb n="0684b08"/>明此五人雖非聖者。亦同<anchor xml:id="beg0684013"/>聖<anchor xml:id="end0684013"/>得無量福。
<lb n="0684b09"/>雜心第八云。施此五種人得大果。何以故。
<lb n="0684b10"/>父母長育生身恩故。病者無所依怙。增悲
<lb n="0684b11"/>心故。說法者<anchor xml:id="beg0684014"/>增<anchor xml:id="end0684014"/>長法身故。示人善．惡故。
<lb n="0684b12"/>近佛地者積集功德廣攝眾生故。</p>
<p id="pT41p0684b1214" type="inline">論。
<lb n="0684b13"/>法師四田中是何田所攝。問。</p>
<p id="pT41p0684b1312" type="inline">論。是恩田
<lb n="0684b14"/>攝。答。</p>
<p id="pT41p0684b1403" type="inline">論。所以者何。徵。</p>
<p id="pT41p0684b1409" type="inline">論。為諸世
<lb n="0684b15"/>間至便招無量果。釋所以也。</p>
<p id="pT41p0684b1512" type="inline">論。欲知
<lb n="0684b16"/>諸業輕重相<anchor xml:id="beg0684015"/>者<anchor xml:id="end0684015"/>。已下一<anchor xml:id="beg0684016"/>行<anchor xml:id="end0684016"/>頌。第六明由六
<lb n="0684b17"/>因業輕重也。</p>
<p id="pT41p0684b1706" type="inline">論曰至如是如是。釋六
<lb n="0684b18"/>因也。</p>
<p id="pT41p0684b1803" type="inline">論。或有諸業至例此應思。明輕
<lb n="0684b19"/>
<anchor xml:id="beg0684017"/>重<anchor xml:id="end0684017"/>相也。或有唯由後起成重。如盜佛得
<lb n="0684b20"/>已供養後起即輕。得已銷鑄其罪<anchor xml:id="beg0684018"/>即<anchor xml:id="end0684018"/>重根
<lb n="0684b21"/>本。餘文可解。</p>
<p id="pT41p0684b2106" type="inline">論。若有六因至非最輕
<lb n="0684b22"/>重。明三結也。六上最重。六下最輕。隨<anchor xml:id="beg0684019"/>闕<anchor xml:id="end0684019"/>
<lb n="0684b23"/>少．多。非極上．下。</p>
<lb n="0684b24"/>
<p id="pT41p0684b2401">論。如契經說有二種業。已下一頌。第七明造
<lb n="0684b25"/>作增長業。由五因故業名增長。一由審思。
<lb n="0684b26"/>二由圓滿。三無對治。四有伴。五招異熟。</p>
<lb n="0684b27"/>
<p id="pT41p0684b2701">論曰至非率爾思作。釋第一因。若全不
<lb n="0684b28"/>思。及率爾思。但名造作不名增長。若審思
<lb n="0684b29"/>造者。名為增長。</p>
<p id="pT41p0684b2907" type="inline">論。由<anchor xml:id="beg0684020"/>滿<anchor xml:id="end0684020"/>故者至亦增
<lb n="0684c01"/>長名。釋第二因。或三惡行若一<anchor xml:id="beg0684021"/>業<anchor xml:id="end0684021"/>墮惡趣。
<lb n="0684c02"/>若二墮惡趣。若三墮惡趣。若十惡業。若一
<lb n="0684c03"/>業道墮惡趣。若二業道墮惡趣。若乃至十業
<lb n="0684c04"/>道墮惡趣。未至墮惡趣前皆名造作。不
<lb n="0684c05"/>名增長。若至墮<anchor xml:id="beg0684022"/>惡<anchor xml:id="end0684022"/>無<anchor xml:id="beg0684023"/>問<anchor xml:id="end0684023"/>少．多皆名增
<lb n="0684c06"/>長。</p>
<p id="pT41p0684c0602" type="inline">論。由無惡作至無對治業。<anchor xml:id="beg0684024"/>明<anchor xml:id="end0684024"/>第三
<lb n="0684c07"/>因。</p>
<p id="pT41p0684c0702" type="inline">論。由有伴故至定異異熟。明第四．
<lb n="0684c08"/>第五因。</p>
<p id="pT41p0684c0804" type="inline">論。善翻此應知。翻上不善。即
<lb n="0684c09"/>是善造作增長。</p>
<p id="pT41p0684c0907" type="inline">論。異此諸業唯名造作
<lb n="0684c10"/>者。若有五因名為增長。若無五因但名造
<lb n="0684c11"/>作。</p>
<lb n="0684c12"/>
<p id="pT41p0684c1201">論。如前所明未離欲等。已下半頌。第八明
<lb n="0684c13"/>施制多福也。</p>
<p id="pT41p0684c1306" type="inline">論曰至有捨類福。釋施
<lb n="0684c14"/>制多唯有捨類福。</p>
<p id="pT41p0684c1408" type="inline">論。彼既不受福由
<lb n="0684c15"/>何生者。問。</p>
<p id="pT41p0684c1505" type="inline">論。復以何因至不受不生。反
<lb n="0684c16"/>問。</p>
<p id="pT41p0684c1602" type="inline">論。不受於他無攝益故者。外人答也。</p>
<lb n="0684c17"/>
<p id="pT41p0684c1701">論。此非定證至應不生福。反難外人
<lb n="0684c18"/>也。</p>
<p id="pT41p0684c1802" type="inline">論。是故應許至如修慈等。舉頌結
<lb n="0684c19"/>成。</p>
<p id="pT41p0684c1902" type="inline">論。謂如有一至福由自心生。重廣釋
<lb n="0684c20"/>也。</p>
<p id="pT41p0684c2002" type="inline">論。豈不唐<anchor xml:id="beg0684025"/>捐<anchor xml:id="end0684025"/>此施敬業。外人難。若
<lb n="0684c21"/>福既由自心生者。但起心供養其福即生。
<lb n="0684c22"/>何用施財及申敬禮。有德已<anchor xml:id="beg0684026"/>滅<anchor xml:id="end0684026"/>。豈不唐
<lb n="0684c23"/>
<anchor xml:id="begd1e96853"/>捐<anchor xml:id="endd1e96853"/>。</p>
<p id="pT41p0684c2302" type="inline">論。不爾發業心方勝故者。答外<anchor xml:id="beg0684027"/>人<anchor xml:id="end0684027"/>
<lb n="0684c24"/>也。若不發業唯敬養心。心即劣也。</p>
<p id="pT41p0684c2414" type="inline">論。
<lb n="0684c25"/>謂如有一至非但起心。舉喻也。</p>
<p id="pT41p0684c2513" type="inline">論。如是
<lb n="0684c26"/>大師至非但起心。合法也。</p>
<lb n="0684c27"/>
<p id="pT41p0684c2701">論。若於善田殖施業種。下半頌。第九明果
<lb n="0684c28"/>由內心。</p>
<p id="pT41p0684c2804" type="inline">論曰至種果有倒。舉喻也
<lb n="0684c29"/>　末度迦。是果名。其形如棗。樹似<anchor xml:id="beg0684028"/>皂<anchor xml:id="end0684028"/>莢樹
<lb n="0685a01"/>　賃婆。<anchor xml:id="beg0685001"/>大<anchor xml:id="end0685001"/>小如苦練子　二果此土無故不
<lb n="0685a02"/>譯。</p>
<p id="pT41p0685a0202" type="inline">論。如是施主至<anchor xml:id="beg0685002"/>或<anchor xml:id="end0685002"/>果全無。<anchor xml:id="beg0685003"/>合法<anchor xml:id="end0685003"/>
<lb n="0685a03"/>也。<anchor xml:id="beg0685004"/>由<anchor xml:id="end0685004"/>可令果全無。非全顛倒。此舉大體。
<lb n="0685a04"/>如江南為橘。江北為枳。亦由田也。此類少
<lb n="0685a05"/>別。非全顛倒<anchor xml:id="begd1e96945"/>也<anchor xml:id="endd1e96945"/>。</p>
<lb n="0685a06"/>
<p id="pT41p0685a0601">論。施類福業事傍論已了。<anchor xml:id="beg0685005"/>已下<anchor xml:id="end0685005"/>大文第二
<lb n="0685a07"/>明戒．修也。就中。一明戒。二明修。三明戒．
<lb n="0685a08"/>修果。此一頌第一明戒。</p>
<p id="pT41p0685a0810" type="inline">論曰至但立遮
<lb n="0685a09"/>名。釋性罪．遮罪俱名犯戒<anchor xml:id="beg0685006"/>體<anchor xml:id="end0685006"/>。頌於性罪
<lb n="0685a10"/>
<anchor xml:id="beg0685007"/>立<anchor xml:id="end0685007"/>犯戒名。遮罪名遮。不名犯戒。先釋犯
<lb n="0685a11"/>戒及遮。後釋離也。</p>
<p id="pT41p0685a1108" type="inline">論。離性及遮俱說名
<lb n="0685a12"/>戒。此後釋離。離此二罪名為戒也。</p>
<p id="pT41p0685a1214" type="inline">論。
<lb n="0685a13"/>此各有二至為自性故。明戒有表．無表為
<lb n="0685a14"/>體。</p>
<p id="pT41p0685a1402" type="inline">論。已略辨戒至亦不清淨。明淨．不
<lb n="0685a15"/>淨戒。</p>
<p id="pT41p0685a1503" type="inline">論。言四德者至非勝生故。別釋
<lb n="0685a16"/>四德。</p>
<p id="pT41p0685a1603" type="inline">論。等言為顯至五迴向<anchor xml:id="beg0685008"/>寂<anchor xml:id="end0685008"/>。釋頌
<lb n="0685a17"/>等字顯有異說。</p>
<p id="pT41p0685a1707" type="inline">論。有餘師說至永離
<lb n="0685a18"/>業惑垢故。敘異說也。</p>
<lb n="0685a19"/>
<p id="pT41p0685a1901">論。已辨戒類修類當辨。已下半頌。第二明修
<lb n="0685a20"/>類也。</p>
<p id="pT41p0685a2003" type="inline">論曰至自性俱有。釋頌等引善
<lb n="0685a21"/>也。</p>
<p id="pT41p0685a2102" type="inline">論。修名何義至獨名修。釋修義
<lb n="0685a22"/>也。</p>
<lb n="0685a23"/>
<p id="pT41p0685a2301">論。前辨施福。已下半頌。第三<anchor xml:id="beg0685009"/>明<anchor xml:id="end0685009"/>戒修果也。</p>
<lb n="0685a24"/>
<p id="pT41p0685a2401">論曰至就勝說修。<anchor xml:id="beg0685010"/>明<anchor xml:id="end0685010"/>二果別。若兼勝．
<lb n="0685a25"/>劣二果無別。若就勝說。戒感生天。修得解
<lb n="0685a26"/>脫。</p>
<lb n="0685a27"/>
<p id="pT41p0685a2701">論。經說四人能生梵福。已下。大文第二明梵
<lb n="0685a28"/>福量　馱都。此云性。如來體性　餘文可
<lb n="0685a29"/>解　十勝行者。即四梵福中十善業道　真
<lb n="0685b01"/>諦云。謂前四梵福更加六種。一為救父命
<lb n="0685b02"/>捨自身命。二為救母命捨自身命。三為
<lb n="0685b03"/>救如來命捨自身命。四於正法中出家。五
<lb n="0685b04"/>教人出家。六未轉法輪請轉法輪。正理四
<lb n="0685b05"/>
<anchor xml:id="beg0685011"/>十<anchor xml:id="end0685011"/>云。已離欲者修四無量。<anchor xml:id="beg0685012"/>生<anchor xml:id="end0685012"/>上界天受
<lb n="0685b06"/>劫壽樂。若未離欲建<anchor xml:id="beg0685013"/>窣<anchor xml:id="end0685013"/>堵波。造寺。和僧。
<lb n="0685b07"/>能勤修習慈等加行。彼亦如修無量根本。
<lb n="0685b08"/>感劫天樂　豈不前說欲界無有善<anchor xml:id="begd1e97115"/>業<anchor xml:id="endd1e97115"/>。
<lb n="0685b09"/>能招一劫異熟。無一善業猶如不善。唯一
<lb n="0685b10"/>剎那能招劫壽　依如是理故作是說。然
<lb n="0685b11"/>於一事<anchor xml:id="beg0685014"/>發<anchor xml:id="end0685014"/>起多思次第能招劫量天樂。謂
<lb n="0685b12"/>於彼死復於中生。故劫樂言無違前失
<lb n="0685b13"/>
(准上論文。欲界善業亦不招一中劫壽)
。</p>
<lb n="0685b14"/>
<p id="pT41p0685b1401">論。財施已說法施云何。自下一頌。第三明法
<lb n="0685b15"/>施。</p>
<p id="pT41p0685b1502" type="inline">論曰至自他大福。<anchor xml:id="beg0685015"/>釋無倒<anchor xml:id="end0685015"/>無染成
<lb n="0685b16"/>法<anchor xml:id="beg0685016"/>施<anchor xml:id="end0685016"/>。正理論云。若能如實為諸有情。以無
<lb n="0685b17"/>染心辨契經等。令生正解名為法施
<lb n="0685b18"/>　說如實言。顯法施主於契經等解無顛倒
<lb n="0685b19"/>　說無染言。顯法施主不希利<anchor xml:id="beg0685017"/>養<anchor xml:id="end0685017"/>恭敬．
<lb n="0685b20"/>名譽。不爾便為自他俱損　契經等者。等
<lb n="0685b21"/>餘十一。即顯契經乃至論<anchor xml:id="beg0685018"/>議<anchor xml:id="end0685018"/>。婆沙二十九
<lb n="0685b22"/>出法供養體云。評曰應作是說。若說法語。
<lb n="0685b23"/>若能發語心．心所法。若受者聞已生未曾有
<lb n="0685b24"/>善巧覺慧。皆此自性。如是法供養總用五
<lb n="0685b25"/>蘊以為自性　又釋財供養體云　評曰
<lb n="0685b26"/>應作是說。若所捨財若能捨財者。身．語二
<lb n="0685b27"/>業。若能發彼心．心所法。若受者受已諸根大
<lb n="0685b28"/>種造色增長。皆此自性。此與法供養意同
<lb n="0685b29"/>　今詳。<anchor xml:id="beg0685019"/>意論<anchor xml:id="end0685019"/>法施．財施．法供養．財供養。義
<lb n="0685c01"/>有少別。應檢婆沙<anchor xml:id="beg0685020"/>財<anchor xml:id="end0685020"/>．法施<anchor xml:id="beg0685021"/>文<anchor xml:id="end0685021"/>　正理論
<lb n="0685c02"/>云。言契經者。謂能總攝容納隨順世俗．勝
<lb n="0685c03"/>義<anchor xml:id="beg0685022"/>堅<anchor xml:id="end0685022"/>實理言。如是契經是佛所說。或佛弟
<lb n="0685c04"/>子佛許故說　言應頌者。謂以勝妙緝句言
<lb n="0685c05"/>詞。隨述讚前契經所說。有說亦是不了義經
<lb n="0685c06"/>　言記別者。謂隨餘問酬答辨<anchor xml:id="beg0685023"/>析<anchor xml:id="end0685023"/>。如波
<lb n="0685c07"/>羅衍拏等中辨<anchor xml:id="beg0685024"/>或<anchor xml:id="end0685024"/>諸所有辨曾．當．現真實
<lb n="0685c08"/>義言皆<anchor xml:id="beg0685025"/>名<anchor xml:id="end0685025"/>記別。有說是佛諸了義　經言諷
<lb n="0685c09"/>
<anchor xml:id="beg0685026"/>頌<anchor xml:id="end0685026"/>者。謂以勝妙緝句言詞。非隨述前。而
<lb n="0685c10"/>為讚詠。或二．三．四．五．六句等　言自說
<lb n="0685c11"/>者。謂不因請。世尊欲令正法久住。覩希奇
<lb n="0685c12"/>事。悅意自說。妙辨等流。如說此那伽由彼
<lb n="0685c13"/>那伽等　言緣起者。謂說一切起說所由。
<lb n="0685c14"/>多是調伏相應論道。彼由緣起之<anchor xml:id="beg0685027"/>所<anchor xml:id="end0685027"/>顯故
<lb n="0685c15"/>　言譬喻者。為令曉悟所說義宗。廣引多
<lb n="0685c16"/>門比例開示。如長喻等契經所說。有說此是
<lb n="0685c17"/>除諸菩薩。說餘本行能有所證。示所<anchor xml:id="beg0685028"/>化<anchor xml:id="end0685028"/>
<lb n="0685c18"/>言　言本事者。謂說自昔展轉傳來。不顯
<lb n="0685c19"/>說人談所說事　言本生者。謂說菩薩本
<lb n="0685c20"/>所行行。或依過去事起諸言論。即由過去
<lb n="0685c21"/>事言論究竟是名本事。如曼馱多經。若依
<lb n="0685c22"/>現在事起諸言論。要由過去事言論究竟。
<lb n="0685c23"/>是名本生。如<anchor xml:id="beg0685029"/>邏<anchor xml:id="end0685029"/>剎私經　言方廣者。謂
<lb n="0685c24"/>以正理廣辨諸法。以一切法性相眾多。非
<lb n="0685c25"/>廣言詞不能辨故　亦名廣破。由<anchor xml:id="beg0685030"/>此<anchor xml:id="end0685030"/>廣
<lb n="0685c26"/>言能破極堅無<anchor xml:id="beg0685031"/>智<anchor xml:id="end0685031"/>暗故　或名無比。由此
<lb n="0685c27"/>廣言理趣幽博。餘無比故　有說此廣辨大
<lb n="0685c28"/>菩提資糧　言希法者。謂於此中唯說希
<lb n="0685c29"/>奇出世間法。由<anchor xml:id="begd1e97387"/>此<anchor xml:id="endd1e97387"/>能正顯三乘希有故
<lb n="0686a01"/>　有餘師說。辨三寶言世<anchor xml:id="beg0686001"/>所<anchor xml:id="end0686001"/>罕聞故名希
<lb n="0686a02"/>法　言論議者。謂於上說諸分義中。無倒
<lb n="0686a03"/>顯示。釋難決擇　有說於經所說深義。已見
<lb n="0686a04"/>真者。或餘智人。隨理辨釋。亦名論<anchor xml:id="beg0686002"/>議<anchor xml:id="end0686002"/>
<lb n="0686a05"/>　即此名曰摩怛理迦。釋餘經義時此為本
<lb n="0686a06"/>母故　此又名為阿毘達磨。以能現對諸
<lb n="0686a07"/>法相故。無倒顯示諸法相故　如是所說
<lb n="0686a08"/>十二分教。略說應知。三藏所攝　言三藏
<lb n="0686a09"/>者。一素怛纜藏。二毘奈耶藏。三阿毘達磨藏
<lb n="0686a10"/>　如是三藏差別云何。未種善根。未欣勝
<lb n="0686a11"/>義。令種．欣故為說契經。已種．已欣。令熟
<lb n="0686a12"/>相續作所作故為說調伏。已熟．已作令悟
<lb n="0686a13"/>解脫。正方便故為說對法　或以廣．略清
<lb n="0686a14"/>妙文詞。綴緝雜染及清淨法。令易解了名
<lb n="0686a15"/>為契經。宣說修行尸羅軌則淨命方便。名
<lb n="0686a16"/>為調伏。善能顯示諸契經中深義趣言名
<lb n="0686a17"/>為對法　或依增上心戒．慧學所興論道。
<lb n="0686a18"/>如其<anchor xml:id="beg0686003"/>次<anchor xml:id="end0686003"/>第。名為契經．調伏．對法　或素怛
<lb n="0686a19"/>纜藏是力等流。以諸經中所說義理。畢竟無
<lb n="0686a20"/>有能屈伏故。毘奈耶藏是大悲等流。辨說
<lb n="0686a21"/>尸羅濟惡趣故。阿毘達磨藏是無畏等流。
<lb n="0686a22"/>真法相中能善安立。問答決擇無所畏故。
<lb n="0686a23"/>如是等類三藏不同。毘婆沙中已廣分別。</p>
<lb n="0686a24"/>
<p id="pT41p0686a2401">論。前已別釋三福業事。已下一頌。大文第八
<lb n="0686a25"/>明三分善。</p>
<p id="pT41p0686a2505" type="inline">論曰至可愛果善。釋順福
<lb n="0686a26"/>分也。正理論云。謂感世間人．天等中愛果
<lb n="0686a27"/>種子。由此力故能感世間<anchor xml:id="beg0686004"/>高<anchor xml:id="end0686004"/>族．大<anchor xml:id="beg0686005"/>家<anchor xml:id="end0686005"/>．大
<lb n="0686a28"/>富．妙色．輪王．帝釋．魔王．<anchor xml:id="beg0686006"/>梵王<anchor xml:id="end0686006"/>。如是等類諸
<lb n="0686a29"/>可愛果　准上論文。福．不動業<anchor xml:id="beg0686007"/>名<anchor xml:id="end0686007"/>順福
<lb n="0686b01"/>
<anchor xml:id="beg0686008"/>分<anchor xml:id="end0686008"/>。</p>
<p id="pT41p0686b0102" type="inline">論。順解脫分至有涅槃法。准世親
<lb n="0686b02"/>菩薩意。種解脫分善名有涅槃法。未種者
<lb n="0686b03"/>名無涅槃法。</p>
<p id="pT41p0686b0306" type="inline">論。若有聞說至先有種
<lb n="0686b04"/>子。明涅槃法人相。</p>
<p id="pT41p0686b0408" type="inline">論。順決擇分至後
<lb n="0686b05"/>當廣釋。指後賢聖品說。</p>
<lb n="0686b06"/>
<p id="pT41p0686b0601">論。如世間所說<anchor xml:id="beg0686009"/>書<anchor xml:id="end0686009"/>印算文數。已下一頌。大
<lb n="0686b07"/>文第九明書等體。</p>
<p id="pT41p0686b0708" type="inline">論曰至受想等法。總
<lb n="0686b08"/>出五法體。</p>
<p id="pT41p0686b0805" type="inline">論。此中書印至五蘊為體。
<lb n="0686b09"/>明書印體同。婆沙一百二十六云。此中書者。
<lb n="0686b10"/>非所造字。但是所有能<anchor xml:id="beg0686010"/>成<anchor xml:id="end0686010"/>
<anchor xml:id="beg0686011"/>字<anchor xml:id="end0686011"/>。故說<anchor xml:id="beg0686012"/>名<anchor xml:id="end0686012"/>書
<lb n="0686b11"/>
(此是書分<anchor xml:id="beg0686013"/>色<anchor xml:id="end0686013"/>非<anchor xml:id="beg0686014"/>不<anchor xml:id="end0686014"/>相<anchor xml:id="beg0686015"/>應<anchor xml:id="end0686015"/>)
　又云。此中印者。非所造印。但
<lb n="0686b12"/>是所有能造印法。此能成印故說為印　又
<lb n="0686b13"/>正理云。非<anchor xml:id="beg0686016"/>諸<anchor xml:id="end0686016"/>字像即名為書。所雕印文即
<lb n="0686b14"/>名為印。然由<anchor xml:id="beg0686017"/>業<anchor xml:id="end0686017"/>造字像．印文。應知名為
<lb n="0686b15"/>此中書．印。</p>
<p id="pT41p0686b1505" type="inline">論。次算及文至五蘊為體。
<lb n="0686b16"/>明算．文體。算謂稱九九八十一等。文謂善巧
<lb n="0686b17"/>安布<anchor xml:id="beg0686018"/>五<anchor xml:id="end0686018"/>聲等。婆沙云。此中算者。非謂所算
<lb n="0686b18"/>一．十．百．千<anchor xml:id="beg0686019"/>等<anchor xml:id="end0686019"/>。但是所有能算之法故說為
<lb n="0686b19"/>算　又云。此中詩者。非所述詠。但是<anchor xml:id="beg0686020"/>所<anchor xml:id="end0686020"/>有
<lb n="0686b20"/>能成詠法。此能成詠故說為詩
(詩即文也)
。</p>
<p id="pT41p0686b2017" type="inline">論。
<lb n="0686b21"/>
<anchor xml:id="beg0686021"/>後<anchor xml:id="end0686021"/>數應知至能數法故。明數也。勝論數德
<lb n="0686b22"/>句義攝。大乘所數不相應攝。此宗所數不別
<lb n="0686b23"/>立法。</p>
<lb n="0686b24"/>
<p id="pT41p0686b2401">論。今應略辨諸法異名。下一頌。大文第十明
<lb n="0686b25"/>法異名。</p>
<p id="pT41p0686b2504" type="inline">論曰至故頌不辨。准此妙．劣。
<lb n="0686b26"/>處中自成。正理云。即有漏善．無覆無記總
<lb n="0686b27"/>名為中。</p>
<p id="pT41p0686b2704" type="inline">論。諸有為善至義准已成。釋
<lb n="0686b28"/>善眾名。</p>
<p id="pT41p0686b2804" type="inline">論。何故無為不名為習。問。</p>
<lb n="0686b29"/>
<p id="pT41p0686b2901">論。不可數習至此無果故。答。</p>
<p id="pT41p0686b2912" type="inline">論。解脫涅
<lb n="0686c01"/>槃至義准已成。明無為<anchor xml:id="beg0686022"/>異<anchor xml:id="end0686022"/>名也。</p>
<lb n="0686c02"/>
<anchor xml:id="beg0686023"/>俱舍論疏卷第十八<anchor xml:id="end0686023"/>
<lb n="0686c03"/>
<anchor xml:id="beg0686024"/>
<p id="pT41p0686c0301" rend="margin-left:2em">保延三年八月晦日午上於南家東面
<lb n="0686c04"/>點了此卷文落失等</p>
<lb n="0686c05"/>
<p id="pT41p0686c0501" rend="margin-left:7em">非言談所及</p>
<lb n="0686c06"/>
<p id="pT41p0686c0601" rend="margin-left:11em">老法師記之</p>
<anchor xml:id="end0686024"/>
<lb n="0687a01"/>
<lb n="0687a02"/>
<anchor xml:id="tnote0687001"/>
<anchor xml:id="beg0687001"/>俱舍論疏卷<anchor xml:id="end0687001"/>第十九<lb n="0687a03"/>
<lb n="0687a04"/>
<byline>
<anchor xml:id="tnote0687002"/>沙門<anchor xml:id="beg0687003"/>法<anchor xml:id="end0687003"/>寶撰</byline>
<lb n="0687a05"/>
<anchor xml:id="tnote0687004"/>
<head>分別隨眠品第五之一</head>
<lb n="0687a06"/>
<p id="pT41p0687a0601">行相微細隨<anchor xml:id="beg0687005"/>縛<anchor xml:id="end0687005"/>隨增是隨眠義。此品廣明名
<lb n="0687a07"/>分別隨眠品。雖亦明纏．垢。隨眠本故品初
<lb n="0687a08"/>先述。所以業後明隨眠者。業因惑故能招
<lb n="0687a09"/>諸有。業別。惑通。故先明業。後釋隨眠。</p>
<lb n="0687a10"/>
<p id="pT41p0687a1001">論。前言世別至隨眠有幾。此品文中大分為
<lb n="0687a11"/>二。一明惑體用。二明斷不同。就前門中又
<lb n="0687a12"/>分為四。一<anchor xml:id="beg0687006"/>明<anchor xml:id="end0687006"/>隨眠。二雜明諸惑。三義門分
<lb n="0687a13"/>別四別明五蓋　明隨眠中。一明體數。二
<lb n="0687a14"/>逐要<anchor xml:id="beg0687007"/>例<anchor xml:id="end0687007"/>釋。三緣<anchor xml:id="begd1e97857"/>縛<anchor xml:id="endd1e97857"/>等別　體數門中。一明
<lb n="0687a15"/>六隨眠。二明經說七。三分六為十。四分九
<lb n="0687a16"/>十八　此一<anchor xml:id="beg0687008"/>行<anchor xml:id="end0687008"/>頌有二義。一明業賴隨眠
<lb n="0687a17"/>方能感有。二明六隨眠。先牒前<anchor xml:id="beg0687009"/>為<anchor xml:id="end0687009"/>問起。
<lb n="0687a18"/>次舉頌答。後長行釋。此即問也　問中有二。
<lb n="0687a19"/>一問業賴隨眠。二問隨眠體數　頌中四
<lb n="0687a20"/>句。上句答前問。下三句答後問。</p>
<p id="pT41p0687a2013" type="inline">論。曰
<lb n="0687a21"/>至無感有能。釋初句也。所以業離隨眠無
<lb n="0687a22"/>感有能。以諸隨眠是有本故。</p>
<p id="pT41p0687a2212" type="inline">論。何故
<lb n="0687a23"/>隨眠能為有本。問所以也。</p>
<p id="pT41p0687a2311" type="inline">論。諸煩惱
<lb n="0687a24"/>現起能為十事故。總答也。</p>
<p id="pT41p0687a2411" type="inline">論。一堅根本。
<lb n="0687a25"/>自此已下釋十事也。正理論云。令得堅牢。
<lb n="0687a26"/>對治遠故。述曰。由得不捨隨眠數起。若
<lb n="0687a27"/>無其得煩惱不生。故得為本。煩惱數起對
<lb n="0687a28"/>治遠故。令得牢固名堅根本。</p>
<p id="pT41p0687a2812" type="inline">論。二
<lb n="0687a29"/>立相續正理論云。能數令餘連續起故。</p>
<lb n="0687b01"/>
<p id="pT41p0687b0101">論。三治自田。正理論云。令所依止順彼住
<lb n="0687b02"/>故　述曰。令所依身順能依故。</p>
<p id="pT41p0687b0212" type="inline">論。四
<lb n="0687b03"/>引等流。正理論云。能引如自隨煩惱故
<lb n="0687b04"/>　述曰。能引相似隨煩惱故。</p>
<p id="pT41p0687b0411" type="inline">論。五發業
<lb n="0687b05"/>有。<anchor xml:id="tnote0687010"/>
<anchor xml:id="mod0687010"/>正理論云。發起能招後有業故。</p>
<lb n="0687b06"/>
<p id="pT41p0687b0601">論。六攝自具。正理論云。能數數攝起非理作
<lb n="0687b07"/>意故。</p>
<p id="pT41p0687b0703" type="inline">論。七述所緣。正理論云。能害自
<lb n="0687b08"/>身正覺慧故。</p>
<p id="pT41p0687b0806" type="inline">論。八導識流。正理論云。
<lb n="0687b09"/>於後有所緣能引發識故　述曰。能引後
<lb n="0687b10"/>有結生識也。及引染識數緣境也。</p>
<p id="pT41p0687b1014" type="inline">論。
<lb n="0687b11"/>九越善品。正理論云。令諸善法皆退失故。</p>
<lb n="0687b12"/>
<p id="pT41p0687b1201">論。十廣縛義至自界地故。正理論云。令不
<lb n="0687b13"/>能越自界．自地。以能長養染污界故　述
<lb n="0687b14"/>曰。界是因義。煩惱現行能令染<anchor xml:id="beg0687011"/>法<anchor xml:id="end0687011"/>。因增長
<lb n="0687b15"/>故名長養染污界　或長養自界染<anchor xml:id="beg0687012"/>污<anchor xml:id="end0687012"/>。故
<lb n="0687b16"/>不能越自界也。</p>
<p id="pT41p0687b1607" type="inline">論。由此隨眠至有感
<lb n="0687b17"/>有能。總結答也。正理論云。雖離染者亦造善
<lb n="0687b18"/>業。而無勢力能感後有　述曰。上言有者。
<lb n="0687b19"/>並據引果。若據發業感有。即唯異生。若據
<lb n="0687b20"/>資助舊業結當生有。即通有學。由此三
<lb n="0687b21"/>
<anchor xml:id="beg0687013"/>乘<anchor xml:id="end0687013"/>無學不受後有。</p>
<p id="pT41p0687b2108" type="inline">論。此略應知至無
<lb n="0687b22"/>明見疑。此釋頌下三句也。<anchor xml:id="beg0687014"/>此<anchor xml:id="end0687014"/>根本煩惱略
<lb n="0687b23"/>即分六。行．部．界分即九十八。今且舉六。故
<lb n="0687b24"/>言此略應知差別有六乃至見疑。</p>
<p id="pT41p0687b2414" type="inline">論。頌
<lb n="0687b25"/>說亦言至義如後辨。別釋頌中置<anchor xml:id="beg0687015"/>亦<anchor xml:id="end0687015"/>意也。
<lb n="0687b26"/>如衣有潤塵<anchor xml:id="beg0687016"/>埃<anchor xml:id="end0687016"/>隨著。貪潤於境嗔亦隨增。
<lb n="0687b27"/>非唯於嗔慢等亦爾。故言亦慢。</p>
<p id="pT41p0687b2713" type="inline">論。及
<lb n="0687b28"/>聲顯六體各不同。別釋頌中置及意也。及。
<lb n="0687b29"/>是相違釋。欲顯六種隨眠體性相違各別不
<lb n="0687c01"/>同。故置及字。</p>
<lb n="0687c02"/>
<p id="pT41p0687c0201">論。若諸隨眠體唯有六。下一行頌。第二會經
<lb n="0687c03"/>七也頌中有四句。初一句答增七所以。貪
<lb n="0687c04"/>分二故。第二句指所增貪。第三句釋有貪。
<lb n="0687c05"/>第四句釋立有因也。緣內起故說內為有。
<lb n="0687c06"/>知上二界非是解脫。</p>
<p id="pT41p0687c0609" type="inline">論曰至故經說七。
<lb n="0687c07"/>釋初<anchor xml:id="beg0687017"/>句<anchor xml:id="end0687017"/>也。如文可解。</p>
<p id="pT41p0687c0709" type="inline">論。何等為七。
<lb n="0687c08"/>問名體也。</p>
<p id="pT41p0687c0805" type="inline">論。一欲貪隨眠至七疑隨眠。
<lb n="0687c09"/>列七名也。</p>
<p id="pT41p0687c0905" type="inline">論。欲貪隨眠至徵問亦爾。
<lb n="0687c10"/>兩關徵問　經部師宗現行名<anchor xml:id="beg0687018"/>纏<anchor xml:id="end0687018"/>。種名隨
<lb n="0687c11"/>眠　大眾部等隨眠<anchor xml:id="tnote0687019"/>
<anchor xml:id="mod0687019"/>體是不相應行。即是
<lb n="0687c12"/>
<anchor xml:id="beg0687020"/>欲<anchor xml:id="end0687020"/>貪之隨眠　有部欲貪<anchor xml:id="beg0687021"/>即<anchor xml:id="end0687021"/>隨眠　前二屬
<lb n="0687c13"/>主。有部持業。</p>
<p id="pT41p0687c1306" type="inline">論。若爾何失。反問二釋
<lb n="0687c14"/>也。</p>
<p id="pT41p0687c1402" type="inline">論。二俱有過。難二宗也。</p>
<p id="pT41p0687c1411" type="inline">論。若
<lb n="0687c15"/>欲貪體至并隨眠斷。此與有部出違<anchor xml:id="beg0687022"/>經<anchor xml:id="end0687022"/>。
<lb n="0687c16"/>
<anchor xml:id="beg0687023"/>言<anchor xml:id="end0687023"/>。於欲貪<anchor xml:id="beg0687024"/>經<anchor xml:id="end0687024"/>
<anchor xml:id="beg0687025"/>說<anchor xml:id="end0687025"/>能正遣除并隨眠斷。由
<lb n="0687c17"/>體各別故有并言。若纏即隨眠。何須并字。</p>
<lb n="0687c18"/>
<p id="pT41p0687c1801">論。若是欲貪至三根相應。此與經部
<lb n="0687c19"/>出過失。若謂欲貪之隨眠者。即同大眾部
<lb n="0687c20"/>等是心不相應。若爾即違本論所說欲貪隨
<lb n="0687c21"/>眠與喜．樂．捨三根相應。</p>
<p id="pT41p0687c2110" type="inline">論。毘婆沙師
<lb n="0687c22"/>至即是隨眠。述有部宗也。</p>
<p id="pT41p0687c2211" type="inline">論。豈不違
<lb n="0687c23"/>經。舉經難也。</p>
<p id="pT41p0687c2306" type="inline">論。無違經失至并隨<anchor xml:id="begd1e98205"/>縛<anchor xml:id="endd1e98205"/>
<lb n="0687c24"/>故。此通經也。正理論云。又即彼經言并隨
<lb n="0687c25"/>眠斷者。顯欲貪纏無餘斷<anchor xml:id="beg0687026"/>義<anchor xml:id="end0687026"/>。謂斷八品修
<lb n="0687c26"/>所斷時。一品隨眠猶能隨縛。為顯體斷說
<lb n="0687c27"/>正遣除。并隨眠斷言。顯隨縛皆盡　述曰。
<lb n="0687c28"/>雖斷前品。後品隨縛。斷前品時是正遣除。
<lb n="0687c29"/>并後總斷是隨縛斷。</p>
<p id="pT41p0687c2909" type="inline">論。或經於得至立
<lb n="0688a01"/>苦等想。第二釋經也。火體非苦。以能生苦
<lb n="0688a02"/>假立<anchor xml:id="beg0688001"/>苦<anchor xml:id="end0688001"/>名。隨眠之得雖非隨眠。得隨眠
<lb n="0688a03"/>故。經於<anchor xml:id="beg0688002"/>彼<anchor xml:id="end0688002"/>得假立隨眠。斷貪之時名正
<lb n="0688a04"/>遣除。并得斷故<anchor xml:id="beg0688003"/>云<anchor xml:id="end0688003"/>并隨眠斷。</p>
<p id="pT41p0688a0412" type="inline">論。阿毘
<lb n="0688a05"/>達磨至是相應法。會經從論。經就假說得
<lb n="0688a06"/>為隨眠。論據實論。即貪為體。由此故說隨
<lb n="0688a07"/>眠即是心相應法。</p>
<p id="pT41p0688a0708" type="inline">論。何理為證知定相
<lb n="0688a08"/>應。重徵有部也。</p>
<p id="pT41p0688a0807" type="inline">論。以諸隨眠至非不
<lb n="0688a09"/>相應。述法勝論師釋也。具在雜心論中。正
<lb n="0688a10"/>理論云。經主此中先敘<anchor xml:id="beg0688004"/>尊者<anchor xml:id="end0688004"/>法勝所說
<lb n="0688a11"/>　以諸隨眠是相應也。文中有三。一順釋。二
<lb n="0688a12"/>反成。三順結。此文初也。以三因證定是相
<lb n="0688a13"/>應。一染惱心故。二覆障心故。三能違善
<lb n="0688a14"/>故。此舉三因也　謂諸隨眠能染惱心。釋
<lb n="0688a15"/>第一因　未生善不生。釋第二因。由覆障
<lb n="0688a16"/>心令善不起　已生善退失。釋第三因。由
<lb n="0688a17"/>能違善故令善退失　故隨眠體非不相應。
<lb n="0688a18"/>結成也。</p>
<p id="pT41p0688a1804" type="inline">論。若不相應至恒現前故。次反
<lb n="0688a19"/>釋也。若相應法是隨眠者。起時能覆<anchor xml:id="beg0688005"/>障<anchor xml:id="end0688005"/>善
<lb n="0688a20"/>令不得生。若不起時善心容起。若隨眠體
<lb n="0688a21"/>是不相應。即恒相續在身不斷。若能障善。
<lb n="0688a22"/>善無起時。以不相應恒現前故。</p>
<p id="pT41p0688a2213" type="inline">論。既
<lb n="0688a23"/>諸善法至是相應法。結成也。</p>
<p id="pT41p0688a2312" type="inline">論。此皆非
<lb n="0688a24"/>證。總非三因也。</p>
<p id="pT41p0688a2407" type="inline">論。所以者何。有部問
<lb n="0688a25"/>也。</p>
<p id="pT41p0688a2502" type="inline">論。若許隨眠至是隨眠所為。大眾部
<lb n="0688a26"/>等釋所以也。我宗若許隨眠是不相應者。
<lb n="0688a27"/>即上三事是纏所為。不許上三事是隨眠所
<lb n="0688a28"/>為。</p>
<p id="pT41p0688a2802" type="inline">論。然經部師所說<anchor xml:id="beg0688006"/>最<anchor xml:id="end0688006"/>善。論主評取
<lb n="0688a29"/>經部<anchor xml:id="beg0688007"/>義<anchor xml:id="end0688007"/>也。</p>
<p id="pT41p0688a2905" type="inline">論。經部於此所說如何。大
<lb n="0688b01"/>眾部等問也。</p>
<p id="pT41p0688b0106" type="inline">論。彼說欲貪至即名纏故。
<lb n="0688b02"/>答。經部宗也　然隨眠體非心相應。異其有
<lb n="0688b03"/>部　非不相應。異大眾部。</p>
<p id="pT41p0688b0310" type="inline">論。何名為
<lb n="0688b04"/>睡。問也。</p>
<p id="pT41p0688b0404" type="inline">論。謂不現行種子隨逐。答也。</p>
<lb n="0688b05"/>
<p id="pT41p0688b0501">論。何名為覺。問也。</p>
<p id="pT41p0688b0508" type="inline">論。謂諸煩惱現
<lb n="0688b06"/>起纏心。答也。</p>
<p id="pT41p0688b0606" type="inline">論。何等名為煩惱種子。問
<lb n="0688b07"/>也。</p>
<p id="pT41p0688b0702" type="inline">論。謂自體上至能生煩惱。答也。謂
<lb n="0688b08"/>
<anchor xml:id="beg0688008"/>熏<anchor xml:id="end0688008"/>在自體。能生當<anchor xml:id="beg0688009"/>果<anchor xml:id="end0688009"/>差別功能名為種
<lb n="0688b09"/>子。功能不同名為差別。</p>
<p id="pT41p0688b0910" type="inline">論。如念種子
<lb n="0688b10"/>至功能差別。論主<anchor xml:id="beg0688010"/>引<anchor xml:id="end0688010"/>二喻破大眾部。此第
<lb n="0688b11"/>一也。准正理論。兼破有部。大眾部<anchor xml:id="beg0688011"/>許<anchor xml:id="end0688011"/>由
<lb n="0688b12"/>煩惱力。別有隨眠心不相應名煩惱種
<lb n="0688b13"/>　念種即是所證智生功能差別無別體性
<lb n="0688b14"/>　今引共許念種例破隨眠。</p>
<p id="pT41p0688b1411" type="inline">論。又如
<lb n="0688b15"/>芽等至功能差別。引第二喻破。此二喻破隨
<lb n="0688b16"/>眠<anchor xml:id="beg0688012"/>是<anchor xml:id="end0688012"/>不相應也。</p>
<p id="pT41p0688b1607" type="inline">論。若執煩惱至不可
<lb n="0688b17"/>得故。此合兩喻同隨眠也。俱因<anchor xml:id="beg0688013"/>薰<anchor xml:id="end0688013"/>習並
<lb n="0688b18"/>是種子。一有體性是不相應。一無體性但
<lb n="0688b19"/>是功能差別。差別因緣不可得也。正理論
<lb n="0688b20"/>云。又所立喻如念種子。是證智生。能生當
<lb n="0688b21"/>念功能差別。亦不相似。以我宗言念種子
<lb n="0688b22"/>者。即於證智後初重緣。實念從先證智俱
<lb n="0688b23"/>起念生。能生後時<anchor xml:id="beg0688014"/>憶<anchor xml:id="end0688014"/>智俱念。此。顯即念
<lb n="0688b24"/>前．後相引。為能赴感差別功能。彼。自體俱
<lb n="0688b25"/>生。無別實煩惱從前纏起。能生後纏可名
<lb n="0688b26"/>隨眠煩惱種子。故喻於法相去極遙
(已上論文)
　二
<lb n="0688b27"/>說法<anchor xml:id="beg0688015"/>別<anchor xml:id="end0688015"/>。詳順正理論。此文二喻亦對有部。
<lb n="0688b28"/>詳論主釋。前證智位總聚熏成<anchor xml:id="beg0688016"/>名<anchor xml:id="end0688016"/>別種子
<lb n="0688b29"/>功能差別。<anchor xml:id="beg0688017"/>種子功能差別<anchor xml:id="end0688017"/>。能生智．<anchor xml:id="beg0688018"/>念<anchor xml:id="end0688018"/>後聚
<lb n="0688c01"/>法也。由前位智能決斷故。同時念<anchor xml:id="beg0688019"/>記<anchor xml:id="end0688019"/>
<anchor xml:id="beg0688020"/>令<anchor xml:id="end0688020"/>
<lb n="0688c02"/>後位念記憶分明。前位總立智名。後位總
<lb n="0688c03"/>立念稱。親證<anchor xml:id="beg0688021"/>境<anchor xml:id="end0688021"/>心名之為智。後記不忘
<lb n="0688c04"/>名之為念。</p>
<p id="pT41p0688c0405" type="inline">論。若爾六六至有貪隨眠
<lb n="0688c05"/>故。有部違經難也。經言於樂受有貪隨眠。
<lb n="0688c06"/>故<anchor xml:id="beg0688022"/>知即<anchor xml:id="end0688022"/>是<anchor xml:id="beg0688023"/>貪<anchor xml:id="end0688023"/>相應也。</p>
<p id="pT41p0688c0609" type="inline">論。經但說有至何
<lb n="0688c07"/>所違害。經部釋也。</p>
<p id="pT41p0688c0708" type="inline">論。於何時有。有部問
<lb n="0688c08"/>也。</p>
<p id="pT41p0688c0802" type="inline">論。於彼睡時至立隨眠想。經部答也。
<lb n="0688c09"/>有二釋。一是睡時。二因立果名。想即名
<lb n="0688c10"/>之別稱。謂於現在位。<anchor xml:id="beg0688024"/>纏<anchor xml:id="end0688024"/>立隨眠稱。</p>
<lb n="0688c11"/>
<p id="pT41p0688c1101">論。傍論且止應辨正論<anchor xml:id="beg0688025"/>者<anchor xml:id="end0688025"/>。正釋頌文也。</p>
<lb n="0688c12"/>
<p id="pT41p0688c1201">論。言貪分二謂欲有貪。正釋頌也。</p>
<p id="pT41p0688c1214" type="inline">論。
<lb n="0688c13"/>此中有貪至二界中貪。出有貪體也。</p>
<p id="pT41p0688c1315" type="inline">論。
<lb n="0688c14"/>此名何因唯於彼立。問也。三界俱名為有。何
<lb n="0688c15"/>故上二界貪獨名有貪。</p>
<p id="pT41p0688c1510" type="inline">論。彼貪多託至
<lb n="0688c16"/>立有貪名者。釋也。於中有二。一以多於內
<lb n="0688c17"/>門轉故名為有貪。二為遮彼解脫想故上
<lb n="0688c18"/>二界名有。此即初也。</p>
<p id="pT41p0688c1809" type="inline">論。又由有人至非
<lb n="0688c19"/>真解脫。第二釋也。前以上界緣內有故名
<lb n="0688c20"/>為有貪。後以止邪執故。於上二界立有
<lb n="0688c21"/>貪名。</p>
<p id="pT41p0688c2103" type="inline">論。此中自體至立有貪名。釋自
<lb n="0688c22"/>體名有。等至．及所依身俱是自體。非是外
<lb n="0688c23"/>境。有有多種。如說三有即是三界。此中言
<lb n="0688c24"/>有。謂是自體。上二界貪多味自體。非味著
<lb n="0688c25"/>境離欲貪故。唯於上<anchor xml:id="beg0688026"/>二<anchor xml:id="end0688026"/>立有貪名。</p>
<lb n="0688c26"/>
<p id="pT41p0688c2601">論。既說有貪至不別顯示。釋頌唯說有貪。
<lb n="0688c27"/>不釋欲貪所以既多緣自體名為有貪。准
<lb n="0688c28"/>知多緣外境名欲貪也。</p>
<lb n="0688c29"/>
<p id="pT41p0688c2901">論。即上所說。下一頌。第三依本論分六為
<lb n="0689a01"/>十。問起。頌答。如文可解。</p>
<p id="pT41p0689a0110" type="inline">論曰至五疑。
<lb n="0689a02"/>此中見分為五故成十也。列名可知。</p>
<lb n="0689a03"/>
<p id="pT41p0689a0301">論。又即所說至余等如欲說。此下第四依本
<lb n="0689a04"/>論分六為九十八也。文中有三。一<anchor xml:id="beg0689001"/>開<anchor xml:id="end0689001"/>九
<lb n="0689a05"/>十八。二明忍智斷。三五見別相。此<anchor xml:id="beg0689002"/>為<anchor xml:id="end0689002"/>初也。
<lb n="0689a06"/>問起頌答。如文可解。</p>
<p id="pT41p0689a0609" type="inline">論曰至成九十八。
<lb n="0689a07"/>總釋<anchor xml:id="beg0689003"/>頌<anchor xml:id="end0689003"/>也。</p>
<p id="pT41p0689a0705" type="inline">論。謂<anchor xml:id="beg0689004"/>於<anchor xml:id="end0689004"/>六中至如前已辨。
<lb n="0689a08"/>六中一見。行解不同分為五見。如前已辨。</p>
<lb n="0689a09"/>
<p id="pT41p0689a0901">論。即此所辨至<anchor xml:id="beg0689005"/>無<anchor xml:id="end0689005"/>色三界。此總釋部．
<lb n="0689a10"/>界也。</p>
<p id="pT41p0689a1003" type="inline">論。且於欲界至十七七八四。此就
<lb n="0689a11"/>欲界五部<anchor xml:id="beg0689006"/>惑<anchor xml:id="end0689006"/>數也。苦十。集．滅各七。道八。修
<lb n="0689a12"/>四。成三十六。故<anchor xml:id="begd1e98779"/>云<anchor xml:id="endd1e98779"/>如次十七七八四。</p>
<lb n="0689a13"/>
<p id="pT41p0689a1301">論。即上五部至三十六種。此就部辨　部。謂
<lb n="0689a14"/>部類各分　餘文可解。</p>
<p id="pT41p0689a1409" type="inline">論。前三十二至
<lb n="0689a15"/>彼方斷故。分見．修也　纔見諦時即斷名見
<lb n="0689a16"/>所斷。由<anchor xml:id="beg0689007"/>見<anchor xml:id="end0689007"/>斷不待修故名見所斷　數數
<lb n="0689a17"/>習道彼方斷故名修所斷。要待修習方始斷
<lb n="0689a18"/>故名修所斷。</p>
<p id="pT41p0689a1806" type="inline">論。如是已顯至及修所斷。
<lb n="0689a19"/>此辨五部通局。如文可解。</p>
<p id="pT41p0689a1911" type="inline">論。此中何
<lb n="0689a20"/>相至名修所斷。辨貪等四惑五斷相也。正理
<lb n="0689a21"/>論云。經主於此自問答言。此中何相見苦所
<lb n="0689a22"/>斷。乃至何相是修所斷。若緣見此所斷為
<lb n="0689a23"/>境名見此所斷。餘名修所斷。此不應理。所
<lb n="0689a24"/>以者何。遍行隨眠緣五部故。則見苦．集所
<lb n="0689a25"/>斷隨眠。亦應通是見集苦等所斷。又見滅
<lb n="0689a26"/>道所斷隨眠。緣非所斷法。當言何所斷。故
<lb n="0689a27"/>彼非善立所斷相。應言若見緣苦為境名
<lb n="0689a28"/>為見苦。即是苦法．<anchor xml:id="beg0689008"/>苦<anchor xml:id="end0689008"/>類智．忍。此二所斷總
<lb n="0689a29"/>說名為見苦所斷。乃至見道所斷亦然。數
<lb n="0689b01"/>習名修。謂見<anchor xml:id="beg0689009"/>迹<anchor xml:id="end0689009"/>者為得上義。於苦等智
<lb n="0689b02"/>數數<anchor xml:id="beg0689010"/>重<anchor xml:id="end0689010"/>習說名為修。此道所除名修所斷。
<lb n="0689b03"/>是名為善立所斷相　有人敘俱舍師救
<lb n="0689b04"/>云。正理論師謬解我文。謂唯緣此諦所斷
<lb n="0689b05"/>為境。名見此諦所斷。故以他部緣及無漏
<lb n="0689b06"/>緣為難。應作此言。若緣見此諦為境。若
<lb n="0689b07"/>緣見此諦所斷為境。名見此諦所斷。他部
<lb n="0689b08"/>緣惑。及無漏緣。應知即是若緣見此為境
<lb n="0689b09"/>所攝。以緣諦故。作此解釋非<anchor xml:id="beg0689011"/>異<anchor xml:id="end0689011"/>我說
<lb n="0689b10"/>　今詳。此釋未為遣難。釋云謬解我文。詳其
<lb n="0689b11"/>所解。正理依文。此釋加字豈加字為是。依
<lb n="0689b12"/>文為謬　又云。他部緣惑。及無漏緣。應知
<lb n="0689b13"/>即是若緣見此為境所攝。以緣諦故者。無
<lb n="0689b14"/>漏緣惑。及苦．集下邪見．疑．無明自界緣可
<lb n="0689b15"/>
<anchor xml:id="beg0689012"/>爾<anchor xml:id="end0689012"/>。以親緣諦故。見此諦時斷。<anchor xml:id="beg0689013"/>故<anchor xml:id="end0689013"/>苦．集下
<lb n="0689b16"/>他界緣惑為是何攝。此惑非緣見此所斷及
<lb n="0689b17"/>見此諦。斷時不見彼所緣故。若謂雖不見
<lb n="0689b18"/>彼所緣。見此諦斷故名見此斷者。此即應
<lb n="0689b19"/>總名見此斷。見此諦時。親迷。重緣皆頓斷
<lb n="0689b20"/>故。何因加文　今詳。正理妄彈斥者。俱舍此
<lb n="0689b21"/>中辨五斷相者。欲<anchor xml:id="beg0689014"/>界<anchor xml:id="end0689014"/>貪．瞋．慢。及此相應無
<lb n="0689b22"/>明五斷相也。此四煩惱。若修道斷通緣別
<lb n="0689b23"/>事。若見道斷四諦皆<anchor xml:id="beg0689015"/>雖<anchor xml:id="end0689015"/>重緣惑起。即從所
<lb n="0689b24"/>緣分其四斷。由此論云若緣見此．所斷為
<lb n="0689b25"/>境。名見此所斷。餘名修所斷。正理論師誤
<lb n="0689b26"/>解俱舍遂妄彈斥　問何以得知苦．集諦下
<lb n="0689b27"/>貪．嗔．慢等。唯<anchor xml:id="beg0689016"/>重<anchor xml:id="end0689016"/>緣起不親緣諦　答准識
<lb n="0689b28"/>身足論第十一云。頗有色界見所斷心。決定
<lb n="0689b29"/>唯緣有覆無記法耶。曰有。謂色界繫見苦．
<lb n="0689c01"/>集所斷不遍隨眠相應心。及色界繫見滅．道
<lb n="0689c02"/>所斷有漏緣隨眠　今詳。隨眠見諦斷者應
<lb n="0689c03"/>有四句。有唯緣諦。謂邪見．疑．獨頭無明。有
<lb n="0689c04"/>唯重緣。謂貪．嗔．慢．及彼相應無明。有兼二
<lb n="0689c05"/>種謂見．戒取等。第四句可知。</p>
<p id="pT41p0689c0512" type="inline">論。如是
<lb n="0689c06"/>六中至說九十八。<anchor xml:id="beg0689017"/>結<anchor xml:id="end0689017"/>總數。如文可解　問
<lb n="0689c07"/>九地。五部。各各有<anchor xml:id="beg0689018"/>異<anchor xml:id="end0689018"/>。何緣於此就界不同
<lb n="0689c08"/>建立隨眠非就地異　答由離界貪建
<lb n="0689c09"/>立遍知．沙門果故。謂立此二由斷隨眠。此
<lb n="0689c10"/>斷隨眠<anchor xml:id="beg0689019"/>界<anchor xml:id="end0689019"/>非地故。不就地建立隨眠　又
<lb n="0689c11"/>釋。<anchor xml:id="beg0689020"/>雖<anchor xml:id="end0689020"/>一界中諸地不同。同界隨眠性少相
<lb n="0689c12"/>似。故<anchor xml:id="beg0689021"/>就<anchor xml:id="end0689021"/>界<anchor xml:id="beg0689022"/>分<anchor xml:id="end0689022"/>。不就地說。上界無嗔如前
<lb n="0689c13"/>已釋。</p>
<p id="pT41p0689c1303" type="inline">論。於此所辨至智所害故。明九
<lb n="0689c14"/>十八見。修<anchor xml:id="beg0689023"/>斷<anchor xml:id="end0689023"/>也。</p>
<lb n="0689c15"/>
<p id="pT41p0689c1501">論。如<anchor xml:id="beg0689024"/>前<anchor xml:id="end0689024"/>所說。<anchor xml:id="beg0689025"/>此<anchor xml:id="end0689025"/>下一行頌。第二明忍<anchor xml:id="beg0689026"/>所<anchor xml:id="end0689026"/>
<lb n="0689c16"/>斷有定．不定。智斷唯定不同。婆沙五十一
<lb n="0689c17"/>云。前行義。一不<anchor xml:id="beg0689027"/>共<anchor xml:id="end0689027"/>。二畢竟。三最初　不<anchor xml:id="begd1e99107"/>共<anchor xml:id="endd1e99107"/>
<lb n="0689c18"/>前行者。<anchor xml:id="beg0689028"/>謂<anchor xml:id="end0689028"/>若<anchor xml:id="beg0689029"/>諸<anchor xml:id="end0689029"/>煩惱通三界繫。唯見所斷
<lb n="0689c19"/>有二句。非想一地唯見所斷唯聖人斷。下八
<lb n="0689c20"/>地通二人。聖者斷唯見斷。異生斷唯修斷。此
<lb n="0689c21"/>以非想地見斷為前行
(以見道不共先答)
　畢竟前行
<lb n="0689c22"/>者。若諸煩惱唯欲界繫。通於五部。彼修為前
<lb n="0689c23"/>行有二句。或修所斷。或見．<anchor xml:id="beg0689030"/>修<anchor xml:id="end0689030"/>所斷。修所斷
<lb n="0689c24"/>者是決定。若聖若凡皆修所斷故。見斷不定。
<lb n="0689c25"/>聖斷是見斷。凡斷是修斷。修斷決定故先答。
<lb n="0689c26"/>以五門中是最後故名畢竟前行　最初前
<lb n="0689c27"/>行者。若諸煩惱通三界繫通五部。彼見為
<lb n="0689c28"/>前行有三句。非想見所斷唯聖人斷。唯無漏
<lb n="0689c29"/>道斷。唯見斷為第一句。已下八地非唯見斷
<lb n="0690a01"/>故不合立。不例修道修道下地唯修斷故。
<lb n="0690a02"/>所以合立修所斷。通下八地皆修所斷通凡
<lb n="0690a03"/>聖斷。非想一地唯聖人斷。唯無漏道斷。以同
<lb n="0690a04"/>
<anchor xml:id="beg0690001"/>唯<anchor xml:id="end0690001"/>修斷。合立為一為第二句。不例見道
<lb n="0690a05"/>以有一定故非第三句。以<anchor xml:id="tnote0690002"/>與＆lac；下<anchor xml:id="beg0690003"/>合立<anchor xml:id="end0690003"/>凡．
<lb n="0690a06"/>聖漏．無漏不定故非第一句。下八地見所斷
<lb n="0690a07"/>唯不定故為第三句。問前行是何義　答先
<lb n="0690a08"/>立義先答義。是前行義。如最初前行先立
<lb n="0690a09"/>見所斷。次立修所斷。後立不定。此依婆沙
<lb n="0690a10"/>所立次第也。</p>
<p id="pT41p0690a1006" type="inline">論曰至方能斷故。釋上兩
<lb n="0690a11"/>句。忍所斷者是見所斷。有頂地中唯見非修。
<lb n="0690a12"/>以世俗智不能斷故。</p>
<p id="pT41p0690a1209" type="inline">論。餘八地攝至
<lb n="0690a13"/>智所斷故。釋第三句。下八地通．二斷。若聖
<lb n="0690a14"/>人纔見諦理即便斷故。不容至修。凡夫不
<lb n="0690a15"/>見諦理必賴數修方能斷故。</p>
<p id="pT41p0690a1512" type="inline">論。智所
<lb n="0690a16"/>
<anchor xml:id="beg0690004"/>害<anchor xml:id="end0690004"/>至智所斷故。此釋第四句。明智所斷即
<lb n="0690a17"/>修所斷。此唯修斷不通見斷。</p>
<p id="pT41p0690a1712" type="inline">論。有餘
<lb n="0690a18"/>師說至見所斷惑。已下敘異師執婆沙九十
<lb n="0690a19"/>云。或復有執。異生不能斷見所斷隨眠。有
<lb n="0690a20"/>餘復執。異生不能斷諸隨眠。唯能制伏。婆
<lb n="0690a21"/>沙五十一<anchor xml:id="beg0690005"/>云<anchor xml:id="end0690005"/>。謂譬喻者作如是說。異生不
<lb n="0690a22"/>能斷諸煩惱。</p>
<p id="pT41p0690a2206" type="inline">論。如大分別至諸見現
<lb n="0690a23"/>行。引兩經證。可知。</p>
<p id="pT41p0690a2308" type="inline">論。謂於前際至諸
<lb n="0690a24"/>見未斷者。引梵網經六十二見中全常。一
<lb n="0690a25"/>
<anchor xml:id="beg0690006"/>分<anchor xml:id="end0690006"/>常等。證凡夫不斷見惑所以。</p>
<p id="pT41p0690a2513" type="inline">為
<lb n="0690a26"/>證者。六十二見中前際分別中<anchor xml:id="beg0690007"/>十八<anchor xml:id="end0690007"/>。謂四
<lb n="0690a27"/>遍常論。四一分常論。二無因<anchor xml:id="beg0690008"/>生<anchor xml:id="end0690008"/>論。四有邊
<lb n="0690a28"/>等論。四不死<anchor xml:id="beg0690009"/>憍<anchor xml:id="end0690009"/>亂論　後際分別見有四十
<lb n="0690a29"/>四。謂十六有想論。八無想論。八非有想非無
<lb n="0690b01"/>想論。七斷滅論。五現法涅槃論　依過去起
<lb n="0690b02"/>分別見名前際。依未來起分別見名後際
<lb n="0690b03"/>依現在世不定。或是過去後故名後。未來
<lb n="0690b04"/>前故名前　四遍常論者。一由憶劫。謂由
<lb n="0690b05"/>能憶一壞成劫．或二．或三．乃至八．十。彼便
<lb n="0690b06"/>執我。世間。俱常。二由憶生。謂由能憶一
<lb n="0690b07"/>生．或二．或三．乃至．百．千生事。彼便執我．世
<lb n="0690b08"/>間俱常。三由見死生。謂由天眼見諸有情
<lb n="0690b09"/>死時生時。諸蘊相續。由斯便執我．及世間
<lb n="0690b10"/>俱常。四由尋．伺。謂由如是虛妄尋．伺。執
<lb n="0690b11"/>
<anchor xml:id="beg0690010"/>我<anchor xml:id="end0690010"/>．世間<anchor xml:id="beg0690011"/>俱<anchor xml:id="end0690011"/>常住。此四遍常常見為性　四
<lb n="0690b12"/>一分常者。一由大梵。<anchor xml:id="beg0690012"/>謂從梵<anchor xml:id="end0690012"/>世來生<anchor xml:id="beg0690013"/>此<anchor xml:id="end0690013"/>
<lb n="0690b13"/>間。由得宿住隨念通故。作如是執。我<anchor xml:id="beg0690014"/>等<anchor xml:id="end0690014"/>
<lb n="0690b14"/>皆是大梵天王<anchor xml:id="beg0690015"/>化<anchor xml:id="end0690015"/>作。梵王能化在彼常住。
<lb n="0690b15"/>我等所化故是無常。二由大種<anchor xml:id="beg0690016"/>或心<anchor xml:id="end0690016"/>。謂聞
<lb n="0690b16"/>大梵說大種．或心隨一是常。便作是執。我
<lb n="0690b17"/>以大梵天王為量。世間一分常住。一分無
<lb n="0690b18"/>常。三<anchor xml:id="beg0690017"/>極<anchor xml:id="end0690017"/>戲忘念天。謂有先從戲忘天沒來
<lb n="0690b19"/>生此間由得宿住通故。便作是執。諸<anchor xml:id="beg0690018"/>有<anchor xml:id="end0690018"/>
<lb n="0690b20"/>不極遊戲忘失念者在彼常住。我等由極
<lb n="0690b21"/>遊戲忘念。從彼處沒故是無常。四由意憤
<lb n="0690b22"/>天。亦同上
(是四一分常亦常見為體)
二無因論者。一從無
<lb n="0690b23"/>
<anchor xml:id="beg0690019"/>想<anchor xml:id="end0690019"/>沒來生此間。由得宿住通故。能憶出
<lb n="0690b24"/>無想心。及後諸位。而不能憶出心已前諸
<lb n="0690b25"/>位。而作是言。我本無而起。二虛妄尋．伺。謂
<lb n="0690b26"/>尋思<anchor xml:id="beg0690020"/>之<anchor xml:id="end0690020"/>即身前位所<anchor xml:id="beg0690021"/>受<anchor xml:id="end0690021"/>既皆能憶。前生
<lb n="0690b27"/>
<anchor xml:id="beg0690022"/>若<anchor xml:id="end0690022"/>有彼所更事。即此身中亦應能憶。既不
<lb n="0690b28"/>能憶。故知彼無。邪見攝也　等者。等取四
<lb n="0690b29"/>有邊。四不死矯亂論　此上所有已離欲染。
<lb n="0690c01"/>於欲界法起上見者　非色界惑緣欲界
<lb n="0690c02"/>生。於欲界境已離貪故。定是欲界諸見未
<lb n="0690c03"/>斷者。結證也。</p>
<p id="pT41p0690c0306" type="inline">論。毘婆沙師至提婆達
<lb n="0690c04"/>多。述有部釋。有部計。離欲貪<anchor xml:id="beg0690023"/>并<anchor xml:id="end0690023"/>斷見惑。起
<lb n="0690c05"/>此見時暫退欲染。如提婆達多得根本定
<lb n="0690c06"/>故能為變化。退色定故食闍王唾等。</p>
<lb n="0690c07"/>
<p id="pT41p0690c0701">論。由行有殊。已下一<anchor xml:id="beg0690024"/>行<anchor xml:id="end0690024"/>頌。第三釋五見差
<lb n="0690c08"/>別也。</p>
<p id="pT41p0690c0803" type="inline">論曰執我及我所是薩迦耶見。此
<lb n="0690c09"/>
<anchor xml:id="beg0690025"/>異<anchor xml:id="end0690025"/>名也。</p>
<p id="pT41p0690c0904" type="inline">論。壞故名薩至方執我故。論
<lb n="0690c10"/>主引經部釋。如文可解。正理破云。若爾何
<lb n="0690c11"/>用標以薩聲。但迦耶聲足遮常故。<anchor xml:id="beg0690026"/>則<anchor xml:id="end0690026"/>應
<lb n="0690c12"/>但<anchor xml:id="beg0690027"/>立<anchor xml:id="end0690027"/>迦耶見名。無法是常而可聚集。何用
<lb n="0690c13"/>身上標以壞聲。</p>
<p id="pT41p0690c1307" type="inline">論。毘婆沙者至名薩迦
<lb n="0690c14"/>耶。論主引有部釋也。有部不許緣無起慮。
<lb n="0690c15"/>心．心所法必託有法為所緣故。經部宗說。
<lb n="0690c16"/>許緣無法亦得生心。</p>
<p id="pT41p0690c1609" type="inline">論。諸見但緣至
<lb n="0690c17"/>五取蘊起。釋唯我見名有身所以。先釋所
<lb n="0690c18"/>以。後引文證。如文可解　然此我見<anchor xml:id="beg0690028"/>毘<anchor xml:id="end0690028"/>婆
<lb n="0690c19"/>沙論。若就蘊說。或為二十。或六十五。若
<lb n="0690c20"/>就界．處。<anchor xml:id="beg0690029"/>即<anchor xml:id="end0690029"/>有多種　就蘊二十者。分別
<lb n="0690c21"/>行緣蘊。不分別所起處。即有二十　言分
<lb n="0690c22"/>別行緣蘊者。行謂行解。緣謂所緣。將五蘊
<lb n="0690c23"/>為所緣分其行<anchor xml:id="beg0690030"/>緣<anchor xml:id="end0690030"/>。蘊各有四。一是我見。
<lb n="0690c24"/>三是所見。一謂色與我作僮僕。即繫屬於
<lb n="0690c25"/>我。二謂色與我作<anchor xml:id="beg0690031"/>纓絡<anchor xml:id="end0690031"/>莊嚴我也。三色
<lb n="0690c26"/>與我作器。器中有我故。一一蘊有四行<anchor xml:id="begd1e99616"/>緣<anchor xml:id="endd1e99616"/>
<lb n="0690c27"/>合<anchor xml:id="beg0690032"/>為<anchor xml:id="end0690032"/>二十。雖為三種行<anchor xml:id="begd1e99633"/>緣<anchor xml:id="endd1e99633"/>。不<anchor xml:id="beg0690033"/>說<anchor xml:id="end0690033"/>此所起
<lb n="0690c28"/>處。名分別行緣蘊不分別所起處也　若
<lb n="0690c29"/>分別所起處即成六十五者。謂色<anchor xml:id="beg0690034"/>三<anchor xml:id="end0690034"/>種所。
<lb n="0691a01"/>
<anchor xml:id="tnote0691001"/>與受受與我為僮僕．瓔珞．器。乃至於識亦有三
<lb n="0691a02"/>種。三四十二。并計為我總為十三。五蘊各
<lb n="0691a03"/>有十三成六十五。就處．界作法如理應
<lb n="0691a04"/>思。</p>
<p id="pT41p0691a0402" type="inline">論。即於所執至斷常邊故。<anchor xml:id="beg0691002"/>執<anchor xml:id="end0691002"/>邊見
<lb n="0691a05"/>也。緣邊起執名為邊執。邊執即見名邊執
<lb n="0691a06"/>見。</p>
<p id="pT41p0691a0602" type="inline">論。於實有體至名為邪見。釋邪見
<lb n="0691a07"/>也。</p>
<p id="pT41p0691a0702" type="inline">論。一切妄見至餘增益故。釋唯此一
<lb n="0691a08"/>見名邪所以　如旃荼羅皆名執惡。於中
<lb n="0691a09"/>
<anchor xml:id="beg0691003"/>甚<anchor xml:id="end0691003"/>者名惡執惡。婆沙第九云。問何故邪見
<lb n="0691a10"/>不緣虛空．及非擇滅。答若法是蘊。是蘊因。
<lb n="0691a11"/>是<anchor xml:id="beg0691004"/>蘊<anchor xml:id="end0691004"/>滅。是<anchor xml:id="begd1e99718"/>蘊<anchor xml:id="endd1e99718"/>對治。邪見即緣。虛空．非擇滅。
<lb n="0691a12"/>非蘊等故。彼不緣也　又云。<anchor xml:id="beg0691005"/>問<anchor xml:id="end0691005"/>撥無虛空
<lb n="0691a13"/>非擇滅者。為緣何法。答即緣虛空．非擇滅
<lb n="0691a14"/>名。所以者何。撥無彼者。非深重<anchor xml:id="beg0691006"/>心<anchor xml:id="end0691006"/>如謗
<lb n="0691a15"/>雜染．清淨事故。問此是何智。答此是欲界修
<lb n="0691a16"/>所斷中無覆無記邪行相智　准此。不染無
<lb n="0691a17"/>知不是染．善。</p>
<p id="pT41p0691a1706" type="inline">論。於劣謂勝至總名見
<lb n="0691a18"/>取。此釋見取也。有漏名劣。無漏謂勝。以其
<lb n="0691a19"/>有漏同是無漏名見取也。</p>
<p id="pT41p0691a1911" type="inline">論。理實應
<lb n="0691a20"/>立至但名見取。正理一釋同此論。又云。或
<lb n="0691a21"/>見勝故但舉見名。以見為初取餘法故。此
<lb n="0691a22"/>是見為所取名見取。即是見<anchor xml:id="beg0691007"/>之<anchor xml:id="end0691007"/>取義。</p>
<lb n="0691a23"/>
<p id="pT41p0691a2301">論。於非因道至名戒禁取。此釋戒禁取也。</p>
<lb n="0691a24"/>
<p id="pT41p0691a2401">論。如大自在至妄起道執。指事別釋。謂
<lb n="0691a25"/>或有計大自在等。投水．火等種種邪行為
<lb n="0691a26"/>生天因及佛法中唯受持戒。及諸外道<anchor xml:id="beg0691008"/>計<anchor xml:id="end0691008"/>
<lb n="0691a27"/>數．相應智。并計<anchor xml:id="tnote0691009"/>我戒等非解脫道妄起道
<lb n="0691a28"/>執。皆名戒禁取　正理論。釋生天因名增
<lb n="0691a29"/>上生道。<anchor xml:id="beg0691010"/>解<anchor xml:id="end0691010"/>脫因名為決定勝道。</p>
<p id="pT41p0691a2913" type="inline">論。理
<lb n="0691b01"/>實應立至但名戒禁取。正理一釋同此論文。
<lb n="0691b02"/>如前除等。或戒<anchor xml:id="beg0691011"/>禁<anchor xml:id="end0691011"/>勝。<anchor xml:id="beg0691012"/>是<anchor xml:id="end0691012"/>故但立戒禁取
<lb n="0691b03"/>名。</p>
<p id="pT41p0691b0302" type="inline">論。是謂五見自體應知。結也。</p>
<lb n="0691b04"/>
<p id="pT41p0691b0401">論。若<anchor xml:id="beg0691013"/>非於<anchor xml:id="end0691013"/>因至非見集斷　此即問也。何故
<lb n="0691b05"/>
<anchor xml:id="beg0691014"/>於<anchor xml:id="end0691014"/>自在等起<anchor xml:id="beg0691015"/>於<anchor xml:id="end0691015"/>因見。此是迷因。何非集
<lb n="0691b06"/>斷。</p>
<p id="pT41p0691b0602" type="inline">頌曰至故唯見苦斷。答也。上兩句
<lb n="0691b07"/>牒。第三句釋所以。第四句結<anchor xml:id="beg0691016"/>也<anchor xml:id="end0691016"/>。</p>
<p id="pT41p0691b0713" type="inline">論曰
<lb n="0691b08"/>至因執亦斷。釋第三句。<anchor xml:id="beg0691017"/>釋<anchor xml:id="end0691017"/>所以也。正理釋
<lb n="0691b09"/>云。於自在等非因計因。彼必不能觀察深
<lb n="0691b10"/>理。但於自在等諸蘊麁果義。妄謂是常．一．
<lb n="0691b11"/>
<anchor xml:id="beg0691018"/>我<anchor xml:id="end0691018"/>作者。此為上首方執為因。是故此執見
<lb n="0691b12"/>苦所斷。謂執我者是有身見。於苦果義妄
<lb n="0691b13"/>執為我。故現觀苦我見即除無我智生。非
<lb n="0691b14"/>於<anchor xml:id="beg0691019"/>後<anchor xml:id="end0691019"/>位。若有身見。見集等斷。於相續中我
<lb n="0691b15"/>見隨故。即無我智應不得生。以見<anchor xml:id="tnote0691020"/>唯苦法
<lb n="0691b16"/>時我見則滅故。無我智起我見已除。然有身
<lb n="0691b17"/>見<anchor xml:id="beg0691021"/>於<anchor xml:id="end0691021"/>自在等相續法中。計一我已。次即於
<lb n="0691b18"/>
<anchor xml:id="beg0691022"/>彼<anchor xml:id="end0691022"/>相續法上。起邊執見計度為常。由此應
<lb n="0691b19"/>知。於自在等<anchor xml:id="beg0691023"/>法<anchor xml:id="end0691023"/>。常我二執唯見苦<anchor xml:id="beg0691024"/>所<anchor xml:id="end0691024"/>斷。
<lb n="0691b20"/>由此<anchor xml:id="beg0691025"/>已<anchor xml:id="end0691025"/>顯滅邊執見　乃至　見苦諦時
<lb n="0691b21"/>二見既滅。於自在等非因計因。隨二見生。
<lb n="0691b22"/>亦俱時滅。故說計因執。唯見苦所斷。然於
<lb n="0691b23"/>非道計為道中。若<anchor xml:id="beg0691026"/>違<anchor xml:id="end0691026"/>見道強則見道所斷
<lb n="0691b24"/>　正理此文。是婆沙論第一百九<anchor xml:id="beg0691027"/>十<anchor xml:id="end0691027"/>意<anchor xml:id="beg0691028"/>亦<anchor xml:id="end0691028"/>
<lb n="0691b25"/>同不錄。</p>
<p id="pT41p0691b2504" type="inline">論。若爾有執至不應見苦斷。論
<lb n="0691b26"/>主難有部也。計自在等從常倒生是見苦
<lb n="0691b27"/>斷。投水．火等非常倒生。如何本論說見苦
<lb n="0691b28"/>斷。</p>
<p id="pT41p0691b2802" type="inline">論。然本論說至是見苦斷。引本論
<lb n="0691b29"/>證是見苦斷。</p>
<p id="pT41p0691b2906" type="inline">論。迷苦諦故。有部答也。
<lb n="0691c01"/>解云。此所迷境雖通苦．集。苦果是麁。集因
<lb n="0691c02"/>是細。迷其麁果執為因道故見苦斷。</p>
<lb n="0691c03"/>
<p id="pT41p0691c0301">論。有<anchor xml:id="beg0691029"/>大<anchor xml:id="end0691029"/>過失至皆迷苦故。自此已下有其
<lb n="0691c04"/>四難。一<anchor xml:id="beg0691030"/>太<anchor xml:id="end0691030"/>過失難。二無別相難。三即執見
<lb n="0691c05"/>疑難。四集滅邪見難　此即第一<anchor xml:id="begd1e100066"/>大<anchor xml:id="endd1e100066"/>過失難。
<lb n="0691c06"/>迷苦諦故是見苦斷。有太過失。五部所斷
<lb n="0691c07"/>緣有漏惑。皆迷苦故應皆見苦斷　正理
<lb n="0691c08"/>救云。唯見苦<anchor xml:id="beg0691031"/>所<anchor xml:id="end0691031"/>斷。緣牛戒等故。但計麁
<lb n="0691c09"/>果為彼因故。由此已遮經主所難迷苦
<lb n="0691c10"/>諦故有太過失。緣有漏惑皆迷苦故。以
<lb n="0691c11"/>非一切緣有漏惑。皆以苦果為所緣故。
<lb n="0691c12"/>如何得有太過失耶　有人敘俱舍釋云。
<lb n="0691c13"/>苦下戒禁緣有漏。即於果處生。餘有漏惑
<lb n="0691c14"/>亦<anchor xml:id="beg0691032"/>於<anchor xml:id="end0691032"/>有漏。寧非果處起　今詳。此是重述
<lb n="0691c15"/>前難。此破未得正理論意。且如集下邪見。
<lb n="0691c16"/>尋苦因謗。雖緣有漏非迷苦果。如何例同
<lb n="0691c17"/>緣牛戒等　又正理釋云。若<anchor xml:id="beg0691033"/>違<anchor xml:id="end0691033"/>見道強。則
<lb n="0691c18"/>見道所斷　此意欲說牛戒等但迷苦果即
<lb n="0691c19"/>計為道。不尋餘義。非如計迷道邪見為
<lb n="0691c20"/>如<anchor xml:id="beg0691034"/>理<anchor xml:id="end0691034"/>覺。此即先由執餘為清淨因。今將無
<lb n="0691c21"/>道為如理覺。此雖所緣是其苦諦。迷道<anchor xml:id="beg0691035"/>諦<anchor xml:id="end0691035"/>
<lb n="0691c22"/>義強非見苦斷。正理既言但計麁果為彼
<lb n="0691c23"/>因故。已遮餘斷更兼異義。因何難<anchor xml:id="beg0691036"/>令<anchor xml:id="end0691036"/>
<anchor xml:id="beg0691037"/>兼<anchor xml:id="end0691037"/>
<lb n="0691c24"/>其餘義<anchor xml:id="beg0691038"/>惑<anchor xml:id="end0691038"/>。同但計麁果惑耶。</p>
<p id="pT41p0691c2412" type="inline">論。復
<lb n="0691c25"/>有何相至迷苦諦故。此即第二無別相難。汝
<lb n="0691c26"/>宗戒禁通苦．道斷。復有何相別戒禁取。可
<lb n="0691c27"/>說彼為見道所斷。諸緣見道所斷法生。彼
<lb n="0691c28"/>亦應名迷苦諦故。應見苦斷　正理救
<lb n="0691c29"/>云。此難不然。以於苦諦見為無常等非
<lb n="0692a01"/>彼對治故。非見苦諦無常等時。能治非道
<lb n="0692a02"/>計為道執故彼道執非見苦斷。由此亦遮
<lb n="0692a03"/>見集所斷。由見因等非彼治故。謂非於
<lb n="0692a04"/>集見因等時。能治非<anchor xml:id="beg0692001"/>道<anchor xml:id="end0692001"/>。計為道執。要於
<lb n="0692a05"/>道諦見道等時。方能治彼非道道<anchor xml:id="beg0692002"/>執<anchor xml:id="end0692002"/>。故
<lb n="0692a06"/>彼迷執應見道斷　又云。<anchor xml:id="beg0692003"/>然<anchor xml:id="end0692003"/>於非道計為
<lb n="0692a07"/>道中。若違見道強。即見道所斷　又云。非
<lb n="0692a08"/>道計道有二<anchor xml:id="beg0692004"/>類故<anchor xml:id="end0692004"/>。一緣戒禁等。二緣親
<lb n="0692a09"/>迷道。緣戒禁<anchor xml:id="beg0692005"/>等<anchor xml:id="end0692005"/>違悟道信。力不如緣親
<lb n="0692a10"/>迷道者。緣戒禁等<anchor xml:id="beg0692006"/>者<anchor xml:id="end0692006"/>。行相極麁<anchor xml:id="beg0692007"/>故<anchor xml:id="end0692007"/>。不遠
<lb n="0692a11"/>隨遂故。意樂不堅故。<anchor xml:id="beg0692008"/>少<anchor xml:id="end0692008"/>設劬勞即便<anchor xml:id="beg0692009"/>斷<anchor xml:id="end0692009"/>
<lb n="0692a12"/>滅　緣親迷道與此相違。由此應知。非道
<lb n="0692a13"/>計道諸戒禁取有二類別。一見苦斷。二見道
<lb n="0692a14"/>斷　光<anchor xml:id="beg0692010"/>師<anchor xml:id="end0692010"/>敘俱舍釋云。兩種戒禁俱緣有
<lb n="0692a15"/>漏。俱非道計道。何故一於果處起。一非果
<lb n="0692a16"/>處起。義既是齊。應俱果起。若俱果起。相還
<lb n="0692a17"/>無別。違道徒言　今詳。此釋重述前難。不
<lb n="0692a18"/>成<anchor xml:id="beg0692011"/>斥<anchor xml:id="end0692011"/>救。正理救意。同緣有漏非道計道。
<lb n="0692a19"/>
<anchor xml:id="beg0692012"/>緣<anchor xml:id="end0692012"/>戒禁等違信道力劣。行相極麁不遠隨
<lb n="0692a20"/>遂。意樂不堅。見苦諦時即便先斷　緣親
<lb n="0692a21"/>迷道者。與此相違。由此見道諦時方能斷。
<lb n="0692a22"/>
<anchor xml:id="beg0692013"/>或<anchor xml:id="end0692013"/>此釋同緣苦諦非道計道是同。一見苦
<lb n="0692a23"/>斷。一見道斷。所以<anchor xml:id="beg0692014"/>今<anchor xml:id="end0692014"/>還將同緣苦諦。<anchor xml:id="beg0692015"/>但<anchor xml:id="end0692015"/>
<lb n="0692a24"/>非道計道為難。何成破<anchor xml:id="beg0692016"/>斥<anchor xml:id="end0692016"/>。</p>
<p id="pT41p0692a2411" type="inline">論。又緣
<lb n="0692a25"/>道諦至理亦不成。此是第三即執見．疑難。若
<lb n="0692a26"/>邪見等撥疑於道。如何即執此見．疑等以
<lb n="0692a27"/>為其道。若謂執餘。即非緣邪見等。正理釋
<lb n="0692a28"/>云。此戒禁取體非不成。以<anchor xml:id="beg0692017"/>許<anchor xml:id="end0692017"/>有於謗道
<lb n="0692a29"/>邪見執為能證永清淨道。由彼計為如理
<lb n="0692b01"/>解故。謂彼先以餘解脫道蘊在心中後執
<lb n="0692b02"/>
<anchor xml:id="beg0692018"/>非<anchor xml:id="end0692018"/>謗真道邪見為如理覺。言如理者。彼
<lb n="0692b03"/>謂撥疑真解脫道是不顛倒。以如理故執
<lb n="0692b04"/>為淨因。由此得成戒禁取體。彼心所蘊餘
<lb n="0692b05"/>解脫道非見<anchor xml:id="beg0692019"/>道<anchor xml:id="end0692019"/>所斷。戒禁取所緣以彼唯
<lb n="0692b06"/>緣自部法故。道有多類於理無失　有人
<lb n="0692b07"/>
<anchor xml:id="beg0692020"/>敘<anchor xml:id="end0692020"/>俱舍釋云。亦有戒禁即執淨因見苦所
<lb n="0692b08"/>斷。此亦即執<anchor xml:id="beg0692021"/>為<anchor xml:id="end0692021"/>。何非苦斷。若不即執彼。
<lb n="0692b09"/>執餘為淨因。是即應無見道所斷　今詳。
<lb n="0692b10"/>
<anchor xml:id="beg0692022"/>此<anchor xml:id="end0692022"/>釋不得上意先蘊餘解脫道在於自心。
<lb n="0692b11"/>謂執八道之外所有邪道。此非能撥八道
<lb n="0692b12"/>見．疑。此應言是苦所斷。將撥疑道諦為
<lb n="0692b13"/>如理覺是見道斷。不違苦等行。違道等行
<lb n="0692b14"/>故。及是所緣斷故。因何將前已<anchor xml:id="beg0692023"/>釋<anchor xml:id="end0692023"/>之難。更
<lb n="0692b15"/>
<anchor xml:id="beg0692024"/>重<anchor xml:id="end0692024"/>難耶。</p>
<p id="pT41p0692b1504" type="inline">論。又若有緣至應更思擇。此即
<lb n="0692b16"/>第四難也。謂有先以餘解脫<anchor xml:id="beg0692025"/>更<anchor xml:id="end0692025"/>蘊在心中。
<lb n="0692b17"/>後執謗真解脫邪見為如理覺。以如理故
<lb n="0692b18"/>執為淨因。<anchor xml:id="beg0692026"/>如<anchor xml:id="end0692026"/>前道下應成戒<anchor xml:id="beg0692027"/>取<anchor xml:id="end0692027"/>　正理
<lb n="0692b19"/>釋云。<anchor xml:id="beg0692028"/>無<anchor xml:id="end0692028"/>如是理。總許解脫是常是寂。執
<lb n="0692b20"/>謗彼心為清淨因理不成故。如許涅槃體
<lb n="0692b21"/>實．非實。謂若希求解脫方便彼應必定許
<lb n="0692b22"/>有解脫諸許解脫決定有者。必應許彼體
<lb n="0692b23"/>是常寂。若不許爾。不應希求。如正法中於
<lb n="0692b24"/>涅槃體。雖有謂實謂非實異。而同許彼是
<lb n="0692b25"/>常<anchor xml:id="beg0692029"/>是<anchor xml:id="end0692029"/>寂。故於非撥俱見為過。如是若有
<lb n="0692b26"/>以餘解脫蘊在心中。彼必總許涅槃常寂。
<lb n="0692b27"/>由此不執謗解脫見為如理<anchor xml:id="beg0692030"/>解<anchor xml:id="end0692030"/>。故見滅
<lb n="0692b28"/>所斷戒禁取定無　又如天授雖總計有常
<lb n="0692b29"/>寂涅槃。而離八支別計五法為解脫道
<lb n="0692c01"/>　外道所計理亦應然。是故有於八支聖道能
<lb n="0692c02"/>謗邪見。謂如理覺。無於謗滅謂如理解。以
<lb n="0692c03"/>戒禁等自體行相與聖道殊無謂涅槃常
<lb n="0692c04"/>寂。體相有差別者。是故無滅與道同義。</p>
<lb n="0692c05"/>
<p id="pT41p0692c0501">述曰。此以計能證道有<anchor xml:id="beg0692031"/>多<anchor xml:id="end0692031"/>故。謗於<anchor xml:id="beg0692032"/>正<anchor xml:id="end0692032"/>道
<lb n="0692c06"/>執餘<anchor xml:id="beg0692033"/>邪<anchor xml:id="end0692033"/>道為清淨因。謂此邪見為如理
<lb n="0692c07"/>道。內．外二道同計涅槃是常。是寂。若<anchor xml:id="beg0692034"/>撥滅
<lb n="0692c08"/>無<anchor xml:id="end0692034"/>即不別計得滅之道。由此不執謗滅
<lb n="0692c09"/>邪見為如理覺。集諦亦爾。<anchor xml:id="beg0692035"/>內．外<anchor xml:id="end0692035"/>諸<anchor xml:id="beg0692036"/>道<anchor xml:id="end0692036"/>。欲
<lb n="0692c10"/>斷苦因而修斷道。若謗因無。必不更計
<lb n="0692c11"/>有餘斷道。由此不執謗<anchor xml:id="beg0692037"/>集<anchor xml:id="end0692037"/>邪見為清淨
<lb n="0692c12"/>因。由<anchor xml:id="beg0692038"/>此<anchor xml:id="end0692038"/>集．滅所斷無戒<anchor xml:id="beg0692039"/>取<anchor xml:id="end0692039"/>也　有人敘
<lb n="0692c13"/>俱舍釋云。如撥無道應無能證。雖撥無
<lb n="0692c14"/>道。計有餘道能證。何妨雖撥無集．滅。計
<lb n="0692c15"/>有餘集．滅為其斷．證　今詳。此救非俱舍
<lb n="0692c16"/>釋。不應理故。撥道有二。一<anchor xml:id="beg0692040"/>許<anchor xml:id="end0692040"/>有<anchor xml:id="beg0692041"/>苦<anchor xml:id="end0692041"/>及
<lb n="0692c17"/>有苦滅。撥於正道別執邪道為清淨因。將
<lb n="0692c18"/>撥道見為如理覺。助執邪道名清淨因
<lb n="0692c19"/>是戒取攝。二撥無道及無苦滅。此撥無道。
<lb n="0692c20"/>即無能證。計<anchor xml:id="beg0692042"/>為<anchor xml:id="end0692042"/>苦因及有苦滅修道斷．
<lb n="0692c21"/>證。若無集．滅修道何用。無斷．證故。<anchor xml:id="beg0692043"/>別<anchor xml:id="end0692043"/>
<lb n="0692c22"/>計非<anchor xml:id="beg0692044"/>滅<anchor xml:id="end0692044"/>以為真滅撥涅槃者。此是見取。
<lb n="0692c23"/>若將邪見為如理覺。此順見取何得名
<lb n="0692c24"/>道。若將非集而名集者。此是邪智非戒取
<lb n="0692c25"/>攝不同淨因名戒取也。何得將此名為
<lb n="0692c26"/>戒取。故救無理。</p>
<lb n="0692c27"/>
<p id="pT41p0692c2701">論。如前所說常我倒生。已下一行頌。大文第
<lb n="0692c28"/>二逐難釋也。文中有三。一明四倒。二七九
<lb n="0692c29"/>慢。三未斷不行。此文第一明四倒也。</p>
<lb n="0693a01"/>
<p id="pT41p0693a0101">論曰至以為我倒。是異師義。</p>
<p id="pT41p0693a0112" type="inline">論。有說我
<lb n="0693a02"/>倒攝身見全。婆沙正義　正理論云。如是所
<lb n="0693a03"/>說是一師宗。然毘婆沙決定義者。約部分別
<lb n="0693a04"/>十二見中。唯二見．半是顛倒體。謂有身見
<lb n="0693a05"/>
<anchor xml:id="beg0693001"/>苦<anchor xml:id="end0693001"/>見取全。邊執見中取計常分。斷．常二見
<lb n="0693a06"/>行相互違。故<anchor xml:id="beg0693002"/>可<anchor xml:id="end0693002"/>說言二體各別。<anchor xml:id="beg0693003"/>諸<anchor xml:id="end0693003"/>計我論
<lb n="0693a07"/>者。即執我於彼有自在力是我所見。此即
<lb n="0693a08"/>我見由二門轉　准此論文後說為正。</p>
<lb n="0693a09"/>
<p id="pT41p0693a0901">論。我倒如何攝我所見。前師問也。既我見．我
<lb n="0693a10"/>所見。二見不同。如何我倒攝我所見耶。</p>
<lb n="0693a11"/>
<p id="pT41p0693a1101">論。如何不攝。後師反責不攝所以。</p>
<p id="pT41p0693a1114" type="inline">論。
<lb n="0693a12"/>由倒<anchor xml:id="beg0693004"/>經<anchor xml:id="end0693004"/>故至是我所見。釋不全攝所以。既
<lb n="0693a13"/>我見．所見。經釋不同。如何我倒即攝我所。</p>
<lb n="0693a14"/>
<p id="pT41p0693a1401">論。此即我見由二門轉。順釋也。執色是
<lb n="0693a15"/>我門名我見。色屬我門是我所見。</p>
<p id="pT41p0693a1514" type="inline">論。
<lb n="0693a16"/>是我屬我至見亦應別。反難也。是我名我見。
<lb n="0693a17"/>是第一轉聲。屬我名<anchor xml:id="beg0693005"/>我<anchor xml:id="end0693005"/>所見。是第六轉<anchor xml:id="beg0693006"/>聲<anchor xml:id="end0693006"/>。
<lb n="0693a18"/>即謂兩見非是異門說一。謂是條然別見
<lb n="0693a19"/>由我如此是第三轉聲。為我如此是第四轉
<lb n="0693a20"/>聲。<anchor xml:id="beg0693007"/>應<anchor xml:id="end0693007"/>由我是一見。為我是一見。</p>
<p id="pT41p0693a2013" type="inline">論。何
<lb n="0693a21"/>故餘惑至非顛倒體。<anchor xml:id="beg0693008"/>廢立<anchor xml:id="end0693008"/>四<anchor xml:id="beg0693009"/>倒<anchor xml:id="end0693009"/>體。諸煩惱
<lb n="0693a22"/>中<anchor xml:id="beg0693010"/>且立<anchor xml:id="end0693010"/>三因。於中取勝為顛倒體。具<anchor xml:id="beg0693011"/>其<anchor xml:id="end0693011"/>
<lb n="0693a23"/>三因。及中勝者。諸煩惱中唯二見．半。具其
<lb n="0693a24"/>三因。謂一向倒。推度性故。妄增<anchor xml:id="beg0693012"/>養<anchor xml:id="end0693012"/>故。及體
<lb n="0693a25"/>增勝。一向倒簡戒禁取緣少淨故。正理論
<lb n="0693a26"/>云。<anchor xml:id="beg0693013"/>謂<anchor xml:id="end0693013"/>戒禁取非一向倒。所計容有能離
<lb n="0693a27"/>欲染等故。少分別時得清淨故　解云諸外
<lb n="0693a28"/>道等所計苦行。能離染等故<anchor xml:id="beg0693014"/>得<anchor xml:id="end0693014"/>別時<anchor xml:id="beg0693015"/>少<anchor xml:id="end0693015"/>分
<lb n="0693a29"/>淨故。及內道中計唯持戒以為其道。亦是
<lb n="0693b01"/>少分別時得清淨故。非是計道諦邪見．疑
<lb n="0693b02"/>等。以為其道。名少分別時得清淨也。彼如
<lb n="0693b03"/>理覺非淨因故　二推度性故。簡餘非見
<lb n="0693b04"/>煩惱　妄增益簡斷見．邪見。所言勝者。簡
<lb n="0693b05"/>餘三諦所斷見<anchor xml:id="beg0693016"/>取<anchor xml:id="end0693016"/>。正理論云。餘部見取非
<lb n="0693b06"/>增勝故。</p>
<p id="pT41p0693b0604" type="inline">論。若爾何故至非我亦然外難。
<lb n="0693b07"/>若倒<anchor xml:id="beg0693017"/>四<anchor xml:id="end0693017"/>何故經說倒有十二。常等四倒皆
<lb n="0693b08"/>有想．心．見三種倒故。</p>
<p id="pT41p0693b0809" type="inline">論。理實應知至
<lb n="0693b09"/>行<anchor xml:id="beg0693018"/>相<anchor xml:id="end0693018"/>同故。通外難云。理實唯見是其顛倒。
<lb n="0693b10"/>想．心隨見亦立倒名。</p>
<p id="pT41p0693b1009" type="inline">論。若爾何故不
<lb n="0693b11"/>說受等。外難云。<anchor xml:id="beg0693019"/>想<anchor xml:id="end0693019"/>．心．見相應隨見亦名倒。
<lb n="0693b12"/>受等見相應隨見名受倒。</p>
<p id="pT41p0693b1211" type="inline">論。彼於世
<lb n="0693b13"/>間至故經不說。此是婆沙通外難云。世間極
<lb n="0693b14"/>成想．心顛倒。不言受倒隨世間說想．心
<lb n="0693b15"/>
<anchor xml:id="beg0693020"/>倒<anchor xml:id="end0693020"/>。不說受也　正理論云。不爾想．心非推
<lb n="0693b16"/>度故。隨見倒力亦立倒名。與見相應行相
<lb n="0693b17"/>同故。然非受等亦如想．心可立倒名。有
<lb n="0693b18"/>別因故。謂於無常等起常等見時。必由境
<lb n="0693b19"/>中取常等相。能取相者是<anchor xml:id="beg0693021"/>想<anchor xml:id="end0693021"/>。非餘。故立
<lb n="0693b20"/>倒名。非於受等。又治倒慧亦立想名。謂無
<lb n="0693b21"/>常等行中說為無常等想。由慧與想近相資
<lb n="0693b22"/>故相從立名。受等不爾。由所依力有倒推．
<lb n="0693b23"/>增。取境相成。故心名倒。如契經說。心引世
<lb n="0693b24"/>間於惑瀑流處處漂溺　解云。由見依於
<lb n="0693b25"/>心有倒推求．及妄增益故成顛倒。心為倒
<lb n="0693b26"/>依亦名顛倒。</p>
<p id="pT41p0693b2606" type="inline">論。如是諸倒至見所斷故。
<lb n="0693b27"/>釋十二倒唯見斷也。想心雖非是見。與見
<lb n="0693b28"/>相應故亦是見所斷　云預流斷。<anchor xml:id="beg0693022"/>異後<anchor xml:id="end0693022"/>說
<lb n="0693b29"/>也。此是有部正義。</p>
<p id="pT41p0693b2908" type="inline">論。有餘部說至寧起
<lb n="0693c01"/>欲貪。此敘異說。婆沙<anchor xml:id="beg0693023"/>云<anchor xml:id="end0693023"/>。是分別論者。彼<anchor xml:id="beg0693024"/>計<anchor xml:id="end0693024"/>
<lb n="0693c02"/>想．心．見三皆是顛倒。有想．心．倒見不相應。
<lb n="0693c03"/>婆沙正義。見是顛倒。亦名為倒。想．心假名
<lb n="0693c04"/>為倒。實非顛<anchor xml:id="beg0693025"/>倒<anchor xml:id="end0693025"/>。想．心二倒實見相應。彼師
<lb n="0693c05"/>所計十二倒中我．常。想．心．見六倒。及樂．淨。
<lb n="0693c06"/>見二倒。此八唯見道斷。樂．淨。想．心四倒通
<lb n="0693c07"/>見．修斷。若謂樂．淨。想．心。四<anchor xml:id="beg0693026"/>顛<anchor xml:id="end0693026"/>倒不通修
<lb n="0693c08"/>斷唯見斷者。未離<anchor xml:id="beg0693027"/>欲<anchor xml:id="end0693027"/>聖。既已斷樂．淨。二
<lb n="0693c09"/>倒。因何於<anchor xml:id="beg0693028"/>不<anchor xml:id="end0693028"/>淨之境而取淨<anchor xml:id="beg0693029"/>相<anchor xml:id="end0693029"/>。無樂之
<lb n="0693c10"/>中而求於樂起貪欲也。</p>
<p id="pT41p0693c1010" type="inline">論。毘婆沙師
<lb n="0693c11"/>不許此義。已下有三。一反難破異部。二
<lb n="0693c12"/>順釋成自宗。三正通異部難。</p>
<p id="pT41p0693c1212" type="inline">論。若有
<lb n="0693c13"/>樂淨至有起欲貪<anchor xml:id="beg0693030"/>故<anchor xml:id="end0693030"/>。此第一反難破異部
<lb n="0693c14"/>也。</p>
<p id="pT41p0693c1402" type="inline">論。由契經說至是倒非餘。此第二順
<lb n="0693c15"/>釋成自宗也。</p>
<p id="pT41p0693c1506" type="inline">論。然聖有時至畫藥叉迷
<lb n="0693c16"/>亂。第三正通異部難。此由其境實非樂．淨。
<lb n="0693c17"/>似於樂．淨。聖者率爾於境起貪。若諦觀時
<lb n="0693c18"/>即知不淨等如旋火輪．畫藥叉等。實非輪．
<lb n="0693c19"/>鬼。率爾見時謂是輪．鬼。若諦觀時知非輪
<lb n="0693c20"/>鬼。</p>
<p id="pT41p0693c2002" type="inline">論。若爾。已下有三節。一論主引慶
<lb n="0693c21"/>喜頌難。二引餘部釋。三通前引經證十二
<lb n="0693c22"/>倒是見諦斷。論主不許有部十二倒唯見斷
<lb n="0693c23"/>故。所以不救。</p>
<p id="pT41p0693c2306" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0693031"/>若爾<anchor xml:id="end0693031"/>何故至貪息心
<lb n="0693c24"/>便淨。第一引頌<anchor xml:id="beg0693032"/>云<anchor xml:id="end0693032"/>。若十二倒唯見道斷。何
<lb n="0693c25"/>故阿難為辨自在說頌。由有想亂倒等
<lb n="0693c26"/>　辨自在既是聖人。若無<anchor xml:id="beg0693033"/>其<anchor xml:id="end0693033"/>想倒。因何言由
<lb n="0693c27"/>有想亂倒故。汝心焦熱等。正理釋云。非我
<lb n="0693c28"/>等言欲貪映蔽<anchor xml:id="beg0693034"/>想<anchor xml:id="end0693034"/>無<anchor xml:id="beg0693035"/>亂<anchor xml:id="end0693035"/>倒。但作是言。非
<lb n="0693c29"/>諸亂倒皆名顛倒。所以然者。見倒俱行亂倒
<lb n="0694a01"/>想．心方名倒故。若諸亂倒<anchor xml:id="beg0694001"/>皆<anchor xml:id="end0694001"/>成倒者。則諸
<lb n="0694a02"/>煩惱皆應成倒。諸阿羅漢遊衢路時。想亂
<lb n="0694a03"/>倒力心便述謬<anchor xml:id="beg0694002"/>或<anchor xml:id="end0694002"/>想亂倒見繩謂蛇。故亂
<lb n="0694a04"/>倒中少分立倒。以要最勝方立倒名。最勝
<lb n="0694a05"/>因緣如<anchor xml:id="beg0694003"/>前<anchor xml:id="end0694003"/>已辨。故有染想。學位現行非得
<lb n="0694a06"/>倒名。何所違害　又經不說彼辨自在定
<lb n="0694a07"/>居學位。為證不成。</p>
<p id="pT41p0694a0708" type="inline">論。說預流已斷倒
<lb n="0694a08"/>者。為除疑故作如是言。勿諸世間見預流
<lb n="0694a09"/>者。以花<anchor xml:id="beg0694004"/>嚴<anchor xml:id="end0694004"/>體。用香薰衣。貯畜珍財。耽婬
<lb n="0694a10"/>嗜味。便疑顛倒仍未全除。無知覆心故為
<lb n="0694a11"/>此事。為除如是世間所疑。故說預流諸倒
<lb n="0694a12"/>已斷　或預流者已斷無別。隨信．法行。有
<lb n="0694a13"/>斷．未斷。顯定已斷故說預流<anchor xml:id="beg0694005"/>
(已上論文)
<anchor xml:id="end0694005"/>　解云言
<lb n="0694a14"/>論說者。是本論說。或預流者已斷無別。隨
<lb n="0694a15"/>信．隨法行。有斷．未斷者。聖人中說次第。謂
<lb n="0694a16"/>隨信．隨法行。及預流向。俱在見道十五心。
<lb n="0694a17"/>於中至苦類智第四心已前未斷八倒。後
<lb n="0694a18"/>十一心已斷八倒。前後<anchor xml:id="beg0694006"/>同<anchor xml:id="end0694006"/>是隨信．行等有
<lb n="0694a19"/>斷．不斷別。不得言隨信．法行。及預流<anchor xml:id="beg0694007"/>向<anchor xml:id="end0694007"/>
<lb n="0694a20"/>
<anchor xml:id="beg0694008"/>自<anchor xml:id="end0694008"/>已斷八倒。一切預流果皆<anchor xml:id="beg0694009"/>已<anchor xml:id="end0694009"/>斷八倒無
<lb n="0694a21"/>別不斷。故說預流不說<anchor xml:id="beg0694010"/>前<anchor xml:id="end0694010"/>位。<anchor xml:id="beg0694011"/>餘<anchor xml:id="end0694011"/>文可
<lb n="0694a22"/>解。</p>
<p id="pT41p0694a2202" type="inline">論。故有餘師至學未全斷。引經部
<lb n="0694a23"/>餘師釋。此師四種見倒是見所斷。想．心各四
<lb n="0694a24"/>通見．修斷。述此師釋破有部義。</p>
<p id="pT41p0694a2413" type="inline">論。如
<lb n="0694a25"/>是八種至不違彼經者。第三通經。十二倒唯
<lb n="0694a26"/>見斷經也。謂此八倒雖通修斷。於修道中
<lb n="0694a27"/>要由見諦方能斷故。名見聖諦斷。</p>
<lb n="0694a28"/>
<p id="pT41p0694a2801">論。為唯見隨眠。已下第二明七．九慢也。頌
<lb n="0694a29"/>中上一句明七．九慢。次一句明二斷。下兩
<lb n="0694b01"/>句引<anchor xml:id="beg0694012"/>例<anchor xml:id="end0694012"/>釋　長行中有三節。一釋七慢。二
<lb n="0694b02"/>釋九慢。三明二斷。</p>
<p id="pT41p0694b0208" type="inline">論曰至七邪慢。此
<lb n="0694b03"/>下釋七慢。由慢有七．九。先釋於七。<anchor xml:id="beg0694013"/>擬<anchor xml:id="end0694013"/>後
<lb n="0694b04"/>
<anchor xml:id="beg0694014"/>九<anchor xml:id="end0694014"/>故言旦也。</p>
<p id="pT41p0694b0406" type="inline">論。令心高舉至故分七
<lb n="0694b05"/>種。此如釋見。慧能推求總立見名。行<anchor xml:id="beg0694015"/>轉<anchor xml:id="end0694015"/>不
<lb n="0694b06"/>同分其多種。行謂行解。轉謂起也。令心高
<lb n="0694b07"/>舉總<anchor xml:id="beg0694016"/>立<anchor xml:id="end0694016"/>慢名。於有境界行解不同分為
<lb n="0694b08"/>七慢　正理論云。有愚癡者。先於有事．非
<lb n="0694b09"/>有事中。挍量自．他心生高舉。說名為慢。
<lb n="0694b10"/>由行．轉異分為七種　解云。有事謂稱境。
<lb n="0694b11"/>無事謂不稱境。</p>
<p id="pT41p0694b1107" type="inline">論。於劣於等至總說
<lb n="0694b12"/>為慢。正理論云。豈不此二俱於境中。如實
<lb n="0694b13"/>而轉。不應成慢。方劣言勝。方等言等。稱
<lb n="0694b14"/>量而知。何失名慢　於可愛事心生愛染。
<lb n="0694b15"/>如實而轉。如何成貪。此既耽求諸可<anchor xml:id="beg0694017"/>意<anchor xml:id="end0694017"/>事。
<lb n="0694b16"/>無有顛倒。應非煩惱。然由此起能染惱
<lb n="0694b17"/>心。既許成貪。是煩惱性。如是雖實勝。劣處
<lb n="0694b18"/>生。而能令心高舉染惱名慢煩惱。於理何
<lb n="0694b19"/>失<anchor xml:id="begd1e101502"/>故<anchor xml:id="endd1e101502"/>先略述慢總相中說<anchor xml:id="beg0694018"/>託<anchor xml:id="end0694018"/>有．非有二俱
<lb n="0694b20"/>
<anchor xml:id="beg0694019"/>容<anchor xml:id="end0694019"/>起慢。如於處．非處憤恚俱名瞋。</p>
<lb n="0694b21"/>
<p id="pT41p0694b2101">論。於等於勝至總名過慢。此慢過前慢故名
<lb n="0694b22"/>為過慢。正理論云。於他<anchor xml:id="beg0694020"/>殊<anchor xml:id="end0694020"/>勝族．明等中。謂
<lb n="0694b23"/>已<anchor xml:id="beg0694021"/>勝．等<anchor xml:id="end0694021"/>名為過慢。</p>
<p id="pT41p0694b2308" type="inline">論。於勝謂勝名慢
<lb n="0694b24"/>過慢。此<anchor xml:id="beg0694022"/>慢<anchor xml:id="end0694022"/>過於過慢名慢過慢。舊論云過
<lb n="0694b25"/>過慢也。</p>
<p id="pT41p0694b2504" type="inline">論。於五取蘊至名為我慢。執
<lb n="0694b26"/>我起慢名為我慢。正理云。於五取蘊執我．
<lb n="0694b27"/>我所。心便高舉名為我慢。由此證知。於未
<lb n="0694b28"/>
<anchor xml:id="beg0694023"/>缺減<anchor xml:id="end0694023"/>有身見位。可言有我想．心二倒非
<lb n="0694b29"/>
<anchor xml:id="begd1e101578"/>缺減<anchor xml:id="endd1e101578"/>時。</p>
<p id="pT41p0694b2904" type="inline">論。於未證得至名增上慢。正
<lb n="0694c01"/>理論云。於未證得地道斷等殊勝<anchor xml:id="beg0694024"/>得<anchor xml:id="end0694024"/>中。
<lb n="0694c02"/>謂已證得名增上慢　未得．得言。其義何
<lb n="0694c03"/>別。前得．後得。義不異故　此言為顯未得
<lb n="0694c04"/>德得得<anchor xml:id="beg0694025"/>後<anchor xml:id="end0694025"/>有得。宗所許故　解云。得<anchor xml:id="begd1e101613"/>後<anchor xml:id="endd1e101613"/>
<lb n="0694c05"/>有得者。即是得德上得也。</p>
<p id="pT41p0694c0511" type="inline">論。於多分
<lb n="0694c06"/>勝至<anchor xml:id="beg0694026"/>名<anchor xml:id="end0694026"/>為卑慢。正理論云。諸有在家。或出
<lb n="0694c07"/>家者。於他工巧．尸羅等德多分勝中。謂己
<lb n="0694c08"/>少劣心生高舉。名為卑慢。此中於己心高
<lb n="0694c09"/>舉者。於他多勝謂己少劣。有增己故亦說
<lb n="0694c10"/>為高　准上論文。卑慢亦有高處。其慢稱
<lb n="0694c11"/>境無高處也。</p>
<p id="pT41p0694c1106" type="inline">論。於無德中至名為邪
<lb n="0694c12"/>慢。正理論云。言無德者。謂諸惡行違功德
<lb n="0694c13"/>故立無德名。猶如不善。彼於成此無德法
<lb n="0694c14"/>中。謂己有斯殊勝功德。<anchor xml:id="beg0694027"/>恃<anchor xml:id="end0694027"/>惡高舉。故名
<lb n="0694c15"/>邪慢
(已上論文)
　其增上慢所緣境者。若執此法不
<lb n="0694c16"/>生為德。即緣此不生法為境。若執此劣法
<lb n="0694c17"/>以為勝德。即緣此劣法為境。故婆沙四十
<lb n="0694c18"/>三云。若起增上慢我生已盡。此何所緣。答
<lb n="0694c19"/>　乃至　此即緣生　乃至　我生已盡者。隨
<lb n="0694c20"/>於何蘊<anchor xml:id="beg0694028"/>作<anchor xml:id="end0694028"/>生想。此<anchor xml:id="beg0694029"/>即<anchor xml:id="end0694029"/>緣生者。緣所盡生
<lb n="0694c21"/>即有漏蘊。問此增上慢亦應能緣慢者所執
<lb n="0694c22"/>有漏道行。何故但說緣所盡生。<anchor xml:id="beg0694030"/>答<anchor xml:id="end0694030"/>亦應說
<lb n="0694c23"/>彼。而不說者應知此中是有餘說　復次緣
<lb n="0694c24"/>道行者唯修所斷。緣所盡生通五部慢。此
<lb n="0694c25"/>
<anchor xml:id="beg0694031"/>中<anchor xml:id="end0694031"/>但說能<anchor xml:id="beg0694032"/>遍緣<anchor xml:id="end0694032"/>者　復次有漏道行亦是生
<lb n="0694c26"/>攝。故說緣生　有餘師說。所執道行說名
<lb n="0694c27"/>為生。能生慢故。此<anchor xml:id="beg0694033"/>慢<anchor xml:id="end0694033"/>但<anchor xml:id="beg0694034"/>說<anchor xml:id="end0694034"/>能盡生道。彼
<lb n="0694c28"/>說非<anchor xml:id="beg0694035"/>理<anchor xml:id="end0694035"/>。<anchor xml:id="beg0694036"/>後<anchor xml:id="end0694036"/>依梵行已立等慢不說緣生
<lb n="0694c29"/>故。此慢緣所盡生不違理故
(准上論文。緣道及所盡生)
又
<lb n="0695a01"/>云。若起增上慢我梵行已立　此即緣彼心．
<lb n="0695a02"/>心所法　已上本論文。已下婆沙釋　<anchor xml:id="beg0695001"/>梵<anchor xml:id="end0695001"/>行
<lb n="0695a03"/>已立者。隨於何處<anchor xml:id="beg0695002"/>作<anchor xml:id="end0695002"/>梵行<anchor xml:id="beg0695003"/>想<anchor xml:id="end0695003"/>。諸阿羅漢
<lb n="0695a04"/>於學<anchor xml:id="beg0695004"/>道<anchor xml:id="end0695004"/>名已<anchor xml:id="beg0695005"/>立<anchor xml:id="end0695005"/>。於無學道名<anchor xml:id="beg0695006"/>今立<anchor xml:id="end0695006"/>。此
<lb n="0695a05"/>即緣彼心．心所法者。此增上慢緣彼所執
<lb n="0695a06"/>有漏道行。無漏梵行非彼境故　已上論文
<lb n="0695a07"/>　又婆沙云。問<anchor xml:id="beg0695007"/>誰<anchor xml:id="end0695007"/>起幾種增上慢耶。有說
<lb n="0695a08"/>異生起五種。謂於勝品有漏善根。及預流等
<lb n="0695a09"/>四沙門果。預流起四。除第一　於預流勝
<lb n="0695a10"/>根亦起增上慢　一來起三除前二。不<anchor xml:id="beg0695008"/>還<anchor xml:id="end0695008"/>
<lb n="0695a11"/>
<anchor xml:id="beg0695009"/>起二<anchor xml:id="end0695009"/>除前三。諸阿羅<anchor xml:id="beg0695010"/>漢<anchor xml:id="end0695010"/>無增<anchor xml:id="beg0695011"/>上慢<anchor xml:id="end0695011"/>。有說。
<lb n="0695a12"/>異生起九種。<anchor xml:id="beg0695012"/>謂<anchor xml:id="end0695012"/>於<anchor xml:id="beg0695013"/>勝品<anchor xml:id="end0695013"/>有漏善根。及於
<lb n="0695a13"/>無漏四向四果。預流七除前二。一來向六。一
<lb n="0695a14"/>來果五。不還向<anchor xml:id="beg0695014"/>四<anchor xml:id="end0695014"/>。不還果三除前六。阿羅
<lb n="0695a15"/>
<anchor xml:id="begd1e101910"/>漢<anchor xml:id="endd1e101910"/>向<anchor xml:id="beg0695015"/>起<anchor xml:id="end0695015"/>二除前七。阿羅漢果無增上慢。預
<lb n="0695a16"/>流向無起增上慢義。評曰。聖者亦於勝有
<lb n="0695a17"/>漏善起增上慢故。六聖者如前所起各<anchor xml:id="beg0695016"/>復<anchor xml:id="end0695016"/>
<lb n="0695a18"/>增一
(六聖者。謂預流果至阿羅<anchor xml:id="begd1e101939"/>漢<anchor xml:id="endd1e101939"/>向。預流向不起故。阿羅漢果無<anchor xml:id="beg0695017"/>慢<anchor xml:id="end0695017"/>也)
　問得忍
<lb n="0695a19"/>善根等起增上慢謂為聖道。此慢是何界
<lb n="0695a20"/>一說是色界。不應作是說。未離下染故。不
<lb n="0695a21"/>起上染故
(准此論文。未得根本禪緣未至定不起上染<anchor xml:id="beg0695018"/>也<anchor xml:id="end0695018"/>)
　一說欲界
<lb n="0695a22"/>繫。問若爾欲<anchor xml:id="beg0695019"/>界<anchor xml:id="end0695019"/>無<anchor xml:id="beg0695020"/>順<anchor xml:id="end0695020"/>決擇分忍。此何所緣。
<lb n="0695a23"/>答欲界雖無順決擇分。而有彼相似善根。此
<lb n="0695a24"/>增上慢緣彼而起。欲界具有一切功德相似
<lb n="0695a25"/>法故
(准此<anchor xml:id="beg0695021"/>論<anchor xml:id="end0695021"/>文。未離欲染於未至定起貪等者。俱於相似善上起也。應檢定品<anchor xml:id="beg0695022"/>也<anchor xml:id="end0695022"/>)
　問增
<lb n="0695a26"/>上慢。邪慢。俱於未得處起。云何差別　答
<lb n="0695a27"/>復次增上慢於等功德。或勝功德處起。邪慢
<lb n="0695a28"/>
<anchor xml:id="beg0695023"/>都<anchor xml:id="end0695023"/>無功德處起　復次增上慢內．外道<anchor xml:id="beg0695024"/>俱<anchor xml:id="end0695024"/>
<lb n="0695a29"/>起。邪慢唯外道起　復次增上慢。異生．聖者
<lb n="0695b01"/>俱起。邪慢唯異生起。是謂差別　七慢見．修
<lb n="0695b02"/>
<anchor xml:id="beg0695025"/>所<anchor xml:id="end0695025"/>斷。諸說不同　評曰應作是說。七慢皆
<lb n="0695b03"/>通<anchor xml:id="beg0695026"/>見<anchor xml:id="end0695026"/>．修所斷　問我慢邪慢云何通修所
<lb n="0695b04"/>斷　答有身見．及邪見。於五部法執我．我
<lb n="0695b05"/>所。及撥為無。此<anchor xml:id="begd1e102060"/>後<anchor xml:id="endd1e102060"/>或<anchor xml:id="beg0695027"/>緣<anchor xml:id="end0695027"/>見苦所斷法。起
<lb n="0695b06"/>我慢．及邪慢。<anchor xml:id="beg0695028"/>或<anchor xml:id="end0695028"/>乃至緣修所斷法。起我慢．
<lb n="0695b07"/>及邪慢。故此二慢通修所斷　七慢三界<anchor xml:id="beg0695029"/>兩<anchor xml:id="end0695029"/>
<lb n="0695b08"/>說不同。評曰。色．無色界亦具七慢　問彼
<lb n="0695b09"/>無校量種姓等義。寧有卑慢等　答彼雖
<lb n="0695b10"/>無有校量<anchor xml:id="beg0695030"/>種<anchor xml:id="end0695030"/>等。而有比度定等功德　評
<lb n="0695b11"/>曰應作是說。非卑慢等要比度他勝劣而
<lb n="0695b12"/>起。無始時來數習力故。雖生上界亦有現
<lb n="0695b13"/>行。是故三界皆具七慢。</p>
<p id="pT41p0695b1310" type="inline">論。然本論說
<lb n="0695b14"/>慢類有九。自此已下第二釋慢類也。正理論
<lb n="0695b15"/>云。類是品類義。即慢之差別。</p>
<p id="pT41p0695b1512" type="inline">論。一我勝
<lb n="0695b16"/>慢類至無劣我慢類。列九名也　我勝。即是
<lb n="0695b17"/>從過慢離出　二我等。即是慢中離出　三
<lb n="0695b18"/>我劣。即卑慢中離出　四有勝我。即是卑慢
<lb n="0695b19"/>中離出　五有等我。即是慢中離出　六有劣
<lb n="0695b20"/>我。即是過慢<anchor xml:id="beg0695031"/>中<anchor xml:id="end0695031"/>離出　七無勝我。慢中離出
<lb n="0695b21"/>　八無等我。<anchor xml:id="beg0695032"/>過<anchor xml:id="end0695032"/>慢中離出　九無劣我。是卑
<lb n="0695b22"/>慢中離出。</p>
<p id="pT41p0695b2205" type="inline">論。如是九種至過慢卑慢屬
<lb n="0695b23"/>當三慢。如是三慢若從我<anchor xml:id="beg0695033"/>生。行<anchor xml:id="end0695033"/>解次第有
<lb n="0695b24"/>殊成三三類　今詳三慢。我慢．慢類別者。
<lb n="0695b25"/>不因見生但名三慢。唯恃我<anchor xml:id="beg0695034"/>陵<anchor xml:id="end0695034"/>人名為
<lb n="0695b26"/>我慢。從見生慢行解勝劣不同名為慢類。</p>
<lb n="0695b27"/>
<p id="pT41p0695b2701">論。於多分勝至而自尊重。問答分別也。
<lb n="0695b28"/>正理論云。無劣我慢類。高舉如何成。謂有如
<lb n="0695b29"/>斯於自所樂勝有情聚。雖於己身知極下
<lb n="0695c01"/>劣。而自尊重。如呈瑞者。或旃荼羅。彼雖自
<lb n="0695c02"/>知世所共惡。然於呈瑞執所作時。尊重
<lb n="0695c03"/>自身故成高舉。</p>
<p id="pT41p0695c0307" type="inline">論。如是且依至勝境
<lb n="0695c04"/>別故。解云。言我勝者。謂我勝他。此有三
<lb n="0695c05"/>種。觀劣境勝是慢。觀等境勝是過慢。觀勝
<lb n="0695c06"/>境勝是慢過慢。餘八准此　今詳<anchor xml:id="beg0695035"/>二<anchor xml:id="end0695035"/>釋。發
<lb n="0695c07"/>智論略。品類足廣。</p>
<p id="pT41p0695c0708" type="inline">論。如是七慢何所斷
<lb n="0695c08"/>耶。已下明二<anchor xml:id="beg0695036"/>斷<anchor xml:id="end0695036"/>。</p>
<p id="pT41p0695c0807" type="inline">論。一切皆通見修所
<lb n="0695c09"/>斷。正理論云。理實應言七皆通二。故能安
<lb n="0695c10"/>穩作如是言。我色等中不隨執我。然於如
<lb n="0695c11"/>是五取蘊中。有我慢愛隨眠未斷　解云。
<lb n="0695c12"/>能安穩。是有學聖者。既自<anchor xml:id="beg0695037"/>云<anchor xml:id="end0695037"/>已斷我執未
<lb n="0695c13"/>斷我慢愛。<anchor xml:id="begd1e102251"/>故<anchor xml:id="endd1e102251"/>知我慢愛修所斷。今詳我慢
<lb n="0695c14"/>五斷別者。緣五斷法起我愛慢。即隨所緣
<lb n="0695c15"/>分其五斷。雖我見亦緣五斷法起。由觀苦．
<lb n="0695c16"/>無我行中。行．得二修能違我見不違我慢。
<lb n="0695c17"/>故我見唯<anchor xml:id="beg0695038"/>苦<anchor xml:id="end0695038"/>。我慢通餘四斷　又我見頓
<lb n="0695c18"/>緣共相惑故。我慢別緣自相惑故。</p>
<p id="pT41p0695c1814" type="inline">論。
<lb n="0695c19"/>諸修所斷至而聖定不行。明有雖未斷而
<lb n="0695c20"/>不行也。</p>
<p id="pT41p0695c2004" type="inline">論。如殺生纏。已下引<anchor xml:id="beg0695039"/>喻<anchor xml:id="end0695039"/>釋也。
<lb n="0695c21"/>於中引三<anchor xml:id="begd1e102293"/>喻<anchor xml:id="endd1e102293"/>一殺生纏等。二無有愛。三有
<lb n="0695c22"/>愛一分。此皆是修所斷而定不行。慢亦如是。
<lb n="0695c23"/>有雖修斷而定不行。聖人定不行殺．盜．
<lb n="0695c24"/>婬．誑故。所以發彼業．惑。雖是修斷。決定不
<lb n="0695c25"/>行。</p>
<p id="pT41p0695c2502" type="inline">論。無有名何<anchor xml:id="beg0695040"/>法<anchor xml:id="end0695040"/>至名無有愛。婆沙
<lb n="0695c26"/>二十七云。無有者。謂眾同分無常。緣此起
<lb n="0695c27"/>愛名無有愛。是故此愛唯修所斷。以眾同
<lb n="0695c28"/>分唯修<anchor xml:id="beg0695041"/>斷<anchor xml:id="end0695041"/>故　正理論云。豈不見所斷亦
<lb n="0695c29"/>有無常無有愛。何緣唯修所斷　實亦見斷。
<lb n="0696a01"/>且隨經說。謂契經中說有三愛。欲愛。有愛。
<lb n="0696a02"/>無有愛三。於此經中說無有愛。取緣眾同
<lb n="0696a03"/>分無常為境者。貪求異熟相續斷故。如契
<lb n="0696a04"/>經言。一類苦逼作如是念。<anchor xml:id="beg0696001"/>願我<anchor xml:id="end0696001"/>死後斷壞
<lb n="0696a05"/>無有。無病樂哉。今且據斯說唯修斷。非見
<lb n="0696a06"/>所斷無無有愛。</p>
<p id="pT41p0696a0607" type="inline">今詳正理。此無有愛通
<lb n="0696a07"/>緣一切取蘊無<anchor xml:id="beg0696002"/>有<anchor xml:id="end0696002"/>起愛。皆名無有愛　其
<lb n="0696a08"/>於煩惱愛滅不生。此是善欲如何成愛
<lb n="0696a09"/>　不求擇滅唯愛不生。如何成善法欲。由
<lb n="0696a10"/>執法斷此愛方生。此由見增。聖人不起
<lb n="0696a11"/>　此論中說三界無常通其二釋　若一切三
<lb n="0696a12"/>界無常。即同正理　若謂三界眾同分無常。
<lb n="0696a13"/>即同婆沙。准下文<anchor xml:id="beg0696003"/>此<anchor xml:id="end0696003"/>諸纏愛一切皆緣修
<lb n="0696a14"/>所斷故。<anchor xml:id="beg0696004"/>知<anchor xml:id="end0696004"/>此論同婆沙也。</p>
<p id="pT41p0696a1411" type="inline">論。有愛一
<lb n="0696a15"/>分至大龍王等。釋有愛一分也。謂愛勝畜
<lb n="0696a16"/>生<anchor xml:id="beg0696005"/>等<anchor xml:id="end0696005"/>身。此緣修<anchor xml:id="beg0696006"/>所<anchor xml:id="end0696006"/>斷。是修所斷。聖人必不
<lb n="0696a17"/>生惡趣愛故亦不行。<anchor xml:id="beg0696007"/>言<anchor xml:id="end0696007"/>即顯一切聖人
<lb n="0696a18"/>不生惡處。</p>
<p id="pT41p0696a1805" type="inline">論。此諸纏<anchor xml:id="beg0696008"/>愛<anchor xml:id="end0696008"/>至唯修所斷。
<lb n="0696a19"/>總結上義。</p>
<lb n="0696a20"/>
<p id="pT41p0696a2001">論。已說慢類。下一行頌。第三釋不斷不起所
<lb n="0696a21"/>以。長行牒釋如文可解　問一切染法皆用
<lb n="0696a22"/>見所斷為因。如何獨此由斷見．<anchor xml:id="beg0696009"/>疑<anchor xml:id="end0696009"/>畢竟不
<lb n="0696a23"/>起　答此是別緣增義。不同餘遍行<anchor xml:id="beg0696010"/>因<anchor xml:id="end0696010"/>等。
<lb n="0696a24"/>生於果法因。有遠。有近。此與見．疑連續
<lb n="0696a25"/>而起。是近因故。見．疑若斷即永不行。餘染
<lb n="0696a26"/>污見．疑因遠雖斷亦行。</p>
<lb n="0696a27"/>
<p id="pT41p0696a2701">論。九十八隨眠中至亦是遍行攝。已下大文
<lb n="0696a28"/>第三明緣繫等別　於中有十一。一明遍
<lb n="0696a29"/>行。二九上緣。三無漏緣。四二隨增。五明二
<lb n="0696b01"/>性。六明世<anchor xml:id="beg0696011"/>縛<anchor xml:id="end0696011"/>七<anchor xml:id="beg0696012"/>明<anchor xml:id="end0696012"/>斷離繫。八緣識隨眠。
<lb n="0696b02"/>九有隨眠心。十明起次。十一明起因。此文
<lb n="0696b03"/>初也。</p>
<p id="pT41p0696b0303" type="inline">論曰至立遍行名。長行釋中有二。
<lb n="0696b04"/>一明十一遍惑。二明九上緣惑。此文初也。
<lb n="0696b05"/>明遍隨眠名體也。婆沙<anchor xml:id="beg0696013"/>五<anchor xml:id="end0696013"/>十八中唯十一
<lb n="0696b06"/>隨眠具其<anchor xml:id="beg0696014"/>三<anchor xml:id="end0696014"/>義。一謂遍緣自界<anchor xml:id="beg0696015"/>地<anchor xml:id="end0696015"/>五部。二
<lb n="0696b07"/>遍隨眠五部。三遍為因生五部　相應法
<lb n="0696b08"/>但有二。俱有法唯一。雖闕一．二皆得遍名。
<lb n="0696b09"/>自餘諸法皆無三義。相應無明如所相應。不
<lb n="0696b10"/>共無明不與餘煩惱雜。不雜即是不相應義
<lb n="0696b11"/>　正理論云。何故唯於見苦．集斷諸隨眠內
<lb n="0696b12"/>有遍行耶　唯此普緣諸有漏法。意樂無
<lb n="0696b13"/>別。勢力堅牢。故能為因遍生五部。見滅<anchor xml:id="beg0696016"/>見<anchor xml:id="end0696016"/>
<lb n="0696b14"/>道所斷隨眠。唯有能緣有漏一分。所緣有
<lb n="0696b15"/>別。勢不堅牢。不能為因遍<anchor xml:id="beg0696017"/>生<anchor xml:id="end0696017"/>五部。故唯
<lb n="0696b16"/>前二部有遍行隨眠　何緣得知。修<anchor xml:id="beg0696018"/>斷<anchor xml:id="end0696018"/>染
<lb n="0696b17"/>法以見所斷遍行為因　如何不知。世間
<lb n="0696b18"/>現<anchor xml:id="beg0696019"/>見<anchor xml:id="end0696019"/>。有我見者。由我見力外境貪增。我
<lb n="0696b19"/>見若無。便於外境貪微薄故　又由至教。如
<lb n="0696b20"/>說云何見<anchor xml:id="beg0696020"/>斷<anchor xml:id="end0696020"/>為因法。謂諸染<anchor xml:id="beg0696021"/>污<anchor xml:id="end0696021"/>法。又說。
<lb n="0696b21"/>云何無記為因法。謂不善法．無記有為法。</p>
<lb n="0696b22"/>
<p id="pT41p0696b2201">論。此中所言至或世間因。問也。</p>
<p id="pT41p0696b2213" type="inline">論。不
<lb n="0696b23"/>說頓<anchor xml:id="beg0696022"/>說<anchor xml:id="end0696022"/>至能頓緣五部。答也。以五部合緣
<lb n="0696b24"/>名緣一切　正理論云。此遍行名為<anchor xml:id="beg0696023"/>目<anchor xml:id="end0696023"/>何
<lb n="0696b25"/>義。且於一切有漏法中。能周遍緣是遍行義。
<lb n="0696b26"/>謂上所說三十三隨眠。自界地中各能緣五
<lb n="0696b27"/>部。雖有於受偏起我執。而此非唯緣自身
<lb n="0696b28"/>受。以兼緣此種類法故。若起邪見謂<anchor xml:id="beg0696024"/>所<anchor xml:id="end0696024"/>
<lb n="0696b29"/>修行。妙行．惡行皆空無果。此亦非唯緣自
<lb n="0696c01"/>身業。總撥一切業生果能。由此准知餘遍緣
<lb n="0696c02"/>義。貪等煩惱唯託見．聞．所思量事方得現
<lb n="0696c03"/>起。以於妻等起貪等時。緣顯非形。緣形
<lb n="0696c04"/>非顯。故知貪等皆<anchor xml:id="beg0696025"/>非<anchor xml:id="end0696025"/>遍緣。已上論文　准
<lb n="0696c05"/>此。戒禁取等亦得頓緣五部法也。計苦行
<lb n="0696c06"/>等以為因時。爾時亦總緣身中五部法等。</p>
<lb n="0696c07"/>
<p id="pT41p0696c0701">論。雖爾遍行至應亦遍行。經部難也。此
<lb n="0696c08"/>意遍行非唯十一。亦以愛慢為遍行也。</p>
<lb n="0696c09"/>
<p id="pT41p0696c0901">論。若爾頓緣至何所斷耶。有部反難。</p>
<lb n="0696c10"/>
<p id="pT41p0696c1001">論。應言修所斷至見力引故。經部答也。</p>
<lb n="0696c11"/>
<p id="pT41p0696c1101">論。毘婆沙師至不說自成。論主結宗也。正理
<lb n="0696c12"/>論云。此難不然。雖<anchor xml:id="beg0696026"/>見<anchor xml:id="end0696026"/>力起。而此二種。分限
<lb n="0696c13"/>緣故。謂雖是處我見等行。是處必應起<anchor xml:id="beg0696027"/>我<anchor xml:id="end0696027"/>
<lb n="0696c14"/>愛慢。而不可說愛慢頓緣。先<anchor xml:id="beg0696028"/>已<anchor xml:id="end0696028"/>說為自相
<lb n="0696c15"/>惑故。是故遍行唯此十一。餘非准此不說自
<lb n="0696c16"/>成。</p>
<p id="pT41p0696c1602" type="inline">論。於十一中至緣下隨眠。自此已下第
<lb n="0696c17"/>二明九上緣隨眠。正理論云。上言正明上界．
<lb n="0696c18"/>上地。兼顯無有緣下隨眠。緣下則應遍知。
<lb n="0696c19"/>界壞。上境勝故。<anchor xml:id="beg0696029"/>緣無<anchor xml:id="end0696029"/>此<anchor xml:id="beg0696030"/>失<anchor xml:id="end0696030"/>。且<anchor xml:id="beg0696031"/>欲<anchor xml:id="end0696031"/>見苦所
<lb n="0696c20"/>斷邪見。謗色．無色苦果為無。見取於中執
<lb n="0696c21"/>為最勝。戒取於彼非因計因。疑懷猶豫。無
<lb n="0696c22"/>明不了。見集所斷如應當說。色緣無色例
<lb n="0696c23"/>此應知。<anchor xml:id="beg0696032"/>准<anchor xml:id="end0696032"/>界應思約地分別。</p>
<p id="pT41p0696c2312" type="inline">論。此
<lb n="0696c24"/>九雖<anchor xml:id="beg0696033"/>能<anchor xml:id="end0696033"/>至准界應思。明上緣通局。如文可
<lb n="0696c25"/>解。上地．自地不合緣者。以有隨增無隨增。
<lb n="0696c26"/>故。</p>
<p id="pT41p0696c2602" type="inline">論。生在欲界至不緣上界地。外難也。</p>
<lb n="0696c27"/>
<p id="pT41p0696c2701">論。不執彼為至身見起故。答也。婆沙十八云。
<lb n="0696c28"/>何故此<anchor xml:id="beg0696034"/>二<anchor xml:id="end0696034"/>不緣他界耶。復次此二見唯於
<lb n="0696c29"/>
<anchor xml:id="beg0696035"/>麁<anchor xml:id="end0696035"/>法轉故。謂此二見唯於麁<anchor xml:id="beg0696036"/>顯<anchor xml:id="end0696036"/>現見諸蘊。
<lb n="0697a01"/>執我．我所。及計斷．常。若生欲界。於<anchor xml:id="beg0697001"/>色<anchor xml:id="end0697001"/>．無
<lb n="0697a02"/>色界微細諸蘊不能現見。故不執為我．我
<lb n="0697a03"/>所等　正理論云。身．邊<anchor xml:id="beg0697002"/>見<anchor xml:id="end0697002"/>何緣不緣上界．
<lb n="0697a04"/>地。緣他界地執我．我所。及計斷．常。理不
<lb n="0697a05"/>成故謂非於此界．此地中生他界．<anchor xml:id="beg0697003"/>地<anchor xml:id="end0697003"/>蘊中
<lb n="0697a06"/>有計為我。執有<anchor xml:id="beg0697004"/>二我<anchor xml:id="end0697004"/>理不成故。執我不
<lb n="0697a07"/>成<anchor xml:id="begd1e102894"/>故<anchor xml:id="endd1e102894"/>。執我所不成。所執必依我執起故。
<lb n="0697a08"/>邊見隨從有身見生。故亦無容緣他界．地。
<lb n="0697a09"/>由此唯九緣上理<anchor xml:id="beg0697005"/>成<anchor xml:id="end0697005"/>　有餘師言。身．邊二
<lb n="0697a10"/>見愛力起故。取<anchor xml:id="beg0697006"/>有<anchor xml:id="end0697006"/>執受為已有故。以現
<lb n="0697a11"/>見法為境界故。必不上緣。</p>
<p id="pT41p0697a1111" type="inline">論。若爾至
<lb n="0697a12"/>是何<anchor xml:id="beg0697007"/>見<anchor xml:id="end0697007"/>攝。<anchor xml:id="beg0697008"/>問<anchor xml:id="end0697008"/>。</p>
<p id="pT41p0697a1206" type="inline">論。對法者言至是邪智
<lb n="0697a13"/>攝。引對法<anchor xml:id="beg0697009"/>答<anchor xml:id="end0697009"/>。</p>
<p id="pT41p0697a1306" type="inline">論。何緣所餘至而非見
<lb n="0697a14"/>耶。難也。</p>
<p id="pT41p0697a1404" type="inline">論。以宗為量故作是說。答也。
<lb n="0697a15"/>正理答此難云。以欲界生不作是執。我是
<lb n="0697a16"/>大梵。亦不執言梵是我所故非身見。身見
<lb n="0697a17"/>無故。邊見亦無。邊見必隨身見起故。非有
<lb n="0697a18"/>餘見作此行相。故是身見所引邪智。諸作是
<lb n="0697a19"/>說。生欲界中緣<anchor xml:id="beg0697010"/>梵<anchor xml:id="end0697010"/>計常此非邊見。於劣
<lb n="0697a20"/>計勝是見取攝。彼說非理。違本論故。如本
<lb n="0697a21"/>論說。無常見常。是邊見中常<anchor xml:id="beg0697011"/>邊<anchor xml:id="end0697011"/>見攝　准
<lb n="0697a22"/>上論所釋。邪智即是不染污邪行相智。不與
<lb n="0697a23"/>疑等煩惱相應。行相異故。又非貪等別相煩
<lb n="0697a24"/>惱相應。不上緣故。無覆無記<anchor xml:id="beg0697012"/>亦<anchor xml:id="end0697012"/>緣於上故
<lb n="0697a25"/>　有人云。疑相應邪智。及緣梵王名者　恐
<lb n="0697a26"/>非論意。</p>
<p id="pT41p0697a2604" type="inline">論。為遍行體至如理應辨。如
<lb n="0697a27"/>文可解。</p>
<lb n="0697a28"/>
<p id="pT41p0697a2801">論。九十八隨眠中至靜淨勝性故。已下第三
<lb n="0697a29"/>明無漏緣。有三行頌。前一行頌出無漏緣
<lb n="0697b01"/>體。第二一行頌明緣地通局。第三行頌明貪
<lb n="0697b02"/>等非無漏緣。</p>
<p id="pT41p0697b0206" type="inline">論曰至准此自成。釋第
<lb n="0697b03"/>一行頌。如文可解。</p>
<p id="pT41p0697b0308" type="inline">論。於此六中至諸
<lb n="0697b04"/>行擇滅。釋第二行頌上兩句也。滅諦諸地
<lb n="0697b05"/>不互為因。唯緣自地。正理論云。謂若有法
<lb n="0697b06"/>此地愛所潤。此地身見執為我．我所。彼諸
<lb n="0697b07"/>法滅還為此地見滅所斷邪見所緣　乃至
<lb n="0697b08"/>　彼由耽著此地行故。若聞說有此地行滅。
<lb n="0697b09"/>便起此地邪見撥無。非上行中有下耽著。
<lb n="0697b10"/>寧下邪見撥彼滅無。雖界地相望<anchor xml:id="beg0697013"/>因果<anchor xml:id="end0697013"/>隔
<lb n="0697b11"/>絕。而九地苦．集展轉相牽。又生．依．立因更互
<lb n="0697b12"/>為因故。一<anchor xml:id="beg0697014"/>地<anchor xml:id="end0697014"/>邪見容有緣多滅。無相牽
<lb n="0697b13"/>及相因理。故謗滅邪見唯緣自地滅。乃至
<lb n="0697b14"/>　善智不由耽著引起。緣多地滅於理何
<lb n="0697b15"/>違。然善智生觀諸行過。審觀過已希求彼
<lb n="0697b16"/>滅。故一地智緣多地境。且如煖等以總行
<lb n="0697b17"/>相觀諸行過欣求彼滅。不應執彼同於
<lb n="0697b18"/>邪見。於所緣境有分限緣。<anchor xml:id="beg0697015"/>迷<anchor xml:id="end0697015"/>．悟理殊不
<lb n="0697b19"/>應為例。謂修觀者觀自地中過失所惱欣
<lb n="0697b20"/>自地滅。由此亦能觀於他地諸行出離過失
<lb n="0697b21"/>功德。故善智起悟境理通容有頓緣多地
<lb n="0697b22"/>行滅。諸邪見起於境迷謬。固執所隔不能
<lb n="0697b23"/>總緣。</p>
<p id="pT41p0697b2303" type="inline">論。緣道諦者至以類同故。釋第二
<lb n="0697b24"/>行下兩句也。六地<anchor xml:id="beg0697016"/>法<anchor xml:id="end0697016"/>
<anchor xml:id="beg0697017"/>智<anchor xml:id="end0697017"/>品道。雖有治欲．
<lb n="0697b25"/>治餘不同。皆欲邪見<anchor xml:id="beg0697018"/>所<anchor xml:id="end0697018"/>緣。以同是法智類
<lb n="0697b26"/>故。九地類智品道。若治此地。及有治餘。皆
<lb n="0697b27"/>為八地邪見所緣。以同是類智類故。</p>
<lb n="0697b28"/>
<p id="pT41p0697b2801">論。何故緣滅至六<anchor xml:id="beg0697019"/>九<anchor xml:id="end0697019"/>同類。問也。</p>
<p id="pT41p0697b2813" type="inline">論。以
<lb n="0697b29"/>諸地道互相因故。答也。道互為因果。邪見謗
<lb n="0697c01"/>果亦謗其因。謗因亦謗其果。滅非展轉為
<lb n="0697c02"/>因。<anchor xml:id="beg0697020"/>亦<anchor xml:id="end0697020"/>非為依生起。唯謗自地不及上下。</p>
<lb n="0697c03"/>
<p id="pT41p0697c0301">論。雖法．類智至非欲三所緣。釋伏難
<lb n="0697c04"/>
<anchor xml:id="beg0697021"/>也。難<anchor xml:id="end0697021"/>云。若互為因邪見即緣類智．法智亦
<lb n="0697c05"/>互為因。何故欲界邪見唯緣法智。上界邪見
<lb n="0697c06"/>唯緣類智　答云。雖法．類智品道亦互相因。
<lb n="0697c07"/>而類智品道不治欲界故。類智品道非欲
<lb n="0697c08"/>三所緣。</p>
<p id="pT41p0697c0804" type="inline">論。法智品既能至<anchor xml:id="beg0697022"/>各<anchor xml:id="end0697022"/>三所緣。
<lb n="0697c09"/>外難也。法智品道既能治色．無色。應為彼
<lb n="0697c10"/>八地各三所緣。</p>
<p id="pT41p0697c1007" type="inline">論。非此皆能至非彼對
<lb n="0697c11"/>治故。答也。有二道理。一以四諦中初二諦
<lb n="0697c12"/>非彼對治故。二以見．修道中<anchor xml:id="beg0697023"/>見道<anchor xml:id="end0697023"/>初不治
<lb n="0697c13"/>故。此文第一初也。</p>
<p id="pT41p0697c1308" type="inline">論。亦非<anchor xml:id="beg0697024"/>全<anchor xml:id="end0697024"/>能至<anchor xml:id="beg0697025"/>彼
<lb n="0697c14"/>非<anchor xml:id="end0697025"/>所緣。第二初也。</p>
<p id="pT41p0697c1408" type="inline">論。即由此因至非能
<lb n="0697c15"/>對<anchor xml:id="beg0697026"/>治<anchor xml:id="end0697026"/>故。此釋<anchor xml:id="beg0697027"/>遍<anchor xml:id="end0697027"/>惑通緣諸地所以　境
<lb n="0697c16"/>互為緣因簡異於滅。異地雖非親因。得為
<lb n="0697c17"/>緣因。唯除因緣餘因容作。滅非互為因。故
<lb n="0697c18"/>唯緣自地。苦．集互為緣因。故通緣上地
<lb n="0697c19"/>　非能對治故。簡道諦。道以諸地互為因。邪
<lb n="0697c20"/>見通緣異地道。<anchor xml:id="beg0697028"/>亦<anchor xml:id="end0697028"/>對治各別故。法．類邪見
<lb n="0697c21"/>緣各別。苦．集二諦非是能治。無簡別故。所
<lb n="0697c22"/>以邪見通能緣上　問法智品道有六地別。
<lb n="0697c23"/>唯未至地能斷欲惑。未至地中分其四道。唯
<lb n="0697c24"/>無間道能斷欲惑。如何欲界邪見。能緣六地
<lb n="0697c25"/>法智品道。類智准此。上不<anchor xml:id="beg0697029"/>治<anchor xml:id="end0697029"/>下等。正理論
<lb n="0697c26"/>云。如是過綱理實皆無。法．類相望。種類別
<lb n="0697c27"/>故。法．類智品治類同故。互相因故。互相緣故。
<lb n="0697c28"/>謂法智品道。同是欲界中緣道諦惑對治種
<lb n="0697c29"/>類。此同類道由互相因。互相緣故。設非對
<lb n="0698a01"/>治亦欲緣道煩惱所緣。類智品道與法智
<lb n="0698a02"/>
<anchor xml:id="beg0698001"/>品<anchor xml:id="end0698001"/>雖互相因。由對治門種類別故。不相緣
<lb n="0698a03"/>故。非欲緣道煩惱所緣。准此。已遮色．無色
<lb n="0698a04"/>界緣道煩惱。亦應能緣治色．無<anchor xml:id="beg0698002"/>色<anchor xml:id="end0698002"/>法智
<lb n="0698a05"/>品過。謂於此中。雖有少分法智品道。<anchor xml:id="beg0698003"/>能<anchor xml:id="end0698003"/>
<lb n="0698a06"/>治上界少分煩惱<anchor xml:id="begd1e103342"/>亦<anchor xml:id="endd1e103342"/>互相因。而<anchor xml:id="beg0698004"/>由<anchor xml:id="end0698004"/>治門種
<lb n="0698a07"/>類別故。與類智品不相緣故。非上緣道
<lb n="0698a08"/>煩惱所緣。於九地中類智品道。由一種類
<lb n="0698a09"/>展轉相因。更互相緣治類同故。雖非對治。
<lb n="0698a10"/>而可總為上八地中緣道惑境。</p>
<p id="pT41p0698a1013" type="inline">論。何
<lb n="0698a11"/>緣貪瞋慢至非<anchor xml:id="beg0698005"/>無漏緣<anchor xml:id="end0698005"/>。問也。</p>
<p id="pT41p0698a1112" type="inline">論。以貪
<lb n="0698a12"/>隨眠至不緣無漏。如文可解。</p>
<lb n="0698a13"/>
<p id="pT41p0698a1301">論。九十八隨眠中至相應故隨增。已下第三
<lb n="0698a14"/>明二隨增。<anchor xml:id="beg0698006"/>別<anchor xml:id="end0698006"/>一行半頌明所緣隨增。後半
<lb n="0698a15"/>行頌明相應隨增。</p>
<p id="pT41p0698a1508" type="inline">論曰至自地法故。釋
<lb n="0698a16"/>遍行隨眠所緣隨增。</p>
<p id="pT41p0698a1609" type="inline">論。所餘五部至為
<lb n="0698a17"/>所緣故。除遍行所餘五部。即是苦．集不遍
<lb n="0698a18"/>滅道修道。一切隨眠。</p>
<p id="pT41p0698a1809" type="inline">論。此據總說至無
<lb n="0698a19"/>隨增義。前是總說無簡別<anchor xml:id="beg0698007"/>故<anchor xml:id="end0698007"/>。若別說者。遍
<lb n="0698a20"/>行隨眠有上緣者。無所緣隨增。不遍隨眠
<lb n="0698a21"/>無漏緣者。無所緣隨增。</p>
<p id="pT41p0698a2110" type="inline">論。所以者何。
<lb n="0698a22"/>問也。</p>
<p id="pT41p0698a2203" type="inline">論。無漏上境至及相違故。以二義
<lb n="0698a23"/>故不隨增也。</p>
<p id="pT41p0698a2306" type="inline">論。謂若有法至非所緣隨
<lb n="0698a24"/>增。釋初義也。先喻後法　境如其衣　濕
<lb n="0698a25"/>同愛等　埃塵如惑。</p>
<p id="pT41p0698a2508" type="inline">論。住下地心至
<lb n="0698a26"/>非謂隨眠。遮外難也。謂有愛樂上地及無
<lb n="0698a27"/>漏法。是善法欲非是煩惱。</p>
<p id="pT41p0698a2711" type="inline">論。聖道涅
<lb n="0698a28"/>槃至足不隨住。釋第二義。先法後喻　石喻
<lb n="0698a29"/>其境　足喻隨眠。</p>
<p id="pT41p0698a2907" type="inline">論。有說隨眠至非
<lb n="0698b01"/>所隨增。敘異說也　前釋。隨增謂諸隨眠於
<lb n="0698b02"/>此法中隨住增長。即是隨<anchor xml:id="beg0698008"/>轉<anchor xml:id="end0698008"/>增<anchor xml:id="beg0698009"/>惽<anchor xml:id="end0698009"/>滯義。
<lb n="0698b03"/>如有<anchor xml:id="beg0698010"/>潤<anchor xml:id="end0698010"/>田種子增長　後釋。隨增是隨順
<lb n="0698b04"/>義。無漏。<anchor xml:id="beg0698011"/>上<anchor xml:id="end0698011"/>境。不順隨眠　如風病者服
<lb n="0698b05"/>乾澁藥。病者於藥非所隨增。藥喻<anchor xml:id="beg0698012"/>所增<anchor xml:id="end0698012"/>
<lb n="0698b06"/>境。病者喻隨眠。論。已約所緣至標未斷言。
<lb n="0698b07"/>已下釋相應隨增。如文可解　正理論云。
<lb n="0698b08"/>如何隨眠於相應法及所緣境有隨增義。先
<lb n="0698b09"/>軌範師作如是說。如城邑側有雜穢聚。糞．
<lb n="0698b10"/>水．<anchor xml:id="beg0698013"/>土等<anchor xml:id="end0698013"/>所共合成。於此聚中由糞惡失
<lb n="0698b11"/>令水．土等亦成不淨。由<anchor xml:id="beg0698014"/>水<anchor xml:id="end0698014"/>等力令糞轉
<lb n="0698b12"/>增。更互相依皆甚可惡。如是。煩惱相應聚
<lb n="0698b13"/>中。由煩惱力染心．心所。煩惱由彼勢力轉
<lb n="0698b14"/>增。更互相依皆成穢污。此聚相續穢污<anchor xml:id="beg0698015"/>漸<anchor xml:id="end0698015"/>
<lb n="0698b15"/>增。亦令隨行生等成染　已上明相應隨
<lb n="0698b16"/>增　如猪犬等居雜穢聚。生極耽樂眠戲
<lb n="0698b17"/>其中。糞穢所塗轉增不淨。復由猪等穢聚
<lb n="0698b18"/>漸增。如是所緣自地有漏。由煩惱力有漏
<lb n="0698b19"/>義成。彼復有能順煩惱力。令其三品相<anchor xml:id="beg0698016"/>似<anchor xml:id="end0698016"/>
<lb n="0698b20"/>漸增　已上明有漏緣隨增。犬喻境界。糞
<lb n="0698b21"/>喻煩惱　如<anchor xml:id="beg0698017"/>滑<anchor xml:id="end0698017"/>淨人誤墮穢聚。雖觸糞
<lb n="0698b22"/>穢。而非所增。人亦無能增彼穢聚。如是無
<lb n="0698b23"/>漏．異界地法。雖亦被煩惱所緣。而彼相望互
<lb n="0698b24"/>無增義。此緣無漏．異地隨眠。但由相應
<lb n="0698b25"/>有隨增理　准上論文。又令生等成染。<anchor xml:id="beg0698018"/>亦
<lb n="0698b26"/>令<anchor xml:id="end0698018"/>隨增俱有　又云。去．來隨眠有隨增不。
<lb n="0698b27"/>應言定有。能發得故。若異此者。諸異生類
<lb n="0698b28"/>無染心位應離隨眠。然世尊言幼稚童子嬰
<lb n="0698b29"/>孩眠病。雖無染欲。而有欲貪隨眠隨增。故
<lb n="0698c01"/>說隨眠乃至未斷　若彼已斷。則無所緣．
<lb n="0698c02"/>相應隨增。隨眠<anchor xml:id="beg0698019"/>定<anchor xml:id="end0698019"/>有　彼猶不失隨眠相
<lb n="0698c03"/>故。謂由對治<anchor xml:id="beg0698020"/>壞<anchor xml:id="end0698020"/>其勢力。故不隨增。然彼
<lb n="0698c04"/>隨眠體相不失故言猶有　或據曾．當有
<lb n="0698c05"/>此用故。今雖無用亦號隨眠。如失國王猶
<lb n="0698c06"/>存王號。工匠停作其名尚存　解云言隨
<lb n="0698c07"/>眠者是<anchor xml:id="beg0698021"/>遂<anchor xml:id="end0698021"/>行者增惛滯義。隨眠雖斷亦
<lb n="0698c08"/>名隨眠。一雖無用以有體故。二以曾．當
<lb n="0698c09"/>有<anchor xml:id="beg0698022"/>用<anchor xml:id="end0698022"/>名為隨眠。以曾．當名因斷隨眠也。</p>
<lb n="0698c10"/>
<p id="pT41p0698c1001">論。頗有隨眠至<anchor xml:id="beg0698023"/>遍<anchor xml:id="end0698023"/>行隨眠。問答可知。</p>
<lb n="0698c11"/>
<p id="pT41p0698c1101">論。九十八隨眠中。自下一行頌。第四二性分
<lb n="0698c12"/>別。</p>
<p id="pT41p0698c1202" type="inline">論曰至彼定無故。釋上二界隨眠唯
<lb n="0698c13"/>無記也。解云。以上二界無苦異熟。證無不
<lb n="0698c14"/>善因　他逼惱因彼定無故。證無苦異熟
<lb n="0698c15"/>　有苦果者。方是不善因。<anchor xml:id="beg0698024"/>彼<anchor xml:id="end0698024"/>無苦果故無不
<lb n="0698c16"/>善。</p>
<p id="pT41p0698c1602" type="inline">論。身邊二見至亦無記性。已下明
<lb n="0698c17"/>身邊二見。及相應癡是無記也。</p>
<p id="pT41p0698c1713" type="inline">論。所以
<lb n="0698c18"/>者何。徵是無記<anchor xml:id="beg0698025"/>所<anchor xml:id="end0698025"/>以　答中有三節。一釋
<lb n="0698c19"/>我常見。二釋斷見。三雙釋二見。</p>
<p id="pT41p0698c1913" type="inline">論。此
<lb n="0698c20"/>與施等至施戒等故。第一節也。</p>
<p id="pT41p0698c2013" type="inline">論。執斷
<lb n="0698c21"/>邊見至我所當不有。是第二節。</p>
<p id="pT41p0698c2113" type="inline">論。又此
<lb n="0698c22"/>二見至他有情故。是第三節也。</p>
<p id="pT41p0698c2213" type="inline">論。若爾
<lb n="0698c23"/>貪求至例亦應然。論主破第三節釋。</p>
<p id="pT41p0698c2315" type="inline">論。
<lb n="0698c24"/>先<anchor xml:id="beg0698026"/>軌<anchor xml:id="end0698026"/>範師至是不善性。敘經部釋<anchor xml:id="beg0698027"/>經部<anchor xml:id="end0698027"/>我
<lb n="0698c25"/>見通分別起及俱生。如禽獸等無有分別。
<lb n="0698c26"/>分別起者是不善。俱生者是無記。與大乘同
<lb n="0698c27"/>　有部宗我見唯有分別起無俱生。無分
<lb n="0698c28"/>別者如禽獸等執自．他者。是不染無知非
<lb n="0698c29"/>我見也。</p>
<p id="pT41p0698c2904" type="inline">論。餘欲界繫至皆不善性。如
<lb n="0699a01"/>文可解。</p>
<lb n="0699a02"/>
<p id="pT41p0699a0201">論。於上所說。已下<anchor xml:id="beg0699001"/>大文<anchor xml:id="end0699001"/>第<anchor xml:id="beg0699002"/>三<anchor xml:id="end0699002"/>明傍論也
<lb n="0699a03"/>　於中有三。一明不善根。二明無記根。三明
<lb n="0699a04"/>四記論。此文初也。</p>
<p id="pT41p0699a0408" type="inline">論曰至故頌不說。謂
<lb n="0699a05"/>欲界一切五部所斷貪．嗔。<anchor xml:id="beg0699003"/>五<anchor xml:id="end0699003"/>部一切不善癡。
<lb n="0699a06"/>不善根攝。故經說為三不善根。<anchor xml:id="beg0699004"/>唯<anchor xml:id="end0699004"/>不善。煩
<lb n="0699a07"/>惱。為不善法根。立不善根　餘則不爾。所
<lb n="0699a08"/>餘煩惱非不善<anchor xml:id="beg0699005"/>根<anchor xml:id="end0699005"/>。義准已成。故頌不說
<lb n="0699a09"/>　正理<anchor xml:id="beg0699006"/>四<anchor xml:id="end0699006"/>十九云。豈不一切已生惡法皆為
<lb n="0699a10"/>後因非唯三種
(問也)
　無越三理。以不善根
<lb n="0699a11"/>翻對善根而建立故。<anchor xml:id="beg0699007"/>何<anchor xml:id="end0699007"/>緣不建立不慢等
<lb n="0699a12"/>善根。佛於法中知而建立。有餘師說。五識
<lb n="0699a13"/>身中無惡慢等可翻對故　解云。三善根通
<lb n="0699a14"/>五識。翻十煩惱。<anchor xml:id="beg0699008"/>煩惱<anchor xml:id="end0699008"/>中貪．嗔．癡三。通六
<lb n="0699a15"/>識。五見．疑．慢不通六識。故不立根。此解
<lb n="0699a16"/>略而義盡。更有五義。同婆沙<anchor xml:id="beg0699009"/>一<anchor xml:id="end0699009"/>百一十二
<lb n="0699a17"/>廢立。云此三具足五義故立為根。一通五
<lb n="0699a18"/>部。二遍六識。三是隨眠性。四能起麁惡身．
<lb n="0699a19"/>語業。五作斷善根牢強加行。是故<anchor xml:id="beg0699010"/>猶<anchor xml:id="end0699010"/>立為
<lb n="0699a20"/>不善根　通五部。遮見．疑　遍六識。又遮
<lb n="0699a21"/>慢　隨眠<anchor xml:id="beg0699011"/>性<anchor xml:id="end0699011"/>。遮纏．垢等　能發麁惡身．
<lb n="0699a22"/>語業。作斷善根牢強加行者。示現根義
<lb n="0699a23"/>　又隨所應總遮諸法。恐煩不述。</p>
<lb n="0699a24"/>
<p id="pT41p0699a2401">論。於上所說無記惑中。已下一行半頌。第二
<lb n="0699a25"/>明無記根。</p>
<p id="pT41p0699a2505" type="inline">論曰至亦無記根攝。述有
<lb n="0699a26"/>部義　無記愛。謂取上二界一切愛也　無
<lb n="0699a27"/>記癡。謂取上二界一切癡。及欲界身．邊二見
<lb n="0699a28"/>相應癡　無記慧。取三界有覆一切無記慧
<lb n="0699a29"/>為無記根　此三皆遍自地五<anchor xml:id="beg0699012"/>部<anchor xml:id="end0699012"/>。及隨所
<lb n="0699b01"/>有識體是無記。與無記為因故名無記根。
<lb n="0699b02"/>故正理論云。<anchor xml:id="beg0699013"/>謂<anchor xml:id="end0699013"/>諸無記愛．癡．慧三。一切應
<lb n="0699b03"/>知無記根攝。慧根通攝有覆．無覆。根是因
<lb n="0699b04"/>義。無覆無記慧亦能為因故無記根攝。此三
<lb n="0699b05"/>有力生諸無記。</p>
<p id="pT41p0699b0507" type="inline">論。何緣疑慢非無記
<lb n="0699b06"/>根。問也。</p>
<p id="pT41p0699b0604" type="inline">論。疑二趣轉至故彼非根。答也。
<lb n="0699b07"/>以慢及疑。雖有無記亦能為因生無記法
<lb n="0699b08"/>無根相故。不立為根　正理論曰。根相<anchor xml:id="beg0699014"/>如
<lb n="0699b09"/>是<anchor xml:id="end0699014"/>隱於土下故名為根。是體下垂上生苗
<lb n="0699b10"/>義。此三如彼故<anchor xml:id="beg0699015"/>亦<anchor xml:id="end0699015"/>名根。餘非隨眠。或無勝
<lb n="0699b11"/>用。故不立根　解云。十隨眠中無記五見即
<lb n="0699b12"/>慧中攝。貪即是愛。無明即癡。疑．慢無根相。
<lb n="0699b13"/>嗔不通無記。由此唯三立無記根。忿等非
<lb n="0699b14"/>隨眠性。故不立根　問若爾無覆無記亦非
<lb n="0699b15"/>隨眠性。何故立根　答無記慧中有是隨眠
<lb n="0699b16"/>性故。忿等不爾。</p>
<p id="pT41p0699b1607" type="inline">論。外方諸師至遮善惡
<lb n="0699b17"/>故。敘外方師義。此師十隨眠中。是無記者皆
<lb n="0699b18"/>立為根。嗔唯不善。由斯不取。</p>
<p id="pT41p0699b1812" type="inline">論。何緣
<lb n="0699b19"/>此四立無記根。問立四所以。</p>
<p id="pT41p0699b1912" type="inline">論。以諸
<lb n="0699b20"/>愚夫至為無記根。答也。准此師意說。此四
<lb n="0699b21"/>能生無記染法故立為根　正理論云。彼作
<lb n="0699b22"/>是言無覆無記慧力劣故非無記根。根義必
<lb n="0699b23"/>依堅牢立故。由慢力故。諸瑜伽師退失百
<lb n="0699b24"/>千殊勝功德。故慢力勝立無記根。此四能生
<lb n="0699b25"/>無記染法。已上論文　此說無覆無記力劣
<lb n="0699b26"/>慢力強者。破婆沙師也　無記愛．慢。唯上
<lb n="0699b27"/>二界　無記見<anchor xml:id="beg0699016"/>者<anchor xml:id="end0699016"/>。上二界五見。欲界身．邊見
<lb n="0699b28"/>　無記癡者。上二界全。欲界與身．邊見相應
<lb n="0699b29"/>者　婆沙云。問何故西方諸師立慢為無記
<lb n="0699c01"/>根　答彼說力堅強義是根義。慢力堅強故
<lb n="0699c02"/>立為根。謂瑜伽師所<anchor xml:id="beg0699017"/>謂<anchor xml:id="end0699017"/>退失百千善品皆
<lb n="0699c03"/>由慢力　問何故此國諸師不立為根耶
<lb n="0699c04"/>　答此說下義是根義。慢令心舉。於下不順
<lb n="0699c05"/>故不立根　問何故此國諸師立無覆無記
<lb n="0699c06"/>慧為無記根　答此說為依因義是根義。
<lb n="0699c07"/>無覆無記慧為依因勝故立為根　問何故
<lb n="0699c08"/>西方諸師不立為根　答彼說力堅強義是
<lb n="0699c09"/>根義。無覆無記慧勢力<anchor xml:id="beg0699018"/>微<anchor xml:id="end0699018"/>劣故不立根　問
<lb n="0699c10"/>何故此彼國師俱不立疑為無記根　答俱
<lb n="0699c11"/>說定住義是根義。疑不定住。二門轉故。不
<lb n="0699c12"/>立為根。如是說者。如善．不善根俱有三種。
<lb n="0699c13"/>無記<anchor xml:id="begd1e104106"/>亦<anchor xml:id="endd1e104106"/>應爾。又<anchor xml:id="beg0699019"/>如<anchor xml:id="end0699019"/>不善慢不立不善根。
<lb n="0699c14"/>無記慢亦應爾。故無記根唯三者善　正理
<lb n="0699c15"/>論云。上座於此作如是言。無無記根。無聖
<lb n="0699c16"/>教故。善．惡猛利起必由根。無記<anchor xml:id="begd1e104126"/>微<anchor xml:id="endd1e104126"/>劣不
<lb n="0699c17"/>由功用任運而起。何藉根為
(已上座立<anchor xml:id="beg0699020"/>二<anchor xml:id="end0699020"/>義不<anchor xml:id="beg0699021"/>立<anchor xml:id="end0699021"/>根也。一無教
<lb n="0699c18"/>二<anchor xml:id="begd1e104154"/>微<anchor xml:id="endd1e104154"/>劣)
　正理破云。無聖教言。且為非理。無
<lb n="0699c19"/>記煩惱有極成故。謂何緣故。少分染<anchor xml:id="beg0699022"/>起<anchor xml:id="end0699022"/>籍
<lb n="0699c20"/>同類根。少分不爾。無記染法有同類根。是染
<lb n="0699c21"/>法故。如不善法。又何定執此無聖教。非彼
<lb n="0699c22"/>上座耳所未聞。便可撥言此非聖教。無量
<lb n="0699c23"/>聖教皆已滅沒。上座不聞。豈非聖教。然於
<lb n="0699c24"/>古昔諸大論師皆共<anchor xml:id="beg0699023"/>詳<anchor xml:id="end0699023"/>論無記根義。故知必
<lb n="0699c25"/>有聖教明文。標以總名無別名數。由斯諍
<lb n="0699c26"/>論或四。或三。又聖教中處處說有記．無記
<lb n="0699c27"/>法。又<anchor xml:id="beg0699024"/>處處<anchor xml:id="end0699024"/>說記．無記法從根而生　乃至
<lb n="0699c28"/>　故不應言此無聖教
(已上破無教也)
。又<anchor xml:id="begd1e104211"/>微<anchor xml:id="endd1e104211"/>劣法轉。
<lb n="0699c29"/>應計為由根力生非猛利者。是故非<anchor xml:id="beg0699025"/>彼<anchor xml:id="end0699025"/>
<lb n="0700a01"/>所立理趣能遮我等立無記根
(已上破理)
。</p>
<lb n="0700a02"/>
<p id="pT41p0700a0201">論。諸契經中。下有一行頌。因論生論。明
<lb n="0700a03"/>
<anchor xml:id="beg0700001"/>四<anchor xml:id="end0700001"/>記<anchor xml:id="beg0700002"/>論<anchor xml:id="end0700002"/>。</p>
<p id="pT41p0700a0304" type="inline">論曰至捨置記。<anchor xml:id="beg0700003"/>長<anchor xml:id="end0700003"/>行中有
<lb n="0700a04"/>三。一敘婆沙釋。二本論諸師釋。三依經釋
<lb n="0700a05"/>　就婆沙釋中有四。一舉數。二列名。三牒
<lb n="0700a06"/>釋。四問答分別。此則舉數列名。</p>
<p id="pT41p0700a0613" type="inline">論。此
<lb n="0700a07"/>四如次至謂答四問。<anchor xml:id="beg0700004"/>將<anchor xml:id="end0700004"/>欲釋記先列問也
<lb n="0700a08"/>　此四如次者。此四記如次對問也　如有
<lb n="0700a09"/>問者　<anchor xml:id="beg0700005"/>問<anchor xml:id="end0700005"/>死是一向記　問生是分別記
<lb n="0700a10"/>　問勝是反詰記　我一異是捨置記　等者。
<lb n="0700a11"/>等<anchor xml:id="beg0700006"/>後<anchor xml:id="end0700006"/>兩<anchor xml:id="beg0700007"/>句<anchor xml:id="end0700007"/>釋　正理論<anchor xml:id="beg0700008"/>云。等<anchor xml:id="end0700008"/>言為攝有
<lb n="0700a12"/>約異門
(有就異門即<anchor xml:id="beg0700009"/>兩<anchor xml:id="end0700009"/>
<anchor xml:id="beg0700010"/>宗釋<anchor xml:id="end0700010"/>也)
　記有四者。謂答四問
<lb n="0700a13"/>
(答<anchor xml:id="beg0700011"/>問<anchor xml:id="end0700011"/>不同名為四記)
。</p>
<p id="pT41p0700a1309" type="inline">論。若作是問至白黑等性。廣
<lb n="0700a14"/>牒釋也。如文可解。</p>
<p id="pT41p0700a1408" type="inline">論。如何捨置而立
<lb n="0700a15"/>記名。已下。問答分別。先難第四記。准前<anchor xml:id="beg0700012"/>三<anchor xml:id="end0700012"/>
<lb n="0700a16"/>
<anchor xml:id="beg0700013"/>記<anchor xml:id="end0700013"/>。以答為記。既言捨置即是不答如何名
<lb n="0700a17"/>記。</p>
<p id="pT41p0700a1702" type="inline">論。以記彼問言此不應記故。答。此捨
<lb n="0700a18"/>置言非全無<anchor xml:id="beg0700014"/>記<anchor xml:id="end0700014"/>。亦記彼問言不應答故
<lb n="0700a19"/>　正理答此問云。以說此中如所應故。謂
<lb n="0700a20"/>此<anchor xml:id="beg0700015"/>亦<anchor xml:id="end0700015"/>說應捨置言。應置問中應言應置。若
<lb n="0700a21"/>作餘語。記便不成
(准此。亦有言也)
。</p>
<p id="pT41p0700a2114" type="inline">論。有<anchor xml:id="beg0700016"/>作<anchor xml:id="end0700016"/>是
<lb n="0700a22"/>說至非一切當生。難第二也。如有問言
<lb n="0700a23"/>
<anchor xml:id="beg0700017"/>若<anchor xml:id="end0700017"/>死者生不。一向記言非一切當生。此
<lb n="0700a24"/>
<anchor xml:id="beg0700018"/>之<anchor xml:id="end0700018"/>答問何須分別。</p>
<p id="pT41p0700a2408" type="inline">論。然問者言至仍
<lb n="0700a25"/>未解故。答也。<anchor xml:id="beg0700019"/>答<anchor xml:id="end0700019"/>問者欲令彼解。若一向記
<lb n="0700a26"/>非一切當生。仍未解故不成記也。正理云。
<lb n="0700a27"/>豈不如彼生聞梵志問世尊言。喬答摩氏
<lb n="0700a28"/>我有親愛。先已命終。今欲為其施所信食。
<lb n="0700a29"/>彼為得此所施食耶。世尊告言。此非一
<lb n="0700b01"/>向。若汝親愛。生於如是餓鬼族中有得此
<lb n="0700b02"/>食。既許彼<anchor xml:id="beg0700020"/>是<anchor xml:id="end0700020"/>應分別記。此中亦問一切死
<lb n="0700b03"/>者皆當生耶。於此<anchor xml:id="begd1e104477"/>亦<anchor xml:id="endd1e104477"/>應不一向記。應為
<lb n="0700b04"/>分別。有煩惱者生。非無煩惱者。如何此非
<lb n="0700b05"/>應分別記。</p>
<p id="pT41p0700b0505" type="inline">論。又作是說至如識<anchor xml:id="beg0700021"/>因果<anchor xml:id="end0700021"/>。
<lb n="0700b06"/>
<anchor xml:id="beg0700022"/>難<anchor xml:id="end0700022"/>第三記。但應一向記言亦勝亦劣。如
<lb n="0700b07"/>問識為果為因。應一向記亦果亦因。</p>
<lb n="0700b08"/>
<p id="pT41p0700b0801">論。然彼問者至應反詰記。答也　然彼問者
<lb n="0700b09"/>一向為問者。謂問人趣為勝。或云為劣。此
<lb n="0700b10"/>名一向為問　非一向記故應成分別者。若
<lb n="0700b11"/>有一向為問非一向答。應分別答　但此
<lb n="0700b12"/>應詰問意所方故此名為應反詰記者。答此
<lb n="0700b13"/>一向問。應為分別記。由不知問者所方。
<lb n="0700b14"/>故先反詰然後分別。從先得名名為反詰。
<lb n="0700b15"/>若兩向問即應一向記。如有問言人趣勝．
<lb n="0700b16"/>劣應一向記亦勝亦劣　問若爾何故前釋
<lb n="0700b17"/>反詰記云。人為勝．劣應反詰記為何所
<lb n="0700b18"/>方。<anchor xml:id="beg0700023"/>正<anchor xml:id="end0700023"/>理論云。於人趣中差別問故應差別
<lb n="0700b19"/>記。謂有問言人趣為勝。此應反詰。汝何所
<lb n="0700b20"/>方。問劣<anchor xml:id="beg0700024"/>亦<anchor xml:id="end0700024"/>應如是反詰。若雙問者應一向
<lb n="0700b21"/>記亦勝亦劣。非於此中勝劣<anchor xml:id="beg0700025"/>雙<anchor xml:id="end0700025"/>問。但隨問
<lb n="0700b22"/>一<anchor xml:id="beg0700026"/>說<anchor xml:id="end0700026"/>一為聲。意顯別問為勝為劣。故此
<lb n="0700b23"/>問成應反詰記。</p>
<p id="pT41p0700b2307" type="inline">論。又作是說至云何名
<lb n="0700b24"/>記。問也。</p>
<p id="pT41p0700b2404" type="inline">論。然<anchor xml:id="beg0700027"/>彼<anchor xml:id="end0700027"/>所問至如何不名記。
<lb n="0700b25"/>答也。解云第四記詳諸經．論。或記言不應
<lb n="0700b26"/>記。亦是答第四。或全不答。亦是記第四問。
<lb n="0700b27"/>今此中云。記言不可記也。</p>
<p id="pT41p0700b2711" type="inline">論。對法諸
<lb n="0700b28"/>師。已下述本論等釋。</p>
<p id="pT41p0700b2809" type="inline">論。一向記者至契
<lb n="0700b29"/>實義故。述第一記。</p>
<p id="pT41p0700b2908" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0700028"/>分<anchor xml:id="end0700028"/>別記者至欲
<lb n="0700c01"/>說<anchor xml:id="beg0700029"/>者何<anchor xml:id="end0700029"/>。述第二記。好心<anchor xml:id="beg0700030"/>問<anchor xml:id="end0700030"/>但如是分別即
<lb n="0700c02"/>令自解。</p>
<p id="pT41p0700c0204" type="inline">論。反詰記者至無便求非。述
<lb n="0700c03"/>第三記。若有諂心請問意欲求非。應但反
<lb n="0700c04"/>問不須分別問責其源默然而住。或反問
<lb n="0700c05"/>令其自記無便求非。<anchor xml:id="beg0700031"/>為<anchor xml:id="end0700031"/>兩釋。非對二人。</p>
<lb n="0700c06"/>
<p id="pT41p0700c0601">論。豈不二中至成問記耶。難也。本宗釋
<lb n="0700c07"/>其問記。今言請故非問。反<anchor xml:id="beg0700032"/>詰<anchor xml:id="end0700032"/>故非記。如何
<lb n="0700c08"/>名分別。反詰。二問記耶。</p>
<p id="pT41p0700c0810" type="inline">論。如有請言
<lb n="0700c09"/>至豈非記道。答也。正理<anchor xml:id="beg0700033"/>論<anchor xml:id="end0700033"/>云。如是分別至
<lb n="0700c10"/>究竟時。便令問者了所<anchor xml:id="beg0700034"/>問<anchor xml:id="end0700034"/>義。故<anchor xml:id="beg0700035"/>此<anchor xml:id="end0700035"/>分別記
<lb n="0700c11"/>相即成。由此已遮有作是難於分別<anchor xml:id="beg0700036"/>後<anchor xml:id="end0700036"/>
<lb n="0700c12"/>既更無容有餘記言不應成記。以即分
<lb n="0700c13"/>別<anchor xml:id="beg0700037"/>說<anchor xml:id="end0700037"/>為記故。謂分別時。問者自了所欲問
<lb n="0700c14"/>義。分別終時。已能影顯所記義故。由是分
<lb n="0700c15"/>別記相得成。未分別時彼未能解。分別已
<lb n="0700c16"/>解故名為記。此於能記立以記名　反詰
<lb n="0700c17"/>終時已能影顯所記義故。由是亦應許此
<lb n="0700c18"/>反詰即名為記。由反詰言記彼問故。有作
<lb n="0700c19"/>是難。此記亦不成。<anchor xml:id="beg0700038"/>記<anchor xml:id="end0700038"/>後無容有餘記言
<lb n="0700c20"/>故。問俱不與問相相應。請言願尊為我說
<lb n="0700c21"/>法。此不成問但應名請。此中所難應准前
<lb n="0700c22"/>遮。然此與前有差別者。謂若反詰令彼自
<lb n="0700c23"/>然有正解生方得名記。如契經說。我還問
<lb n="0700c24"/>汝。如<anchor xml:id="beg0700039"/>汝<anchor xml:id="end0700039"/>所忍應如實答。又如經說。<anchor xml:id="begd1e104762"/>汝<anchor xml:id="endd1e104762"/>
<lb n="0700c25"/>意云何。<anchor xml:id="beg0700040"/>色<anchor xml:id="end0700040"/>為無常。為是常等。非佛於此
<lb n="0700c26"/>自為分別。但由反詰令彼自解。豈不此中
<lb n="0700c27"/>名佛為記。若能記者。默無所言。令他解生。
<lb n="0700c28"/>名最勝記。</p>
<p id="pT41p0700c2805" type="inline">論。若爾應俱是反詰記。難
<lb n="0700c29"/>也。如有請言為我說道。此名問道。由反
<lb n="0701a01"/>詰記彼所問即是記道。若爾者前問。後問。
<lb n="0701a02"/>俱是反詰<anchor xml:id="beg0701001"/>記<anchor xml:id="end0701001"/>。因何於中有分別記。</p>
<lb n="0701a03"/>
<p id="pT41p0701a0301">論。不爾問意<anchor xml:id="beg0701002"/>至無分別<anchor xml:id="beg0701003"/>故<anchor xml:id="end0701003"/>
<anchor xml:id="end0701002"/>。問意<anchor xml:id="beg0701004"/>有<anchor xml:id="end0701004"/>記無
<lb n="0701a04"/>分別。名反詰記。</p>
<p id="pT41p0701a0407" type="inline">論。捨置記者至不應
<lb n="0701a05"/>為說。釋捨置記。准前可解。</p>
<p id="pT41p0701a0511" type="inline">論。今依契
<lb n="0701a06"/>經至但應<anchor xml:id="beg0701005"/>捨置<anchor xml:id="end0701005"/>。已下第三依經釋也。</p>
<lb n="0701a07"/>
<p id="pT41p0701a0701">論。云何有問至應反詰記。釋<anchor xml:id="beg0701006"/>第<anchor xml:id="end0701006"/>三<anchor xml:id="beg0701007"/>記<anchor xml:id="end0701007"/>。如
<lb n="0701a08"/>文可解。</p>
<p id="pT41p0701a0804" type="inline">論。云何有問至但應捨置。釋
<lb n="0701a09"/>第四記。此等皆帶我問故所以捨置。</p>
<lb n="0701a10"/>俱舍論疏卷第十<anchor xml:id="beg0701008"/>九<anchor xml:id="end0701008"/>
<lb n="0701a11"/>
<p id="pT41p0701a1101" rend="margin-left:1em">
<anchor xml:id="beg0701009"/>保延三年九月十五日午後點
<lb n="0701a12"/>了於南新屋點之　　角樹<anchor xml:id="end0701009"/>
</p>
<lb n="0701a13"/>
<lb n="0701a14"/>
<lb n="0701a15"/>
<anchor xml:id="tnote0701010"/>俱舍論疏卷第<anchor xml:id="beg0701011"/>二十<anchor xml:id="end0701011"/>
<lb n="0701a16"/>
<lb n="0701a17"/>
<byline>
<anchor xml:id="beg0701012"/>沙<anchor xml:id="end0701012"/>門<anchor xml:id="beg0701013"/>法<anchor xml:id="end0701013"/>寶撰</byline>
<lb n="0701a18"/>
<head>
<anchor xml:id="beg0701014"/>分<anchor xml:id="end0701014"/>別隨眠品第五之二</head>
<lb n="0701a19"/>
<p id="pT41p0701a1901">論。諸有情類於此事中。已下大文第六明世
<lb n="0701a20"/>
<anchor xml:id="beg0701015"/>縛<anchor xml:id="end0701015"/>事通局。於中有四。一世縛通局。二證三
<lb n="0701a21"/>世有。三建立三世。四破三世有　此下兩
<lb n="0701a22"/>頌第一明世縛通局。此中意說。能繫三世。對
<lb n="0701a23"/>所繫三世辨繫通局。今言事者。是所繫事。
<lb n="0701a24"/>於此事中。隨眠隨增者名之為繫。若不隨
<lb n="0701a25"/>增。不名為繫。其隨增者非要現緣。雖在過
<lb n="0701a26"/>未。若未斷位皆是隨增。隨增有二。一相應隨
<lb n="0701a27"/>增。二所緣隨增。於未斷位。一切隨眠於自
<lb n="0701a28"/>相應。相無差別皆隨增也。於自所緣。相無
<lb n="0701a29"/>差別遍隨增也。所緣定故。不可說言於
<lb n="0701b01"/>
<anchor xml:id="beg0701016"/>自<anchor xml:id="end0701016"/>所緣有遍．不遍。雖諸煩惱有自相．共
<lb n="0701b02"/>相。意識．五識。緣境寬狹力用不同。遍自所
<lb n="0701b03"/>緣相無差別。若將能繫三世隨眠。對其所
<lb n="0701b04"/>繫隨於何事。辨三世惑繫．不繫別。於中即
<lb n="0701b05"/>有遍．不遍異　有人浪釋。恐煩不述　此
<lb n="0701b06"/>兩行頌。前一行半明自相惑。後半行頌明共
<lb n="0701b07"/>相惑。<anchor xml:id="beg0701017"/>就<anchor xml:id="end0701017"/>前文中。前三句明過．現六識自相
<lb n="0701b08"/>惑。後三句簡未來意．五不同。頌首云若於
<lb n="0701b09"/>此事中未斷七字。流至於下明繫通局。必
<lb n="0701b10"/>不斷故。</p>
<p id="pT41p0701b1004" type="inline">論曰至流至後門。此雖總<anchor xml:id="beg0701018"/>分<anchor xml:id="end0701018"/>
<lb n="0701b11"/>隨眠有二。即是釋頌若於此事中未斷七字。</p>
<lb n="0701b12"/>
<p id="pT41p0701b1201">論。若此事中至定遍起故。明過．現六識自相
<lb n="0701b13"/>惑繫境不同。</p>
<p id="pT41p0701b1306" type="inline">論。若未來世至皆能繫縛。
<lb n="0701b14"/>此釋意識相應自相惑也。貪．瞋．慢三雖在
<lb n="0701b15"/>未來。遍自所緣常恒決<anchor xml:id="beg0701019"/>定<anchor xml:id="end0701019"/>。於未斷<anchor xml:id="beg0701020"/>然<anchor xml:id="end0701020"/>常
<lb n="0701b16"/>繫所緣。要因見聞方能現起。故於三世非
<lb n="0701b17"/>定遍行。正理論云。貪．瞋．慢三是自相惑。如
<lb n="0701b18"/>前已辨。諸聖教中處處見有分明文證。且
<lb n="0701b19"/>如經言。佛告衣帒母。汝眼於色若不見時。
<lb n="0701b20"/>彼色為緣起欲貪不。不爾大德。乃至廣說。
<lb n="0701b21"/>又契經說。佛告大母。汝意云何。諸所有色。
<lb n="0701b22"/>非汝<anchor xml:id="beg0701021"/>眼<anchor xml:id="end0701021"/>見。非汝曾見。非汝當見。非希求
<lb n="0701b23"/>見。汝為因比起欲起貪起親起愛等不。
<lb n="0701b24"/>不爾大德。乃至廣說
(已上論文)
　以貪．瞋．慢起不
<lb n="0701b25"/>定故。於此事中但是已生未斷即繫此事。
<lb n="0701b26"/>然於此中有繫三世。亦得名為遍三世
<lb n="0701b27"/>也。過去貪等。不能遍繫三世一切有漏法
<lb n="0701b28"/>盡。現在隨其所緣廣狹不同。但起即繫。雖
<lb n="0701b29"/>有通緣三世法者。亦無現在貪等能緣三
<lb n="0701c01"/>世有漏法盡。若未來世意識相應別相煩惱。
<lb n="0701c02"/>依總類說即緣三世有漏法盡。雖此不繫
<lb n="0701c03"/>即彼繫故。非不亦有唯繫過去及未來者。
<lb n="0701c04"/>如一類貪唯繫此眼識及相應法性決定者。
<lb n="0701c05"/>此識不生。此豈不唯緣未來<anchor xml:id="tnote0701022"/>也世法。<anchor xml:id="beg0701023"/>准<anchor xml:id="end0701023"/>此
<lb n="0701c06"/>亦有唯緣過．現世。亦有通繫三世法者。過
<lb n="0701c07"/>去．現在若生未斷。即繫現在．過去不見聞
<lb n="0701c08"/>境。不為一切過去．現在貪等繫縛。</p>
<p id="pT41p0701c0814" type="inline">論。
<lb n="0701c09"/>未來五識至亦能繫三世。釋五識相應惑也。
<lb n="0701c10"/>若已生即繫意與五同。故不<anchor xml:id="beg0701024"/>別<anchor xml:id="end0701024"/>說。意識相
<lb n="0701c11"/>應貪等。生與不生皆容遍行三世法也。五
<lb n="0701c12"/>識相應生唯自<anchor xml:id="beg0701025"/>世<anchor xml:id="end0701025"/>。不生遍三。所以別說
<lb n="0701c13"/>　不生遍三者。此由五識依．緣必同時故。生
<lb n="0701c14"/>必同時。不生即容境界三世。<anchor xml:id="beg0701026"/>以<anchor xml:id="end0701026"/>
<anchor xml:id="beg0701027"/>色<anchor xml:id="end0701027"/>等境
<lb n="0701c15"/>
<anchor xml:id="beg0701028"/>行<anchor xml:id="end0701028"/>於三世不待識故。識若生。時必待境
<lb n="0701c16"/>故。雖世不同。性縛定故　於中有二。<anchor xml:id="beg0701029"/>或<anchor xml:id="end0701029"/>
<lb n="0701c17"/>
<anchor xml:id="beg0701030"/>令<anchor xml:id="end0701030"/>所緣歷其三世<anchor xml:id="begd1e105208"/>或<anchor xml:id="endd1e105208"/>於一所緣參差不定。
<lb n="0701c18"/>分其三世。今應指事作<anchor xml:id="beg0701031"/>斯<anchor xml:id="end0701031"/>問答　問<anchor xml:id="beg0701032"/>頗<anchor xml:id="end0701032"/>
<lb n="0701c19"/>有於此一色事中。此但指此事不問三世。
<lb n="0701c20"/>即此事中三世貪等。於此事中為繫不　答
<lb n="0701c21"/>過去．現在貪．瞋．慢等。緣此事生未斷即繫。
<lb n="0701c22"/>若過去．現在貪．瞋．慢等緣餘法生。不繫此
<lb n="0701c23"/>事。及雖緣此一色事生。被對治道斷即不
<lb n="0701c24"/>繫。繫有一種。<anchor xml:id="beg0701033"/>隨<anchor xml:id="end0701033"/>已生不斷。不繫二類。謂不
<lb n="0701c25"/>緣此生。及緣已斷。此即通其六識。自相煩
<lb n="0701c26"/>惱皆同此也。若在未來即有差別。意識相
<lb n="0701c27"/>應定<anchor xml:id="beg0701034"/>繫<anchor xml:id="end0701034"/>此事。未來必有眾多貪等。於所緣
<lb n="0701c28"/>定性繫此故。由此未來生與不生。皆有遍
<lb n="0701c29"/>行。生與不生皆有繫此一色事故。若眼識
<lb n="0702a01"/>相應諸可生者名繫自世。不名遍行。諸不
<lb n="0702a02"/>生者定有一類繫此事也。同色境中於一
<lb n="0702a03"/>
<anchor xml:id="beg0702001"/>剎<anchor xml:id="end0702001"/>那。必有總．別眾多識故。眾多識中唯一
<lb n="0702a04"/>得生。餘不生故。無有過．現一色事中。不為
<lb n="0702a05"/>未來眾多不生眼識相應貪等繫者。由此不
<lb n="0702a06"/>生名為遍行。見．疑．無明過去．未來定繫此
<lb n="0702a07"/>一事也。此由二世皆遍行故。於現起者若
<lb n="0702a08"/>緣即繫。不緣不繫。由此婆沙歷六句等。作
<lb n="0702a09"/>問答云。於此事中頗有過去愛結繫。而有
<lb n="0702a10"/>未來愛結繫耶。未來愛結繫。而為過去愛結
<lb n="0702a11"/>繫耶。此應順前句答。如是但有過去愛結
<lb n="0702a12"/>繫。必為未來愛結繫也。所以名為順前句
<lb n="0702a13"/>者歷六句。一一句中皆有兩句問答。此同
<lb n="0702a14"/>前句故名順前句也。亦名稱前句答。第
<lb n="0702a15"/>二句問云。頗有未來愛結繫亦為過去愛結
<lb n="0702a16"/>繫<anchor xml:id="beg0702002"/>耶<anchor xml:id="end0702002"/>。答云。若前不生<anchor xml:id="beg0702003"/>生<anchor xml:id="end0702003"/>者已斷即不繫。
<lb n="0702a17"/>若前生不斷即繫。此言斷．不斷望未來非
<lb n="0702a18"/>等品說。愛有三品。於此一色事中容有三
<lb n="0702a19"/>品愛。不緣此一色事生緣餘事生。緣餘事
<lb n="0702a20"/>起此三品愛。皆不繫此一色事。若前不。生不
<lb n="0702a21"/>繫。理合通於三品。前生已斷不繫。此於三
<lb n="0702a22"/>品中。或是上品。或是中品。或上．中合說。必
<lb n="0702a23"/>非下品。已說未來繫故。斷<anchor xml:id="beg0702004"/>惑<anchor xml:id="end0702004"/>必三世同斷
<lb n="0702a24"/>故。若過去世下品斷者。未來三品皆斷。不可
<lb n="0702a25"/>言有未來愛結繫故。理定如上。若前生不
<lb n="0702a26"/>斷即繫者。此亦通其三品。理必應爾　婆沙
<lb n="0702a27"/>五十八歷六問云。若於此事有過去愛結
<lb n="0702a28"/>繫。亦有未來耶　<anchor xml:id="beg0702005"/>答如是<anchor xml:id="end0702005"/>　設有未來復
<lb n="0702a29"/>有過去耶　答若前生未斷即繫。若前未生
<lb n="0702b01"/>設生已斷則不繫　問<anchor xml:id="beg0702006"/>若<anchor xml:id="end0702006"/>時過去愛結已斷。
<lb n="0702b02"/>即時未來愛結亦已斷。若時過去愛結未斷。
<lb n="0702b03"/>即時未來愛結亦未斷。今何故說若前生未
<lb n="0702b04"/>斷<anchor xml:id="beg0702007"/>則<anchor xml:id="end0702007"/>繫。若前未生設生已斷則不繫耶　外
<lb n="0702b05"/>國諸師作如是說。若前生未斷則繫者。說
<lb n="0702b06"/>中三品結。若前未生則不繫者。說下三品
<lb n="0702b07"/>結。設生已斷則不繫者。說<anchor xml:id="beg0702008"/>上<anchor xml:id="end0702008"/>三品結。迦濕
<lb n="0702b08"/>彌羅國諸論師言。若前生未斷即繫者。說九
<lb n="0702b09"/>品結。若前未生則不繫者。說後三品結。設
<lb n="0702b10"/>生已斷則不繫者。說前六品結。如過去前
<lb n="0702b11"/>六品愛結已斷。未來亦爾。後三品愛結。雖未
<lb n="0702b12"/>斷而未生故。在未來為繫非過去。此中意
<lb n="0702b13"/>說。若於此事有未來愛結未斷。亦有前生
<lb n="0702b14"/>愛結未斷。即於此事亦有過去愛結繫義。
<lb n="0702b15"/>若於此事雖有未來愛結未斷。而前於此
<lb n="0702b16"/>愛結未生。雖餘<anchor xml:id="beg0702009"/>處<anchor xml:id="end0702009"/>生。而於此事亦名未
<lb n="0702b17"/>生。設生已斷。即於此事無有過去愛結繫
<lb n="0702b18"/>義　已上第一句。理實品數應如前說。然
<lb n="0702b19"/>婆沙云。若生未斷即繫說九品者據具縛
<lb n="0702b20"/>說。若前不生即不繫及生者已斷即不繫。
<lb n="0702b21"/>皆據斷六品說。即當一來果。此據有繫故
<lb n="0702b22"/>非不還果等。此以餘<anchor xml:id="begd1e105463"/>處<anchor xml:id="endd1e105463"/>生名不繫故。非
<lb n="0702b23"/>是已斷。斷故非具<anchor xml:id="beg0702010"/>縛<anchor xml:id="end0702010"/>。若前未生則不繫者。
<lb n="0702b24"/>說後三品據一來說。設生已斷即不繫者。
<lb n="0702b25"/>說前六品亦是一來。應更思之　若於此
<lb n="0702b26"/>事有過去愛結繫亦有現在耶　答若現
<lb n="0702b27"/>在前　設有現在復有過去耶　答若前生
<lb n="0702b28"/>未斷等
(云云如前。<anchor xml:id="beg0702011"/>已上<anchor xml:id="end0702011"/>第二句)
　若於此事有未來愛結
<lb n="0702b29"/>繫亦有現在耶　答若現在前。設有現在
<lb n="0702c01"/>復有未來耶　答。如是
(已上第三句)
　若於此事
<lb n="0702c02"/>　有過去愛結繫。亦有未來．現在耶　答未來
<lb n="0702c03"/>必繫。現在若現在前　設有未來．現在。復有
<lb n="0702c04"/>過去耶　答若前生未斷等
(已上第四句)
　若於此
<lb n="0702c05"/>事有未來愛結繫。亦有過去．現在耶　答
<lb n="0702c06"/>此中有四句
(隨其所應)
　設有過去．現在。復有未
<lb n="0702c07"/>來耶　答如是
(已上第五句)
　若於此事有現在
<lb n="0702c08"/>愛結繫。亦有過去．未來耶　答未來必繫。
<lb n="0702c09"/>過去若前生未斷等。設過去．未來復有現
<lb n="0702c10"/>在耶　答若現在前
(已上第六句)
　如愛結歷六應
<lb n="0702c11"/>
<anchor xml:id="beg0702012"/>知<anchor xml:id="end0702012"/>。恚．慢．嫉．慳非遍行無明<anchor xml:id="beg0702013"/>結<anchor xml:id="end0702013"/>歷六亦爾
<lb n="0702c12"/>　迷自相結<anchor xml:id="beg0702014"/>義<anchor xml:id="end0702014"/>相似故。如見歷六應<anchor xml:id="begd1e105573"/>知<anchor xml:id="endd1e105573"/>。
<lb n="0702c13"/>取疑等歷六亦爾。迷共相結<anchor xml:id="begd1e105581"/>義<anchor xml:id="endd1e105581"/>相似故。雖
<lb n="0702c14"/>有廣狹而亦相類
(已上歷六句)
　若於此事有過
<lb n="0702c15"/>去愛結。亦有過去恚結繫耶　答若前生未
<lb n="0702c16"/>斷則繫等　設有過去恚結繫復有過去愛
<lb n="0702c17"/>結繫耶
(已上小<anchor xml:id="beg0702015"/>七<anchor xml:id="end0702015"/>第一句)
　若於此事有過去愛結繫。
<lb n="0702c18"/>亦有未來恚結繫耶　設有未來恚結繫。復
<lb n="0702c19"/>有過去愛結繫耶
(第二句)
　若於此事有過去
<lb n="0702c20"/>愛結繫。亦有現在恚結繫耶　設有現在恚
<lb n="0702c21"/>結繫。復有過去愛結繫耶
(第三句)
　若於此事有
<lb n="0702c22"/>過去愛結繫。亦有過去．現在恚結繫耶
(答此中有
<lb n="0702c23"/>四句)
　設有．過去．現在恚結繫。復有過去愛結繫
<lb n="0702c24"/>耶
(已上第四句)
　若於此事有過去愛。亦有未來．現
<lb n="0702c25"/>在恚耶
(答此中有三句)
　設有未來．現在恚結。復有過
<lb n="0702c26"/>去愛結繫耶
(已上第五句)
　若於此事有過去愛結。
<lb n="0702c27"/>亦有過去．未來恚結耶
(答此中有三句)
　設有過去．未
<lb n="0702c28"/>來恚結復有過去愛結繫耶
(已上第六句)
　若於此
<lb n="0702c29"/>事有過去愛結繫。亦有過去．未來．現在恚
<lb n="0703a01"/>結繫耶　答<anchor xml:id="tnote0703001"/>
<anchor xml:id="mod0703001"/>此中有五句。設有過去．未來．
<lb n="0703a02"/>現在恚結繫。復有過去愛結繫耶
(已上第七句)
　如
<lb n="0703a03"/>對恚結繫。對嫉．慳結亦爾。以愛對彼作
<lb n="0703a04"/>小七句。如<anchor xml:id="beg0703002"/>小<anchor xml:id="end0703002"/>七大七亦爾。差別者以二對
<lb n="0703a05"/>一。乃至以八對一。謂以過去愛結。恚結。先
<lb n="0703a06"/>對過去慢結。<anchor xml:id="beg0703003"/>次<anchor xml:id="end0703003"/>對未來<anchor xml:id="begd1e105703"/>次<anchor xml:id="endd1e105703"/>對現在<anchor xml:id="begd1e105709"/>次<anchor xml:id="endd1e105709"/>對
<lb n="0703a07"/>過去現在。<anchor xml:id="begd1e105718"/>次<anchor xml:id="endd1e105718"/>對未來．現在。<anchor xml:id="begd1e105724"/>次<anchor xml:id="endd1e105724"/>對過去．未
<lb n="0703a08"/>來。復對過去．未來．現在　問一行歷六。小
<lb n="0703a09"/>七。大七。有何差別　答復<anchor xml:id="begd1e105734"/>次<anchor xml:id="endd1e105734"/>以不相似法。
<lb n="0703a10"/>對不相似法。作問答。不以世定故名一行。
<lb n="0703a11"/>以相似法對相似法作問答。以世定故名
<lb n="0703a12"/>歷六。以不相似法對不相似法作問答。
<lb n="0703a13"/>以世定以一對一故名小七。以<anchor xml:id="beg0703004"/>相<anchor xml:id="end0703004"/>似法
<lb n="0703a14"/>對不相似法作問答。以世定以二對一。
<lb n="0703a15"/>乃至以八對一。故名大七。是謂差別。若共
<lb n="0703a16"/>相惑即不同此答　頗有過去見結繫亦未
<lb n="0703a17"/>來<anchor xml:id="beg0703005"/>也<anchor xml:id="end0703005"/>答曰。如是　頗有未來見結繫亦過
<lb n="0703a18"/>去耶　答曰。如是　此是以等<anchor xml:id="beg0703006"/>問<anchor xml:id="end0703006"/>等。述可
<lb n="0703a19"/>句答。若過去．未來<anchor xml:id="beg0703007"/>對<anchor xml:id="end0703007"/>現在<anchor xml:id="beg0703008"/>其<anchor xml:id="end0703008"/>過去．未來
<lb n="0703a20"/>定繫。現在若生即繫。</p>
<p id="pT41p0703a2009" type="inline">論。所餘一切至能
<lb n="0703a21"/>繫此事。此釋共相惑也　見疑無明者。無明
<lb n="0703a22"/>是不共無明。相應無明如所相應說。此見．疑
<lb n="0703a23"/>等過去．未來。皆遍繫三世。現在不定。由此
<lb n="0703a24"/>過．未皆是遍行。遍行三世故。今更總述。意
<lb n="0703a25"/>識相應未來貪等。若生．不生皆是遍行。遍行
<lb n="0703a26"/>三世故。過．現不定。五識相應貪等。唯未來不
<lb n="0703a27"/>生是遍行。遍行三世故。過．現及生。定非遍
<lb n="0703a28"/>行。共相煩惱。過去．未來皆是遍行。遍行三世
<lb n="0703a29"/>故。現在不定。皆不<anchor xml:id="beg0703009"/>對<anchor xml:id="end0703009"/>自所緣境說遍不遍。
<lb n="0703b01"/>論應辨諸事至及離繫<anchor xml:id="beg0703010"/>耶<anchor xml:id="end0703010"/>。經部問也。若有
<lb n="0703b02"/>過．未即合是常。過．未若無。不可說繫及
<lb n="0703b03"/>不繫也。</p>
<p id="pT41p0703b0304" type="inline">論。毘婆沙師至諸相合故。述
<lb n="0703b04"/>有部宗　去．來定有而非是常　立宗
<lb n="0703b05"/>　由與有為諸相合故　立因。</p>
<p id="pT41p0703b0511" type="inline">論。為此
<lb n="0703b06"/>所立決定增明。已下一頌。第二引理教證三
<lb n="0703b07"/>世有也。</p>
<p id="pT41p0703b0704" type="inline">論曰三世實有。此立宗也。</p>
<lb n="0703b08"/>
<p id="pT41p0703b0801">論。所以者何。問教理也。</p>
<p id="pT41p0703b0810" type="inline">論。由契經中
<lb n="0703b09"/>世尊說故。引教答也。</p>
<p id="pT41p0703b0909" type="inline">論。謂世尊說至
<lb n="0703b10"/>勤修厭捨。引第一經證過去有也。</p>
<p id="pT41p0703b1014" type="inline">論。
<lb n="0703b11"/>若未來色至勤斷欣求。引經證未來有也。</p>
<lb n="0703b12"/>
<p id="pT41p0703b1201">論。又具二緣<anchor xml:id="beg0703011"/>至應闕二緣<anchor xml:id="end0703011"/>。引第二經證。
<lb n="0703b13"/>若去．來是無。緣去．來識應闕所緣緣。即違
<lb n="0703b14"/>經說識二緣生。</p>
<p id="pT41p0703b1407" type="inline">論。已依聖教至證有去
<lb n="0703b15"/>來。結前起後。如文易了。</p>
<p id="pT41p0703b1510" type="inline">論。以識起時
<lb n="0703b16"/>至識亦應無。第一理也。</p>
<p id="pT41p0703b1610" type="inline">論。又已謝業至
<lb n="0703b17"/>有現因在。第二理也。</p>
<p id="pT41p0703b1709" type="inline">論。由此教理至二
<lb n="0703b18"/>世實有。結自宗也。詳薩婆多過．<anchor xml:id="beg0703012"/>未<anchor xml:id="end0703012"/>體有。不
<lb n="0703b19"/>同現在之有。過．未體無。不同兔角之無。若
<lb n="0703b20"/>同現在。應非過．未。若如兔角。即應不能
<lb n="0703b21"/>作境生心　正理論云。謂立去．來非如現
<lb n="0703b22"/>有。亦非如彼馬角等無　又云。為境生覺
<lb n="0703b23"/>是真有相。譬喻論言。旋火輪我二覺生時境
<lb n="0703b24"/>非有故。若一切覺皆有所緣。是則應無勝
<lb n="0703b25"/>解作意。又諸世間夢中<anchor xml:id="beg0703013"/>翳<anchor xml:id="end0703013"/>目兩月識等境非
<lb n="0703b26"/>有故。正理救云。謂<anchor xml:id="beg0703014"/>輪<anchor xml:id="end0703014"/>覺生非全無境。即火
<lb n="0703b27"/>
<anchor xml:id="beg0703015"/>㷮<anchor xml:id="end0703015"/>色速於餘方周旋而生為此覺境。然火
<lb n="0703b28"/>
<anchor xml:id="begd1e105966"/>㷮<anchor xml:id="endd1e105966"/>色體<anchor xml:id="beg0703016"/>實<anchor xml:id="end0703016"/>非輪。而覺生時謂為輪者。是覺
<lb n="0703b29"/>於境行相顛倒。非此輪覺緣無境生。我覺
<lb n="0703c01"/>亦應准此而釋。謂此我覺即緣色等蘊為
<lb n="0703c02"/>境故。唯有行相非我謂我顛倒而生。非謂
<lb n="0703c03"/>所緣亦有顛倒。勝解作意准此應起。謂瑜
<lb n="0703c04"/>伽師見<anchor xml:id="beg0703017"/>少<anchor xml:id="end0703017"/>相已。自勝解力。於所見中起
<lb n="0703c05"/>廣行相生如是覺。此覺即緣諸蘊為境。
<lb n="0703c06"/>住空閑者作如是言。如是相生是勝定果。
<lb n="0703c07"/>謂勝定力於定位中引廣相生。如所<anchor xml:id="beg0703018"/>變<anchor xml:id="end0703018"/>化
<lb n="0703c08"/>夢緣過去曾所更境。如人夢中見兔有角。
<lb n="0703c09"/>曾於異處。見兔。見角。今於夢中由心惛
<lb n="0703c10"/>倒。謂於一處和合追憶　由根有<anchor xml:id="begd1e106024"/>翳<anchor xml:id="endd1e106024"/>取境
<lb n="0703c11"/>不明。故於境中起顛倒解。行相雖倒。境
<lb n="0703c12"/>實非無。以<anchor xml:id="begd1e106034"/>翳<anchor xml:id="endd1e106034"/>目人要有色<anchor xml:id="beg0703019"/>處<anchor xml:id="end0703019"/>見種種色。
<lb n="0703c13"/>非全無色　<anchor xml:id="beg0703020"/>異<anchor xml:id="end0703020"/>此。則應無<anchor xml:id="beg0703021"/>色<anchor xml:id="end0703021"/>處見　謂
<lb n="0703c14"/>眼識生但見一月。由根變異發識不明。迷
<lb n="0703c15"/>亂覺生謂有多月。非謂此覺緣非有生。即
<lb n="0703c16"/>以月輪為所緣境。若不爾者。無處應見。既
<lb n="0703c17"/>無月處此識不生。故此即緣月輪為境。更
<lb n="0703c18"/>有立破。恐繁不述。</p>
<p id="pT41p0703c1808" type="inline">論。若自謂是<anchor xml:id="beg0703022"/>至<anchor xml:id="end0703022"/>非
<lb n="0703c19"/>此部攝。簡別宗也。分別說部者。說義有是
<lb n="0703c20"/>有非。更須分別故。名分別說部。舊婆沙云
<lb n="0703c21"/>毘婆闍<anchor xml:id="beg0703023"/>婆<anchor xml:id="end0703023"/>提訛也。新婆沙云毘婆闍縛地。
<lb n="0703c22"/>毘婆此云分別。縛地此云說。宗輪論云。飲
<lb n="0703c23"/>光部計。若業果已熟則無。果未熟則有　彼
<lb n="0703c24"/>計同分別說部。</p>
<lb n="0703c25"/>
<p id="pT41p0703c2501">論。今此部中差別有幾。自下一頌。第三建立
<lb n="0703c26"/>三世。</p>
<p id="pT41p0703c2603" type="inline">論曰至非體有異。此敘法救釋
<lb n="0703c27"/>也。三世法。體無別。類有異也。</p>
<p id="pT41p0703c2712" type="inline">論。如破
<lb n="0703c28"/>金器至非捨顯色。舉喻顯也。</p>
<p id="pT41p0703c2812" type="inline">論。如是諸
<lb n="0703c29"/>法至非捨得體。此法合也。如金是一。改瓶
<lb n="0704a01"/>為瓫。捨瓶得瓫。非得捨金。</p>
<p id="pT41p0704a0111" type="inline">論。尊者
<lb n="0704a02"/>妙音至離過．未相。此述第二計也。妙音意
<lb n="0704a03"/>說。諸有為法有三種相。謂過去．現在．未來。
<lb n="0704a04"/>正與一合。二不名離。從合得名。不從不
<lb n="0704a05"/>離。</p>
<p id="pT41p0704a0502" type="inline">論。如人正<anchor xml:id="beg0704001"/>染<anchor xml:id="end0704001"/>至不名離<anchor xml:id="begd1e106156"/>染<anchor xml:id="endd1e106156"/>。舉喻
<lb n="0704a06"/>顯也。</p>
<p id="pT41p0704a0603" type="inline">論。尊者世友至非體有異。此述第
<lb n="0704a07"/>三計也。此師意說。諸有為法有其三位。謂
<lb n="0704a08"/>過去．現在．未來法。體是一。隨位名異。</p>
<lb n="0704a09"/>
<p id="pT41p0704a0901">論。如運一籌至置千名千。舉喻顯也。</p>
<p id="pT41p0704a0915" type="inline">論。
<lb n="0704a10"/>尊者覺天至立名有異。此述第四計也。彼師
<lb n="0704a11"/>意說。待過．現故名為未來。待現．未故名
<lb n="0704a12"/>為過去。待過．未故名為現在。</p>
<p id="pT41p0704a1212" type="inline">論。如
<lb n="0704a13"/>一女人名母名女。舉喻顯也。</p>
<p id="pT41p0704a1312" type="inline">論。此四種
<lb n="0704a14"/>說一切有中。已下論主評<anchor xml:id="beg0704002"/>彈<anchor xml:id="end0704002"/>也。</p>
<p id="pT41p0704a1413" type="inline">論。第
<lb n="0704a15"/>一執法至外道朋中。出第一師同外道過
<lb n="0704a16"/>也。</p>
<p id="pT41p0704a1602" type="inline">論。第二所立至三世相故。出第二師
<lb n="0704a17"/>世雜亂過也。</p>
<p id="pT41p0704a1706" type="inline">論。人於妻室至何義為同。
<lb n="0704a18"/>出法．喻不同過也。</p>
<p id="pT41p0704a1808" type="inline">論。第四所立至類
<lb n="0704a19"/>亦應然。出第四<anchor xml:id="beg0704003"/>計<anchor xml:id="end0704003"/>過也。過去中有前後三
<lb n="0704a20"/>剎那。對前二應名未來。對後二應名過
<lb n="0704a21"/>去。對前後應名現在。現在對前兩剎那應
<lb n="0704a22"/>名未來。對後兩念應名過去。對前後．念
<lb n="0704a23"/>
<anchor xml:id="beg0704004"/>後<anchor xml:id="end0704004"/>應名現。未來類思。</p>
<p id="pT41p0704a2309" type="inline">論。故此四中第
<lb n="0704a24"/>三最善。評第三<anchor xml:id="begd1e106245"/>計<anchor xml:id="endd1e106245"/>也。</p>
<p id="pT41p0704a2409" type="inline">論。以約作用至
<lb n="0704a25"/>非體有殊。出善所以也。</p>
<lb n="0704a26"/>
<p id="pT41p0704a2601">論。此已具知至何謂去．來。第四破三世有也。
<lb n="0704a27"/>此經部難也。</p>
<p id="pT41p0704a2706" type="inline">論。豈不前言約作用立。有
<lb n="0704a28"/>部答也。</p>
<p id="pT41p0704a2804" type="inline">論。若爾現在至有何作用。經部
<lb n="0704a29"/>難也。</p>
<p id="pT41p0704a2903" type="inline">論。彼豈不能取果與果。有部答也。
<lb n="0704b01"/>雖無見色等用。而有取果．與果用也。</p>
<lb n="0704b02"/>
<p id="pT41p0704b0201">論。是則過去至世相應雜。經部難也。汝以取
<lb n="0704b03"/>果．與果以為作用者。過去同類異熟因等。
<lb n="0704b04"/>唯能與果不能取果。現在異熟因等。唯能取
<lb n="0704b05"/>果不能與果。此即作用半有。半無。應名現
<lb n="0704b06"/>在。亦名過．未。一世之中有三<anchor xml:id="beg0704005"/>世<anchor xml:id="end0704005"/>故。世雜
<lb n="0704b07"/>亂也。正理救云。我宗說作用者謂是取果。
<lb n="0704b08"/>取果之用定在現在。自餘力用並是功能。我
<lb n="0704b09"/>宗然<anchor xml:id="beg0704006"/>作<anchor xml:id="end0704006"/>用有無立其三世。非功能也　今
<lb n="0704b10"/>詳。正理若作此釋。即有等無間緣現在取果
<lb n="0704b11"/>違婆沙過。</p>
<lb n="0704b12"/>
<p id="pT41p0704b1201">論。已略推徵<anchor xml:id="begd1e106319"/>次<anchor xml:id="endd1e106319"/>當廣破。自下。第四一頌廣
<lb n="0704b13"/>破。文有四<anchor xml:id="beg0704007"/>節<anchor xml:id="end0704007"/>。一破用分三世。二破與有
<lb n="0704b14"/>為相合。三通引二經。四破二理。</p>
<p id="pT41p0704b1413" type="inline">論曰
<lb n="0704b15"/>至時有時無。釋頌上句何礙用三字　若說
<lb n="0704b16"/>法自體恒有者。牒有部<anchor xml:id="begd1e106343"/>計<anchor xml:id="endd1e106343"/>也　應一切時
<lb n="0704b17"/>能起作用。難有部也　汝<anchor xml:id="begd1e106351"/>計<anchor xml:id="endd1e106351"/>有用名現在。
<lb n="0704b18"/>無用名過．未者。用依於體。體既恒有。用亦
<lb n="0704b19"/>應然。誰礙此用時有。時無。</p>
<p id="pT41p0704b1911" type="inline">論。若謂眾
<lb n="0704b20"/>緣至許常有故。牒救非也。眾緣和合即有作
<lb n="0704b21"/>用。眾緣未合即無作用。由<anchor xml:id="beg0704008"/>此作<anchor xml:id="end0704008"/>用時有時
<lb n="0704b22"/>無。此救非理。即此眾緣亦許常有。由何得
<lb n="0704b23"/>有和合．不和合時。</p>
<p id="pT41p0704b2308" type="inline">論<anchor xml:id="beg0704009"/>又<anchor xml:id="end0704009"/>此作用至有
<lb n="0704b24"/>餘作用。重破也。若作用有名現在。無名<anchor xml:id="beg0704010"/>去<anchor xml:id="end0704010"/>．
<lb n="0704b25"/>來。此去．來．今由何作用。此釋頌上句下三
<lb n="0704b26"/>字。用云何也　用字兩向用。向上何礙用。
<lb n="0704b27"/>向下用云何也。</p>
<p id="pT41p0704b2707" type="inline">論。若此作用至作用是
<lb n="0704b28"/>有救也。</p>
<p id="pT41p0704b2804" type="inline">論。則無為<anchor xml:id="beg0704011"/>故<anchor xml:id="end0704011"/>至法名去來。此
<lb n="0704b29"/>破轉救也。若作用非去．來．今而得言有。
<lb n="0704c01"/>即有二過。一同無為過。二<anchor xml:id="beg0704012"/>建<anchor xml:id="end0704012"/>立宗過
<lb n="0704c02"/>也。</p>
<p id="pT41p0704c0202" type="inline">論。若許作用至有此過<anchor xml:id="tnote0704013"/>先失。有部救
<lb n="0704c03"/>也。即是釋頌第二句無異二字。</p>
<p id="pT41p0704c0313" type="inline">論。若
<lb n="0704c04"/>爾所立至世義不成。破也。釋頌第二句下三
<lb n="0704c05"/>字。世便壞也。</p>
<p id="pT41p0704c0506" type="inline">論。何為不成。有部反問
<lb n="0704c06"/>也。</p>
<p id="pT41p0704c0602" type="inline">論。以有為法至名過去。出三世不
<lb n="0704c07"/>成所以也。</p>
<p id="pT41p0704c0705" type="inline">論。彼復應說至名為已滅。
<lb n="0704c08"/>釋頌第三句也。若謂法體如現在有先何
<lb n="0704c09"/>所闕彼未有故名未已生。後復闕何彼已
<lb n="0704c10"/>無故名為已滅。</p>
<p id="pT41p0704c1007" type="inline">論。故不許法至皆不成
<lb n="0704c11"/>立。此總結也。已上破就作用分三世也。</p>
<lb n="0704c12"/>
<p id="pT41p0704c1201">論。然彼所說至生滅理無故。第二破有為相
<lb n="0704c13"/>合也。</p>
<p id="pT41p0704c1303" type="inline">論。許體恒有至所未曾有。破也。</p>
<lb n="0704c14"/>
<p id="pT41p0704c1401">論。依如是義至此真自在作。引頌破也。文
<lb n="0704c15"/>中有三。一生滅理無破。雖與相合。體常有
<lb n="0704c16"/>故生滅理無。二性．體無別破。體．性無別。體
<lb n="0704c17"/>常性無常所未曾有故。第三頌結<anchor xml:id="beg0704014"/>也<anchor xml:id="end0704014"/>。如文
<lb n="0704c18"/>可知。</p>
<p id="pT41p0704c1803" type="inline">論。又彼所言至如現實有。此第三
<lb n="0704c19"/>通引二經也。就中有二。一通世尊說有
<lb n="0704c20"/>去．來。二通世尊二緣生識此即初也。經部
<lb n="0704c21"/>師云。我等亦說有去．來．今。謂曾有等名為
<lb n="0704c22"/>有也。過去有因。未來有果。故名為有　又
<lb n="0704c23"/>解。現有果故知過去有因。<anchor xml:id="beg0704015"/>現有因<anchor xml:id="end0704015"/>故知
<lb n="0704c24"/>未來有果。不同有部去．來如現實有。</p>
<lb n="0704c25"/>
<p id="pT41p0704c2501">論。誰言彼有如現在世。有部不許也。</p>
<lb n="0704c26"/>
<p id="pT41p0704c2601">論。非如現在彼有云何。經部反問也。</p>
<p id="pT41p0704c2615" type="inline">論。
<lb n="0704c27"/>彼有去．來二世自性。有部答也。</p>
<p id="pT41p0704c2713" type="inline">論。此復
<lb n="0704c28"/>應詰至是去．來性。若三世俱有。如何可言
<lb n="0704c29"/>不是現在是去．來性。經部破有部也。</p>
<lb n="0705a01"/>
<p id="pT41p0705a0101">論。故說彼有至非體實有。經部述自宗非
<lb n="0705a02"/>有部也。</p>
<p id="pT41p0705a0204" type="inline">論。世尊為遮至有無法故。經部
<lb n="0705a03"/>述經實無。說有意也。有聲通顯有．無法
<lb n="0705a04"/>故。</p>
<p id="pT41p0705a0402" type="inline">論。如世間說至其義亦應爾。喻合也。
<lb n="0705a05"/>如世間說。有燈前日無。有燈昨日無。說有
<lb n="0705a06"/>燈無時。豈有燈耶。爾時無燈而言有燈。故
<lb n="0705a07"/>知有聲非唯顯於有法　有燈已滅。亦准
<lb n="0705a08"/>於此　既言已滅。即是無燈而言<anchor xml:id="beg0705001"/>燈<anchor xml:id="end0705001"/>。故知
<lb n="0705a09"/>於無說有。</p>
<p id="pT41p0705a0905" type="inline">論。若不爾者去．來性不成。
<lb n="0705a10"/>經部師云。若不如我說有曾有名有當有
<lb n="0705a11"/>名有。如有部立三世有體。去．來性不成。
<lb n="0705a12"/>同有體故。</p>
<p id="pT41p0705a1205" type="inline">論。若爾何緣至而猶是有。有
<lb n="0705a13"/>部引經難也。若謂去．來全無體者。何故世
<lb n="0705a14"/>尊說業過去。而猶是有　故知去．來非無。</p>
<lb n="0705a15"/>
<p id="pT41p0705a1501">論。豈彼不許至<anchor xml:id="beg0705002"/>密<anchor xml:id="end0705002"/>說為有。經部通經
<lb n="0705a16"/>也。過去造業之時。熏相續中有與果功能。
<lb n="0705a17"/>現在身中<anchor xml:id="begd1e106607"/>密<anchor xml:id="endd1e106607"/>說已成能熏為有。</p>
<p id="pT41p0705a1713" type="inline">論。若
<lb n="0705a18"/>不爾者至過去豈成。經部反難有部也。若過
<lb n="0705a19"/>去業於今現實有性。過去豈成應名現在。</p>
<lb n="0705a20"/>
<p id="pT41p0705a2001">論。理必應爾至本無等言。經部引勝義
<lb n="0705a21"/>空經所說也。若去．來眼根有實性者。經不
<lb n="0705a22"/>應言本無今有有已還無。</p>
<p id="pT41p0705a2211" type="inline">論。若謂此
<lb n="0705a23"/>言至義已成立。經部逆破有部通經　有部
<lb n="0705a24"/>通云。本無者。本無現在今有現在。本有今
<lb n="0705a25"/>無者。本有現在今無現在　作如是救此
<lb n="0705a26"/>非理也。以現在性與彼眼根體無別故。若
<lb n="0705a27"/>無現世性即無眼根。此即顯去．來無眼根
<lb n="0705a28"/>體義已成立。</p>
<p id="pT41p0705a2806" type="inline">論。又彼所說至<anchor xml:id="beg0705003"/>體實<anchor xml:id="end0705003"/>有
<lb n="0705a29"/>者。牒有部引第二經通也。</p>
<p id="pT41p0705a2911" type="inline">論。應共尋
<lb n="0705b01"/>思至作所緣境。經部兩關徵有部也。</p>
<p id="pT41p0705b0115" type="inline">論。
<lb n="0705b02"/>若法如意至不應正理。破前<anchor xml:id="beg0705004"/>關<anchor xml:id="end0705004"/>如意作能
<lb n="0705b03"/>生緣也。如識緣未來百千劫後當有彼法。
<lb n="0705b04"/>或當亦無。彼既未有作用。如何能生今時
<lb n="0705b05"/>識也。又涅槃性違一切有漏法生。如何為
<lb n="0705b06"/>緣生能緣識。</p>
<p id="pT41p0705b0606" type="inline">論。若法但能至亦是所
<lb n="0705b07"/>緣。此述第二關與經部同也。</p>
<p id="pT41p0705b0712" type="inline">論。若無
<lb n="0705b08"/>如何成所緣境。有部難也。過去．未來。汝經部
<lb n="0705b09"/>宗既說為無。如何得成識所緣境。</p>
<p id="pT41p0705b0914" type="inline">論。
<lb n="0705b10"/>我說彼有如成所緣。經部答也。緣過．未境
<lb n="0705b11"/>如緣現在成所緣也。</p>
<p id="pT41p0705b1109" type="inline">論。如何成所緣。
<lb n="0705b12"/>有部未得答意重問也　或是難也。去．來
<lb n="0705b13"/>既無。如何成所緣。</p>
<p id="pT41p0705b1308" type="inline">論。謂曾有當有至當
<lb n="0705b14"/>有亦爾。經部釋難也。<anchor xml:id="beg0705005"/>若<anchor xml:id="end0705005"/>謂過．未同現有
<lb n="0705b15"/>者。何故追憶彼時。但憶曾．有之相　逆觀
<lb n="0705b16"/>亦爾。</p>
<p id="pT41p0705b1603" type="inline">論。謂如曾現在至未來為有。重廣
<lb n="0705b17"/>釋也。</p>
<p id="pT41p0705b1703" type="inline">論。若如現有至其理自成。經部進
<lb n="0705b18"/>退責有部也。若謂去．來如現有。應成現
<lb n="0705b19"/>世。若體現無不同現在。則應許有緣無境
<lb n="0705b20"/>識其理自成。</p>
<p id="pT41p0705b2006" type="inline">論。若謂去．來至非散亂故。
<lb n="0705b21"/>經部牒有部轉計破也。若謂去．來同現在
<lb n="0705b22"/>有。但現在色極微聚集。未來．過去極微散亂
<lb n="0705b23"/>與現不同。名為過．未者。汝緣過．未色時
<lb n="0705b24"/>不<anchor xml:id="beg0705006"/>取<anchor xml:id="end0705006"/>散相。故知不是聚．散有<anchor xml:id="beg0705007"/>異<anchor xml:id="end0705007"/>。</p>
<p id="pT41p0705b2413" type="inline">論。
<lb n="0705b25"/>又若彼色至乃至廣說。經部<anchor xml:id="beg0705008"/>條<anchor xml:id="end0705008"/>有部轉計
<lb n="0705b26"/>破也。又若去．來色同現在有。唯有極微散
<lb n="0705b27"/>亂為異。即極微色無聚．散故應是其常。又
<lb n="0705b28"/>色唯應極微聚散竟無少分。別名生滅　是
<lb n="0705b29"/>則遵崇邪命者論。三同外道過也　棄背善
<lb n="0705c01"/>逝<anchor xml:id="beg0705009"/>至<anchor xml:id="end0705009"/>乃至廣說。四違經過也。</p>
<p id="pT41p0705c0112" type="inline">論。又非
<lb n="0705c02"/>受等至已生時相。受等不成三世過也。</p>
<lb n="0705c03"/>
<p id="pT41p0705c0301">論。若如現有至理亦自成。經部兩關徵也。</p>
<lb n="0705c04"/>
<p id="pT41p0705c0401">論。若體全無至應是所緣。即有部反難經
<lb n="0705c05"/>部也。若<anchor xml:id="beg0705010"/>謂<anchor xml:id="end0705010"/>去．來全無體性。仍是所緣。第
<lb n="0705c06"/>十三處。十九界等。此<anchor xml:id="beg0705011"/>能<anchor xml:id="end0705011"/>識為何所緣。</p>
<lb n="0705c07"/>
<p id="pT41p0705c0701">論。諸有達無至為何所緣。經部反難有部
<lb n="0705c08"/>也。若謂第十三處是無非所緣境。達無十
<lb n="0705c09"/>三處者。若不緣無。為何所緣。</p>
<p id="pT41p0705c0912" type="inline">論。若
<lb n="0705c10"/>謂即緣至彼名為無。破有部轉計。若謂但
<lb n="0705c11"/>緣十三<anchor xml:id="beg0705012"/>處<anchor xml:id="end0705012"/>名為境者。十三處名是有。今言
<lb n="0705c12"/>無者。此乃是撥彼名為無。非稱當也。</p>
<lb n="0705c13"/>
<p id="pT41p0705c1301">論。若又緣聲至為何所緣。經部反徵有部
<lb n="0705c14"/>也。</p>
<p id="pT41p0705c1402" type="inline">論。若謂即緣至應更發聲。第一關責
<lb n="0705c15"/>也。</p>
<p id="pT41p0705c1502" type="inline">論。若謂聲無至如何謂無。第二關責
<lb n="0705c16"/>也。</p>
<p id="pT41p0705c1602" type="inline">論。若謂去．來至其體一故。第三責也。</p>
<lb n="0705c17"/>
<p id="pT41p0705c1701">論。若有少分至有非有境。結成經部義。</p>
<lb n="0705c18"/>
<p id="pT41p0705c1801">論。然菩薩說至無是處者。經部通經也。
<lb n="0705c19"/>有部難云。若許緣無能生識者。何故菩薩
<lb n="0705c20"/>說世間所無。我知我見無有是處。菩薩既
<lb n="0705c21"/>言世間所無。即是無法　我知我見<anchor xml:id="beg0705013"/>無是<anchor xml:id="end0705013"/>處
<lb n="0705c22"/>者。即是知見無法無是處也。</p>
<p id="pT41p0705c2212" type="inline">論。意說
<lb n="0705c23"/>他人至方觀為有。此正通經也。意說。他人
<lb n="0705c24"/>懷增上慢。亦於非有妄取現有之相謂為
<lb n="0705c25"/>有也。此是世間所無　而言知見我於有
<lb n="0705c26"/>方觀為有。唯於有知見。不觀無為有　故
<lb n="0705c27"/>言世間所無我知．我見無是處也。</p>
<p id="pT41p0705c2714" type="inline">論。
<lb n="0705c28"/>若異此者至或有差別。經部出異經部計。不
<lb n="0705c29"/>許有緣無識過。若一切覺皆有所緣。既
<lb n="0706a01"/>稱境知。何緣得為有為無猶豫不定。或言
<lb n="0706a02"/>是色．非色。差別。</p>
<p id="pT41p0706a0207" type="inline">論。理必應然至無上
<lb n="0706a03"/>是無上。經部重引經印成也。經既言便知
<lb n="0706a04"/>有是有。<anchor xml:id="beg0706001"/>非有<anchor xml:id="end0706001"/>是非有。故知非有亦是識境
<lb n="0706a05"/>　已上通二經竟　已下破二理也。</p>
<p id="pT41p0706a0513" type="inline">論。
<lb n="0706a06"/>由此彼說至亦不成因類。破第一理也。</p>
<lb n="0706a07"/>
<p id="pT41p0706a0701">論。又彼所言至理亦不<anchor xml:id="beg0706002"/>然<anchor xml:id="end0706002"/>。經部<anchor xml:id="begd1e106944"/>條<anchor xml:id="endd1e106944"/>第二理
<lb n="0706a08"/>非也。如有部計。業現在取果　落謝過去世
<lb n="0706a09"/>與果。若業過去是無。誰能與果。</p>
<p id="pT41p0706a0913" type="inline">論。非經
<lb n="0706a10"/>部師至當廣顯示。述經部計異有部也。經
<lb n="0706a11"/>部不同有部計過去業能<anchor xml:id="beg0706003"/>生當果<anchor xml:id="end0706003"/>。經部宗
<lb n="0706a12"/>計。業現在時業為先<anchor xml:id="beg0706004"/>故<anchor xml:id="end0706004"/>。引相續身中轉變
<lb n="0706a13"/>差別種子<anchor xml:id="beg0706005"/>令<anchor xml:id="end0706005"/>當果生。種現在有。業是曾有。
<lb n="0706a14"/>果當有也。</p>
<p id="pT41p0706a1405" type="inline">論。若執實有過去．未來。牒
<lb n="0706a15"/>有部計出不成因果過也。</p>
<p id="pT41p0706a1511" type="inline">論。則一切
<lb n="0706a16"/>時至有何功能。第一業無用過也。</p>
<p id="pT41p0706a1614" type="inline">論。若
<lb n="0706a17"/>謂能生至其理自成。第二違自宗過也。</p>
<lb n="0706a18"/>
<p id="pT41p0706a1801">論。若一切法至能生功能。第三無因用過
<lb n="0706a19"/>也。</p>
<p id="pT41p0706a1902" type="inline">論。又應顯成至有必不滅。第四同外
<lb n="0706a20"/>道過也。</p>
<p id="pT41p0706a2004" type="inline">論。若謂能令果成現在。牒救
<lb n="0706a21"/>也。救云。雖一切法一切時有。<anchor xml:id="begd1e107015"/>然<anchor xml:id="endd1e107015"/>非一切法
<lb n="0706a22"/>一切時現在。令法現在是因作用。</p>
<p id="pT41p0706a2214" type="inline">論。
<lb n="0706a23"/>如何令果成現在耶。經部重問有部也。</p>
<lb n="0706a24"/>
<p id="pT41p0706a2401">論。若謂引令至餘方所。牒計也。</p>
<p id="pT41p0706a2413" type="inline">論。則
<lb n="0706a25"/>所引果其體應常。第一過也。</p>
<p id="pT41p0706a2512" type="inline">論。又無色
<lb n="0706a26"/>法當如何引。第二過也。</p>
<p id="pT41p0706a2610" type="inline">論。又此所引應
<lb n="0706a27"/>體本無。第三過也。</p>
<p id="pT41p0706a2708" type="inline">論。若謂但令至其理
<lb n="0706a28"/>自成。第四失宗過也。已前諸難。正理論中皆
<lb n="0706a29"/>
<anchor xml:id="beg0706006"/>悉<anchor xml:id="end0706006"/>
<anchor xml:id="beg0706007"/>有<anchor xml:id="end0706007"/>救。恐煩不述。</p>
<p id="pT41p0706a2908" type="inline">論。是故此說至
<lb n="0706b01"/>非為善說。總結有部非也。</p>
<p id="pT41p0706b0111" type="inline">論。若欲善
<lb n="0706b02"/>說至所說而說。示善說相也。</p>
<p id="pT41p0706b0212" type="inline">論。經如何
<lb n="0706b03"/>說。有部問也。</p>
<p id="pT41p0706b0306" type="inline">論。如契經言至而說有言。
<lb n="0706b04"/>經部引經答也。</p>
<p id="pT41p0706b0407" type="inline">論。若去．來無至及離繫
<lb n="0706b05"/>耶。有部難也。經說去．來有能繫．所繫。如何
<lb n="0706b06"/>說無。</p>
<p id="pT41p0706b0603" type="inline">論。彼所生因至得離繫名。經部答
<lb n="0706b07"/>
<anchor xml:id="begd1e107092"/>也<anchor xml:id="endd1e107092"/>　過去煩惱熏相續中有其種子。即此
<lb n="0706b08"/>種子是過去果未來世因。有彼果故言有
<lb n="0706b09"/>過去。有彼因故言有未來　能繫煩惱。能
<lb n="0706b10"/>緣<anchor xml:id="beg0706008"/>去<anchor xml:id="end0706008"/>．來。煩惱有故說有去．來。非實有體
<lb n="0706b11"/>　所繫縛事。隨眠種子斷故得離繫<anchor xml:id="beg0706009"/>名<anchor xml:id="end0706009"/>。雖
<lb n="0706b12"/>無去．來。而有去．來煩惱。及所緣事。及<anchor xml:id="beg0706010"/>離<anchor xml:id="end0706010"/>
<lb n="0706b13"/>染名也。</p>
<p id="pT41p0706b1304" type="inline">論。毘婆沙師至便撥為無。論主
<lb n="0706b14"/>先破有部<anchor xml:id="beg0706011"/>後<anchor xml:id="end0706011"/>說<anchor xml:id="beg0706012"/>存<anchor xml:id="end0706012"/>也。</p>
<p id="pT41p0706b1409" type="inline">論。有異門故至
<lb n="0706b15"/>多剎那故。此明教意甚深隨其異門立名
<lb n="0706b16"/>各別。</p>
<p id="pT41p0706b1603" type="inline">論。有異門故至即色等滅。此時即
<lb n="0706b17"/>一法上說生說滅。</p>
<p id="pT41p0706b1708" type="inline">論。有異門故至現在
<lb n="0706b18"/>世滅。此明法體雖同世別名異。未來世生現
<lb n="0706b19"/>
<anchor xml:id="beg0706013"/>在<anchor xml:id="end0706013"/>世滅。</p>
<p id="pT41p0706b1904" type="inline">論。有異門故至世所攝故。此
<lb n="0706b20"/>明世是總<anchor xml:id="beg0706014"/>名<anchor xml:id="end0706014"/>。生法有別。名生為世標總
<lb n="0706b21"/>名也。</p>
<p id="pT41p0706b2103" type="inline">論。有異門故至多剎那故。此明
<lb n="0706b22"/>未來多念總名為世。生唯是一。故言世中有
<lb n="0706b23"/>生。廣如婆沙七十六釋。</p>
<lb n="0706b24"/>
<p id="pT41p0706b2401">論。傍論已了。已下大文第七明斷<anchor xml:id="beg0706015"/>離非離<anchor xml:id="end0706015"/>繫。</p>
<lb n="0706b25"/>
<p id="pT41p0706b2501">論。今應思擇至彼已斷耶。問也。</p>
<p id="pT41p0706b2513" type="inline">論若
<lb n="0706b26"/>事離繫至斷非離繫。略答也。</p>
<p id="pT41p0706b2612" type="inline">論。其事云
<lb n="0706b27"/>何。問也　頌答可知。</p>
<p id="pT41p0706b2708" type="inline">論曰至如是應知。
<lb n="0706b28"/>於中有其兩類。一謂見道苦智已生集<anchor xml:id="beg0706016"/>智<anchor xml:id="end0706016"/>
<lb n="0706b29"/>未生見苦所斷結。及一果并得。<anchor xml:id="beg0706017"/>已<anchor xml:id="end0706017"/>自性斷
<lb n="0706c01"/>證得無為。而為見集所斷遍行隨眠繫縛。
<lb n="0706c02"/>猶未離繫　二修道九品煩惱。隨下．中道
<lb n="0706c03"/>生。九品結及一果得事中。前品已捨其得。自
<lb n="0706c04"/>性斷訖證得無為。而為下品等煩惱繫縛
<lb n="0706c05"/>故。猶<anchor xml:id="beg0706018"/>被<anchor xml:id="end0706018"/>繫也　言未永斷者。簡已斷也。
<lb n="0706c06"/>若有先離欲惑<anchor xml:id="beg0706019"/>入<anchor xml:id="end0706019"/>見<anchor xml:id="beg0706020"/>道<anchor xml:id="end0706020"/>者。於此位中即
<lb n="0706c07"/>不繫故　能緣此者。簡不緣也。謂他界緣等
<lb n="0706c08"/>　及者。正理<anchor xml:id="beg0706021"/>解<anchor xml:id="end0706021"/>云。及聲<anchor xml:id="beg0706022"/>兼<anchor xml:id="end0706022"/>明前前已斷後
<lb n="0706c09"/>後未斷。皆能繫義。</p>
<lb n="0706c10"/>
<p id="pT41p0706c1001">論。何事有幾隨眠隨增。此下大文第八明惑
<lb n="0706c11"/>隨增。就中有三。一明隨增事。二明單緣識。
<lb n="0706c12"/>三明重緣識。此下將明隨增先問也　若
<lb n="0706c13"/>隨事別答便費多言。已下明略答法。<anchor xml:id="beg0706023"/>夫<anchor xml:id="end0706023"/>分
<lb n="0706c14"/>所緣境有十六。即三界五部為十五。更加
<lb n="0706c15"/>無漏有十六別。能<anchor xml:id="beg0706024"/>緣<anchor xml:id="end0706024"/>識十六。謂三界五部
<lb n="0706c16"/>無漏。此下三行頌。明十六識<anchor xml:id="beg0706025"/>對十六境<anchor xml:id="end0706025"/>多
<lb n="0706c17"/>少不同也。</p>
<p id="pT41p0706c1705" type="inline">論曰至皆容緣故。明欲界見
<lb n="0706c18"/>苦。見集。修所斷三位也。此各五識緣。謂自
<lb n="0706c19"/>界三即見苦。見集。修所斷法。見苦．集遍行能
<lb n="0706c20"/>緣他部故。修道有漏善心。能緣他部故。滅．
<lb n="0706c21"/>道所斷唯緣自部。故不能緣也。若色界修
<lb n="0706c22"/>所斷善心及無漏心。皆緣欲界有漏法故。無
<lb n="0706c23"/>色<anchor xml:id="beg0706026"/>界<anchor xml:id="end0706026"/>善不緣欲界故。一切<anchor xml:id="beg0706027"/>染<anchor xml:id="end0706027"/>心不下緣
<lb n="0706c24"/>故。由此欲界見苦．集。修斷三法唯五識緣。</p>
<lb n="0706c25"/>
<p id="pT41p0706c2501">論。若色界繫至皆容緣故。色界三種唯八
<lb n="0706c26"/>識緣。為欲三種緣。謂苦．集斷有九上緣故。
<lb n="0706c27"/>修斷有漏善能上緣故。自界能緣如前可知。
<lb n="0706c28"/>總有六種。無色界空處無間道修斷善心。總
<lb n="0706c29"/>緣四禪故。無漏苦．集類忍<anchor xml:id="begd1e107397"/>智<anchor xml:id="endd1e107397"/>等皆能緣故。
<lb n="0707a01"/>無色四斷不緣下故。滅．道所斷緣自部故。
<lb n="0707a02"/>由此唯有八識緣也。</p>
<p id="pT41p0707a0209" type="inline">論。若無色繫至
<lb n="0707a03"/>皆容緣故。准前色界加無色苦．集所斷由
<lb n="0707a04"/>斯成十　言容緣者。此容有不緣。非決
<lb n="0707a05"/>定緣。論。見滅見道至十一識緣。已下明三界
<lb n="0707a06"/>見滅．道所斷也。若欲界者六識。乃至<anchor xml:id="tnote0707001"/>十者無色<lb n="0707a07"/>十一識緣。皆增自識。不增二者。滅．道所斷
<lb n="0707a08"/>不互緣故。</p>
<p id="pT41p0707a0805" type="inline">論。若無漏法至皆容緣故。
<lb n="0707a09"/>三界中各後三　無漏第十者。見滅．道無漏
<lb n="0707a10"/>緣隨眠。各緣自諦無漏法。修斷善心通緣滅．
<lb n="0707a11"/>道二諦。及非諦無漏法。無漏心通緣滅．道諦
<lb n="0707a12"/>無漏法。不緣非諦。故此十心皆<anchor xml:id="begd1e107440"/>緣<anchor xml:id="endd1e107440"/>無漏
<lb n="0707a13"/>　於此十中亦有不緣故言容也。</p>
<p id="pT41p0707a1313" type="inline">論。為
<lb n="0707a14"/>攝前義至能為十識境。此兩行頌重述前義。
<lb n="0707a15"/>如文可解。</p>
<p id="pT41p0707a1505" type="inline">論。如是了知至略示方隅。
<lb n="0707a16"/>自下正明繫事隨眠多少也。</p>
<p id="pT41p0707a1612" type="inline">論。且有問
<lb n="0707a17"/>言至無漏第七。此就二十二根中樂根作法。
<lb n="0707a18"/>迦<anchor xml:id="beg0707002"/>延<anchor xml:id="end0707002"/>婆沙中。就二十二作法。先問眼根。
<lb n="0707a19"/>
<anchor xml:id="begd1e107473"/>次<anchor xml:id="endd1e107473"/>問單緣識。後問重緣識。此就樂根作
<lb n="0707a20"/>法。先問樂根。<anchor xml:id="begd1e107482"/>次<anchor xml:id="endd1e107482"/>問單緣識。後問重緣識。
<lb n="0707a21"/>此即先問樂根隨增多少。將釋樂隨增之義。
<lb n="0707a22"/>應先知樂根十六法中通其七種。謂欲界唯
<lb n="0707a23"/>修斷。唯五識相應故。色界五部。第三禪樂根
<lb n="0707a24"/>意識相應通五部故。無漏第七。依第三禪
<lb n="0707a25"/>入無漏觀樂相應故。無色界唯捨受故無樂
<lb n="0707a26"/>根。所以十六法中唯通七也。</p>
<p id="pT41p0707a2612" type="inline">論。一切無
<lb n="0707a27"/>漏至隨眠隨增。正明樂根隨眠隨增。先簡無
<lb n="0707a28"/>漏。後明六種。欲界修斷樂根。欲界修斷四隨
<lb n="0707a29"/>眠隨增。并苦．集下。十一遍行隨眠隨增。色界
<lb n="0707b01"/>第三禪地三十一隨眠隨增。九十八隨眠中
<lb n="0707b02"/>欲界十五。色界三十一。總有四十六隨眠隨
<lb n="0707b03"/>增。</p>
<p id="pT41p0707b0302" type="inline">論。若有問言至隨眠隨增。問單緣
<lb n="0707b04"/>識。</p>
<p id="pT41p0707b0402" type="inline">論。應觀此識至皆能緣樂根。將釋
<lb n="0707b05"/>隨增。先<anchor xml:id="beg0707003"/>須<anchor xml:id="end0707003"/>知單緣識。十六法中通幾法。應
<lb n="0707b06"/>知通十二。謂欲界四。除見滅斷。此由樂根
<lb n="0707b07"/>
<anchor xml:id="beg0707004"/>通<anchor xml:id="end0707004"/>有漏．無漏。有漏樂根五識相應。此是欲
<lb n="0707b08"/>苦．集諦攝故。通苦．集所斷識緣。樂修道斷
<lb n="0707b09"/>故。通修斷意識緣。依第三禪法智品道。道
<lb n="0707b10"/>諦攝故。欲界見道斷無漏緣隨眠緣。滅諦非
<lb n="0707b11"/>樂根。及見滅所斷中惑。不與樂根相應。故
<lb n="0707b12"/>見滅所斷。不能緣樂根。由斯欲界唯四部
<lb n="0707b13"/>也。色界五部皆能緣樂根。樂根通五部故。
<lb n="0707b14"/>五部皆能緣也。無色界二即見道諦及修所
<lb n="0707b15"/>斷。見道諦者。謂無漏緣惑能<anchor xml:id="begd1e107562"/>緣<anchor xml:id="endd1e107562"/>。依第三禪
<lb n="0707b16"/>類智品道。修所斷者。謂有漏善心能緣無漏
<lb n="0707b17"/>樂根。即無我觀等　無漏第十二者。通緣三
<lb n="0707b18"/>
<anchor xml:id="beg0707005"/>諦<anchor xml:id="end0707005"/>樂根故。</p>
<p id="pT41p0707b1805" type="inline">論。此隨所應至隨眠隨增。
<lb n="0707b19"/>正明隨增多少也。欲界四部除見滅斷。即
<lb n="0707b20"/>二十九隨眠隨增。色界有為緣除見滅斷三。
<lb n="0707b21"/>謂邪見．疑．無明。總二十八隨眠也。無色界二
<lb n="0707b22"/>部。謂見道所斷七。修道斷三。及苦．集下遍行
<lb n="0707b23"/>十一。二十一隨眠也。樂根緣識總有七十八
<lb n="0707b24"/>隨眠隨增也。</p>
<p id="pT41p0707b2406" type="inline">論。若復有問言至能緣緣
<lb n="0707b25"/>樂根。此第三明重緣識也。將釋隨增。先須
<lb n="0707b26"/>知緣緣樂根識。十六法通其幾種。總十四
<lb n="0707b27"/>識能緣緣樂識。十二如前單緣識。更加無
<lb n="0707b28"/>色見苦．集斷二種。加滿十四。所以單緣即
<lb n="0707b29"/>除見苦．見集所斷。重緣即取者。由苦．集所
<lb n="0707c01"/>斷遍行隨眠。不能緣無漏樂根。及不<anchor xml:id="beg0707006"/>緣
<lb n="0707c02"/>下<anchor xml:id="end0707006"/>樂根故。所以重緣即<anchor xml:id="beg0707007"/>能<anchor xml:id="end0707007"/>者。以遍行隨眠
<lb n="0707c03"/>緣一切有漏法。修斷善心能緣無漏樂根。見
<lb n="0707c04"/>道所斷邪見．疑．無明。亦緣無漏樂根。此等
<lb n="0707c05"/>皆為苦．集下遍行隨眠緣故。所以重緣即
<lb n="0707c06"/>
<anchor xml:id="fxT41p0707c01"/>兼苦．集所斷也。</p>
<p id="pT41p0707c0607" type="inline">論。此隨所應至隨眠
<lb n="0707c07"/>隨增。正明隨增也。欲．色如上。無色四部加
<lb n="0707c08"/>見苦．集所斷。此於前單緣識隨眠數上。更
<lb n="0707c09"/>加不遍各二隨眠也。</p>
<p id="pT41p0707c0909" type="inline">論。准此方隅餘應
<lb n="0707c10"/>思擇。准此樂根欲知隨增。先觀此法。十六
<lb n="0707c11"/>種中是何所攝。然後易知隨眠多少。</p>
<lb n="0707c12"/>
<p id="pT41p0707c1201">論。若心由彼名有隨眠。已下一頌。第九明有
<lb n="0707c13"/>隨眠心也。</p>
<p id="pT41p0707c1305" type="inline">論曰至心差別故。分有隨眠
<lb n="0707c14"/>心有二也。一有染心斷與不斷皆名有隨
<lb n="0707c15"/>眠心。二無染心<anchor xml:id="beg0707008"/>據<anchor xml:id="end0707008"/>隨增名有隨眠。斷已
<lb n="0707c16"/>不名有隨眠也。</p>
<p id="pT41p0707c1607" type="inline">論。於中有染至恒相
<lb n="0707c17"/>應故。釋有染也。以與隨眠相應故名有
<lb n="0707c18"/>隨眠。斷與不斷恒相應故。斷與不斷名有
<lb n="0707c19"/>隨眠心也。</p>
<p id="pT41p0707c1905" type="inline">論。若無染者至名有隨眠故。
<lb n="0707c20"/>釋無染也。不染有漏心<anchor xml:id="begd1e107690"/>據<anchor xml:id="endd1e107690"/>隨眠隨增故名
<lb n="0707c21"/>有隨眠。由斯未斷名有隨眠。斷已不名有
<lb n="0707c22"/>隨眠也。</p>
<lb n="0707c23"/>
<p id="pT41p0707c2301">論。如上所說十種隨眠。自下第十明起次也。</p>
<lb n="0707c24"/>
<p id="pT41p0707c2401">論曰至乃至廣說。從無明生疑也。</p>
<lb n="0707c25"/>
<p id="pT41p0707c2501">論。從此猶預至必憎嫌故。釋疑後生邪
<lb n="0707c26"/>見等也。正理更有兩種次第。恐煩不述。</p>
<lb n="0707c27"/>
<p id="pT41p0707c2701">論。有餘師說至見為境故。敘異說也。若
<lb n="0707c28"/>生見斷瞋。應如餘師說。通生修道瞋。亦緣
<lb n="0707c29"/>他相續。</p>
<p id="pT41p0707c2904" type="inline">論。如是且依至前後無定。此
<lb n="0708a01"/>明<anchor xml:id="beg0708001"/>起<anchor xml:id="end0708001"/>不定也。正理論云。諸隨眠起無定次
<lb n="0708a02"/>第。可一切後。一切生故。</p>
<lb n="0708a03"/>
<p id="pT41p0708a0301">論。諸煩惱起由幾因緣。自下一頌。第十一明
<lb n="0708a04"/>起因緣也。</p>
<p id="pT41p0708a0405" type="inline">論曰至加行三力。明三因
<lb n="0708a05"/>也。將起欲貪纏時。由未斷貪得為因力。
<lb n="0708a06"/>即由得力令貪生故。如正理說。又云。三緣
<lb n="0708a07"/>故說未斷未遍知。謂得未斷故。對治未生
<lb n="0708a08"/>故。未遍知境<anchor xml:id="beg0708002"/>故<anchor xml:id="end0708002"/>　順欲貪境現在前故。
<lb n="0708a09"/>是境界力　緣彼非理作意<anchor xml:id="beg0708003"/>起故<anchor xml:id="end0708003"/>。是加行
<lb n="0708a10"/>也。</p>
<p id="pT41p0708a1002" type="inline">論。餘煩惱起類此應知。類貪亦有
<lb n="0708a11"/>三力。</p>
<p id="pT41p0708a1103" type="inline">論。謂此且據至阿羅漢等。明有
<lb n="0708a12"/>具緣及唯一緣亦起煩惱。然無三緣總無
<lb n="0708a13"/>起煩惱也。</p>
<lb n="0708a14"/>
<p id="pT41p0708a1401">論。即上所說至其體云何。此下大文第二<anchor xml:id="beg0708004"/>雜
<lb n="0708a15"/>明<anchor xml:id="end0708004"/>諸惑　文中有三。一明漏等四門。二明
<lb n="0708a16"/>結等六門。三明五蓋　就明漏等四門。一
<lb n="0708a17"/>出體。二釋名。此下四頌出體門也。</p>
<p id="pT41p0708a1714" type="inline">論曰
<lb n="0708a18"/>至各二十六。此出欲漏。有漏。體也。欲界根
<lb n="0708a19"/>本煩惱三十六。<anchor xml:id="beg0708005"/>十<anchor xml:id="end0708005"/>纏合有四十六。除五無
<lb n="0708a20"/>明。四十一物總名欲漏。色．無色界根本煩惱
<lb n="0708a21"/>各有三十一。合有六十二。各除五無明。總
<lb n="0708a22"/>有五十二物總名有漏。</p>
<p id="pT41p0708a2210" type="inline">論。豈不彼有
<lb n="0708a23"/>至何故不說。外人難也。欲界具十纏十纏俱
<lb n="0708a24"/>欲漏。上界有二纏因何非有漏。又違品類
<lb n="0708a25"/>
<anchor xml:id="beg0708006"/>足<anchor xml:id="end0708006"/>說。彼說。有漏并煩惱纏　今於此中何
<lb n="0708a26"/>故不說。</p>
<p id="pT41p0708a2604" type="inline">論。迦濕彌羅國至不自在故。此
<lb n="0708a27"/>引婆沙答也。一以少故。二以不自在故。所
<lb n="0708a28"/>以不說。</p>
<p id="pT41p0708a2804" type="inline">論。何緣合說至為一有漏。問
<lb n="0708a29"/>也。</p>
<p id="pT41p0708a2902" type="inline">論。同無記性至名有漏義。答也。三因
<lb n="0708b01"/>故合說。一同無記性故。二同內門轉故。三同
<lb n="0708b02"/>依定地生故。又指前隨眠品初釋有貪名。
<lb n="0708b03"/>則是此中名有漏義。正理破云。彼界煩惱亦
<lb n="0708b04"/>於外門。有緣色．聲．觸境轉故。<anchor xml:id="beg0708007"/>謂<anchor xml:id="end0708007"/>此應言。
<lb n="0708b05"/>何緣合說二界煩惱為一有漏。同無記故。同
<lb n="0708b06"/>對治故。同定地故合一。俱舍師救云。雖彼上
<lb n="0708b07"/>界亦外門轉。言內<anchor xml:id="beg0708008"/>門<anchor xml:id="end0708008"/>
<anchor xml:id="beg0708009"/>約<anchor xml:id="end0708009"/>多分說。如言色
<lb n="0708b08"/>界豈無受等。</p>
<p id="pT41p0708b0806" type="inline">論。准此三界至為無明
<lb n="0708b09"/>漏。出無明漏體也。既欲漏。有漏。皆不取無
<lb n="0708b10"/>明為體。故知三界十五無明。義准已立為
<lb n="0708b11"/>無明漏。由此頌中但言無明諸有本。不言
<lb n="0708b12"/>三界十五無明為無明漏。以說欲漏。有漏。
<lb n="0708b13"/>已顯十五無明為無明漏故。</p>
<p id="pT41p0708b1312" type="inline">論。何緣
<lb n="0708b14"/>唯此別立漏名。問也。何緣欲漏。有漏。皆諸煩
<lb n="0708b15"/>惱共立為一。唯此無明獨立為無明漏耶。</p>
<lb n="0708b16"/>
<p id="pT41p0708b1601">論。無明能為諸有本故。舉頌答也　無明
<lb n="0708b17"/>是三有本者。此由無明起諸煩惱業等故
<lb n="0708b18"/>名為有本。非是十二支中無明本也。十二
<lb n="0708b19"/>支中無明通用諸煩惱為體故。正理論云。
<lb n="0708b20"/>唯此別立漏名。為顯無明過患勝故。謂獨
<lb n="0708b21"/>能作生死根本。如契經說。無明為因生於
<lb n="0708b22"/>貪染。乃至廣說。此豈是無明支耶。</p>
<p id="pT41p0708b2214" type="inline">論。瀑
<lb n="0708b23"/>流及軛至及有軛。上出三漏體。此明瀑流．
<lb n="0708b24"/>及軛體類同三漏。同用十纏．九十八隨眠
<lb n="0708b25"/>為體。欲界十纏．三十六隨眠中。除無明．及
<lb n="0708b26"/>見。名欲瀑流及欲軛。上二界六十二中。除
<lb n="0708b27"/>見．無明為有瀑流．及有軛。</p>
<p id="pT41p0708b2711" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0708010"/>析<anchor xml:id="end0708010"/>出
<lb n="0708b28"/>諸見至合立為漏。釋離合所以也。由見猛
<lb n="0708b29"/>利。瀑流等中別立為一。令住名漏。見性猛
<lb n="0708c01"/>利不順住故於漏之中與餘合立。無明有
<lb n="0708c02"/>本故別立無明瀑流軛等。</p>
<p id="pT41p0708c0211" type="inline">論。如是已
<lb n="0708c03"/>顯至各有五。此示體多少也。欲界三十六隨
<lb n="0708c04"/>眠。除五無明．十二種見。總除十七。餘有十
<lb n="0708c05"/>九并十纏。總有二十九物。名欲瀑流。上二
<lb n="0708c06"/>界隨眠六十二。除十無明二十四見。餘有
<lb n="0708c07"/>二十八物。名有瀑流。三界各十二見。合有
<lb n="0708c08"/>三十六物。為見瀑流。三界十五無明。為無
<lb n="0708c09"/>明瀑流。</p>
<p id="pT41p0708c0904" type="inline">論。應知四軛與瀑流同。<anchor xml:id="beg0708011"/>此<anchor xml:id="end0708011"/>類
<lb n="0708c10"/>釋四軛也。四軛各別物數多少。一一皆與四
<lb n="0708c11"/>瀑流同。</p>
<p id="pT41p0708c1104" type="inline">論。四取應知體同四軛。類釋
<lb n="0708c12"/>四取。此說體同開合有差別也。</p>
<p id="pT41p0708c1213" type="inline">論。然
<lb n="0708c13"/>欲我語至與前軛別。前明體同。此明開合別
<lb n="0708c14"/>也。</p>
<p id="pT41p0708c1402" type="inline">論。即前欲軛至名戒禁取。別出體
<lb n="0708c15"/>也。如文可知。</p>
<p id="pT41p0708c1506" type="inline">論。何緣別立戒禁取耶。
<lb n="0708c16"/>問也。何緣四取別立戒禁取耶。</p>
<p id="pT41p0708c1613" type="inline">論。由
<lb n="0708c17"/>此獨為至為清淨道故。答也。以二因故所以
<lb n="0708c18"/>別立。由非道計道。捨其真道為聖道怨。在
<lb n="0708c19"/>家之眾。妄計自餓為生天道。而不行十善。
<lb n="0708c20"/>諸出家眾。直以破衣．麁食捨可愛境。二百
<lb n="0708c21"/>五十戒等。為真實道。不知是助道緣。而不
<lb n="0708c22"/>修行三十七品。</p>
<p id="pT41p0708c2207" type="inline">論。何緣無明不別立
<lb n="0708c23"/>取。問也。何緣無明與餘合立不別立耶。</p>
<lb n="0708c24"/>
<p id="pT41p0708c2401">論。能取諸有至合立為取。答也。取諸有故
<lb n="0708c25"/>名之為取。由無明不了相。故彼非能取。
<lb n="0708c26"/>及非猛利故。但可與餘合立為取。已上依
<lb n="0708c27"/>有部釋。</p>
<p id="pT41p0708c2704" type="inline">論。然契經說至應知亦爾。此述
<lb n="0708c28"/>經部宗也　欲軛云何。經中問也　謂諸欲
<lb n="0708c29"/>中者。謂眾多貪欲之中。或諸五欲境中　欲
<lb n="0709a01"/>貪至纏<anchor xml:id="beg0709001"/>
<anchor xml:id="fxT41p0709a01"/>壓<anchor xml:id="end0709001"/>於心者。上明欲貪眾名　纏。
<lb n="0709a02"/>於心。明欲貪過患。是名欲軛。經說貪名軛
<lb n="0709a03"/>也。經中說眾<anchor xml:id="beg0709002"/>名<anchor xml:id="end0709002"/>者<anchor xml:id="beg0709003"/>示<anchor xml:id="end0709003"/>多過患　有軛．見
<lb n="0709a04"/>軛應知亦爾。亦以欲貪為體。故正理云。此
<lb n="0709a05"/>於愛體說三軛名　然唯言三者。無明軛
<lb n="0709a06"/>等似言以無明為體。</p>
<p id="pT41p0709a0609" type="inline">論。又餘經說至
<lb n="0709a07"/>名欲等取。引第二經證四取總以欲貪為
<lb n="0709a08"/>體也。正理論云。此不相違。經意別故。乃至
<lb n="0709a09"/>佛觀所化機行所須。於多體中且略舉一。
<lb n="0709a10"/>又如經說。若斷一法我能保汝得不還果。
<lb n="0709a11"/>一法者。謂薩迦耶見。非唯斷此得不還果。
<lb n="0709a12"/>又如說無明能蓋有情類。然於餘處說蓋
<lb n="0709a13"/>有五。此經亦爾。隨所化生。現相續中為愛
<lb n="0709a14"/>所惱。故略為彼說愛無失　已上釋也
<lb n="0709a15"/>　欲．有二軛可略舉愛。愛彼攝故。見軛云何。
<lb n="0709a16"/>愛與見軛性各別故　已上難也　舉亦無
<lb n="0709a17"/>失以見軛名依訓釋門通二義故。若見即
<lb n="0709a18"/>軛名為見軛。如無明軛。若於見軛名為見
<lb n="0709a19"/>軛。猶如有軛。佛令佛子知二義故。雖<anchor xml:id="beg0709004"/>亦<anchor xml:id="end0709004"/>
<lb n="0709a20"/>於愛立見軛名。而亦無失。</p>
<lb n="0709a21"/>
<p id="pT41p0709a2101">論。如是已辨隨眠<anchor xml:id="beg0709005"/>并纏<anchor xml:id="end0709005"/>。自下一頌。第二釋
<lb n="0709a22"/>名。上兩句有四義釋隨眠也。第三一句釋
<lb n="0709a23"/>餘四義。下句結也。</p>
<p id="pT41p0709a2308" type="inline">論曰至故名微細。釋
<lb n="0709a24"/>頌微細字也。正理論云。是故聖者阿難陀言。
<lb n="0709a25"/>我今不知於同梵行起慢心不。不說全
<lb n="0709a26"/>無。以慢隨眠行相微細。彼<anchor xml:id="beg0709006"/>尚<anchor xml:id="end0709006"/>不了慢心有
<lb n="0709a27"/>無。況諸異生。餘例應爾　有釋。彼於剎那極
<lb n="0709a28"/>微。亦有隨增故名微細。</p>
<p id="pT41p0709a2810" type="inline">論。二隨增者
<lb n="0709a29"/>至增惛滯故。釋頌第二義也。正理論云。如何
<lb n="0709a30"/>煩惱有於所緣．相應隨增　問也　境<anchor xml:id="beg0709007"/>增<anchor xml:id="end0709007"/>
<lb n="0709b01"/>隨眠無疑不問。隨眠增境．及相應法。難解
<lb n="0709b02"/>故問　如前已辨　指前古師釋也　或
<lb n="0709b03"/>如怨害伺求瑕隙。及如見毒。應知煩惱於
<lb n="0709b04"/>自所緣有隨增義　亦如熱鐵丸能令水
<lb n="0709b05"/>熱。及如觸毒。應知煩惱於自相應有隨增
<lb n="0709b06"/>義　已上文釋所緣．相應。義別喻異前是所
<lb n="0709b07"/>緣。後是相應　二皆同乳母。<anchor xml:id="beg0709008"/>令<anchor xml:id="end0709008"/>嬰兒隨增。
<lb n="0709b08"/>乳母能令嬰兒增長。及令伎藝漸次積集。
<lb n="0709b09"/>所緣．相應令諸煩惱相續增長及得積集
<lb n="0709b10"/>　前明煩惱增境．及相應法。此明境．及相應
<lb n="0709b11"/>增煩惱也。</p>
<p id="pT41p0709b1105" type="inline">論。言隨逐者至常為過患。釋
<lb n="0709b12"/>頌第三義也。正理論云。謂無始來於相續
<lb n="0709b13"/>中起得隨逐。</p>
<p id="pT41p0709b1306" type="inline">論。不作加行至故名隨
<lb n="0709b14"/>
<anchor xml:id="tnote0709009"/>轉縛。釋頌第四義也。正理論云。極難離故。
<lb n="0709b15"/>如四日瘧及鼠毒等。有說。隨縛謂得恒隨。
<lb n="0709b16"/>如海水<anchor xml:id="beg0709010"/>所<anchor xml:id="end0709010"/>隨空行影。</p>
<p id="pT41p0709b1609" type="inline">論。由如是義故
<lb n="0709b17"/>名隨眠。結釋名也。正理論云。由此所說諸
<lb n="0709b18"/>因緣故。十種煩惱立隨眠名　此上二論
<lb n="0709b19"/>結隨眠名。皆非訓詞門釋。但是十種煩惱
<lb n="0709b20"/>有上四義立隨眠名　有人云。微細是眠
<lb n="0709b21"/>義。後三是隨義　非也。所以得知。此論亦
<lb n="0709b22"/>是由如是義故名隨眠。正理論云。由此所
<lb n="0709b23"/>說諸因緣故。十種煩惱立隨眠名　故知但
<lb n="0709b24"/>是過失多故立隨眠名。非是四中取訓詞
<lb n="0709b25"/>釋。正理別有訓詞門故。正理論云。依訓詞
<lb n="0709b26"/>門釋此名者。謂隨流者相續中眠故名隨
<lb n="0709b27"/>眠。或隨<anchor xml:id="beg0709011"/>勝<anchor xml:id="end0709011"/>者相續中眠故名隨眠。即是趣
<lb n="0709b28"/>入如實解位為惛迷義。或有獄中長時隨逐
<lb n="0709b29"/>覆有情類故名隨眠。</p>
<p id="pT41p0709b2909" type="inline">論。稽留有情至
<lb n="0709b30"/>故名為漏。上總釋名。如堤塘漏水有其二
<lb n="0709c01"/>義。一者住義即是留住生死之義。二是流義
<lb n="0709c02"/>即是於生死中流轉　於六<anchor xml:id="beg0709012"/>瘡<anchor xml:id="end0709012"/>門泄過無
<lb n="0709c03"/>窮者。正明漏也。</p>
<p id="pT41p0709c0307" type="inline">論。極<anchor xml:id="beg0709013"/>漂<anchor xml:id="end0709013"/>善品故名瀑
<lb n="0709c04"/>流。總釋<anchor xml:id="beg0709014"/>瀑流名<anchor xml:id="end0709014"/>也。</p>
<p id="pT41p0709c0408" type="inline">論。和合有情故名
<lb n="0709c05"/>為軛。總釋軛名。<anchor xml:id="beg0709015"/>令<anchor xml:id="end0709015"/>有情與界．趣．生共和
<lb n="0709c06"/>合故名軛。猶如車軛。正理論云。於界．趣．
<lb n="0709c07"/>生<anchor xml:id="beg0709016"/>和<anchor xml:id="end0709016"/>合名軛。</p>
<p id="pT41p0709c0706" type="inline">論。能為依執故名為取。
<lb n="0709c08"/>總釋取名也。能與執取三有自體為依故。
<lb n="0709c09"/>正理論云。執取彼彼自體名取　已上有部
<lb n="0709c10"/>釋也。</p>
<p id="pT41p0709c1003" type="inline">論。若善釋者應作是言。已下。論主
<lb n="0709c11"/>釋也。</p>
<p id="pT41p0709c1103" type="inline">論諸境界中至說名為漏。此釋漏
<lb n="0709c12"/>也。</p>
<p id="pT41p0709c1202" type="inline">論。若勢增上至難違拒故。釋瀑流
<lb n="0709c13"/>也。</p>
<p id="pT41p0709c1302" type="inline">論。於現行時至故名為軛。此釋軛
<lb n="0709c14"/>也。</p>
<p id="pT41p0709c1402" type="inline">論。執欲等故說名為取。或謂以愛
<lb n="0709c15"/>
<anchor xml:id="beg0709017"/>執<anchor xml:id="end0709017"/>取四法名為四取。</p>
<anchor xml:id="tnote0709018"/>
<anchor xml:id="mod0709018"/>
<anchor xml:id=""/>
<lb n="0709c16"/>俱舍論疏卷第二十<lb n="0709c17"/>
<anchor xml:id="beg0709019"/>
<p id="pT41p0709c1701" rend="margin-left:11em">交了</p>
<lb n="0709c18"/>
<p id="pT41p0709c1801" rend="margin-left:2em">保延三年九月十九日朝於南新房
<lb n="0709c19"/>點了　　　　　　　　　可久樹</p>
<anchor xml:id="end0709019"/>
<lb n="0709c20"/>
<lb n="0709c21"/>
<anchor xml:id="tnote0709020"/>俱舍論疏卷第二十一<lb n="0709c22"/>
<lb n="0709c23"/>
<byline>沙門<anchor xml:id="beg0709021"/>法<anchor xml:id="end0709021"/>寶撰</byline>
<lb n="0709c24"/>
<head>
<anchor xml:id="beg0709022"/>分<anchor xml:id="end0709022"/>別隨眠品第五之三</head>
<lb n="0709c25"/>
<p id="pT41p0709c2501">
<anchor xml:id=""/>
<anchor xml:id="tnote0709023"/>
<anchor xml:id="mod0709023"/>論。如是已辨至為復有餘。結前四門生後
<lb n="0709c26"/>門也　問意<anchor xml:id="beg0709024"/>云<anchor xml:id="end0709024"/>。<anchor xml:id="tnote0709025"/>
<anchor xml:id="mod0709025"/>隨眠并纏。世尊就過差
<lb n="0709c27"/>別說為漏．瀑流．軛等。為唯有爾所過名。為
<lb n="0709c28"/>更有餘義立異名耶　此下第二半頌更立
<lb n="0709c29"/>五義。垢非纏．隨眠故別為一門。</p>
<p id="pT41p0709c2913" type="inline">論曰
<lb n="0710a01"/>至復說五種。列五名也。一結。二縛。三隨眠。
<lb n="0710a02"/>四隨煩惱。五纏。</p>
<lb n="0710a03"/>
<p id="pT41p0710a0301">論。且結云何。自下五義并垢有六數也。此
<lb n="0710a04"/>下五行半頌。第一明結。於中三種。一九結。
<lb n="0710a05"/>二五下分結。三五上分結。此兩頌半明九結
<lb n="0710a06"/>也。</p>
<p id="pT41p0710a0602" type="inline">論曰至九慳結。列九名也。</p>
<p id="pT41p0710a0612" type="inline">論。
<lb n="0710a07"/>此中愛結至當辨其相。出愛結也。所以九
<lb n="0710a08"/>種總名結者。<anchor xml:id="beg0710001"/>正理<anchor xml:id="beg0710002"/>論<anchor xml:id="end0710002"/>云<anchor xml:id="end0710001"/>。於境於生有繫
<lb n="0710a09"/>縛能。故名為結。或有此故。令諸有情合眾
<lb n="0710a10"/>多苦。故名為結。是眾苦惱安足處故。此中愛
<lb n="0710a11"/>結。謂三界貪。此就所依及<anchor xml:id="beg0710003"/>所緣<anchor xml:id="end0710003"/>說　依三
<lb n="0710a12"/>界身。緣三界境。未離三界染之貪。名三界
<lb n="0710a13"/>貪　所言貪者。謂有心所樂可意相所攝
<lb n="0710a14"/>受行。即於諸有及諸有具。所起樂著。說名
<lb n="0710a15"/>為貪。何緣此貪說名為愛。此染心<anchor xml:id="beg0710004"/>所<anchor xml:id="end0710004"/>隨樂
<lb n="0710a16"/>境故　餘隨所應當辨其相者。謂恚結等。如
<lb n="0710a17"/>餘處釋當辨其相　正理釋云。恚謂於違
<lb n="0710a18"/>想。及別離欲所攝受行中。令心<anchor xml:id="beg0710005"/>憎<anchor xml:id="end0710005"/>背慢謂
<lb n="0710a19"/>七慢。如前已釋言無明結者。謂三界無知。
<lb n="0710a20"/>此約所依非所緣故。以諸無漏法不墮界
<lb n="0710a21"/>故。無明亦用彼為所緣故。此廣分別如緣
<lb n="0710a22"/>起中。見結．取結。俱邪推度<anchor xml:id="beg0710006"/>相<anchor xml:id="end0710006"/>。別顯彼相
<lb n="0710a23"/>
<anchor xml:id="beg0710007"/>廣<anchor xml:id="end0710007"/>如五見<anchor xml:id="beg0710008"/>中<anchor xml:id="end0710008"/>。於前分別邊執見處說<anchor xml:id="beg0710009"/>計<anchor xml:id="end0710009"/>
<lb n="0710a24"/>為我有漏行中計斷計常名邊執見。於中
<lb n="0710a25"/>斷見名何所目。謂執死後行不續生。豈不
<lb n="0710a26"/>此<anchor xml:id="beg0710010"/>即<anchor xml:id="end0710010"/>是撥後有邪見。雖有此責。現見世
<lb n="0710a27"/>間。有行相同而體差別。如慈與愛體異行
<lb n="0710a28"/>同。如何行同而體差別。如起加行欲饒
<lb n="0710a29"/>益他。若屬染心從愛所起。若從慈起屬
<lb n="0710a30"/>不染心。是謂行同而體差別。如是於行見
<lb n="0710b01"/>不續生。從邪方便生。此屬斷見。離方
<lb n="0710b02"/>便<anchor xml:id="beg0710011"/>而起<anchor xml:id="end0710011"/>生此屬邪見。亦是行同而體差別。
<lb n="0710b03"/>
<anchor xml:id="beg0710012"/>此<anchor xml:id="end0710012"/>斷．常生方便如六十二見中說。</p>
<p id="pT41p0710b0314" type="inline">論。
<lb n="0710b04"/>見結謂三見取結謂二取。此分五見為二
<lb n="0710b05"/>結也。</p>
<p id="pT41p0710b0503" type="inline">論。依如是理至隨眠隨增。下<anchor xml:id="beg0710013"/>別<anchor xml:id="end0710013"/>
<lb n="0710b06"/>引本論問答。此即問　頗有見相應法者。謂
<lb n="0710b07"/>見取．戒取相應法。以此二取是五見中二見
<lb n="0710b08"/>故　為愛結繫非見結繫非不有見隨眠隨增
<lb n="0710b09"/>者。謂為九結中愛結繫。不為九結中見結
<lb n="0710b10"/>繫也。而為十隨眠中見隨眠隨增也。</p>
<lb n="0710b11"/>
<p id="pT41p0710b1101">論。曰有。答也。</p>
<p id="pT41p0710b1106" type="inline">論。云何。重問。</p>
<p id="pT41p0710b1111" type="inline">論。集
<lb n="0710b12"/>智已生至彼隨增故。廣引　謂。集智已生滅
<lb n="0710b13"/>智未生。見滅見道二取相應法。出法體時
<lb n="0710b14"/>也。集智已生時。謂已斷苦．集遍行隨眠故。
<lb n="0710b15"/>苦．集下身．邊二見。及邪見。此三見結已斷
<lb n="0710b16"/>故。不能繫滅．道下二取相應法。滅．道下有
<lb n="0710b17"/>邪見。是不遍見結。緣無漏故。不緣滅．道下
<lb n="0710b18"/>二取相應法。亦不與相應。由此不為見結
<lb n="0710b19"/>繫也。而為滅．道下貪<anchor xml:id="beg0710014"/>緣<anchor xml:id="end0710014"/>故。為愛結所緣繫
<lb n="0710b20"/>也。五見俱名見隨眠故。二取即是見隨眠
<lb n="0710b21"/>攝。與彼相應故有相應隨增。亦容緣故有
<lb n="0710b22"/>所緣隨增。</p>
<p id="pT41p0710b2205" type="inline">論。何緣三見至為取結耶問
<lb n="0710b23"/>也。</p>
<p id="pT41p0710b2302" type="inline">論。三見．二取至立為二結。答也。有
<lb n="0710b24"/>二義故分見為二結。一為物等。二為取等。
<lb n="0710b25"/>如文可解。正理論云。說此物等於義何益。
<lb n="0710b26"/>於結義中見有益故。此言意說。如貪．瞋等
<lb n="0710b27"/>一一獨能成一結事。三見．二取。各十八物和
<lb n="0710b28"/>合各成一結事故。若異此者。應說五見各
<lb n="0710b29"/>為一結如貪．瞋等故見．及取各十八物。共
<lb n="0710b30"/>立一結方敵貪等。若爾身見．邊見．見取有
<lb n="0710c01"/>十八物。<anchor xml:id="beg0710015"/>戒<anchor xml:id="end0710015"/>取．邪見十八亦然。豈非物等。不
<lb n="0710c02"/>爾。本釋其理決定。所以者何。以取等故。三
<lb n="0710c03"/>見等所取。二取等能取。</p>
<p id="pT41p0710c0310" type="inline">論。何故纏中至
<lb n="0710c04"/>非餘纏耶。問也。</p>
<p id="pT41p0710c0407" type="inline">論。二唯不善至故唯立
<lb n="0710c05"/>二。答也。十纏中慳．嫉．忿．覆四纏。自力起。唯
<lb n="0710c06"/>不善。慳．嫉入結。忿．覆非結　若立八纏除
<lb n="0710c07"/>忿．覆二唯有慳．嫉二纏。自力起。唯不善。餘
<lb n="0710c08"/>纏皆闕二義。無慚．無愧。唯不善。非自力起。
<lb n="0710c09"/>悔通善．惡。唯自力起。餘。二皆無。<anchor xml:id="beg0710016"/>睡<anchor xml:id="end0710016"/>眠．掉
<lb n="0710c10"/>舉．惛<anchor xml:id="beg0710017"/>沈<anchor xml:id="end0710017"/>。</p>
<p id="pT41p0710c1004" type="inline">論。若纏唯八至亦具兩義故。
<lb n="0710c11"/>難也。若纏有八。唯慳．嫉。具二復立為結義
<lb n="0710c12"/>即無違　許纏有十。忿．覆具二而不入結。
<lb n="0710c13"/>慳．嫉具二因何入結。故釋非理。</p>
<p id="pT41p0710c1313" type="inline">論。由
<lb n="0710c14"/>此若許至及自部故。更為別釋也　應言嫉
<lb n="0710c15"/>慳過失尤重者。是總句　謂此二種數現行
<lb n="0710c16"/>故者。釋尤重義　正理論云。應作是釋。
<lb n="0710c17"/>唯嫉．慳二過失尤重。故十纏中立二為結。
<lb n="0710c18"/>由此二種數現行故。<anchor xml:id="beg0710018"/>謂<anchor xml:id="end0710018"/>生欲界雖有九．
<lb n="0710c19"/>六．三結．無結。而經唯說嫉．慳二結。惱亂人．
<lb n="0710c20"/>天。謂雖生在二善趣中。<anchor xml:id="beg0710019"/>而<anchor xml:id="end0710019"/>為賤貪重苦
<lb n="0710c21"/>所軛。現見。卑賤及諸乏財。乃至極<anchor xml:id="beg0710020"/>親<anchor xml:id="end0710020"/>亦
<lb n="0710c22"/>不<anchor xml:id="beg0710021"/>敬<anchor xml:id="end0710021"/>愛。又二遍顯隨煩惱故。謂隨煩惱
<lb n="0710c23"/>總有二種。一<anchor xml:id="beg0710022"/>戚<anchor xml:id="end0710022"/>俱行。二歡俱行。嫉．慳遍
<lb n="0710c24"/>顯如是二相。又此二能惱二部故。謂在家
<lb n="0710c25"/>眾於財位中。由<anchor xml:id="beg0710023"/>嫉<anchor xml:id="end0710023"/>及<anchor xml:id="beg0710024"/>慳<anchor xml:id="end0710024"/>極為惱亂。若出
<lb n="0710c26"/>家眾於教行中。由嫉及慳極為惱亂。或能
<lb n="0710c27"/>惱天．阿素洛眾。謂因色<anchor xml:id="beg0710025"/>味<anchor xml:id="end0710025"/>極相擾<anchor xml:id="beg0710026"/>亂<anchor xml:id="end0710026"/>。或
<lb n="0710c28"/>此能惱人．天<anchor xml:id="beg0710027"/>二<anchor xml:id="end0710027"/>眾。如世尊告憍尸迦言。
<lb n="0710c29"/>由嫉．慳結人．天惱亂。或此二能惱自．他
<lb n="0710c30"/>眾。謂由嫉故惱亂他朋。由內懷慳惱亂自
<lb n="0711a01"/>
<anchor xml:id="beg0711001"/>侶<anchor xml:id="end0711001"/>。故十纏內立二為結。</p>
<lb n="0711a02"/>
<p id="pT41p0711a0201">論。佛於餘處依差別門。此下兩頌第二明五
<lb n="0711a03"/>下分結也。</p>
<p id="pT41p0711a0305" type="inline">論曰至防邏人故。此敘第一
<lb n="0711a04"/>釋也。此師意以欲界名為下分。順益欲界
<lb n="0711a05"/>故名順下分結。後二不令出。前三却令入。
<lb n="0711a06"/>舉喻可知。</p>
<p id="pT41p0711a0605" type="inline">論。有餘師說至順下分名。
<lb n="0711a07"/>第二釋也。此師意說。下有二種。一下有情。
<lb n="0711a08"/>
<anchor xml:id="begd1e108949"/>謂<anchor xml:id="endd1e108949"/>諸異生。二下界。謂欲界。由前三故不超
<lb n="0711a09"/>下有情。由後二故不超下界。</p>
<p id="pT41p0711a0912" type="inline">論。諸得
<lb n="0711a10"/>預流至斷三結耶。問也。預流果斷身見．邊
<lb n="0711a11"/>見．戒取．見取．疑．邪．見六種煩惱。何故經說
<lb n="0711a12"/>斷三結故得預流果。</p>
<p id="pT41p0711a1209" type="inline">論。理實應言至
<lb n="0711a13"/>但說斷三。略開二門答前難也。佛依此故
<lb n="0711a14"/>略說三也。</p>
<p id="pT41p0711a1405" type="inline">論。謂所斷中至攝彼三門。
<lb n="0711a15"/>牒前門釋見所斷惑總有三類。唯一。通二。
<lb n="0711a16"/>通四部故。謂身．邊見唯苦下。<anchor xml:id="begd1e108977"/>戒<anchor xml:id="endd1e108977"/>取通苦．道。
<lb n="0711a17"/>見取．邪見．疑通四部說。身見攝一部。<anchor xml:id="begd1e108985"/>戒<anchor xml:id="endd1e108985"/>
<lb n="0711a18"/>取攝二部。疑攝四部。</p>
<p id="pT41p0711a1809" type="inline">論。又所斷中至
<lb n="0711a19"/>已說斷六。第二釋也。見斷煩惱三隨三轉。所
<lb n="0711a20"/>隨是能隨根。說彼所隨即<anchor xml:id="beg0711002"/>兼<anchor xml:id="end0711002"/>能隨　故說
<lb n="0711a21"/>斷三已說斷六者。雙結兩釋。</p>
<p id="pT41p0711a2112" type="inline">論。有作
<lb n="0711a22"/>是釋至故說斷三。敘異說也　謂由身見怖
<lb n="0711a23"/>畏解脫不欲發趣者。恐得涅槃我斷故不
<lb n="0711a24"/>欲發趣　由戒禁取依執邪道者。非道計
<lb n="0711a25"/>道名<anchor xml:id="begd1e109020"/>戒<anchor xml:id="endd1e109020"/>取故　由疑於道深懷猶豫者。疑
<lb n="0711a26"/>於正道是道。非道。故佛偏說三兼亦顯餘。
<lb n="0711a27"/>故但說三不說六也。</p>
<lb n="0711a28"/>
<p id="pT41p0711a2801">論。佛於餘經如順下分。已下一頌。第三明
<lb n="0711a29"/>五上分結也。</p>
<p id="pT41p0711a2906" type="inline">論曰至名順上分。結<anchor xml:id="beg0711003"/>釋<anchor xml:id="end0711003"/>
<lb n="0711b01"/>也。此以不超上界順益上界故名順上分
<lb n="0711b02"/>
<anchor xml:id="beg0711004"/>結<anchor xml:id="end0711004"/>。則是上界為上分也。正理論云。如是五
<lb n="0711b03"/>種體有八物。掉舉等三<anchor xml:id="tnote0711005"/>二亦界別故　上二
<lb n="0711b04"/>界別成六　唯修所斷名順上分。順益上分
<lb n="0711b05"/>故名順上分結。要斷見所斷彼方現行故。
<lb n="0711b06"/>見所斷惑未永斷時。亦能資彼令順下分
<lb n="0711b07"/>　故未斷見惑時。上界二貪及掉舉．慢．無
<lb n="0711b08"/>明。有力資令却生下界　故要永斷見所
<lb n="0711b09"/>斷惑方現行者名順上分　又云。於少是
<lb n="0711b10"/>結。謂聖者於少非結。謂異生有位是結。謂
<lb n="0711b11"/>已離欲貪。有位非結。謂未離欲貪　又云。掉
<lb n="0711b12"/>舉<anchor xml:id="beg0711006"/>擾<anchor xml:id="end0711006"/>惱三摩地故。於順上分建立為結。
<lb n="0711b13"/>即由此理順上分中不說惛沈。順等持故
<lb n="0711b14"/>　婆沙云。問何故唯修所斷立為順上分結
<lb n="0711b15"/>　答令趣上生名順上分。見所斷結亦令
<lb n="0711b16"/>墮下。故不立為順上分結。復次上人所行
<lb n="0711b17"/>名順上分。上人是聖非諸異生。見所斷結唯
<lb n="0711b18"/>異生起。故不立為順上分結。於聖者中。唯
<lb n="0711b19"/>不還者所起諸結。立順上分　問因論生
<lb n="0711b20"/>論。何故預流及一來者所起諸結。非順上
<lb n="0711b21"/>
<anchor xml:id="beg0711007"/>分<anchor xml:id="end0711007"/>。答順上分<anchor xml:id="beg0711008"/>者<anchor xml:id="end0711008"/>。謂趣上生。預流．一來所
<lb n="0711b22"/>起諸結。亦令生下。故不立為順上分結。</p>
<lb n="0711b23"/>
<p id="pT41p0711b2301">論。已辨結縛云何。此下一句。明三縛也。</p>
<lb n="0711b24"/>
<p id="pT41p0711b2401">論曰至作此定說。釋也。繫縛有情名之為
<lb n="0711b25"/>縛。何緣唯說此三為縛。由三受故。約自
<lb n="0711b26"/>相續有相應．所緣隨增。若他相續唯所緣
<lb n="0711b27"/>也。正理論云。以能繫縛故立縛名。即是能
<lb n="0711b28"/>遮趣離染義。結．縛二相雖無差別。而依
<lb n="0711b29"/>本母說縛有三。一者貪縛。二者嗔縛。三者
<lb n="0711c01"/>癡縛。所餘諸結品類同故。攝在三中。謂五
<lb n="0711c02"/>見．疑同癡品類慢．慳二結貪品類同。嫉結
<lb n="0711c03"/>同嗔。<anchor xml:id="beg0711009"/>皆<anchor xml:id="end0711009"/>三<anchor xml:id="beg0711010"/>結<anchor xml:id="end0711010"/>攝。又為顯示已見諦者。餘
<lb n="0711c04"/>所應作故說三縛。通縛六識身置生死獄
<lb n="0711c05"/>故。又佛偏為覺慧劣者。顯麁相煩惱故但
<lb n="0711c06"/>說三縛　有餘師說。由隨三受勢力所引。
<lb n="0711c07"/>說縛有三。謂貪多分於自樂受。所緣．相應
<lb n="0711c08"/>二種隨增。少分亦於不苦不樂。於自他苦及
<lb n="0711c09"/>他樂捨。唯有一種所緣隨增。嗔亦多分於自
<lb n="0711c10"/>苦受。所緣．相應二種隨增。少分亦於不苦不
<lb n="0711c11"/>樂。於自．他樂及他苦捨。唯有一種所緣隨
<lb n="0711c12"/>增。癡亦多分於自捨受。所緣．相應二種隨
<lb n="0711c13"/>增。少分亦於樂受．苦受。於他一切受唯所
<lb n="0711c14"/>緣<anchor xml:id="beg0711011"/>增<anchor xml:id="end0711011"/>。是故世尊依多分理。說隨三受建
<lb n="0711c15"/>立三縛。何類貪<anchor xml:id="beg0711012"/>等<anchor xml:id="end0711012"/>遮趣離染說名為縛。謂
<lb n="0711c16"/>唯現行。若異此者皆成三故。則應畢竟遮
<lb n="0711c17"/>趣離染　後釋同俱舍。前釋三縛通一切煩
<lb n="0711c18"/>惱等。偏說三者。是餘染法之本母故。說三
<lb n="0711c19"/>亦攝餘也。</p>
<lb n="0711c20"/>
<p id="pT41p0711c2001">論。已分別縛隨眠云何。自下一句。第三明隨
<lb n="0711c21"/>眠。</p>
<p id="pT41p0711c2102" type="inline">論曰至如前已說。指前說也。</p>
<lb n="0711c22"/>
<p id="pT41p0711c2201">論。隨眠既已說隨煩惱云何。自下半頌。第四
<lb n="0711c23"/>明隨煩惱。</p>
<p id="pT41p0711c2305" type="inline">論曰至如雜事中。釋頌文
<lb n="0711c24"/>也。根本煩惱亦名隨煩惱。以隨心為惱亂
<lb n="0711c25"/>事故。此即心為所隨。煩惱為能隨　復有
<lb n="0711c26"/>此餘異諸煩惱忿等染污心所是行蘊攝。隨
<lb n="0711c27"/>煩惱起故亦名隨煩惱。此是根本煩惱為所
<lb n="0711c28"/>隨。忿等為能隨也。<anchor xml:id="tnote0711013"/>非是忿等不名煩惱。
<lb n="0711c29"/>但隨他故。廣說如法蘊足論第九卷雜事品
<lb n="0712a01"/>中說。</p>
<lb n="0712a02"/>
<p id="pT41p0712a0201">論。後當略論纏煩惱垢攝者。生下文也。下
<lb n="0712a03"/>明纏．垢。先辨其纏故言且也。自下有兩行
<lb n="0712a04"/>半頌。第五明纏。前一行頌出纏名體。後一
<lb n="0712a05"/>頌半明纏從生。</p>
<p id="pT41p0712a0507" type="inline">論曰至更加忿覆。敘
<lb n="0712a06"/>異說也。<anchor xml:id="beg0712001"/>准<anchor xml:id="end0712001"/>經說欲貪纏為緣。故知根本煩
<lb n="0712a07"/>惱亦名為纏　品類足八。毘婆沙十。正理論
<lb n="0712a08"/>云。如是十種繫縛含識。置生死獄故名為
<lb n="0712a09"/>纏。或十為因起諸惡行。令拘惡趣故名為
<lb n="0712a10"/>纏。</p>
<p id="pT41p0712a1002" type="inline">論。無慚無愧如前已釋。指前根品
<lb n="0712a11"/>釋也。</p>
<p id="pT41p0712a1103" type="inline">論。嫉謂於他至如前已辨。此釋
<lb n="0712a12"/>嫉．慳．惡作指前。</p>
<p id="pT41p0712a1207" type="inline">論。眠謂令心至亦如
<lb n="0712a13"/>前釋。釋眠．掉舉．惛沈指前釋也。悔通善．
<lb n="0712a14"/>惡唯取不善。眠通三性唯取染污為纏
<lb n="0712a15"/>　正理論云。令心昧略。惛沈相應不能持身。
<lb n="0712a16"/>是為眠相。眠雖亦有惛不相應。此唯辨纏
<lb n="0712a17"/>故作是說　又云。眠不與加行善相應性
<lb n="0712a18"/>相違故。唯生得善。性羸劣故　通不善．有覆
<lb n="0712a19"/>無記　又云。無覆無記唯異熟生。起工巧
<lb n="0712a20"/>等眠便壞故。有餘師說。於眠位中亦有威
<lb n="0712a21"/>儀．工巧心起。然非初位彼可即行。於後夢
<lb n="0712a22"/>中方可行故　婆沙三十七云。無覆無記者。
<lb n="0712a23"/>謂威儀．工巧．異熟生。非通果。威儀者如夢
<lb n="0712a24"/>中自謂行等。工巧者如夢中自謂畫等。異
<lb n="0712a25"/>熟生者如夢中除前所說餘無記<anchor xml:id="beg0712002"/>轉<anchor xml:id="end0712002"/>。有餘
<lb n="0712a26"/>師說。唯異熟生是睡眠中無覆無記。以<anchor xml:id="beg0712003"/>心<anchor xml:id="end0712003"/>
<lb n="0712a27"/>惛昧不發身．語。故無威儀．及工巧性。</p>
<lb n="0712a28"/>
<p id="pT41p0712a2801">論。除嗔及害至說名為覆。釋忿覆也。</p>
<lb n="0712b01"/>
<p id="pT41p0712b0101">論。於此所說至是疑等流。自下釋十纏是根
<lb n="0712b02"/>本煩惱等流。由此名隨煩惱。不名煩惱。</p>
<lb n="0712b03"/>
<p id="pT41p0712b0301">論。有說覆是至如其次第。敘異說。如文
<lb n="0712b04"/>可知。</p>
<lb n="0712b05"/>
<p id="pT41p0712b0501">論。餘煩惱垢其相云何。自下一行半頌。第六
<lb n="0712b06"/>明六垢也。前之半頌出垢名．體。後一頌明
<lb n="0712b07"/>從生。</p>
<p id="pT41p0712b0703" type="inline">論曰至名煩惱垢。此說是煩惱之
<lb n="0712b08"/>垢也　相麁故別與垢名。釋六垢相也。別
<lb n="0712b09"/>釋相可解　正理論云。恨與忿相有差別
<lb n="0712b10"/>者。如樺皮火。其相猛利。而餘<anchor xml:id="beg0712004"/>勢<anchor xml:id="end0712004"/>弱說名為
<lb n="0712b11"/>忿。如冬室熱。其相<anchor xml:id="beg0712005"/>輕<anchor xml:id="end0712005"/>微。而餘<anchor xml:id="begd1e109413"/>勢<anchor xml:id="endd1e109413"/>強說名
<lb n="0712b12"/>為恨。由此故有說恨相言。忿息已續生
<lb n="0712b13"/>令心濁名恨　又釋誑名<anchor xml:id="beg0712006"/>云<anchor xml:id="end0712006"/>　謂先籌度
<lb n="0712b14"/>設此方便。令彼後時生顛倒解故名為誑。
<lb n="0712b15"/>然世間說。為利為名現相惑他。名為誑者。
<lb n="0712b16"/>
<anchor xml:id="beg0712007"/>諸<anchor xml:id="end0712007"/>誑所引身．語業事。是誑果故假立誑名
<lb n="0712b17"/>如<anchor xml:id="beg0712008"/>以<anchor xml:id="end0712008"/>通名說通果事。</p>
<p id="pT41p0712b1709" type="inline">論。於此六種
<lb n="0712b18"/>至諸見等流。釋六垢從根本煩惱等流。如
<lb n="0712b19"/>文可解。論。此垢及纏至隨煩惱名。釋十纏
<lb n="0712b20"/>六垢名隨煩惱所以。</p>
<lb n="0712b21"/>
<p id="pT41p0712b2101">論。此垢及纏為何所斷。此下大文第三義門
<lb n="0712b22"/>分別。就中有五。一三斷。二三性。三三界。四
<lb n="0712b23"/>六識。五五受相應　此一頌三斷分別也。</p>
<lb n="0712b24"/>
<p id="pT41p0712b2401">論曰至見此諦所斷。謂無慚．無愧．惛沈．掉
<lb n="0712b25"/>舉．睡眠。此五。通與見．修所斷煩惱相應故。
<lb n="0712b26"/>通見．修斷也。</p>
<p id="pT41p0712b2606" type="inline">論。餘嫉．慳悔至名自在
<lb n="0712b27"/>起。明唯修斷。如文可解。</p>
<lb n="0712b28"/>
<p id="pT41p0712b2801">論。此隨煩惱誰通何性。下半頌。第二三性分
<lb n="0712b29"/>別也。</p>
<p id="pT41p0712b2903" type="inline">論曰至皆唯不善。明眠．惛．掉三。
<lb n="0712c01"/>在欲界中。身．邊見相應是無記。餘是不善。
<lb n="0712c02"/>自餘纏．垢皆不善性。</p>
<p id="pT41p0712c0209" type="inline">論。上二界中至無
<lb n="0712c03"/>記性攝。明上二界唯無記也。</p>
<lb n="0712c04"/>
<p id="pT41p0712c0401">論。此隨煩惱誰何界繫。下半頌。第三界繫分
<lb n="0712c05"/>別也。</p>
<p id="pT41p0712c0503" type="inline">論曰至今復重辨。釋諂．誑通二
<lb n="0712c06"/>地所以。如文可解。</p>
<p id="pT41p0712c0608" type="inline">論。惛掉憍三至唯
<lb n="0712c07"/>欲界繫。十纏六垢之中。諂．誑通二地。惛．掉．
<lb n="0712c08"/>憍三通三界。此五如前已辨。自餘十一唯欲
<lb n="0712c09"/>界繫。</p>
<lb n="0712c10"/>
<p id="pT41p0712c1001">論。已辨隨眠及隨煩惱。此下一頌。第四六識
<lb n="0712c11"/>分別也。</p>
<p id="pT41p0712c1104" type="inline">論曰至無容起故。<anchor xml:id="beg0712009"/>明<anchor xml:id="end0712009"/>唯意識。
<lb n="0712c12"/>相應有三種。一見所斷。二慢．<anchor xml:id="begd1e109539"/>睡<anchor xml:id="endd1e109539"/>眠。三自力
<lb n="0712c13"/>起隨煩惱地。此三種<anchor xml:id="beg0712010"/>或<anchor xml:id="end0712010"/>五識無容起也。</p>
<lb n="0712c14"/>
<p id="pT41p0712c1401">論。所餘一切至皆容起故。釋通六識者。謂
<lb n="0712c15"/>修所斷貪．瞋．無明。及無慚無愧．惛沈．掉舉。
<lb n="0712c16"/>及大煩惱地所攝隨煩惱。依六識身起。</p>
<lb n="0712c17"/>
<p id="pT41p0712c1701">論。如先所辨樂等五受。自下有四行頌。第二
<lb n="0712c18"/>明受相應。就中有二。一明本惑。二明隨
<lb n="0712c19"/>惑。<anchor xml:id="beg0712011"/>此<anchor xml:id="end0712011"/>兩頌第一明本惑。</p>
<p id="pT41p0712c1910" type="inline">論曰至遍六
<lb n="0712c20"/>識故。明貪．瞋．無明三相應也。如文可解。</p>
<lb n="0712c21"/>
<p id="pT41p0712c2101">論。邪見通與至罪福業故。此釋邪見。受
<lb n="0712c22"/>相應也。先造罪者。後謂無因果。心則生歡
<lb n="0712c23"/>喜。先造福者。後謂無因果。心則生慼。</p>
<lb n="0712c24"/>
<p id="pT41p0712c2401">論。疑憂相應至<anchor xml:id="beg0712012"/>心<anchor xml:id="end0712012"/>愁慼故。釋疑。受相應也。
<lb n="0712c25"/>疑心猶豫求決定智。<anchor xml:id="beg0712013"/>正<anchor xml:id="end0712013"/>疑之時於境不決
<lb n="0712c26"/>故生憂慼。</p>
<p id="pT41p0712c2605" type="inline">論。餘四見慢至唯意地故。
<lb n="0712c27"/>明四見．慢相應也。以歡行轉唯意地故不
<lb n="0712c28"/>通樂受。正理論云。有餘師說。不應此五。唯
<lb n="0712c29"/>喜相應。現見此五現行位中亦有憂故。謂世
<lb n="0713a01"/>現見。執有我者。亦自<anchor xml:id="beg0713001"/>感傷<anchor xml:id="end0713001"/>。我受苦故。執
<lb n="0713a02"/>我斷者亦生憂慼。故契經言。諸愚夫類於
<lb n="0713a03"/>我斷壞心生驚恐。執自苦行為淨勝者。內
<lb n="0713a04"/>心必懷極愁慼故。已之聞．智．族等下劣。每
<lb n="0713a05"/>為他人所輕<anchor xml:id="beg0713002"/>淩<anchor xml:id="end0713002"/>者。與慢俱起必有慼故。
<lb n="0713a06"/>由是此五亦憂相應。彼說不然。異心起故。
<lb n="0713a07"/>謂自<anchor xml:id="beg0713003"/>感<anchor xml:id="end0713003"/>傷我受苦者。此但緣苦而自<anchor xml:id="fxT41p0713a01"/>感
<lb n="0713a08"/>傷。當於爾時不執有我。若起我見現在
<lb n="0713a09"/>前時。於我必應有歡行轉。懷斷見者見斷
<lb n="0713a10"/>德故。不因斷相而生驚恐。懷常見者於
<lb n="0713a11"/>斷生怖。然生怖位則不計常。執自苦行
<lb n="0713a12"/>為淨勝者。必異心中緣自所受種種苦事
<lb n="0713a13"/>而生愁慼。若執苦行為淨勝時。必應生
<lb n="0713a14"/>歡。見彼德故。為他輕<anchor xml:id="fxT41p0713a02"/>淩而生慼者。如是
<lb n="0713a15"/>憂慼必在異心。誰有為他輕<anchor xml:id="fxT41p0713a03"/>淩生慼。而
<lb n="0713a16"/>
<anchor xml:id="beg0713004"/>即<anchor xml:id="end0713004"/>起慢侮蔑於他。故五。喜俱誠為善<anchor xml:id="beg0713005"/>說<anchor xml:id="end0713005"/>。</p>
<lb n="0713a17"/>
<p id="pT41p0713a1701">論。已約別相至必住捨受。明諸惑皆捨
<lb n="0713a18"/>受相應。如文可解。</p>
<p id="pT41p0713a1808" type="inline">論。欲界既爾至諸受
<lb n="0713a19"/>相應。釋上地也。</p>
<p id="pT41p0713a1907" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0713006"/>若<anchor xml:id="end0713006"/>諸地中至故不
<lb n="0713a20"/>別說。重廣述也。初禪有四識。受有喜．樂．捨。
<lb n="0713a21"/>喜意。樂三。捨通二禪已上唯有意識。二禪
<lb n="0713a22"/>有喜．捨二受。三禪有樂．捨二受。四禪已上
<lb n="0713a23"/>唯有捨受。上地煩惱隨其所應通四識一
<lb n="0713a24"/>識。即與彼識所有諸受相應　<anchor xml:id="tnote0713007"/>顯宗二十
<lb n="0713a25"/>七正理五十五云。何緣二疑<anchor xml:id="beg0713008"/>俱<anchor xml:id="end0713008"/>不決定。而上得與喜．樂
<lb n="0713a26"/>相應。非欲界疑。喜受俱起　以諸煩惱在
<lb n="0713a27"/>離欲地。雖不決定。亦不憂慼。雖懷疑網。
<lb n="0713a28"/>無廢情怡。如在人間求得所愛。雖多勞
<lb n="0713a29"/>倦。而生樂想　<anchor xml:id="beg0713009"/>又<anchor xml:id="end0713009"/>說色界喜．樂。與疑得
<lb n="0713b01"/>相應者。俱寂靜故。依平等義建立相應。既
<lb n="0713b02"/>等寂靜。相應無失。如欲喜根。非處生故相
<lb n="0713b03"/>不寂靜。疑即不然。由此喜．疑無相應理。謂
<lb n="0713b04"/>世現見。有貧賤人　乃至　匱食。乏衣。復
<lb n="0713b05"/>為重擔之所鎮壓。雖遭此等種種艱辛。而
<lb n="0713b06"/>有歡娛歌舞嘯<anchor xml:id="beg0713010"/>詠<anchor xml:id="end0713010"/>或見他苦而反生歡。如
<lb n="0713b07"/>是喜根有非處起。疑即不爾故無等義。由
<lb n="0713b08"/>不等故無相應理　有說色界雖復懷疑。
<lb n="0713b09"/>而於疑中生善品<anchor xml:id="beg0713011"/>相<anchor xml:id="end0713011"/>。故彼得與喜．樂相
<lb n="0713b10"/>應　謂彼現見。諸離欲者多分因疑能引正
<lb n="0713b11"/>定　有說初二．三靜慮中與疑俱生。應全
<lb n="0713b12"/>無受。故但應與本性受俱。</p>
<lb n="0713b13"/>
<p id="pT41p0713b1301">論。已辨煩惱諸受相應。自下有兩行頌。第二
<lb n="0713b14"/>明隨煩惱受相應也。</p>
<p id="pT41p0713b1409" type="inline">論曰至唯意地故。
<lb n="0713b15"/>嫉．悔．忿．惱．害．恨六隨煩惱。唯<anchor xml:id="beg0713012"/>戚<anchor xml:id="end0713012"/>行轉故憂
<lb n="0713b16"/>根相應。唯意地故。非苦相應。正理論云。有
<lb n="0713b17"/>餘師說。惱喜相應見取等流　故下破。</p>
<lb n="0713b18"/>
<p id="pT41p0713b1801">論。慳喜相應至極相似故。此<anchor xml:id="beg0713013"/>注<anchor xml:id="end0713013"/>別有<anchor xml:id="beg0713014"/>文<anchor xml:id="end0713014"/>。憂
<lb n="0713b19"/>相應。<anchor xml:id="beg0713015"/>慳<anchor xml:id="end0713015"/>得即喜。<anchor xml:id="beg0713016"/>慳<anchor xml:id="end0713016"/>。不得即憂。已上注。</p>
<lb n="0713b20"/>
<p id="pT41p0713b2001">論。誑諂眠覆至憂慼心行。<anchor xml:id="beg0713017"/>此<anchor xml:id="end0713017"/>四通二行故
<lb n="0713b21"/>憂．喜相應。唯意地故非苦．樂相應　或時
<lb n="0713b22"/>以歡喜心行諂．誑．眠．覆。即與喜相應　或
<lb n="0713b23"/>時以憂慼心<anchor xml:id="beg0713018"/>行<anchor xml:id="end0713018"/>此四種。即憂相應　正理論
<lb n="0713b24"/>有餘師言。既說誑是貪等流故。但應歡行。
<lb n="0713b25"/>不應<anchor xml:id="beg0713019"/>說<anchor xml:id="end0713019"/>與憂根相應。是<anchor xml:id="beg0713020"/>歡<anchor xml:id="end0713020"/>等流。不應慼
<lb n="0713b26"/>故。又正誑時不應慼故。或應說誑是癡等
<lb n="0713b27"/>流。</p>
<p id="pT41p0713b2702" type="inline">論。憍喜樂相應至與喜相應。釋憍
<lb n="0713b28"/>通三界也。歡行轉故不與憂根相應。唯意
<lb n="0713b29"/>地故。下地不與樂根相應。通上地故至第
<lb n="0713c01"/>三禪與樂相應。</p>
<p id="pT41p0713c0107" type="inline">論。此上所說至遍相應
<lb n="0713c02"/>故。自前所釋諸隨煩惱。皆遍與捨受相應。
<lb n="0713c03"/>三禪已下增盛如前說。相續斷時皆捨相應。
<lb n="0713c04"/>四禪已上若<anchor xml:id="beg0713021"/>盛<anchor xml:id="end0713021"/>。若欲斷時。皆捨相應。地法
<lb n="0713c05"/>無餘受故。又捨與歡．慼。六識上下諸地一
<lb n="0713c06"/>切無遮皆遍相應。譬如無明遍與諸煩惱
<lb n="0713c07"/>相應也。</p>
<p id="pT41p0713c0704" type="inline">論。餘無慚愧至地法攝故。釋餘
<lb n="0713c08"/>四也。此四遍與五受相應。無慚．無愧不善
<lb n="0713c09"/>地故。通與一切不善相應。不善通六識。五
<lb n="0713c10"/>受故。惛沈．掉舉是大煩惱地故。通與一切
<lb n="0713c11"/>染心相應。一切染心通<anchor xml:id="beg0713022"/>五<anchor xml:id="end0713022"/>六識<anchor xml:id="beg0713023"/>受<anchor xml:id="end0713023"/>．上下地
<lb n="0713c12"/>故。由此通與五受相應。</p>
<lb n="0713c13"/>
<p id="pT41p0713c1301">論。所說煩惱隨煩惱中。自下一頌。大文第四
<lb n="0713c14"/>明五蓋也。</p>
<p id="pT41p0713c1405" type="inline">論曰至五疑蓋。引經列名
<lb n="0713c15"/>體也。</p>
<p id="pT41p0713c1503" type="inline">論。此中所說至通三界耶。問也。
<lb n="0713c16"/>惛．掉．及疑既通三界。為唯取欲。為通上
<lb n="0713c17"/>耶。</p>
<p id="pT41p0713c1702" type="inline">論。應知此三至非色無色。答也。以
<lb n="0713c18"/>唯不善立為五蓋。上非不善故不立蓋正
<lb n="0713c19"/>理論云。為顯惛沈．掉舉二種。唯欲界者有
<lb n="0713c20"/>立為蓋。故與眠．悔和合而立。眠．悔唯是欲
<lb n="0713c21"/>界繫故。為顯眠．悔唯染污者有得蓋名。故
<lb n="0713c22"/>與惛沈．掉舉二種和合而立。惛．掉唯是染
<lb n="0713c23"/>污性故。疑准前四在欲可知。</p>
<p id="pT41p0713c2312" type="inline">論。何故
<lb n="0713c24"/>惛眠至合立一耶。問也。</p>
<p id="pT41p0713c2410" type="inline">論。食治用同至
<lb n="0713c25"/>食非食同。此略答也。</p>
<p id="pT41p0713c2509" type="inline">論。何等名為至心
<lb n="0713c26"/>性沈昧。釋惛．眠蓋。食．及非食．事用同也。</p>
<lb n="0713c27"/>
<p id="pT41p0713c2701">論。掉悔雖二至二合為一。釋掉．悔三事同。
<lb n="0713c28"/>并總結也。如文可解。正理答此問云。<anchor xml:id="beg0713024"/>欲
<lb n="0713c29"/>貪<anchor xml:id="end0713024"/>蓋食謂可愛相。此蓋對治謂不淨想。瞋
<lb n="0714a01"/>恚蓋食謂可憎相。此蓋對治謂慈善根。疑蓋
<lb n="0714a02"/>食謂三<anchor xml:id="beg0714001"/>世<anchor xml:id="end0714001"/>。如契經說。於過去世生如是
<lb n="0714a03"/>疑。乃至廣說。此蓋對治。謂若有能如實觀
<lb n="0714a04"/>察緣性緣起　餘二蓋食等如俱舍說　又
<lb n="0714a05"/>云。或貪．瞋．疑是滿煩惱。一一能荷一覆蓋
<lb n="0714a06"/>用。惛．眠．掉．悔．非滿煩惱。二合方荷一覆蓋
<lb n="0714a07"/>用　此同婆沙等擔義是蓋<anchor xml:id="beg0714002"/>義<anchor xml:id="end0714002"/>。</p>
<p id="pT41p0714a0712" type="inline">論。諸
<lb n="0714a08"/>煩惱等至唯說此五。問也。</p>
<p id="pT41p0714a0811" type="inline">論。唯此於五
<lb n="0714a09"/>至建立為蓋。答也。正理論問云。此五名蓋其
<lb n="0714a10"/>義云何。謂決定能覆障聖道．聖道加行。故
<lb n="0714a11"/>立蓋名。若爾<anchor xml:id="beg0714003"/>所<anchor xml:id="end0714003"/>應諸煩惱等皆得名蓋。一
<lb n="0714a12"/>切皆能覆障聖道．及加行故。如世尊告諸
<lb n="0714a13"/>苾芻言。若為一法<anchor xml:id="beg0714004"/>所<anchor xml:id="end0714004"/>覆障者。則不能了
<lb n="0714a14"/>眼是無常。一法謂貪。乃至廣說。一一別說如
<lb n="0714a15"/>雜事中。何故世尊說蓋唯五　理實應爾。
<lb n="0714a16"/>然<anchor xml:id="beg0714005"/>佛<anchor xml:id="end0714005"/>世尊。於立蓋門唯說五者。唯此於五
<lb n="0714a17"/>蘊能為勝障故　准上問答。釋蓋名應
<lb n="0714a18"/>言能覆障聖道．及加行名蓋　或覆五蘊
<lb n="0714a19"/>故名蓋也。</p>
<p id="pT41p0714a1905" type="inline">論。若作如是至應先慧障故。
<lb n="0714a20"/>難也。</p>
<p id="pT41p0714a2003" type="inline">論依如是理至怖畏掉悔。述異師
<lb n="0714a21"/>說障也。<anchor xml:id="beg0714006"/>此<anchor xml:id="end0714006"/>問答蓋前後。如文可解。然此
<lb n="0714a22"/>論意。取惛沈障定。掉舉障慧。正理不許。恐
<lb n="0714a23"/>煩不錄。</p>
<p id="pT41p0714a2304" type="inline">論。有餘別說至唯有此五。述
<lb n="0714a24"/>有餘師立五因也。正理破此師云。乍可枉
<lb n="0714a25"/>謗當聖慈尊。以聖慈尊猶一生隔未證無
<lb n="0714a26"/>等大乘智故。寧可枉謗現能寂尊。彼說何
<lb n="0714a27"/>緣名枉謗佛。以彼所說前後相違。及與契
<lb n="0714a28"/>經理相違故。如何彼說前後相違。謂若欲貪．
<lb n="0714a29"/>瞋恚二蓋現起能<anchor xml:id="beg0714007"/>障將<anchor xml:id="end0714007"/>入定心。障既現前
<lb n="0714b01"/>何能入定。若別修治伏已入者。則不應言
<lb n="0714b02"/>正入定位。於止．及觀不能正習。又不能
<lb n="0714b03"/>習止．及觀者。云何名為正入定位。又彼所
<lb n="0714b04"/>說正入定言。為聞．<anchor xml:id="beg0714008"/>思<anchor xml:id="end0714008"/>所成。為修所成<anchor xml:id="beg0714009"/>定<anchor xml:id="end0714009"/>
<lb n="0714b05"/>若言我說聞．思所成名正入定。則不應說
<lb n="0714b06"/>
<anchor xml:id="beg0714010"/>後<anchor xml:id="end0714010"/>出定位思擇法時。聞．思所<anchor xml:id="beg0714011"/>成<anchor xml:id="end0714011"/>有分別
<lb n="0714b07"/>故即思擇法。何待出時。若說我言修所成。
<lb n="0714b08"/>定名正入定。理亦不然。修所成心正現前
<lb n="0714b09"/>位。惛眠．掉悔何容現前。若不現前。寧障
<lb n="0714b10"/>
<anchor xml:id="beg0714012"/>止<anchor xml:id="end0714012"/>觀。如何彼說經．理相違。謂彼所言惛．
<lb n="0714b11"/>眠。掉．悔。如其次第障奢摩他．毘鉢舍那。
<lb n="0714b12"/>違前教．理。故。彼所說唯立五因。無有<anchor xml:id="beg0714013"/>功<anchor xml:id="end0714013"/>
<lb n="0714b13"/>能證蓋唯五。由此前說理善。可依　何故無
<lb n="0714b14"/>明不立為蓋。不說<anchor xml:id="beg0714014"/>成<anchor xml:id="end0714014"/>故。如契經說。無明
<lb n="0714b15"/>所覆。覆即是蓋。有餘師說。等荷擔者立諸
<lb n="0714b16"/>蓋中。無明於中所荷偏重。是故不說。若立
<lb n="0714b17"/>無明為一蓋者。一切煩惱所荷障。能合比
<lb n="0714b18"/>無明猶不能及。故不立在諸蓋聚中　慢
<lb n="0714b19"/>復何緣不立為蓋。以有由慢能修勝法。為
<lb n="0714b20"/>蓋義劣不立蓋中。有餘師言。夫為蓋者令
<lb n="0714b21"/>心趣下。慢則不然。以能令心趣上法。故
<lb n="0714b22"/>非慢有力能壓伏心令其趣下。故不立
<lb n="0714b23"/>蓋　諸見何故不立蓋中。見諸有情。闕無
<lb n="0714b24"/>我見<anchor xml:id="beg0714015"/>者<anchor xml:id="end0714015"/>。雖執有我。而能離染故　有說。
<lb n="0714b25"/>諸見慧為體故。性捷利故。不順蓋義。為蓋
<lb n="0714b26"/>必與此義相違。隨煩惱中餘不立蓋。准前
<lb n="0714b27"/>所說應如理思。上二界惑不立蓋者。離三
<lb n="0714b28"/>界染初非障故。初為障故建立蓋名。又上
<lb n="0714b29"/>界惑唯無記故。蓋唯不善。如前已說。</p>
<lb n="0714c01"/>
<p id="pT41p0714c0101">論。今應思擇至斷由何因。自此已下。大文第
<lb n="0714c02"/>二明斷。文中有六。一明斷因。二明對治。三
<lb n="0714c03"/>明斷所從。四因論明四道五明斷重得。六
<lb n="0714c04"/>明斷遍知。此文第一明斷因也　於中有
<lb n="0714c05"/>三。一頌前問答。二舉頌文。三長行釋。此文
<lb n="0714c06"/>頌前問也。問意他界緣惑。見自界苦．集時。
<lb n="0714c07"/>
<anchor xml:id="beg0714016"/>斷<anchor xml:id="end0714016"/>不見<anchor xml:id="beg0714017"/>所<anchor xml:id="end0714017"/>緣。見所緣時不斷　滅．道有
<lb n="0714c08"/>漏緣。見滅．道斷時。不見惑所緣。見苦．集
<lb n="0714c09"/>時見彼惑所緣。而彼不斷　此兩種惑斷由
<lb n="0714c10"/>何因。</p>
<p id="pT41p0714c1003" type="inline">論。非要遍知所緣故斷。答也。</p>
<lb n="0714c11"/>
<p id="pT41p0714c1101">
<anchor xml:id="beg0714018"/>論<anchor xml:id="end0714018"/>曰至無漏緣。此明遍知所緣故斷。見苦．
<lb n="0714c12"/>集斷自界緣。及見滅．道斷無漏緣。由能斷
<lb n="0714c13"/>道遍知煩惱所緣故斷。苦．集貪．嗔．慢等。雖
<lb n="0714c14"/>不親述諦理<anchor xml:id="beg0714019"/>足<anchor xml:id="end0714019"/>上而起。然所緣境是苦．集
<lb n="0714c15"/>故。苦．集忍起緣苦．集諦。彼即斷故。雖有二
<lb n="0714c16"/>義。<anchor xml:id="beg0714020"/>從<anchor xml:id="end0714020"/>遍知所緣斷也。此苦．集自界緣言。此
<lb n="0714c17"/>說欲界。若色．無色他界他地緣。亦是遍知所
<lb n="0714c18"/>
<anchor xml:id="beg0714021"/>緣<anchor xml:id="end0714021"/>斷也。以苦．集類忍起時。遍知上二界
<lb n="0714c19"/>故。此中<anchor xml:id="beg0714022"/>有<anchor xml:id="end0714022"/>三斷。一自界緣貪．慢等。二上界
<lb n="0714c20"/>緣見．疑等。三自界緣見．疑。雖三類不同。苦．
<lb n="0714c21"/>集類忍皆遍知彼所緣故。<anchor xml:id="begd1e110420"/>從<anchor xml:id="endd1e110420"/>遍知所緣故
<lb n="0714c22"/>斷。正理論云。一由遍知所緣故斷。謂欲界
<lb n="0714c23"/>繫見苦．集。斷自界緣惑。色．無色見苦．集。斷
<lb n="0714c24"/>所有諸惑。以上二界他<anchor xml:id="beg0714023"/>界<anchor xml:id="end0714023"/>地<anchor xml:id="beg0714024"/>緣<anchor xml:id="end0714024"/>。亦由遍
<lb n="0714c25"/>知所緣斷故。<anchor xml:id="beg0714025"/>緣苦．集諦類智忍生。俱能
<lb n="0714c26"/>頓觀二界境故<anchor xml:id="end0714025"/>。及通三界見滅．道斷無漏
<lb n="0714c27"/>緣惑。如是諸惑皆由遍智所緣斷故。</p>
<lb n="0714c28"/>
<p id="pT41p0714c2801">論。二由斷彼至彼隨斷故。明第二斷也。正
<lb n="0714c29"/>理論云。二由斷彼能緣故斷。謂欲界繫他
<lb n="0715a01"/>界緣惑。以欲界繫見苦．集斷自界緣惑。能
<lb n="0715a02"/>緣於彼此惑。於彼能作依持。依持斷時彼
<lb n="0715a03"/>隨斷故。如羸病者却倚而立。去所倚時彼
<lb n="0715a04"/>隨倒故。如何於彼能作依持。由此於彼能
<lb n="0715a05"/>為因故。豈不此即說由害因故斷。實爾。此
<lb n="0715a06"/>彼但是異名。然為止濫故作是說。謂欲界
<lb n="0715a07"/>惑自他界緣。皆有此彼互為因義。然無此
<lb n="0715a08"/>彼展轉相緣。故於此中說能緣斷。欲令易
<lb n="0715a09"/>了唯他界緣。由斷此因彼便隨斷。</p>
<p id="pT41p0715a0914" type="inline">論。
<lb n="0715a10"/>三由斷彼至彼隨斷故。明第三<anchor xml:id="beg0715001"/>斷<anchor xml:id="end0715001"/>也。正理
<lb n="0715a11"/>論云。如羸病者杖策而行。去彼杖時彼隨
<lb n="0715a12"/>倒故。何緣於此所斷惑中。有斷能緣故說
<lb n="0715a13"/>所緣斷。如緣欲苦．集起現觀時。有斷所
<lb n="0715a14"/>緣故說能緣斷。如緣諸滅．道起現觀時。
<lb n="0715a15"/>雖實爾時此彼俱斷。而由所斷有勝有劣。
<lb n="0715a16"/>故勝斷時言劣隨斷。謂若於彼惑所緣中。無
<lb n="0715a17"/>漏慧生。能為對治彼惑名勝。所餘名劣。何
<lb n="0715a18"/>緣彼惑偏得勝名。於彼所緣無漏慧起。專
<lb n="0715a19"/>為敵彼發功用故。依如是義故可說言。
<lb n="0715a20"/>緣欲苦．集所起現觀。於自所斷煩惱等中。
<lb n="0715a21"/>以自界緣為勝怨敵。緣諸滅．道所起現
<lb n="0715a22"/>觀。於自所斷煩惱等中。以無漏緣為勝怨
<lb n="0715a23"/>敵。由<anchor xml:id="beg0715002"/>勝<anchor xml:id="end0715002"/>斷故餘劣隨斷　解云。見苦．集斷
<lb n="0715a24"/>自界緣。名見彼所緣斷。據根本也。理實
<lb n="0715a25"/>亦通所緣斷故斷。</p>
<p id="pT41p0715a2508" type="inline">論。若修所斷。已下。
<lb n="0715a26"/>可解。正理論云。豈不一切見所斷惑斷時。
<lb n="0715a27"/>亦由對治道起以若此部對治道生。則此部
<lb n="0715a28"/>中諸惑斷故。理實應爾。然於此中。為顯三
<lb n="0715a29"/>界修所斷惑。無不皆由九品道斷。<anchor xml:id="beg0715003"/>治<anchor xml:id="end0715003"/>道決
<lb n="0715b01"/>定故說此言。見所斷中。唯有頂惑對治決
<lb n="0715b02"/>定。如前已辨　解云。有頂唯見斷<anchor xml:id="beg0715004"/>修道唯
<lb n="0715b03"/>無漏斷<anchor xml:id="end0715004"/>。故名決定　又云。或見所斷諸惑斷
<lb n="0715b04"/>時。方便定三。故就別說。修所斷惑能斷方
<lb n="0715b05"/>便。不決定故。就總而說。解云。修所斷若
<lb n="0715b06"/>觀苦．集諦斷。即是<anchor xml:id="beg0715005"/>見<anchor xml:id="end0715005"/>彼所緣。若觀滅．道
<lb n="0715b07"/>諦斷。即不見所緣。若世俗道斷。即無間道
<lb n="0715b08"/>見所緣。解脫道不見所緣。由不定故說
<lb n="0715b09"/>由對治。見道三斷義即決定。故就別說。</p>
<lb n="0715b10"/>
<p id="pT41p0715b1001">論。所言對治總有幾種。已下半行頌。第二明
<lb n="0715b11"/>四種對治也。</p>
<p id="pT41p0715b1106" type="inline">論曰至得更遠故。釋前三
<lb n="0715b12"/>對治也　言斷對治者。謂無間道正斷惑得
<lb n="0715b13"/>故　二持對治。謂此無間後解脫道。<anchor xml:id="beg0715006"/>持<anchor xml:id="end0715006"/>彼
<lb n="0715b14"/>所斷此品染法斷得故。准此。得染法無為。
<lb n="0715b15"/>非是由同部同品所緣縛斷故得無為也。
<lb n="0715b16"/>故正理云。一斷對治。謂道親能斷諸惑得。即
<lb n="0715b17"/>無間道。二持對治。謂道初與斷得俱生。即
<lb n="0715b18"/>解脫道。由如是道持斷得故。令諸惑得不
<lb n="0715b19"/>相續生。</p>
<p id="pT41p0715b1904" type="inline">論。有餘師說至得更遠故。述
<lb n="0715b20"/>異說也。准此。諸道更無異釋。有人云。持對
<lb n="0715b21"/>治隱顯合論。即通四道。以皆能持彼<anchor xml:id="beg0715007"/>斷得<anchor xml:id="end0715007"/>
<lb n="0715b22"/>故。遠分對治。若隱顯合論。亦通四道。以皆
<lb n="0715b23"/>能令彼所斷惑得更遠故　此是抑度作義。
<lb n="0715b24"/>無所憑據。</p>
<p id="pT41p0715b2405" type="inline">論。四厭患對治至深生厭
<lb n="0715b25"/>患。辨第四對治也。此上次第是婆沙本義。
<lb n="0715b26"/>若依婆沙十七。有捨對治。如捨破<anchor xml:id="begd1e110659"/>戒<anchor xml:id="endd1e110659"/>惡
<lb n="0715b27"/>等。與此不同。</p>
<p id="pT41p0715b2706" type="inline">論。然此對治至起精進
<lb n="0715b28"/>道。論主以前釋厭患在後。非是義便故
<lb n="0715b29"/>改於前。然厭患對治多分在加行道。所以前
<lb n="0715c01"/>說。理實不定。或於無間道前。或在<anchor xml:id="beg0715008"/>勝<anchor xml:id="end0715008"/>進道
<lb n="0715c02"/>後。無間．解脫道中。緣苦．集諦。亦得名為厭
<lb n="0715c03"/>患對治加行道亦不定。或一加行至無學果。
<lb n="0715c04"/>或二。或多。由不定故。婆沙說在<anchor xml:id="begd1e110692"/>勝<anchor xml:id="endd1e110692"/>進道
<lb n="0715c05"/>
<anchor xml:id="beg0715009"/>後<anchor xml:id="end0715009"/>。此論從多說在無間道前。</p>
<lb n="0715c06"/>
<p id="pT41p0715c0601">論。諸惑若斷為定從何。第三半行頌明斷所
<lb n="0715c07"/>從。</p>
<p id="pT41p0715c0702" type="inline">論曰至不<anchor xml:id="beg0715010"/>復<anchor xml:id="end0715010"/>生故。明煩惱得永斷。
<lb n="0715c08"/>故令遠離所緣。令於所緣不復生<anchor xml:id="beg0715011"/>故<anchor xml:id="end0715011"/>。婆
<lb n="0715c09"/>沙二十二云。然此中說。諸隨眠於所緣<anchor xml:id="beg0715012"/>可<anchor xml:id="end0715012"/>
<lb n="0715c10"/>斷。非於相應者。依<anchor xml:id="beg0715013"/>心<anchor xml:id="end0715013"/>名有隨眠義說。
<lb n="0715c11"/>不依隨增義說。以隨增義俱可斷故。</p>
<lb n="0715c12"/>
<p id="pT41p0715c1201">論。斷未來惑至云何說<anchor xml:id="begd1e110761"/>斷<anchor xml:id="endd1e110761"/>。論主難也。若令
<lb n="0715c13"/>不生名之為斷。應唯斷未來。如何亦斷
<lb n="0715c14"/>過去。</p>
<p id="pT41p0715c1403" type="inline">論。若謂頌說至定何所從。遮釋
<lb n="0715c15"/>也。頌說從所緣言。意顯遍知所緣斷者。
<lb n="0715c16"/>准前四種方便。非唯遍知所緣斷。亦有能
<lb n="0715c17"/>緣斷。故<anchor xml:id="begd1e110778"/>斷<anchor xml:id="endd1e110778"/>等三種斷也。從其所緣義即不
<lb n="0715c18"/>定。</p>
<p id="pT41p0715c1802" type="inline">論。自相續中至究竟斷故。論主自為
<lb n="0715c19"/>有部釋出斷所從也。由無間道力。令自相
<lb n="0715c20"/>續煩惱得斷。由得斷故。過去．未來於其所
<lb n="0715c21"/>緣。無隨增力。不能繫縛於所緣境。由斯他
<lb n="0715c22"/>相續中諸煩惱。及一切色．不染污法。亦名為
<lb n="0715c23"/>斷。不為自相續中煩惱縛故。准正理釋。
<lb n="0715c24"/>一切煩惱斷。皆由見彼煩惱<anchor xml:id="beg0715014"/>所<anchor xml:id="end0715014"/>緣斷。是其
<lb n="0715c25"/>根本。餘之三斷是其末也。故正理云。諸惑永
<lb n="0715c26"/>斷定從所緣。以於所緣遍知力故。<anchor xml:id="beg0715015"/>令<anchor xml:id="end0715015"/>惑
<lb n="0715c27"/>永斷。如前已說。然惑所緣總有二種。謂有
<lb n="0715c28"/>繫事。及無繫事。緣有繫事為境諸惑。及從
<lb n="0715c29"/>此惑力所引生。不緣此事為境諸惑　解
<lb n="0716a01"/>云。緣有繫是自界緣。<anchor xml:id="beg0716001"/>或<anchor xml:id="end0716001"/>力引生不緣此事
<lb n="0716a02"/>為境諸惑是<anchor xml:id="beg0716002"/>及<anchor xml:id="end0716002"/>他界緣惑。如是二惑。於
<lb n="0716a03"/>一有情現相續中。引起諸得。設<anchor xml:id="beg0716003"/>無<anchor xml:id="end0716003"/>染污心
<lb n="0716a04"/>現在前。此得恒行無有間斷。為去．來世諸
<lb n="0716a05"/>惑果因
(已上緣有繫事)
　如是應知。緣無繫事為境
<lb n="0716a06"/>諸惑。及因此惑勢力所引。隨後現行不緣
<lb n="0716a07"/>此事為境諸惑。所引起得類亦同前　緣
<lb n="0716a08"/>無繫事為境諸惑。是滅．道下無漏緣惑。此
<lb n="0716a09"/>惑勢力所引。乃至言不緣此事為境諸惑。
<lb n="0716a10"/>是滅．道下有漏緣　言為去．來惑果因者。
<lb n="0716a11"/>謂此諸得在現世時。是過去惑等流性故。說
<lb n="0716a12"/>之為果。是未來惑生緣性故說之為因
<lb n="0716a13"/>　有得可生。無得不生　然此諸得與斷對
<lb n="0716a14"/>治等流諸得現行相違。能持去．來所斷諸惑
<lb n="0716a15"/>故。令一切緣此事惑。及緣餘惑相續而轉。
<lb n="0716a16"/>緣此事<anchor xml:id="beg0716004"/>境<anchor xml:id="end0716004"/>諸斷對治等流起時惑得便絕。所
<lb n="0716a17"/>得諸惑於自所緣。雖體猶有。而由因．果得
<lb n="0716a18"/>永絕故。可說名斷
(由道知自界緣惑境故。他界緣亦斷。由道知無漏緣惑境故。有
<lb n="0716a19"/>漏緣亦斷)
　以於少境若未遍知。緣此境惑。及
<lb n="0716a20"/>因此惑力所引起緣餘境惑。所引去．來惑
<lb n="0716a21"/>果因得。現相續中無間而轉。若於少境得
<lb n="0716a22"/>遍知時。惑所引得便不復<anchor xml:id="beg0716005"/>轉<anchor xml:id="end0716005"/>。故知惑斷定
<lb n="0716a23"/>從所緣　准上道理證知。惑斷定從所緣。
<lb n="0716a24"/>要由道<anchor xml:id="beg0716006"/>見<anchor xml:id="end0716006"/>此根本惑所緣境故。餘緣此境
<lb n="0716a25"/>惑斷。及所引惑斷故。故知<anchor xml:id="beg0716007"/>惑斷定<anchor xml:id="end0716007"/>從所緣
<lb n="0716a26"/>斷　然於此中雖<anchor xml:id="beg0716008"/>惑<anchor xml:id="end0716008"/>與道無俱行理。而道
<lb n="0716a27"/>觀見苦等境故。諸惑便斷。此義難了。應舉
<lb n="0716a28"/>喻明。譬如有人為鼠所囓。雖無熱悶迷亂
<lb n="0716a29"/>等時。<anchor xml:id="beg0716009"/>而<anchor xml:id="end0716009"/>由熱等因毒在身。<anchor xml:id="beg0716010"/>故<anchor xml:id="end0716010"/>恒名有病
<lb n="0716b01"/>者。非無病人。要服毒相違阿揭陀藥方名
<lb n="0716b02"/>無病者。非有病人。雖阿揭陀與熱等病。不
<lb n="0716b03"/>俱時在一身中行。而阿揭陀威德力故。滅
<lb n="0716b04"/>身中毒<anchor xml:id="beg0716011"/>熱<anchor xml:id="end0716011"/>等不生。說阿揭陀能除眾病。如
<lb n="0716b05"/>是聖道。雖與諸惑不俱時在一身中行。
<lb n="0716b06"/>而聖道生威德力故。滅果．因得諸惑不生。
<lb n="0716b07"/>能令行者身器清淨惑不續故。說名為斷
<lb n="0716b08"/>　准上論文。應知從所緣可令諸惑斷。非是
<lb n="0716b09"/>自身中結法。及一果等。由斷同部同品能
<lb n="0716b10"/>縛故得無為也。是由治道見惑所緣斷其
<lb n="0716b11"/>得故。於其所緣不復現縛。亦斷過．未性縛
<lb n="0716b12"/>之用。准此論文。即是自身結法。及一果等。
<lb n="0716b13"/>由道力故。令果．因得斷。於所緣境無縛
<lb n="0716b14"/>能故。名之為斷。不是不被他緣縛故。名
<lb n="0716b15"/>之為斷。婆沙亦爾。非是明<anchor xml:id="beg0716012"/>斷所緣縛<anchor xml:id="end0716012"/>得
<lb n="0716b16"/>無為義也。因何古今諸德誤解此文。</p>
<lb n="0716b17"/>
<p id="pT41p0716b1701">論。所言遠分遠性有幾。已下第四明四遠也。</p>
<lb n="0716b18"/>
<p id="pT41p0716b1801">論曰至亦名為遠者。釋相遠也。<anchor xml:id="beg0716013"/>雖<anchor xml:id="end0716013"/>同
<lb n="0716b19"/>一聚極相隣近。以相不同故亦名為遠。</p>
<lb n="0716b20"/>
<p id="pT41p0716b2001">論。二治遠性至亦名為遠。釋第二<anchor xml:id="beg0716014"/>遠<anchor xml:id="end0716014"/>也。如
<lb n="0716b21"/>持．犯<anchor xml:id="begd1e111064"/>戒<anchor xml:id="endd1e111064"/>雖同在一身處極相近。同無表色
<lb n="0716b22"/>相又非遠。能治．所治性不同故。亦名為遠。</p>
<lb n="0716b23"/>
<p id="pT41p0716b2301">論。三處遠性至亦名為遠。釋第三處遠
<lb n="0716b24"/>也。如東．西海。<anchor xml:id="beg0716015"/>同<anchor xml:id="end0716015"/>在一世界中。同是水故相
<lb n="0716b25"/>又非遠。同現在故時又非遠。東．西處隔故
<lb n="0716b26"/>名為遠。</p>
<p id="pT41p0716b2604" type="inline">論。四時遠性至亦名為遠。如
<lb n="0716b27"/>過．未世雖復俱依一法上立。相非是遠。處
<lb n="0716b28"/>亦無隔。時分隔故亦名<anchor xml:id="beg0716016"/>為<anchor xml:id="end0716016"/>遠。</p>
<p id="pT41p0716b2812" type="inline">論。望何
<lb n="0716b29"/>說遠。論主問也。</p>
<p id="pT41p0716b2907" type="inline">望現在世。有部答也。</p>
<lb n="0716c01"/>
<p id="pT41p0716c0101">無間已滅及正生時與現相隣如何名遠。
<lb n="0716c02"/>論主難也。</p>
<p id="pT41p0716c0205" type="inline">由世性別故得遠名。</p>
<lb n="0716c03"/>
<p id="pT41p0716c0301">非久曾當方得名遠。有部答也。</p>
<p id="pT41p0716c0313" type="inline">若爾現
<lb n="0716c04"/>在亦應得遠名以望去．來世性亦別故。論主
<lb n="0716c05"/>難也　解云。去．來與現性不同。過去．未來
<lb n="0716c06"/>得名遠。現在亦與去．來別。現在亦應得
<lb n="0716c07"/>遠名。</p>
<p id="pT41p0716c0703" type="inline">論。若謂去．來法<anchor xml:id="beg0716017"/>無作用故名為
<lb n="0716c08"/>遠者。諸無為法作用既無。云何名近。若謂由
<lb n="0716c09"/>現遍得無為故名近者。去．來二世例亦應然。
<lb n="0716c10"/>虛空無為如何名近。乃至。不應<anchor xml:id="end0716017"/>
<anchor xml:id="beg0716018"/>一<anchor xml:id="end0716018"/>向說名為
<lb n="0716c11"/>遠。上來皆是論主遮轉計也。</p>
<p id="pT41p0716c1112" type="inline">論。若依
<lb n="0716c12"/>正理至去．來已捨法自相故。論主述經部義
<lb n="0716c13"/>釋時遠也。</p>
<p id="pT41p0716c1305" type="inline">論。等言為明舉事未盡者。
<lb n="0716c14"/>四遠之中。<anchor xml:id="beg0716019"/>此<anchor xml:id="end0716019"/>略舉故義未盡也。正理釋云。
<lb n="0716c15"/>與現相隣如何名遠。彼非一切五識<anchor xml:id="beg0716020"/>境<anchor xml:id="end0716020"/>故。
<lb n="0716c16"/>亦非一分意識境故。或時分中有作用者
<lb n="0716c17"/>說名為近。過去．未來定無作用。故說名遠。
<lb n="0716c18"/>不可難言諸無為法<anchor xml:id="beg0716021"/>永<anchor xml:id="end0716021"/>無作用應名為
<lb n="0716c19"/>遠。以時遠近依時而立。故於三時。若有作
<lb n="0716c20"/>用說名為近。若無作用說名為遠。諸無為
<lb n="0716c21"/>法越一切時。如何約時難令成遠。如處遠
<lb n="0716c22"/>近依處而立。非處不然。若難無為相有異
<lb n="0716c23"/>故應成相遠。理亦無遮相遠貫通一切法
<lb n="0716c24"/>故。若爾何故無為名近。且虛空體遍一切
<lb n="0716c25"/>處。相無礙故說名為近。非擇滅體不由功
<lb n="0716c26"/>用。於一切體一切處時皆可得故。說名為
<lb n="0716c27"/>近。擇滅無為諸有精進正修行者。斷諸惑
<lb n="0716c28"/>時。於一切體無有差別。速證得故。說名為
<lb n="0716c29"/>近。無為名近理趣既然　而經主說。去．來二
<lb n="0717a01"/>世例亦應然　謂在去．來靜慮等法。如無
<lb n="0717a02"/>為法等。速得故亦應<anchor xml:id="beg0717001"/>近<anchor xml:id="end0717001"/>者。由先釋理為例
<lb n="0717a03"/>不成。無多有情於一切體。無有差別共得
<lb n="0717a04"/>義故。或許例然亦無有失。如一切法雖
<lb n="0717a05"/>互相望相有異故皆名相遠。而依餘理許
<lb n="0717a06"/>說少分名近無失。如是去．來雖約時分
<lb n="0717a07"/>無作用故皆名時遠。而依餘理許說少分
<lb n="0717a08"/>名近無失。非依餘理名為遠故。與相．時
<lb n="0717a09"/>分遠義相違　經主此中作如是說。若依
<lb n="0717a10"/>正理應說去．來離法自相故名為遠。未來
<lb n="0717a11"/>未得法自相故。過去已捨法自相故　彼
<lb n="0717a12"/>說偏與正理相違。諸自相無皆非遠性。此
<lb n="0717a13"/>成遠性必有自相。遠性攝故。如餘遠性。謂
<lb n="0717a14"/>見所餘相<anchor xml:id="tnote0717002"/>違性等是遠性攝。自相非無。既
<lb n="0717a15"/>許去．來是遠性攝。必應許彼自相非無。說
<lb n="0717a16"/>自相無而名遠性。故彼偏與正理相違。</p>
<lb n="0717a17"/>
<p id="pT41p0717a1701">論。前言惑斷<anchor xml:id="beg0717003"/>由治道生<anchor xml:id="end0717003"/>至有重得耶。<anchor xml:id="beg0717004"/>第<anchor xml:id="end0717004"/>五
<lb n="0717a18"/>一頌明重得。</p>
<p id="pT41p0717a1806" type="inline">論曰至彼勝得義者。總
<lb n="0717a19"/>明惑無再斷。無為有重得也。</p>
<p id="pT41p0717a1912" type="inline">論。所言
<lb n="0717a20"/>重得總有幾時。<anchor xml:id="beg0717005"/>問<anchor xml:id="end0717005"/>起也。</p>
<p id="pT41p0717a2010" type="inline">論總有六時。
<lb n="0717a21"/>答<anchor xml:id="beg0717006"/>六數<anchor xml:id="end0717006"/>也。</p>
<p id="pT41p0717a2105" type="inline">
<anchor xml:id="tnote0717007"/>
<anchor xml:id="mod0717007"/>何等為六問六位也。</p>
<lb n="0717a22"/>
<p id="pT41p0717a2201">論。謂治道起至重起勝得。答六位也。治道
<lb n="0717a23"/>
<anchor xml:id="beg0717008"/>果四。練根為六<anchor xml:id="end0717008"/>。正理論云。若據住此能
<lb n="0717a24"/>證離繫。目無間道。若據住此正證離繫。
<lb n="0717a25"/>目解脫道。</p>
<p id="pT41p0717a2505" type="inline">論。然諸離繫至<anchor xml:id="beg0717009"/>唯<anchor xml:id="end0717009"/>具二時。
<lb n="0717a26"/>述不同也。</p>
<p id="pT41p0717a2605" type="inline">論。謂欲界繫至具六時得
<lb n="0717a27"/>者。此據次第者說　見三諦斷。是預流果
<lb n="0717a28"/>前。自治為一。四果為四。及練根故有六時
<lb n="0717a29"/>也。</p>
<p id="pT41p0717a2902" type="inline">論。色無色界至除預流果者。明五
<lb n="0717b01"/>時也。以道類智時是<anchor xml:id="beg0717010"/>得<anchor xml:id="end0717010"/>預流果故。後治生
<lb n="0717b02"/>得<anchor xml:id="beg0717011"/>果<anchor xml:id="end0717011"/>唯有五時。欲修五品預流果<anchor xml:id="beg0717012"/>後<anchor xml:id="end0717012"/>雖存
<lb n="0717b03"/>治生。果闕一故同五時得。</p>
<p id="pT41p0717b0311" type="inline">論。第六離
<lb n="0717b04"/>繫至除前二故。明四時得也。</p>
<p id="pT41p0717b0412" type="inline">論。第九
<lb n="0717b05"/>離繫至除前三故。明三時得也。</p>
<p id="pT41p0717b0513" type="inline">論。有頂
<lb n="0717b06"/>第九至即得果故。明二時得也。</p>
<p id="pT41p0717b0613" type="inline">論。如
<lb n="0717b07"/>是且就容有至除預流等<anchor xml:id="beg0717013"/>故<anchor xml:id="end0717013"/>者。前說六時
<lb n="0717b08"/>等。據容有鈍根次第者說。若說利根。即除
<lb n="0717b09"/>練根。前六．五．四．三．二位皆除一故。即有五．
<lb n="0717b10"/>四．三．二．一。若超越二果。即除預流。若超越
<lb n="0717b11"/>三果。即除預流．一來。若鈍根次第。通取世
<lb n="0717b12"/>俗道。得即有七時。若利根次第及超越。通
<lb n="0717b13"/>世俗道。即有六時等。然治生時有其二種。
<lb n="0717b14"/>世俗治生是正斷惑。無漏治生即有二種一
<lb n="0717b15"/>者斷惑無間．解脫。二者重印。隨重印道亦
<lb n="0717b16"/>得名為無間．解脫。超越忍<anchor xml:id="beg0717014"/>智<anchor xml:id="end0717014"/>亦得名為無
<lb n="0717b17"/>間．解脫故。煩惱先斷亦名遠分。又正理論
<lb n="0717b18"/>云。隨離少多入聖道者。彼得離繫。隨其
<lb n="0717b19"/>所應有具六時。乃至。唯一以利根故　又
<lb n="0717b20"/>六十一云。依根本地起煖等善根。彼於此
<lb n="0717b21"/>生必定得見諦。以利根故厭有深故　准
<lb n="0717b22"/>正理。超越是利根也。詳其隨信行人入見道
<lb n="0717b23"/>有七十三人。故知超越雖利根。非是利種。
<lb n="0717b24"/>所以重起無間．解脫。以二乘<anchor xml:id="beg0717015"/>鈍<anchor xml:id="end0717015"/>故。欲起
<lb n="0717b25"/>後道必依前道次第而起。諸佛<anchor xml:id="beg0717016"/>超<anchor xml:id="end0717016"/>次第起。
<lb n="0717b26"/>正理論云。諸有先離無所有染入聖道者。
<lb n="0717b27"/>唯除菩薩。餘亦定於二界一切修斷離繫得
<lb n="0717b28"/>無漏得。彼皆必於二界修斷自勝果道遍現
<lb n="0717b29"/>前故。如是理趣以何證知。說聖者生第四
<lb n="0717c01"/>靜慮已上諸地定成樂根。及說聖者生於
<lb n="0717c02"/>無色定有色貪盡斷遍知得故。菩薩何緣不
<lb n="0717c03"/>亦如是。不由加行。一切功德能現前故。如
<lb n="0717c04"/>滅定等。謂聲聞．獨覺無自在功力能超間起
<lb n="0717c05"/>諸對治道。欲證後道必藉前道以為加行
<lb n="0717c06"/>方能證故　准此。重修對治<anchor xml:id="beg0717017"/>道<anchor xml:id="end0717017"/>。即是更重
<lb n="0717c07"/>修印。證無間．解<anchor xml:id="begd1e111529"/>脫<anchor xml:id="endd1e111529"/>道也。與四道不違。婆
<lb n="0717c08"/>沙一師。<anchor xml:id="beg0717018"/>鱗覺<anchor xml:id="end0717018"/>佛同菩薩。又准正理論。已至
<lb n="0717c09"/>果位更不却修此果向<anchor xml:id="beg0717019"/>道<anchor xml:id="end0717019"/>。如<anchor xml:id="beg0717020"/>先<anchor xml:id="end0717020"/>離欲超
<lb n="0717c10"/>得阿那含果已。不更却起欲斷對治亦不
<lb n="0717c11"/>更得斷欲無為。乃至。得羅漢果畢竟不得。
<lb n="0717c12"/>以先無無漏得故。無得可捨。後亦不得。
<lb n="0717c13"/>准阿那含果。超越一來義亦准此。故正理論
<lb n="0717c14"/>云。先斷六品入見諦者。彼見所斷六品離
<lb n="0717c15"/>繫。亦五時得。除一如前。彼修所斷六品離
<lb n="0717c16"/>繫。唯世俗道治生時得。必不起彼無漏對
<lb n="0717c17"/>治。是一來果向道攝故。非住果時起彼向
<lb n="0717c18"/>道。以住勝果不起劣故　那含准此。已後
<lb n="0717c19"/>起印證見道得見道六品。不起修道六品
<lb n="0717c20"/>故。不得修道六品無為。<anchor xml:id="beg0717021"/>超<anchor xml:id="end0717021"/>越那含若依根
<lb n="0717c21"/>本入見諦者。彼欲界見所斷九品離繫亦一
<lb n="0717c22"/>時得。如前應知。根本非欲斷對治故。若依
<lb n="0717c23"/>未至。若依根本。彼修所斷九品離繫。亦一時
<lb n="0717c24"/>得。必不起彼無漏對治。是不還果向道攝故。
<lb n="0717c25"/>根本地雖起見道。非對治故不得欲界無
<lb n="0717c26"/>為　又云。前言斷欲六品．九品入見諦
<lb n="0717c27"/>者。彼先修斷六．九離繫無無漏得。為永不
<lb n="0717c28"/>得。暫不得耶。應決定言彼永不得。豈不
<lb n="0717c29"/>證得阿羅漢時。必得先時見．修所斷一切
<lb n="0718a01"/>離繫諸無漏得。若彼先時所斷離繫有無漏
<lb n="0718a02"/>得。今時捨者於彼今應得無漏得。若先無
<lb n="0718a03"/>者。今時亦無得離繫時。唯自治起。及捨劣
<lb n="0718a04"/>道得勝時故　問離欲得根本。根本非欲
<lb n="0718a05"/>斷對治。起見道時不得欲無為。離下三禪
<lb n="0718a06"/>得第四。第四非是下對治。依四起見道。亦
<lb n="0718a07"/>應不得下三地無為　答正理論云。<anchor xml:id="beg0718001"/>謂<anchor xml:id="end0718001"/>設
<lb n="0718a08"/>先離無所有染。隨依何地入見諦時。必得
<lb n="0718a09"/>二界諸見所斷無漏斷治。彼見所斷。是一斷
<lb n="0718a10"/>治頓所斷故。上地見道現在前時。必修未來
<lb n="0718a11"/>下地道故。下靜慮遍能為上斷治故　解云。
<lb n="0718a12"/>上地道所斷惑。下地道遍能斷故。上地道所
<lb n="0718a13"/>斷之惑。即皆是下地道能斷也。起上地道修
<lb n="0718a14"/>下地道。是同治修。下地道。所斷惑上地道非
<lb n="0718a15"/>皆能斷。故下地道不修上道　正理又云。
<lb n="0718a16"/>豈不已離無所有處染。依第三定等入見
<lb n="0718a17"/>諦時。應修未來上地見道。同為有頂斷對
<lb n="0718a18"/>治故　不爾。未離此地染者。即依此地
<lb n="0718a19"/>入見諦時。自及上諸地見諦所斷。見一一諦
<lb n="0718a20"/>時。能頓斷故。如有未離第四定染。依第四
<lb n="0718a21"/>定入見諦時。頓斷五地見所斷染。乃至未
<lb n="0718a22"/>離初<anchor xml:id="beg0718002"/>靜慮<anchor xml:id="end0718002"/>染。依初<anchor xml:id="begd1e111686"/>靜慮<anchor xml:id="endd1e111686"/>入見諦時。頓斷
<lb n="0718a23"/>八地見所斷染。上地曾無斷下地故。非第
<lb n="0718a24"/>四等與第三等。所對治法一切皆同。由是已
<lb n="0718a25"/>離第三等染。依第三等入見諦時。雖上地
<lb n="0718a26"/>能治自上地。而非與下所治恒同。故依下
<lb n="0718a27"/>時不能修上　又云　諸異生位以世俗道
<lb n="0718a28"/>斷見所斷所有離繫。唯由下地見道勢力。
<lb n="0718a29"/>於自．上地無漏得起。謂依上地見道現前。
<lb n="0718b01"/>必修未來下地見道。由彼勢力於下離繫。
<lb n="0718b02"/>得無漏得非上地故。由此學位。定應遍於
<lb n="0718b03"/>色．無色攝見斷離繫得無漏得。非欲理成。
<lb n="0718b04"/>欲唯未至地見道所斷故
(已上釋也)
　豈不應如第
<lb n="0718b05"/>四定等非第三等下地對治。然第四等見道
<lb n="0718b06"/>現前。能修未來下地所攝一切見道。由彼道
<lb n="0718b07"/>力於諸下地見斷離繫得無漏得。如是根
<lb n="0718b08"/>本雖非欲治。然根本地見道現前。應修未
<lb n="0718b09"/>來未至地攝一切見道。由彼道力。應於欲
<lb n="0718b10"/>界見斷離繫得無漏得
(已上難也根本不斷欲。不得欲界斷。上地不斷
<lb n="0718b11"/>下。如何得下斷也)
　此例不齊。見道有二。一欲<anchor xml:id="beg0718003"/>界<anchor xml:id="end0718003"/>對
<lb n="0718b12"/>治。二上界對治。<anchor xml:id="beg0718004"/>欲<anchor xml:id="end0718004"/>治有三。謂斷對治。厭患
<lb n="0718b13"/>對治。遠分對治。色無色治三種亦然。欲治三
<lb n="0718b14"/>中。初斷對治唯未至攝。餘通六地。上治三種
<lb n="0718b15"/>皆通六地。然上二界斷治見道。唯能對治自．
<lb n="0718b16"/>上地染。餘治見道亦治下地。上地雖非下
<lb n="0718b17"/>地斷治。而上見道現在前時。遍修未來下地
<lb n="0718b18"/>見道。下與上地同所治故。無有欲界斷治
<lb n="0718b19"/>見道。能與根本同一所治。可根本地見道
<lb n="0718b20"/>現前。能修未來未至地攝欲見斷法斷治見
<lb n="0718b21"/>道。由彼道力。能於欲界見斷離繫得無漏
<lb n="0718b22"/>得。故彼所引為例不齊
(已上釋也)
　又云。諸根本
<lb n="0718b23"/>地欲界厭患遠分對治。色．無色界三種對治
<lb n="0718b24"/>見道現前。還修未來未至地攝。如是二種三
<lb n="0718b25"/>種對治。非由未來欲界厭遠對治力故。便
<lb n="0718b26"/>於欲界見斷離繫。得無漏得。唯斷對治力能
<lb n="0718b27"/>斷繫得故。諸先離欲。若依未至入見諦
<lb n="0718b28"/>者。欲界厭患遠分對治見道現前。亦修未來
<lb n="0718b29"/>欲斷對治。欲斷對治地道正現在前故。由如
<lb n="0718c01"/>是<anchor xml:id="beg0718005"/>理<anchor xml:id="end0718005"/>。非先離欲入見諦者。皆於欲界見
<lb n="0718c02"/>斷離繫。得無漏得。諸先離欲入見諦者。畢
<lb n="0718c03"/>竟無<anchor xml:id="beg0718006"/>容<anchor xml:id="end0718006"/>於欲修斷所有離繫。得無漏得
<lb n="0718c04"/>以未至攝欲界修斷斷對治收無漏修道。於
<lb n="0718c05"/>不還果身中現前。及未來修俱非理故。理無
<lb n="0718c06"/>
<anchor xml:id="begd1e111828"/>容<anchor xml:id="endd1e111828"/>有不還果身中有一來．不還二向道故。
<lb n="0718c07"/>諸有先離無所有染入聖道者。唯除菩薩。
<lb n="0718c08"/>餘亦定於二界一切修斷離繫得無漏得。彼
<lb n="0718c09"/>皆必於二界修斷。自勝果道遍現前故。如是
<lb n="0718c10"/>理趣以何證知。說聖者生第四<anchor xml:id="begd1e111843"/>靜慮<anchor xml:id="endd1e111843"/>以上
<lb n="0718c11"/>諸地定成樂<anchor xml:id="beg0718007"/>根<anchor xml:id="end0718007"/>。及說聖者生於無色。定有
<lb n="0718c12"/>色貪盡斷。遍知得故　一斷欲見道不與上
<lb n="0718c13"/>地同斷。依根本地雖修未至。俱修餘二對
<lb n="0718c14"/>治。不修斷對治。依未至等斷初禪等惑。必
<lb n="0718c15"/>與上地同一道斷。由斯依上地道修下對
<lb n="0718c16"/>治　二上二界修斷不合<anchor xml:id="beg0718008"/>治<anchor xml:id="end0718008"/>故。依第二禪
<lb n="0718c17"/>已上道得修下地。不修斷治。超越者勝果
<lb n="0718c18"/>道中必修斷治。以是後果向故。其道必<anchor xml:id="beg0718009"/>須<anchor xml:id="end0718009"/>
<lb n="0718c19"/>次第修故　三諸後果道已<anchor xml:id="beg0718010"/>上<anchor xml:id="end0718010"/>必不却起
<lb n="0718c20"/>前向<anchor xml:id="beg0718011"/>道<anchor xml:id="end0718011"/>也。以無用故。准此。超者未必次
<lb n="0718c21"/>第。亦得超<anchor xml:id="beg0718012"/>起<anchor xml:id="end0718012"/>上道。以超越那含等不起
<lb n="0718c22"/>向中下地斷治道。即起初禪斷治道等故
<lb n="0718c23"/>　有人。於此作問答云。已斷斷治既不現行。
<lb n="0718c24"/>如何名為自對治起。前言自治唯是無間．解
<lb n="0718c25"/>脫道故。解云。似自治故名為自治。或自斷
<lb n="0718c26"/>治得現行故。名自治生。非斷治起。或此所
<lb n="0718c27"/>言自治生者。非要斷治。遠厭治起亦自治生
<lb n="0718c28"/>　今詳論意。自治生者有其二種。一正斷
<lb n="0718c29"/>惑。二不斷惑。正斷惑者。如前四道。不斷惑。
<lb n="0719a01"/>者。謂無漏道。擬<anchor xml:id="beg0719001"/>儀<anchor xml:id="end0719001"/>無間．解脫。起勝果道。
<lb n="0719a02"/>如先所斷惑煩惱品次第所起之道。名自治
<lb n="0719a03"/>道。非是正斷。亦可望正斷惑名為遠分對
<lb n="0719a04"/>治。擬<anchor xml:id="begd1e111961"/>儀<anchor xml:id="endd1e111961"/>無間．解脫。不同餘勝進道。名自
<lb n="0719a05"/>治生也。</p>
<lb n="0719a06"/>
<p id="pT41p0719a0601">論。即諸離繫至<anchor xml:id="beg0719002"/>此<anchor xml:id="end0719002"/>於果上立因名故。已下第
<lb n="0719a07"/>六明斷遍知。先明遍知有二。一智遍知。謂
<lb n="0719a08"/>無漏智能遍知苦等四聖諦故。二斷遍知。體
<lb n="0719a09"/>即離繫　問能遍知故名為遍知。是智異名。
<lb n="0719a10"/>如何目斷　答是智果故。如業．解果。謂契
<lb n="0719a11"/>經說六處名業。是業果故。又說無<anchor xml:id="tnote0719003"/>為學應果
<lb n="0719a12"/>名解。是解果故。如是遍知目斷無失　問
<lb n="0719a13"/>若爾忍果應非遍知　答忍皆是智<anchor xml:id="beg0719004"/>眷屬<anchor xml:id="end0719004"/>
<lb n="0719a14"/>故。於忍所為立智作名。如臣所為亦名王
<lb n="0719a15"/>作。或金剛喻定等持相應無漏<anchor xml:id="beg0719005"/>智<anchor xml:id="end0719005"/>力。能總
<lb n="0719a16"/>集<anchor xml:id="beg0719006"/>諸<anchor xml:id="end0719006"/>斷無漏離繫得故。忍果爾時亦成智
<lb n="0719a17"/>果故。又漸得果等得一來．不還忍果無漏
<lb n="0719a18"/>離繫得已成<anchor xml:id="begd1e112038"/>智<anchor xml:id="endd1e112038"/>果故。</p>
<lb n="0719a19"/>
<p id="pT41p0719a1901">論。為一切斷立一遍知。已下問答分斷為九。
<lb n="0719a20"/>文中有六。一分斷為九。二明六對果。三明
<lb n="0719a21"/>建立緣。四明成就位。五明總<anchor xml:id="beg0719007"/>集<anchor xml:id="end0719007"/>處。六明得
<lb n="0719a22"/>捨。此一行半頌分斷為九也。</p>
<p id="pT41p0719a2212" type="inline">論曰至立
<lb n="0719a23"/>三遍知。此釋初句。總答九也。謂見六修三。</p>
<lb n="0719a24"/>
<p id="pT41p0719a2401">論。且三界繫至立六云何。且問見斷。</p>
<lb n="0719a25"/>
<p id="pT41p0719a2501">論。謂欲界繫至立三遍知。答也。謂欲界
<lb n="0719a26"/>見苦．見集合一遍知。見滅．道各一遍知。<anchor xml:id="beg0719008"/>合<anchor xml:id="end0719008"/>
<lb n="0719a27"/>成三也。</p>
<p id="pT41p0719a2704" type="inline">論。如欲界三至六種遍知。類
<lb n="0719a28"/>釋上二界也。上二界亦同欲界。苦．集合一。
<lb n="0719a29"/>滅．道各一。合成三也　如是名為<anchor xml:id="beg0719009"/>三界見
<lb n="0719b01"/>諦所斷法斷<anchor xml:id="end0719009"/>六種遍知者。總結。</p>
<p id="pT41p0719b0113" type="inline">論。餘三
<lb n="0719b02"/>界繫至三云何。問修斷。</p>
<p id="pT41p0719b0210" type="inline">論。謂欲界繫
<lb n="0719b03"/>至并前立故。答也。斷欲修斷第九品時。立
<lb n="0719b04"/>一遍知。名五下分結盡遍知。所以不名欲
<lb n="0719b05"/>貪盡。名五下分結盡者。以爾時度界．得果
<lb n="0719b06"/>集遍知故。集遍知法并前立故。</p>
<p id="pT41p0719b0613" type="inline">論。色
<lb n="0719b07"/>界所繫至三種遍知。答上二界也。離色界
<lb n="0719b08"/>染名色愛盡者。爾時不集遍知。唯以色界
<lb n="0719b09"/>修道斷無為為體故　斷無色染名一切
<lb n="0719b10"/>結盡遍知者。爾時度界及得果故集遍知
<lb n="0719b11"/>也。爾時次第者。以三界一切擇滅無為為
<lb n="0719b12"/>體故。名一切結盡也　如是名為已下。是
<lb n="0719b13"/>總結也。</p>
<p id="pT41p0719b1304" type="inline">論。以何因緣至非見所斷。問也。
<lb n="0719b14"/>何故見斷無為兩界合立為三。修道無為兩
<lb n="0719b15"/>界各立為一。</p>
<p id="pT41p0719b1506" type="inline">論。以修所斷治不同故。答
<lb n="0719b16"/>也。斷見惑時二界合斷。同用一道對治是
<lb n="0719b17"/>同。斷修惑時二界別斷。對治不同各別立
<lb n="0719b18"/>也。由此遍知合開有異。</p>
<lb n="0719b19"/>
<p id="pT41p0719b1901">論。如是所立至幾何道果。<anchor xml:id="beg0719010"/>已<anchor xml:id="end0719010"/>下兩行半頌。
<lb n="0719b20"/>第二明六對果異也。依婆沙有<anchor xml:id="beg0719011"/>八<anchor xml:id="end0719011"/>對十六
<lb n="0719b21"/>門。六對如此論。更有兩對治。此論已重故
<lb n="0719b22"/>不述。</p>
<p id="pT41p0719b2203" type="inline">論曰至是修道果故。此釋忍．<anchor xml:id="beg0719012"/>智<anchor xml:id="end0719012"/>
<lb n="0719b23"/>果多少也。忍果有六。智果有三。如文可知。
<lb n="0719b24"/>婆沙六十三云。問幾是見道果。答六謂前六。
<lb n="0719b25"/>有說七謂前七。問幾是修道果。答三謂後三。
<lb n="0719b26"/>問幾是忍果。答應說如見道果。問幾是智
<lb n="0719b27"/>果。答應說如修道果　兩說無評　問兩
<lb n="0719b28"/>說之中何者為正　答據義別立竝不違理。
<lb n="0719b29"/>六據次第。七<anchor xml:id="beg0719013"/>兼<anchor xml:id="end0719013"/>超越。所以諸論多說得六。
<lb n="0719c01"/>不說七者。有二因緣。一根本建立遍知。就
<lb n="0719c02"/>次第者立故。二合說方成故。謂超越者雖
<lb n="0719c03"/>得五下分結盡遍知。爾時不得色．無色道
<lb n="0719c04"/>諦下遍知。爾時集遍知故。於前位中唯有
<lb n="0719c05"/>其五。即超越者極多。唯成五遍知也。次第
<lb n="0719c06"/>之人多成六種。兩人合說故成其七。若據
<lb n="0719c07"/>次第。唯六者正。若<anchor xml:id="begd1e112230"/>兼<anchor xml:id="endd1e112230"/>超越決定有七。若不
<lb n="0719c08"/>爾者。超越人至道類智時。所得遍知為名
<lb n="0719c09"/>何物。不可說彼得上界道下遍知。爾時集
<lb n="0719c10"/>遍知故。亦不可說不得遍知。評家云。菩
<lb n="0719c11"/>薩．獨覺。爾時得五下分結盡遍知故。亦不
<lb n="0719c12"/>可說是智果。爾時忍為無間道故。亦不可
<lb n="0719c13"/>說上界見斷是客。欲界修斷為主遍知。不
<lb n="0719c14"/>名欲貪盡故遍知。既名五順下<anchor xml:id="beg0719014"/>分<anchor xml:id="end0719014"/>結斷。欲
<lb n="0719c15"/>貪即是順界下。上二界見惑<anchor xml:id="beg0719015"/>兼<anchor xml:id="end0719015"/>順界下有
<lb n="0719c16"/>情下及防邏故。俱順下分。<anchor xml:id="beg0719016"/>𤏅<anchor xml:id="end0719016"/>為主客<anchor xml:id="beg0719017"/>亦<anchor xml:id="end0719017"/>
<lb n="0719c17"/>不可以是第<anchor xml:id="beg0719018"/>三<anchor xml:id="end0719018"/>說故不是正義。婆沙上下
<lb n="0719c18"/>無此例故。第二說正例非一故。亦不可多
<lb n="0719c19"/>論說為正。諸論多據次第說故。如俱舍雖
<lb n="0719c20"/>說有六。而得捨中捨五得一。謂五下分結
<lb n="0719c21"/>盡遍知。故知俱舍許是忍果等。據次第說
<lb n="0719c22"/>言得六也。亦不可言得名不得體。隨所
<lb n="0719c23"/>得者即是體故。亦不可說得體不具故不
<lb n="0719c24"/>名得。超越那含得羅漢時。亦得一切結盡
<lb n="0719c25"/>遍知故。獨覺．菩薩依根本禪得五下分結
<lb n="0719c26"/>盡遍知故。此釋決定無煩多解。順婆沙評
<lb n="0719c27"/>家義故。</p>
<p id="pT41p0719c2704" type="inline">論。如何忍果說為遍知。問也。</p>
<lb n="0719c28"/>
<p id="pT41p0719c2801">論。諸忍皆是至同一果故。答也。有二
<lb n="0719c29"/>義。一以忍是<anchor xml:id="beg0719019"/>智眷屬<anchor xml:id="end0719019"/>故假名為<anchor xml:id="begd1e112338"/>智<anchor xml:id="endd1e112338"/>二以
<lb n="0720a01"/>智．忍同一果故　同一果者。有兩釋。一無
<lb n="0720a02"/>間．解脫同一果故。二忍所得者至不還．阿羅
<lb n="0720a03"/>漢果。亦為智果故。應依後釋。正理．婆沙皆
<lb n="0720a04"/>同有此釋。</p>
<p id="pT41p0720a0405" type="inline">論。今次應辨至煩惱等故。
<lb n="0720a05"/>此釋第二對也　就第二對中。先釋未至。
<lb n="0720a06"/>後釋根本。此釋未至也。謂此地能斷三界
<lb n="0720a07"/>煩惱。所以具得九遍知也。</p>
<p id="pT41p0720a0711" type="inline">論。根本靜
<lb n="0720a08"/>慮至未至果故。此第二釋靜慮根本果也。就
<lb n="0720a09"/>中有二。一述正義。二述妙音義。此述正
<lb n="0720a10"/>義也。依婆沙宗。上地道不<anchor xml:id="beg0720001"/>許<anchor xml:id="end0720001"/>斷下惑。下
<lb n="0720a11"/>能斷上。依根本靜慮唯斷上界惑。不斷欲
<lb n="0720a12"/>惑。其得修諸道。若依未至見道能修三界
<lb n="0720a13"/>見道斷治。不修修道欲斷治也。若依根本
<lb n="0720a14"/>四靜慮。皆通修上二界斷治。以同治故。不
<lb n="0720a15"/>修欲界見．修斷治。以非同治故。所得無為
<lb n="0720a16"/>得繫<anchor xml:id="beg0720002"/>屬<anchor xml:id="end0720002"/>斷治道故。所以靜慮根本唯五遍
<lb n="0720a17"/>知。正理五十六云。豈不依止根本靜慮入
<lb n="0720a18"/>見諦時。亦修未來依未至地欲斷治道。得
<lb n="0720a19"/>斷治故亦應證彼欲見斷法斷無漏離繫得。
<lb n="0720a20"/>寧說根本唯得五果　此責不然。爾時所
<lb n="0720a21"/>修依未至地斷對治者。唯色。無色斷對治
<lb n="0720a22"/>故。根本地道。既不能為欲斷對治。彼現起
<lb n="0720a23"/>位。如何能修欲斷治道。由彼所修<anchor xml:id="beg0720003"/>未<anchor xml:id="end0720003"/>至斷
<lb n="0720a24"/>治唯治上界。故果唯五　婆沙六十三云。問
<lb n="0720a25"/>幾是根本靜慮果。答五。謂第二．第四．第六．
<lb n="0720a26"/>及後二。有說第二．第四．<anchor xml:id="beg0720004"/>及<anchor xml:id="end0720004"/>後三為五　婆
<lb n="0720a27"/>沙無評。何者為正。此論同何　有人解云。
<lb n="0720a28"/>前師所以說得<anchor xml:id="beg0720005"/>第<anchor xml:id="end0720005"/>六不說第七者。據全
<lb n="0720a29"/>得彼第六體故。後師所以言得<anchor xml:id="begd1e112459"/>第<anchor xml:id="endd1e112459"/>七不
<lb n="0720b01"/>言第六者。據能得彼第七名故。且奪第
<lb n="0720b02"/>六與第七名。五下分中雖於欲界見．修所
<lb n="0720b03"/>斷不得遍知。能斷上界見斷三結。總相而
<lb n="0720b04"/>言五中得三。以少從多。得第七名。若作
<lb n="0720b05"/>此解。各據一義並不相違。俱舍說五。或同
<lb n="0720b06"/>婆沙前師。或同婆沙後師。文不別顯。隨同
<lb n="0720b07"/>無失　今詳。此釋未<anchor xml:id="beg0720006"/>成<anchor xml:id="end0720006"/>分別。婆沙自有分
<lb n="0720b08"/>明評文。正理．俱舍亦有明文。因何浪釋。婆
<lb n="0720b09"/>沙六十三成就遍知中云。問獨覺學位為成
<lb n="0720b10"/>就幾。答部行喻者如聲聞說。麟角喻者如菩
<lb n="0720b11"/>薩說　此與正理不同。正理同聲聞不同
<lb n="0720b12"/>菩薩。無超越道故。論意各別不應和合。必
<lb n="0720b13"/>若欲釋應云。麟喻獨覺有其二類。一猛利
<lb n="0720b14"/>根。<anchor xml:id="beg0720007"/>一<anchor xml:id="end0720007"/>少鈍於上。於猛利根者如菩薩說。
<lb n="0720b15"/>少劣上者起次第道　又云。問菩薩見聖位
<lb n="0720b16"/>成就幾耶。答有多說。一云如預流向。一說
<lb n="0720b17"/>見斷中唯得色．無色苦．集．滅二遍知。不得
<lb n="0720b18"/>欲界三遍知　又問。菩薩何時得色愛盡遍
<lb n="0720b19"/>知。一說道類<anchor xml:id="begd1e112524"/>智<anchor xml:id="endd1e112524"/>位即得。更有兩解。評曰不
<lb n="0720b20"/>應作是說。無一念頃得果．向故。應作是
<lb n="0720b21"/>說。菩薩聖位決定不得色．無色界見道斷法
<lb n="0720b22"/>斷遍知。及色愛盡遍知。總集遍知故。無容
<lb n="0720b23"/>修彼斷對治故　准此評家。依根本地得
<lb n="0720b24"/>五下分結盡遍知集遍<anchor xml:id="begd1e112541"/>智<anchor xml:id="endd1e112541"/>故。此即是婆沙
<lb n="0720b25"/>評家以後說為正。正理五十六得捨中云。超
<lb n="0720b26"/>越人若依未至。捨五得一。謂五下分結盡。
<lb n="0720b27"/>若依根本。捨二得一。謂五<anchor xml:id="beg0720008"/>下<anchor xml:id="end0720008"/>分結盡　准
<lb n="0720b28"/>此。正理同婆沙評家。亦以後<anchor xml:id="beg0720009"/>師<anchor xml:id="end0720009"/>道為正。
<lb n="0720b29"/>及許見道忍果得五下分結盡遍知也。俱舍
<lb n="0720c01"/>得捨中云。超越人捨五得一。謂五下分結盡
<lb n="0720c02"/>遍知。正理云。應言依未至定捨五得一。
<lb n="0720c03"/>以依根本捨二得一故　准此。俱舍許見
<lb n="0720c04"/>道及忍果亦得五下分結盡遍知。亦以後說
<lb n="0720c05"/>為正。此即是文。憑何文意。以前說亦得為
<lb n="0720c06"/>正。又於此時具二緣故定集遍知。不應
<lb n="0720c07"/>此時得第六遍知。此即是理。故知前師全無
<lb n="0720c08"/>理趣。忍果<anchor xml:id="begd1e112592"/>智<anchor xml:id="endd1e112592"/>果．見道果．修道果。二說<anchor xml:id="begd1e112598"/>容<anchor xml:id="endd1e112598"/>
<lb n="0720c09"/>據次第．超越義別。靜慮根本果前師定非。
<lb n="0720c10"/>無異端故。此是得體不盡。非是得名不
<lb n="0720c11"/>得體也。此如超越二果。不得前六品修道
<lb n="0720c12"/>無為。及依根本地得阿那含果。後得阿羅
<lb n="0720c13"/>漢果時。皆得體不盡。豈是得名不得體
<lb n="0720c14"/>耶。由此論中亦應二說。此既不爾。彼云何
<lb n="0720c15"/>然。婆沙六十三云。問若已離色染入正性
<lb n="0720c16"/>離<anchor xml:id="beg0720010"/>生<anchor xml:id="end0720010"/>者。彼何時得色愛盡遍知。一說道類
<lb n="0720c17"/>智時。評曰不應作是說。非住果時名住向
<lb n="0720c18"/>故。有說彼後若離空無邊處染。爾時乃得色
<lb n="0720c19"/>愛盡遍知。謂彼<anchor xml:id="beg0720011"/>爾<anchor xml:id="end0720011"/>時修未來無漏諸靜慮地
<lb n="0720c20"/>彼斷對治故。彼亦不應作<anchor xml:id="beg0720012"/>如<anchor xml:id="end0720012"/>是說。爾時
<lb n="0720c21"/>但修未來無漏諸靜慮地。無色對治非色對
<lb n="0720c22"/>治故。又說。得阿羅漢果。金剛喻定現在前
<lb n="0720c23"/>時。乃得此色愛盡遍知。彼亦不應作如是
<lb n="0720c24"/>說。爾時諸斷總集為一。名一切結盡遍知。
<lb n="0720c25"/>如何說得色愛盡遍知。應作是說。彼定從
<lb n="0720c26"/>果起勝進道現在前時。方乃得此色愛盡
<lb n="0720c27"/>遍知。若不許彼<anchor xml:id="beg0720013"/>決<anchor xml:id="end0720013"/>定從果起勝果道現在
<lb n="0720c28"/>前者。<anchor xml:id="beg0720014"/>諸<anchor xml:id="end0720014"/>已離第三靜慮染。依下地入正
<lb n="0720c29"/>性離<anchor xml:id="begd1e112688"/>生<anchor xml:id="endd1e112688"/>。道類智時得第<anchor xml:id="beg0720015"/>三<anchor xml:id="end0720015"/>果。既不起勝
<lb n="0721a01"/>果道現在前。彼若命終生第四靜慮。或無色
<lb n="0721a02"/>界。應不成就無漏樂根。若爾便違十門納
<lb n="0721a03"/>息。如說誰成就樂<anchor xml:id="beg0721001"/>根<anchor xml:id="end0721001"/>。答若生遍淨。若生
<lb n="0721a04"/>遍淨下。若聖者生遍淨上。勿有此失。故必
<lb n="0721a05"/>應許諸得果已。彼定從果起勝果道。爾時
<lb n="0721a06"/>方名<anchor xml:id="beg0721002"/>得<anchor xml:id="end0721002"/>色愛盡遍知。</p>
<p id="pT41p0721a0609" type="inline">論。所言八者至
<lb n="0721a07"/>彼見道果。第二述妙音義。就中有二。一明
<lb n="0721a08"/>根本靜慮有欲斷治。二明欲修斷唯在未
<lb n="0721a09"/>至。此即初也。准正理論五十六。一師亦同
<lb n="0721a10"/>彼師計根本禪起見道時決定起四法智
<lb n="0721a11"/>忍故。故知能斷欲界煩惱。諸有先離欲界
<lb n="0721a12"/>染者。依根本地入見諦時得修別道引
<lb n="0721a13"/>無漏得故。由此亦得欲界見道<anchor xml:id="beg0721003"/>三<anchor xml:id="end0721003"/>果。此非
<lb n="0721a14"/>正義。</p>
<p id="pT41p0721a1403" type="inline">論。除順下分結至斷對治故。明
<lb n="0721a15"/>根本地無欲界修道斷對治也。以依根本
<lb n="0721a16"/>不起斷欲修惑無間．解脫道故。亦不修
<lb n="0721a17"/>下斷對治故。彼師意以依第四禪入見道
<lb n="0721a18"/>修六地斷治。修道不爾。正理破云。此不成
<lb n="0721a19"/>證。謂所修地雖復不同。然俱唯修上界治
<lb n="0721a20"/>故。</p>
<p id="pT41p0721a2002" type="inline">論。中間靜慮如根本說。類釋中間禪
<lb n="0721a21"/>也。</p>
<p id="pT41p0721a2102" type="inline">論。今次應辨至遍<anchor xml:id="beg0721004"/>說<anchor xml:id="end0721004"/>知果故。明第
<lb n="0721a22"/>三對也。依世俗道<anchor xml:id="begd1e112789"/>容<anchor xml:id="endd1e112789"/>依空處近分離第
<lb n="0721a23"/>四禪染得色愛盡遍知。依上近分。無離色
<lb n="0721a24"/>染之義故。唯空處近分得一果也。下三根
<lb n="0721a25"/>本依無漏道。皆<anchor xml:id="begd1e112802"/>容<anchor xml:id="endd1e112802"/>斷非想染得一切結盡
<lb n="0721a26"/>遍知。由此三<anchor xml:id="beg0721005"/>地<anchor xml:id="end0721005"/>根本亦得一也。非想無能
<lb n="0721a27"/>斷非想惑及下惑義故。此地中無遍知果。</p>
<lb n="0721a28"/>
<p id="pT41p0721a2801">論。今次應辨<anchor xml:id="beg0721006"/>與世俗道<anchor xml:id="end0721006"/>至三界法故。
<lb n="0721a29"/>明第四對也。世俗道不能別斷欲．色．無色
<lb n="0721b01"/>見惑。由此不得見道<anchor xml:id="beg0721007"/>忍<anchor xml:id="end0721007"/>果。有漏亦不能
<lb n="0721b02"/>斷非想修惑。由此不得一切結盡。六行能
<lb n="0721b03"/>斷欲．色修染。所以得五下分結盡。及色愛
<lb n="0721b04"/>盡。聖道能別斷見．修三界惑故。由斯得九。</p>
<lb n="0721b05"/>
<p id="pT41p0721b0501">論。今次應辨<anchor xml:id="beg0721008"/>與法類智<anchor xml:id="end0721008"/>至得後二果。第
<lb n="0721b06"/>五對也。如文可解。</p>
<p id="pT41p0721b0608" type="inline">論。今次應辨<anchor xml:id="beg0721009"/>與法
<lb n="0721b07"/>類智同品<anchor xml:id="end0721009"/>至通攝知及忍故。第六對也　此
<lb n="0721b08"/>中言同品者<anchor xml:id="begd1e112878"/>兼<anchor xml:id="endd1e112878"/>忍說也　又云。類<anchor xml:id="begd1e112884"/>智<anchor xml:id="endd1e112884"/>同品
<lb n="0721b09"/>果五者。謂類忍果三。謂上二界見斷三也
<lb n="0721b10"/>　類智果二。謂上二界修斷也。此據次第者說。
<lb n="0721b11"/>下文云。捨五得順下分結盡遍知者。說超
<lb n="0721b12"/>越也。若合說二種應言得六。婆沙六十三
<lb n="0721b13"/>云。問幾是類智品果。答五。<anchor xml:id="beg0721010"/>謂<anchor xml:id="end0721010"/>第二．第四．第
<lb n="0721b14"/>六及後二。有說六。謂第二．第四．第六．<anchor xml:id="begd1e112912"/>及<anchor xml:id="endd1e112912"/>後
<lb n="0721b15"/>三　婆沙前師據次第。後師<anchor xml:id="begd1e112919"/>兼<anchor xml:id="endd1e112919"/>超越。二師
<lb n="0721b16"/>不相違也。此論亦爾。據次第五。據超越
<lb n="0721b17"/>亦許得五下分遍知。所以得知。得捨中云。
<lb n="0721b18"/>捨五得五下分結盡遍知故。正理亦云。捨
<lb n="0721b19"/>二得一也。婆沙更有兩對。一見道．修道果。
<lb n="0721b20"/>二靜慮無色果。以重故此論不說。</p>
<lb n="0721b21"/>
<p id="pT41p0721b2101">論。何故一一斷不別立遍知唯就如前九位
<lb n="0721b22"/>建立。問也。此下一行頌。第三明建立遍知
<lb n="0721b23"/>緣也　何故一一斷者。此是見道八諦。修道
<lb n="0721b24"/>八十一品。一一斷不立遍知。非謂隨繫事
<lb n="0721b25"/>量立遍知也。故正理論云。何緣一一道所
<lb n="0721b26"/>得斷。不各各立為一遍知　若依婆沙．雜
<lb n="0721b27"/>心等。見道四緣。修道五緣。此論見道三緣。修
<lb n="0721b28"/>道四緣。以俱繫離即是俱因滅時故　問何
<lb n="0721b29"/>故三緣四緣方立遍知　答此顯永斷相故
<lb n="0721c01"/>正理論云。何緣一一道所得斷。不各各立為
<lb n="0721c02"/>一遍知。以永斷時說遍知故。如契經說。吾
<lb n="0721c03"/>今為汝宣說遍知。乃至廣說。此中何等名為
<lb n="0721c04"/>遍知。<anchor xml:id="beg0721011"/>謂<anchor xml:id="end0721011"/>貪永斷。嗔永斷。癡永斷。乃至廣說。
<lb n="0721c05"/>說永斷言。顯所得斷都無隨縛方名遍知。
<lb n="0721c06"/>云何名為有隨縛斷。云何名為無隨縛斷。斷
<lb n="0721c07"/>具三種。或四種緣。名無隨縛。不具名有。謂
<lb n="0721c08"/>或有斷。雖得離繫得。而闕餘得故容非
<lb n="0721c09"/>是永捨。或復有斷。餘得雖生。未缺堅牢生
<lb n="0721c10"/>死之首。以八地染雖數曾離未能缺彼故。
<lb n="0721c11"/>還墮惡趣獄。或復有斷。雖亦缺彼。而餘煩
<lb n="0721c12"/>惱繫縛未除。於永斷義未得圓滿。或復有
<lb n="0721c13"/>斷。餘縛亦除。而猶未能越所屬界。以同類
<lb n="0721c14"/>惑未斷無餘。於永斷義亦未圓滿。如是諸
<lb n="0721c15"/>斷名有隨縛。是故於彼不立遍知。唯九位
<lb n="0721c16"/>中三．四緣具斷無隨縛可立遍知。</p>
<p id="pT41p0721c1614" type="inline">論曰
<lb n="0721c17"/>至闕即不爾。明見道三緣。顯永斷義　有
<lb n="0721c18"/>漏法斷雖多體者。隨繫事量。無為亦爾　雖
<lb n="0721c19"/>多位者。謂見道八。及修道八十一<anchor xml:id="beg0721012"/>也<anchor xml:id="end0721012"/>　而四
<lb n="0721c20"/>緣故但於九位立九遍知也　且由三緣立
<lb n="0721c21"/>六忍果者。其實忍果亦通第七。據次第說故
<lb n="0721c22"/>言忍六　言三緣者。一得無漏離繫得。二
<lb n="0721c23"/>缺有頂故。三滅雙因故。雜心論等有四緣。
<lb n="0721c24"/>更加俱繫離也。</p>
<p id="pT41p0721c2407" type="inline">論。如異生位至不名遍
<lb n="0721c25"/>知。此指事釋也。於中有三位。此第一在凡
<lb n="0721c26"/>位也。闕二緣故不立遍知。一未有無漏
<lb n="0721c27"/>得。二未缺有頂　言缺有頂者。於彼地
<lb n="0721c28"/>中有五<anchor xml:id="beg0721013"/>部<anchor xml:id="end0721013"/>惑未斷一分為未缺。</p>
<p id="pT41p0721c2813" type="inline">論。
<lb n="0721c29"/>若聖位中至未滅雙因。第二位也。苦類忍現
<lb n="0722a01"/>行以前。雖得無漏得得無為。爾時非想五
<lb n="0722a02"/>
<anchor xml:id="begd1e113055"/>部<anchor xml:id="endd1e113055"/>惑俱成就故不名為缺　言雙因者。謂
<lb n="0722a03"/>自部自品因名自因。自部他品及他部全名
<lb n="0722a04"/>為他因。聖斷見惑九品。同一品斷故。若斷
<lb n="0722a05"/>自部自品。即斷自部他品。不由自部他品
<lb n="0722a06"/>不成遍知。但由他部不成遍知。修道所
<lb n="0722a07"/>斷但由自部他品不成遍知。不由他部
<lb n="0722a08"/>不成遍知。以必先斷他部因故。由此婆沙
<lb n="0722a09"/>見道以他部為一因。修道以他品為一因
<lb n="0722a10"/>也。所以但<anchor xml:id="beg0722001"/>立<anchor xml:id="end0722001"/>雙因不。立俱繫者。正理論
<lb n="0722a11"/>云。雙因．俱繫雖依一物　<anchor xml:id="beg0722002"/>一物者俱是據
<lb n="0722a12"/>斷立也<anchor xml:id="end0722002"/>　而繫與因其義各異。謂於五部
<lb n="0722a13"/>令起名因。即於其中能縛名繫
(繫因義別也)
且
<lb n="0722a14"/>苦智生集智未生。二部雖無互令起力。而
<lb n="0722a15"/>有展轉能為因性。見集斷惑縛義如本。見
<lb n="0722a16"/>苦所斷縛義都無故。非滅雙因。即是離俱繫。
<lb n="0722a17"/>又不可說因義即繫。以無漏緣惑不繫他
<lb n="0722a18"/>聚故。由此我宗二種俱說。今不說者。但可
<lb n="0722a19"/>說言說此彼自成。不可言無異。體．義寬
<lb n="0722a20"/>故。且說雙因
(體寬者。謂相應．俱有法等。義寬者。謂同類．遍行。相應．俱有義皆是因也)
。</p>
<lb n="0722a21"/>
<p id="pT41p0722a2101">論。至苦類<anchor xml:id="beg0722003"/>智<anchor xml:id="end0722003"/>集法忍位至諸遍行因故。
<lb n="0722a22"/>第三位。爾時具二闕一不成遍知。</p>
<p id="pT41p0722a2214" type="inline">論。
<lb n="0722a23"/>至後法<anchor xml:id="begd1e113140"/>智<anchor xml:id="endd1e113140"/>至建立遍知。此明具緣位也。至
<lb n="0722a24"/>集法智。集類智。滅法智。滅類智。道法智。道
<lb n="0722a25"/>類智。於此六位三緣具故。建立遍知　問
<lb n="0722a26"/>超越者第四．第五心<anchor xml:id="beg0722004"/>項<anchor xml:id="end0722004"/>雙因先滅。苦法智位
<lb n="0722a27"/>得無漏得。苦類智位又缺有頂。三緣既具。
<lb n="0722a28"/>何故不立遍知　答建立遍知。據次第者
<lb n="0722a29"/>作法。其<anchor xml:id="beg0722005"/>超越<anchor xml:id="end0722005"/>者當次第者立遍知位。方立
<lb n="0722b01"/>遍知。於<anchor xml:id="beg0722006"/>前<anchor xml:id="end0722006"/>位中雖具三緣。不立遍知。</p>
<lb n="0722b02"/>
<p id="pT41p0722b0201">論。具由四緣至皆全離故。此明修道四緣
<lb n="0722b03"/>也　問因何見道立三不立越界。修道立
<lb n="0722b04"/>越界耶。答見道遍知唯是染法上無為故。至
<lb n="0722b05"/>
<anchor xml:id="beg0722007"/>斷<anchor xml:id="end0722007"/>雙因永斷相顯。彼同縛煩惱皆已斷故。
<lb n="0722b06"/>修道煩惱不緣此故。修道遍知以染．不染
<lb n="0722b07"/>無為為體。雖斷雙因等。由有同類煩惱
<lb n="0722b08"/>未斷。斷相未顯不立遍知　問准下文云
<lb n="0722b09"/>捨五得一謂五下結盡遍知。正理又云。依
<lb n="0722b10"/>根本禪捨二得一。謂五下分結盡遍知　准
<lb n="0722b11"/>此。五下分結盡亦是忍果。何故但言智果
<lb n="0722b12"/>三也。又准婆沙六十三。成就遍知中云。不
<lb n="0722b13"/>還果成就一。謂五順下分結盡。從道類<anchor xml:id="begd1e113223"/>智<anchor xml:id="endd1e113223"/>。
<lb n="0722b14"/>或離<anchor xml:id="beg0722008"/>欲<anchor xml:id="end0722008"/>染第九解脫道。乃至未起彼勝果
<lb n="0722b15"/>道名不還果。彼成就<anchor xml:id="beg0722009"/>一<anchor xml:id="end0722009"/>五順下分結盡遍
<lb n="0722b16"/>知。又評家云。應作是說。菩薩聖位決定不
<lb n="0722b17"/>得色．無色界見道所斷<anchor xml:id="beg0722010"/>法斷<anchor xml:id="end0722010"/>遍知．及色愛
<lb n="0722b18"/>盡遍知。總集遍知故。無容修彼斷對治故
<lb n="0722b19"/>　准此第七亦有忍果。因何但言忍果六
<lb n="0722b20"/>也　答建立門唯據次第故。言<anchor xml:id="beg0722011"/>智<anchor xml:id="end0722011"/>果三．忍
<lb n="0722b21"/>果六也。</p>
<p id="pT41p0722b2104" type="inline">論。有立離俱繫至方可建立。
<lb n="0722b22"/>述雜心論等釋也。若依彼立。見道四緣修道
<lb n="0722b23"/>五緣。</p>
<p id="pT41p0722b2303" type="inline">論。此離俱繫至而不別說。述自不
<lb n="0722b24"/>立意也。雖五緣中離俱繫。與滅雙因．及越
<lb n="0722b25"/>界緣。雖義有異亦合別立。然說此俱因離
<lb n="0722b26"/>時。即成俱繫離等。雖義有異。用無別故而
<lb n="0722b27"/>不別說。</p>
<p id="pT41p0722b2704" type="inline">論。雖諸越界位至未立遍知。
<lb n="0722b28"/>釋疑難也。若雙因滅時必離俱繫。用無別
<lb n="0722b29"/>故唯立四緣。越界之時必雙因離。如何雙因
<lb n="0722c01"/>離外。別立越界。答云。雖越界時必俱繫
<lb n="0722c02"/>因。離色．無色界離下三地惑時。雖滅雙
<lb n="0722c03"/>因。而未越界。由此別立越界緣。非如離
<lb n="0722c04"/>雙因必定俱繫離。若是俱繫離。必定離雙
<lb n="0722c05"/>因。</p>
<lb n="0722c06"/>
<p id="pT41p0722c0601">論。誰成就幾遍知。自下有一行頌。第四明成
<lb n="0722c07"/>就遍知果也。</p>
<p id="pT41p0722c0706" type="inline">論曰至亦未成就。明不
<lb n="0722c08"/>成就。有二位。一一切凡夫。二見道五心。謂
<lb n="0722c09"/>從苦法忍至集法忍時不成遍知。</p>
<p id="pT41p0722c0914" type="inline">論。
<lb n="0722c10"/>至集法<anchor xml:id="begd1e113329"/>智<anchor xml:id="endd1e113329"/>至便成就。五明見道十五心前五
<lb n="0722c11"/>心不成遍<anchor xml:id="beg0722012"/>知<anchor xml:id="end0722012"/>。後十心成就五也。</p>
<p id="pT41p0722c1113" type="inline">論。
<lb n="0722c12"/>住修道位至皆成就六。此明修道。若未離
<lb n="0722c13"/>欲。若離欲退。皆成就六。未集遍知故。</p>
<lb n="0722c14"/>
<p id="pT41p0722c1401">論。至全離欲至亦一如前。明修道有學。未
<lb n="0722c15"/>得色愛集遍知位唯成一也。集遍知故。准
<lb n="0722c16"/>此論云。或先離欲從道類智未起<anchor xml:id="beg0722013"/>色<anchor xml:id="end0722013"/>盡勝
<lb n="0722c17"/>果道。前唯成一遍知。謂五下分盡。故知超越
<lb n="0722c18"/>亦得五下分結盡遍知。及禪根本果五中。見
<lb n="0722c19"/>道二修道三為正。</p>
<p id="pT41p0722c1908" type="inline">論。有色愛者至名如
<lb n="0722c20"/>前說。明有學位成二遍知也。</p>
<p id="pT41p0722c2012" type="inline">論。住無學
<lb n="0722c21"/>位至永盡遍知。明無學位也。集遍知故唯
<lb n="0722c22"/>成就一。即三界一切有漏法。擇滅無為為體。</p>
<lb n="0722c23"/>
<p id="pT41p0722c2301">論。何緣不還至立一遍知。自下半頌。第五明
<lb n="0722c24"/>集遍知也。長行釋如文可解。婆沙六十二
<lb n="0722c25"/>云。復次<anchor xml:id="beg0722014"/>要<anchor xml:id="end0722014"/>具二義處方總集遍知。一者於
<lb n="0722c26"/>三界中隨越一界。二者於五趣四生中隨
<lb n="0722c27"/>盡一種。得初二果。二義俱闕。離色染時。有
<lb n="0722c28"/>一闕一。得不還果<anchor xml:id="beg0722015"/>時<anchor xml:id="end0722015"/>。二義無闕。一越欲
<lb n="0722c29"/>界。二盡人趣<anchor xml:id="beg0722016"/>胎<anchor xml:id="end0722016"/>生。得阿羅漢果時。亦具
<lb n="0723a01"/>二義。一越無色界。二盡天趣化生　正理
<lb n="0723a02"/>論云。所言集者是合一義。若於無色分離
<lb n="0723a03"/>染故得預流果。全離染故得阿羅漢果　分
<lb n="0723a04"/>謂見道。全<anchor xml:id="begd1e113433"/>兼<anchor xml:id="endd1e113433"/>修道　若於欲界分離染故
<lb n="0723a05"/>得一來果。全離染故得不還果
(分離。謂修道六品。全離。謂修
<lb n="0723a06"/>道九品也)
。若於色界分離全離。俱不得果。唯於
<lb n="0723a07"/>二處具足二緣。謂得果時亦即越界。故阿羅
<lb n="0723a08"/>漢．及不還果。集所得斷立一遍知。爾時總
<lb n="0723a09"/>起一味得故。餘二果時得雖一味。而未越
<lb n="0723a10"/>界。色愛盡時雖是越界。無一味得。故於彼
<lb n="0723a11"/>位不集遍知。要具二緣方總集故。</p>
<lb n="0723a12"/>
<p id="pT41p0723a1201">論。誰捨誰得幾種遍<anchor xml:id="begd1e113462"/>知<anchor xml:id="endd1e113462"/>。已下半行頌。第六
<lb n="0723a13"/>明得捨遍知也。</p>
<p id="pT41p0723a1307" type="inline">論曰至離欲退。此中
<lb n="0723a14"/>先明捨。後明得。捨中有捨一。捨二。捨五。
<lb n="0723a15"/>捨六。無捨三．四。此即第一明捨一也。於
<lb n="0723a16"/>中有三位。謂從無學退捨一切結盡遍知。
<lb n="0723a17"/>色愛盡退捨色愛盡遍知。全離欲退捨五下
<lb n="0723a18"/>分結盡遍知也。於此三位各捨於一。</p>
<lb n="0723a19"/>
<p id="pT41p0723a1901">論。言捨二者至得阿羅漢時。明捨二也。於
<lb n="0723a20"/>中有二位。一謂不還已離色愛退起欲纏
<lb n="0723a21"/>捨二。謂色愛盡及五<anchor xml:id="beg0723001"/>下<anchor xml:id="end0723001"/>分盡。<anchor xml:id="beg0723002"/>二謂<anchor xml:id="end0723002"/>若得阿
<lb n="0723a22"/>羅漢果亦捨二。如前說。准正理論。依根本
<lb n="0723a23"/>禪入見道者亦捨二。謂色．無色見苦．集遍
<lb n="0723a24"/>知一。見滅遍知一。集遍知故不得道下遍
<lb n="0723a25"/>知。</p>
<p id="pT41p0723a2502" type="inline">論。言捨五者至捨前五故。明捨五
<lb n="0723a26"/>也。此是欲界見三。無色界見苦．集所斷。及見
<lb n="0723a27"/>滅斷。集遍知故不得見道斷也。准上捨
<lb n="0723a28"/>二捨五。故知二論超越忍果。亦得五下分
<lb n="0723a29"/>結盡遍知。前文言得六者。標次第也。<anchor xml:id="beg0723003"/>准<anchor xml:id="end0723003"/>
<lb n="0723b01"/>此文。俱舍．正理皆云捨五。或言捨二。故知
<lb n="0723b02"/>禪根本果。見道二修道三為正。</p>
<p id="pT41p0723b0213" type="inline">論。言捨
<lb n="0723b03"/>六者至得離欲時。明捨六也。即是見道六遍
<lb n="0723b04"/>知也。</p>
<p id="pT41p0723b0403" type="inline">論。得亦然者至唯除得五．已下明
<lb n="0723b05"/>得也。得同其捨有一．二．六。故言亦然。唯
<lb n="0723b06"/>除得五。從多言亦也。</p>
<p id="pT41p0723b0609" type="inline">論。言得一者至
<lb n="0723b07"/>起色纏退。明得一也　謂得未得者。即是次
<lb n="0723b08"/>第者斷見道惑得六遍知也。及進斷修惑
<lb n="0723b09"/>於位位中漸得一故。及從無學起色纏退
<lb n="0723b10"/>得五下分結盡遍知。</p>
<p id="pT41p0723b1009" type="inline">論。言得二者至
<lb n="0723b11"/>諸纏退<anchor xml:id="beg0723004"/>時<anchor xml:id="end0723004"/>。明得二也。謂得色愛盡。及五下
<lb n="0723b12"/>分結盡二也。</p>
<p id="pT41p0723b1206" type="inline">論。言得六者謂退不還者。
<lb n="0723b13"/>得見道六遍知也　已下結文。可知。</p>
<lb n="0723b14"/>俱舍論疏卷第<anchor xml:id="beg0723005"/>二<anchor xml:id="end0723005"/>十一<lb n="0723b15"/>
<anchor xml:id="beg0723006"/>
<p id="pT41p0723b1501" rend="margin-left:9em">一交了</p>
<lb n="0723b16"/>
<p id="pT41p0723b1601" rend="margin-left:2em">保延三年九月二十四申時點了</p>
<lb n="0723b17"/>
<p id="pT41p0723b1701" rend="margin-left:14em">覺樹</p>
<anchor xml:id="end0723006"/>
<lb n="0723b18"/>
<lb n="0723b19"/>
<lb n="0723b20"/>
<anchor xml:id="tnote0723007"/>
<anchor xml:id="beg0723007"/>俱<anchor xml:id="end0723007"/>舍論疏卷第<anchor xml:id="beg0723008"/>二<anchor xml:id="end0723008"/>十二<lb n="0723b21"/>
<lb n="0723b22"/>
<byline>沙門<anchor xml:id="beg0723009"/>法<anchor xml:id="end0723009"/>寶撰</byline>
<lb n="0723b23"/>
<anchor xml:id="tnote0723010"/>
<head>分別賢聖品第六之<anchor xml:id="beg0723011"/>一<anchor xml:id="end0723011"/>
</head>
<lb n="0723b24"/>
<p id="pT41p0723b2401">云賢聖者。說文云。有多才行。謂之為賢。
<lb n="0723b25"/>桂苑珠叢云。無事不通。謂之為聖。依仁王
<lb n="0723b26"/>經。地前為賢。地上名聖。經云三賢．十聖故。
<lb n="0723b27"/>依此論云。聖謂已得無漏道生。遠諸惡法
<lb n="0723b28"/>故名為聖。獲得畢竟離繫得故。准上經．論。
<lb n="0723b29"/>七方便位名之為賢。苦忍已上名之為聖。
<lb n="0723c01"/>此品廣明故。名分別賢聖。所以隨眠品後
<lb n="0723c02"/>明者。前品明斷。當其滅諦。道為聖體。聖即
<lb n="0723c03"/>道諦。道為滅因。故後明也。</p>
<lb n="0723c04"/>
<p id="pT41p0723c0401">論。如是已說至其相云何。結前起後。結前
<lb n="0723c05"/>斷果。起後滅因。此品大文有三。一明道體
<lb n="0723c06"/>性。二明道所觀。三就道辨人。此下一行頌。
<lb n="0723c07"/>明道體性也。</p>
<p id="pT41p0723c0706" type="inline">論曰至亦有漏耶。結前
<lb n="0723c08"/>由見．修道。<anchor xml:id="beg0723012"/>今問<anchor xml:id="end0723012"/>二道有漏．無漏。</p>
<p id="pT41p0723c0813" type="inline">論。
<lb n="0723c09"/>見道應知至修道通二。答。見道唯無漏。修道
<lb n="0723c10"/>通漏．無漏也。</p>
<p id="pT41p0723c1006" type="inline">論。所以者何。徵前釋所
<lb n="0723c11"/>以。</p>
<p id="pT41p0723c1102" type="inline">論。見道速能至故通二種。答。見道
<lb n="0723c12"/>速能治三界故。第一因也　頓斷九品見所
<lb n="0723c13"/>斷故。第二因也。由此二因唯是無漏。非世
<lb n="0723c14"/>間道有此功能。故唯無漏結成也。修道非速
<lb n="0723c15"/>斷三界惑。非頓斷九品。有異見道故通
<lb n="0723c16"/>有漏　正理彈云。所說見道唯無漏因。謂一
<lb n="0723c17"/>剎那<anchor xml:id="beg0723013"/>斷<anchor xml:id="end0723013"/>九品故。此因非證。有漏亦能一剎
<lb n="0723c18"/>那<anchor xml:id="beg0723014"/>中<anchor xml:id="end0723014"/>斷五部故。豈能頓斷便無漏攝　今
<lb n="0723c19"/>詳。正理所彈不當。其斷惑者　九品頓斷
<lb n="0723c20"/>難。必用無漏道　五部合斷易。凡位唯合斷
<lb n="0723c21"/>　九品頓斷難。見道頓斷九。所以唯無漏
<lb n="0723c22"/>　我以九品頓斷為因。何為將五部合斷為
<lb n="0723c23"/>難。</p>
<lb n="0723c24"/>
<p id="pT41p0723c2401">論。如向所說由見諦故至其相云何。自下第
<lb n="0723c25"/>二明道所觀。自下明道境。文中有二。一明
<lb n="0723c26"/>四諦。二明二諦。此一行頌明四諦也。</p>
<lb n="0723c27"/>
<p id="pT41p0723c2701">論曰至說苦．集諦。文中有二。一明四諦名
<lb n="0723c28"/>體。二明四諦次第。此文指前明名體。如文
<lb n="0723c29"/>可解。</p>
<p id="pT41p0723c2903" type="inline">論。四諦次第如彼說耶。問。四諦
<lb n="0724a01"/>次第如界品中。先說道諦。次說滅諦。後說
<lb n="0724a02"/>苦．集。如是次第耶。</p>
<p id="pT41p0724a0208" type="inline">論。不爾者。答。</p>
<lb n="0724a03"/>
<p id="pT41p0724a0301">論。云何者。徵。</p>
<p id="pT41p0724a0306" type="inline">論。如今所列至三滅四
<lb n="0724a04"/>道。答今此次第。</p>
<p id="pT41p0724a0407" type="inline">論。四諦自體亦有異
<lb n="0724a05"/>耶。問四諦體。其體亦同次第與前異耶。</p>
<lb n="0724a06"/>
<p id="pT41p0724a0601">論。不爾<anchor xml:id="beg0724001"/>者<anchor xml:id="end0724001"/>。答。</p>
<p id="pT41p0724a0606" type="inline">
<anchor xml:id="tnote0724002"/>云論云何。問。</p>
<p id="pT41p0724a0609" type="inline">論。如
<lb n="0724a07"/>先所辨至說亦然聲。答也。頌中言亦然者。
<lb n="0724a08"/>顯體同前說。</p>
<p id="pT41p0724a0806" type="inline">論。四諦<anchor xml:id="beg0724003"/>何<anchor xml:id="end0724003"/>緣如是次第。
<lb n="0724a09"/>問先苦。後道。次第所以。</p>
<p id="pT41p0724a0910" type="inline">論。隨現觀位
<lb n="0724a10"/>至後方說果。答。先順答。後反釋。如文可解。</p>
<lb n="0724a11"/>
<p id="pT41p0724a1101">論。然或有法至先後次第。乘明四諦。
<lb n="0724a12"/>辨三次第。如四念住。身．受．心．法者隨起
<lb n="0724a13"/>次第。如四正勝但隨言便。起非定爾。今此
<lb n="0724a14"/>四諦隨現觀位先後次第。</p>
<p id="pT41p0724a1411" type="inline">論。何緣現觀
<lb n="0724a15"/>次第必然。問現觀也。</p>
<p id="pT41p0724a1509" type="inline">論。加行位中如
<lb n="0724a16"/>是觀故。答也。</p>
<p id="pT41p0724a1606" type="inline">論。何緣加行必如是觀。問
<lb n="0724a17"/>加行也。</p>
<p id="pT41p0724a1704" type="inline">論。謂若有法至苦即苦諦。答先
<lb n="0724a18"/>觀苦所以。</p>
<p id="pT41p0724a1805" type="inline">論。次復觀苦至因即集諦。
<lb n="0724a19"/>答以苦後觀集所以。</p>
<p id="pT41p0724a1909" type="inline">論。次復觀苦至道
<lb n="0724a20"/>即道諦。答苦．集後觀滅．道次第。</p>
<p id="pT41p0724a2013" type="inline">論。如
<lb n="0724a21"/>見病已至後求良藥。舉喻顯也。</p>
<p id="pT41p0724a2113" type="inline">論。契經
<lb n="0724a22"/>亦說至苦．集滅．道。引經證。如文可解。</p>
<lb n="0724a23"/>
<p id="pT41p0724a2301">論。故加行位至縱馬奔馳。此合法也。婆沙七
<lb n="0724a24"/>十七。問此四聖諦云何建立。為依實事。為
<lb n="0724a25"/>依因．果。為依現觀。若依實事。諦應有三
<lb n="0724a26"/>苦．集一物故。若依因．果。諦應有五道有因．
<lb n="0724a27"/>果故。若依現觀。諦應有八上下八諦故
<lb n="0724a28"/>　應言四諦依因果立。道因．果性合立一故。
<lb n="0724a29"/>謂無漏合因性．果性。皆是能<anchor xml:id="beg0724004"/>趣<anchor xml:id="end0724004"/>苦<anchor xml:id="beg0724005"/>有<anchor xml:id="end0724005"/>世間
<lb n="0724b01"/>生老病死。究竟滅行故合立一　問若爾有
<lb n="0724b02"/>漏因性．果性。皆是能趣苦有世間生老病死。
<lb n="0724b03"/>流轉集行亦應合立。諦應有三。答雖爾。行
<lb n="0724b04"/>相有別有總。是故建立聖諦唯四。謂於有
<lb n="0724b05"/>漏<anchor xml:id="beg0724006"/>果<anchor xml:id="end0724006"/>性有四行相。有漏因性有四行相。於
<lb n="0724b06"/>無漏道因性．果性。總有四行相故　有作
<lb n="0724b07"/>是說。<anchor xml:id="beg0724007"/>以<anchor xml:id="end0724007"/>三緣故建立四諦。一實事故。二因．
<lb n="0724b08"/>
<anchor xml:id="beg0724008"/>果<anchor xml:id="end0724008"/>故。三<anchor xml:id="beg0724009"/>謗<anchor xml:id="end0724009"/>．信故。實事故者。謂此四諦實事
<lb n="0724b09"/>有二。一者有漏。二者無漏。因．果故者。謂有
<lb n="0724b10"/>漏事有因．果性。分苦．集二。無漏有二。一
<lb n="0724b11"/>有因性．果性。二有果性。無因性。有因．果
<lb n="0724b12"/>性立為道諦。有果性無因性立為滅諦。
<lb n="0724b13"/>問何故有漏事因性．果性。各立一諦。無漏道
<lb n="0724b14"/>中因性．果性。合<anchor xml:id="beg0724010"/>立<anchor xml:id="end0724010"/>一諦。答緣彼謗．信。有
<lb n="0724b15"/>別．總故。謂於有漏因性．果性。各別起謗。一
<lb n="0724b16"/>於果性謗實非苦。二於因性謗實非集。
<lb n="0724b17"/>生信亦別。於無漏道因性．果性。總起一謗。
<lb n="0724b18"/>謂謗非道。總生一信謂信是道。是故三緣
<lb n="0724b19"/>建立四諦　復有說者。依現<anchor xml:id="beg0724011"/>觀<anchor xml:id="end0724011"/>立四諦。
<lb n="0724b20"/>上下雖八。行相同者合立為<anchor xml:id="beg0724012"/>一<anchor xml:id="end0724012"/>。</p>
<p id="pT41p0724b2013" type="inline">論。此
<lb n="0724b21"/>現觀名為目何義。問名目也。</p>
<p id="pT41p0724b2112" type="inline">論。應知
<lb n="0724b22"/>此目現等覺義。答　言現觀者。現謂現前。
<lb n="0724b23"/>觀謂等覺。即是正覺境也。</p>
<p id="pT41p0724b2311" type="inline">論。何緣說此
<lb n="0724b24"/>唯是無漏。問也。</p>
<p id="pT41p0724b2407" type="inline">論。對<anchor xml:id="beg0724013"/>向<anchor xml:id="end0724013"/>涅槃至故得
<lb n="0724b25"/>正名。答　對<anchor xml:id="begd1e114037"/>向<anchor xml:id="endd1e114037"/>涅槃。是對向果義。即是真
<lb n="0724b26"/>道正覺境故。云對觀義　此<anchor xml:id="beg0724014"/>覺<anchor xml:id="end0724014"/>真淨故得
<lb n="0724b27"/>正名者。明無漏覺方得名正。</p>
<p id="pT41p0724b2712" type="inline">論。應知
<lb n="0724b28"/>此中至非物有異。出苦．集諦體。此苦．集體。
<lb n="0724b29"/>即是一切有取五蘊。一一之中有因義．果義。
<lb n="0724c01"/>果名為苦。因名為集。</p>
<p id="pT41p0724c0109" type="inline">論。滅．道二諦物
<lb n="0724c02"/>亦有殊。出滅．道諦體　滅。是擇滅無為
<lb n="0724c03"/>　道。是有為無漏。故物有殊。</p>
<p id="pT41p0724c0311" type="inline">論。何義經
<lb n="0724c04"/>中說為聖諦。問名也。四諦既實。凡聖應同。
<lb n="0724c05"/>何義經中說為聖諦。</p>
<p id="pT41p0724c0509" type="inline">論。是聖者諦故得
<lb n="0724c06"/>聖名。答。聖者將為諦。故名為聖諦。</p>
<p id="pT41p0724c0614" type="inline">論。
<lb n="0724c07"/>於非聖者此豈成妄。難。此之四諦於非聖者。
<lb n="0724c08"/>豈非實苦乃至實道。是虛妄耶。如何此四唯
<lb n="0724c09"/>名聖諦。</p>
<p id="pT41p0724c0904" type="inline">論。於一切是諦至顛倒見故。
<lb n="0724c10"/>答也。苦真是苦。集真是因。乃至滅苦之道。
<lb n="0724c11"/>是名真道。於聖。於凡。義恒如是。然唯聖
<lb n="0724c12"/>者。苦見實苦。乃至道見實道。故名聖諦。凡
<lb n="0724c13"/>夫苦計為樂。道計非道。顛倒見故。不名凡
<lb n="0724c14"/>諦。</p>
<p id="pT41p0724c1402" type="inline">論。如有頌言至非聖說<anchor xml:id="beg0724015"/>為<anchor xml:id="end0724015"/>樂。引教
<lb n="0724c15"/>證也。正理論云。然四諦理無有差別。在聖
<lb n="0724c16"/>在凡皆如實故。依能見者偏立聖名。或義
<lb n="0724c17"/>意言。唯諸聖者。於四諦理。以聖行觀於一
<lb n="0724c18"/>切時行相無別。聖行．諦理極相稱故。以諦
<lb n="0724c19"/>隨行立聖諦名。非如世間六非聖行。先
<lb n="0724c20"/>觀此地為靜等三。後復觀為麁等三相。非
<lb n="0724c21"/>相稱故不隨彼名。或義意言。唯諸聖者於
<lb n="0724c22"/>四諦理。以聖智觀。一得正決定。無還不定
<lb n="0724c23"/>理。故諦隨智得聖諦名。即由此理聖智觀
<lb n="0724c24"/>諦。得立苦．集．滅．道智名。凡智雖能見四
<lb n="0724c25"/>諦理得決定已。容不定故。諦不隨彼得
<lb n="0724c26"/>凡諦名。由此但應名世俗智　問何故虛
<lb n="0724c27"/>空．非擇滅。非諦<anchor xml:id="beg0724016"/>所<anchor xml:id="end0724016"/>攝。婆沙七十七云。若法
<lb n="0724c28"/>是苦
(苦諦)
是苦因
(集諦)
是苦盡
(滅諦)
是苦對治者
(道諦)
世
<lb n="0724c29"/>尊立為諦。虛空．非擇滅。非苦。非苦因。非
<lb n="0725a01"/>苦盡。非苦對治。是故世尊不立為諦　更
<lb n="0725a02"/>有多釋不及此釋。</p>
<p id="pT41p0725a0208" type="inline">論。有餘師說至聖
<lb n="0725a03"/>非聖諦。述異計也。經部等師。執滅．道諦唯
<lb n="0725a04"/>是聖諦。唯聖證故。苦．集二諦通凡聖。俱成
<lb n="0725a05"/>就故。婆沙七十<anchor xml:id="tnote0725001"/>七九。問有四行相觀生死果。
<lb n="0725a06"/>何故此果但名苦諦不名非常等。復次苦
<lb n="0725a07"/>相不<anchor xml:id="beg0725002"/>共<anchor xml:id="end0725002"/>。唯有漏法是苦非餘故名苦諦。非
<lb n="0725a08"/>常等三是餘<anchor xml:id="begd1e114203"/>共<anchor xml:id="endd1e114203"/>相。謂非常相三諦皆有。空．
<lb n="0725a09"/>非我相遍一切法。故此不名非常等諦
<lb n="0725a10"/>　問有四行相觀生死因。何故此因但名集
<lb n="0725a11"/>諦。復次集相但於有漏法。有招集生死非
<lb n="0725a12"/>無漏故。因．生．緣相無漏亦有。聖道亦有因．
<lb n="0725a13"/>生．緣故。集不共故立以諦名　問有四行
<lb n="0725a14"/>相觀於涅槃。何故涅槃唯名滅諦。不名靜
<lb n="0725a15"/>等三種諦耶。復次滅名不共故立諦名。滅名
<lb n="0725a16"/>唯顯究竟滅故。靜名濫定。妙．離濫道。故
<lb n="0725a17"/>不名為靜妙．離諦　問有四行相觀於聖
<lb n="0725a18"/>道。何故聖道但名道諦。不名如等三種諦
<lb n="0725a19"/>耶。復次道名唯顯趣涅槃路。故立諦<anchor xml:id="beg0725003"/>名<anchor xml:id="end0725003"/>。如
<lb n="0725a20"/>濫正理。行通有漏。出通涅槃。故此不名
<lb n="0725a21"/>如．行．出諦。</p>
<lb n="0725a22"/>
<p id="pT41p0725a2201">論。唯受一分是苦自體。自下一行頌偏明苦
<lb n="0725a23"/>諦。</p>
<p id="pT41p0725a2302" type="inline">論曰至亦無有失。長行釋也。先總釋。
<lb n="0725a24"/>後別釋　有三苦性。諸有漏法與此三苦合
<lb n="0725a25"/>故總名苦諦。</p>
<p id="pT41p0725a2506" type="inline">論。此中可意至故名為
<lb n="0725a26"/>苦。別釋也。此中可意有漏行法。與樂受合。
<lb n="0725a27"/>名為壞苦。非可意行法。與苦受合。名為苦
<lb n="0725a28"/>苦。除此二受合外所餘有漏行法。與捨受
<lb n="0725a29"/>合故名為行苦。</p>
<p id="pT41p0725a2907" type="inline">論。何謂為可意非可意
<lb n="0725b01"/>餘。問也。前言可意行等與壞苦合等。何謂
<lb n="0725b02"/>為可意行等。</p>
<p id="pT41p0725b0206" type="inline">論。謂樂等三受至得可意
<lb n="0725b03"/>等名。答。由樂受力<anchor xml:id="beg0725004"/>具<anchor xml:id="end0725004"/>順樂受行名為可
<lb n="0725b04"/>意。乃至由捨受力<anchor xml:id="beg0725005"/>合<anchor xml:id="end0725005"/>順捨受行名所餘非
<lb n="0725b05"/>可意非不可意行。</p>
<p id="pT41p0725b0508" type="inline">論。所以者何。徵所
<lb n="0725b06"/>以樂受等名壞苦等性。</p>
<p id="pT41p0725b0610" type="inline">論。若諸樂受至
<lb n="0725b07"/>非常即是苦。答也。先答三受成苦所以。後
<lb n="0725b08"/>答順苦所以。此文初也。謂樂受成苦。以壞
<lb n="0725b09"/>時苦故。如契經言。諸樂受生時樂。住時樂。
<lb n="0725b10"/>壞時苦。故未壞之前生．住皆樂。至壞之時方
<lb n="0725b11"/>名為苦。故知樂由壞成苦　若諸苦受由體
<lb n="0725b12"/>成苦性。如契經言。諸苦受生時苦。住時苦。
<lb n="0725b13"/>故既生．住皆苦。故知由體成苦性　若不
<lb n="0725b14"/>苦不樂受由行成苦性。所以名行。眾緣造
<lb n="0725b15"/>故。如契經言。非常即是苦。既言非常即是
<lb n="0725b16"/>苦。故知不苦不樂受。非是前二。即是由行
<lb n="0725b17"/>成苦。正理論云。有漏無常無非是苦。</p>
<lb n="0725b18"/>
<p id="pT41p0725b1801">論。如受順受諸行亦然。第二釋順受諸行與
<lb n="0725b19"/>受義同。正理論云。然薄伽梵。契經中言。苦
<lb n="0725b20"/>受生時住時苦者。由彼苦受性是苦故。壞時
<lb n="0725b21"/>樂者。苦受壞時設無樂受。由苦受息似樂
<lb n="0725b22"/>顯現故亦名樂。於相續　<anchor xml:id="beg0725006"/>息<anchor xml:id="end0725006"/>位立以壞名故。
<lb n="0725b23"/>苦受息時名苦受壞
(非剎那壞)
乃至樂受生時住
<lb n="0725b24"/>時樂者。由彼樂受性是樂故。壞時苦者。謂
<lb n="0725b25"/>諸有情。未離染<anchor xml:id="beg0725007"/>時<anchor xml:id="end0725007"/>。心恒求樂。於樂壞位
<lb n="0725b26"/>起憂愁等。故說樂受為壞苦性。樂受壞時
<lb n="0725b27"/>設無苦受。似苦顯現亦有為苦。不苦不樂
<lb n="0725b28"/>受。生時<anchor xml:id="beg0725008"/>住時<anchor xml:id="end0725008"/>皆非苦非樂。性是彼故。即彼
<lb n="0725b29"/>壞時。苦．樂隨一容現前故。可言俱有苦．
<lb n="0725c01"/>樂壞時無容有二。故佛於此作別異說。謂
<lb n="0725c02"/>無智苦智生為樂。以於此受無智增廣。此
<lb n="0725c03"/>受無明所隨增故。由無智故。惡趣等中具
<lb n="0725c04"/>有無邊行苦生起。極微細故甚為難覺。唯
<lb n="0725c05"/>聖能覺。故有頌言　所引頌文與此論同。</p>
<lb n="0725c06"/>
<p id="pT41p0725c0601">論。有餘師釋至名行苦性。敘異說也。此
<lb n="0725c07"/>師意說。三苦皆是持業釋。不同有部壞已
<lb n="0725c08"/>生苦等名為<anchor xml:id="beg0725009"/>壞<anchor xml:id="end0725009"/>等。</p>
<p id="pT41p0725c0808" type="inline">論。應知此中至行
<lb n="0725c09"/>苦故苦。釋伏難也。伏難意云。若諸有漏眾
<lb n="0725c10"/>緣造故。性是無常皆行苦者。可意不可意亦
<lb n="0725c11"/>應是行苦。如何說為壞苦．苦苦。釋云。可意
<lb n="0725c12"/>法有壞．行二苦。壞苦不共。行苦是<anchor xml:id="begd1e114423"/>共<anchor xml:id="endd1e114423"/>。不可
<lb n="0725c13"/>意法有苦苦．行苦二義。苦苦不共。行苦是
<lb n="0725c14"/>
<anchor xml:id="begd1e114433"/>共<anchor xml:id="endd1e114433"/>。依不共理。說壞苦苦苦。理實一切皆是
<lb n="0725c15"/>行苦。</p>
<p id="pT41p0725c1503" type="inline">論。此唯聖者至緣極生厭怖。引頌
<lb n="0725c16"/>證也。</p>
<p id="pT41p0725c1603" type="inline">論。以諸愚夫至於有頂蘊。明凡厭
<lb n="0725c17"/>上品苦苦。不及聖人厭下品行苦。</p>
<p id="pT41p0725c1714" type="inline">論。
<lb n="0725c18"/>道諦亦應至有為性故。難也。前釋云。不苦樂
<lb n="0725c19"/>受由行成苦。眾緣造故。如契經言。若非常
<lb n="0725c20"/>即是苦。如受順受。亦爾。准此。道諦亦是有
<lb n="0725c21"/>為。眾緣造故。性非常故。有為性故。應行苦
<lb n="0725c22"/>攝。</p>
<p id="pT41p0725c2202" type="inline">論。道諦非苦至眾苦盡故。論主引餘
<lb n="0725c23"/>師釋也。聖道雖是無常。能引眾苦盡故。不
<lb n="0725c24"/>違聖心不名為苦。所以得知是餘師釋。正
<lb n="0725c25"/>理論云。有餘師言。聖道非苦。以能違逆是
<lb n="0725c26"/>苦相故。非聖道<anchor xml:id="beg0725010"/>起<anchor xml:id="end0725010"/>違逆聖心。由此能令眾
<lb n="0725c27"/>苦盡故。</p>
<p id="pT41p0725c2704" type="inline">論。若觀諸有為至唯顯有漏。引
<lb n="0725c28"/>例釋也。道諦有為無漏。擇滅無為涅槃寂靜。
<lb n="0725c29"/>苦是有為有漏。有其擇滅名涅槃寂靜。經
<lb n="0726a01"/>中說觀諸有為涅槃寂靜者。亦由先見此
<lb n="0726a02"/>有為。是有漏苦故。後觀苦滅為寂靜。故知。
<lb n="0726a03"/>經言有為故苦。此有為言唯顯有漏。</p>
<lb n="0726a04"/>
<p id="pT41p0726a0401">論。若諸法中至苦為聖諦。問也。</p>
<p id="pT41p0726a0413" type="inline">論。有一
<lb n="0726a05"/>類釋至計癰為樂。敘有部異師釋。此釋意。樂
<lb n="0726a06"/>少。苦多。從多名苦。</p>
<p id="pT41p0726a0608" type="inline">論。有餘於此至說
<lb n="0726a07"/>樂亦名苦。鳩摩邏多釋也。樂受體非是苦。以
<lb n="0726a08"/>三因故名為苦。一能為苦因故。二能集眾
<lb n="0726a09"/>苦故。三有苦希樂故。由此三因說樂為
<lb n="0726a10"/>苦。</p>
<p id="pT41p0726a1002" type="inline">論。理實應言至為諦非樂。述有部正
<lb n="0726a11"/>釋。聖觀三有．及樂受等。皆是苦者。以行苦
<lb n="0726a12"/>同故總名苦諦。</p>
<p id="pT41p0726a1207" type="inline">論。如何亦觀樂受為
<lb n="0726a13"/>苦。問也。</p>
<p id="pT41p0726a1304" type="inline">論。由性非常至一如苦受。答。
<lb n="0726a14"/>樂受與餘有漏同是無常。觀彼樂受違逆
<lb n="0726a15"/>聖心故名為苦。不取樂受適悅之相。如以
<lb n="0726a16"/>苦觀觀色等時。取色等上餘違逆相。名之
<lb n="0726a17"/>為苦。非彼苦相。一如苦受。</p>
<p id="pT41p0726a1711" type="inline">論。有漏樂
<lb n="0726a18"/>受至此釋非理。論主破邏多釋。先總非。後別
<lb n="0726a19"/>破也。</p>
<p id="pT41p0726a1903" type="inline">論。能為苦因至豈關於苦。計因
<lb n="0726a20"/>非苦行破。</p>
<p id="pT41p0726a2005" type="inline">論。又諸聖者至為苦受因。
<lb n="0726a21"/>蘊非是苦因破。</p>
<p id="pT41p0726a2107" type="inline">論。又經復說行苦何
<lb n="0726a22"/>用。行苦無用破。</p>
<p id="pT41p0726a2207" type="inline">論。若由非常至行相何
<lb n="0726a23"/>別。外難。若無常故苦。即無常行應亦是苦
<lb n="0726a24"/>行。二種行相有何差別。</p>
<p id="pT41p0726a2410" type="inline">論。生滅法故
<lb n="0726a25"/>至能引苦行相。答也。生滅法故是非常行相。
<lb n="0726a26"/>違聖心故是苦行相。但見非常知違聖心。
<lb n="0726a27"/>此是非常行相引苦行相。非二同也。</p>
<lb n="0726a28"/>
<p id="pT41p0726a2801">論。有餘部師至受唯是苦。述大眾部。及經部
<lb n="0726a29"/>異師計也。</p>
<p id="pT41p0726a2905" type="inline">論。云何知然。有部徵。</p>
<lb n="0726b01"/>
<p id="pT41p0726b0101">論。由教理故。大眾部答。</p>
<p id="pT41p0726b0110" type="inline">論。云何由教。
<lb n="0726b02"/>有部問也。</p>
<p id="pT41p0726b0205" type="inline">論。如世尊言至名為顛倒。引
<lb n="0726b03"/>三經答。</p>
<p id="pT41p0726b0304" type="inline">論。云何由理。問理也。</p>
<p id="pT41p0726b0312" type="inline">論。
<lb n="0726b04"/>以諸樂因至理亦應然。答理也。以此樂因不
<lb n="0726b05"/>定為理。既此樂因後生其苦。故知根本<anchor xml:id="beg0726001"/>亦<anchor xml:id="end0726001"/>
<lb n="0726b06"/>是苦因。初<anchor xml:id="beg0726002"/>微<anchor xml:id="end0726002"/>不覺第一理也。</p>
<p id="pT41p0726b0612" type="inline">論。又治
<lb n="0726b07"/>苦時至定無實樂。以治苦故方生樂覺。故
<lb n="0726b08"/>離重苦時謂<anchor xml:id="beg0726003"/>輕<anchor xml:id="end0726003"/>苦為樂。實無樂受。第二理
<lb n="0726b09"/>也。</p>
<p id="pT41p0726b0902" type="inline">論。對法諸師至此言應理。論主評取
<lb n="0726b10"/>有部宗也。</p>
<p id="pT41p0726b1005" type="inline">論。云何知然。大眾部問。</p>
<lb n="0726b11"/>
<p id="pT41p0726b1101">論。且應反徵至有樂應成。三<anchor xml:id="beg0726004"/>對<anchor xml:id="end0726004"/>反徵。</p>
<p id="pT41p0726b1115" type="inline">論。
<lb n="0726b12"/>若謂可愛至非可愛故。論主牒救。既先為可
<lb n="0726b13"/>愛。後非可愛故。故知可愛亦非是實。便證
<lb n="0726b14"/>樂受無實理成。</p>
<p id="pT41p0726b1407" type="inline">論。不爾可愛至是非愛
<lb n="0726b15"/>法。論主通難。樂自相實可愛。聖人以此受
<lb n="0726b16"/>是放逸處故。要由廣大功力所成。變壞無常
<lb n="0726b17"/>故非可愛。非彼自相非可愛也。</p>
<p id="pT41p0726b1713" type="inline">論。若
<lb n="0726b18"/>彼自體至有實樂受。論主兩重反難成有部
<lb n="0726b19"/>宗。既受自相能生可愛。以其異門觀<anchor xml:id="beg0726005"/>受<anchor xml:id="end0726005"/>為
<lb n="0726b20"/>苦。故知樂受自相可愛非體是苦。</p>
<p id="pT41p0726b2014" type="inline">論。
<lb n="0726b21"/>然世尊言至作如是說。引經證也。佛說一切
<lb n="0726b22"/>皆是苦者。依行．壞二苦門說。苦受有二。謂
<lb n="0726b23"/>苦苦．行苦。樂受有行．壞二義。捨受唯有行
<lb n="0726b24"/>義。若依行苦門觀三受皆苦。依壞苦門樂
<lb n="0726b25"/>受亦苦　觀受自相苦受是苦。餘二非苦
<lb n="0726b26"/>　佛自釋言。我依諸行皆是無常。及諸有為皆
<lb n="0726b27"/>是變壞。<anchor xml:id="beg0726006"/>密<anchor xml:id="end0726006"/>作是說。諸所有受無非是苦。故
<lb n="0726b28"/>知以行苦門<anchor xml:id="begd1e114715"/>密<anchor xml:id="endd1e114715"/>說為苦。此經不依苦苦
<lb n="0726b29"/>而作是說。</p>
<p id="pT41p0726b2905" type="inline">論。若由自相至實有三受。
<lb n="0726c01"/>此論主引經難大眾部也。慶喜既言。餘經
<lb n="0726c02"/>說有三受不言<anchor xml:id="begd1e114732"/>密<anchor xml:id="endd1e114732"/>意。故知說三受經非
<lb n="0726c03"/>
<anchor xml:id="begd1e114739"/>密<anchor xml:id="endd1e114739"/>意也。慶喜既言。依何<anchor xml:id="begd1e114746"/>密<anchor xml:id="endd1e114746"/>意此經復言
<lb n="0726c04"/>諸所有受無非是苦。故知說諸受苦經是
<lb n="0726c05"/>
<anchor xml:id="begd1e114755"/>密<anchor xml:id="endd1e114755"/>意也。</p>
<p id="pT41p0726c0504" type="inline">論。世尊既言至非真了義。前
<lb n="0726c06"/>
<anchor xml:id="beg0726007"/>舉<anchor xml:id="end0726007"/>問證。後<anchor xml:id="begd1e114772"/>舉<anchor xml:id="endd1e114772"/>答證。說諸受苦。非了義
<lb n="0726c07"/>也。</p>
<p id="pT41p0726c0702" type="inline">論。又契經言至變壞法故。通第二經。
<lb n="0726c08"/>經言以苦觀樂受者。樂受有二。一自相門。
<lb n="0726c09"/>是可愛故是樂性。二依異門。無常．變壞是苦
<lb n="0726c10"/>性。<anchor xml:id="beg0726008"/>佛<anchor xml:id="end0726008"/>令異門觀為苦故。非自相門觀為苦
<lb n="0726c11"/>也。</p>
<p id="pT41p0726c1102" type="inline">論。然觀樂時至觀樂為苦。釋伏難
<lb n="0726c12"/>也。若自相是樂。異門是苦。何故世尊教觀
<lb n="0726c13"/>異門。不觀自相。答云。若觀自相增貪等
<lb n="0726c14"/>故。觀異門時能得解脫。故令觀苦不令
<lb n="0726c15"/>觀樂。</p>
<p id="pT41p0726c1503" type="inline">論。如何知此自相是樂。大眾部
<lb n="0726c16"/>問。</p>
<p id="pT41p0726c1602" type="inline">論。如有頌<anchor xml:id="beg0726009"/>言<anchor xml:id="end0726009"/>至故說受皆苦。引頌
<lb n="0726c17"/>異門說樂為苦。舉頌答也。</p>
<p id="pT41p0726c1711" type="inline">論。又契經
<lb n="0726c18"/>言至此別意說。通第三經。</p>
<p id="pT41p0726c1811" type="inline">論。以諸世
<lb n="0726c19"/>間至無實理成。釋別意說所以。以諸世間樂
<lb n="0726c20"/>少苦多。而謂總樂故名為顛倒。非全無樂
<lb n="0726c21"/>而謂為樂成顛倒也。諸有亦以樂少苦多
<lb n="0726c22"/>一向謂樂。名顛倒也。</p>
<p id="pT41p0726c2209" type="inline">論。若受自相至
<lb n="0726c23"/>有何勝利。論主反難大眾部師。一切諸受自
<lb n="0726c24"/>相是樂說皆是苦。為欲除貪。一切諸受自
<lb n="0726c25"/>相是苦。佛說為樂有何勝利。</p>
<p id="pT41p0726c2512" type="inline">論。若謂
<lb n="0726c26"/>世尊至乃至廣說。論主牒救破也。世尊說受
<lb n="0726c27"/>皆苦言我<anchor xml:id="begd1e114853"/>密<anchor xml:id="endd1e114853"/>意。於觀五受說如實言。故
<lb n="0726c28"/>知皆苦是異門。五受是自性。非是隨<anchor xml:id="beg0726010"/>俗<anchor xml:id="end0726010"/>說。
<lb n="0726c29"/>引二經證。如文可解。</p>
<p id="pT41p0726c2909" type="inline">論。又佛如何至
<lb n="0727a01"/>分別說三反問也。苦受是一。如何法<anchor xml:id="beg0727001"/>同<anchor xml:id="end0727001"/>因
<lb n="0727a02"/>分別說三。</p>
<p id="pT41p0727a0205" type="inline">論。若謂世間至上等樂<anchor xml:id="beg0727002"/>覺<anchor xml:id="end0727002"/>。
<lb n="0727a03"/>論主縱計破。若謂世間於下苦起樂覺。上
<lb n="0727a04"/>苦<anchor xml:id="beg0727003"/>謂<anchor xml:id="end0727003"/>苦。中<anchor xml:id="beg0727004"/>苦<anchor xml:id="end0727004"/>
<anchor xml:id="beg0727005"/>謂<anchor xml:id="end0727005"/>捨。隨彼說者。樂亦三
<lb n="0727a05"/>品不同。應於下苦起上樂覺。中苦起中樂。
<lb n="0727a06"/>上苦起下樂覺。</p>
<p id="pT41p0727a0607" type="inline">論。又受殊勝至徵問亦
<lb n="0727a07"/>爾第二苦不成過。受勝境時有何下苦於
<lb n="0727a08"/>中起樂。若受勝境時有下苦者。如是受
<lb n="0727a09"/>境已滅未<anchor xml:id="beg0727006"/>生<anchor xml:id="end0727006"/>。既於爾時無有下苦。即應
<lb n="0727a10"/>樂覺轉更增勝。爾時上等眾苦都無有故。</p>
<lb n="0727a11"/>
<p id="pT41p0727a1101">論。又下品受至如何應理。第三顛倒過也。
<lb n="0727a12"/>三受之中分明猛利。唯苦．樂二。捨受闇昧。若
<lb n="0727a13"/>下品苦現在前時。許是樂受即是分明。中品
<lb n="0727a14"/>苦受現在前時。許是捨受即是闇昧。下受分
<lb n="0727a15"/>明。中受闇昧。其義顛倒故成過也。正理論
<lb n="0727a16"/>云。執下分明。中翻闇昧誰有智者能忍此
<lb n="0727a17"/>執。</p>
<p id="pT41p0727a1702" type="inline">論。又下三定至樂等三受。此第四違
<lb n="0727a18"/>因．果過也。正理云。又定漸勝執苦漸增。於
<lb n="0727a19"/>非理中誰過於此。</p>
<p id="pT41p0727a1908" type="inline">論。故不應依至樂等
<lb n="0727a20"/>三受。總結非也。</p>
<p id="pT41p0727a2007" type="inline">論。又契經<anchor xml:id="beg0727007"/>說<anchor xml:id="end0727007"/>至少分
<lb n="0727a21"/>實樂。第五違經過。如文可解。</p>
<p id="pT41p0727a2112" type="inline">論。如是
<lb n="0727a22"/>且辨至為證不成。結破引教不成證。</p>
<lb n="0727a23"/>
<p id="pT41p0727a2301">論。所立理言亦不成證。次破理也。</p>
<p id="pT41p0727a2314" type="inline">論。
<lb n="0727a24"/>且以諸樂因至非不決定。破樂因不定。謂觀
<lb n="0727a25"/>所依身分位差別。外境方為樂因。或<anchor xml:id="tnote0727008"/>唯為苦
<lb n="0727a26"/>因。非唯外境。如所依<anchor xml:id="beg0727009"/>患<anchor xml:id="end0727009"/>冷煖為樂因。所
<lb n="0727a27"/>依<anchor xml:id="begd1e115019"/>患<anchor xml:id="endd1e115019"/>熱冷為樂因。翻此苦因。苦．樂之因
<lb n="0727a28"/>非唯外境。亦依身分為苦．樂因。分位決定
<lb n="0727a29"/>因亦定也。</p>
<p id="pT41p0727a2905" type="inline">論。如世間火至決定理成。舉
<lb n="0727b01"/>喻顯也。如文可解。</p>
<p id="pT41p0727b0108" type="inline">論。又三靜慮中至
<lb n="0727b02"/>能生苦故。破苦因不定也。或下三定皆有
<lb n="0727b03"/>樂受無其苦受。三定之中生樂之因。豈不
<lb n="0727b04"/>決定。</p>
<p id="pT41p0727b0403" type="inline">論。又彼所說至起於樂覺。破治
<lb n="0727b05"/>苦生樂。受勝境時不治苦故。應無樂覺。</p>
<lb n="0727b06"/>
<p id="pT41p0727b0601">論。設許爾時至生極樂覺。此縱破也。</p>
<lb n="0727b07"/>
<p id="pT41p0727b0701">論。又靜慮樂至<anchor xml:id="fxT41p0727b01"/>准前應說。此破上地無苦
<lb n="0727b08"/>治也。</p>
<p id="pT41p0727b0803" type="inline">論。又彼所說至應知亦爾。此破
<lb n="0727b09"/>易脫生樂因。於初易肩分位之時有實樂
<lb n="0727b10"/>生。若異此者。初易之後應漸樂增。以前重
<lb n="0727b11"/>苦後漸微故　易脫威儀生於樂者。亦<anchor xml:id="fxT41p0727b02"/>准
<lb n="0727b12"/>此釋。</p>
<p id="pT41p0727b1203" type="inline">論。若先無苦至生於苦覺。大眾部
<lb n="0727b13"/>難。若初易肩時無有苦者。因何於後時中
<lb n="0727b14"/>怱生苦覺。</p>
<p id="pT41p0727b1405" type="inline">論。由身變易至實有理成。
<lb n="0727b15"/>答也。如酒隨其時分生甘．酢<anchor xml:id="beg0727010"/>味<anchor xml:id="end0727010"/>。豈酒甘．
<lb n="0727b16"/>酢於先已有。</p>
<p id="pT41p0727b1606" type="inline">論。由．此定知至如應名
<lb n="0727b17"/>苦。已上總結苦諦體也。</p>
<p id="pT41p0727b1710" type="inline">論。即苦行體
<lb n="0727b18"/>亦名集諦。依有部宗出集諦體也。自此已
<lb n="0727b19"/>下別釋集諦。</p>
<p id="pT41p0727b1906" type="inline">論。此說必定至愛為集
<lb n="0727b20"/>故。經部師引經難也。</p>
<p id="pT41p0727b2009" type="inline">論。經就勝故至亦
<lb n="0727b21"/>是集諦。有部通經。</p>
<p id="pT41p0727b2108" type="inline">論。如是理趣由何證
<lb n="0727b22"/>知。經部徵也。</p>
<p id="pT41p0727b2206" type="inline">論。餘契經中至名補特伽
<lb n="0727b23"/>羅。有部引經證。非唯取愛為集諦。兼業．
<lb n="0727b24"/>無明為集諦故。故知說愛就勝而說。</p>
<lb n="0727b25"/>
<p id="pT41p0727b2501">論。又契經說至說有取識。釋五種子。有二
<lb n="0727b26"/>釋　第一釋云。一根。二莖。三枝。四節。五子。喻
<lb n="0727b27"/>有取識　第二釋云。五種子者。謂五趣種子
<lb n="0727b28"/>　說有取識。取是煩惱。有煩惱識為五趣
<lb n="0727b29"/>因名有取識　既契經中不言喻說。後釋
<lb n="0727c01"/>為正。此證經中非唯說愛。</p>
<p id="pT41p0727c0111" type="inline">論。又彼經
<lb n="0727c02"/>說至說四識住。即彼經說置地界中。此即別
<lb n="0727c03"/>名說四識住。彼五種子置地界中。喻五取識
<lb n="0727c04"/>四識住也。此即煩惱．及識四蘊取識為因。非
<lb n="0727c05"/>唯是愛。</p>
<p id="pT41p0727c0504" type="inline">論。故經所說是<anchor xml:id="begd1e115150"/>密<anchor xml:id="endd1e115150"/>意言。契經
<lb n="0727c06"/>中說愛為集諦。即是從強<anchor xml:id="begd1e115158"/>密<anchor xml:id="endd1e115158"/>意言也。</p>
<lb n="0727c07"/>
<p id="pT41p0727c0701">論。阿毘達磨依法相說。依法相說即苦行法
<lb n="0727c08"/>因義是集。即是一切有漏諸行名為集諦。</p>
<lb n="0727c09"/>
<p id="pT41p0727c0901">論。然經中說至及彼因因。會彼兩經說不
<lb n="0727c10"/>同也　愛為因故者。偏說起因　業．愛．無
<lb n="0727c11"/>明者。具說三因。業為生因。愛為起因。無明
<lb n="0727c12"/>為因因。愛為業因。無明與愛能為因故。故
<lb n="0727c13"/>曰因因。</p>
<p id="pT41p0727c1304" type="inline">論。云何知爾。問也。</p>
<p id="pT41p0727c1311" type="inline">論。業
<lb n="0727c14"/>為生因至經所說故。答也。</p>
<p id="pT41p0727c1411" type="inline">論。又彼經中
<lb n="0727c15"/>至有緒故者。此是大因緣法門經　言後行
<lb n="0727c16"/>者。是行支等　等者。等取後十支。皆次第說
<lb n="0727c17"/>　有因有緣及有緒者。即是前支為因。為緣．
<lb n="0727c18"/>及緒也。婆沙二十三云。如大因緣法門經
<lb n="0727c19"/>說。佛告阿難老<anchor xml:id="beg0727011"/>死<anchor xml:id="end0727011"/>有如是因。有如是緣。
<lb n="0727c20"/>有如是緒　乃至廣說。婆沙從後說。此論
<lb n="0727c21"/>從前說。</p>
<p id="pT41p0727c2104" type="inline">論。為別建立至及四識住。有取
<lb n="0727c22"/>識如種子。四識住如田。</p>
<p id="pT41p0727c2210" type="inline">論。故非唯愛
<lb n="0727c23"/>為集諦體。有部結也。</p>
<p id="pT41p0727c2309" type="inline">論。何法名生何法
<lb n="0727c24"/>名起。經部問。</p>
<p id="pT41p0727c2406" type="inline">論。界趣生等至應知亦爾。
<lb n="0727c25"/>答。界．趣等異。品類不同。由業差別出現名
<lb n="0727c26"/>生。愛但令起非差別因。論舉喻顯。如文可
<lb n="0727c27"/>
<anchor xml:id="beg0727012"/>知<anchor xml:id="end0727012"/>。</p>
<p id="pT41p0727c2702" type="inline">論。愛為起因何理為證。經部問也。</p>
<lb n="0727c28"/>
<p id="pT41p0727c2801">論。離愛後有至定隨愛故。有部第一指
<lb n="0727c29"/>事答也。</p>
<p id="pT41p0727c2904" type="inline">論。又由愛故至馳趣後有。此即
<lb n="0728a01"/>第二引例釋也。</p>
<p id="pT41p0728a0107" type="inline">論。又取後身至如我愛
<lb n="0728a02"/>者。此即第三以勝釋也。</p>
<p id="pT41p0728a0210" type="inline">論。由此理證愛
<lb n="0728a03"/>為起因。此總結也。</p>
<lb n="0728a04"/>
<p id="pT41p0728a0401">論。如是世尊說諦有四。已下一頌。第二明二
<lb n="0728a05"/>諦也。</p>
<p id="pT41p0728a0503" type="inline">論曰至衣等亦爾。就瓶．衣明世
<lb n="0728a06"/>俗諦。破顯非實也。</p>
<p id="pT41p0728a0608" type="inline">論。又若有物至火
<lb n="0728a07"/>等亦爾。此以慧<anchor xml:id="beg0728001"/>析<anchor xml:id="end0728001"/>顯非實也。</p>
<p id="pT41p0728a0712" type="inline">論。即於
<lb n="0728a08"/>此物至名世俗諦。此釋非實而名諦也。就
<lb n="0728a09"/>世俗理實有非虛名世俗諦。</p>
<p id="pT41p0728a0912" type="inline">論。若物
<lb n="0728a10"/>異此至名勝義諦。明勝義諦相。</p>
<p id="pT41p0728a1013" type="inline">論。如
<lb n="0728a11"/>色等物至<anchor xml:id="begd1e115300"/>受<anchor xml:id="endd1e115300"/>等亦然。指事釋也。</p>
<p id="pT41p0728a1113" type="inline">論。此
<lb n="0728a12"/>真實有至名勝義諦。釋名勝義諦所以。</p>
<lb n="0728a13"/>
<p id="pT41p0728a1301">論。先軌範師至名世俗諦。述經部中異師
<lb n="0728a14"/>釋。此師意說。正智取境不顛倒故名勝義
<lb n="0728a15"/>諦。非正智取境非實名世俗諦。</p>
<lb n="0728a16"/>
<p id="pT41p0728a1601">論。已辨諸諦應說云何。已下。當品大丈第三
<lb n="0728a17"/>就位辨人。文中有三。一明聖道加行。二就
<lb n="0728a18"/>三道辨人。三明諸道差別　就明聖道加
<lb n="0728a19"/>行中。一總標加行門。二明淨身．器。三廣
<lb n="0728a20"/>明七加行。此下一行頌總標加行。正理論
<lb n="0728a21"/>云。求見聖諦初業地中所習行儀極為繁
<lb n="0728a22"/>廣。欲遍解者當於眾聖所集觀行諸論中
<lb n="0728a23"/>求。以要言之。初修行者應於解脫具深意
<lb n="0728a24"/>樂觀涅槃德背生死過。先應方便親近善
<lb n="0728a25"/>友。善友能為眾行本故。具聞等力得善友
<lb n="0728a26"/>名。譬如良醫　乃至廣說。</p>
<p id="pT41p0728a2610" type="inline">論曰至起修
<lb n="0728a27"/>所成慧。述次第也。先須發心將趣見諦。
<lb n="0728a28"/>第二安住清淨尸羅。第三求順見諦<anchor xml:id="beg0728002"/>聞<anchor xml:id="end0728002"/>。第
<lb n="0728a29"/>四思惟。第五習定。即是先住於戒。後修三
<lb n="0728b01"/>慧。</p>
<p id="pT41p0728b0102" type="inline">論。此中三<anchor xml:id="beg0728003"/>慧<anchor xml:id="end0728003"/>差別云何。問三慧相。</p>
<lb n="0728b02"/>
<p id="pT41p0728b0201">論。毘婆沙師至三慧亦爾。引婆沙答。
<lb n="0728b03"/>聞慧<anchor xml:id="beg0728004"/>緣<anchor xml:id="end0728004"/>名。思慧名．義。修慧唯義。引喻可
<lb n="0728b04"/>知。</p>
<p id="pT41p0728b0402" type="inline">論。有言若爾至聞修所成。破婆沙
<lb n="0728b05"/>釋。<anchor xml:id="beg0728005"/>准<anchor xml:id="end0728005"/>論有言。即是論主引別師破。</p>
<lb n="0728b06"/>
<p id="pT41p0728b0601">論。今詳三相至名修所成。此是論主立三相。
<lb n="0728b07"/>謂依聞。依思。依修所生三慧別也。</p>
<p id="pT41p0728b0714" type="inline">論。
<lb n="0728b08"/>說所成言至食草所成。釋所成名。因聞所成
<lb n="0728b09"/>者。是其因義也。如人命因食。牛因草等
<lb n="0728b10"/>　正理論云。此三慧相差別云何。謂如次緣
<lb n="0728b11"/>名俱義境。理實三慧於成滿時。一切皆唯緣
<lb n="0728b12"/>義為境　加行位時聞緣名。思緣名．義。修
<lb n="0728b13"/>緣義也。婆沙四十二評曰應作是說。三慧
<lb n="0728b14"/>皆通十六行相及餘行相。然聞．思所成慧。自
<lb n="0728b15"/>力故無未來修。<anchor xml:id="beg0728006"/>他<anchor xml:id="end0728006"/>力故有未來修。修所成
<lb n="0728b16"/>慧。自力故有未來修。三慧皆通四念住。思
<lb n="0728b17"/>所成慧二根相應。謂喜．及捨。</p>
<lb n="0728b18"/>
<p id="pT41p0728b1801">論。諸有欲於修精勤學者。此下三行頌。第二
<lb n="0728b19"/>明淨身．器。</p>
<p id="pT41p0728b1905" type="inline">論曰至三住四聖種列三
<lb n="0728b20"/>因名也。</p>
<p id="pT41p0728b2004" type="inline">論。身遠離者至由喜足少欲。釋
<lb n="0728b21"/>初因也　離相雜住者。謂<anchor xml:id="beg0728007"/>雜<anchor xml:id="end0728007"/>惡友也。此離
<lb n="0728b22"/>相雜住。及離不善尋二。易可得成。由喜足
<lb n="0728b23"/>少欲。正理論云。此二由何易可成者。由於
<lb n="0728b24"/>衣等。喜足少欲。諸有多求資生具者。晝狎
<lb n="0728b25"/>惡朋侶。夜起惡尋思。由此無容令心得
<lb n="0728b26"/>定。</p>
<p id="pT41p0728b2602" type="inline">論。言喜足者至無大欲。釋次因也
<lb n="0728b27"/>　無不喜足者。謂所得多．少麁<anchor xml:id="beg0728008"/>之<anchor xml:id="end0728008"/>與妙無
<lb n="0728b28"/>不喜足　無大欲者。謂不求多。不求妙也。</p>
<lb n="0728b29"/>
<p id="pT41p0728b2901">論。所無二種差別云何。問。無不喜足及
<lb n="0728c01"/>無大欲。所無二種差別云何。</p>
<p id="pT41p0728c0112" type="inline">論。對法諸
<lb n="0728c02"/>師至名大欲。此述對法諸師釋。正理論<anchor xml:id="beg0728009"/>釋<anchor xml:id="end0728009"/>
<lb n="0728c03"/>云。謂於已得妙多衣等<anchor xml:id="beg0728010"/>恨<anchor xml:id="end0728010"/>不得此倍妙。
<lb n="0728c04"/>倍多。即於此中顯等倍勝更欣欲故名不
<lb n="0728c05"/>喜足。若於未得妙多衣等希求得故名大
<lb n="0728c06"/>欲。諸所有物足能治苦。若更多求便越善
<lb n="0728c07"/>品。是此中義如契經言。隨有所得身安樂
<lb n="0728c08"/>者。令心易定及能說法故有希求治<anchor xml:id="beg0728011"/>苦<anchor xml:id="end0728011"/>
<lb n="0728c09"/>物者。<anchor xml:id="beg0728012"/>是<anchor xml:id="end0728012"/>為助道。非為過失。</p>
<p id="pT41p0728c0911" type="inline">論。豈不
<lb n="0728c10"/>更求至便應不成。此破對法諸師釋也。豈
<lb n="0728c11"/>不更求名不喜足。與大欲應無差別。以
<lb n="0728c12"/>此俱緣未得境故。</p>
<p id="pT41p0728c1208" type="inline">論。是故此中至應知
<lb n="0728c13"/>差別。論主自為無過釋。於已得不妙．不多
<lb n="0728c14"/>不生歡喜知足心故名不喜足。於未得
<lb n="0728c15"/>衣服等事。求妙。求多。名為大欲。此境別心
<lb n="0728c16"/>異。非是同也。</p>
<p id="pT41p0728c1606" type="inline">論。喜足少欲至欲貪為
<lb n="0728c17"/>性。此明能治。及明所治。界繫體性廣狹不
<lb n="0728c18"/>同。故正理論云。謂欲界繫善心相應喜足．少
<lb n="0728c19"/>欲。是欲界繫。二界無漏例此應說。所治二
<lb n="0728c20"/>種唯欲界繫。以何證知。色．無色界亦有能
<lb n="0728c21"/>治喜足．少欲。以現見有生在欲界從色．無
<lb n="0728c22"/>色等引起時。所治二種現行遠故。能治二種
<lb n="0728c23"/>現行增故。</p>
<p id="pT41p0728c2305" type="inline">論。能生眾聖至謂樂斷修。釋
<lb n="0728c24"/>後因也。先釋聖種名。後出聖種體。正理論
<lb n="0728c25"/>云。如無色中雖無怨境。而亦得有無瞋善
<lb n="0728c26"/>根。故無色中雖無衣等。而亦得有無貪善
<lb n="0728c27"/>根。如彼不貪身。亦不貪資具。故無色界
<lb n="0728c28"/>具四聖種。受欲聖者於聖種中有阿世耶。
<lb n="0728c29"/>而無加行眾聖種故。名為聖種。聖眾皆從
<lb n="0729a01"/>此四生故。展轉承嗣次第不絕。前為後種。
<lb n="0729a02"/>世所極成。眾聖法身。皆從於衣生喜足等
<lb n="0729a03"/>力所引起。是聖族姓得聖種名　婆沙一百
<lb n="0729a04"/>八十一云。問樂斷．樂修有何差別。答樂斷
<lb n="0729a05"/>煩惱。樂修聖道。復次無間道名樂斷。解脫
<lb n="0729a06"/>道名樂修。復次見道名樂斷。修道名樂修。
<lb n="0729a07"/>復次樂斷者顯諸忍。樂修者顯諸智　正理
<lb n="0729a08"/>論云。斷謂離繫。修謂聖道。樂謂於彼情深欣
<lb n="0729a09"/>慕。即是欣慕滅及道義。或樂斷之修名樂
<lb n="0729a10"/>斷修。即是欣慕滅之道義。為證<anchor xml:id="beg0729001"/>惑<anchor xml:id="end0729001"/>滅樂
<lb n="0729a11"/>修道故。</p>
<p id="pT41p0729a1104" type="inline">論。如何亦用無貪為體。問也。</p>
<lb n="0729a12"/>
<p id="pT41p0729a1201">論。以能棄捨有欲貪故。答也。正理論云。
<lb n="0729a13"/>豈不第四亦能治瞋等。則應亦以無瞋等
<lb n="0729a14"/>為性。非無此義。然以前三為資糧故。前
<lb n="0729a15"/>三唯是無貪性故。此亦自能對治貪故。從
<lb n="0729a16"/>顯偏說　問聖種何故唯是喜足。非是少欲
<lb n="0729a17"/>
<anchor xml:id="beg0729002"/>亦<anchor xml:id="end0729002"/>聖種耶。答婆沙一百八十一云。少欲於
<lb n="0729a18"/>未來處未得事轉。喜足於現在處已得事轉。
<lb n="0729a19"/>不取現在一迦履沙<anchor xml:id="beg0729003"/>鉢<anchor xml:id="end0729003"/>拏為難。非於未
<lb n="0729a20"/>來轉輪王位以喜足難<anchor xml:id="beg0729004"/>故<anchor xml:id="end0729004"/>。立為聖種
(述曰鉢拏
<lb n="0729a21"/>此云錢。一迦履沙。當十六貝珠。八十貝珠當一鉢拏十六鉢拏名迦履沙鉢拏雜心論翻迦履沙鉢拏。為一錢謬也)
。
<lb n="0729a22"/>正理答云。以少欲者。容於衣等物。有希求
<lb n="0729a23"/>故。謂有意樂性下劣者。於未得境不敢多
<lb n="0729a24"/>求。設已得多。容求不歇。見喜足者。少有
<lb n="0729a25"/>所得。尚不更求。況復多得。故唯喜足建立
<lb n="0729a26"/>聖種或為遮止苦行者欲不說少欲以為
<lb n="0729a27"/>聖種。非彼外道心有勝欲。恒有劣欲重相
<lb n="0729a28"/>續故。或隨所得生歡喜心。不更希求。名為
<lb n="0729a29"/>喜足。斷樂欲樂此為最勝。欲界有情多樂欲
<lb n="0729b01"/>樂。此樂欲樂違出家心。於離惑中令心闇
<lb n="0729b02"/>鈍能障梵行。靜慮現前為過最深。喜足能
<lb n="0729b03"/>治故。唯喜足建立聖種。非於未得多衣等
<lb n="0729b04"/>中。起希求時心生歡喜。何況於少。是故少
<lb n="0729b05"/>欲於能對治樂欲樂中。非最勝故。不立
<lb n="0729b06"/>聖種。　問　緣衣<anchor xml:id="beg0729005"/>服<anchor xml:id="end0729005"/>等所生喜足。如何可
<lb n="0729b07"/>說是無漏耶　答　誰言如是喜足是無
<lb n="0729b08"/>漏。若爾聖種<anchor xml:id="beg0729006"/>寧<anchor xml:id="end0729006"/>皆通無漏由彼增上所生
<lb n="0729b09"/>
<anchor xml:id="beg0729007"/>聖<anchor xml:id="end0729007"/>道彼所引故。從彼為名。故言聖種皆
<lb n="0729b10"/>通無漏。不作是言。緣衣服等所有喜足皆
<lb n="0729b11"/>通無漏。少欲無漏<anchor xml:id="fxT41p0729b01"/>准此應釋
(述曰。名聖道為喜足等者。以喜
<lb n="0729b12"/>足等所引生故。上界具四。應准此釋)
。</p>
<p id="pT41p0729b1215" type="inline">論。為顯何義立四聖種。問
<lb n="0729b13"/>也。</p>
<p id="pT41p0729b1302" type="inline">論。以諸弟子至解脫非久。答也。</p>
<lb n="0729b14"/>
<p id="pT41p0729b1401">論。何故安立如是二事。問。何故安立生具事
<lb n="0729b15"/>業二種事也。</p>
<p id="pT41p0729b1506" type="inline">論。為欲對治至說四聖種。
<lb n="0729b16"/>答。由於飲食．衣服．臥具．有．無有愛生愛
<lb n="0729b17"/>著故。為治四愛故聖種唯四。</p>
<p id="pT41p0729b1712" type="inline">論。即依
<lb n="0729b18"/>此義至說第四聖種。第二釋。前三是我所。第
<lb n="0729b19"/>四是自身。前三是暫息。第四是永斷。問於藥
<lb n="0729b20"/>喜足。何非聖種。正理答云。不說於彼有愛
<lb n="0729b21"/>生故。為治愛生建立聖種。經唯說有四
<lb n="0729b22"/>種愛生。是故於藥不立聖種。或即攝在前
<lb n="0729b23"/>三中故。謂藥有在衣服中攝
(如患冷以椒裹腹等)
。有
<lb n="0729b24"/>在飲食中攝
(如患熱多食葛粉等)
。有在臥具中攝
(如冷人臥
<lb n="0729b25"/>具多著椒等)
。故於藥喜足。不別立聖種。或若於中
<lb n="0729b26"/>引憍等過。對治彼故建立聖種。於藥無
<lb n="0729b27"/>引憍等過生。故聖種無於藥喜足。或一切
<lb n="0729b28"/>人皆受用者。於彼喜足可立聖種。非彼尊
<lb n="0729b29"/>者縛矩羅等。曾無有病受用藥故。或一切
<lb n="0729c01"/>時應受用者。於彼喜足可立聖種。非一
<lb n="0729c02"/>切時受用藥故
(縛矩羅者。舊云薄<anchor xml:id="beg0729008"/>矩<anchor xml:id="end0729008"/>羅也)
。婆沙一百八十一
<lb n="0729c03"/>云。皆墮三界及不墮界。問色界無飲食。無
<lb n="0729c04"/>色界無前三。云何三界皆具四種。答彼雖
<lb n="0729c05"/>無食等。而有彼喜足功德。有說由下界具
<lb n="0729c06"/>四種故。展轉引生上界者亦具四種。尊者
<lb n="0729c07"/>世友作如是說。上界雖無食等。而有彼對
<lb n="0729c08"/>治。然對治有四種。謂斷對治。厭患對治。持
<lb n="0729c09"/>對治。遠分對治。色界於食等具四對治。欲
<lb n="0729c10"/>界有三除斷。<anchor xml:id="fxT41p0729c01"/>准此。解脫道後起欲善。亦
<lb n="0729c11"/>名遠分等。無色界有二。<anchor xml:id="beg0729009"/>謂<anchor xml:id="end0729009"/>持及遠分　<anchor xml:id="fxT41p0729c02"/>准
<lb n="0729c12"/>此。後道與無為得。俱皆名持也。</p>
<lb n="0729c13"/>
<p id="pT41p0729c1301">論。如是已說修所依器。自下第三明七加行。
<lb n="0729c14"/>文即有七。此一行頌。第一明五停心位。文
<lb n="0729c15"/>中有二。先總明入修二門。後別釋二門。此
<lb n="0729c16"/>文初也。</p>
<p id="pT41p0729c1604" type="inline">論曰至能正入修。略說二要門
<lb n="0729c17"/>也。入修要門有多種故。諸有情類行別眾多
<lb n="0729c18"/>故。入修門亦有多種。廣即眾多。<anchor xml:id="beg0729010"/>次<anchor xml:id="end0729010"/>有五種。
<lb n="0729c19"/>謂多貪不淨。多瞋慈悲。多癡緣起。著我六界。
<lb n="0729c20"/>尋伺持息。然就多分最略二門。一不淨觀。二
<lb n="0729c21"/>持息念。故唯此二名曰要門。不淨<anchor xml:id="beg0729011"/>治<anchor xml:id="end0729011"/>貪。持
<lb n="0729c22"/>息治尋。從多分說各能治一。然實不淨亦
<lb n="0729c23"/>持尋等。持息亦能治多貪等。故正理云。就
<lb n="0729c24"/>近治門說不淨觀能治貪病。非不治餘。息
<lb n="0729c25"/>念治尋。應知亦爾。然持息念緣無差別微
<lb n="0729c26"/>細境故。所緣繫屬自相續故。非如不淨觀
<lb n="0729c27"/>
<anchor xml:id="beg0729012"/>緣<anchor xml:id="end0729012"/>多外境故能止亂尋。</p>
<p id="pT41p0729c2710" type="inline">論。有餘師言
<lb n="0729c28"/>至治彼無能。敘二師異說也。</p>
<lb n="0729c29"/>
<p id="pT41p0729c2901">論。此中先應辨不淨觀已下。第二別釋二門
<lb n="0730a01"/>一明不淨觀。二明持息念。就前門中。一不
<lb n="0730a02"/>淨觀相。二義門分別。此兩行頌即初門也。</p>
<lb n="0730a03"/>
<p id="pT41p0730a0301">論曰至四供奉貪。述四貪也　顯色貪者。
<lb n="0730a04"/>謂妙青黃等　形色貪者。謂好形狀等　妙
<lb n="0730a05"/>觸貪者。謂妙軟．滑等　供奉貪者。謂妙俯．仰
<lb n="0730a06"/>等。</p>
<p id="pT41p0730a0602" type="inline">論。緣青瘀等至無四貪境。此明能
<lb n="0730a07"/>治四種貪也。緣青瘀境。翻美妙青等故。緣
<lb n="0730a08"/>被豺．狼等食。翻端正相故。緣蟲．蛆等。翻
<lb n="0730a09"/>美妙觸故。緣屍不動。翻供奉事等。此四不
<lb n="0730a10"/>淨觀。各治一種貪。若觀骨瑣能治四貪。見
<lb n="0730a11"/>骨瑣時無妙顯色。及妙形色。妙觸。妙威儀。
<lb n="0730a12"/>等故。依正理論。此說鈍根。正理論云。對治
<lb n="0730a13"/>四貪依二思擇。一觀內屍。二觀外屍。<anchor xml:id="beg0730001"/>謂<anchor xml:id="end0730001"/>
<lb n="0730a14"/>利根者先於內身皮為邊際。足上頂下周遍
<lb n="0730a15"/>觀察令心厭患　為欲伏治顯色貪者。應
<lb n="0730a16"/>專隨念內身分中膿．血．脂．精．涎．洟．髓腦．
<lb n="0730a17"/>大．小便等變異顯色。及應隨念眾病所生內
<lb n="0730a18"/>身皮上變異顯色。黃．白．青．黑．如雲如烟。斑
<lb n="0730a19"/>駁黧黯不明不淨。由此<anchor xml:id="beg0730002"/>令<anchor xml:id="end0730002"/>心極生厭患。
<lb n="0730a20"/>便能伏治緣顯色貪。以知此身為如是等
<lb n="0730a21"/>非愛顯色所依止處。故於一切皆得離染
<lb n="0730a22"/>　為欲伏治形色貪者。應別觀察諸內身
<lb n="0730a23"/>支是髮毛等三十六物。聚集安立和合所成。
<lb n="0730a24"/>離此都無<anchor xml:id="tnote0730003"/>手毛等形色。復以勝解分割身支
<lb n="0730a25"/>為二或多。散擲於地。種種禽獸爭共食噉。
<lb n="0730a26"/>骨肉零落。支體分離。由此令心極生厭患。
<lb n="0730a27"/>便能伏治緣形色貪　為欲伏治妙觸貪
<lb n="0730a28"/>者。應以勝解除去皮肉。唯觀骸骨<anchor xml:id="beg0730004"/>澁<anchor xml:id="end0730004"/>如
<lb n="0730a29"/>瓦礫。由此令心極生厭患。便能伏治緣妙
<lb n="0730b01"/>觸貪　為欲伏治供奉貪者。應以勝解
<lb n="0730b02"/>觀察內身。如眠．醉．悶．<anchor xml:id="beg0730005"/>瘨<anchor xml:id="end0730005"/>癎病<anchor xml:id="beg0730006"/>等<anchor xml:id="end0730006"/>。不能
<lb n="0730b03"/>自在運動身支。如老病時。或至．未至。被
<lb n="0730b04"/>如是事纏縛其身。又觀內身不自在。行
<lb n="0730b05"/>無不繫屬眾緣故生。於中都無少許身分。
<lb n="0730b06"/>可為供奉威儀所依。徒妄執為能供奉者。
<lb n="0730b07"/>彼決定有能供奉事。然供奉名所目義者。謂
<lb n="0730b08"/>以彼彼身分為緣。決定能為舞<anchor xml:id="beg0730007"/>歌<anchor xml:id="end0730007"/>笑睇唅
<lb n="0730b09"/>啼戲等威儀事業。觀彼事業。都無定性。如
<lb n="0730b10"/>箜篌等所發音曲。一切皆類幻化所為。由此
<lb n="0730b11"/>令心極生厭患。便能伏<anchor xml:id="beg0730008"/>治<anchor xml:id="end0730008"/>緣供奉貪是
<lb n="0730b12"/>名利根。初習業者。思所成慧。觀察內身。能
<lb n="0730b13"/>伏四貪令不現起。若鈍根者。由根鈍故煩
<lb n="0730b14"/>惱猛利難可摧伏。藉外緣力方能伏治。故
<lb n="0730b15"/>先明了觀察外屍。漸令自心煩惱摧伏。謂彼
<lb n="0730b16"/>初欲觀外屍時。先起慈心往施身處。如
<lb n="0730b17"/>世尊說。初修行者欲求方便速滅欲貪。當
<lb n="0730b18"/>起慈心之憺怕路精勤修習。乃至廣說。至
<lb n="0730b19"/>彼處已。為欲伏治四種貪故。應如四種
<lb n="0730b20"/>憺怕路經。修不淨觀觀外屍相以況內身。
<lb n="0730b21"/>彼相既然。此亦應爾。由此方便漸能令心
<lb n="0730b22"/>亦於內身深生厭患。便能伏治前說四貪。
<lb n="0730b23"/>由於內身見自性故。為不淨觀速<anchor xml:id="beg0730009"/>得<anchor xml:id="end0730009"/>成
<lb n="0730b24"/>滿。應修八<anchor xml:id="beg0730010"/>相<anchor xml:id="end0730010"/>伏治四貪　為欲伏治顯
<lb n="0730b25"/>色貪故。修青瘀相及黃．赤相　為欲伏治
<lb n="0730b26"/>形色貪故。修被食相及分離相　為欲伏
<lb n="0730b27"/>治妙觸貪故修破壞相及骸骨相　為欲
<lb n="0730b28"/>伏治供奉貪故。修膖脹相及膿爛相。許緣
<lb n="0730b29"/>骨瑣修不淨觀通能伏治如是四貪。以一
<lb n="0730c01"/>骨瑣中具離四貪境。</p>
<p id="pT41p0730c0109" type="inline">論。故應且辨至令
<lb n="0730c02"/>不現行。釋不淨觀不斷煩惱。斷煩惱是共
<lb n="0730c03"/>相作意。及遍緣一地方斷煩惱。此骨瑣觀
<lb n="0730c04"/>勝解作意少分緣故。不斷煩惱。唯能制伏令
<lb n="0730c05"/>不現行。正理論<anchor xml:id="beg0730011"/>云<anchor xml:id="end0730011"/>。觀自身中三十六物。此
<lb n="0730c06"/>等名為依自實觀。由與自相作意相應。是
<lb n="0730c07"/>故不能永斷煩惱。依勝<anchor xml:id="beg0730012"/>解<anchor xml:id="end0730012"/>力假想思惟諸
<lb n="0730c08"/>不淨相。此非顛倒作意所攝。以與煩惱性
<lb n="0730c09"/>相違故。夫顛倒者。本所欲為不能成辨。此
<lb n="0730c10"/>隨所欲能伏煩惱如何顛倒。若謂此境非
<lb n="0730c11"/>皆是骨謂皆是骨。寧非倒者。理亦不然。如
<lb n="0730c12"/>應解故。謂諸於杌起人覺者。不作是解。
<lb n="0730c13"/>我今於杌以人相觀故是顛倒。今<anchor xml:id="beg0730013"/>觀行<anchor xml:id="end0730013"/>者
<lb n="0730c14"/>作如是思。諸境界中雖非皆骨。我今為伏
<lb n="0730c15"/>諸煩惱故。應以勝解遍觀為骨。既隨所
<lb n="0730c16"/>欲如應而解能伏煩惱。寧是顛倒。此觀勢
<lb n="0730c17"/>力能伏煩惱令暫不行。既有如斯巧方便
<lb n="0730c18"/>力。如何非善。是故無有如所難失。</p>
<lb n="0730c19"/>
<p id="pT41p0730c1901">論。然瑜伽師至三超作意。明不淨觀有三
<lb n="0730c20"/>位。此列三位。後牒釋也。</p>
<p id="pT41p0730c2010" type="inline">論。謂觀行者
<lb n="0730c21"/>至初習業位。釋第一位。</p>
<p id="pT41p0730c2110" type="inline">論。為令略觀至
<lb n="0730c22"/>已熟修位。明第二位。</p>
<p id="pT41p0730c2209" type="inline">論。為令略觀至
<lb n="0730c23"/>超作意位。明第三位。</p>
<p id="pT41p0730c2309" type="inline">論。有不淨觀至
<lb n="0730c24"/>有差別故。四句分別也。<anchor xml:id="beg0730014"/>已<anchor xml:id="end0730014"/>
<anchor xml:id="beg0730015"/>熟<anchor xml:id="end0730015"/>非自在小。未
<lb n="0730c25"/>熟是自在小。緣自身是所緣小。緣至海非
<lb n="0730c26"/>所緣小　有所緣小非自在小者。謂已熟修。
<lb n="0730c27"/>緣自身也　有自在小非所緣小謂未熟
<lb n="0730c28"/>修。所緣至海　有自在小亦所緣小。謂未熟。
<lb n="0730c29"/>唯緣自身　有非自在小亦非所緣小。謂
<lb n="0731a01"/>已熟修緣至海也。已熟等中。已熟是第一句。
<lb n="0731a02"/>未熟是第二句。未熟是第三句。已熟是第四
<lb n="0731a03"/>句。所緣中云。自身是第一句。至海是第二
<lb n="0731a04"/>
<anchor xml:id="beg0731001"/>句<anchor xml:id="end0731001"/>。更自身是第三句。更至海是第四句。具
<lb n="0731a05"/>足作文應言。自身至海。自身至海。闕一
<lb n="0731a06"/>重也。</p>
<lb n="0731a07"/>
<p id="pT41p0731a0701">論。此不淨觀何性幾地。已下一行頌。第二義
<lb n="0731a08"/>門分別。</p>
<p id="pT41p0731a0804" type="inline">論曰至無貪為性。此出體也。婆
<lb n="0731a09"/>沙四十一師云。是慧。一師云。是厭。評曰。此
<lb n="0731a10"/>不淨觀無貪為性。非慧非厭所以者何。對
<lb n="0731a11"/>治貪故。若并眷屬。四蘊．五蘊為性　正理
<lb n="0731a12"/>論云。<anchor xml:id="beg0731002"/>若<anchor xml:id="end0731002"/>不淨觀應是慧者。理亦不然。觀
<lb n="0731a13"/>所順故。謂不淨觀能近治貪故。應正以無
<lb n="0731a14"/>貪為性。貪因淨相由觀力除。故說無貪
<lb n="0731a15"/>為觀所。順諸不淨觀皆<anchor xml:id="beg0731003"/>是<anchor xml:id="end0731003"/>無貪。非諸無貪
<lb n="0731a16"/>皆不淨觀。唯能伏<anchor xml:id="beg0731004"/>治<anchor xml:id="end0731004"/>顯色等貪。方說名為
<lb n="0731a17"/>此觀體故。此約自性。若兼隨行。具以四蘊．
<lb n="0731a18"/>五蘊為性。</p>
<p id="pT41p0731a1805" type="inline">論。通依十地至中間欲界。
<lb n="0731a19"/>明依地也。</p>
<p id="pT41p0731a1905" type="inline">論。唯緣欲界至由此已成。
<lb n="0731a20"/>此明所緣境界別也　依十地者。以此十地
<lb n="0731a21"/>皆容能緣欲界色故。故婆沙云。以無色界
<lb n="0731a22"/>無緣色法不淨觀故。所緣境者。唯是欲界
<lb n="0731a23"/>顯．形色也。不緣諸入。以唯緣色故。是緣
<lb n="0731a24"/>義不緣名也。正理論云。此不淨觀力能遍
<lb n="0731a25"/>緣欲界所<anchor xml:id="beg0731005"/>攝<anchor xml:id="end0731005"/>一切色處。若謂尊者阿泥律
<lb n="0731a26"/>陀不能觀天以為不淨。舍利子等於佛色
<lb n="0731a27"/>身亦不能觀以為不淨。如何此觀遍緣<anchor xml:id="beg0731006"/>欲<anchor xml:id="end0731006"/>
<lb n="0731a28"/>色。此難不然。勝無滅者。能觀天色為不
<lb n="0731a29"/>淨故佛能觀佛微妙色身謂不淨故。由是
<lb n="0731b01"/>此觀定能遍緣欲色為境。由此已顯緣義
<lb n="0731b02"/>非名　上已顯成<anchor xml:id="beg0731007"/>通<anchor xml:id="end0731007"/>緣三性。</p>
<p id="pT41p0731b0211" type="inline">論。唯人
<lb n="0731b03"/>趣生至況餘界生。明<anchor xml:id="beg0731008"/>依<anchor xml:id="end0731008"/>身也。正理論云。初
<lb n="0731b04"/>習業者唯依人趣能生此觀非北俱盧。天
<lb n="0731b05"/>趣中無青瘀等故不能初起先於此起後
<lb n="0731b06"/>生彼處亦得現前。此觀行相唯不淨轉。是
<lb n="0731b07"/>善性故。體應是淨。約行相故說為不淨。是
<lb n="0731b08"/>身念住攝。加行非根本。雖與喜．樂．捨三根
<lb n="0731b09"/>相應。而厭俱行。如苦集忍智　故婆沙云。問
<lb n="0731b10"/>何處起此不淨觀耶。答唯人三洲<anchor xml:id="beg0731009"/>能<anchor xml:id="end0731009"/>初現
<lb n="0731b11"/>起。天<anchor xml:id="beg0731010"/>趣<anchor xml:id="end0731010"/>中無有青瘀等相。故六欲天唯能
<lb n="0731b12"/>後起。有說。初．後皆唯人<anchor xml:id="beg0731011"/>起<anchor xml:id="end0731011"/>。六欲天中無青
<lb n="0731b13"/>瘀等不淨相故都不現起　婆沙二說無評
<lb n="0731b14"/>家也。正理同前師此論同後師。</p>
<p id="pT41p0731b1413" type="inline">論。既
<lb n="0731b15"/>
<anchor xml:id="beg0731012"/>亦<anchor xml:id="end0731012"/>不淨名唯不淨行相。明行相也。</p>
<p id="pT41p0731b1514" type="inline">論。
<lb n="0731b16"/>隨在何世至通緣三世。明緣世也。勝解作
<lb n="0731b17"/>意唯於現境假想緣故不緣過．未。如五識
<lb n="0731b18"/>等唯緣現境。若過去緣過去　若現在緣現
<lb n="0731b19"/>在。若未來生法緣未來。若不生法緣三世
<lb n="0731b20"/>也。</p>
<p id="pT41p0731b2002" type="inline">論。既唯勝解至唯是有漏。述唯有漏
<lb n="0731b21"/>所以。無漏行相十六行也。非是勝解作意相
<lb n="0731b22"/>應。既唯勝解。明非無漏。論。通離染得
<lb n="0731b23"/>至未曾得故。明二得也。正理論云。離彼彼
<lb n="0731b24"/>地染得彼彼定時。亦即獲得彼地此觀。離
<lb n="0731b25"/>染得已於後後時。亦由加行令得現起。未
<lb n="0731b26"/>離染者唯加行得。此中一切聖。最後有異生。
<lb n="0731b27"/>皆通未曾。餘唯曾得　毘婆沙云。加行得．離
<lb n="0731b28"/>染得。生得者有加行得。有離染得　非<anchor xml:id="tnote0731013"/>是＆lac；<lb n="0731b29"/>生得。離染得者。謂離染時而修得故。加<anchor xml:id="beg0731014"/>行<anchor xml:id="end0731014"/>
<lb n="0731c01"/>現在前故。佛無加行得。獨覺下加行。聲聞或
<lb n="0731c02"/>中加行。或上加行。異生上加行現在前　曾
<lb n="0731c03"/>得未曾得者。通曾得未曾得。聖者。菩薩後有
<lb n="0731c04"/>異生。通曾得未曾得。餘異生唯曾得
(述曰。聖者謂一切
<lb n="0731c05"/>聖人。異生中有二。一菩薩後有異生。二自餘異生。菩薩異生與聖人同。自餘異生唯曾得也)
。</p>
<lb n="0731c06"/>
<p id="pT41p0731c0601">論。<anchor xml:id="beg0731015"/>說<anchor xml:id="end0731015"/>不淨觀相差別已。自下第二明持息
<lb n="0731c07"/>念。此下一行頌九門明意<anchor xml:id="beg0731016"/>念<anchor xml:id="end0731016"/>也。</p>
<p id="pT41p0731c0713" type="inline">論曰
<lb n="0731c08"/>至令出身義。此第一釋入出息名。先入後出
<lb n="0731c09"/>者。以初生時。入息先故。</p>
<p id="pT41p0731c0910" type="inline">論。慧由念力
<lb n="0731c10"/>至如念住故。第二釋自性也。實是慧性。而
<lb n="0731c11"/>言念者。念力持慧故。於境分明所作事成
<lb n="0731c12"/>如念住故　依正理論。辨屬身風略有六
<lb n="0731c13"/>種。一入息風。二出息風。三發語風。四除棄
<lb n="0731c14"/>風。五隨轉風。六動身風　發語風者。謂有別
<lb n="0731c15"/>風。是欲為先展轉所引。發語心起所令增
<lb n="0731c16"/>盛。生從臍處流轉衝喉。擊異熟生長養
<lb n="0731c17"/>大種。引等流性風大種生。鼓動．齒．唇．舌．
<lb n="0731c18"/>腭差別。由此勢力引起未來顯名．句．文造
<lb n="0731c19"/>色自性。此在口內。名語<anchor xml:id="beg0731017"/>亦<anchor xml:id="end0731017"/>業。流出外時。
<lb n="0731c20"/>但名為語
(准上論文。異熟大種。長養大種。唯是擊鼓。不是造聲。喉等<anchor xml:id="beg0731018"/>流<anchor xml:id="end0731018"/>大種。<anchor xml:id="beg0731019"/>能<anchor xml:id="end0731019"/>造業聲。
<lb n="0731c21"/>既有出外但名為語。准此亦有離質聲也)
　隨轉風者。謂有別風。遍隨
<lb n="0731c22"/>身支諸毛孔轉。由此故得隨轉風名。此不
<lb n="0731c23"/>依心。但依業力隨身孔隙自然流<anchor xml:id="beg0731020"/>行<anchor xml:id="end0731020"/>。由
<lb n="0731c24"/>此能除依孔隙住腐敗污垢諸臭穢物
<lb n="0731c25"/>　動身風者。謂有別風。能擊動身引起表業。
<lb n="0731c26"/>應知此起以心為因。遍諸身支能為擊動
<lb n="0731c27"/>
(<anchor xml:id="beg0731021"/>餘<anchor xml:id="end0731021"/>風可解。不<anchor xml:id="beg0731022"/>勞<anchor xml:id="end0731022"/>引釋)
。</p>
<p id="pT41p0731c2709" type="inline">論。通依五地至故不俱起。第
<lb n="0731c28"/>三明依地也。由持息念唯捨相應。四禪無
<lb n="0731c29"/>息。所以唯在前三近分。及在欲界．中間靜
<lb n="0732a01"/>慮喜．樂<anchor xml:id="beg0732001"/>二<anchor xml:id="end0732001"/>受。能順引尋及違專注不與
<lb n="0732a02"/>俱起。</p>
<p id="pT41p0732a0203" type="inline">論。有說根本至息無有故。救異
<lb n="0732a03"/>說也。</p>
<p id="pT41p0732a0303" type="inline">論。此定緣風至除北俱<anchor xml:id="begd1e116700"/>盧<anchor xml:id="endd1e116700"/>洲第四．
<lb n="0732a04"/>第五明所緣境及依身也。婆沙云。言所依
<lb n="0732a05"/>者。唯在欲界非色．無色。有餘師說。依欲．
<lb n="0732a06"/>色界非無色界。然初起時必依欲界。</p>
<lb n="0732a07"/>
<p id="pT41p0732a0701">論。通離染得及加行得。第六明二得也。此
<lb n="0732a08"/>論通二得。正理論云。唯加行得非離染得。
<lb n="0732a09"/>未離染者定由加行現在前故。非離染得
<lb n="0732a10"/>地所攝故。已說皆是近分地攝非根本故。
<lb n="0732a11"/>又此念唯是勝加行引故。不應說此有離
<lb n="0732a12"/>染得　俱舍師救云。滅定中云佛無一德
<lb n="0732a13"/>非離染得。又離非想第九品染三乘之人。盡
<lb n="0732a14"/>智初心修九地中有漏功德。又中間定離染
<lb n="0732a15"/>地攝。此等豈非離染得耶。</p>
<p id="pT41p0732a1511" type="inline">論。唯與真
<lb n="0732a16"/>實作意相應。第七二作意門也。正理論云。有
<lb n="0732a17"/>說亦通勝解作意　正理後說同婆沙．雜心。
<lb n="0732a18"/>前說同此論。</p>
<p id="pT41p0732a1806" type="inline">論。正法有情至微細法故。
<lb n="0732a19"/>第八明外道不能起也。獨覺及佛自能起。
<lb n="0732a20"/>聲聞因說方能起也。微細法故。復無說故。
<lb n="0732a21"/>外道不能而自起也。正理論云。外道無有。
<lb n="0732a22"/>無<anchor xml:id="beg0732002"/>說<anchor xml:id="end0732002"/>者故。彼不能覺微細法故。此與我
<lb n="0732a23"/>執極相違故。彼我執有故此念無。</p>
<p id="pT41p0732a2314" type="inline">論。
<lb n="0732a24"/>此相圓滿至五轉六淨。第九明圓滿因。此列
<lb n="0732a25"/>六因名也。</p>
<p id="pT41p0732a2505" type="inline">論。數謂繫心至極聚散故。釋
<lb n="0732a26"/>第一名也。</p>
<p id="pT41p0732a2605" type="inline">論。然於此中至名為正數。
<lb n="0732a27"/>明三失也。正理論云。雜亂失者。於五入數
<lb n="0732a28"/>為出。於五出數為入　准此論文。入出別
<lb n="0732a29"/>數合為十也　又云。或三失者。一太緩失。二
<lb n="0732b01"/>太急失。三散亂失。太緩失者。謂由加行太慢
<lb n="0732b02"/>緩故。便有懈怠．惛．睡纏心。或復縱心馳
<lb n="0732b03"/>散外境。太急失者。謂由加行太躁急故。便
<lb n="0732b04"/>令身．心不平等起。若時力勵數入出息。息
<lb n="0732b05"/>被逼迫便令身中不和風起。由此風故初
<lb n="0732b06"/>令身支諸脈洪散。此風增位能引病生　乃
<lb n="0732b07"/>至廣說損益之相。散亂失者。謂由心散便
<lb n="0732b08"/>為一切煩惱摧伏　又云。凡數息時。應先
<lb n="0732b09"/>數入。以初生位入息在先。乃至死時出息
<lb n="0732b10"/>最後。如是覺察死．生位故。於無常相漸能
<lb n="0732b11"/>修習。</p>
<p id="pT41p0732b1103" type="inline">論。若十中間至乃至得定。明有
<lb n="0732b12"/>失者令重數也。</p>
<p id="pT41p0732b1207" type="inline">論。隨謂繫心至念恒
<lb n="0732b13"/>隨逐。第二釋隨也。就隨之中有隨入者。
<lb n="0732b14"/>有隨出者。此明入也。</p>
<p id="pT41p0732b1409" type="inline">論。若念息出至
<lb n="0732b15"/>念恒隨逐。明隨出也。</p>
<p id="pT41p0732b1509" type="inline">論。有餘師說至
<lb n="0732b16"/>或吠嵐婆。敘異說也　吠嵐婆者。是鐵圍山
<lb n="0732b17"/>間風。真諦師云。言吠嵐者此云恒起。即是
<lb n="0732b18"/>運轉日．月風也。</p>
<p id="pT41p0732b1807" type="inline">論。此不應理至作意
<lb n="0732b19"/>俱故。論主破也。此念非是假相作意。如何得
<lb n="0732b20"/>至吠嵐風者。正理論云。經主於此<anchor xml:id="beg0732003"/>斥<anchor xml:id="end0732003"/>彼
<lb n="0732b21"/>師言。此念真實作意俱起。不應念息至風
<lb n="0732b22"/>輪等。彼言息念根本。雖與實作意俱。中間
<lb n="0732b23"/>有餘勝解作意相應起者。為令真實作意速
<lb n="0732b24"/>成。故於中間起斯假相。雖爾。無有出息念
<lb n="0732b25"/>失。以息念加行意樂不<anchor xml:id="beg0732004"/>歇<anchor xml:id="end0732004"/>故　俱舍師云。
<lb n="0732b26"/>此念加行亦真實故。諸論中言通假想者。皆
<lb n="0732b27"/>非正義。</p>
<p id="pT41p0732b2704" type="inline">論。止謂繫念至為損為益。第
<lb n="0732b28"/>三釋止也。</p>
<p id="pT41p0732b2805" type="inline">論。觀謂觀察至以為境<anchor xml:id="beg0732005"/>故<anchor xml:id="end0732005"/>。
<lb n="0732b29"/>第四釋觀也。</p>
<p id="pT41p0732b2906" type="inline">論。轉謂移轉至世第一
<lb n="0732c01"/>
<anchor xml:id="beg0732006"/>法<anchor xml:id="end0732006"/>。第五釋轉。</p>
<p id="pT41p0732c0106" type="inline">論。淨謂昇進入見道等。
<lb n="0732c02"/>第六釋淨也　淨。謂無漏見道　等者。等取
<lb n="0732c03"/>修道無學道也。</p>
<p id="pT41p0732c0307" type="inline">論。有餘師說至方名淨。
<lb n="0732c04"/>敘異說也。前師無漏已前名轉。無漏已去
<lb n="0732c05"/>名淨。後師至有煩惱得來名轉。斷煩惱得
<lb n="0732c06"/>盡名淨也。</p>
<p id="pT41p0732c0605" type="inline">論。為攝六相至轉淨相差別。
<lb n="0732c07"/>以頌攝持前六相也。</p>
<lb n="0732c08"/>
<p id="pT41p0732c0801">論。息相差別云何應知。已下一行頌。六門明
<lb n="0732c09"/>息也。</p>
<p id="pT41p0732c0903" type="inline">論曰至一分攝故。第一隨身繫也。</p>
<lb n="0732c10"/>
<p id="pT41p0732c1001">論。此出入息至皆不轉故。第二門也。於
<lb n="0732c11"/>四位中息不轉也。</p>
<p id="pT41p0732c1108" type="inline">論。謂要身中至方得
<lb n="0732c12"/>轉故。述具二緣息方轉也。正理論云。言四
<lb n="0732c13"/>緣者。一入出息所依身。二毛孔開。三風道
<lb n="0732c14"/>通。四入出息地麁心現前。於此四中隨有
<lb n="0732c15"/>所闕息便不轉。無心定中心無有故。生無
<lb n="0732c16"/>色界四種皆無故息不轉。處卵胎中羯剌
<lb n="0732c17"/>藍等
(等取六處。未具<anchor xml:id="beg0732007"/>之<anchor xml:id="end0732007"/>前)
　毛孔未開。風道未通故息不
<lb n="0732c18"/>轉。若處卵胎．羯剌藍位。入出息轉。則應躁
<lb n="0732c19"/>動。身微薄故便應散壞
(此中應說。無出入息所依身也)
　頞部曇
<lb n="0732c20"/>等位身雖漸厚。而無孔隙故息不轉　<anchor xml:id="beg0732008"/>准<anchor xml:id="end0732008"/>
<lb n="0732c21"/>此已後位身孔隙開息轉也　又云。入第四
<lb n="0732c22"/>定毛孔不開。無現麁心故息不轉。何緣但
<lb n="0732c23"/>說入定非生　<anchor xml:id="beg0732009"/>問<anchor xml:id="end0732009"/>也　但言入定生彼已
<lb n="0732c24"/>成　答<anchor xml:id="beg0732010"/>也<anchor xml:id="end0732010"/>　又云。若入世俗第四靜慮身無
<lb n="0732c25"/>毛孔其理可然。以彼定能引彼地攝微<anchor xml:id="begd1e117004"/>密<anchor xml:id="endd1e117004"/>
<lb n="0732c26"/>大種充滿身故。若入無漏第四定時。此身
<lb n="0732c27"/>如何<anchor xml:id="begd1e117014"/>亦<anchor xml:id="endd1e117014"/>無毛孔。以彼但引隨所生地大種。
<lb n="0732c28"/>現前造無表故　彼無漏定所引大種雖生
<lb n="0732c29"/>處攝。而極微<anchor xml:id="begd1e117025"/>密<anchor xml:id="endd1e117025"/>與彼相似。故無有過　泰
<lb n="0733a01"/>法師云。以此文證。故知。造無漏戒四大。隨
<lb n="0733a02"/>身大小遍滿身中。一具四大造七支戒。隨
<lb n="0733a03"/>大多少各各別造。道戒既爾。定戒<anchor xml:id="begd1e117039"/>亦<anchor xml:id="endd1e117039"/>然
<lb n="0733a04"/>　今詳。此釋義不如是。隨心轉戒心俱有因。
<lb n="0733a05"/>身大小不定故。或患．不患手．足等故。故知四
<lb n="0733a06"/>大多少不定。豈得隨彼大種戒少<anchor xml:id="beg0733001"/>戒<anchor xml:id="end0733001"/>多雖
<lb n="0733a07"/>長養大遍一身中。何必皆能造無表色　又
<lb n="0733a08"/>云。若生彼地身無毛孔。如何生彼能發語
<lb n="0733a09"/>言　問也　非發語言要由毛孔。但由<anchor xml:id="beg0733002"/>頷<anchor xml:id="end0733002"/>
<lb n="0733a10"/>動亦得發聲。如機關聲豈由毛孔。有餘師
<lb n="0733a11"/>說。生於彼地咽喉以上亦有毛孔。有說。生
<lb n="0733a12"/>彼能發語<anchor xml:id="beg0733003"/>心<anchor xml:id="end0733003"/>現在前時暫開毛孔　詳其
<lb n="0733a13"/>後說。皆非正也。彼由總得無毛孔身。如何
<lb n="0733a14"/>隨緣有毛孔也。</p>
<p id="pT41p0733a1407" type="inline">論。出第四定等至息
<lb n="0733a15"/>最後出。述息入出先後也。</p>
<p id="pT41p0733a1511" type="inline">論。息有情
<lb n="0733a16"/>數攝有情身分故。第三情數．非情數門也。准
<lb n="0733a17"/>此出身非出入息非有情故。</p>
<p id="pT41p0733a1712" type="inline">論。非有
<lb n="0733a18"/>執受與根相離故。第四執受非執受門也。正
<lb n="0733a19"/>理論云。非有執受以息闕減<anchor xml:id="beg0733004"/>執<anchor xml:id="end0733004"/>受相故。
<lb n="0733a20"/>身中雖有有執受風。而此息風唯無執受。</p>
<lb n="0733a21"/>
<p id="pT41p0733a2101">論。是等流性至無如是<anchor xml:id="beg0733005"/>相<anchor xml:id="end0733005"/>。第五五類門也。
<lb n="0733a22"/>如文可解。</p>
<p id="pT41p0733a2205" type="inline">論。唯自上地心至通果心境
<lb n="0733a23"/>故。已下第六明心境也。<anchor xml:id="fxT41p0733a02"/>准此論文。身生
<lb n="0733a24"/>上地唯得起下地威儀．通果心。然此中說
<lb n="0733a25"/>是意識。不說三識。說觀息故。借下識起
<lb n="0733a26"/>上地威儀．通果。但緣所發業事及所化事等。
<lb n="0733a27"/>不緣上地風也。無覆無記心總不緣上地
<lb n="0733a28"/>息。正理論云。持息念成滿相云何。應作是
<lb n="0733a29"/>言。若觀行者<anchor xml:id="beg0733006"/>注<anchor xml:id="end0733006"/>想觀息微細徐流。謂<anchor xml:id="beg0733007"/>想<anchor xml:id="end0733007"/>遍
<lb n="0733b01"/>身如<anchor xml:id="beg0733008"/>筒<anchor xml:id="end0733008"/>一穴。息風連<anchor xml:id="beg0733009"/>續<anchor xml:id="end0733009"/>如貫末尼。不能
<lb n="0733b02"/>動身。不發身識。齊此應說持息念成。</p>
<anchor xml:id="tnote0733010"/>
<anchor xml:id="mod0733010"/>
<anchor xml:id=""/>
<lb n="0733b03"/>俱舍論疏卷第二十二<lb n="0733b04"/>
<anchor xml:id="beg0733011"/>
<p id="pT41p0733b0401" rend="margin-left:2em">覺樹霜月十四夜半點了</p>
<lb n="0733b05"/>
<p id="pT41p0733b0501" rend="margin-left:11em">理真</p>
<anchor xml:id="end0733011"/>
<lb n="0733b06"/>
<p id="pT41p0733b0601" rend="margin-left:3em">以黃薗古本一交了</p>
<lb n="0733b07"/>
<lb n="0733b08"/>
<lb n="0733b09"/>
<anchor xml:id="tnote0733012"/>俱舍論疏卷第二十三<lb n="0733b10"/>
<lb n="0733b11"/>
<byline>沙門<anchor xml:id="beg0733013"/>法<anchor xml:id="end0733013"/>寶撰</byline>
<lb n="0733b12"/>
<head>分別賢聖品第六之<anchor xml:id="beg0733014"/>二<anchor xml:id="end0733014"/>
</head>
<lb n="0733b13"/>
<p id="pT41p0733b1301">
<anchor xml:id=""/>
<anchor xml:id="tnote0733015"/>
<anchor xml:id="mod0733015"/>論。如是已說至復何所修。下三頌第三明
<lb n="0733b14"/>四念住也。前兩頌明別相念住。後一頌明
<lb n="0733b15"/>總相念住。此兩行頌明別相也。</p>
<p id="pT41p0733b1513" type="inline">論曰至
<lb n="0733b16"/>修四念住。此總釋修念住意　奢摩他者。
<lb n="0733b17"/>此云止　毘鉢舍那。此云觀。正理論云。已
<lb n="0733b18"/>修成止以為所依。為觀速成修四念住。非
<lb n="0733b19"/>不得定者能如實見故　詳其論意。五停心
<lb n="0733b20"/>觀為止散動偏修於止。爾時假想觀骨瑣
<lb n="0733b21"/>等。一相住心名之為止。四念住觀取身．受．
<lb n="0733b22"/>心．法差別之相。又於身中。而取種種差別
<lb n="0733b23"/>之相。除其四倒。生如實見故名為觀。</p>
<lb n="0733b24"/>
<p id="pT41p0733b2401">論。如何修習四念住耶。問。</p>
<p id="pT41p0733b2411" type="inline">論。謂以自．共
<lb n="0733b25"/>相至名為共相。答也。正理論云。以自相．共
<lb n="0733b26"/>相觀身．受．心．法。謂修觀者。專心一<anchor xml:id="beg0733016"/>趣<anchor xml:id="end0733016"/>。以
<lb n="0733b27"/>自．共相於身等境。一一別觀修四念住。分
<lb n="0733b28"/>別此法與所餘法有差別義名觀自相。
<lb n="0733b29"/>分別此法與所餘法無差別義名觀共
<lb n="0733c01"/>相　且身念住觀自相者。謂觀察身內．外
<lb n="0733c02"/>十處自性各別。從眼至觸。一一皆有處。自
<lb n="0733c03"/>相故。如是於彼各別法中。有正智生。名
<lb n="0733c04"/>觀自相。此自相觀得成滿時。有道色起。爾
<lb n="0733c05"/>時方立自相種性身念住名。此亦遍知彼法
<lb n="0733c06"/>自相。由此各別有正智生。非<anchor xml:id="beg0733017"/>諸<anchor xml:id="end0733017"/>境中總
<lb n="0733c07"/>生一智。有說。非此自相觀中觀無表色。以
<lb n="0733c08"/>無表色與無色品極相似故。有說。此觀亦
<lb n="0733c09"/>觀無表。有道色生故。次身念住觀共相者。
<lb n="0733c10"/>謂觀察身一一處相。雖有差別。而身相同。
<lb n="0733c11"/>又於爾時觀十一處。俱是色相無有差別。
<lb n="0733c12"/>謂皆不越大種所造。如是於彼一類法中。
<lb n="0733c13"/>有正智生。名觀共相。此共相觀得成滿時。
<lb n="0733c14"/>有道色起。爾時方立共相種姓身念住名。此
<lb n="0733c15"/>
<anchor xml:id="beg0733018"/>亦<anchor xml:id="end0733018"/>遍知彼法共相。由此總有一正智生。非
<lb n="0733c16"/>諸境中各生一智
(言道色者是定境色)
。</p>
<p id="pT41p0733c1616" type="inline">論。身自性者
<lb n="0733c17"/>至除三餘法。出身．受．心．法自性。</p>
<p id="pT41p0733c1713" type="inline">論。傳
<lb n="0733c18"/>說在定至如應當知。述成滿也　如應知者。
<lb n="0733c19"/>隨其所應如是應分分可別分<anchor xml:id="beg0733019"/>析<anchor xml:id="end0733019"/>。各各別
<lb n="0733c20"/>觀名成滿位。正理論云　前說與此<anchor xml:id="beg0733020"/>論同<anchor xml:id="end0733020"/>
<lb n="0733c21"/>　或如前說觀究竟相。謂後後位善根增長。
<lb n="0733c22"/>如畦中水汎溢漫流。有說。歘然非愛相起。此
<lb n="0733c23"/>有二種。其二者何。一能發瞋。二令不樂。此
<lb n="0733c24"/>中<anchor xml:id="beg0733021"/>但<anchor xml:id="end0733021"/>有令不樂相。以所習事。若未自在。為
<lb n="0733c25"/>求成滿故起欣樂。此於所習已得自在。
<lb n="0733c26"/>止息希求故無欣樂。</p>
<p id="pT41p0733c2609" type="inline">論。何等名為四
<lb n="0733c27"/>念住體。問也。</p>
<p id="pT41p0733c2706" type="inline">論。此四念住至所緣別故。
<lb n="0733c28"/>答也。</p>
<p id="pT41p0733c2803" type="inline">論。自性念住至三種念住。此牒第
<lb n="0733c29"/>一自性釋也。即聞．思．修三慧為體。即以此
<lb n="0734a01"/>三慧名三念住　言自性者。簡所緣．相雜
<lb n="0734a02"/>以慧為體名為自性。非如相雜．及彼所緣
<lb n="0734a03"/>非是念住。與念住雜。及為所緣。從其自
<lb n="0734a04"/>性名為念住。</p>
<p id="pT41p0734a0406" type="inline">論。相雜念住至諸法為
<lb n="0734a05"/>體。牒餘<anchor xml:id="beg0734001"/>二<anchor xml:id="end0734001"/>念住釋。慧俱有法及與慧體。互
<lb n="0734a06"/>相雜故總名相雜念住　所緣念住。是慧所
<lb n="0734a07"/>緣。<anchor xml:id="begd1e117473"/>亦<anchor xml:id="endd1e117473"/>攝於慧。以慧所緣<anchor xml:id="beg0734002"/>諸<anchor xml:id="end0734002"/>法故。</p>
<p id="pT41p0734a0713" type="inline">論。
<lb n="0734a08"/>寧知自性是慧非餘。問。</p>
<p id="pT41p0734a0810" type="inline">論。經說於身至
<lb n="0734a09"/>循觀用故。答。以契經中說<anchor xml:id="beg0734003"/>循<anchor xml:id="end0734003"/>身觀等非慧
<lb n="0734a10"/>不能。故知念住以慧為體。</p>
<p id="pT41p0734a1011" type="inline">論。何緣於
<lb n="0734a11"/>慧立念住名。問。體既是慧。因何名念。</p>
<lb n="0734a12"/>
<p id="pT41p0734a1201">論。毘婆沙師至由楔力持。答。慧由念持。慧
<lb n="0734a13"/>名念住。此之果慧從因念名。故正理論云。
<lb n="0734a14"/>寧<anchor xml:id="beg0734004"/>智<anchor xml:id="end0734004"/>慧住要由念力。以有念者慧增明故。</p>
<lb n="0734a15"/>
<p id="pT41p0734a1501">論。理實應言至便住不謬。論主釋也。慧
<lb n="0734a16"/>令念住。得念住名。慧是其因。念住為果。慧
<lb n="0734a17"/>名念住。因受果名。引二經證。如文可解。
<lb n="0734a18"/>正理論師通其兩釋　梵名阿尼律陀此云
<lb n="0734a19"/>無滅。</p>
<p id="pT41p0734a1903" type="inline">論。然有經言至<anchor xml:id="beg0734005"/>愛<anchor xml:id="end0734005"/>心法滅。通伏
<lb n="0734a20"/>難也。伏難意云。若四念住以慧為性。何故
<lb n="0734a21"/>言由食．觸．名色．作意故集。滅亦如是。</p>
<lb n="0734a22"/>
<p id="pT41p0734a2201">論。應知彼說至得安住故。此即通也。此經言。
<lb n="0734a23"/>身．受．心．法者。是所緣念住。所以緣身等名
<lb n="0734a24"/>為念住。以慧於彼身等得住故。身等名為
<lb n="0734a25"/>身等念住。食等與身等為因。故食等集身
<lb n="0734a26"/>等。非說自性念住。</p>
<p id="pT41p0734a2608" type="inline">論。又念住別至各
<lb n="0734a27"/>有三種。此就自．他．俱相續中。分四念住各
<lb n="0734a28"/>為三也。故正理論云。身等念住各有三種。
<lb n="0734a29"/>緣內．外．俱有差別故。且身念住有三種
<lb n="0734b01"/>中。緣自相續說名為內。緣他身等說名為
<lb n="0734b02"/>外。雙緣<anchor xml:id="begd1e117580"/>二<anchor xml:id="endd1e117580"/>種說為內．外。以有<anchor xml:id="beg0734006"/>我<anchor xml:id="end0734006"/>愛<anchor xml:id="beg0734007"/>而<anchor xml:id="end0734007"/>
<lb n="0734b03"/>慢緩者。應觀內身猶如外故
(<anchor xml:id="fxT41p0734b02"/>准正理論他相續中緣他身等等者。
<lb n="0734b04"/>等取非相續。此論文略不言等也)
。</p>
<p id="pT41p0734b0414" type="inline">論。此四念住說次隨生。述
<lb n="0734b05"/>次第也。</p>
<p id="pT41p0734b0504" type="inline">論。生復何緣次第如是。問生
<lb n="0734b06"/>次也。</p>
<p id="pT41p0734b0603" type="inline">論。隨境麁者應先觀故。第一釋也。
<lb n="0734b07"/>正理論云。或隨所緣麁細生故。然非由此
<lb n="0734b08"/>心最後觀。法中涅槃極微細故。</p>
<p id="pT41p0734b0813" type="inline">論。或諸
<lb n="0734b09"/>欲貪至如是次第。第二釋。如文可解。</p>
<lb n="0734b10"/>
<p id="pT41p0734b1001">論。此四念住至不增不減。此釋念住唯有四
<lb n="0734b11"/>也。以對四倒立四念住。倒唯四故念住亦
<lb n="0734b12"/>四。正理復云。對治四食。</p>
<p id="pT41p0734b1210" type="inline">論。四中三種
<lb n="0734b13"/>至名為雜緣。此述雜緣．不雜緣也。</p>
<lb n="0734b14"/>
<p id="pT41p0734b1401">論。如是熟修雜緣身等。下一行頌明總相
<lb n="0734b15"/>也。</p>
<p id="pT41p0734b1502" type="inline">論曰至苦空非我。此即釋也。正理論
<lb n="0734b16"/>云。雜緣法念住總有四種。二三四五蘊為境
<lb n="0734b17"/>別故。唯總緣五名此所修。彼居此中修四
<lb n="0734b18"/>行相。總觀一切身．受．心．法。所謂非常．苦．空．
<lb n="0734b19"/>非我。然於修習此念住時。有餘善根能為
<lb n="0734b20"/>方便。彼應次第修令現前。謂彼已熟修雜
<lb n="0734b21"/>緣法念住。將欲修習此念住時。先應總緣
<lb n="0734b22"/>修無我行。次觀生滅。次觀緣起。以觀行者
<lb n="0734b23"/>先觀諸行從因生滅。便於因果相屬觀門。
<lb n="0734b24"/>易趣入故。或有欲令先觀緣起。此後引
<lb n="0734b25"/>起緣三義觀。此觀無間修七處<anchor xml:id="beg0734008"/>善<anchor xml:id="end0734008"/>。於七處
<lb n="0734b26"/>善得善巧故。能於先來諸所見境。立因果
<lb n="0734b27"/>諦次第觀察。如是熟修智及定已。便能安
<lb n="0734b28"/>立順現觀諦。<anchor xml:id="beg0734009"/>謂<anchor xml:id="end0734009"/>欲．上界苦等各別。於如是
<lb n="0734b29"/>八隨次第觀。修未曾修十六行相。彼由聞
<lb n="0734c01"/>慧於八諦中。初起如斯十六行觀。如隔薄
<lb n="0734c02"/>絹覩見眾色。齊此名為聞慧圓滿。思所成
<lb n="0734c03"/>慧准此應說。次於生死深生厭患。欣樂涅
<lb n="0734c04"/>槃寂靜功德。此後多引厭觀現前。方便勤修
<lb n="0734c05"/>漸增漸勝。引起如是能順決擇。思所成攝
<lb n="0734c06"/>最勝善根。即所修總緣共相法念住
(准上論文。即
<lb n="0734c07"/>是三義七處等後。起總相念住入煖法也。三義觀者。即蘊．處．界三科義也。七處善者。如實知色苦。色集。色滅
<lb n="0734c08"/>趣。色滅行。色味。色患。及色出離。如實知受．想．行．識七亦爾。如實知色是四智。知謂法類智。世智<anchor xml:id="beg0734010"/>苦<anchor xml:id="end0734010"/>智問何
<lb n="0734c09"/>故七處善中<anchor xml:id="beg0734011"/>再<anchor xml:id="end0734011"/>說前三。一說道諦。復次三諦有邊故<anchor xml:id="begd1e117741"/>再<anchor xml:id="endd1e117741"/>說。道諦無邊故不<anchor xml:id="begd1e117747"/>再<anchor xml:id="endd1e117747"/>說。復次前四處善說見道位。見
<lb n="0734c10"/>道必具觀四諦故。故具說四。後三處善說修道位。修道位中所修聖道。即是道諦。未必具觀<anchor xml:id="beg0734012"/>四<anchor xml:id="end0734012"/>聖諦故。但說於三)
<lb n="0734c11"/>　婆沙第二云。若順次第說功德者。此中
<lb n="0734c12"/>應先說不淨觀。或息念等。次說念住。次三
<lb n="0734c13"/>義觀。次七處善。次說煖法。次說頂<anchor xml:id="beg0734013"/>法<anchor xml:id="end0734013"/>
(<anchor xml:id="fxT41p0734c03"/>准此論文。
<lb n="0734c14"/>即念住後起三義觀。及七處善。而入煖也)
　今詳。婆沙與正理論．<anchor xml:id="beg0734014"/>此
<lb n="0734c15"/>論<anchor xml:id="end0734014"/>別者。入行次第。五停心後。別緣念住後。
<lb n="0734c16"/>起總緣入於煖法。於此中間修三義觀。及
<lb n="0734c17"/>七處善。兼緣起等。將入煖時從總念入。婆
<lb n="0734c18"/>沙以念處重故。舉先念處不舉後也。此論
<lb n="0734c19"/>略故不述中間。正理少具兼說三位。故此
<lb n="0734c20"/>三論。義不相違。</p>
<lb n="0734c21"/>
<p id="pT41p0734c2101">論。修此觀已生何善根。已下第四明煖等四
<lb n="0734c22"/>善根。即七方便中後四方便　就中。一明善
<lb n="0734c23"/>根體等。二明善根差別。三明勝利。四明轉
<lb n="0734c24"/>趣五明修果久近。此三行頌明體等也。</p>
<lb n="0734c25"/>
<p id="pT41p0734c2501">論曰至名為煖法。明從總相生煖法也。此
<lb n="0734c26"/>從思慧或修慧生。故正理論云。若有先離
<lb n="0734c27"/>欲界染者。依色界攝修所成慧。厭患生處
<lb n="0734c28"/>欣樂涅槃。多厭行俱作意。次第能引異類煖
<lb n="0734c29"/>善根生。諸有先時未離欲染。依思所成慧。
<lb n="0735a01"/>引煖善根生。</p>
<p id="pT41p0735a0106" type="inline">論。此法如煖至故名為煖。
<lb n="0735a02"/>釋<anchor xml:id="beg0735001"/>煖<anchor xml:id="end0735001"/>名也。無漏道諦猶如於火。燒煩惱
<lb n="0735a03"/>薪。至此位初得火前相故名為煖法。</p>
<lb n="0735a04"/>
<p id="pT41p0735a0401">論。此煖善根至十六行相。明諦行也。以時
<lb n="0735a05"/>長故。而能具觀四聖諦境。及十六行。准減
<lb n="0735a06"/>緣中。此觀四諦。於一一諦觀四行已方易
<lb n="0735a07"/>諦也。又正理論云。是總緣共相法念住差別。
<lb n="0735a08"/>共法念住。雖緣有漏觀為苦．空．無常．非
<lb n="0735a09"/>我。初位先起苦四行相。後觀集諦。於理無
<lb n="0735a10"/>違。</p>
<p id="pT41p0735a1002" type="inline">論。觀苦聖諦至如後當辨。此列十六
<lb n="0735a11"/>行相名也。正理論云。然諸煖法雖緣四諦。
<lb n="0735a12"/>而從多分說厭行俱。以起彼時蘊想多故
<lb n="0735a13"/>　准此論文。在煖位時偏觀苦．集。</p>
<p id="pT41p0735a1313" type="inline">論。
<lb n="0735a14"/>此煖善根至更立異名。此明從煖入頂位
<lb n="0735a15"/>也。正理論云。行者修習此煖善根下．中．上
<lb n="0735a16"/>品。漸次增進。於佛所說苦．集．滅．道。生隨順
<lb n="0735a17"/>信觀察諸有。恒為猛盛焰所焚燒。於三寶
<lb n="0735a18"/>中信為上首。有修所成順決擇分次善根
<lb n="0735a19"/>起。名為頂法。是總緣共相法念住差別。</p>
<lb n="0735a20"/>
<p id="pT41p0735a2001">論。動善根中至說名為頂。釋頂名也。於中
<lb n="0735a21"/>有二　一以退墮動善根中勝故名頂。如
<lb n="0735a22"/>人頭頂　二以進退兩際名頂。猶如山首。
<lb n="0735a23"/>故名為頂。正理論云。頂聲顯此是最勝處。
<lb n="0735a24"/>如吉祥事至成辨時。世間說為此人至頂。
<lb n="0735a25"/>動善中勝故名為頂。</p>
<p id="pT41p0735a2509" type="inline">論。此亦如煖至十
<lb n="0735a26"/>六行相。明觀諦行相同前煖法。</p>
<p id="pT41p0735a2613" type="inline">論。如
<lb n="0735a27"/>是煖頂至唯法念住。雙明二善。初安足時行
<lb n="0735a28"/>修。唯<anchor xml:id="beg0735002"/>雜<anchor xml:id="end0735002"/>緣法念住也。正理論云。初安足時
<lb n="0735a29"/>唯法念住。後增進位四皆現前　述曰。別緣
<lb n="0735b01"/>觀劣不能易位。總觀力勝能易位故。由斯
<lb n="0735b02"/>初位皆法<anchor xml:id="beg0735003"/>念<anchor xml:id="end0735003"/>住。</p>
<p id="pT41p0735b0207" type="inline">論。以何義故至四聖諦
<lb n="0735b03"/>迹。此即是釋初安足也。</p>
<p id="pT41p0735b0310" type="inline">論。後增進時
<lb n="0735b04"/>具四念住。釋安足後。下．中．上中。或唯觀色。
<lb n="0735b05"/>或唯觀受。或復總觀。皆無遮也。</p>
<p id="pT41p0735b0513" type="inline">論。諸
<lb n="0735b06"/>先所得至<anchor xml:id="beg0735004"/>欽<anchor xml:id="end0735004"/>重心故。此釋曾得不重起也。
<lb n="0735b07"/>正理論云。以勝加行引此善根。故已得中
<lb n="0735b08"/>不生<anchor xml:id="beg0735005"/>欽重<anchor xml:id="end0735005"/>。然此頂法雖緣四諦。緣三寶
<lb n="0735b09"/>信多分現行。</p>
<p id="pT41p0735b0906" type="inline">論。此頂善根至名為忍法。
<lb n="0735b10"/>此釋從頂生於忍也。</p>
<p id="pT41p0735b1009" type="inline">論。於四諦理至
<lb n="0735b11"/>名為忍法。釋忍名也。前位善根於四諦理
<lb n="0735b12"/>亦能忍可。此最勝故偏立忍名。又於前位
<lb n="0735b13"/>雖又忍可。有退墮故。此<anchor xml:id="beg0735006"/>位<anchor xml:id="end0735006"/>無退。偏得忍
<lb n="0735b14"/>名　問若爾第一亦應亦忍。正理論云。世第
<lb n="0735b15"/>一法雖於聖諦<anchor xml:id="beg0735007"/>亦<anchor xml:id="end0735007"/>能忍可。無間必能入見
<lb n="0735b16"/>道故。必無退墮。而不具觀四聖諦理。此具
<lb n="0735b17"/>觀故偏得忍名。故偏說此名順諦忍。</p>
<lb n="0735b18"/>
<p id="pT41p0735b1801">論。此忍善根至與前有別。此明念住通局別
<lb n="0735b19"/>也。正理論云。此與見道漸相似故。<anchor xml:id="beg0735008"/>以<anchor xml:id="end0735008"/>見道
<lb n="0735b20"/>位中唯法念住<anchor xml:id="beg0735009"/>故<anchor xml:id="end0735009"/>。</p>
<p id="pT41p0735b2008" type="inline">論。然此忍法至相隣
<lb n="0735b21"/>接故。此明三忍境不同也。下．中忍具觀上．
<lb n="0735b22"/>下八諦各具四行。上忍唯欲苦諦一行一剎
<lb n="0735b23"/>那也。</p>
<p id="pT41p0735b2303" type="inline">論。由此義准至無簡別故。類釋。煖．
<lb n="0735b24"/>頂具觀八諦十六行相。以此三位無簡別
<lb n="0735b25"/>故。</p>
<p id="pT41p0735b2502" type="inline">論。謂瑜伽師至名中忍位。釋。漸減
<lb n="0735b26"/>行。及減所緣。至唯緣欲苦諦一行二剎那
<lb n="0735b27"/>前。名中品忍。准此論云於色．無色<anchor xml:id="beg0735010"/>對<anchor xml:id="end0735010"/>治道
<lb n="0735b28"/>等。一一聖諦行相．所緣。漸減漸略。<anchor xml:id="begd1e118062"/>故<anchor xml:id="endd1e118062"/>知下
<lb n="0735b29"/>忍緣上．下八諦各具四行相。減色．無色道
<lb n="0735c01"/>聖諦下一行已去。名為中忍。減道行盡名
<lb n="0735c02"/>減所緣。次減欲界道下行已。乃至欲界苦
<lb n="0735c03"/>下三行各減行．所緣已。唯一行二念名為中
<lb n="0735c04"/>
<anchor xml:id="beg0735011"/>忍<anchor xml:id="end0735011"/>。婆沙第五云。復次以忍位中。或時以十
<lb n="0735c05"/>二行相觀察聖諦。或時以八行相觀察聖
<lb n="0735c06"/>諦。或時以四行相觀察聖諦
(解云。或時十二行者。除道諦四行。
<lb n="0735c07"/>或時八行者。除滅道各四行。或時四行相者。除．滅．道．集各四行相　又釋或時十二行者。四諦各除一行。或時
<lb n="0735c08"/>八行者。四諦各除二行。或時四行者。四諦各除三行。准七處善第二<anchor xml:id="beg0735012"/>遍<anchor xml:id="end0735012"/>觀色等除道。以此文證。前解為勝　若依
<lb n="0735c09"/>後釋即無文證。准正理文。七處善在總相念前。准婆沙一師云。在見．修道。又婆沙云。七處善觀色有四智。法類苦
<lb n="0735c10"/>俗。又<anchor xml:id="fxT41p0735c01"/>准婆沙有漏智觀諦總名俗智。無漏智觀諦名苦．集等。<anchor xml:id="fxT41p0735c02"/>准上文諦七處善通有漏．無漏也)
　婆沙
<lb n="0735c11"/>一百九十云。問何等補特伽羅依空行入見
<lb n="0735c12"/>道。何等補特伽羅。依無願入見道。答若見
<lb n="0735c13"/>行者依空行入。若愛行者依無願入。唯除
<lb n="0735c14"/>菩薩。雖是愛行而依空入
(解云。見行著我故依空入。愛行人著有故
<lb n="0735c15"/>依苦．無常入也。菩薩悲心多故名為愛行。為化眾生不厭有也)
　又見行人有其二
<lb n="0735c16"/>種。著我見者依非我行入。我所見者依空行
<lb n="0735c17"/>相入。諸愛行人亦有二種。我慢增者依非常
<lb n="0735c18"/>行入。懈怠增者依苦行相入
(解云。別知身無常．不自恃起慢。若知
<lb n="0735c19"/>其苦相。精進求出也)
　西方德光論師。解減行云。上下
<lb n="0735c20"/>八諦各四行相。如名次第擬<anchor xml:id="beg0735013"/>儀<anchor xml:id="end0735013"/>相當皆相
<lb n="0735c21"/>繫屬。如於後時應以欲界苦諦下無常行
<lb n="0735c22"/>相入見道者。於自諦下從後向前。先除
<lb n="0735c23"/>非我。次空。後苦　若以苦行擬入見道。先
<lb n="0735c24"/>除非我。次空。後無常　若以空行擬入見
<lb n="0735c25"/>道。先除非我。次苦。後無常　若以非我擬
<lb n="0735c26"/>入見道。先除空。次苦。後無常。除欲苦諦四
<lb n="0735c27"/>行既爾。除上道諦四行亦然。餘<anchor xml:id="fxT41p0735c03"/>准此例。
<lb n="0735c28"/>恐繁不具　德光所解事太繁雜。既無論文。
<lb n="0735c29"/>何理知定相繫屬耶。如我見增者。為治我
<lb n="0736a01"/>故起非我行者。何別理於滅等下。偏起離
<lb n="0736a02"/>等行。先觀滅等諦耶　今為一釋從聞．思
<lb n="0736a03"/>觀四諦時。於一一諦皆具四行。如名次第
<lb n="0736a04"/>於上道諦等。後起者先滅。先起者後<anchor xml:id="beg0736001"/>減<anchor xml:id="end0736001"/>。我
<lb n="0736a05"/>見增者偏起非我。自餘三行隨次而<anchor xml:id="begd1e118194"/>減<anchor xml:id="endd1e118194"/>。中．
<lb n="0736a06"/>上忍．及第一法同此一行。即以此行入於
<lb n="0736a07"/>見道於理無違。</p>
<p id="pT41p0736a0707" type="inline">論。從此位無間至不
<lb n="0736a08"/>相續故。明從中忍生上忍也。</p>
<p id="pT41p0736a0812" type="inline">論。上品
<lb n="0736a09"/>忍無間至唯一剎那。明從上品忍生世第
<lb n="0736a10"/>一法。及明世第一與增上忍緣．行相同。</p>
<lb n="0736a11"/>
<p id="pT41p0736a1101">論。此有漏故至世第一法。此釋名也。</p>
<lb n="0736a12"/>
<p id="pT41p0736a1201">論。有士用力至故名最勝。釋妨難也。婆沙
<lb n="0736a13"/>第三云。此心．心所於餘世法為都勝故說
<lb n="0736a14"/>名第一。為分勝故名第一耶。設爾何失。若
<lb n="0736a15"/>都勝故名第一者。此豈能勝現觀邊世俗
<lb n="0736a16"/>智。然現觀邊所修世俗智是見道眷屬。見道
<lb n="0736a17"/>慧力殊<anchor xml:id="beg0736002"/>勝<anchor xml:id="end0736002"/>。此法不爾。又此豈勝雜修靜慮。
<lb n="0736a18"/>然彼等至及所感生。不共異生。此法不爾。
<lb n="0736a19"/>又此豈勝初盡智時所修善根。然修彼時離
<lb n="0736a20"/>一切障。所依清淨。此法不爾。又此豈勝空
<lb n="0736a21"/>空．無願無願．無相無相。三三摩地。然彼尚能
<lb n="0736a22"/>
<anchor xml:id="beg0736003"/>厭<anchor xml:id="end0736003"/>惡聖道。況於有漏。此法不爾。若分勝故
<lb n="0736a23"/>名第一者。煖．頂．忍等應亦名第一。各勝
<lb n="0736a24"/>彼彼下位善根故。有作是說。此法都勝故
<lb n="0736a25"/>名第一。然約能開聖道門說。非據一切。
<lb n="0736a26"/>謂現觀邊世俗智等。雖有如前所說勝事。
<lb n="0736a27"/>然皆無力開聖道門。此法獨能。是故都勝。
<lb n="0736a28"/>或有說者。此法於餘一切事勝故名第一。
<lb n="0736a29"/>謂現觀邊世俗智等所有勝事皆由此成。所
<lb n="0736b01"/>以者何。彼諸勝事若無此法開聖道門體尚
<lb n="0736b02"/>不修。況有勝用。要由此法開聖道門方修
<lb n="0736b03"/>彼體乃有勝用。彼諸勝事既由此成。故此
<lb n="0736b04"/>於餘一切事勝。有餘師說。<anchor xml:id="beg0736004"/>此法<anchor xml:id="end0736004"/>分勝故名
<lb n="0736b05"/>第一。問若爾煖等應亦名第一。答彼於二
<lb n="0736b06"/>分中俱非最勝故。謂世善法總有二分。一
<lb n="0736b07"/>依異生。二依聖者。世第一法。雖<anchor xml:id="beg0736005"/>於<anchor xml:id="end0736005"/>聖者
<lb n="0736b08"/>世俗智等不名最勝。而於異生所得善中
<lb n="0736b09"/>皆最勝故。所以獨立第一法也　無評家
<lb n="0736b10"/>也　問若爾未來修者。不能為等無間緣
<lb n="0736b11"/>引聖道生。應非第一　答婆沙第二云。彼
<lb n="0736b12"/>雖不作等無間緣。而能隨順已起得故。譬
<lb n="0736b13"/>如苾芻與僧欲法。諸餘僧事<anchor xml:id="begd1e118320"/>亦<anchor xml:id="endd1e118320"/>得成立
<lb n="0736b14"/>　問世第一法隨轉色．心不相應行。彼既不作
<lb n="0736b15"/>等無間緣。云何得名世第一法　婆沙第二
<lb n="0736b16"/>答云。彼雖不作等無間緣。而能隨順。由彼
<lb n="0736b17"/>與此心．心所法。一起。一住。一滅。一果。一等
<lb n="0736b18"/>流。一異熟。親近<anchor xml:id="begd1e118337"/>故<anchor xml:id="endd1e118337"/>。</p>
<p id="pT41p0736b1808" type="inline">論。如是煖等至重
<lb n="0736b19"/>現前故。此出體也。取俱有法。然除彼得。婆
<lb n="0736b20"/>沙第三云。問何故沙門果得是沙門果。而世
<lb n="0736b21"/>第一法得非世第一法耶。答沙門果成就所
<lb n="0736b22"/>顯故。沙門果得是沙門果。<anchor xml:id="beg0736006"/>世<anchor xml:id="end0736006"/>第一法等無
<lb n="0736b23"/>間緣所顯故。彼得既非等無間緣。亦不隨
<lb n="0736b24"/>順如彼生等故。彼得非世第一法。煖．頂．忍
<lb n="0736b25"/>得亦非煖等。勿得聖已重現前故。有說得
<lb n="0736b26"/>亦是世第一法。有餘師說。彼俱起得是世第
<lb n="0736b27"/>一法。評曰若彼俱起。若後起得。一切皆非世
<lb n="0736b28"/>第一法種類同故。煖等亦爾。是故初說為善。
<lb n="0736b29"/>問何故世第一法生等。是世第一法而得非
<lb n="0736c01"/>
<anchor xml:id="beg0736007"/>耶<anchor xml:id="end0736007"/>。答生等與彼同一果。相隨行不相離。常
<lb n="0736c02"/>和合無前後。相與所相未嘗相離。由此亦
<lb n="0736c03"/>是世第一法。得與彼法不同一果。不相隨
<lb n="0736c04"/>行。性相離不和合。或前或後。得與所得有
<lb n="0736c05"/>時相離。譬如樹皮或時離樹。是故得非世
<lb n="0736c06"/>第一法。煖．頂．忍得亦復如是　正理論云。
<lb n="0736c07"/>然以見諦不許煖等重現在前。已見諦者。
<lb n="0736c08"/>加行現前成無用故　今為一釋。前果非
<lb n="0736c09"/>是後向道攝。向後起得不違理故。煖等是
<lb n="0736c10"/>彼聖道加行。道後起煖<anchor xml:id="beg0736008"/>等<anchor xml:id="end0736008"/>是違理故。又得
<lb n="0736c11"/>聖不捨煖。果後起煖過。得果捨前向果
<lb n="0736c12"/>後無向得。</p>
<p id="pT41p0736c1205" type="inline">論。此中煖法至未來。四明
<lb n="0736c13"/>煖最初行得二修行相多少。於最初位進善
<lb n="0736c14"/>根故。於三諦唯<anchor xml:id="beg0736009"/>雜<anchor xml:id="end0736009"/>緣法念住。得修通總．別
<lb n="0736c15"/>觀故修四念住。修自諦行相故通四行也。
<lb n="0736c16"/>不傍修故無十六行也。於滅諦唯不<anchor xml:id="begd1e118437"/>雜<anchor xml:id="endd1e118437"/>
<lb n="0736c17"/>緣法念住。無身．受．心故。二修唯法念住。不
<lb n="0736c18"/>傍修故不修餘諦四念住也。</p>
<p id="pT41p0736c1812" type="inline">論。由此
<lb n="0736c19"/>種姓至方能修故。釋不傍修所以　言同
<lb n="0736c20"/>分者。謂同諦也。</p>
<p id="pT41p0736c2007" type="inline">論。後增進位至未來十
<lb n="0736c21"/>六。明煖增進位行．得修也。三諦皆有色．受．
<lb n="0736c22"/>心．法故。非初易位。容現別觀色．受．心等
<lb n="0736c23"/>故。云隨一念住現在修也。雖能<anchor xml:id="beg0736010"/>傍<anchor xml:id="end0736010"/>修餘諦
<lb n="0736c24"/>念處。數不過四故言四也　隨一行現在修
<lb n="0736c25"/>未來十六者。以傍修餘諦也。緣滅諦無餘
<lb n="0736c26"/>念住故。法念<anchor xml:id="beg0736011"/>住<anchor xml:id="end0736011"/>現在修。傍修餘諦故未來
<lb n="0736c27"/>四也。行修初後皆同法念。</p>
<p id="pT41p0736c2711" type="inline">論。由此種
<lb n="0736c28"/>
<anchor xml:id="beg0736012"/>性<anchor xml:id="end0736012"/>至亦能修故。釋得傍修所以。如文可
<lb n="0736c29"/>解。</p>
<p id="pT41p0736c2902" type="inline">論。頂初安足至未來十六。明頂初
<lb n="0737a01"/>入位也。初進異位故行修唯法念。進位不
<lb n="0737a02"/>簡行故　隨一行相修。未來四及十六者。許
<lb n="0737a03"/>傍修故。四諦同故合說也。</p>
<p id="pT41p0737a0311" type="inline">論。後增進時
<lb n="0737a04"/>至未來十六。明增進位許別<anchor xml:id="beg0737001"/>現<anchor xml:id="end0737001"/>也。隨一念
<lb n="0737a05"/>處現在修。未來四等如煖中釋。三諦不同
<lb n="0737a06"/>故別釋也。</p>
<p id="pT41p0737a0605" type="inline">論。忍初安足至未來十六。明
<lb n="0737a07"/>忍位也。婆沙一百八十八云。問何故忍初及
<lb n="0737a08"/>後皆法念住。答以忍近見道故相似見道
<lb n="0737a09"/>
(述曰。然一切皆似見道)
。</p>
<p id="pT41p0737a0910" type="inline">論。然於增進至不修彼行相。
<lb n="0737a10"/>明中上忍隨所減緣不修彼行。正理釋
<lb n="0737a11"/>云。謂具緣四。具修十六。若緣三．二．一。如
<lb n="0737a12"/>次修十二．八．四。</p>
<p id="pT41p0737a1207" type="inline">論。世第一法至似見
<lb n="0737a13"/>道故。明世第一修行多少也。似見道故。無
<lb n="0737a14"/>異分修故。不修餘行故。婆沙云。問頗有
<lb n="0737a15"/>住一剎那頃。當得世第一法非彼所緣
<lb n="0737a16"/>
<anchor xml:id="beg0737002"/>耶<anchor xml:id="end0737002"/>　當得彼所緣非世第一法耶　當得
<lb n="0737a17"/>世第一法及彼所緣耶　不當得世第一
<lb n="0737a18"/>法及彼所緣耶　答有住增上忍時應作
<lb n="0737a19"/>四句。且依未至定入正性離生者。住增上
<lb n="0737a20"/>忍時當得世第一法。非彼所緣者。謂未至
<lb n="0737a21"/>定所攝世第一<anchor xml:id="beg0737003"/>法<anchor xml:id="end0737003"/>中。除緣當現在前所依
<lb n="0737a22"/>世第一法。諸緣所<anchor xml:id="beg0737004"/>餘<anchor xml:id="end0737004"/>境世第一法　當得
<lb n="0737a23"/>彼所緣非世第一法者。謂上五地所攝世
<lb n="0737a24"/>第一法中。緣當現在前所依世第一法　當
<lb n="0737a25"/>得世第一法及彼<anchor xml:id="beg0737005"/>所<anchor xml:id="end0737005"/>緣者。謂未至定所攝
<lb n="0737a26"/>世第一法中。緣當現在前所依世第一法
<lb n="0737a27"/>　不當得世第一法及彼所緣者。謂上五地
<lb n="0737a28"/>所攝世第一法中。除緣當現<anchor xml:id="beg0737006"/>在<anchor xml:id="end0737006"/>前所依世
<lb n="0737a29"/>第一法。諸緣所餘境世第一法。如依未至
<lb n="0737b01"/>定餘五地亦爾
(述曰。此說得修世第一法。有<anchor xml:id="beg0737007"/>緣<anchor xml:id="end0737007"/>不同。若行修者必總緣也。所依者世第
<lb n="0737b02"/>一法所<anchor xml:id="beg0737008"/>依<anchor xml:id="end0737008"/>身也。是欲界身故亦是所緣。亦當得也。所緣者即<anchor xml:id="beg0737009"/>是<anchor xml:id="end0737009"/>欲界一切有漏法也。於中若是所依即亦是<anchor xml:id="beg0737010"/>當
<lb n="0737b03"/>所<anchor xml:id="end0737010"/>得。自餘所緣皆非所得。諸世第一法若同地等皆得修故。諸異地等決定不得也)
　問頗<anchor xml:id="beg0737011"/>有<anchor xml:id="end0737011"/>成
<lb n="0737b04"/>就世間第一法不成就彼離繫得耶。答應
<lb n="0737b05"/>作四句　成就世第一法。不成就彼離繫
<lb n="0737b06"/>得者。謂若依此地入正性離生彼未離此
<lb n="0737b07"/>地染　成就彼離繫得不成就世第一法
<lb n="0737b08"/>者。謂若依此地入正性離生彼命終生上
<lb n="0737b09"/>地　成就世第一法亦成就彼離繫得者。
<lb n="0737b10"/>謂若依此地入正性離生。彼已離此地染
<lb n="0737b11"/>不命終生上地　不成就世第一法亦不
<lb n="0737b12"/>成就彼離繫得者。謂若未能入正性離生
<lb n="0737b13"/>位有餘依彼有漏離繫得作如是言　問頗
<lb n="0737b14"/>有聖者。成就世第一法不成就彼離繫得
<lb n="0737b15"/>耶　答應作四句　成就世第一法不成
<lb n="0737b16"/>就彼離繫得者。謂若依此地入正性離生
<lb n="0737b17"/>彼未離此地染　成就彼離繫得不成就
<lb n="0737b18"/>世第一法者。謂若依此地入正性離生。彼
<lb n="0737b19"/>命終生次上地　成就世第一法亦成就
<lb n="0737b20"/>彼離繫得者。謂若依此地入正性離生。彼
<lb n="0737b21"/>已離此地染不命終生上地　不成就世
<lb n="0737b22"/>第一法亦不成就彼離繫得者。謂若依此
<lb n="0737b23"/>地入正性離生。彼命終超次上地生餘上
<lb n="0737b24"/>地。有餘依一切世第一法。及彼一切離繫得
<lb n="0737b25"/>　作如是言。問頗有成就世第一法不成
<lb n="0737b26"/>就彼離繫得耶。答應作四句　第一句者。
<lb n="0737b27"/>謂若依未至定。或初靜慮。<anchor xml:id="beg0737012"/>靜慮<anchor xml:id="end0737012"/>中間入正
<lb n="0737b28"/>性離生。彼未離初靜慮染　第二句者。謂
<lb n="0737b29"/>若依此地入正性離生。彼命終生上地。若
<lb n="0737c01"/>未得世第一法生欲．色界已離初靜慮染
<lb n="0737c02"/>及生空無邊處　第三句者。謂若依此地
<lb n="0737c03"/>入正性離生已。離初靜慮染不命終生上
<lb n="0737c04"/>地　第四句者。謂除前相。</p>
<lb n="0737c05"/>
<p id="pT41p0737c0501">論。已辨所生善根體相。下三頌第三明善根
<lb n="0737c06"/>差別。</p>
<p id="pT41p0737c0603" type="inline">論曰至決擇分名。此第一問也。</p>
<lb n="0737c07"/>
<p id="pT41p0737c0701">論。決謂決斷至四諦相故。答決擇名也。
<lb n="0737c08"/>由諸聖道能斷疑故名為決斷。以能分別
<lb n="0737c09"/>四諦相故名為簡擇。即諸聖道名決擇也。</p>
<lb n="0737c10"/>
<p id="pT41p0737c1001">論。分謂分段至決擇分名。此釋分名。一
<lb n="0737c11"/>切聖道皆名決擇。此所順者。唯是見道故言
<lb n="0737c12"/>分也。是故此名順決擇分。</p>
<p id="pT41p0737c1211" type="inline">論。此四為
<lb n="0737c13"/>緣至順決擇分。釋順名也。此四為緣引決
<lb n="0737c14"/>擇一分。亦能順益決擇一分故。故此四種
<lb n="0737c15"/>得順彼名。</p>
<p id="pT41p0737c1505" type="inline">論。如是四種至等引地故。
<lb n="0737c16"/>此即第二三慧分別。近見道故非聞．思也。</p>
<lb n="0737c17"/>
<p id="pT41p0737c1701">論。四中前二至獨是上品。此即第三各
<lb n="0737c18"/>隨一義以分品也。如文可解。</p>
<p id="pT41p0737c1812" type="inline">論。此四
<lb n="0737c19"/>善根至遍知斷故。此即第四明依地也。此四
<lb n="0737c20"/>善根修慧為體。是見道眷屬。欲界無修故。
<lb n="0737c21"/>無色界無見道故。所以不通欲界．無色。又
<lb n="0737c22"/>無色心不緣欲故　欲界先應遍知斷者。更
<lb n="0737c23"/>釋無色無見道也。以欲先應遍知斷故。見
<lb n="0737c24"/>道必先緣欲界。無色不緣欲故無見道。所
<lb n="0737c25"/>以欲界先遍知斷。正理論云。於三界中彼最
<lb n="0737c26"/>麁故。</p>
<p id="pT41p0737c2603" type="inline">論。此四善根至<anchor xml:id="beg0737013"/>增<anchor xml:id="end0737013"/>背有故。第五
<lb n="0737c27"/>明果也。此門在頌無文。因明依地便釋
<lb n="0737c28"/>異熟。</p>
<p id="pT41p0737c2803" type="inline">論。或聲為顯至及欲七地。釋頌
<lb n="0737c29"/>中或<anchor xml:id="beg0737014"/>七<anchor xml:id="end0737014"/>字也。</p>
<p id="pT41p0737c2906" type="inline">論。此四善根至除北俱
<lb n="0738a01"/>
<anchor xml:id="beg0738001"/>慮<anchor xml:id="end0738001"/>。第六明依身別。所以善根唯依九處。正
<lb n="0738a02"/>理釋云。唯<anchor xml:id="beg0738002"/>依<anchor xml:id="end0738002"/>欲九身。容入離生故。</p>
<lb n="0738a03"/>
<p id="pT41p0738a0301">論。前三善根至一剎那故。此第七明初．後
<lb n="0738a04"/>起正理論云。有餘師說。若於先時曾已修
<lb n="0738a05"/>治此四加行。彼於天處皆得初起　然無
<lb n="0738a06"/>
<anchor xml:id="beg0738003"/>評<anchor xml:id="end0738003"/>也。婆沙第七<anchor xml:id="beg0738004"/>云<anchor xml:id="end0738004"/>。問何故天中不能初
<lb n="0738a07"/>起。答彼處無勝厭離等作意故。問惡趣中有
<lb n="0738a08"/>勝厭離等作意。何故不起此善根耶。答惡
<lb n="0738a09"/>趣中無勝依身故。若有勝厭離等作意。<anchor xml:id="begd1e118887"/>亦<anchor xml:id="endd1e118887"/>
<lb n="0738a10"/>有勝依身者則能初起。人中具二故能初
<lb n="0738a11"/>起。</p>
<p id="pT41p0738a1102" type="inline">論。此四善根至非擇滅故。此即第八
<lb n="0738a12"/>明男．女得別。正理論云。此四善根唯依男．
<lb n="0738a13"/>女。前三男．女俱通得二。第四女身亦得二
<lb n="0738a14"/>種。勿後得男身不成煖等故。依男唯得
<lb n="0738a15"/>男身善根。聖轉至餘生亦不為女故。煖．頂．
<lb n="0738a16"/>忍位容有轉形故。二依善根展轉為因性。
<lb n="0738a17"/>世第一法依女身者。能為二因。女得聖已
<lb n="0738a18"/>容有轉得男身理故　婆沙第七云。問<anchor xml:id="beg0738005"/>此<anchor xml:id="end0738005"/>
<lb n="0738a19"/>煖．頂．忍．世第一法依何身起。答依男．女
<lb n="0738a20"/>身。問依女身得女身所起煖。為亦得男身
<lb n="0738a21"/>所起煖耶。答得。如得煖。得頂．忍亦爾。問
<lb n="0738a22"/>依男身得男身所起煖。為亦得女身所起
<lb n="0738a23"/>煖耶。答得。如得煖得頂。得忍亦爾。女身
<lb n="0738a24"/>於女身所起煖亦得。亦在身亦成就。亦現
<lb n="0738a25"/>在前。於男身所得煖得。而不在身成就。不
<lb n="0738a26"/>現在前。如說煖法頂．忍亦爾。男身於男身
<lb n="0738a27"/>所起煖亦得。<anchor xml:id="beg0738006"/>亦<anchor xml:id="end0738006"/>在身亦成就。亦現在前。於
<lb n="0738a28"/>女身所起煖得。而不在身成就。不現在前。
<lb n="0738a29"/>如說煖說頂說忍亦爾。女身所起煖與女
<lb n="0738b01"/>身所起煖為因。與男身所起煖亦為因。如
<lb n="0738b02"/>說煖說頂說忍亦爾。男身所起煖與男身
<lb n="0738b03"/>所起煖為因。不與女身所起煖為因。所以
<lb n="0738b04"/>者何。勝非劣因。彼是劣故。如說煖說頂說
<lb n="0738b05"/>忍亦爾　今詳三論。前三善根。男．女各得
<lb n="0738b06"/>二。依善根同也。准正理．俱舍。皆云第四
<lb n="0738b07"/>女身亦得二種。故知即是多道家也。若一道
<lb n="0738b08"/>家。其道是一。依男身故名依男身道。依女
<lb n="0738b09"/>身故名依女身道。依女身所得世第一法。
<lb n="0738b10"/>唯得依女身。不容依男身。如何得名依
<lb n="0738b11"/>男身道。既言得二。故知與婆沙同是非一
<lb n="0738b12"/>道也。然婆沙．正理為因不同。意各別也。正
<lb n="0738b13"/>
<anchor xml:id="beg0738007"/>理<anchor xml:id="end0738007"/>准聖道等為因作論故。說互為因也。
<lb n="0738b14"/>
<anchor xml:id="beg0738008"/>如<anchor xml:id="end0738008"/>依男．女聖道互得為因。及餘有漏聞．
<lb n="0738b15"/>思．修慧。及生得善．染污法等。皆男．女互得
<lb n="0738b16"/>為因。不云依女劣也。因何四善即云劣
<lb n="0738b17"/>也。故不取婆沙之義。言互為因。正理<anchor xml:id="beg0738009"/>婆<anchor xml:id="end0738009"/>
<lb n="0738b18"/>沙處非唯一　有人<anchor xml:id="tnote0738010"/>三四釋不<anchor xml:id="beg0738011"/>巧<anchor xml:id="end0738011"/>還同未
<lb n="0738b19"/>解。恐繁不述。對讀即知　然准婆沙多道
<lb n="0738b20"/>家。阿羅漢等依一身起道。得修欲界九依
<lb n="0738b21"/>身道。不以身非擇滅故不修彼能依道。今
<lb n="0738b22"/>二論皆以聖人無作女故。不得女世第一
<lb n="0738b23"/>法者。意難解也。深法師以違此理故。此中
<lb n="0738b24"/>言得。不言修也。此中得者。是法後得。謂依
<lb n="0738b25"/>女身所起世第一法。轉為男身亦依男身
<lb n="0738b26"/>得。依男身所起世第一法。不得轉為女身。
<lb n="0738b27"/>
<anchor xml:id="beg0738012"/>得<anchor xml:id="end0738012"/>女身非擇滅故。今依婆沙論。釋四善根
<lb n="0738b28"/>得與道不同。不可為例。道即重得。四善不
<lb n="0738b29"/>然。道不隨依男．女身說其勝劣。四善即
<lb n="0738c01"/>隨男．女說有勝劣。豈得例道。<anchor xml:id="beg0738013"/>今<anchor xml:id="end0738013"/>得亦爾。
<lb n="0738c02"/>與得道異故。非擇滅即不得也。</p>
<p id="pT41p0738c0213" type="inline">論。聖
<lb n="0738c03"/>依此地至遷生上地。此下第九明其捨也。此
<lb n="0738c04"/>明聖人失地捨。遷生上地名為失地。是失
<lb n="0738c05"/>煖等所依地也。如身在欲界依初禪得煖。
<lb n="0738c06"/>生初定時不捨煖也。生第二定名遷生
<lb n="0738c07"/>上地。</p>
<p id="pT41p0738c0703" type="inline">論。異生於地至亦由退捨。明凡
<lb n="0738c08"/>捨也。異生命終捨此善根。若生上地及自
<lb n="0738c09"/>下地。但命終時即捨煖等。前二善根是可退
<lb n="0738c10"/>故。異生亦退非是聖也。</p>
<p id="pT41p0738c1010" type="inline">論。由死退捨至
<lb n="0738c11"/>異生亦無退。此明凡．聖捨定異也。此亦應
<lb n="0738c12"/>言世第一法異生亦無命終捨也。捨．得既
<lb n="0738c13"/>據生相時說。此中說捨皆是同時。謂正命
<lb n="0738c14"/>終等。非得生至生相故。</p>
<p id="pT41p0738c1410" type="inline">論。依根本地
<lb n="0738c15"/>至極猛利故。第十依根本必定得聖。正理
<lb n="0738c16"/>論云。依根本地起煖等善根。彼於此生必
<lb n="0738c17"/>定得見諦。以利根故厭有深故。依未至．中
<lb n="0738c18"/>間起煖等者。於此生不必得入見諦
(述曰。由止．
<lb n="0738c19"/>觀不均厭有不深。止．觀不均心又不利)
　有餘師說。依根本定起煖
<lb n="0738c20"/>等者。此生必定得至涅槃。厭有深故　准
<lb n="0738c21"/>婆沙。煖．頂依根本。<anchor xml:id="begd1e119127"/>亦<anchor xml:id="endd1e119127"/>不退。未至．中間即有
<lb n="0738c22"/>退也。婆沙第六云。依根本地起煖等者。現
<lb n="0738c23"/>身必入正性離生。所以者何。彼由聖道引
<lb n="0738c24"/>煖等故。依未至定．靜慮中間起煖等者。此
<lb n="0738c25"/>則不定。所以者何。彼由煖等引聖道故
(解云。根本
<lb n="0738c26"/>地止．觀均<anchor xml:id="beg0738014"/>平<anchor xml:id="end0738014"/>厭生死苦。欣上聖道勝未至等故。起煖等定入聖道。未至．中間觀多止少。由宿習煖等力故引起聖
<lb n="0738c27"/>道。由此二地得有遲速)
。</p>
<p id="pT41p0738c2710" type="inline">論。若先捨已至大功用成故。
<lb n="0738c28"/>第十一明得非先也　以未曾熟修者。加行
<lb n="0738c29"/>善根得<anchor xml:id="beg0738015"/>來<anchor xml:id="end0738015"/>時<anchor xml:id="beg0738016"/>投<anchor xml:id="end0738016"/>。非如餘有漏定無始熟修
<lb n="0739a01"/>　大功用成故。所以重起之時。必大功用方
<lb n="0739a02"/>能起也。正理論云。由先捨已後重得時。亦大
<lb n="0739a03"/>劬勞方得起故。於先所捨不<anchor xml:id="beg0739001"/>歡<anchor xml:id="end0739001"/>敬故。</p>
<lb n="0739a04"/>
<p id="pT41p0739a0401">論。若先已得至還從本修。第十二明捨已重
<lb n="0739a05"/>起。故婆沙云。問若餘生中即起頂者。從何
<lb n="0739a06"/>作意無間起耶。答如起煖時所有作意。如
<lb n="0739a07"/>說從煖起頂。從頂起忍亦爾。問若爾何故
<lb n="0739a08"/>說煖無間起頂。頂無間起忍耶。答依一身
<lb n="0739a09"/>中相<anchor xml:id="beg0739002"/>續<anchor xml:id="end0739002"/>起者。作如是說。然非一切。</p>
<lb n="0739a10"/>
<p id="pT41p0739a1001">論。失退二捨至失不必然。第十三明二捨同
<lb n="0739a11"/>異　失謂生上地。及捨眾同分。<anchor xml:id="beg0739003"/>生<anchor xml:id="end0739003"/>上<anchor xml:id="beg0739004"/>地<anchor xml:id="end0739004"/>
<lb n="0739a12"/>命終心定無染也。捨眾同分捨不定。或染心
<lb n="0739a13"/>命終。或不染心命終。若退捨必起染心。由
<lb n="0739a14"/>此故言退必起過。失不必然。不必然言顯
<lb n="0739a15"/>不定也。既捨得名退。故此二<anchor xml:id="tnote0739005"/>退捨非得為性
<lb n="0739a16"/>論。得此善根有何勝利。下一頌第三明有勝
<lb n="0739a17"/>利。</p>
<p id="pT41p0739a1702" type="inline">論曰至必至涅槃故。此第一明煖勝
<lb n="0739a18"/>利。</p>
<p id="pT41p0739a1802" type="inline">論。若爾何殊順解脫分。問。順解脫
<lb n="0739a19"/>分善亦必得涅槃。煖既與同。有何殊也。</p>
<lb n="0739a20"/>
<p id="pT41p0739a2001">論。若無障礙至行相同故。答。定得涅槃。二
<lb n="0739a21"/>種雖同近遠異也。順解脫分極疾第三生得
<lb n="0739a22"/>聖。順決擇極疾即此生得。正理論云。是等引
<lb n="0739a23"/>地勝善根故
(解云。解脫分是散地善。此是定善與散異)
。</p>
<p id="pT41p0739a2322" type="inline">論。若得頂
<lb n="0739a24"/>法至不斷善根。此第二明頂勝利　言而增
<lb n="0739a25"/>者後必兼前。正理論。加觀察三寶殊勝功
<lb n="0739a26"/>德為門。引生淨信心故。若得頂已不斷
<lb n="0739a27"/>善根。如何經說天授退頂。由彼曾起近頂
<lb n="0739a28"/>善根。依未得退蜜作是說。</p>
<p id="pT41p0739a2811" type="inline">論。若得忍
<lb n="0739a29"/>時至不墮惡趣。此第三明忍勝利也。</p>
<p id="pT41p0739a2915" type="inline">論。
<lb n="0739b01"/>然頌但說至如先已辨。釋頌中略意無退指
<lb n="0739b02"/>前說也。</p>
<p id="pT41p0739b0204" type="inline">論。此位不墮至業煩惱故。明
<lb n="0739b03"/>不墮惡趣所以也。正理論云。<anchor xml:id="beg0739006"/>得<anchor xml:id="end0739006"/>惡趣生
<lb n="0739b04"/>非擇滅故。</p>
<p id="pT41p0739b0405" type="inline">論。若至忍位至得不生法故。
<lb n="0739b05"/>明至忍位得不生也。此開六章復牒釋
<lb n="0739b06"/>也。</p>
<p id="pT41p0739b0602" type="inline">論。趣謂諸惡趣至見所斷惑。此牒釋
<lb n="0739b07"/>也。</p>
<p id="pT41p0739b0702" type="inline">論。此於下上位至上忍方得。明六不
<lb n="0739b08"/>生得不同也。正理論云。少分生者。謂卵．濕
<lb n="0739b09"/>生。由此二生多愚昧故。處謂無想．大梵．北
<lb n="0739b10"/>洲。無想大焚僻見處故。北俱盧洲無現觀故。
<lb n="0739b11"/>身謂扇搋等多諸煩惱故。有謂第八等聖必
<lb n="0739b12"/>不受故。<anchor xml:id="beg0739007"/>見<anchor xml:id="end0739007"/>所斷惑必不起故。</p>
<p id="pT41p0739b1212" type="inline">論。得世
<lb n="0739b13"/>第一法至正性離生。此第四明第一勝利。</p>
<lb n="0739b14"/>
<p id="pT41p0739b1401">論。頌雖不說至無命終捨。此釋頌中略命
<lb n="0739b15"/>終捨意。</p>
<p id="pT41p0739b1504" type="inline">論。何緣唯此至捨異生性故。明
<lb n="0739b16"/>唯世第一能入離生。世第一法住現在時。
<lb n="0739b17"/>與苦法智忍為等無間緣。引至生相。名為
<lb n="0739b18"/>入也。世第一法如無間道。苦法智忍如解
<lb n="0739b19"/>脫道。此二<anchor xml:id="beg0739008"/>共<anchor xml:id="end0739008"/>捨異生性也。婆沙第二云。如
<lb n="0739b20"/>是說者。世第一法住時名入。問若爾異生應
<lb n="0739b21"/>即聖者。入聖道故。答無如是過。世第一法
<lb n="0739b22"/>至住位時。苦法智忍在正生<anchor xml:id="tnote0739009"/>時位。未成就
<lb n="0739b23"/>故不名聖者。苦法智忍雖未已生。以在正
<lb n="0739b24"/>生名等無間。世第一法。爾時為彼等無間
<lb n="0739b25"/>緣故名為入
(述曰。至生。得次第故名等無間也)
。</p>
<lb n="0739b26"/>
<p id="pT41p0739b2601">論。此四善根各有三品。下一頌第四明三乘
<lb n="0739b27"/>
<anchor xml:id="beg0739010"/>轉<anchor xml:id="end0739010"/>也。</p>
<p id="pT41p0739b2703" type="inline">論曰至得成佛義。明煖．頂可轉。
<lb n="0739b28"/>忍不可轉。婆沙第七云。轉聲聞種姓順解脫
<lb n="0739b29"/>分。起獨覺及佛種姓順解脫分。轉獨覺種姓
<lb n="0739c01"/>順解脫分。起聲聞及佛種姓順解脫分。若起
<lb n="0739c02"/>佛種姓順解脫分已。則不可轉。極<anchor xml:id="beg0739011"/>猛利<anchor xml:id="end0739011"/>故
<lb n="0739c03"/>　又三十一云。非如聲聞極利根者經六十
<lb n="0739c04"/>劫。非如獨覺極利根者唯經百劫　准上
<lb n="0739c05"/>論文若二乘若勤修者。定百劫．六十劫定得
<lb n="0739c06"/>涅槃。非謂不修。所以得知。婆沙第七云。或
<lb n="0739c07"/>有人種順解脫分善根已。或經一劫。或經
<lb n="0739c08"/>百劫。或經千劫。流轉生死而不能起順決
<lb n="0739c09"/>擇分。或復有人起順決擇分善根已。或經
<lb n="0739c10"/>一生。或經百生。或經千生。流轉生死而不
<lb n="0739c11"/>能入正性離<anchor xml:id="beg0739012"/>生<anchor xml:id="end0739012"/>
(已上論文)
　然說頂位已前可
<lb n="0739c12"/>轉者。聲聞若不轉。即經六十劫定得涅槃。
<lb n="0739c13"/>若轉者。即不定也。獨覺不轉者。百劫定得
<lb n="0739c14"/>涅槃。若轉者即不定　又准正理云。菩薩專
<lb n="0739c15"/>求利他事故。為欲拔濟無邊有情。弘誓莊
<lb n="0739c16"/>嚴經無量劫。故往惡趣如遊園苑。若不爾
<lb n="0739c17"/>者無成佛義。此論復云。是故定無得成佛
<lb n="0739c18"/>義。准此若不能往惡趣。不得成佛。由此
<lb n="0739c19"/>論說。忍已上不許迴心。前二善根許迴心
<lb n="0739c20"/>也。</p>
<p id="pT41p0739c2002" type="inline">論。聲聞種姓至故說為餘。釋頌。云
<lb n="0739c21"/>三謂煖．頂．忍三。餘謂獨覺種<anchor xml:id="beg0739013"/>姓<anchor xml:id="end0739013"/>。在佛乘外
<lb n="0739c22"/>故言餘也。</p>
<p id="pT41p0739c2205" type="inline">論。麟角佛言至自乘覺故。
<lb n="0739c23"/>此明二人不可轉也。獨覺有二。一部行。二
<lb n="0739c24"/>麟角。部行如聲聞說有可轉。麟角如佛不
<lb n="0739c25"/>可轉也。一坐便成自乘覺故。此明二人不
<lb n="0739c26"/>轉意也。</p>
<p id="pT41p0739c2604" type="inline">論。第四靜慮至無上覺所依。此
<lb n="0739c27"/>釋二人依第四禪所以。</p>
<p id="pT41p0739c2710" type="inline">論。此中覺言
<lb n="0739c28"/>至是菩提性故。此釋二種覺。謂果菩提。即是
<lb n="0739c29"/>覺故。</p>
<p id="pT41p0739c2903" type="inline">論。言一坐者至乃至菩提。此敘二
<lb n="0740a01"/>說不起坐也。一說從煖位。一說不淨觀。正
<lb n="0740a02"/>理論云。依第四禪。從身念處至盡．無生。唯
<lb n="0740a03"/>於一坐能次第起。故麟角喻及佛種姓。煖等
<lb n="0740a04"/>善根皆不可轉。<anchor xml:id="beg0740001"/>餘文可解。准之。一坐已
<lb n="0740a05"/>後說不可轉。與婆沙不同。是論意別。或
<lb n="0740a06"/>是婆沙前文以是利根一義故不轉。此中兼
<lb n="0740a07"/>一坐二義不轉。非是欲許前位轉也<anchor xml:id="end0740001"/>。</p>
<lb n="0740a08"/>
<p id="pT41p0740a0801">
<anchor xml:id="tnote0740002"/>論。頗有此生創修加行。下一頌第五明修果
<lb n="0740a09"/>久近。</p>
<p id="pT41p0740a0903" type="inline">論曰至乃至得解脫。明極三生也。
<lb n="0740a10"/>涅槃名解脫。分是因義。此善順彼與彼作
<lb n="0740a11"/>因。故此善名順解脫分。聲聞種姓極速三生。
<lb n="0740a12"/>獨覺四生。</p>
<p id="pT41p0740a1205" type="inline">論。譬如下種至傳說如是。舉
<lb n="0740a13"/>喻顯也。正理論云。極速三生方得解脫。謂
<lb n="0740a14"/>初生殖順解脫分。次生<anchor xml:id="beg0740003"/>成<anchor xml:id="end0740003"/>就。第三生起順
<lb n="0740a15"/>決擇分即入聖道。若謂第二生起順決擇
<lb n="0740a16"/>分。第三生入聖乃至得解脫。彼言便與前
<lb n="0740a17"/>說相違。謂依根本地起煖等者。彼必於此
<lb n="0740a18"/>生得入見諦。或彼應許極速二生。謂第二
<lb n="0740a19"/>生依根本地起煖等者。彼於現生必入聖
<lb n="0740a20"/>道得解脫故　俱舍師救云。依根本地起
<lb n="0740a21"/>煖等者。必於前生已起煖<anchor xml:id="beg0740004"/>等<anchor xml:id="end0740004"/>。或可第四
<lb n="0740a22"/>生者方能依根本起。</p>
<p id="pT41p0740a2209" type="inline">論。順解脫分至
<lb n="0740a23"/>順解脫分。明體性也。在欲界故非修所成。
<lb n="0740a24"/>而由思願攝。起身．語。亦得名為順解脫分。
<lb n="0740a25"/>勝唯意業。兼取身．語。故以三業為其體
<lb n="0740a26"/>性。乃至少分施一食持一戒等。但深樂涅
<lb n="0740a27"/>槃。願力所持故。便名種殖解脫分善。</p>
<lb n="0740a28"/>
<p id="pT41p0740a2801">論。殖順解脫分至如應無故。明殖處也。天
<lb n="0740a29"/>厭心劣。惡趣慧微。北洲二劣。故不能修。</p>
<lb n="0740b01"/>
<p id="pT41p0740b0101">論。遇佛出世至亦遇獨覺。明殖緣也。准此
<lb n="0740b02"/>論。餘時不能種殖　遇佛出者。或親見佛。
<lb n="0740b03"/>或遇教法。知生死可厭。知涅槃可忻故。能
<lb n="0740b04"/>種殖解脫分也。正理論云。有佛出世。若無
<lb n="0740b05"/>佛時。俱能種殖順解脫分。婆沙第七云。問
<lb n="0740b06"/>此善根為在意地。為五識身。答在意地非
<lb n="0740b07"/>五識身　問此善根為加行得。為離染得。
<lb n="0740b08"/>為生得耶。答唯加行得。有說亦是生得。評
<lb n="0740b09"/>曰前說者好。加行起故　問此善根依何身
<lb n="0740b10"/>起。答亦依男身。亦依女身　問為因何事
<lb n="0740b11"/>種此善根。答或因施。或因戒。或因聞。而不
<lb n="0740b12"/>決定。所以者何。意樂異故。謂或有人因施
<lb n="0740b13"/>一摶食。或乃至一淨齒木。即能種殖解脫種
<lb n="0740b14"/>子。如戰達羅等。彼隨所施皆作是言。願我
<lb n="0740b15"/>因斯定得解脫。或有雖設無遮大<anchor xml:id="beg0740005"/>會<anchor xml:id="end0740005"/>。而
<lb n="0740b16"/>不能種解脫種子。如無暴惡等。彼隨所施
<lb n="0740b17"/>皆求世間富貴名稱。不求解脫。或有受持
<lb n="0740b18"/>一晝一夜八分齊戒。即能種解脫種子。或有
<lb n="0740b19"/>受持盡眾同分別解脫戒。而不能種解脫
<lb n="0740b20"/>種子。或有讀誦四句伽陀。即能種殖解脫
<lb n="0740b21"/>種子。或有善通三藏文義。而不能種解脫
<lb n="0740b22"/>種子　問誰決定能種此順解脫分善根。答
<lb n="0740b23"/>若有增上意樂。欣求涅槃。厭背生死者。隨
<lb n="0740b24"/>起少分施戒聞善。即能決定種此善根。若
<lb n="0740b25"/>無增上意樂。欣求涅槃。厭<anchor xml:id="beg0740006"/>背<anchor xml:id="end0740006"/>生死者。雖
<lb n="0740b26"/>起多分施戒聞善。而亦不能種此善根。順
<lb n="0740b27"/>解脫分亦有六種。謂退法種姓。乃至不動法
<lb n="0740b28"/>種姓。轉退法種姓順解脫分。起思法種姓順
<lb n="0740b29"/>解脫分。乃至轉堪達種姓順解脫分。起不動
<lb n="0740c01"/>法種姓順解脫分。</p>
<lb n="0740c02"/>
<p id="pT41p0740c0201">論。已因便說至復生何道。下大文第二就三
<lb n="0740c03"/>道辨人　於中有三。一明見道。二明修
<lb n="0740c04"/>道。三無學道　就見道中復分兩段。一明
<lb n="0740c05"/>十六心。二依位建立　就明十六心中。一
<lb n="0740c06"/>正明十六心。二明十六依地。三明忍．智次
<lb n="0740c07"/>第。四明見．修道別　此三頌第一明十六
<lb n="0740c08"/>心也。</p>
<p id="pT41p0740c0803" type="inline">論曰至如花果樹。明世第一法
<lb n="0740c09"/>生苦法智忍。四善中忍是有漏性。今此中忍
<lb n="0740c10"/>性是無漏。恐濫前忍舉法智果。顯是無漏
<lb n="0740c11"/>與前忍別。正理釋云。說無漏言為欲簡
<lb n="0740c12"/>別世第一法所從世忍。此無漏忍以欲苦法
<lb n="0740c13"/>為其所緣名苦法忍。謂於苦法無始時來。
<lb n="0740c14"/>身見所迷執我．我所。今創見彼唯苦法性。
<lb n="0740c15"/>忍可現前名苦法忍。此能引後苦法智生。
<lb n="0740c16"/>是彼智生障之對治故。<anchor xml:id="beg0740007"/>復<anchor xml:id="end0740007"/>名為苦法智忍。</p>
<lb n="0740c17"/>
<p id="pT41p0740c1701">論。即此名入至正性決定故。此釋苦法忍
<lb n="0740c18"/>異名。忍初入故偏得入名。</p>
<p id="pT41p0740c1811" type="inline">論。經說正
<lb n="0740c19"/>性至故名離生。此釋正性離生名也。故婆沙
<lb n="0740c20"/>云。復次見所斷惑。令諸有情墮諸惡趣受
<lb n="0740c21"/>諸劇苦。譬如生食<anchor xml:id="beg0740008"/>久<anchor xml:id="end0740008"/>在身中。能作種種極
<lb n="0740c22"/>苦惱事。是故此惑說名為生。見道能滅故名
<lb n="0740c23"/>離生。復次有身見等剛強難伏。如狩<anchor xml:id="beg0740009"/>𢤱悷<anchor xml:id="end0740009"/>
<lb n="0740c24"/>故說名生。見道能滅故名離生。復次一切煩
<lb n="0740c25"/>惱。或諸貪愛。能令善根不得成<anchor xml:id="beg0740010"/>熟<anchor xml:id="end0740010"/>。及令
<lb n="0740c26"/>諸有潤令起過皆名為生。見道起已摧彼
<lb n="0740c27"/>勢力。令不復為增上生過。由此見道獨名
<lb n="0740c28"/>離生。</p>
<p id="pT41p0740c2803" type="inline">論。能決趣涅槃至得聖者名。釋
<lb n="0740c29"/>決定名及入名也。謂見道能決趣涅槃。決
<lb n="0741a01"/>了諦相得決定名。至見道初說名為入。此
<lb n="0741a02"/>忍生已得聖者名。是故此忍名入正性離
<lb n="0741a03"/>
<anchor xml:id="begd1e119822"/>生<anchor xml:id="endd1e119822"/>
<anchor xml:id="begd1e119828"/>亦<anchor xml:id="endd1e119828"/>復名入正性決定。</p>
<p id="pT41p0741a0310" type="inline">論。此在未來
<lb n="0741a04"/>至如燈及生相。燈生時正能滅暗。住時已滅
<lb n="0741a05"/>生相。生時正能生法。住時已生。苦法智忍
<lb n="0741a06"/>亦於生時滅異生性。住時已滅。</p>
<p id="pT41p0741a0613" type="inline">論。有
<lb n="0741a07"/>餘師說至捨異生性。敘異說也。</p>
<p id="pT41p0741a0713" type="inline">論。此義
<lb n="0741a08"/>不然至世間法故。難也。異生性與世第一法。
<lb n="0741a09"/>俱是世間有漏諸法。如何第一法能捨異生
<lb n="0741a10"/>性。</p>
<p id="pT41p0741a1002" type="inline">論。性相違故至能害怨命。通也。雖
<lb n="0741a11"/>同世間性相違故。如同是人上怨肩上。雖
<lb n="0741a12"/>依怨肩能害怨命。世第一法與異生性。雖
<lb n="0741a13"/>同世間。依異生性能捨異生。故正理云。性
<lb n="0741a14"/>相違故依彼能捨。如上怨肩而害怨命。</p>
<lb n="0741a15"/>
<p id="pT41p0741a1501">論。有餘師說至解脫道故。異師說也。婆沙
<lb n="0741a16"/>第<anchor xml:id="beg0741001"/>一<anchor xml:id="end0741001"/>云。有餘師言。世第一法。苦法智忍。更
<lb n="0741a17"/>互相資捨異生性。謂世第一法與異生性。
<lb n="0741a18"/>雖恒相違。而力劣故不能獨捨。由此引生
<lb n="0741a19"/>苦法智忍。共相助力捨異生性。譬如羸人
<lb n="0741a20"/>依因健者。更相助力能伏怨家。由此因緣。
<lb n="0741a21"/>世第一法如無間道。苦法智忍如解脫道。
<lb n="0741a22"/>捨異生性。</p>
<p id="pT41p0741a2205" type="inline">論。此忍無間至名苦類智。
<lb n="0741a23"/>此明下上苦法類忍智相生也。</p>
<p id="pT41p0741a2313" type="inline">論。最初
<lb n="0741a24"/>證知至而證境故。此釋法類忍智名也。</p>
<lb n="0741a25"/>
<p id="pT41p0741a2501">論。如緣苦諦至名道類智。<anchor xml:id="fxT41p0741a03"/>准苦諦釋餘三
<lb n="0741a26"/>諦。</p>
<p id="pT41p0741a2602" type="inline">論。如是次第至聖諦現觀。結總名
<lb n="0741a27"/>也。此十六心總名現觀。現謂現前。觀謂實
<lb n="0741a28"/>觀。正理論云。如是次第有十六心。總說名
<lb n="0741a29"/>為聖諦現觀。以於三界四聖諦境。次第現前
<lb n="0741b01"/>如實觀故。既於三界四聖諦境。旋環紛擾作
<lb n="0741b02"/>意思惟。寧不能為現觀障礙。初習業地於
<lb n="0741b03"/>諸諦境。多返旋環已淳熟故。</p>
<p id="pT41p0741b0312" type="inline">論。此中餘
<lb n="0741b04"/>部至唯頓現觀。敘大眾部計。與大乘同。</p>
<lb n="0741b05"/>
<p id="pT41p0741b0501">論。然彼意趣至無差別故。有部師云。無差別
<lb n="0741b06"/>故。為是見現觀。為是事現觀。為是緣現觀。
<lb n="0741b07"/>應更推尋。</p>
<p id="pT41p0741b0705" type="inline">論。詳諸現觀至名事現觀。
<lb n="0741b08"/>述三現觀體各別也。</p>
<p id="pT41p0741b0809" type="inline">論。見苦諦時至謂
<lb n="0741b09"/>斷證修。此明現觀具多少也。見苦諦時。苦
<lb n="0741b10"/>忍智等名見緣現觀。見緣苦諦故。亦名事
<lb n="0741b11"/>現觀。以知苦諦故。知苦。斷集。證滅。修道。
<lb n="0741b12"/>名事現觀。見苦之時既知是苦是事現觀。
<lb n="0741b13"/>於集諦有斷事。於滅諦有證事。於道諦
<lb n="0741b14"/>有修事。故言於三諦有事現觀。</p>
<p id="pT41p0741b1413" type="inline">論。
<lb n="0741b15"/>若諸諦中至行相別故。有部出頓見現觀過。
<lb n="0741b16"/>四諦行相各別不同。如何一念能頓觀耶。</p>
<lb n="0741b17"/>
<p id="pT41p0741b1701">論。若言以一至見苦諦等。此是縱計與出過。
<lb n="0741b18"/>汝若以一無我行相總見四諦。則不應用
<lb n="0741b19"/>苦．無常等見苦諦等也。</p>
<p id="pT41p0741b1910" type="inline">論。如是便與
<lb n="0741b20"/>至相應擇法。出違經過。若如是以一無我
<lb n="0741b21"/>行。於一念中頓觀四諦。如是便與契經相
<lb n="0741b22"/>違。以契經言以苦行相思惟苦等。乃至
<lb n="0741b23"/>以道行相思惟道等。若頓現觀便違此文。</p>
<lb n="0741b24"/>
<p id="pT41p0741b2401">論。若言此經至如見修故。破通經也。
<lb n="0741b25"/>由先見諦作十六行觀。修道如見故亦十
<lb n="0741b26"/>六。</p>
<p id="pT41p0741b2602" type="inline">論。若彼復謂至理亦無失。縱計無失。
<lb n="0741b27"/>實不一時頓見四諦。見一苦諦時。於餘三
<lb n="0741b28"/>諦得自在故。名頓現觀。理即無違。</p>
<p id="pT41p0741b2814" type="inline">論。
<lb n="0741b29"/>然於如是至別應思擇。明起．不起。指別釋
<lb n="0741c01"/>也。</p>
<p id="pT41p0741c0102" type="inline">論。若彼復謂至有事現觀故。此許異
<lb n="0741c02"/>計。無有失也。</p>
<p id="pT41p0741c0206" type="inline">論。依見現觀至經有別
<lb n="0741c03"/>喻。引三經證漸現觀。一善授經。即此所引。
<lb n="0741c04"/>正理論云。如善授經。佛告長者。於四聖諦
<lb n="0741c05"/>非頓現觀。必漸現觀。廣說乃至。無處無容。
<lb n="0741c06"/>於苦聖諦未現觀已。能現觀集。如是乃至。
<lb n="0741c07"/>無處無容。於滅聖諦未現觀已。能現觀道。
<lb n="0741c08"/>如是慶喜經。及一苾芻經。二經所說意皆同
<lb n="0741c09"/>此。三經一一<anchor xml:id="beg0741002"/>各各<anchor xml:id="end0741002"/>有別喻
(善授者。蘇揭多。舊云須達。然彼長者請問
<lb n="0741c10"/>世尊。諦現觀時為漸為頓。世尊告曰。非頓必漸。四聖諦境自相別故慶喜經．一苾芻經問答皆同。然所舉喻各各
<lb n="0741c11"/>不同。善授經作如是說。佛告長者。於四聖諦非頓現觀必漸現觀。以四聖諦相各別故。猶如世間造臺觀者。必先築
<lb n="0741c12"/>基。次方疊壁。次上梁栿。後以板覆。此四前後必不俱時。無處無容未築基訖便疊於壁乃至廣說。第二經云。猶如
<lb n="0741c13"/>蹬上四橫梯時。先蹬最初方蹬第二。無處無容不蹬最初。而<anchor xml:id="beg0741003"/>蹬<anchor xml:id="end0741003"/>第二。乃至廣說。第三經云。喻如蹬上四級階時。先
<lb n="0741c14"/>蹬最初方蹬第二無處無容不蹬最初而蹬第二。乃至廣說。依如是喻必漸非頓)
。</p>
<p id="pT41p0741c1432" type="inline">論。若謂
<lb n="0741c15"/>有經至<anchor xml:id="beg0741004"/>密<anchor xml:id="end0741004"/>意說故。又牒救通。如文可解。</p>
<lb n="0741c16"/>
<p id="pT41p0741c1601">論。已辨現觀具十六心。下半頌第二明依地
<lb n="0741c17"/>同。</p>
<p id="pT41p0741c1702" type="inline">論曰至如先已說。釋文可知。</p>
<lb n="0741c18"/>
<p id="pT41p0741c1801">論。何緣必有如是忍智。下半頌第三明忍智
<lb n="0741c19"/>次第。</p>
<p id="pT41p0741c1903" type="inline">論曰至驅賊閉戶。釋十六心無間
<lb n="0741c20"/>解脫。約斷惑得無能隔礙。釋無間道。與
<lb n="0741c21"/>離繫得俱時起故。釋解脫道　驅賊。喻無
<lb n="0741c22"/>間道斷惑令得出身故　閉戶。喻解脫道
<lb n="0741c23"/>持擇滅得令惑不入身。故正理論云。經主
<lb n="0741c24"/>釋言。約斷惑得無能隔礙故名無間道。已
<lb n="0741c25"/>解脫惑得與離繫得俱時起故名解脫道。
<lb n="0741c26"/>若爾解脫<anchor xml:id="beg0741005"/>道<anchor xml:id="end0741005"/>。亦應名無間。約與離繫得
<lb n="0741c27"/>俱<anchor xml:id="begd1e120109"/>亦<anchor xml:id="endd1e120109"/>無能隔礙故。應作是釋。無間隔故
<lb n="0741c28"/>名為無間。無間即道名無間道。是無<anchor xml:id="beg0741006"/>同<anchor xml:id="end0741006"/>類
<lb n="0741c29"/>道能為間隔。令於解脫道不為<anchor xml:id="beg0741007"/>緣<anchor xml:id="end0741007"/>義。諸
<lb n="0742a01"/>無間道唯一剎那。諸解脫道或相續故。於自
<lb n="0742a02"/>所治諸煩惱得已得解脫。與彼斷得俱時
<lb n="0742a03"/>起道名解脫道。自所治言欲顯何義。苦類
<lb n="0742a04"/>忍等諸無間<anchor xml:id="beg0742001"/>道<anchor xml:id="end0742001"/>亦與他所治離繫得俱生。
<lb n="0742a05"/>勿彼亦名解脫道故。</p>
<p id="pT41p0742a0509" type="inline">論。若謂第二至
<lb n="0742a06"/>已斷疑智牒計破也。正理論云。若苦法忍後
<lb n="0742a07"/>即有苦類忍。與前忍果斷得俱生。餘位亦
<lb n="0742a08"/>然。斯有何失。若爾此位緣欲苦等。已斷疑
<lb n="0742a09"/>智應不得生。許此不生復有何過。於後
<lb n="0742a10"/>修位。我已知苦等諸決定智應不得生。於
<lb n="0742a11"/>苦等境中。先未生智故。若於先位未有智
<lb n="0742a12"/>生。後已知言便成無義。</p>
<p id="pT41p0742a1210" type="inline">論。若謂見位
<lb n="0742a13"/>至九結聚相違。此外難也。以本論說四法類
<lb n="0742a14"/>智。及修所斷。以為九結。此九皆言是智斷
<lb n="0742a15"/>故。故知見位非忍斷惑。</p>
<p id="pT41p0742a1510" type="inline">論。此難不然
<lb n="0742a16"/>至名王所作。有部通也。</p>
<lb n="0742a17"/>
<p id="pT41p0742a1701">論此十六心皆見諦理。下半頌第四明見．修
<lb n="0742a18"/>道別。</p>
<p id="pT41p0742a1803" type="inline">論。曰至故修道攝。此明見道．修
<lb n="0742a19"/>道異也。忍名為見。智名為智。至十五心見
<lb n="0742a20"/>八諦周。於一一諦皆未曾見。最初見故名
<lb n="0742a21"/>為見諦。見諦周故。無未曾見未見諦故。雖
<lb n="0742a22"/>知八諦未得周盡。於上地道未起智故。
<lb n="0742a23"/>今明見道不明智道故無有失。若說智
<lb n="0742a24"/>道十六方周。由言見道故至十五。十六重
<lb n="0742a25"/>見故名為修。如餘修道重見諦故。</p>
<p id="pT41p0742a2514" type="inline">論。
<lb n="0742a26"/>豈不爾時至未見今見。此外難也。道類忍時
<lb n="0742a27"/>不能自見。至道類智方見此忍。亦是初見
<lb n="0742a28"/>何非見道。</p>
<p id="pT41p0742a2805" type="inline">論。此中約諦至此畦未<anchor xml:id="beg0742002"/>刈<anchor xml:id="end0742002"/>。
<lb n="0742a29"/>論主釋也。約諦作法不約剎那。已見上地
<lb n="0742b01"/>無邊之道。唯餘一念未見今見。豈得從少
<lb n="0742b02"/>名未見諦。正理論云。爾時通見曾．未曾見
<lb n="0742b03"/>故無有失。</p>
<p id="pT41p0742b0305" type="inline">論。又道類智至非見道攝。又
<lb n="0742b04"/>重釋也。立比量云。第十六心定是修道。以
<lb n="0742b05"/>四果攝等。此立因也。如餘修道。此舉喻也。
<lb n="0742b06"/>正理論云。謂見道位唯修未來自同類境智
<lb n="0742b07"/>及行相。道類智位如餘修道。通修未來同．異
<lb n="0742b08"/>類境智及行相故修道攝。若謂見道有種種
<lb n="0742b09"/>類。如或有時唯修無漏。有時通修有漏．無
<lb n="0742b10"/>漏。如是應許有時唯修自同類境智及行
<lb n="0742b11"/>相。有時通修同異類境智及行相。此例不
<lb n="0742b12"/>然。唯修同境種種類故
(此文亦證修俗智唯修同諦行相也)
。</p>
<p id="pT41p0742b1224" type="inline">論。
<lb n="0742b13"/>然道類智至所斷斷故。通伏難也。難云。若
<lb n="0742b14"/>道類智是修道者。何不如餘修道鈍根有
<lb n="0742b15"/>退。答云。以任持見道所斷<anchor xml:id="beg0742003"/>斷<anchor xml:id="end0742003"/>故。見道不
<lb n="0742b16"/>退。此亦不退。</p>
<p id="pT41p0742b1606" type="inline">論。即由此故至太過失者。
<lb n="0742b17"/>難云。即由任持見道斷故是見道者。有太
<lb n="0742b18"/>過失。後果道中皆能任持見所斷<anchor xml:id="begd1e120289"/>斷<anchor xml:id="endd1e120289"/>。乃至
<lb n="0742b19"/>無學亦應見道攝。任持見道斷故。</p>
<p id="pT41p0742b1914" type="inline">論。
<lb n="0742b20"/>何緣七智亦見道攝。問。何緣七智重見諦理。
<lb n="0742b21"/>非是修道亦見道攝。</p>
<p id="pT41p0742b2109" type="inline">論。見諸諦理至亦
<lb n="0742b22"/>見道攝。答。七智雖重見諦理。以於未見中
<lb n="0742b23"/>間起故<anchor xml:id="beg0742004"/>見<anchor xml:id="end0742004"/>未究竟故非修道。</p>
<lb n="0742b24"/>
<p id="pT41p0742b2401">論。已說<anchor xml:id="begd1e120320"/>見<anchor xml:id="endd1e120320"/>修二道生異。已下第二依位建
<lb n="0742b25"/>立。於中有二。一就見道立。二就修道立。
<lb n="0742b26"/>此一行半頌就見道立　於中建立隨信．
<lb n="0742b27"/>隨法前三果．向。總立五人。大乘此五人從
<lb n="0742b28"/>四善根立。</p>
<p id="pT41p0742b2805" type="inline">論。曰至隨法行者。分十五
<lb n="0742b29"/>心利．鈍為二聖人。</p>
<p id="pT41p0742b2908" type="inline">論。由信隨行至隨
<lb n="0742c01"/>行義故。釋隨信行名。先以信<anchor xml:id="beg0742005"/>地<anchor xml:id="end0742005"/>為首。行
<lb n="0742c02"/>隨信起名隨信行。此釋行名　彼有隨信
<lb n="0742c03"/>行。名隨信行者。釋人也　或由串習<anchor xml:id="beg0742006"/>此<anchor xml:id="end0742006"/>隨
<lb n="0742c04"/>信行以成其性故名隨信行者。第二釋人
<lb n="0742c05"/>　彼先信他隨行義故者。總釋隨信行名。由先
<lb n="0742c06"/>所作但隨他語不自披教。</p>
<p id="pT41p0742c0611" type="inline">論。准此應
<lb n="0742c07"/>釋至隨行義故<anchor xml:id="fxT41p0742c01"/>准上釋隨信行人。釋隨法
<lb n="0742c08"/>行亦爾。以法為首隨行義故名隨法行。婆
<lb n="0742c09"/>沙五十<anchor xml:id="beg0742007"/>四<anchor xml:id="end0742007"/>云。何故名隨信行者。答由彼依
<lb n="0742c10"/>信。隨信行。故名隨信行。謂依有漏信。隨
<lb n="0742c11"/>無漏信行。依有<anchor xml:id="beg0742008"/>轉<anchor xml:id="end0742008"/>信。隨解脫信行。依有
<lb n="0742c12"/>繫信。隨離繫信行。由信為先得入聖道。
<lb n="0742c13"/>如是種類補特伽羅。從本以來性多信故。若
<lb n="0742c14"/>聞他勸汝應務農以自存活。彼不思察我
<lb n="0742c15"/>為應作。為不應作。我為能作。為不能
<lb n="0742c16"/>作。為有宜便。為無宜便。聞已便作。或聞
<lb n="0742c17"/>他勸汝應商估。或應事王。或應習學書．
<lb n="0742c18"/>算．印等種種伎藝。以自存活。亦不思<anchor xml:id="beg0742009"/>察<anchor xml:id="end0742009"/>。廣
<lb n="0742c19"/>說乃至。聞已便作。乃至。出家等亦爾。問何故
<lb n="0742c20"/>名隨法行。答由彼依法。隨法行故。名隨
<lb n="0742c21"/>法行。謂依有漏法。隨無漏法行。依有<anchor xml:id="begd1e120430"/>轉<anchor xml:id="endd1e120430"/>
<lb n="0742c22"/>法。隨解脫法行。依有繫法。隨離繫法行。
<lb n="0742c23"/>由慧為先得入聖道。如是種類補特伽羅。
<lb n="0742c24"/>從本已來性多慧故。若聞他勸汝應務農
<lb n="0742c25"/>以自存活。彼便思<anchor xml:id="begd1e120445"/>察<anchor xml:id="endd1e120445"/>我為應作。不應作等。</p>
<lb n="0742c26"/>
<p id="pT41p0742c2601">論。即二聖者至趣初果故。具縛斷五品
<lb n="0742c27"/>來十五心中名初果向。向初果故。</p>
<p id="pT41p0742c2714" type="inline">論。
<lb n="0742c28"/>言初果者至必初得故。釋初果名　言。必初
<lb n="0742c29"/>得者。簡超越第二第三果也。彼雖初得。
<lb n="0743a01"/>非必定初故。</p>
<p id="pT41p0743a0106" type="inline">論。若先已斷至此第二
<lb n="0743a02"/>故。已斷六．七．八品。十五心中立第二果向。
<lb n="0743a03"/>向第二果故　遍得果中第二果故者。超越
<lb n="0743a04"/>得者雖初得果。遍得果中是第二故。</p>
<p id="pT41p0743a0415" type="inline">論。
<lb n="0743a05"/>若先已<anchor xml:id="beg0743001"/>斷<anchor xml:id="end0743001"/>至數准前釋。明第三向。如文
<lb n="0743a06"/>可解。如是隨信．隨法行者。由先具縛斷惑
<lb n="0743a07"/>有殊。數別各成七十三種。</p>
<lb n="0743a08"/>
<p id="pT41p0743a0801">論。次依修道道類智時。已下第二依修道
<lb n="0743a09"/>立。文中有二。一明第十六心。二明住果非
<lb n="0743a10"/>向。此一行頌第一門也。</p>
<p id="pT41p0743a1010" type="inline">論曰至今住不
<lb n="0743a11"/>還果。釋前三向至十六心住果。</p>
<p id="pT41p0743a1113" type="inline">論。阿
<lb n="0743a12"/>羅漢果至<anchor xml:id="beg0743002"/>雖<anchor xml:id="end0743002"/>有頂故。明第四果無初得也。
<lb n="0743a13"/>大乘對法論中有從初果超取羅漢。</p>
<lb n="0743a14"/>
<p id="pT41p0743a1401">論。至住果位至今名見至。明至十六心隨
<lb n="0743a15"/>信隨法二人。轉名信解．見至。信解鈍根。見
<lb n="0743a16"/>至利根。</p>
<p id="pT41p0743a1604" type="inline">論。此二聖者至見至名別。釋二
<lb n="0743a17"/>人名也。信增故名信解。見增故名見至。正
<lb n="0743a18"/>理云。諸鈍根者先名隨信行。今名信<anchor xml:id="beg0743003"/>解<anchor xml:id="end0743003"/>。由
<lb n="0743a19"/>信增上力勝解顯故
(從他生解故鈍根。解進至果方名解脫)
。諸利根
<lb n="0743a20"/>者先名隨法行。今名見至。正見顯故
(披教生解。先
<lb n="0743a21"/>見後至果故名為見至)
。</p>
<lb n="0743a22"/>
<p id="pT41p0743a2201">論。何緣先斷欲界修惑。下一頌。第二明住
<lb n="0743a23"/>果非向。</p>
<p id="pT41p0743a2304" type="inline">論曰至不名後向。總答。由未
<lb n="0743a24"/>起勝果道故但名住果。正理論云。又非得
<lb n="0743a25"/>果時即有勝果道所斷煩惱離繫得生。道類
<lb n="0743a26"/>忍不能斷彼繫得故。</p>
<p id="pT41p0743a2609" type="inline">論。然諸先斷至
<lb n="0743a27"/>定成樂根。釋。先斷一品等於此生中定起
<lb n="0743a28"/>勝果道。若不爾者。先離色界染得阿那<anchor xml:id="begd1e120574"/>含<anchor xml:id="endd1e120574"/>
<lb n="0743a29"/>果。生於無色應不成就樂根。本論既言定
<lb n="0743b01"/>成樂根。故知定起勝果道也。准此。前二向
<lb n="0743b02"/>道亦決定起　所以定起者。正理釋云彼障
<lb n="0743b03"/>已斷必欣彼故。障已斷道易現前故。婆沙
<lb n="0743b04"/>一百七十一云。頗有無漏四靜慮漸得耶。答
<lb n="0743b05"/>有。以聖者離下地染。及有起勝果道時漸
<lb n="0743b06"/>次得故。三無色為問亦爾　准此文。起勝
<lb n="0743b07"/>果必漸次也。</p>
<lb n="0743b08"/>
<p id="pT41p0743b0801">論。如是已依先具倍離。已下大文第二就修
<lb n="0743b09"/>惑漸次分別聖位。先明障道品數。後就位
<lb n="0743b10"/>分人。此半行頌第一門也。</p>
<p id="pT41p0743b1011" type="inline">論曰至九品
<lb n="0743b11"/>亦然。明地地中失．德。各分九品。</p>
<p id="pT41p0743b1113" type="inline">論。失
<lb n="0743b12"/>德如何至理亦應然。明九分品麁．細相對。</p>
<lb n="0743b13"/>
<p id="pT41p0743b1301">論。白法力強至小燈能滅。明斷道強能斷
<lb n="0743b14"/>障也。</p>
<lb n="0743b15"/>
<p id="pT41p0743b1501">論。已辨失德差別九品。第二歷位辨人。於
<lb n="0743b16"/>中有四。一明預流七生。二明一來向．果。三
<lb n="0743b17"/>明不還向．果。四明無學向．果。此半行頌第
<lb n="0743b18"/>一明預流七生。</p>
<p id="pT41p0743b1807" type="inline">論曰至七返生義。釋
<lb n="0743b19"/>極七返生。極是最多。亦容中間不滿七也。
<lb n="0743b20"/>謂人．天各七合十四生。若兼中有二十八生。</p>
<lb n="0743b21"/>
<p id="pT41p0743b2101">論。諸無漏道至說名預流。釋預流名。諸
<lb n="0743b22"/>無漏道趣向涅槃故名為流。即是聖道名
<lb n="0743b23"/>之為流。最初至得名之為<anchor xml:id="beg0743004"/>預<anchor xml:id="end0743004"/>。舊名入流。
<lb n="0743b24"/>預是入之差別名也。彼七返人預聖道流故
<lb n="0743b25"/>名預流。</p>
<p id="pT41p0743b2504" type="inline">論。此預流名至應名預流。進退
<lb n="0743b26"/>
<anchor xml:id="beg0743005"/>徵<anchor xml:id="end0743005"/>也。若預流名目初得道。即初見道。第八
<lb n="0743b27"/>人地應名預流。若初得果名為預流。即超
<lb n="0743b28"/>越第二．三果應名預流。</p>
<p id="pT41p0743b2810" type="inline">論。此預流名
<lb n="0743b29"/>至故名預流。答也。遍得一切是次第人。此初
<lb n="0743c01"/>得果建立此名。一來．不還非定初得。<anchor xml:id="beg0743006"/>若<anchor xml:id="end0743006"/>超
<lb n="0743c02"/>越者即是初得。若次第者即非初得。故名預
<lb n="0743c03"/>流。</p>
<p id="pT41p0743c0302" type="inline">論。何緣此名不目第八。問也。何緣
<lb n="0743c04"/>此名不目初向。此是最初預<anchor xml:id="beg0743007"/>聖流<anchor xml:id="end0743007"/>故。</p>
<lb n="0743c05"/>
<p id="pT41p0743c0501">論。以要至得至不目第八。答也。以三因緣
<lb n="0743c06"/>不目第八。</p>
<p id="pT41p0743c0605" type="inline">論。彼從此後至所說如是。
<lb n="0743c07"/>釋七生也。理實人．天各七為十四生。各加
<lb n="0743c08"/>中有為二十八。各七等故名為七生。如七
<lb n="0743c09"/>處善五蘊各七有三十五處。但名七處以
<lb n="0743c10"/>數等故。如七葉樹別別七故非唯七葉。</p>
<lb n="0743c11"/>
<p id="pT41p0743c1101">論。若爾何故至第八有義。難。經言無容
<lb n="0743c12"/>受第八有。如何得說二十八生。</p>
<p id="pT41p0743c1213" type="inline">論。
<lb n="0743c13"/>此契經意至中有應無。答。上是順解。下是
<lb n="0743c14"/>反答。</p>
<p id="pT41p0743c1403" type="inline">論。若爾上流至無第八生。難。若一
<lb n="0743c15"/>趣說無第八生。上流那含極有頂者。應一
<lb n="0743c16"/>天趣無第八生。</p>
<p id="pT41p0743c1607" type="inline">論。依欲界說故無<anchor xml:id="beg0743008"/>有<anchor xml:id="end0743008"/>
<lb n="0743c17"/>過。答。欲界人．天一趣各七。無第八生。</p>
<lb n="0743c18"/>
<p id="pT41p0743c1801">論。此何為證至非合受七。責證也。</p>
<p id="pT41p0743c1814" type="inline">論。以
<lb n="0743c19"/>契經說至不應固執。引兩經證。一引有部
<lb n="0743c20"/>等經。二引飲光部經　有部等說天七及人。
<lb n="0743c21"/>故知人．天各七　飲光部經。復分明說於人．
<lb n="0743c22"/>天各受七生。教既分別。不應固執。</p>
<p id="pT41p0743c2214" type="inline">論。
<lb n="0743c23"/>
<anchor xml:id="beg0743009"/>於<anchor xml:id="end0743009"/>人趣得至還於天趣。明七生滿處。</p>
<lb n="0743c24"/>
<p id="pT41p0743c2401">論。何緣彼無受第八有。問也。</p>
<p id="pT41p0743c2412" type="inline">論。相續齊
<lb n="0743c25"/>此至第四日瘧。答也。婆沙云。如七步蛇。四
<lb n="0743c26"/>大力故不減七步。由毒力故不越七步
<lb n="0743c27"/>　第四日瘧者。即隔日瘧。</p>
<p id="pT41p0743c2710" type="inline">論。又彼有餘至
<lb n="0743c28"/>不證圓寂。更以七結釋也。正理破云。若謂
<lb n="0743c29"/>聖道種類爾故。如為七步毒蛇所螫。此喻
<lb n="0744a01"/>不然。壽量定者過此齊限亦得住故　又
<lb n="0744a02"/>餘於此作<anchor xml:id="beg0744001"/>是<anchor xml:id="end0744001"/>釋言。由彼有餘七結在<anchor xml:id="begd1e120816"/>故<anchor xml:id="endd1e120816"/>。
<lb n="0744a03"/>謂二下分五上分結。此亦無能證唯七有。唯
<lb n="0744a04"/>貪．嗔結引七有故。又無契經說不還者受
<lb n="0744a05"/>極七有。又無經說五上分結引欲界生。故
<lb n="0744a06"/>彼所言無能證力。但由法爾極受七生。於
<lb n="0744a07"/>中不應強申理趣　述曰。<anchor xml:id="fxT41p0744a02"/>准上論文。不
<lb n="0744a08"/>破論主。是破婆沙異師釋也。此論但敘有
<lb n="0744a09"/>部多解不自立義　今詳。七步蛇喻。亦是
<lb n="0744a10"/>以法爾毒力不越七步。受<anchor xml:id="beg0744002"/>報<anchor xml:id="end0744002"/>定者自是別
<lb n="0744a11"/>緣。如說火能燒。水能溺等。皆能殺人。而樹
<lb n="0744a12"/>提不燒念佛不溺。豈疑火燒．水溺之喻
<lb n="0744a13"/>　以七結故欲有七生。此釋無理。若謂以有
<lb n="0744a14"/>七結即有<anchor xml:id="beg0744003"/>欲<anchor xml:id="end0744003"/>七生。若有五結應有五生
<lb n="0744a15"/>在。又家家等三人亦有七結。因何生<anchor xml:id="beg0744004"/>唯三<anchor xml:id="end0744004"/>
<lb n="0744a16"/>等耶。婆沙四十六云。七生天上七生人中
<lb n="0744a17"/>者　此依圓滿預流而說。故人．天有等受
<lb n="0744a18"/>七生。然有預流人．天生別。謂<anchor xml:id="beg0744005"/>或<anchor xml:id="end0744005"/>天七人六。
<lb n="0744a19"/>或人七天六。或天六人五。乃至。或天二人一。
<lb n="0744a20"/>或人<anchor xml:id="beg0744006"/>二<anchor xml:id="end0744006"/>天<anchor xml:id="beg0744007"/>一<anchor xml:id="end0744007"/>　太法師以此文不言人一
<lb n="0744a21"/>天一。即謂無須陀洹受一生者。及引涅槃
<lb n="0744a22"/>經．成實論為證　又云。若人．天各一生即
<lb n="0744a23"/>是一來果．此皆非證　婆沙云。人．天有等
<lb n="0744a24"/>受七生者。然有預流人．天生別等受七生
<lb n="0744a25"/>者。唯說七生。理亦合說六．五．四．三．二．一
<lb n="0744a26"/>生等。又謂若有一生定業。即斷六品取一
<lb n="0744a27"/>來者。此亦非理。斷煩惱緣有差別故。若
<lb n="0744a28"/>謂定約生斷惑者。即應無有惑斷不斷不
<lb n="0744a29"/>定之人。又預流人應無減七。<anchor xml:id="beg0744008"/>定無<anchor xml:id="end0744008"/>第八
<lb n="0744b01"/>即斷惑故。若先受一生後斷煩惱如何不
<lb n="0744b02"/>許。涅槃。成實。非此宗義。縱有明文亦不
<lb n="0744b03"/>成證。受七生者。中間雖有聖道現前。以
<lb n="0744b04"/>餘業持不證圓寂者。此說有七生定業之
<lb n="0744b05"/>力持故不證圓寂。唯一生定業經生無業
<lb n="0744b06"/>力持令不證圓寂。</p>
<p id="pT41p0744b0608" type="inline">論。至第七有至苾
<lb n="0744b07"/>芻形相。釋不逢佛得羅漢果。由無學道力。
<lb n="0744b08"/>形<anchor xml:id="beg0744009"/>自<anchor xml:id="end0744009"/>出家故。法爾自得苾芻形相。婆沙四
<lb n="0744b09"/>十六云。如是說者。彼法爾成佛弟子相乃
<lb n="0744b10"/>得極果。如五百仙人。在伊師迦山中修道。
<lb n="0744b11"/>本是聲聞。出無佛世。獼猴為現佛弟子相。
<lb n="0744b12"/>彼皆學之證獨覺果。無學不受外道相故。</p>
<lb n="0744b13"/>
<p id="pT41p0744b1301">論。有言彼往餘道出家。第二釋也。正理
<lb n="0744b14"/>破云。理不應然。往餘道者。由惡見力邪
<lb n="0744b15"/>業轉故　准此。不破論主。破餘師也。</p>
<lb n="0744b16"/>
<p id="pT41p0744b1601">論。云何名為無退墮法。問。云何預流亦名不
<lb n="0744b17"/>
<anchor xml:id="beg0744010"/>退<anchor xml:id="end0744010"/>墮法。</p>
<p id="pT41p0744b1704" type="inline">論。以不生長至俱清淨故。答
<lb n="0744b18"/>也　以不生長退墮業故者。不造新引惡
<lb n="0744b19"/>趣業也　違彼生長業與果故者。舊招惡趣
<lb n="0744b20"/>不定業者不能與果。若有定業不得預流
<lb n="0744b21"/>　強盛善根鎮彼身故者。無漏業也　加行
<lb n="0744b22"/>意樂俱清淨故者。得不作戒也。</p>
<p id="pT41p0744b2213" type="inline">論。諸
<lb n="0744b23"/>有決定至亦能浮。引文舉喻證也。</p>
<p id="pT41p0744b2314" type="inline">論。
<lb n="0744b24"/>經說預流<anchor xml:id="beg0744011"/>果<anchor xml:id="end0744011"/>至苦邊際名。依經起問。</p>
<lb n="0744b25"/>
<p id="pT41p0744b2501">論。依齊此生至所謂涅槃。以兩義答。</p>
<lb n="0744b26"/>
<p id="pT41p0744b2601">論。如何涅槃可說所作。問也。</p>
<p id="pT41p0744b2612" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0744012"/>許<anchor xml:id="end0744012"/>彼
<lb n="0744b27"/>得障至謂毀臺觀。答也。</p>
<p id="pT41p0744b2710" type="inline">論。餘位亦有至
<lb n="0744b28"/>是故不說。正理論云。非聖亦有極七返生。相
<lb n="0744b29"/>續成<anchor xml:id="beg0744013"/>就<anchor xml:id="end0744013"/>得涅槃義。然非決定。是故不說。
<lb n="0744c01"/>婆沙一百二十云。問諸預流者為有現智。能
<lb n="0744c02"/>自審知已盡地獄．傍生．餓鬼險惡趣坑。而
<lb n="0744c03"/>自知耶。答不知。若爾何故得知。答信佛語
<lb n="0744c04"/>故
(云云多釋)
。</p>
<lb n="0744c05"/>俱舍論疏卷第<anchor xml:id="beg0744014"/>二十三<anchor xml:id="end0744014"/>
<lb n="0744c06"/>
<anchor xml:id="beg0744015"/>
<p id="pT41p0744c0601" rend="margin-left:2em">保延三年七月□□日午時切句了於
<lb n="0744c07"/>東南院東廊畢功　　　羊僧覺樹</p>
<lb n="0744c08"/>
<p id="pT41p0744c0801" rend="margin-left:1em">（別筆）</p>
<lb n="0744c09"/>
<p id="pT41p0744c0901" rend="margin-left:2em">以興福寺慈恩院本一交了</p>
<anchor xml:id="end0744015"/>
<lb n="0744c10"/>
<lb n="0744c11"/>
<lb n="0744c12"/>
<anchor xml:id="tnote0744016"/>俱舍論疏卷第<anchor xml:id="beg0744017"/>二十四<anchor xml:id="end0744017"/>
<lb n="0744c13"/>
<lb n="0744c14"/>
<byline>
<anchor xml:id="beg0744018"/>沙門<anchor xml:id="beg0744019"/>法<anchor xml:id="end0744019"/>寶撰<anchor xml:id="end0744018"/>
</byline>
<lb n="0744c15"/>
<head>分別賢聖品第六之<anchor xml:id="beg0744020"/>三<anchor xml:id="end0744020"/>
</head>
<lb n="0744c16"/>
<p id="pT41p0744c1601">論。已辨住果至一來向果。下一頌。第二明一
<lb n="0744c17"/>來向果。</p>
<p id="pT41p0744c1704" type="inline">論曰至轉名家家。釋家家也。
<lb n="0744c18"/>從住預流進向後果。斷第六品<anchor xml:id="beg0744021"/>無<anchor xml:id="end0744021"/>間道
<lb n="0744c19"/>來。總名一來果．向　於中有二。若具緣者
<lb n="0744c20"/>亦名家家。若不具緣但名為向。家家之名
<lb n="0744c21"/>由三緣具　將釋三緣。先標。後釋。此文標
<lb n="0744c22"/>也。</p>
<p id="pT41p0744c2202" type="inline">論。一由斷惑至三．二生故。釋也。斷
<lb n="0744c23"/>三．四品不言一．二．五者。以趣果心強故。
<lb n="0744c24"/>若斷五必斷六。及無斷一．二品而命終者。
<lb n="0744c25"/>故婆沙五十三云。謂瑜伽師得初果已。為
<lb n="0744c26"/>斷欲界修所斷結。起大加行。必無未斷一
<lb n="0744c27"/>大品結有死生故。<anchor xml:id="beg0744022"/>如<anchor xml:id="end0744022"/>斷五品必無未斷
<lb n="0744c28"/>第六品結有死生義。家家等三有死生故。
<lb n="0744c29"/>此中偏說。<anchor xml:id="beg0744023"/>婆沙<anchor xml:id="end0744023"/>六十四云。生欲界聖者有
<lb n="0745a01"/>三事命終。一全離染。二全退。三分離染而
<lb n="0745a02"/>命終。異生但有二事命終。一全離染。二全
<lb n="0745a03"/>退。無分離染而命終者。生色界聖者有二
<lb n="0745a04"/>事命終。一全離染。二分離染。無有退者。色．
<lb n="0745a05"/>無色界無退義故。異生但有一事。謂全離
<lb n="0745a06"/>染。彼無退故。無分離染而命終故。生無色
<lb n="0745a07"/>界聖者．<anchor xml:id="beg0745001"/>異生。應知<anchor xml:id="end0745001"/>亦爾。問何故聖者有分
<lb n="0745a08"/>離染而命終。異生不爾。答以<anchor xml:id="beg0745002"/>諸<anchor xml:id="end0745002"/>聖者有無
<lb n="0745a09"/>漏定。任持相續令極堅固。異生但有世俗諸
<lb n="0745a10"/>定。任持相續非極堅固
(云云多釋)
　問<anchor xml:id="fxT41p0745a01"/>婆沙三十
<lb n="0745a11"/>二云。預流者趣一來果時。不起定者。加行
<lb n="0745a12"/>道時。於欲界六生得非擇滅。若起定者。要
<lb n="0745a13"/>至第六無間道時。於<anchor xml:id="beg0745003"/>欲<anchor xml:id="end0745003"/>六生得非擇滅
<lb n="0745a14"/>　<anchor xml:id="beg0745004"/>若斷五必斷六者。何故出定斷惑。不至第
<lb n="0745a15"/>五品無間道。六生得非擇滅　答<anchor xml:id="end0745004"/>無斷五
<lb n="0745a16"/>品不退。於此命終為家家等。不進為一
<lb n="0745a17"/>來。於此位中而命終者。故出定者。不至第
<lb n="0745a18"/>五品得六生非擇滅者。以容退故。二由成
<lb n="0745a19"/>根。謂三．四品對治道也。三由受生。更受欲
<lb n="0745a20"/>有<anchor xml:id="beg0745005"/>三．二<anchor xml:id="end0745005"/>生故。</p>
<p id="pT41p0745a2006" type="inline">論。頌中但說至故不具
<lb n="0745a21"/>說。釋頌略也。以先說住預流果。後進斷
<lb n="0745a22"/>修惑。此類必定成無漏根故頌不說。</p>
<lb n="0745a23"/>
<p id="pT41p0745a2301">論。然復應說至或過此故。釋不<anchor xml:id="beg0745006"/>說<anchor xml:id="end0745006"/>成根
<lb n="0745a24"/>說生數也。若唯說斷三．四品<anchor xml:id="beg0745007"/>惑<anchor xml:id="end0745007"/>名為家
<lb n="0745a25"/>家。不說受三．二生者。以有雖斷三．四品
<lb n="0745a26"/>
<anchor xml:id="begd1e121337"/>惑<anchor xml:id="endd1e121337"/>若增進時生不定故。若至一來一間。即
<lb n="0745a27"/>生少也。若得現般涅槃。即全無也。若作上
<lb n="0745a28"/>流那含。及却退者。此即復過三．二生也。若
<lb n="0745a29"/>進。若退。即非家家。故置生言欲簡此類。
<lb n="0745b01"/>非如治根義決定也。</p>
<p id="pT41p0745b0109" type="inline">論。何緣此無至
<lb n="0745b02"/>未越界故。此釋難也。何緣一來向。斷五定
<lb n="0745b03"/>斷六。不還向斷八不斷九耶。此未越界。
<lb n="0745b04"/>彼越界故極為障礙。故容斷八不斷九
<lb n="0745b05"/>也。</p>
<p id="pT41p0745b0502" type="inline">論。應知總有至或二或三。釋天家家。
<lb n="0745b06"/>或一天處受三．二生。或二或三天處受三
<lb n="0745b07"/>生等。</p>
<p id="pT41p0745b0703" type="inline">論。二人家家至或二或三。釋人
<lb n="0745b08"/>家家。或一洲處受三．二生。或二．或三洲處
<lb n="0745b09"/>受三生等。論中既云家家總<anchor xml:id="beg0745008"/>二<anchor xml:id="end0745008"/>。謂天及人。
<lb n="0745b10"/>以此故知。二攝一切家家盡也。正理論云。
<lb n="0745b11"/>應知總有二種家家。若天家家受三生者。
<lb n="0745b12"/>人間受二天上受三。受二生者。人一天二
<lb n="0745b13"/>　今詳<anchor xml:id="beg0745009"/>文<anchor xml:id="end0745009"/>意。<anchor xml:id="beg0745010"/>明<anchor xml:id="end0745010"/>
<anchor xml:id="beg0745011"/>家家二生者。即於天上
<lb n="0745b14"/>二生等。不是天一人一合為二生。若合為
<lb n="0745b15"/>二生。即與一來無別。亦證二生家家天二
<lb n="0745b16"/>人一不是天．人各二<anchor xml:id="end0745011"/>。又婆沙<anchor xml:id="beg0745012"/>三<anchor xml:id="end0745012"/>十六云。七
<lb n="0745b17"/>生天上七生<anchor xml:id="beg0745013"/>人<anchor xml:id="end0745013"/>中者。此依圓滿預流而說。
<lb n="0745b18"/>故人．天有等受七生。然有預流人．天<anchor xml:id="beg0745014"/>生<anchor xml:id="end0745014"/>
<lb n="0745b19"/>別。謂天七人六。或人七天六。或天六人五。或
<lb n="0745b20"/>人六天五。或天五人四。或人五天四。或天四
<lb n="0745b21"/>人三。或人四天三。或天三人二。或人三天二。
<lb n="0745b22"/>或天二人一。或人二天一。此中且說極多生
<lb n="0745b23"/>者故說預流人天各七　准此論文。唯說
<lb n="0745b24"/>天二人一等就不同說。亦有天二人二等
<lb n="0745b25"/>義亦無違　又准有部。斷惑唯分九品。不
<lb n="0745b26"/>言有斷半品惑等。又准家家。若斷三品
<lb n="0745b27"/>餘有三生。若斷四品餘有二生。即<anchor xml:id="beg0745015"/>是<anchor xml:id="end0745015"/>斷
<lb n="0745b28"/>上三四品<anchor xml:id="beg0745016"/>惑<anchor xml:id="end0745016"/>。<anchor xml:id="beg0745017"/>此非唯減一生半生<anchor xml:id="end0745017"/>。正理論
<lb n="0745b29"/>云。若有七生不必滿七。非家家位中間涅
<lb n="0745c01"/>槃何類所攝　攝屬七生。七中極聲顯極
<lb n="0745c02"/>多故。由此已顯<anchor xml:id="beg0745018"/>生<anchor xml:id="end0745018"/>未滿前得般涅槃。亦
<lb n="0745c03"/>是彼攝。根最鈍者具經七生。非諸利根生定
<lb n="0745c04"/>滿七　准此故知。經生斷惑是七生攝。准
<lb n="0745c05"/>上論文。家家言斷三．四品惑餘三．<anchor xml:id="beg0745019"/>二<anchor xml:id="end0745019"/>者。
<lb n="0745c06"/>亦據極說。此中非無<anchor xml:id="tnote0745020"/>滅減三．二生。若斷三
<lb n="0745c07"/>品經一生已。總斷餘結入涅槃者。亦是
<lb n="0745c08"/>三生家家攝也。二生家家其義亦爾　<anchor xml:id="tnote0745021"/>詳諸
<lb n="0745c09"/>經。論說二家家。謂天家家人家家者。若等
<lb n="0745c10"/>不等生者皆得名人天家家。若等生者據
<lb n="0745c11"/>得道及涅槃<anchor xml:id="beg0745022"/>者<anchor xml:id="end0745022"/>為名。若不等生者據生多
<lb n="0745c12"/>
<anchor xml:id="beg0745023"/>感<anchor xml:id="end0745023"/>處為名。<anchor xml:id="beg0745024"/>斷<anchor xml:id="end0745024"/>三四品餘三．二生者。據
<lb n="0745c13"/>根本者說。言天一人二等。據不滿三．二生
<lb n="0745c14"/>斷惑者說　問何故說斷上品惑<anchor xml:id="beg0745025"/>減<anchor xml:id="end0745025"/>生即
<lb n="0745c15"/>多。斷中下惑<anchor xml:id="begd1e121591"/>減<anchor xml:id="endd1e121591"/>生<anchor xml:id="beg0745026"/>漸<anchor xml:id="end0745026"/>少。又減生對惑相
<lb n="0745c16"/>對如何　答准具惑七生斷三餘三。斷四
<lb n="0745c17"/>餘二。斷六餘一。准配可知。然非剋定。既
<lb n="0745c18"/>斷七八品俱有半生。故知餘品通融亦非
<lb n="0745c19"/>剋定。然預流者具九品惑受於七生。一一
<lb n="0745c20"/>生中九品惑潤。具<anchor xml:id="beg0745027"/>六<anchor xml:id="end0745027"/>品惑受三生者。一一
<lb n="0745c21"/>生中用<anchor xml:id="begd1e121627"/>六<anchor xml:id="endd1e121627"/>品潤。不分品別。潤生不同。然
<lb n="0745c22"/>此但由煩惱多少生有增減。<anchor xml:id="beg0745028"/>古<anchor xml:id="end0745028"/>今<anchor xml:id="beg0745029"/>妄<anchor xml:id="end0745029"/>釋增
<lb n="0745c23"/>減生義。<anchor xml:id="beg0745030"/>亦<anchor xml:id="end0745030"/>煩不述。然所受生。<anchor xml:id="beg0745031"/>若<anchor xml:id="end0745031"/>多若少。
<lb n="0745c24"/>所有牽引之業。在凡時造。非聖位也。正理
<lb n="0745c25"/>論云。此三．二生由異生位造作<anchor xml:id="beg0745032"/>及<anchor xml:id="end0745032"/>增長。感
<lb n="0746a01"/>三．二生業。非諸聖者於聖位中。<anchor xml:id="beg0746001"/>更<anchor xml:id="end0746001"/>
<anchor xml:id="beg0746002"/>能<anchor xml:id="end0746002"/>新
<lb n="0746a02"/>作<anchor xml:id="beg0746003"/>牽<anchor xml:id="end0746003"/>後有業。以背生死向涅槃故。由
<lb n="0746a03"/>此契經說。<anchor xml:id="beg0746004"/>諸<anchor xml:id="end0746004"/>聖者唯受故業更不造新
<lb n="0746a04"/>　婆沙五十三云。一師造。一師不造。兩說之
<lb n="0746a05"/>中。然無評也。准正理引經不造為正　五
<lb n="0746a06"/>淨居天。若造新業。不造新業。後當分別
<lb n="0746a07"/>　今應更述具緣多少。在凡位中先斷三．四。
<lb n="0746a08"/>於住果位闕於治根。若次第人斷三．四品
<lb n="0746a09"/>生未定者。闕三．二生。七生之人至第四生。
<lb n="0746a10"/>復雖三．二生。闕三．四品惑。三生家家至第
<lb n="0746a11"/>二生。非<anchor xml:id="beg0746005"/>二<anchor xml:id="end0746005"/>生家家斷三品惑故。</p>
<p id="pT41p0746a1113" type="inline">論。即
<lb n="0746a12"/>預流者至貪嗔癡故。此釋一來向果。如文
<lb n="0746a13"/>可解。</p>
<lb n="0746a14"/>
<p id="pT41p0746a1401">論。已辨一來至向果差別。下一頌。第三明不
<lb n="0746a15"/>還向．果也。</p>
<p id="pT41p0746a1505" type="inline">論曰至義如前釋。釋一間
<lb n="0746a16"/>也。三緣具者名為一間。若闕一．二．三皆非
<lb n="0746a17"/>一間攝。頌不說治根如前家家釋。</p>
<p id="pT41p0746a1714" type="inline">論。
<lb n="0746a18"/>如何一品惑至異熟地故。釋一品惑障得不
<lb n="0746a19"/>還。不同一來一品不障。猶如業品三時極
<lb n="0746a20"/>障。謂將入忍。及得不還．阿羅漢果斷煩惱
<lb n="0746a21"/>時。越彼等流．異熟地故。</p>
<p id="pT41p0746a2110" type="inline">論。間謂間隔
<lb n="0746a22"/>至說名一間。此釋<anchor xml:id="beg0746006"/>一<anchor xml:id="end0746006"/>間名也。正理論云。所
<lb n="0746a23"/>言間者是隙異名。謂彼位中由有一隙容
<lb n="0746a24"/>一生故。未得涅槃　有一間者<anchor xml:id="beg0746007"/>說<anchor xml:id="end0746007"/>名一間
<lb n="0746a25"/>者。此則釋人名一間也。</p>
<p id="pT41p0746a2510" type="inline">論。即斷修惑
<lb n="0746a26"/>至不還果向。此釋不還向也。不還向有兩
<lb n="0746a27"/>種。緣不具者但名不還向。三緣具者亦名
<lb n="0746a28"/>一間。</p>
<p id="pT41p0746a2803" type="inline">論。先斷三四至無漏根故。釋闕
<lb n="0746a29"/>緣也。若有依根本地入見道等。定現般
<lb n="0746b01"/>者。至此位時。雖成無漏及斷惑等。由闕
<lb n="0746b02"/>生故非是家家及一間也。</p>
<p id="pT41p0746b0211" type="inline">論。若斷第
<lb n="0746b03"/>九至生欲界故。釋不還果。如文可知。</p>
<lb n="0746b04"/>
<p id="pT41p0746b0401">論。此或名曰至總集斷故。釋異名也。雖超
<lb n="0746b05"/>越者。先斷二後斷三。次第者先斷三後斷
<lb n="0746b06"/>二。兩種不同。至得果時俱集五下分結
<lb n="0746b07"/>
<anchor xml:id="beg0746008"/>盡<anchor xml:id="end0746008"/>無為一味得故。故二種不還皆得名為
<lb n="0746b08"/>五下分結斷。</p>
<lb n="0746b09"/>
<p id="pT41p0746b0901">論。依不還位諸契經中。自此下明不還差
<lb n="0746b10"/>別。於中有七。一明七種不還。二明九種不
<lb n="0746b11"/>還。三明七善士趣。四明非上界。五明雜修。
<lb n="0746b12"/>六明淨居。七明身證。此兩頌第一明七不
<lb n="0746b13"/>還也。</p>
<p id="pT41p0746b1303" type="inline">論曰至名為上流。不還有七。且
<lb n="0746b14"/>
<anchor xml:id="beg0746009"/>對<anchor xml:id="end0746009"/>列五名略釋五名。如文可解。</p>
<p id="pT41p0746b1413" type="inline">論。
<lb n="0746b15"/>言中般者至便般涅槃。釋中般也。正理論
<lb n="0746b16"/>云。言中<anchor xml:id="beg0746010"/>般<anchor xml:id="end0746010"/>者。謂有一類補特伽羅。已於
<lb n="0746b17"/>生結得非擇滅。起結不爾。彼於欲界遇逼
<lb n="0746b18"/>惱緣之所逼惱。便<anchor xml:id="beg0746011"/>能<anchor xml:id="end0746011"/>自勉修斷餘結殊勝
<lb n="0746b19"/>加行。加行未滿遇捨命緣。遂致命終。由起
<lb n="0746b20"/>結力受色中有。厭多苦故。乘前起道進
<lb n="0746b21"/>斷餘結。成阿羅漢得般涅槃　乃至　唯
<lb n="0746b22"/>欲界沒受色中有便般涅槃得中般名。非
<lb n="0746b23"/>色界沒。何緣有學未離欲貪。無中有<anchor xml:id="beg0746012"/>中<anchor xml:id="end0746012"/>般
<lb n="0746b24"/>涅槃者。欲界中有依身微劣。於多事業無
<lb n="0746b25"/>堪能故。住本有位於欲界法尚難越度。況
<lb n="0746b26"/>中有中能越欲界至得應果。多事業者。謂
<lb n="0746b27"/>越三界。及永斷除二種煩惱。并得二三沙
<lb n="0746b28"/>門果證。住中有位無如是能　又此地中
<lb n="0746b29"/>有得般涅槃。唯<anchor xml:id="beg0746013"/>起<anchor xml:id="end0746013"/>此地中所有聖道。初靜
<lb n="0746c01"/>慮地中有位中。般涅槃者。唯起自地根本靜
<lb n="0746c02"/>慮聖道現前。非未至．中間。難令現前故。
<lb n="0746c03"/>在中有位依身微劣。要易起者方能現前
<lb n="0746c04"/>　又唯欲<anchor xml:id="beg0746014"/>界<anchor xml:id="end0746014"/>沒往色界生有．中有中。般涅槃
<lb n="0746c05"/>者。非色界沒生色界者。以色界中無災害
<lb n="0746c06"/>故。若本有位<anchor xml:id="beg0746015"/>有<anchor xml:id="end0746015"/>餘<anchor xml:id="beg0746016"/>障<anchor xml:id="end0746016"/>緣不得涅槃。中有
<lb n="0746c07"/>亦爾。</p>
<p id="pT41p0746c0703" type="inline">論。言生般者至謂有餘依。釋生
<lb n="0746c08"/>般也。中般涅槃兼無餘依。生般涅槃唯有餘
<lb n="0746c09"/>依。順正理論。言生般者。謂有一類補特伽
<lb n="0746c10"/>羅。由先具造順起生業。及增長故。欲界沒
<lb n="0746c11"/>已受色界生。由具勤修速進道故。<anchor xml:id="beg0746017"/>生<anchor xml:id="end0746017"/>已不
<lb n="0746c12"/>久成阿羅漢。盡其壽量方般涅槃。約有餘
<lb n="0746c13"/>依說為生般。非纔生已便般無餘。彼捨壽
<lb n="0746c14"/>中。無自在故　准此論文。於生般<anchor xml:id="beg0746018"/>復<anchor xml:id="end0746018"/>作
<lb n="0746c15"/>如是釋。不於中般<anchor xml:id="begd1e122001"/>復<anchor xml:id="endd1e122001"/>作是釋。故知中有
<lb n="0746c16"/>般涅槃者。得有餘已即般無餘。</p>
<p id="pT41p0746c1613" type="inline">論。有
<lb n="0746c17"/>餘師說至無自在故。此破異師說也。</p>
<p id="pT41p0746c1715" type="inline">論。
<lb n="0746c18"/>有行般者至無速進道故。釋有行也。由此
<lb n="0746c19"/>唯有勤修道故名為有行。復由無有速進
<lb n="0746c20"/>道故在生般後。</p>
<p id="pT41p0746c2007" type="inline">論。無行般者至速進
<lb n="0746c21"/>道故。釋無行也。雖無速進與有行同。無
<lb n="0746c22"/>勤修故在有行後。正理論云。謂若一類先欲
<lb n="0746c23"/>界中依不<anchor xml:id="beg0746019"/>息<anchor xml:id="end0746019"/>加行三摩地力。斷五下分
<lb n="0746c24"/>結成不還果。後生色界<anchor xml:id="beg0746020"/>經<anchor xml:id="end0746020"/>於多時。還能
<lb n="0746c25"/>進修前種類道成阿羅漢。名有行般。無行
<lb n="0746c26"/>般者。與此相違。</p>
<p id="pT41p0746c2607" type="inline">論。有說此二至太過失
<lb n="0746c27"/>故。破異說也。七種不還皆悉。緣彼有為．無
<lb n="0746c28"/>為得涅槃故。應皆名為有行．無行。由此
<lb n="0746c29"/>故言有太過失。</p>
<p id="pT41p0746c2907" type="inline">論。然契經中至與理
<lb n="0747a01"/>相應。此則<anchor xml:id="beg0747001"/>評<anchor xml:id="end0747001"/>取經部宗也。</p>
<p id="pT41p0747a0111" type="inline">論。有速進
<lb n="0747a02"/>道至便般涅槃。述經部義。無行有速進道
<lb n="0747a03"/>利根應先。有行無速進道鈍根應後。無行
<lb n="0747a04"/>無功用<anchor xml:id="beg0747002"/>得<anchor xml:id="end0747002"/>利故應先有行多功用得鈍故
<lb n="0747a05"/>應後。生般涅槃得最速進最上品道。在無
<lb n="0747a06"/>行前<anchor xml:id="beg0747003"/>此以<anchor xml:id="end0747003"/>生般證有行般合在後也。正理
<lb n="0747a07"/>論云。然有經說無行在先。亦有經中先說
<lb n="0747a08"/>有行。時既無異。隨說無違。有行可尊故我
<lb n="0747a09"/>先說　准此論文。有行．無行在<anchor xml:id="begd1e122111"/>生<anchor xml:id="endd1e122111"/>般後。即
<lb n="0747a10"/>二相望不定前後。</p>
<p id="pT41p0747a1008" type="inline">論。言上流者至方
<lb n="0747a11"/>般涅槃。釋上流也。於中有二。一總<anchor xml:id="beg0747004"/>釋<anchor xml:id="end0747004"/>。二
<lb n="0747a12"/>別釋。此文總釋　言上流者。是上行義。前生
<lb n="0747a13"/>般者雖生上界。即彼生處而般涅槃更不上
<lb n="0747a14"/>生。無上行義。故生般等不名上流。若生色
<lb n="0747a15"/>界要轉生上。皆名上流。有上行故。</p>
<p id="pT41p0747a1514" type="inline">論。
<lb n="0747a16"/>即此上流至為極處故。開為二也。由因．果
<lb n="0747a17"/>別分二上流。謂樂定．慧有差別故　由因
<lb n="0747a18"/>別者。樂慧上流有雜修定。樂．定上流無雜
<lb n="0747a19"/>修定　由果別者。樂慧上流生色究竟。不
<lb n="0747a20"/>生無色。樂定上流生有頂天。不生淨居。既
<lb n="0747a21"/>言二天為極處故。亦容生下淨居．無色。若
<lb n="0747a22"/>
<anchor xml:id="beg0747005"/>不<anchor xml:id="end0747005"/>爾者。下四淨居．下三無色。應無羅漢是
<lb n="0747a23"/>半超也。</p>
<p id="pT41p0747a2304" type="inline">論。謂若於靜慮至方般涅槃。此
<lb n="0747a24"/>第一釋樂慧上流。</p>
<p id="pT41p0747a2408" type="inline">論。即此復有至遍
<lb n="0747a25"/>
<anchor xml:id="beg0747006"/>沒<anchor xml:id="end0747006"/>異故。開樂慧為三也。謂全超．半超．一
<lb n="0747a26"/>切處沒。</p>
<p id="pT41p0747a2604" type="inline">論。言全超者至是全超義。釋第
<lb n="0747a27"/>一也。與正理同。</p>
<p id="pT41p0747a2707" type="inline">論。言半超者至一導
<lb n="0747a28"/>師故。釋第二也。與正理同。</p>
<p id="pT41p0747a2811" type="inline">論。言遍沒
<lb n="0747a29"/>者至故名遍沒。釋第三也。與正理同。婆沙
<lb n="0747b01"/>一百七十四云。問如說退住初靜慮生梵
<lb n="0747b02"/>眾天。作全超．半超．一切處沒上流。彼若退
<lb n="0747b03"/>住第二靜慮生少光天。退住第三靜慮生
<lb n="0747b04"/>少淨天。退住第四靜慮生無雲天等。彼亦
<lb n="0747b05"/>得作全超．半超．一切處沒上流不耶　有
<lb n="0747b06"/>說不得。以生梵世。於上不還所應生處無
<lb n="0747b07"/>缺減故。依彼建立全超．半超．一切處沒。若
<lb n="0747b08"/>退生<anchor xml:id="beg0747007"/>上<anchor xml:id="end0747007"/>地處便缺減故。不依彼立全超
<lb n="0747b09"/>等　有說彼亦得名半超。以超少分中間
<lb n="0747b10"/>處故　有說亦得具名三種。彼說從欲界
<lb n="0747b11"/>沒隨生何處。<anchor xml:id="beg0747008"/>即<anchor xml:id="end0747008"/>於彼上所應生處。亦可
<lb n="0747b12"/>施設全超．半超．一切處沒故　問若不還者
<lb n="0747b13"/>欲界沒生無色界。亦得作全超等不　有
<lb n="0747b14"/>說不得　有<anchor xml:id="beg0747009"/>說<anchor xml:id="end0747009"/>彼亦得名半超　有說彼
<lb n="0747b15"/>亦具名三種。此中所以皆如前釋　雖無
<lb n="0747b16"/>評文。後二說正。攝<anchor xml:id="beg0747010"/>人<anchor xml:id="end0747010"/>盡故。又上不至色究
<lb n="0747b17"/>竟等。亦此三攝。下不從初定故亦此攝。即
<lb n="0747b18"/>於此中<anchor xml:id="begd1e122266"/>復<anchor xml:id="endd1e122266"/>說為超。於理無失。若通生處
<lb n="0747b19"/>已下。即但名半超。若唯說生處已上。亦有
<lb n="0747b20"/>全超義。既有遍<anchor xml:id="beg0747011"/>沒<anchor xml:id="end0747011"/>及半超者。故知。先於欲
<lb n="0747b21"/>界得雜修已。後生色界經六七生亦得。
<lb n="0747b22"/>由先習故後起雜修。正理論云。言遍沒者。
<lb n="0747b23"/>謂於色界愛味多故。一切處生。由彼遍於
<lb n="0747b24"/>四靜慮地十六處所。一一皆有下等愛味。為
<lb n="0747b25"/>
<anchor xml:id="beg0747012"/>感<anchor xml:id="end0747012"/>生緣。從梵眾天一一處所一生沒已。至
<lb n="0747b26"/>
<anchor xml:id="beg0747013"/>色<anchor xml:id="end0747013"/>究竟。方般涅槃故名遍沒。由此義准。初
<lb n="0747b27"/>靜慮中大梵所居非是別處。即是第二梵輔
<lb n="0747b28"/>天攝。若異此者。大梵所居僻見處<anchor xml:id="beg0747014"/>故<anchor xml:id="end0747014"/>。一導
<lb n="0747b29"/>師故。必無聖者於中受生。遍沒．半超應無
<lb n="0747c01"/>差別。</p>
<p id="pT41p0747c0103" type="inline">論。無不還者至況有生於下。釋
<lb n="0747c02"/>不還義。與婆沙同。</p>
<p id="pT41p0747c0208" type="inline">論。應知此謂至般
<lb n="0747c03"/>涅槃者。結樂慧也。</p>
<p id="pT41p0747c0308" type="inline">論。餘於靜慮至方
<lb n="0747c04"/>般涅槃。釋樂定也。</p>
<p id="pT41p0747c0408" type="inline">論。二上流中至有
<lb n="0747c05"/>差別故。釋二名也。</p>
<p id="pT41p0747c0508" type="inline">論。二上流者至極
<lb n="0747c06"/>七返生。釋二上流未至色究竟天及有頂天。
<lb n="0747c07"/>皆容中間般涅槃也。如生二．三．四天等處
<lb n="0747c08"/>中間般涅槃者。是<anchor xml:id="beg0747015"/>半<anchor xml:id="end0747015"/>超攝。雖不隔越。以超
<lb n="0747c09"/>生故亦名半超。</p>
<p id="pT41p0747c0907" type="inline">論。此五名為行色界
<lb n="0747c10"/>者。此即總結行色界也。</p>
<p id="pT41p0747c1010" type="inline">論。行無色者
<lb n="0747c11"/>至有差別故。釋樂定也。差別有四。謂<anchor xml:id="beg0747016"/>生<anchor xml:id="end0747016"/>
<lb n="0747c12"/>般．有行．無行．上流。准此論文。行色界中
<lb n="0747c13"/>有二種別。一得雜修生五淨居。二不得雜
<lb n="0747c14"/>修生色界已後生無色　行無色者。在
<lb n="0747c15"/>欲界中離色染已生於無色。即是樂定有
<lb n="0747c16"/>二種也。一生色界已生於無色。二不生色
<lb n="0747c17"/>界生於無色。</p>
<p id="pT41p0747c1706" type="inline">論。此并前<anchor xml:id="beg0747017"/>五<anchor xml:id="end0747017"/>至并前六
<lb n="0747c18"/>為七。結七數也。即是一中般。二生般。三有
<lb n="0747c19"/>行般。四無行般。五行色上流。六行無色上
<lb n="0747c20"/>流。七現般。若加轉生即有八種。現般分二
<lb n="0747c21"/>即有九種。若不生色界。雖有轉生亦名
<lb n="0747c22"/>現般。或開為二　正理又云。或應總立九
<lb n="0747c23"/>種不還。謂現<anchor xml:id="beg0747018"/>涅<anchor xml:id="end0747018"/>槃分為二<anchor xml:id="beg0747019"/>種<anchor xml:id="end0747019"/>。一<anchor xml:id="beg0747020"/>於<anchor xml:id="end0747020"/>先位
<lb n="0747c24"/>善辨聖旨。二<anchor xml:id="beg0747021"/>臨<anchor xml:id="end0747021"/>終時<anchor xml:id="beg0747022"/>方能善辨<anchor xml:id="end0747022"/>　總成八
<lb n="0747c25"/>種。<anchor xml:id="beg0747023"/>更<anchor xml:id="end0747023"/>加轉生故成九種　言轉生者。謂
<lb n="0747c26"/>於前生已得預流。或一來果。於今生內方
<lb n="0747c27"/>得不還。前現般言唯<anchor xml:id="beg0747024"/>目<anchor xml:id="end0747024"/>
<anchor xml:id="beg0747025"/>現<anchor xml:id="end0747025"/>世。初得入聖
<lb n="0747c28"/>至涅槃者。</p>
<lb n="0747c29"/>
<p id="pT41p0747c2901">論。於行色界五不還中。下一頌。第二明九不
<lb n="0748a01"/>還也。</p>
<p id="pT41p0748a0103" type="inline">論曰至有差別故。此分那含為
<lb n="0748a02"/>三別也。謂中般．生般．上流為三。</p>
<p id="pT41p0748a0213" type="inline">論。云
<lb n="0748a03"/>何三種至<anchor xml:id="beg0748001"/>對<anchor xml:id="end0748001"/>所顯故。此分中般為三別也。</p>
<lb n="0748a04"/>
<p id="pT41p0748a0401">論。生般涅槃至名為生<anchor xml:id="beg0748002"/>般<anchor xml:id="end0748002"/>。此分生般
<lb n="0748a05"/>為三別也。</p>
<p id="pT41p0748a0505" type="inline">論。於上流中至有差別故。
<lb n="0748a06"/>此分上流為三別也。</p>
<p id="pT41p0748a0609" type="inline">論。然諸三種至
<lb n="0748a07"/>無雜亂失。此中般中。速是纔生中有。非速是
<lb n="0748a08"/>次。經久<anchor xml:id="beg0748003"/>是<anchor xml:id="end0748003"/>
<anchor xml:id="beg0748004"/>後<anchor xml:id="end0748004"/>　生般中初生即般<anchor xml:id="beg0748005"/>是速<anchor xml:id="end0748005"/>。有
<lb n="0748a09"/>行是次。無<anchor xml:id="beg0748006"/>行<anchor xml:id="end0748006"/>是後　上流三全超是速。半超
<lb n="0748a10"/>是次。遍沒<anchor xml:id="begd1e122571"/>是<anchor xml:id="endd1e122571"/>遲。</p>
<p id="pT41p0748a1007" type="inline">論。如是三種至經久
<lb n="0748a11"/>不同。明分三九因也。</p>
<p id="pT41p0748a1109" type="inline">論。且總<anchor xml:id="beg0748007"/>成<anchor xml:id="end0748007"/>三
<lb n="0748a12"/>至根差別故。此總分三由三因也。唯有起
<lb n="0748a13"/>業是中般。<anchor xml:id="beg0748008"/>有<anchor xml:id="end0748008"/>起．生業是生般。有起．生．後
<lb n="0748a14"/>業是上流　又下煩惱是中般。中煩惱是生
<lb n="0748a15"/>般。上煩惱是<anchor xml:id="beg0748009"/>上<anchor xml:id="end0748009"/>流　又上根是中。中根是
<lb n="0748a16"/>生。下根上流。</p>
<p id="pT41p0748a1606" type="inline">論。此三一一至成三九別。
<lb n="0748a17"/>此明三<anchor xml:id="beg0748010"/>九<anchor xml:id="end0748010"/>三也。中般分三。由根．惑別。其
<lb n="0748a18"/>業是同。無生有起故。生般三種亦由根惑
<lb n="0748a19"/>有三。不由業也。同有起．生．業故。後三具
<lb n="0748a20"/>由惑．業．根也。根．惑可知。業有三者。全超
<lb n="0748a21"/>唯有順後受業一生。半超有順後業次多。
<lb n="0748a22"/>一切處沒順後受業最多。故言亦由順後受
<lb n="0748a23"/>業有差別故分成三種　下結可知。</p>
<lb n="0748a24"/>
<p id="pT41p0748a2401">論。若爾何故諸契經中。下一頌。第三明七善
<lb n="0748a25"/>士趣。</p>
<p id="pT41p0748a2503" type="inline">論曰至且立為一。<anchor xml:id="beg0748011"/>列<anchor xml:id="end0748011"/>七數也。生
<lb n="0748a26"/>中二般各<anchor xml:id="beg0748012"/>三<anchor xml:id="end0748012"/>為六。更加上流足前為七。</p>
<lb n="0748a27"/>
<p id="pT41p0748a2701">論。何獨依此至有學聖者。問也。何故唯
<lb n="0748a28"/>不還立七善士趣。不依前果立善士趣。</p>
<lb n="0748a29"/>
<p id="pT41p0748a2901">論。趣是行義至餘即不然。第一答也。趣是行
<lb n="0748b01"/>義。不還之人唯行善故名善<anchor xml:id="beg0748013"/>士<anchor xml:id="end0748013"/>趣。前二向．
<lb n="0748b02"/>果雖行善業。兼有不善與凡無別。由此
<lb n="0748b03"/>不得善趣之名。</p>
<p id="pT41p0748b0307" type="inline">論。又唯七種至立善
<lb n="0748b04"/>士趣。第二釋也。前就行善名為善趣。此就
<lb n="0748b05"/>上行故名善趣。唯不還果唯向上行。不復
<lb n="0748b06"/>還下。前之向果。皆於欲界來往生也。雖一
<lb n="0748b07"/>間人唯有一生。或上或下。非唯上生。故不
<lb n="0748b08"/>名為善士趣也　二釋之中後<anchor xml:id="beg0748014"/>將<anchor xml:id="end0748014"/>為勝。若
<lb n="0748b09"/>唯行善名為善趣。無學之人亦唯行善。因
<lb n="0748b10"/>何不取。婆沙一百七十五云。問如生．不生
<lb n="0748b11"/>各有三種。上流亦爾。謂全超．半超．一切處
<lb n="0748b12"/>沒。何故合說一耶　答生．不生各是一有相
<lb n="0748b13"/>續。於中分位差別難知。欲令知故各說三
<lb n="0748b14"/>種。上流三種生數自辨。差別易知。是故但隨
<lb n="0748b15"/>上行義勝合說一種　復次生與不生一
<lb n="0748b16"/>期時促。於差別義唯有爾所易可建立。是
<lb n="0748b17"/>故分三。上流時長差別多種。分齊難辨。故
<lb n="0748b18"/>合立一。復次生<anchor xml:id="beg0748015"/>與<anchor xml:id="end0748015"/>不生亦有<anchor xml:id="beg0748016"/>等<anchor xml:id="end0748016"/>義。上流
<lb n="0748b19"/>亦有別義。欲以二文互<anchor xml:id="beg0748017"/>相<anchor xml:id="end0748017"/>顯故。作如是
<lb n="0748b20"/>說　復次生與不生。善士趣相現前易了。
<lb n="0748b21"/>以彼速趣般涅槃故。各分<anchor xml:id="beg0748018"/>為<anchor xml:id="end0748018"/>三。其<anchor xml:id="beg0748019"/>上<anchor xml:id="end0748019"/>流
<lb n="0748b22"/>者。善士趣相微隱難知。以彼<anchor xml:id="beg0748020"/>尚<anchor xml:id="end0748020"/>經多生死
<lb n="0748b23"/>故。但合說一
(生謂生般等。不生謂中般)
。</p>
<p id="pT41p0748b2316" type="inline">論。若爾何故至
<lb n="0748b24"/>乃至廣說。引經難也。准經亦取一切有學。
<lb n="0748b25"/>因何唯取第三果耶。</p>
<p id="pT41p0748b2509" type="inline">論。諸餘有學至
<lb n="0748b26"/>往上界故。答也。諸餘有學。就於殺等五種惡
<lb n="0748b27"/>中。皆獲得畢竟不作律儀。不善煩惱多分斷
<lb n="0748b28"/>故。如是異門亦得善士趣也。今此經中七
<lb n="0748b29"/>善趣。然唯行善不行惡故。唯往上界異門
<lb n="0748c01"/>唯立七種。非餘有學。婆沙云。問行<anchor xml:id="beg0748021"/>無色<anchor xml:id="end0748021"/>
<lb n="0748c02"/>不還。於行色界不還。有五事勝。謂界勝．地
<lb n="0748c03"/>勝．斷煩惱勝．損減蘊勝．三摩鉢底勝。何故
<lb n="0748c04"/>不立為善士趣　有說。若<anchor xml:id="beg0748022"/>麁<anchor xml:id="end0748022"/>顯易了立善
<lb n="0748c05"/>士趣。彼不顯了是故不說　又云。問何故
<lb n="0748c06"/>阿羅漢非善士趣　復次趣上生者立善
<lb n="0748c07"/>士趣。阿羅漢無生。是故不立　復次趣上果
<lb n="0748c08"/>者立善士趣。阿羅漢即是上果。更無上果
<lb n="0748c09"/>可趣。是故不立。</p>
<lb n="0748c10"/>
<p id="pT41p0748c1001">論諸在聖位曾經生者。下一頌第四明非生
<lb n="0748c11"/>上界。</p>
<p id="pT41p0748c1103" type="inline">論曰至般涅槃故。釋。欲界經生聖
<lb n="0748c12"/>人。<anchor xml:id="beg0748023"/>決<anchor xml:id="end0748023"/>定不往上界處生。以先了苦受欲
<lb n="0748c13"/>界生。其生短促<anchor xml:id="begd1e122876"/>尚<anchor xml:id="endd1e122876"/>難可忍。上界命長深厭
<lb n="0748c14"/>不往。故得那含已。由厭不上生。必於現
<lb n="0748c15"/>身般涅槃也。</p>
<p id="pT41p0748c1506" type="inline">論。若於色界至極有頂者。
<lb n="0748c16"/>此明色界經生聖人。以厭心劣容上生也。</p>
<lb n="0748c17"/>
<p id="pT41p0748c1701">論。然天帝釋至佛亦不遮。釋疑難也。
<lb n="0748c18"/>以天帝釋緣五死相極生<anchor xml:id="beg0748024"/>憂<anchor xml:id="end0748024"/>苦。來歸世
<lb n="0748c19"/>尊死相纔除。便作是言為令喜故。又觀遮
<lb n="0748c20"/>彼無多益故。佛不遮止。</p>
<p id="pT41p0748c2010" type="inline">論。即此已經
<lb n="0748c21"/>至練根并退。此釋經欲生及經上生。皆無
<lb n="0748c22"/>練根及無退也。</p>
<p id="pT41p0748c2207" type="inline">論。何緣不許至有練根
<lb n="0748c23"/>并退。問也。</p>
<p id="pT41p0748c2305" type="inline">論。以必無故。答也。</p>
<p id="pT41p0748c2312" type="inline">論。
<lb n="0748c24"/>何緣必無。重問。</p>
<p id="pT41p0748c2407" type="inline">論。經生習根至所依止
<lb n="0748c25"/>故。二義答也。正理論云。以曾經生。於自相
<lb n="0748c26"/>續蘊<anchor xml:id="beg0748025"/>積<anchor xml:id="end0748025"/>聖道極堅牢故。及得殊勝所依身
<lb n="0748c27"/>故。由此彼無練根退理。</p>
<p id="pT41p0748c2710" type="inline">論。何緣有學
<lb n="0748c28"/>至般涅槃者。問也。</p>
<p id="pT41p0748c2808" type="inline">論。以彼聖道至無如
<lb n="0748c29"/>是能。此廣答也。如文可解。</p>
<lb n="0749a01"/>
<p id="pT41p0749a0101">論。前說上流雜修靜慮。下一頌第五明雜修
<lb n="0749a02"/>靜慮。</p>
<p id="pT41p0749a0203" type="inline">論曰至最勝故。此明雜修次第意
<lb n="0749a03"/>也。必先修第四後方修下禪。以<anchor xml:id="beg0749001"/>四<anchor xml:id="end0749001"/>禪止．觀
<lb n="0749a04"/>均故名為樂行。第四靜慮樂行勝故先修彼
<lb n="0749a05"/>定。</p>
<p id="pT41p0749a0502" type="inline">論。如是雜修至或是不還。此明雜
<lb n="0749a06"/>修靜慮人也。</p>
<p id="pT41p0749a0606" type="inline">論。彼必先入至加行成滿。
<lb n="0749a07"/>此明雜修加行成也。</p>
<p id="pT41p0749a0709" type="inline">論。次復唯從至根
<lb n="0749a08"/>本圓成。此明雜修根本成也。</p>
<p id="pT41p0749a0812" type="inline">論。前二
<lb n="0749a09"/>剎那至以解脫道。此明無間．解脫別也。即
<lb n="0749a10"/>二無漏一有漏三剎那心。先從無漏入有
<lb n="0749a11"/>漏此二剎那。如無間道正斷障故。第三從
<lb n="0749a12"/>有漏入無漏一剎那。已斷障故如解脫道。
<lb n="0749a13"/>從其無漏入有漏易。從其有漏入無漏
<lb n="0749a14"/>難故。立二無間一解脫道。</p>
<p id="pT41p0749a1411" type="inline">論。如是雜
<lb n="0749a15"/>修至下三靜慮。明先．後也。先應修彼第四。
<lb n="0749a16"/>成滿後方修下三靜慮也　問由雜修故。
<lb n="0749a17"/>有往淨居不還全超．半超．等。未知見至亦
<lb n="0749a18"/>有此等色不　答亦有。謂彼先住信解種
<lb n="0749a19"/>姓雜修靜慮。然後退失。<anchor xml:id="beg0749002"/>謂<anchor xml:id="end0749002"/>彼<anchor xml:id="beg0749003"/>懼<anchor xml:id="end0749003"/>於後復
<lb n="0749a20"/>有退時。便修練根<anchor xml:id="beg0749004"/>成<anchor xml:id="end0749004"/>見至姓。從欲界沒
<lb n="0749a21"/>生色界中。乘前後能雜修靜慮。故六種<anchor xml:id="beg0749005"/>姓<anchor xml:id="end0749005"/>
<lb n="0749a22"/>皆有上流。然無退生下三定者。</p>
<p id="pT41p0749a2213" type="inline">論。先
<lb n="0749a23"/>於欲界至雜修靜慮。明先．後起　問此雜
<lb n="0749a24"/>修定何法為體　答五蘊為體。然於此中
<lb n="0749a25"/>婆沙正義。諸世俗智與四法．四類八智間雜
<lb n="0749a26"/>而修。</p>
<p id="pT41p0749a2603" type="inline">論。雜修靜慮至起煩惱退。此明雜
<lb n="0749a27"/>修所為意也。以三緣故雜修靜慮。</p>
<p id="pT41p0749a2714" type="inline">論。
<lb n="0749a28"/>謂不還中至起煩惱退。明利．鈍不同。學．無
<lb n="0749a29"/>學異具緣別也。</p>
<lb n="0749b01"/>
<p id="pT41p0749b0101">論。雜修靜慮為生淨居。下半頌。第六明淨居
<lb n="0749b02"/>有五。</p>
<p id="pT41p0749b0203" type="inline">論曰至品差別故。分五品也。</p>
<lb n="0749b03"/>
<p id="pT41p0749b0301">論。此中初品至第五品十五。明成品也。
<lb n="0749b04"/>一念無漏。一念有漏。一念無漏。此之三心初
<lb n="0749b05"/>成滿時名為下品。重起三心名第二品。更
<lb n="0749b06"/>起三心成第三品。四遍五遍重起三心。名
<lb n="0749b07"/>第四品．第五品也。即是熏修力漸勝義。由
<lb n="0749b08"/>此初三。二六。三九。四有十二。五十五也。</p>
<lb n="0749b09"/>
<p id="pT41p0749b0901">論。如是五品至令感淨居。明由果相屬
<lb n="0749b10"/>雖有多心。然唯有漏感淨居也。</p>
<p id="pT41p0749b1013" type="inline">論。有
<lb n="0749b11"/>餘師言至感五淨居。敘異說。由信增故感
<lb n="0749b12"/>初淨居。乃至由慧增故感後淨居。正理論
<lb n="0749b13"/>云。感五淨居。為由業力。為雜修力。若是業
<lb n="0749b14"/>力。雜修靜慮則為唐捐。若雜修力。與品類
<lb n="0749b15"/>足所說相違。如彼論說。雜修靜慮及由業
<lb n="0749b16"/>故。生淨居天。諸所有處等名非異生法。乃
<lb n="0749b17"/>至此中決定俱由二力。以隨闕一不生彼
<lb n="0749b18"/>故。</p>
<lb n="0749b19"/>
<p id="pT41p0749b1901">論。經說不還有名身證。下半頌。第七明身證
<lb n="0749b20"/>不還。</p>
<p id="pT41p0749b2003" type="inline">論曰至故名身證。即不還果具八
<lb n="0749b21"/>解脫。以身中有滅盡定得。轉名身證。由身
<lb n="0749b22"/>證得似涅槃法故名身證。</p>
<p id="pT41p0749b2211" type="inline">論。如何說
<lb n="0749b23"/>彼但名身證。問。如何說彼不名心證。但名
<lb n="0749b24"/>身證。</p>
<p id="pT41p0749b2403" type="inline">論。以心無故依身生故。答。以心
<lb n="0749b25"/>無故不名心證。以滅定得依身生故名為
<lb n="0749b26"/>身證。婆沙五十三。問何故名身證。答以<anchor xml:id="beg0749006"/>身<anchor xml:id="end0749006"/>
<lb n="0749b27"/>證八解脫。未以慧盡諸漏故名身證。問何
<lb n="0749b28"/>故名慧解脫。答由彼以慧盡諸漏。未以身
<lb n="0749b29"/>證八解脫故。</p>
<p id="pT41p0749b2906" type="inline">論。理實應言至身寂靜
<lb n="0749c01"/>故。論主正前釋。理實應言。彼不還人從滅
<lb n="0749c02"/>定起初起之時。得先未得唯有識心而身
<lb n="0749c03"/>寂靜。便作是思惟。此滅盡定最為寂靜。極
<lb n="0749c04"/>似涅槃。如是思慧及身。證得身之寂靜故
<lb n="0749c05"/>名身證。此是由起得證身寂靜。及智現前。
<lb n="0749c06"/>證得身寂靜故。故名身證。</p>
<p id="pT41p0749c0611" type="inline">論。契經說
<lb n="0749c07"/>有至不說身證。問也。正理論云。謂世尊告給
<lb n="0749c08"/>孤獨言。長者當知。福田有二。一者有學。二
<lb n="0749c09"/>者無學。有學十八。無學唯九　何等十八。四
<lb n="0749c10"/>向．三果．隨信．隨法行．信解<anchor xml:id="beg0749007"/>脫<anchor xml:id="end0749007"/>．見至．家家．
<lb n="0749c11"/>一間．中般．生般．有行．無行．上流　九種無
<lb n="0749c12"/>學。<anchor xml:id="beg0749008"/>六<anchor xml:id="end0749008"/>種<anchor xml:id="beg0749009"/>姓<anchor xml:id="end0749009"/>．不退法．慧解脫．俱解脫。</p>
<lb n="0749c13"/>
<p id="pT41p0749c1301">論。依因無故至說有學差別。答也　依因。無
<lb n="0749c14"/>漏法。立學及無學人　滅定。有漏。非學<anchor xml:id="beg0749010"/>非
<lb n="0749c15"/>無學<anchor xml:id="end0749010"/>故。非是因　身證雖立別人。無依因
<lb n="0749c16"/>故。佛不別說為福田。正理論云。以佛觀見
<lb n="0749c17"/>
<anchor xml:id="beg0749011"/>有<anchor xml:id="end0749011"/>學．無學。由斷及根有殊勝故。能生勝
<lb n="0749c18"/>果名為福田。然諸不還所得滅定是有漏
<lb n="0749c19"/>故。不可說言自性解脫故名清淨。彼所依
<lb n="0749c20"/>身猶有煩惱未永斷故。不可說言相續解
<lb n="0749c21"/>脫故名清淨。故不約成彼立有學福田。無
<lb n="0749c22"/>學位中有漏功德。雖非自性解脫所收。相
<lb n="0749c23"/>續解脫故名清淨。由此亦能生殊勝果。是
<lb n="0749c24"/>故約定及根差別。說九應果皆名福田
(述曰
<lb n="0749c25"/>由此有學不取身證。無學取俱解脫也)
。</p>
<p id="pT41p0749c2516" type="inline">論。不還差別至數成多
<lb n="0749c26"/>千。以根．地諸<anchor xml:id="beg0749012"/>德<anchor xml:id="end0749012"/>分別。</p>
<p id="pT41p0749c2609" type="inline">論。其義云何。
<lb n="0749c27"/>問也。</p>
<p id="pT41p0749c2703" type="inline">論。且如中般至五百九十二。明乘
<lb n="0749c28"/>數也。</p>
<p id="pT41p0749c2803" type="inline">論。云何如是。問成二千等所以。</p>
<lb n="0749c29"/>
<p id="pT41p0749c2901">論。且於一處至九百六十。已下乘成數
<lb n="0750a01"/>也。五種不還總成一萬二千九百六十差別
<lb n="0750a02"/>不同人也。</p>
<lb n="0750a03"/>
<p id="pT41p0750a0301">論。已辨第三向果差別。已下大文第三明無
<lb n="0750a04"/>學道　於中有五。一無學向果。二諸門辨
<lb n="0750a05"/>道。三盡等相生。四明諸道果。五六種羅漢。
<lb n="0750a06"/>此兩行頌第一門也。</p>
<p id="pT41p0750a0609" type="inline">論曰至阿羅漢向。
<lb n="0750a07"/>明第四向。從斷初禪惑至非想第九無間。
<lb n="0750a08"/>總是第四果．向。第九無間道別明金剛定。所
<lb n="0750a09"/>以但言至八品也。</p>
<p id="pT41p0750a0908" type="inline">論。即此所說至最為
<lb n="0750a10"/>勝故。釋定名也。此定堅銳。喻若金剛。無一
<lb n="0750a11"/>隨眠不能破故。先已破故不破一切。猶如
<lb n="0750a12"/>大明能破細闇。亦能破麁非唯破細。若為
<lb n="0750a13"/>小明先已破故。唯<anchor xml:id="beg0750001"/>破<anchor xml:id="end0750001"/>於細<anchor xml:id="begd1e123337"/>不<anchor xml:id="endd1e123337"/>破麁也。一
<lb n="0750a14"/>切惑中。非想修斷第九品惑最細難斷。此無
<lb n="0750a15"/>間道既斷此惑。故知一切無間道中。此無間
<lb n="0750a16"/>道名為最勝　問非想見惑<anchor xml:id="beg0750002"/>九<anchor xml:id="end0750002"/>地中亦是最
<lb n="0750a17"/>細。見道能斷應喻金剛　答彼九品惑可
<lb n="0750a18"/>一品斷。故知彼惑勢力微劣。見道既為劣惑
<lb n="0750a19"/>
<anchor xml:id="beg0750003"/>喻<anchor xml:id="end0750003"/>對治。知非能破一切隨眠。若有破能。見
<lb n="0750a20"/>道<anchor xml:id="beg0750004"/>起<anchor xml:id="end0750004"/>時。何礙不破自餘煩惱。故彼不得金
<lb n="0750a21"/>剛喻名。又諸惑中無事易斷。見道治彼。知
<lb n="0750a22"/>非極上。由此不立金剛喻名。</p>
<p id="pT41p0750a2212" type="inline">論。金剛
<lb n="0750a23"/>喻定至通依九地。明定多種。此定以四類智
<lb n="0750a24"/>滅．道法智。此六智中隨一現前。及十六行中
<lb n="0750a25"/>隨一現前。然緣苦．集諦唯以非想地<anchor xml:id="beg0750005"/>蘊<anchor xml:id="end0750005"/>
<lb n="0750a26"/>為所緣。滅．道法智唯緣欲界滅．道。此上所
<lb n="0750a27"/>說更無異論　然滅．道類智說有差別
<lb n="0750a28"/>　一說諸地道唯總無別。滅唯別緣無總緣
<lb n="0750a29"/>　二說諸地道及滅皆別緣　三說諸地道總
<lb n="0750b01"/>緣。滅總．別緣。由此不同成其多種。</p>
<p id="pT41p0750b0114" type="inline">論
<lb n="0750b02"/>故說此定至有五十二。此初師結一地數也。</p>
<lb n="0750b03"/>
<p id="pT41p0750b0301">論。謂苦．集類智至相應有八。釋苦．集智
<lb n="0750b04"/>必緣有頂所以。唯緣有頂斷有頂惑故。苦．
<lb n="0750b05"/>集是厭行。不可厭下斷上惑故。</p>
<p id="pT41p0750b0513" type="inline">論。
<lb n="0750b06"/>滅．道法智至相應有八。釋滅．道法智八行。皆
<lb n="0750b07"/>能斷非想惑所以。緣<anchor xml:id="beg0750006"/>下<anchor xml:id="end0750006"/>滅．道斷上惑者。
<lb n="0750b08"/>緣下滅．道勝上地故。</p>
<p id="pT41p0750b0809" type="inline">論。滅類智至合
<lb n="0750b09"/>三十二。釋滅許別緣也。緣八地滅。一一各
<lb n="0750b10"/>有四行相應。合三十二。滅諸地斷故。無因
<lb n="0750b11"/>果故。如隨眠品說。由此諸地唯別無總。</p>
<lb n="0750b12"/>
<p id="pT41p0750b1201">論。道類智至必總緣故。釋道必總緣也。
<lb n="0750b13"/>緣八地道總有四行相應有四。以治八
<lb n="0750b14"/>地類智品道同類相因必總緣故。緣滅唯
<lb n="0750b15"/>別。緣道即不爾。以類同故。互相因故。</p>
<lb n="0750b16"/>
<p id="pT41p0750b1601">論。如未至攝至應知亦爾。類釋餘五地以
<lb n="0750b17"/>緣境同故數亦不異。</p>
<p id="pT41p0750b1709" type="inline">論。空處二十八至
<lb n="0750b18"/>互為因故。釋上三地數漸減也。無色不緣
<lb n="0750b19"/>下地。故無法智除八行也。不緣四靜慮
<lb n="0750b20"/>滅。又<anchor xml:id="beg0750007"/>餘<anchor xml:id="end0750007"/>十六行總除二十四行。由此唯有
<lb n="0750b21"/>二十八。識處更減四行。二十四。無所有處更
<lb n="0750b22"/>減識處四。所以唯二十。</p>
<p id="pT41p0750b2210" type="inline">論。有說此定至
<lb n="0750b23"/>增二十八。第二師釋。有八十種。此師八地道
<lb n="0750b24"/>別緣故。加前二十八行有八十也。</p>
<p id="pT41p0750b2414" type="inline">論。
<lb n="0750b25"/>如未至應知亦爾。類釋餘五地也。</p>
<p id="pT41p0750b2514" type="inline">論。空
<lb n="0750b26"/>處四十至二十四。明無色漸減。空處無二法
<lb n="0750b27"/>智。及除四滅．四道。總十諦一一有四故除
<lb n="0750b28"/>四十。識處減八。謂滅．道各四故三十<anchor xml:id="beg0750008"/>二<anchor xml:id="end0750008"/>。無
<lb n="0750b29"/>所有處又更除八。故二十四也。</p>
<p id="pT41p0750b2913" type="inline">論。復有
<lb n="0750c01"/>欲令至增百一十二。第三師說。此師除滅與
<lb n="0750c02"/>初師同。緣滅有異。<anchor xml:id="beg0750009"/>許<anchor xml:id="end0750009"/>總別<anchor xml:id="beg0750010"/>緣<anchor xml:id="end0750010"/>
<anchor xml:id="begd1e123541"/>故<anchor xml:id="endd1e123541"/>。別緣
<lb n="0750c03"/>如前。總緣者兩兩合成七。三三合成六。四
<lb n="0750c04"/>四合成五。五五合成四。六六合成三。七七
<lb n="0750c05"/>合成二。八地合緣成一。總有二十八諦。諦
<lb n="0750c06"/>有四行。總計一百一十二行。加初五十二。
<lb n="0750c07"/>總有一百六十四。此一百六十四。必不並
<lb n="0750c08"/>生。隨一現起。</p>
<p id="pT41p0750c0806" type="inline">論。如未至攝至應知亦然。
<lb n="0750c09"/>類釋餘五地。緣境同故。同一百六十四也。</p>
<lb n="0750c10"/>
<p id="pT41p0750c1001">論。空處五十二至無所有處二十四。釋無
<lb n="0750c11"/>色也。空處唯緣四地滅。總別十諦四十行。
<lb n="0750c12"/>道類四行。苦．集八行。總五十二。識處緣三
<lb n="0750c13"/>地滅。總別六諦二十四行。苦．集．道類十二
<lb n="0750c14"/>
<anchor xml:id="beg0750011"/>行<anchor xml:id="end0750011"/>。合有三十六。無所有處緣二地滅。總別
<lb n="0750c15"/>有三諦十二行。苦．集．道類十二行。總二十
<lb n="0750c16"/>四也　總九地有一千九十六金剛喻定不
<lb n="0750c17"/>同。隨依一種皆能斷非想第九品惑　問
<lb n="0750c18"/>三說中何說為正　答正理論云。彼俱非理。
<lb n="0750c19"/>道必總緣。滅唯別緣。前已辨故　道必總緣。
<lb n="0750c20"/>破第二師滅唯別緣<anchor xml:id="begd1e123595"/>故<anchor xml:id="endd1e123595"/>破第三師。即是初
<lb n="0750c21"/>說為正。婆沙二十八評云。如是說者。依未
<lb n="0750c22"/>至<anchor xml:id="beg0750012"/>定<anchor xml:id="end0750012"/>有百六十四金剛喻定　<anchor xml:id="beg0750013"/>准<anchor xml:id="end0750013"/>此。即是
<lb n="0750c23"/>第三為正。即是婆沙<anchor xml:id="beg0750014"/>許<anchor xml:id="end0750014"/>總別緣滅。正理唯
<lb n="0750c24"/>別緣。論意各別不可和會。</p>
<p id="pT41p0750c2411" type="inline">論。若就種
<lb n="0750c25"/>姓至如理應思。且就一人分別。依其後說。
<lb n="0750c26"/>有一千九十六金剛喻定。若就種姓又成六
<lb n="0750c27"/>倍。如是根等分別如理應思。</p>
<p id="pT41p0750c2712" type="inline">論。此定
<lb n="0750c28"/>既能至盡智令起。明金剛喻定引生盡智。</p>
<lb n="0750c29"/>
<p id="pT41p0750c2901">論。金剛喻定至故名盡智。釋盡智名。由
<lb n="0751a01"/>與諸盡得最初生故。名為盡智。</p>
<p id="pT41p0751a0113" type="inline">論如
<lb n="0751a02"/>是盡智至得無學名。釋無學也。為得別果。
<lb n="0751a03"/>所應學者名為有學。諸阿羅漢雖為得利
<lb n="0751a04"/>根及諸功德。有所應學。然無為得別果所
<lb n="0751a05"/>應學故。名為無學。捨其鈍果得利果者。
<lb n="0751a06"/>即是得前所捨之果。非是別異得果。不名為
<lb n="0751a07"/>學。</p>
<p id="pT41p0751a0702" type="inline">論。即此唯應至阿羅漢名。釋應供
<lb n="0751a08"/>也。阿羅漢亦名應供。即彼盡智。與一切盡
<lb n="0751a09"/>得俱生故。名為盡智。正理論云。或此盡言
<lb n="0751a10"/>顯一切盡。謂第九品及前餘惑皆得擇滅故。
<lb n="0751a11"/>名為盡智　即盡智已去皆不為別果學
<lb n="0751a12"/>故。總名無學。即此應為他事。應受供養。
<lb n="0751a13"/>故亦名阿羅漢。</p>
<p id="pT41p0751a1307" type="inline">論。義准已成至皆名有
<lb n="0751a14"/>學。<anchor xml:id="begd1e123687"/>准<anchor xml:id="endd1e123687"/>無學釋有學也。</p>
<p id="pT41p0751a1409" type="inline">論。何緣前七得
<lb n="0751a15"/>有學名。<anchor xml:id="beg0751001"/>重<anchor xml:id="end0751001"/>問。</p>
<p id="pT41p0751a1506" type="inline">論。為得漏盡常樂學故。
<lb n="0751a16"/>答。為得漏盡以簡練根等。</p>
<p id="pT41p0751a1611" type="inline">論。學要有
<lb n="0751a17"/>三至為三自體。出學體。有學之人依此三
<lb n="0751a18"/>種求漏盡也。</p>
<p id="pT41p0751a1806" type="inline">論。若爾異生應名有學。
<lb n="0751a19"/>難也。異生亦求漏盡有<anchor xml:id="beg0751002"/>戒<anchor xml:id="end0751002"/>．定．慧。應名有
<lb n="0751a20"/>學。</p>
<p id="pT41p0751a2002" type="inline">論不爾至失正學故。釋也。有二因
<lb n="0751a21"/>　一未如實見故者。四善根中雖見諦理。
<lb n="0751a22"/>不如實見。不分明故　二忍位已<anchor xml:id="beg0751003"/>前<anchor xml:id="end0751003"/>容退
<lb n="0751a23"/>失故。</p>
<p id="pT41p0751a2303" type="inline">論。由此善逝至重說學言。引經
<lb n="0751a24"/>重說學言。顯不退也。</p>
<p id="pT41p0751a2409" type="inline">論。聖者住本性
<lb n="0751a25"/>如何名有學。問也。婆沙一百七十<anchor xml:id="beg0751004"/>六<anchor xml:id="end0751004"/>云。謂
<lb n="0751a26"/>學住本性有二因緣名<anchor xml:id="beg0751005"/>住<anchor xml:id="end0751005"/>本性。一守賢
<lb n="0751a27"/>善性而無退轉。二守自分<anchor xml:id="beg0751006"/>德<anchor xml:id="end0751006"/>而不進修
<lb n="0751a28"/>　此中住本性是第二也　或可。非是婆沙
<lb n="0751a29"/>二釋。此住本性是有漏心。既以無漏為學。
<lb n="0751b01"/>聖者住本有漏性心。既無無漏學。如何名
<lb n="0751b02"/>有學。</p>
<p id="pT41p0751b0203" type="inline">論。學意未滿故至常隨遂故。答
<lb n="0751b03"/>也。有兩因　<anchor xml:id="beg0751007"/>一<anchor xml:id="end0751007"/>雖暫無無漏學。學意未滿
<lb n="0751b04"/>名為有學。如行者暫息不名已到而名行
<lb n="0751b05"/>者　二無漏學得常隨遂故。由得學法名
<lb n="0751b06"/>為有學。</p>
<p id="pT41p0751b0604" type="inline">論學法云何。問學法也。</p>
<lb n="0751b07"/>
<p id="pT41p0751b0701">論。謂有學者無漏有為法。答學法也。</p>
<lb n="0751b08"/>
<p id="pT41p0751b0801">論。無學法云何。問無學法。</p>
<p id="pT41p0751b0811" type="inline">論。謂無學
<lb n="0751b09"/>者無漏有為法。答無學法。</p>
<p id="pT41p0751b0911" type="inline">論。云何涅
<lb n="0751b10"/>槃不名為學。問。因何有學法唯取有為無
<lb n="0751b11"/>漏。簡去涅槃。</p>
<p id="pT41p0751b1106" type="inline">論。無學異生亦成就故。
<lb n="0751b12"/>答也。擇滅無為。若是有學。因何異生無學
<lb n="0751b13"/>皆得成就。若是有學即雜亂也。</p>
<p id="pT41p0751b1313" type="inline">論。此復
<lb n="0751b14"/>何緣不名無學。問也。</p>
<p id="pT41p0751b1409" type="inline">論有學．異生亦成
<lb n="0751b15"/>就故。答也。有學．異生皆成擇滅。若是無學
<lb n="0751b16"/>即雜亂也。</p>
<p id="pT41p0751b1605" type="inline">論。如是有學至阿羅漢果。<anchor xml:id="beg0751008"/>總<anchor xml:id="end0751008"/>
<lb n="0751b17"/>分學．無學為八人也。由向．及果各有四
<lb n="0751b18"/>故。此即以所成法向．果別故。說人別也。</p>
<lb n="0751b19"/>
<p id="pT41p0751b1901">論。名雖有八至不離前果故。釋。雖就所
<lb n="0751b20"/>成就<anchor xml:id="beg0751009"/>法<anchor xml:id="end0751009"/>分人有八。然實能成人有五種。謂
<lb n="0751b21"/>
<anchor xml:id="beg0751010"/>初<anchor xml:id="end0751010"/>果向．及第四果各有一人。第二果向．及
<lb n="0751b22"/>住初果同是一人。住第二果及第三向亦
<lb n="0751b23"/>同一人。住第三果及第四向。亦同一人也。
<lb n="0751b24"/>由此實人唯有五別。</p>
<p id="pT41p0751b2409" type="inline">論。此依漸次至
<lb n="0751b25"/>非前果攝。釋超越與次第不同。若超越者。
<lb n="0751b26"/>第二果．向非初果攝。第三果．向非第二果
<lb n="0751b27"/>攝。</p>
<lb n="0751b28"/>
<p id="pT41p0751b2801">論。如前所說修道二種。已下大文第二諸門
<lb n="0751b29"/>辨道　就中有五。一地由道離染。二道引
<lb n="0751c01"/>離繫得。三道離地通局。四近分攝道別。五
<lb n="0751c02"/>世俗道緣行。此半行頌第一門也。</p>
<p id="pT41p0751c0214" type="inline">論曰
<lb n="0751c03"/>至治自地故。釋。有頂染唯無漏斷。<anchor xml:id="beg0751011"/>夫<anchor xml:id="end0751011"/>有
<lb n="0751c04"/>漏道斷惑者。皆是次上地。斷下地惑。自地
<lb n="0751c05"/>不能治自地故。有頂無上地故。唯無漏
<lb n="0751c06"/>斷。</p>
<p id="pT41p0751c0602" type="inline">論。自地煩惱至不治自地。釋自地道
<lb n="0751c07"/>不能斷自地惑所以。正理論云。何緣下地
<lb n="0751c08"/>起世俗道不能對治上地隨眠。上地定非
<lb n="0751c09"/>下地世俗厭行斷道所緣境故。非厭下地能
<lb n="0751c10"/>離上染。上地望下極微妙故。由此證知。唯
<lb n="0751c11"/>無漏力能離有頂。其理善成。</p>
<p id="pT41p0751c1112" type="inline">論。離餘八
<lb n="0751c12"/>地至俱能離故。釋餘地也。</p>
<lb n="0751c13"/>
<p id="pT41p0751c1301">論。既通由二離八地染。下半行頌。第二明道
<lb n="0751c14"/>引二離繫得。</p>
<p id="pT41p0751c1406" type="inline">論曰至同所作故。明有
<lb n="0751c15"/>學二道俱引二得　由二種道同所作故者。
<lb n="0751c16"/>是修二道因也　同所作者。是同治也。廣如
<lb n="0751c17"/>下智品釋。</p>
<p id="pT41p0751c1705" type="inline">論。有餘師釋至煩惱不成故。
<lb n="0751c18"/>敘異說也。此師不立修因。但證知有。謂
<lb n="0751c19"/>有捨無漏得煩惱不成。故知由有漏得能
<lb n="0751c20"/>持斷也。</p>
<p id="pT41p0751c2004" type="inline">論謂有學聖至成彼煩惱。指事
<lb n="0751c21"/>釋也。如有學聖先以無漏道離無所有處
<lb n="0751c22"/>煩惱。後依四禪練根至解脫道。捨前鈍果
<lb n="0751c23"/>及向。唯得四禪已下不還果道上三無色。若
<lb n="0751c24"/>無先修有漏道得無為者。無漏得捨有漏
<lb n="0751c25"/>得。無煩惱應成。既不成煩惱。明知有有漏
<lb n="0751c26"/>得。</p>
<p id="pT41p0751c2602" type="inline">論。此證非理至不成惑故。論主破
<lb n="0751c27"/>也。此因不定。亦有<anchor xml:id="beg0751012"/>共許<anchor xml:id="end0751012"/>無有二得煩惱
<lb n="0751c28"/>不起。</p>
<p id="pT41p0751c2803" type="inline">論。謂如分離至故不成證。指事
<lb n="0751c29"/>破也。非想地惑<anchor xml:id="beg0751013"/>共<anchor xml:id="end0751013"/>許無有漏得。練根捨時
<lb n="0752a01"/>雖無二得。煩惱不起<anchor xml:id="begd1e124009"/>共<anchor xml:id="endd1e124009"/>許異生生上地
<lb n="0752a02"/>時。下地煩惱斷得都無。下地煩惱亦不得起。
<lb n="0752a03"/>故不成證。正理論云。此二雖無煩惱斷得。
<lb n="0752a04"/>而勝進故遮惑得生。彼亦應然。故證非理。
<lb n="0752a05"/>由此但可作如是言。二道於中所作同故。
<lb n="0752a06"/>隨一現起引二得生。不可說言為成斷
<lb n="0752a07"/>故。</p>
<p id="pT41p0752a0702" type="inline">論。既說聖者至無漏斷得准釋。異生
<lb n="0752a08"/>斷惑唯有漏得。聖斷見道有頂唯無漏得
<lb n="0752a09"/>　言聖。簡異生　離八。簡有頂　修簡見道
<lb n="0752a10"/>論。由何地道離何地染。已下一行頌。第三明
<lb n="0752a11"/>道離地通局。</p>
<p id="pT41p0752a1106" type="inline">論曰至<anchor xml:id="beg0752001"/>已<anchor xml:id="end0752001"/>離故。明諸無
<lb n="0752a12"/>漏道唯未至定。能離自．下．及上地染。自餘諸
<lb n="0752a13"/>地唯離自．上地染。欲界無道故依上未至
<lb n="0752a14"/>斷。自餘諸無漏唯在根本地中非未至故。
<lb n="0752a15"/>離下地染方得上地。由此上地不能斷下。</p>
<lb n="0752a16"/>
<p id="pT41p0752a1601">論。諸有漏<anchor xml:id="beg0752002"/>道<anchor xml:id="end0752002"/>至已離故。明有漏道唯近
<lb n="0752a17"/>分定能斷下地。不能斷自．及上地惑。自地
<lb n="0752a18"/>煩惱所隨增故。不能斷自地惑。勢力劣故
<lb n="0752a19"/>不能斷上。起上地根本已離下故。唯未
<lb n="0752a20"/>
<anchor xml:id="beg0752003"/>至<anchor xml:id="end0752003"/>斷。</p>
<lb n="0752a21"/>
<p id="pT41p0752a2101">論。諸依近分離下地染。已下一行頌。第四明
<lb n="0752a22"/>近分攝道別。</p>
<p id="pT41p0752a2206" type="inline">論曰至<anchor xml:id="beg0752004"/>謂<anchor xml:id="end0752004"/>欲八定。明能
<lb n="0752a23"/>斷有八。<anchor xml:id="beg0752005"/>即<anchor xml:id="end0752005"/>四靜慮．四無色。所離有九。謂欲
<lb n="0752a24"/>界<anchor xml:id="beg0752006"/>及<anchor xml:id="end0752006"/>八定。</p>
<p id="pT41p0752a2405" type="inline">論。初三近分至非即近分。
<lb n="0752a25"/>明初．二．三．定不定。上五定入根本。</p>
<p id="pT41p0752a2514" type="inline">論。
<lb n="0752a26"/>近分根本至必入根本。釋所以也。下三地未
<lb n="0752a27"/>至與根本<anchor xml:id="beg0752007"/>地<anchor xml:id="end0752007"/>。受不同故。轉入異受少艱難
<lb n="0752a28"/>故。若欣上心強即入根本。若欣劣者即不能
<lb n="0752a29"/>入　第四靜慮及四無色未至．根本同一捨
<lb n="0752b01"/>受。離下地染必欣上故。所以上地定入根
<lb n="0752b02"/>本。</p>
<lb n="0752b03"/>
<p id="pT41p0752b0301">論。諸出世道無間．解脫。已下一行頌。第五明
<lb n="0752b04"/>世道俗緣．行。</p>
<p id="pT41p0752b0406" type="inline">論曰至隨一行相。明六
<lb n="0752b05"/>行相。無間．解脫。上．下緣異　隨一行言。顯
<lb n="0752b06"/>斷惑時無間．解脫。非定起三。隨<anchor xml:id="beg0752008"/>起<anchor xml:id="end0752008"/>一行
<lb n="0752b07"/>皆能斷惑。婆沙六十<anchor xml:id="beg0752009"/>四<anchor xml:id="end0752009"/>
<anchor xml:id="beg0752010"/>云<anchor xml:id="end0752010"/>。問無間道中何
<lb n="0752b08"/>行相後。起解脫道何相行耶。評曰此事不
<lb n="0752b09"/>定。從麁行相無間道。後容起靜等三種行
<lb n="0752b10"/>相為解脫道。苦等亦爾。以此六種有漏行
<lb n="0752b11"/>相。隨離染者所樂起故。問以世俗道離
<lb n="0752b12"/>
<anchor xml:id="beg0752011"/>諸<anchor xml:id="end0752011"/>染時。無間解脫各緣何地。評曰如是諸
<lb n="0752b13"/>說。雖各能生弟子<anchor xml:id="beg0752012"/>覺<anchor xml:id="end0752012"/>慧。而最初說於理為
<lb n="0752b14"/>善。謂九無間道皆緣欲界。九解脫道皆緣
<lb n="0752b15"/>初定。所以者何以世俗道離欲染時。厭下
<lb n="0752b16"/>欣上方能離故。如離欲染離上七地染。應
<lb n="0752b17"/>知亦爾。問世俗無間．解脫道中。一一能修幾
<lb n="0752b18"/>
<anchor xml:id="beg0752013"/>種<anchor xml:id="end0752013"/>行相。答諸異生者離欲染時。九無間道中
<lb n="0752b19"/>修苦等三行相。八解脫道中具修六行相。後
<lb n="0752b20"/>解脫道中即修此六行相。亦修未來初靜慮
<lb n="0752b21"/>地無邊行相。如是乃至。離無所有處染。隨
<lb n="0752b22"/>其所應當知亦爾。若諸聖者修六行相如
<lb n="0752b23"/>異生說。更加有漏無漏十六行相。聖者若
<lb n="0752b24"/>離初定乃至無所有處。唯修無漏十六行相。
<lb n="0752b25"/>餘如前說。問何故初定近分。通修有漏．無
<lb n="0752b26"/>漏十六行相。上地近分唯修無漏耶。答初定
<lb n="0752b27"/>近分有聖行相故。<anchor xml:id="beg0752014"/>能<anchor xml:id="end0752014"/>通修有漏．<anchor xml:id="beg0752015"/>無漏<anchor xml:id="end0752015"/>十
<lb n="0752b28"/>六聖行相。上地近分無聖行相故。唯能修
<lb n="0752b29"/>無漏行相。問現在如前說。未來修者為何所
<lb n="0752c01"/>緣。答離欲染時。九無間道中所修未來麁
<lb n="0752c02"/>等三行相。唯緣欲界。八解脫道中所修未來
<lb n="0752c03"/>麁等三行相。緣欲界．及初定。靜等三行相唯
<lb n="0752c04"/>緣初定。最後解脫道中所修未來麁等三行
<lb n="0752c05"/>相。通緣三界。靜等三行相。緣初定乃至非
<lb n="0752c06"/>想非非想處。乃至。離第四靜慮染時。乃至。
<lb n="0752c07"/>最後解脫道中所修未來麁等三行相。及靜
<lb n="0752c08"/>等三行相。緣空無邊處。乃至。非想非非<anchor xml:id="beg0752016"/>想<anchor xml:id="end0752016"/>
<lb n="0752c09"/>處。餘同前地。問何故最後解脫道中所修未
<lb n="0752c10"/>來靜慮所攝麁等<anchor xml:id="beg0752017"/>行<anchor xml:id="end0752017"/>相。通緣三界。無色所
<lb n="0752c11"/>攝麁等行相。唯緣無色<anchor xml:id="beg0752018"/>界<anchor xml:id="end0752018"/>耶。答靜慮地中
<lb n="0752c12"/>有遍<anchor xml:id="beg0752019"/>緣智<anchor xml:id="end0752019"/>。能緣自地．下地．上地。無色地中
<lb n="0752c13"/>無<anchor xml:id="beg0752020"/>遍<anchor xml:id="end0752020"/>緣智。唯緣自．上不緣下地。故無色
<lb n="0752c14"/>不修緣下地行相。</p>
<p id="pT41p0752c1408" type="inline">論。非寂靜故至翻
<lb n="0752c15"/>此應釋。明六行名義也。正理論云。諸下地中
<lb n="0752c16"/>由多掉舉。寂靜微劣故名為麁。雖大劬勞
<lb n="0752c17"/>暫令掉舉勢用微劣。仍不能引美妙樂生。
<lb n="0752c18"/>故名為苦。有極多種災害拘礙。及能覆障令
<lb n="0752c19"/>無功能見出離方。故名為障。諸上地中不
<lb n="0752c20"/>作功用。掉舉微劣故名為靜。不設劬勞掉
<lb n="0752c21"/>舉微劣。引生勝樂故名為妙。於下地中所
<lb n="0752c22"/>有災害。能決定見心不生欣。及能越彼故
<lb n="0752c23"/>名為離。應知此中已兼顯示無間．解脫行
<lb n="0752c24"/>相。各三相翻而生如其次第。謂無間道緣下
<lb n="0752c25"/>為麁。解脫道中緣上為靜。餘相翻起如次
<lb n="0752c26"/>應知。然離染時起則不定。世俗無間及解脫
<lb n="0752c27"/>道。能離下等九品染故。應知亦有九品差
<lb n="0752c28"/>別　正理<anchor xml:id="beg0752021"/>論<anchor xml:id="end0752021"/>云。離第四靜慮八解脫道未
<lb n="0752c29"/>來所修麁等三行。緣第四定及緣空處。然
<lb n="0753a01"/>非合<anchor xml:id="beg0753001"/>緣<anchor xml:id="end0753001"/>。以界別故　自餘同婆沙。此中一
<lb n="0753a02"/>類譬喻論師。為欲顯成分別論義作如是
<lb n="0753a03"/>說。無有異生實斷煩惱。有退失故。與大
<lb n="0753a04"/>乘同。</p>
<lb n="0753a05"/>
<p id="pT41p0753a0501">論。傍論已了應辨本義。下一行頌。大文第三
<lb n="0753a06"/>明盡等相生。</p>
<p id="pT41p0753a0606" type="inline">論曰至無學正見生。明先
<lb n="0753a07"/>不動羅漢盡智後即生無生智。不生盡智．
<lb n="0753a08"/>無學正見智。</p>
<p id="pT41p0753a0806" type="inline">論。除不動法至後容退
<lb n="0753a09"/>故。明除先不動盡智後。或更生盡智。或生
<lb n="0753a10"/>無學正見智。准正理論意。若鈍根者。盡智．無
<lb n="0753a11"/>學正<anchor xml:id="beg0753002"/>見<anchor xml:id="end0753002"/>智俱時而得。若先不動。盡智．無生
<lb n="0753a12"/>智．無學正見智俱時而得。在因位中先所求
<lb n="0753a13"/>者於先起也。</p>
<p id="pT41p0753a1306" type="inline">論。前不動種姓至或無學
<lb n="0753a14"/>正見。釋頌略不說無生智後起無學正見
<lb n="0753a15"/>智也。正理．此論明無學故說無漏智<anchor xml:id="beg0753003"/>相<anchor xml:id="end0753003"/>生。
<lb n="0753a16"/>不說生俗智也。理實亦容生其俗智。故婆
<lb n="0753a17"/>沙一百二云。此中時愛心解脫阿羅漢。金剛
<lb n="0753a18"/>喻定唯一剎那。盡智流注長時相續。從盡智
<lb n="0753a19"/>出。或起無學正見。或起世俗心。不動心解
<lb n="0753a20"/>脫阿羅漢。金剛喻定．及盡智唯一剎那。無生
<lb n="0753a21"/>智流注長時相續。從無生智出。或起無學
<lb n="0753a22"/>正見。或起世俗心。一切阿羅漢皆修無學正
<lb n="0753a23"/>見。圓滿而非一切皆現在前　此與正理少
<lb n="0753a24"/>異。<anchor xml:id="beg0753004"/>正<anchor xml:id="end0753004"/>理云。無生智或剎那。或相續。時解脫
<lb n="0753a25"/>
<anchor xml:id="beg0753005"/>起<anchor xml:id="end0753005"/>盡智亦爾　述曰。正理剋實說。婆沙對
<lb n="0753a26"/>前金剛喻定等說故。偏說相續不說剎那。</p>
<lb n="0753a27"/>
<p id="pT41p0753a2701">論。前說<anchor xml:id="beg0753006"/>四<anchor xml:id="end0753006"/>果是誰果耶。已下大文第四明
<lb n="0753a28"/>諸道果。一沙門性．果．數。二立<anchor xml:id="begd1e124520"/>四<anchor xml:id="endd1e124520"/>果因緣。
<lb n="0753a29"/>三明中間二果。四沙門果異名。五明沙門果
<lb n="0753b01"/>依身。此中第一門也。</p>
<p id="pT41p0753b0109" type="inline">論曰至故名沙門。
<lb n="0753b02"/>明沙門也　諸無漏道是沙門性者。出沙門
<lb n="0753b03"/>體　懷此道者名曰沙門者。明人名沙門
<lb n="0753b04"/>　以能勤勞息煩惱故者。釋沙門名。引經
<lb n="0753b05"/>可知。</p>
<p id="pT41p0753b0503" type="inline">論。異生不能至非真沙門。釋異
<lb n="0753b06"/>生非沙門也。正理<anchor xml:id="begd1e124547"/>論<anchor xml:id="endd1e124547"/>云。由此異生雖能已
<lb n="0753b07"/>斷無所有處染。而非真沙門。以諸過失尚
<lb n="0753b08"/>有<anchor xml:id="beg0753007"/>餘<anchor xml:id="end0753007"/>故。暫時靜息非究竟故。</p>
<p id="pT41p0753b0812" type="inline">
<anchor xml:id="beg0753008"/>論<anchor xml:id="end0753008"/>。有
<lb n="0753b09"/>為無為是沙門果。出沙門果體。</p>
<p id="pT41p0753b0913" type="inline">論。契
<lb n="0753b10"/>經說此至八十一解脫道。明數也。</p>
<p id="pT41p0753b1014" type="inline">論。諸
<lb n="0753b11"/>無間道至士用果故。辨有為果差別。諸無間
<lb n="0753b12"/>道唯是沙門性。諸解脫道亦是沙門。有為<anchor xml:id="beg0753009"/>果<anchor xml:id="end0753009"/>
<lb n="0753b13"/>體是彼等流．士用果故　准此論文。解脫道
<lb n="0753b14"/>既言亦沙門果者。亦無為果　或可。亦者
<lb n="0753b15"/>亦沙門性。所以名果者。以是沙門等流．士
<lb n="0753b16"/>用二果性故。</p>
<p id="pT41p0753b1606" type="inline">論。一一擇滅至士用果故。
<lb n="0753b17"/>辨無為果。</p>
<p id="pT41p0753b1705" type="inline">論。如是合成八十九種。總
<lb n="0753b18"/>結數也。</p>
<lb n="0753b19"/>
<p id="pT41p0753b1901">論。若爾世尊何不具說。已下一行頌。第二明
<lb n="0753b20"/>立四果因緣。</p>
<p id="pT41p0753b2006" type="inline">論。曰至無常等故。明具
<lb n="0753b21"/>五因立四果也　謂總一得得諸斷故者。正
<lb n="0753b22"/>理云。謂一果得。總得先來所得斷故
(述曰。此說前向
<lb n="0753b23"/>果中所得無為至今果位。總一果得。得無為故非是眾多無為同一得得)
　婆沙一百四十
<lb n="0753b24"/>一云。問何故名沙門果。答無倒勇勵息除染
<lb n="0753b25"/>法名<anchor xml:id="beg0753010"/>曰<anchor xml:id="end0753010"/>沙門。是諸沙門所引所證名沙門
<lb n="0753b26"/>果。</p>
<p id="pT41p0753b2602" type="inline">論。於四果位至故佛不說。准此論
<lb n="0753b27"/>文。唯此四位及練根者。有此五因。餘位無
<lb n="0753b28"/>也。由此練根亦名得果。</p>
<lb n="0753b29"/>
<p id="pT41p0753b2901">論。若<anchor xml:id="beg0753011"/>唯<anchor xml:id="end0753011"/>淨道是沙門性。已下一行頌。第三
<lb n="0753c01"/>明中間二果。</p>
<p id="pT41p0753c0106" type="inline">論曰至斷五下分結。明
<lb n="0753c02"/>有漏斷修惑得二果時。兼用唯無漏道斷
<lb n="0753c03"/>見惑無為同一果得。成一果故。由此從多
<lb n="0753c04"/>名沙門果。</p>
<p id="pT41p0753c0405" type="inline">論。又世俗道至沙門果體。
<lb n="0753c05"/>第二釋也。諸聖者世俗道斷惑之時。必兼無
<lb n="0753c06"/>漏斷得持故。<anchor xml:id="beg0753012"/>從<anchor xml:id="end0753012"/>無漏得名沙門果體　退
<lb n="0753c07"/>不命終者。據得果位。非是向位。</p>
<lb n="0753c08"/>
<p id="pT41p0753c0801">論。此沙門性有異名耶。下兩行頌。第四明沙
<lb n="0753c09"/>門果異名。</p>
<p id="pT41p0753c0905" type="inline">論曰至諸煩惱故。<anchor xml:id="beg0753013"/>明<anchor xml:id="end0753013"/>真沙
<lb n="0753c10"/>門性。亦名婆羅門。婆羅門名為淨<anchor xml:id="begd1e124706"/>行<anchor xml:id="endd1e124706"/>。以能
<lb n="0753c11"/>遣除諸煩惱故名為淨行。</p>
<p id="pT41p0753c1111" type="inline">論。即此亦說
<lb n="0753c12"/>至亦名清涼。明亦名梵輪。正理論云。<anchor xml:id="beg0753014"/>寂默
<lb n="0753c13"/>冲虛蕭<anchor xml:id="end0753014"/>然名梵。佛具此德故立梵名。既自
<lb n="0753c14"/>覺悟。為令他覺。轉此授彼。故名梵輪。</p>
<lb n="0753c15"/>
<p id="pT41p0753c1501">論。即於此中至故名法輪。明諸沙門性唯
<lb n="0753c16"/>取見道為法輪也。以<anchor xml:id="beg0753015"/>作<anchor xml:id="end0753015"/>似輪故。</p>
<p id="pT41p0753c1613" type="inline">論。
<lb n="0753c17"/>見道如何與彼相似。問也。</p>
<p id="pT41p0753c1711" type="inline">論。由速行等
<lb n="0753c18"/>至似世間輪。明<anchor xml:id="beg0753016"/>有<anchor xml:id="end0753016"/>五義似輪也。正理論云。
<lb n="0753c19"/>如聖王輪旋環不息。見道亦爾。無中歇故。
<lb n="0753c20"/>如聖王輪行用速疾。見道亦爾。<anchor xml:id="beg0753017"/>捨<anchor xml:id="end0753017"/>苦等境
<lb n="0753c21"/>取集等故。此則顯示見四聖諦必不俱時。
<lb n="0753c22"/>如聖王輪降伏未伏鎮壓已伏。見道亦爾。
<lb n="0753c23"/>能見未見。能斷未斷。已見斷者無迷退故。
<lb n="0753c24"/>如聖王輪上下迴轉。見道又爾。觀上苦<anchor xml:id="beg0753018"/>等<anchor xml:id="end0753018"/>
<lb n="0753c25"/>已。觀下苦<anchor xml:id="fxT41p0753c02"/>等故。由此見道獨名法輪。</p>
<lb n="0753c26"/>
<p id="pT41p0753c2601">論。尊者妙音至故名法輪。述異說也。</p>
<lb n="0753c27"/>
<p id="pT41p0753c2701">論。寧知法輪唯是見道。問也。</p>
<p id="pT41p0753c2712" type="inline">論。憍陳那
<lb n="0753c28"/>等至正法輪故。答也。既憍陳那等見道生時
<lb n="0753c29"/>未起修道。即名已轉正法輪故。故知唯說
<lb n="0754a01"/>見道。</p>
<p id="pT41p0754a0103" type="inline">論。云何三轉十二行相。問也。因
<lb n="0754a02"/>明法輪。問三轉法輪。</p>
<p id="pT41p0754a0209" type="inline">論。此苦聖諦至
<lb n="0754a03"/>十二行相。答也。謂　此苦諦<anchor xml:id="beg0754001"/>者<anchor xml:id="end0754001"/>。是顯示轉。
<lb n="0754a04"/>顯示四諦相也　此應遍知者。是勸發轉。<anchor xml:id="beg0754002"/>動<anchor xml:id="end0754002"/>
<lb n="0754a05"/>令遍知苦也　此已遍知。引證轉。此苦聖諦
<lb n="0754a06"/>我已遍知　於集聖諦應言。此集聖諦此應
<lb n="0754a07"/>永斷。此已永斷　此滅聖諦此應作證。此已
<lb n="0754a08"/>作證　此道聖諦此應修。此已修　一．一三
<lb n="0754a09"/>轉合成十二　別別發生眼智明覺者。婆沙
<lb n="0754a10"/>七十九云。眼者謂法智忍。智者謂法智。明者
<lb n="0754a11"/>謂<anchor xml:id="beg0754003"/>類<anchor xml:id="end0754003"/>智忍。覺者謂類智
(准此論文。唯見道也)
復次。眼是
<lb n="0754a12"/>觀見義。智是決斷義。明是照了義。覺是<anchor xml:id="beg0754004"/>驚<anchor xml:id="end0754004"/>
<lb n="0754a13"/>察義
(准此釋亦得通修道)
。</p>
<p id="pT41p0754a1311" type="inline">論。如是三轉至七處善等。明
<lb n="0754a14"/>諦十二。故名十二行相。理實有四十八也。
<lb n="0754a15"/>如眼．色為二法。乃至意．法為二。實十<anchor xml:id="beg0754005"/>二<anchor xml:id="end0754005"/>。
<lb n="0754a16"/>七處善五蘊各七。總有三十五。而言二法及
<lb n="0754a17"/>七處也。</p>
<p id="pT41p0754a1704" type="inline">論。由此<anchor xml:id="beg0754006"/>三轉<anchor xml:id="end0754006"/>至所說如是。顯
<lb n="0754a18"/>三轉次第結歸宗也。</p>
<p id="pT41p0754a1809" type="inline">論。若爾三轉至
<lb n="0754a19"/>立法輪名。論主破婆沙通三道也。</p>
<p id="pT41p0754a1914" type="inline">論。
<lb n="0754a20"/>是故唯應至可應正理。論主斷取餘師義也。
<lb n="0754a21"/>此師說。十二行相所有教法三周說法名為
<lb n="0754a22"/>三<anchor xml:id="beg0754007"/>轉<anchor xml:id="end0754007"/>。<anchor xml:id="begd1e124930"/>准<anchor xml:id="endd1e124930"/>正理論。是餘師義。正理論云。有
<lb n="0754a23"/>說此教名為法輪。<anchor xml:id="beg0754008"/>轉<anchor xml:id="end0754008"/>至他身令解義故。
<lb n="0754a24"/>此但方便非真法輪。如餘雜染無勝能故。</p>
<lb n="0754a25"/>
<p id="pT41p0754a2501">論。如何三轉。問也。既以教法為輪者。
<lb n="0754a26"/>如何三轉。</p>
<p id="pT41p0754a2605" type="inline">論。三周轉故。答也。</p>
<p id="pT41p0754a2612" type="inline">論。
<lb n="0754a27"/>如何具足十二行相。問也。</p>
<p id="pT41p0754a2711" type="inline">論。三周循歷
<lb n="0754a28"/>四聖諦故。總答也。</p>
<p id="pT41p0754a2808" type="inline">論。謂此是苦至此已
<lb n="0754a29"/>修習。重釋也。第一周顯示四諦。第二周勸
<lb n="0754b01"/>知苦。斷集。證滅。修道。第三周引己為證。
<lb n="0754b02"/>我已知．斷．證．修。</p>
<p id="pT41p0754b0207" type="inline">論。云何名轉。重問餘
<lb n="0754b03"/>師。</p>
<p id="pT41p0754b0302" type="inline">論。由此法門至<anchor xml:id="beg0754009"/>令解<anchor xml:id="end0754009"/>義故。答也。轉
<lb n="0754b04"/>自相續十二行法。往他相續令解義故。名
<lb n="0754b05"/>之為轉。</p>
<p id="pT41p0754b0504" type="inline">論。或諸聖道至故名已轉。論
<lb n="0754b06"/>主第二釋也。第一釋<anchor xml:id="beg0754010"/>印<anchor xml:id="end0754010"/>取餘師義。此釋通
<lb n="0754b07"/>取三道為法輪也。五比丘等已至轉初故
<lb n="0754b08"/>名已轉。正理論云。毘婆沙師本意。總說一
<lb n="0754b09"/>切聖道皆名法輪。以說三轉三道攝故。於
<lb n="0754b10"/>他相續見道生時。已至轉初故名已轉。然
<lb n="0754b11"/>唯見道是法輪初。故說法輪唯是見道。諸天
<lb n="0754b12"/>神類即就最初言轉法輪。不依二道。然諸
<lb n="0754b13"/>師多說見道名法輪。以地空天神唯依此
<lb n="0754b14"/>說故。曾無說三道皆名法輪故。唯見道具
<lb n="0754b15"/>前所說<anchor xml:id="beg0754011"/>法<anchor xml:id="end0754011"/>輪義故。雖諸見道皆名法輪。而
<lb n="0754b16"/>憍陳那身中先轉。故經說彼見道生時名
<lb n="0754b17"/>轉法輪。非餘不轉。憍陳那等見道生時。說
<lb n="0754b18"/>名世尊轉法輪者。意顯彼等得轉法<anchor xml:id="beg0754012"/>輪<anchor xml:id="end0754012"/>
<lb n="0754b19"/>本由世尊。故推在佛。令所化者生尊重故。
<lb n="0754b20"/>如是則說如來法輪轉至他身故名為轉
<lb n="0754b21"/>　若異此者。天神<anchor xml:id="beg0754013"/>應說<anchor xml:id="end0754013"/>菩提樹下佛轉法
<lb n="0754b22"/>輪。不應唱言世尊今在婆羅<anchor xml:id="beg0754014"/>疷<anchor xml:id="end0754014"/>斯國。轉
<lb n="0754b23"/>無上法輪。故轉授他此中名轉　有說此教
<lb n="0754b24"/>名為法輪。轉至他身令解義故。此但方便
<lb n="0754b25"/>非真法輪。如餘雜染無勝能故。</p>
<lb n="0754b26"/>
<p id="pT41p0754b2601">論。何沙門果何界得。此下一行頌。第五明沙
<lb n="0754b27"/>門果依．界。</p>
<p id="pT41p0754b2705" type="inline">論曰至依三界身。明前三
<lb n="0754b28"/>果唯依欲界九依身得。謂六欲天及三天下。
<lb n="0754b29"/>第四果通依三界身。謂欲九依。色界十六
<lb n="0754c01"/>依。無色四。總二十九依身。得阿羅漢果。</p>
<lb n="0754c02"/>
<p id="pT41p0754c0201">論。前之二果至非依上得。問也。</p>
<p id="pT41p0754c0213" type="inline">論。由理
<lb n="0754c03"/>教故。總答也。</p>
<p id="pT41p0754c0306" type="inline">論。且理云何。問理也。</p>
<lb n="0754c04"/>
<p id="pT41p0754c0401">論。依上界身至不還果義。答理也。離欲界
<lb n="0754c05"/>染得第三果。若次第者必依欲身離欲界
<lb n="0754c06"/>染。先得果已方得生上。若超越者必依見
<lb n="0754c07"/>道得第三果。見道必依欲界身起故。第三
<lb n="0754c08"/>果唯依欲界。</p>
<p id="pT41p0754c0806" type="inline">論。何緣上界必無見道。
<lb n="0754c09"/>問上界無見道所以。</p>
<p id="pT41p0754c0909" type="inline">論。且無色中至
<lb n="0754c10"/>能得見道。答所以也。夫見道者必因聞教。
<lb n="0754c11"/>及先緣欲界苦等。無色界身不能聞教。不
<lb n="0754c12"/>緣下故。不依彼身起見道也。色界異生。
<lb n="0754c13"/>一著勝樂故。二無苦受。不生厭心故。不
<lb n="0754c14"/>能起見道。見道必因厭心起故。</p>
<p id="pT41p0754c1413" type="inline">論。教
<lb n="0754c15"/>復云何。問教也。</p>
<p id="pT41p0754c1507" type="inline">論。由經說故至上界定
<lb n="0754c16"/>無。引經證也　經言有五補特伽羅。即五不
<lb n="0754c17"/>還　此處通達者。通達即見道異名。此處
<lb n="0754c18"/>者。是欲界　彼處究竟者。是上二界得涅槃
<lb n="0754c19"/>也。</p>
<anchor xml:id="tnote0754015"/>
<anchor xml:id="mod0754015"/>
<anchor xml:id=""/>
<lb n="0754c20"/>俱舍論疏卷第二十四<lb n="0754c21"/>
<p id="pT41p0754c2101" rend="margin-left:2em">
<anchor xml:id="tnote0754016"/>
<anchor xml:id="mod0754016"/>霜月二十日午上點了</p>
<lb n="0754c22"/>
<p id="pT41p0754c2201" rend="margin-left:1em">（別筆）</p>
<lb n="0754c23"/>
<p id="pT41p0754c2301" rend="margin-left:2em">以興福寺慈恩院本一交了□□</p>
<lb n="0755a01"/>
<lb n="0755a02"/>
<anchor xml:id="tnote0755001"/>俱舍論疏卷第二十五<lb n="0755a03"/>
<lb n="0755a04"/>
<byline>沙門<anchor xml:id="beg0755002"/>法<anchor xml:id="end0755002"/>寶撰</byline>
<lb n="0755a05"/>
<head>分別賢聖品第六之<anchor xml:id="beg0755003"/>四<anchor xml:id="end0755003"/>
</head>
<lb n="0755a06"/>
<p id="pT41p0755a0601">
<anchor xml:id=""/>
<anchor xml:id="tnote0755004"/>
<anchor xml:id="mod0755004"/>論。如前所說至亦有云何。已下大文第五
<lb n="0755a07"/>明六種姓。一明六種羅漢。二明六種學．凡。
<lb n="0755a08"/>三明三種退別。四明六退果時等。五明練
<lb n="0755a09"/>根不同。六明九種無學　就初門中。一明
<lb n="0755a10"/>六種種姓。二明六種先後。三明從姓果退。
<lb n="0755a11"/>此一行半頌明六種姓。</p>
<p id="pT41p0755a1110" type="inline">論曰至六不動
<lb n="0755a12"/>法。列六種姓名也。</p>
<p id="pT41p0755a1208" type="inline">論。於此六中至及
<lb n="0755a13"/>心解脫故。釋先學位是信解脫。今至無學
<lb n="0755a14"/>名時愛心解脫。恒時愛護所得法故名時
<lb n="0755a15"/>愛。及心解脫煩惱縛故名心解脫。有學無
<lb n="0755a16"/>心解脫。利根羅漢<anchor xml:id="beg0755005"/>時<anchor xml:id="end0755005"/>愛。此具二故立此名
<lb n="0755a17"/>也。</p>
<p id="pT41p0755a1702" type="inline">論。亦說名為至方入定故。釋異名
<lb n="0755a18"/>也。以要待時得解脫故。名時解脫。如盛
<lb n="0755a19"/>蘇瓶。略去初盛字但名蘇瓶　由此待時。
<lb n="0755a20"/>已下釋待時也。婆沙一百一云。時雖有多。
<lb n="0755a21"/>略有六種。一得好衣時。二得好食時。三
<lb n="0755a22"/>得好臥具時。四得好處所時。五得好說法
<lb n="0755a23"/>時。六得好補特伽羅時。乃至廣說。待六種
<lb n="0755a24"/>時得心解脫故名時解脫　又云。云何時
<lb n="0755a25"/>愛心解脫。答時解脫阿羅漢盡智．或無學正
<lb n="0755a26"/>見智相應心。勝解．已勝解．當勝解。云何不動
<lb n="0755a27"/>心解脫。答不動法阿羅漢盡智．無生智．或無
<lb n="0755a28"/>學正見智相應心。勝解．已勝解．當勝解　此
<lb n="0755a29"/>中盡．無生智無學正見相應心者。簡別有學
<lb n="0755b01"/>及有漏心勝解者謂現在。已勝解者謂過去。
<lb n="0755b02"/>當勝解者。謂未來。此即簡異無為解脫。顯
<lb n="0755b03"/>二解脫唯以無漏心相應勝解為自性　又
<lb n="0755b04"/>云。此二解脫各有二種。一名心解脫。離貪
<lb n="0755b05"/>愛故。二名慧解脫。離無明故　又一釋云。
<lb n="0755b06"/>依<anchor xml:id="tnote0755006"/>搖狹小道而得解脫故名時解脫。<anchor xml:id="tnote0755007"/>猶狹小
<lb n="0755b07"/>道者。謂若極速第一生中種善根。第二生中
<lb n="0755b08"/>令成<anchor xml:id="tnote0755008"/>就熟。第三生中得解脫。餘不決定依
<lb n="0755b09"/>廣大道而得解脫名不時解脫。廣大道者。
<lb n="0755b10"/>謂極<anchor xml:id="tnote0755009"/>遠遲聲聞乘經六十劫而得解脫。如舍
<lb n="0755b11"/>利子。獨覺乘經百劫而得解脫。如麟角喻。
<lb n="0755b12"/>佛乘經三無數劫而得解脫。</p>
<p id="pT41p0755b1212" type="inline">論。不動
<lb n="0755b13"/>法性至及心解脫故。釋前見至。無學位名不
<lb n="0755b14"/>動心解脫　頌中言<anchor xml:id="beg0755010"/>復<anchor xml:id="end0755010"/>者。以不動法性六
<lb n="0755b15"/>種姓中是最後故。但言其後表是不動。即
<lb n="0755b16"/>此不動以無退動故名不動。貪等盡故名
<lb n="0755b17"/>心解脫。</p>
<p id="pT41p0755b1704" type="inline">論。亦說名為至和合時故。釋
<lb n="0755b18"/>亦名不時解脫。三摩地等不待勝緣時。得
<lb n="0755b19"/>現前故名不時也。煩惱盡故名心解脫。</p>
<lb n="0755b20"/>
<p id="pT41p0755b2001">論。或依暫時至無退墮時故。述異釋也。
<lb n="0755b21"/>暫時解脫有退墮時。以有此時名時解脫。
<lb n="0755b22"/>畢竟解脫無退墮時。以無此時名不時解
<lb n="0755b23"/>脫。</p>
<p id="pT41p0755b2302" type="inline">論。此從學位見至姓生。釋本名也。
<lb n="0755b24"/>前時解脫先說從生後說異名。不時解脫先
<lb n="0755b25"/>說異名後說從生者。作頌文便。</p>
<lb n="0755b26"/>
<p id="pT41p0755b2601">論。如是所明六種<anchor xml:id="tnote0755011"/>羅阿羅漢。已下半行頌。第二
<lb n="0755b27"/>明六種先後。</p>
<p id="pT41p0755b2706" type="inline">論曰至隨應當說。明六種
<lb n="0755b28"/>姓中。若無學位中。是退法者。必定先是
<lb n="0755b29"/>有學位退種姓也。若無學位思法種姓即不
<lb n="0755b30"/>定。或是學位退法。至無學位練根至思。
<lb n="0755c01"/>或是從學思種。生乃至不動。或有先來是
<lb n="0755c02"/>學位中不動姓。或是退性。或是思等。至無
<lb n="0755c03"/>學位練根至不動也。</p>
<p id="pT41p0755c0309" type="inline">論。言退法者至
<lb n="0755c04"/>非思法等。釋退法也。正理論云。謂彼獲得
<lb n="0755c05"/>如是類根安住此根。與退緣會便退所得。
<lb n="0755c06"/>無退緣者便般涅槃。或有精勤進得勝姓。</p>
<lb n="0755c07"/>
<p id="pT41p0755c0701">論。言思法者至恒思自害。釋思法也。正
<lb n="0755c08"/>理論云。恒作是思。勿遇病等便於正念有
<lb n="0755c09"/>所忘失。於加行中致有慢緩。由此慢緩
<lb n="0755c10"/>令我有退。由斯籌慮起自害思。或由艱
<lb n="0755c11"/>辛方逮勝位觀諸財寶。乃至廣說。</p>
<p id="pT41p0755c1114" type="inline">論。
<lb n="0755c12"/>言護法者至喜自防護。釋護法也。正理論
<lb n="0755c13"/>云。謂有一類恒於時愛解脫中繫念現前。
<lb n="0755c14"/>專精護。彼作是念言。我且未能修習練根
<lb n="0755c15"/>達安住法。但於時愛心解脫中。能不放逸
<lb n="0755c16"/>精勤防護。如是種類名為護法。</p>
<p id="pT41p0755c1613" type="inline">論。安
<lb n="0755c17"/>住法者至亦不增進。釋安住也。正理意同。</p>
<lb n="0755c18"/>
<p id="pT41p0755c1801">論。堪達法者至速達不動。釋堪達也。
<lb n="0755c19"/>正理亦同。</p>
<p id="pT41p0755c1905" type="inline">論。不動法者<anchor xml:id="beg0755012"/>彼必<anchor xml:id="end0755012"/>無退。釋
<lb n="0755c20"/>不動也。正理論云。謂有一類根性殊勝於
<lb n="0755c21"/>行自在。於斷煩惱隨煩惱中得方便智。不
<lb n="0755c22"/>為一切隨順退法之所傾動乃至廣說。</p>
<lb n="0755c23"/>
<p id="pT41p0755c2301">論。此六種姓至具二加行。釋六種姓差別所
<lb n="0755c24"/>以　恒時。謂動行　尊重。謂勇猛　退種闕
<lb n="0755c25"/>二。是鈍根。思種二根少利。第三唯恒時。第
<lb n="0755c26"/>四唯尊重。第五雖具而是鈍根。第六具二而
<lb n="0755c27"/>利根。</p>
<p id="pT41p0755c2703" type="inline">論。退法種性至通三界皆有。明五
<lb n="0755c28"/>種姓名據容有非即如名定有退等。三界
<lb n="0755c29"/>具有六種種姓。而於上界無退練根。</p>
<lb n="0756a01"/>
<p id="pT41p0756a0101">論。若執退者至故唯有二。明若退等定退者。
<lb n="0756a02"/>即唯欲界具六種性。不應通上界。以是無
<lb n="0756a03"/>退等故。</p>
<lb n="0756a04"/>
<p id="pT41p0756a0401">論。如是六種阿羅漢中。已下<anchor xml:id="beg0756001"/>半行<anchor xml:id="end0756001"/>頌。第三
<lb n="0756a05"/>明從姓．果退。</p>
<p id="pT41p0756a0506" type="inline">論曰至皆有退義。明六
<lb n="0756a06"/>種姓不動種姓決定不退。前五種姓容有退
<lb n="0756a07"/>義。有退義言顯非決定。</p>
<p id="pT41p0756a0710" type="inline">論。於中後四
<lb n="0756a08"/>至最居下故。明五中退法一種無退姓義。
<lb n="0756a09"/>以最下故。餘四皆容<anchor xml:id="beg0756002"/>退<anchor xml:id="end0756002"/>性義以即下姓可
<lb n="0756a10"/>容退故。</p>
<p id="pT41p0756a1004" type="inline">論。五種皆有從果退義。釋。前
<lb n="0756a11"/>五種姓皆容得有從果退義。非決定也。</p>
<lb n="0756a12"/>
<p id="pT41p0756a1201">論。雖俱有退至所成堅故。退姓．退果並非
<lb n="0756a13"/>先也。謂先學位是退種姓。至無學位練根
<lb n="0756a14"/>進成思種姓等。此種性等有退種姓及退果
<lb n="0756a15"/>義。若先學位是思種姓。至無學位進思護
<lb n="0756a16"/>等有退種姓。至思種姓無退果義。及退
<lb n="0756a17"/>
<anchor xml:id="beg0756003"/>思<anchor xml:id="end0756003"/>種姓義。學．無學道所成堅故。護等准此。
<lb n="0756a18"/>婆沙一百八十二云。尊者設摩達多說。退阿
<lb n="0756a19"/>羅漢時。唯得未來先所捨學果。不得過去。
<lb n="0756a20"/>所以者何。以彼畢竟不現前故。上地沒生
<lb n="0756a21"/>下亦爾　又云。摩訶僧祇說。預流果有退。</p>
<lb n="0756a22"/>
<p id="pT41p0756a2201">論。若諸有學至所成堅固。乘便釋世．出世
<lb n="0756a23"/>道所持不<anchor xml:id="beg0756004"/>退<anchor xml:id="end0756004"/>。</p>
<p id="pT41p0756a2306" type="inline">論。若住此位至必亦無
<lb n="0756a24"/>退。明無學．有學二。先位中是其退法至修
<lb n="0756a25"/>道位中。從退至思等。從思至護等。此新進
<lb n="0756a26"/>得。種性有容退義。無學有學二。先位中住
<lb n="0756a27"/>思護。住堪達種性。至無學位必無退義。
<lb n="0756a28"/>經二道持。皆不退故。</p>
<p id="pT41p0756a2809" type="inline">論。此所得果至
<lb n="0756a29"/>有退果義。明若先位退種姓有退果義。若先
<lb n="0756b01"/>位是思等姓無退果義。</p>
<p id="pT41p0756b0110" type="inline">論。又亦無退至
<lb n="0756b02"/>退預流果。明雖凡位中是退法。得預流果
<lb n="0756b03"/>亦必定無退。</p>
<p id="pT41p0756b0306" type="inline">論。由此應果至一一增故。
<lb n="0756b04"/>明先是退姓至應果增進根者。退法有三。
<lb n="0756b05"/>思四。護五。住六。堪達七也。</p>
<p id="pT41p0756b0511" type="inline">論。思法等
<lb n="0756b06"/>四至應是進非退。明先是退姓至無學進至
<lb n="0756b07"/>思等。後退果時。還住退性不住思等。</p>
<lb n="0756b08"/>
<p id="pT41p0756b0801">論。何緣定無退先果者。下明初果無退所以。
<lb n="0756b09"/>此即問也。</p>
<p id="pT41p0756b0905" type="inline">論。以見所斷至必無退理。答
<lb n="0756b10"/>也。以見所斷依無事故唯無也。此有三重。
<lb n="0756b11"/>第一我體無故名為無事。第二謂有身見依
<lb n="0756b12"/>我處轉。我體既無名依無事。第三見斷餘
<lb n="0756b13"/>惑以我見為根身見不退亦無退理。</p>
<lb n="0756b14"/>
<p id="pT41p0756b1401">論。若爾應說此惑緣無。難也。身見依我。我
<lb n="0756b15"/>體既無。應緣無起。</p>
<p id="pT41p0756b1508" type="inline">論。非此緣無至不如
<lb n="0756b16"/>實緣。答也。身見既依身起。即是以苦諦為
<lb n="0756b17"/>境。如不如實知謂苦法為我。</p>
<p id="pT41p0756b1712" type="inline">論。諸
<lb n="0756b18"/>煩惱中誰不如是。難也。貪．瞋．慢等皆緣諦
<lb n="0756b19"/>境不如實知。應名無事。何獨見惑。</p>
<p id="pT41p0756b1914" type="inline">論。
<lb n="0756b20"/>雖皆如是至與修斷別。釋也。雖皆以諦為
<lb n="0756b21"/>境不如實知。而有差別。以修斷惑各永有
<lb n="0756b22"/>可意．不可意別。於所緣境此相非無。名為
<lb n="0756b23"/>有事。見所斷惑計我斷．常。非諸諦境有我
<lb n="0756b24"/>等相。與修道別。名為無事。</p>
<p id="pT41p0756b2411" type="inline">論。謂於色
<lb n="0756b25"/>等至依無事惑。別釋見道煩惱名無事也。</p>
<lb n="0756b26"/>
<p id="pT41p0756b2601">論。若修所斷至依有事惑。別釋修惑名
<lb n="0756b27"/>依有事。</p>
<p id="pT41p0756b2704" type="inline">論。又見斷惑至依無事惑。重
<lb n="0756b28"/>釋見惑名依無事。</p>
<p id="pT41p0756b2808" type="inline">論。修所斷惑至依
<lb n="0756b29"/>有事惑。重釋修惑名依有事。</p>
<p id="pT41p0756b2912" type="inline">論又見
<lb n="0756c01"/>斷惑至名依有事。此以理為無事。事為有
<lb n="0756c02"/>事也。因釋見惑不退。<anchor xml:id="beg0756005"/>廣<anchor xml:id="end0756005"/>有事．無事惑。</p>
<lb n="0756c03"/>
<p id="pT41p0756c0301">論。諦理真實至有失念退。第二釋見惑不退。
<lb n="0756c04"/>前釋由惑所緣無事．有事。斷有退．不退別。
<lb n="0756c05"/>此釋由所知境理事不同。退．不退別。</p>
<lb n="0756c06"/>
<p id="pT41p0756c0601">論。或修斷惑至定無退義。此釋以起惑審
<lb n="0756c07"/>慮．不審慮別明退不退也。</p>
<p id="pT41p0756c0711" type="inline">論。經部師
<lb n="0756c08"/>說至彼說應理。論主評取經部釋也。</p>
<lb n="0756c09"/>
<p id="pT41p0756c0901">論。云何知然。有部問也。論由教理故。論主答
<lb n="0756c10"/>也。</p>
<p id="pT41p0756c1002" type="inline">論如何由教。有部問也。</p>
<p id="pT41p0756c1011" type="inline">論。經言
<lb n="0756c11"/>苾芻至非阿羅漢。引兩經證。聖慧實斷惑
<lb n="0756c12"/>不退也。阿羅漢果不退故。佛不勅令應不
<lb n="0756c13"/>放逸。</p>
<p id="pT41p0756c1303" type="inline">論。雖有經言至從此退故。論主通
<lb n="0756c14"/>經。言利養亦障阿羅漢而不說退阿羅
<lb n="0756c15"/>漢。但說退現法樂住。引不動心解脫證。</p>
<lb n="0756c16"/>
<p id="pT41p0756c1601">論。若謂有退至故名為愛。論主通時愛心
<lb n="0756c17"/>解脫經也。</p>
<p id="pT41p0756c1705" type="inline">論。有說此定至故不名愛。重
<lb n="0756c18"/>釋時愛。應果性是解脫。又已得故。更不希
<lb n="0756c19"/>求。不得名為時愛。故知時愛現法樂也。</p>
<lb n="0756c20"/>
<p id="pT41p0756c2001">論。若應果性至有可退理。重引前經反難
<lb n="0756c21"/>釋也。</p>
<p id="pT41p0756c2103" type="inline">論。由此證知至如理應思。順成一
<lb n="0756c22"/>切應果皆是不動。然利．鈍根於現法樂有
<lb n="0756c23"/>退．不退。立退．不退法。及思．護等。正理廣成
<lb n="0756c24"/>立應果有退也。</p>
<p id="pT41p0756c2407" type="inline">論。不退安住不動何別。
<lb n="0756c25"/>問三別也。</p>
<p id="pT41p0756c2505" type="inline">論。非練根得至亦無退理。
<lb n="0756c26"/>答不退．不動二別相也。</p>
<p id="pT41p0756c2610" type="inline">論。安住法者
<lb n="0756c27"/>至三種差別。答安住相也　是不退等三種
<lb n="0756c28"/>差別。總結也。</p>
<p id="pT41p0756c2806" type="inline">論。然喬底迦至阿羅漢果。
<lb n="0756c29"/>論主通經。有部謂。喬底迦退應果重得
<lb n="0757a01"/>　經部宗。喬底迦學位數退深自厭<anchor xml:id="tnote0757001"/>等責。臨命
<lb n="0757a02"/>終時得阿羅漢果。</p>
<p id="pT41p0757a0208" type="inline">論。又增十經至再說
<lb n="0757a03"/>應果。經言一法應起。謂愛心解脫。一法應
<lb n="0757a04"/>證。謂不動心解脫　經部計不動心解脫是
<lb n="0757a05"/>應果也。若不爾者。何再說應果。</p>
<p id="pT41p0757a0513" type="inline">論。又
<lb n="0757a06"/>曾無處至但說<anchor xml:id="tnote0757002"/>不名應證。明無經說應果名
<lb n="0757a07"/>應起破也。</p>
<p id="pT41p0757a0705" type="inline">論。又說鈍根至為顯何義。無
<lb n="0757a08"/>義破也。</p>
<p id="pT41p0757a0804" type="inline">論。若為顯彼至最所應起。進退
<lb n="0757a09"/>縱奪破也。</p>
<p id="pT41p0757a0905" type="inline">論。故時解脫非應果性。總結
<lb n="0757a10"/>也。</p>
<p id="pT41p0757a1002" type="inline">論。若爾何故說時解脫應果。有部問
<lb n="0757a11"/>也。既時解脫非應果體。何故說有時解脫
<lb n="0757a12"/>阿羅漢也。</p>
<p id="pT41p0757a1205" type="inline">論。謂有應果至名不時解脫。
<lb n="0757a13"/>經部答也。據待時不待。得定立名也。</p>
<lb n="0757a14"/>
<p id="pT41p0757a1401">論。阿毘達磨至非理作意故。此引對法。隨眠
<lb n="0757a15"/>由三處起。應果既不具三處知不退。</p>
<lb n="0757a16"/>
<p id="pT41p0757a1601">論。若謂彼據至因不具生。經部縱救破也。</p>
<lb n="0757a17"/>
<p id="pT41p0757a1701">論。是名由教總結教也。</p>
<p id="pT41p0757a1710" type="inline">論。如何由
<lb n="0757a18"/>理。有部問也。</p>
<p id="pT41p0757a1806" type="inline">論。若阿羅漢至是名由理。
<lb n="0757a19"/>經部答也。</p>
<p id="pT41p0757a1905" type="inline">論。若爾應釋炭喻契經。已下
<lb n="0757a20"/>有部引經救也。</p>
<p id="pT41p0757a2007" type="inline">論。如說多聞至阿羅漢
<lb n="0757a21"/>果。引炭喻證有退也。</p>
<p id="pT41p0757a2109" type="inline">論。由此經言至
<lb n="0757a22"/>臨入涅槃。有部以言臨入涅槃。故知是應
<lb n="0757a23"/>果也。</p>
<p id="pT41p0757a2303" type="inline">論。餘契經中至名應果力。第二證
<lb n="0757a24"/>是應果也。</p>
<p id="pT41p0757a2405" type="inline">論。又此經說至是阿羅漢。第
<lb n="0757a25"/>三證退是羅漢也。</p>
<p id="pT41p0757a2508" type="inline">論。實<anchor xml:id="tnote0757003"/>復後所說是阿
<lb n="0757a26"/>羅漢。經部<anchor xml:id="beg0757004"/>記<anchor xml:id="end0757004"/>引後文於一切順漏已能永
<lb n="0757a27"/>吐已得清涼准此後文是阿羅漢。</p>
<p id="pT41p0757a2714" type="inline">論。
<lb n="0757a28"/>然彼乃至至容起煩惱。有部立前。乃至於行
<lb n="0757a29"/>住時由失容起煩惱。有學說故無有失。後
<lb n="0757b01"/>成無學即無退義。</p>
<p id="pT41p0757b0108" type="inline">論。毘婆沙師至亦
<lb n="0757b02"/>有退義。述有部宗也。依宗輪論。大眾部等。
<lb n="0757b03"/>預流果有退應果不退　經部。預流．應果俱
<lb n="0757b04"/>不退　有部。預流不退應果有退。</p>
<lb n="0757b05"/>
<p id="pT41p0757b0501">論。唯阿羅漢種姓有六。已下半行頌。第二明
<lb n="0757b06"/>六種學．凡。</p>
<p id="pT41p0757b0605" type="inline">論曰至彼為先故。明有學．
<lb n="0757b07"/>異生亦有六種種姓。應果凡．學六性以為
<lb n="0757b08"/>先故。</p>
<p id="pT41p0757b0803" type="inline">論。然見道位至如無學位。明異
<lb n="0757b09"/>生．見道．修道三位中。見道無練根。凡位．修
<lb n="0757b10"/>位皆有練根。如無學也。婆沙第七云。順解
<lb n="0757b11"/>脫分亦有六種。謂退性等。轉順退解脫種
<lb n="0757b12"/>姓起思法等。轉思等性亦爾。轉聲聞．起
<lb n="0757b13"/>獨覺及佛。轉獨覺起聲聞及佛。<anchor xml:id="tnote0757005"/>若若起佛種姓
<lb n="0757b14"/>順解脫分已即不可轉。極猛利故。亦說決
<lb n="0757b15"/>擇分有六種性。</p>
<lb n="0757b16"/>
<p id="pT41p0757b1601">論。如契經說我說由斯所<anchor xml:id="tnote0757006"/>
<anchor xml:id="mod0757006"/>往證四種增上心。已
<lb n="0757b17"/>下一行頌。第三明三退不同。四種增上心所。
<lb n="0757b18"/>謂四靜慮　此問意。經說不動心解脫退現
<lb n="0757b19"/>法樂住。不動法果。今問因何不動退現法
<lb n="0757b20"/>樂住。即以三退答。</p>
<p id="pT41p0757b2008" type="inline">論曰至不現在前。
<lb n="0757b21"/>釋三退也。如文可解。</p>
<p id="pT41p0757b2109" type="inline">論。於此三中至
<lb n="0757b22"/>已得<anchor xml:id="tnote0757007"/>位德故。述人具退多少不同。如文可
<lb n="0757b23"/>解。</p>
<p id="pT41p0757b2302" type="inline">論。約受用退至無相違過。釋通不
<lb n="0757b24"/>動　言退現法樂者。據受用退說。</p>
<p id="pT41p0757b2413" type="inline">論。
<lb n="0757b25"/>無退論者至不應為難　無退論者。謂經部
<lb n="0757b26"/>等。諸無漏解脫皆名不退。如何經中說六種
<lb n="0757b27"/>姓。如前通云。據有漏現法樂說。</p>
<lb n="0757b28"/>
<p id="pT41p0757b2801">論。諸阿羅漢既許退果。已下一行頌。第四明
<lb n="0757b29"/>退果時等。</p>
<p id="pT41p0757b2905" type="inline">論曰至可委信處。明退果不
<lb n="0757c01"/>命終也。婆沙六十一云。復次根本果位具五
<lb n="0757c02"/>因緣。一捨曾得道。二得未曾得道。三證結
<lb n="0757c03"/>斷一味得。四頓得八智。五一時修十六行相。
<lb n="0757c04"/>故退果時未還得。無命終理。向中不爾。故
<lb n="0757c05"/>退彼時雖未還得。有命終義　正理論云。
<lb n="0757c06"/>誰有退。誰無退耶　修不淨觀入聖道者。
<lb n="0757c07"/>容有退失。修持息念入聖道者。必無退
<lb n="0757c08"/>失。尊重止．觀無貪．癡增。如次應知有退．
<lb n="0757c09"/>無退　何界何趣容有退耶　唯欲三洲有
<lb n="0757c10"/>退。六欲天處得聖果者<anchor xml:id="beg0757008"/>有說<anchor xml:id="end0757008"/>利根故無
<lb n="0757c11"/>有退。以有勝智<anchor xml:id="beg0757009"/>能<anchor xml:id="end0757009"/>制伏心。背妙欲境
<lb n="0757c12"/>入聖道故　有說退者由闕資緣。或所依身
<lb n="0757c13"/>不平等故。六欲天處二事並無有鈍根隨
<lb n="0757c14"/>信行姓生彼得聖。亦無退理　又云。諸有
<lb n="0757c15"/>退者為起惑退。為先退已或方現前　品類
<lb n="0757c16"/>足論由三因起惑。謂未斷等　通云　此據
<lb n="0757c17"/>具緣。亦有闕者何心無間起惑退耶。且從
<lb n="0757c18"/>無學起惑退者。若起色纏．無色纏退。唯從
<lb n="0757c19"/>自地順退分定相應善心無間而起。非住欲
<lb n="0757c20"/>界有上地攝無覆無記心現在前。唯除通
<lb n="0757c21"/>果。然無從彼退。豈不順退分各於自地離
<lb n="0757c22"/>染時捨。如何無學者未退起惑彼心現前
<lb n="0757c23"/>　理實如是。然順住分品有三。一少順退。二
<lb n="0757c24"/>少順進。三守自位。前言自地順退分定。即
<lb n="0757c25"/>順住分中少分。順退者少順退故得順退名。
<lb n="0757c26"/>然此定心與守自位多相涉故。順住分攝。諸
<lb n="0757c27"/>有未失順退分者。彼心無間煩惱現前。若
<lb n="0757c28"/>捨彼心從順住攝少順退者。起順煩惱退。
<lb n="0757c29"/>故於文義無所相違。若起欲纏而退失者。
<lb n="0758a01"/>從自地善．無覆無記二心無間皆容現前。
<lb n="0758a02"/>諸從學位<anchor xml:id="tnote0758001"/>智起惑退者。起色．無色煩惱。退
<lb n="0758a03"/>時若先全離此地染者。唯從此地順退分定
<lb n="0758a04"/>相應善心無間而起。若未全離此地染者。
<lb n="0758a05"/>從此地攝善。及染污二心無間。皆容現前。
<lb n="0758a06"/>起欲界而退失者。若先全離欲界繫染。從
<lb n="0758a07"/>自地善．無覆無記二心無間皆容現前。若未
<lb n="0758a08"/>全離欲界染者。從欲界善．染．無覆無記三
<lb n="0758a09"/>心無間皆容現前。若未現前獲得清淨靜
<lb n="0758a10"/>慮．無色。必無能起色．無色纏退失所得。彼
<lb n="0758a11"/>
<anchor xml:id="tnote0758002"/>或惑從彼無間起欲纏退失所得。若現前得
<lb n="0758a12"/>清淨靜慮。猶未現前得淨無色。必無能起
<lb n="0758a13"/>無色纏退。起欲．色纏退失所得。若已現前
<lb n="0758a14"/>獲得清淨靜慮．無色。通起欲．色．無色界纏
<lb n="0758a15"/>退失所得。諸有退失先所得時。若起上纏
<lb n="0758a16"/>現在前退不<anchor xml:id="tnote0758003"/>生失下善。不成下惑。若起下纏
<lb n="0758a17"/>現在前退定失上善。定成上惑。復有欲令
<lb n="0758a18"/>要<anchor xml:id="tnote0758004"/>失先退已。後時對境惑方現前　婆沙六
<lb n="0758a19"/>十一。問退起煩惱不。一說起煩惱。一說不
<lb n="0758a20"/>起。評曰。此二說中前說為善。要起煩惱現
<lb n="0758a21"/>在前時。乃成退失勝功德故。此說退位。若
<lb n="0758a22"/>退性者。不必要起煩惱現前<anchor xml:id="tnote0758005"/>不亦退。無學
<lb n="0758a23"/>位有退性者故。</p>
<p id="pT41p0758a2307" type="inline">論。又住果位至雖蹶不
<lb n="0758a24"/>仆。明退果不造<anchor xml:id="tnote0758006"/>退遠果事業。</p>
<lb n="0758a25"/>
<p id="pT41p0758a2501">論。如上所言有練根得。下有兩行頌。第五
<lb n="0758a26"/>明練根不同。婆沙六十七云。若不還果依彼
<lb n="0758a27"/>地得。即依彼地而後轉根。或依餘地。然勝
<lb n="0758a28"/>非劣　又六十八云。頗有退預流果而不
<lb n="0758a29"/>成見所斷結耶。答有。謂退勝種姓時　又
<lb n="0758b01"/>云。煗．頂．忍世第一法。此是聖道近加行故。
<lb n="0758b02"/>緣諦行相似聖道故。依身及定同見道故。
<lb n="0758b03"/>前位不爾故。不立六種性。亦有轉根義。謂
<lb n="0758b04"/>轉退煗種姓相起思法煗　乃至　轉堪
<lb n="0758b05"/>達根起不動法煗種性根。轉聲聞煗起獨
<lb n="0758b06"/>覺煗。轉聲聞．獨覺煗起佛煗種性根。如說
<lb n="0758b07"/>煗位頂亦爾。忍位有異。謂轉退法種性起
<lb n="0758b08"/>思法忍。漸次乃至。轉堪達忍種性根。起不
<lb n="0758b09"/>動法忍種姓根。轉聲聞忍起獨覺忍。無轉
<lb n="0758b10"/>聲聞．獨覺忍種姓根起佛忍義。所以者何。
<lb n="0758b11"/>忍超惡趣。諸得忍者於惡趣得非擇滅。菩
<lb n="0758b12"/>薩有時乘大願力。生諸惡趣饒益有情。故
<lb n="0758b13"/>二乘忍位無趣佛乘理。有說獨覺煗．頂。亦

<lb n="0758b14"/>不轉趣佛乘。評曰。部行喻者。煗．頂位中轉
<lb n="0758b15"/>趣佛乘。不違理故。由此前說於理為善。
<lb n="0758b16"/>學．無學位轉根加行道。通曾得．未曾得。無
<lb n="0758b17"/>間．解脫道<anchor xml:id="tnote0758007"/>雖唯未曾得。加行道通漏．及無漏。
<lb n="0758b18"/>未來修亦爾。無間．解脫道一向無漏。未來修
<lb n="0758b19"/>者亦一向無漏。無學第九解脫通漏．及無漏
<lb n="0758b20"/>爾時隨應修三界善根故。</p>
<p id="pT41p0758b2011" type="inline">論曰至所
<lb n="0758b21"/>成堅故。明無學練根。</p>
<p id="pT41p0758b2109" type="inline">論。有學位中至
<lb n="0758b22"/>上相違故。明有學練根　上相違者。謂非
<lb n="0758b23"/>學．無學二道持也。</p>
<p id="pT41p0758b2308" type="inline">論。彼加行道諸位
<lb n="0758b24"/>
<anchor xml:id="tnote0758008"/>名各一。明學．無學加行道各一。</p>
<p id="pT41p0758b2412" type="inline">論。如是
<lb n="0758b25"/>無間至非增上故。明練根無間解脫唯用無
<lb n="0758b26"/>漏道。正理論云。我所承稟諸大論師咸言。
<lb n="0758b27"/>練根皆為遮遣見．修斷惑力所引發。無覆無
<lb n="0758b28"/>記無知現行故。學位中修練根者。正為遮
<lb n="0758b29"/>遣見惑所發。無學位中修練根者。正為遮
<lb n="0758c01"/>遣修惑所發。如斷彼能發惑時。所起無間．
<lb n="0758c02"/>解脫多少。如是如是。斷彼所發無知現行。
<lb n="0758c03"/>道數亦爾。是故無學修練根時。用九無間．
<lb n="0758c04"/>九解脫道。學位練根二道各一。然見．修惑所
<lb n="0758c05"/>發無<anchor xml:id="tnote0758009"/>智知。隨所障殊有多品類。故轉退等
<lb n="0758c06"/>成思等時。諸道現前各有所遣。由此無有
<lb n="0758c07"/>超得勝性　又云。以何等故名為練根。調
<lb n="0758c08"/>練諸根令增長故。謂道力故令根相續。捨
<lb n="0758c09"/>下得中。捨中得上。漸漸增勝名為練根。故
<lb n="0758c10"/>練根名目轉根義。雖八解脫漸得勝根。而
<lb n="0758c11"/>由本心求勝性故。未得勝性<anchor xml:id="tnote0758010"/>不不捨前劣。如
<lb n="0758c12"/>得後果方捨前向。若聖位中得勝種性。必
<lb n="0758c13"/>捨前劣。煗等位中修練根者。但得勝性劣
<lb n="0758c14"/>性不行。名為轉根。非捨劣得。</p>
<p id="pT41p0758c1412" type="inline">論。依
<lb n="0758c15"/>謂身地至謂除後三。此明依也。依謂有二
<lb n="0758c16"/>種。一依身。學．無學同依三洲身。餘無退故。
<lb n="0758c17"/>若有退處。可有練根。餘處無退故無練根。
<lb n="0758c18"/>
<anchor xml:id="tnote0758011"/>亦二依地。無學依九。有學依六。</p>
<p id="pT41p0758c1812" type="inline">論。所以
<lb n="0758c19"/>者何至但依六地。釋所以也。無學練根如
<lb n="0758c20"/>得應果。故通九地。有學練根捨鈍果．及向。
<lb n="0758c21"/>唯得利果。有學前果唯依未至。第三不還通
<lb n="0758c22"/>依六地不依無色。如見道故。由此學位
<lb n="0758c23"/>修練根者。若住果道。加行等三皆果道攝。
<lb n="0758c24"/>若住勝果道。加行．無間勝果道攝。解脫道果
<lb n="0758c25"/>攝。住無學位修練根者。加行等三唯果道
<lb n="0758c26"/>攝。諸住果位修練根時。捨果得果。住勝
<lb n="0758c27"/>果位修練根時。捨二得果。又諸聖位修練
<lb n="0758c28"/>根時。與本得果地。或同。或異。謂初．二果依
<lb n="0758c29"/>地必同。不還．應果依地不定。或依本地。或
<lb n="0759a01"/>上或下有差別者。若諸不還依下練根。不
<lb n="0759a02"/>得上果。阿羅漢不爾。如本得果故　准此
<lb n="0759a03"/>論文。依根本地入見道者。亦修練根。不還
<lb n="0759a04"/>依上得果。依下修練根故。婆沙六十七評
<lb n="0759a05"/>家云。應作是說。若於上地已得自在。而
<lb n="0759a06"/>依下地學轉根等。亦得上地無漏果道。然
<lb n="0759a07"/>轉根時不得無色。彼定無有不還果故。</p>
<lb n="0759a08"/>
<p id="pT41p0759a0801">正理據於上地不自在者。婆沙得上果者。
<lb n="0759a09"/>據自在說。不相違也。</p>
<lb n="0759a10"/>
<p id="pT41p0759a1001">論。諸無學位補特伽羅。已下半行頌。第六明
<lb n="0759a11"/>九種無學。</p>
<p id="pT41p0759a1105" type="inline">論曰至名二覺者。答前數
<lb n="0759a12"/>也。</p>
<p id="pT41p0759a1202" type="inline">論。由下下等至成九種差別。答前
<lb n="0759a13"/>由何也。</p>
<lb n="0759a14"/>
<p id="pT41p0759a1401">論。學．無學位有七聖者。已下一行頌。大文第
<lb n="0759a15"/>二明攝諸聖　就中有三。一建立七人名。
<lb n="0759a16"/>二慧．俱解脫名。三學．無學名滿。此一行頌第
<lb n="0759a17"/>一門也。</p>
<p id="pT41p0759a1704" type="inline">論曰至隨法行名。明見道二人
<lb n="0759a18"/>依前加行時。依他<anchor xml:id="beg0759001"/>信<anchor xml:id="end0759001"/>故名隨信行。依教
<lb n="0759a19"/>法故名隨法行。</p>
<p id="pT41p0759a1907" type="inline">論。依根不同至信解
<lb n="0759a20"/>見至。明修道二人。鈍信根增名信解脫。利
<lb n="0759a21"/>慧根增立見至名。</p>
<p id="pT41p0759a2108" type="inline">論。依得滅定至滅盡
<lb n="0759a22"/>定故。於不還果中得滅定者。別名身證。</p>
<lb n="0759a23"/>
<p id="pT41p0759a2301">論。依解脫異至立俱解脫。明無學位二人
<lb n="0759a24"/>據解脫不同分二由。</p>
<p id="pT41p0759a2409" type="inline">論。此名雖七至
<lb n="0759a25"/>不時解脫。明體唯六。即是利．鈍二人。三位
<lb n="0759a26"/>各二故體唯六　身證即是信解．見至　慧
<lb n="0759a27"/>解脫俱解脫即是時解脫．不動也。</p>
<p id="pT41p0759a2714" type="inline">論。應
<lb n="0759a28"/>知此中至如理應思。已下乘數文可知。</p>
<lb n="0759a29"/>
<p id="pT41p0759a2901">論。何等名俱及慧解脫。下半行頌。第二重釋
<lb n="0759b01"/>二解脫也。</p>
<p id="pT41p0759b0105" type="inline">論曰至得解脫故。釋二解脫
<lb n="0759b02"/>異名。婆沙五十四。問曰有先得阿羅漢果
<lb n="0759b03"/>後得滅定。彼於解脫障何等心解脫有<anchor xml:id="tnote0759002"/>滿漏<lb n="0759b04"/>耶。無漏耶。有說有漏。以無漏心得盡智時
<lb n="0759b05"/>已解脫故。評曰應作是說。有漏．無漏俱得
<lb n="0759b06"/>解脫。所以者何。解脫有二種。一者行世解
<lb n="0759b07"/>脫。二者在身解脫。彼未得滅定時入．出心
<lb n="0759b08"/>不得行世。不得行世故不得在身。若得
<lb n="0759b09"/>滅定入．出定心行世．在身。如俱解脫依義
<lb n="0759b10"/>立名。前五立名亦應依義立　正理論云。
<lb n="0759b11"/>何等名為解脫障體。諸阿羅漢心已解脫。而
<lb n="0759b12"/>更求解脫。為解脫彼障。謂於所障諸解脫
<lb n="0759b13"/>中。有劣無知無覆無記性能障解脫。是解
<lb n="0759b14"/>脫障體。於彼彼界得離染時。雖已無餘斷
<lb n="0759b15"/>而起解脫。彼不行時方名解脫彼。有餘師
<lb n="0759b16"/>說。此解脫障。即以於諸定不自在為體。
<lb n="0759b17"/>有餘師說。此解脫障。即以諸定不得為體。
<lb n="0759b18"/>有餘師說。於彼加行不勤求故。不聽聞
<lb n="0759b19"/>故。不數習故。解脫不生。即此名為解脫障
<lb n="0759b20"/>體。初說應理。所以者何。必有少法力能為
<lb n="0759b21"/>障。令彼於定不自在轉。若不爾者。彼有
<lb n="0759b22"/>何緣於諸定中不得自在。不得定者必
<lb n="0759b23"/>有所因。不可說言即因不得。自體不應
<lb n="0759b24"/>還因自故。或煩惱障亦應可說。即以應果
<lb n="0759b25"/>不得為性。彼既不然。此云<anchor xml:id="beg0759003"/>何<anchor xml:id="end0759003"/>。阿羅漢果亦
<lb n="0759b26"/>由於加行不勤求等體不得生。豈便無
<lb n="0759b27"/>別煩惱障體。故後三說皆不應理。又無漏心
<lb n="0759b28"/>亦有從此名得解脫。由約在身及約行
<lb n="0759b29"/>世說解脫故。謂要解脫解脫障時。方起在
<lb n="0759c01"/>身及行世故。</p>
<lb n="0759c02"/>
<p id="pT41p0759c0201">論。如世尊說五煩惱斷。下一行頌。第三明學．
<lb n="0759c03"/>無學滿。</p>
<p id="pT41p0759c0304" type="inline">論曰至未離欲染。明學位三滿
<lb n="0759c04"/>具．闕　三滿者。一根滿謂利根。二果滿謂
<lb n="0759c05"/>得不還。三定滿謂得滅定。見至利根故得
<lb n="0759c06"/>根滿。未得不還。故非果滿。未得滅定故
<lb n="0759c07"/>非定滿。</p>
<p id="pT41p0759c0704" type="inline">論。有有學者<anchor xml:id="beg0759004"/>乃<anchor xml:id="end0759004"/>至得滅盡定。
<lb n="0759c08"/>如文可解。</p>
<p id="pT41p0759c0805" type="inline">論。無有學者至亦得滿名。
<lb n="0759c09"/>明有學中無有得定<anchor xml:id="tnote0759005"/>根＆lac；滿非果滿。向得
<lb n="0759c10"/>定滿者。必果滿故。及根．定滿者。亦如上釋。</p>
<lb n="0759c11"/>
<p id="pT41p0759c1101">論。諸無學者至亦立滿名。釋無學不別
<lb n="0759c12"/>說果滿。以皆果滿故。</p>
<p id="pT41p0759c1209" type="inline">論。有但由根至
<lb n="0759c13"/>已得滅盡定。明由根．定得滿名。於中有
<lb n="0759c14"/>三句。第一句但由根。第二句但由定。第三
<lb n="0759c15"/>句由根定。如文可解。</p>
<lb n="0759c16"/>
<p id="pT41p0759c1601">論。廣說諸道差別無量。已下第三大文明諸
<lb n="0759c17"/>道差別　就中。一明道差別。二明四種通
<lb n="0759c18"/>行。三明菩提分法。四明四種證淨。五明正
<lb n="0759c19"/>脫．正智。六明厭離通局。此一行頌第一明
<lb n="0759c20"/>四道也。</p>
<p id="pT41p0759c2004" type="inline">論曰至謂三餘道。略出道體。</p>
<lb n="0759c21"/>
<p id="pT41p0759c2101">論。道義云何。問道義也。</p>
<p id="pT41p0759c2110" type="inline">論。謂涅
<lb n="0759c22"/>槃路至涅槃果故。有兩釋道義。道是路之名。
<lb n="0759c23"/>趣涅槃路名之為乘。是所依運動之義。有
<lb n="0759c24"/>所追求必依。於道。依此四道求涅槃故。</p>
<lb n="0759c25"/>
<p id="pT41p0759c2501">論。解脫勝進如何名道。問也。加行．無間
<lb n="0759c26"/>趣向涅槃可名為道。解脫已至。勝進已過。
<lb n="0759c27"/>如何名道。</p>
<p id="pT41p0759c2705" type="inline">論有三釋。第一云。與加行
<lb n="0759c28"/>等道類同故。是道轉上品故。</p>
<p id="pT41p0759c2812" type="inline">論。或前
<lb n="0759c29"/>前力至後後故。第二釋也。前前至後皆是道
<lb n="0760a01"/>義。</p>
<p id="pT41p0760a0102" type="inline">論。或能趣入無餘依故。第三解也。解
<lb n="0760a02"/>脫．勝進亦得道名。<anchor xml:id="tnote0760001"/>已能趣無餘故。正理論
<lb n="0760a03"/>云。三乘賢聖涉此夷途。速達二種涅槃界
<lb n="0760a04"/>故。</p>
<lb n="0760a05"/>
<p id="pT41p0760a0501">論。道於餘處立通行名。已下一行頌。第二明
<lb n="0760a06"/>通行。</p>
<p id="pT41p0760a0603" type="inline">論曰至任運轉故。釋樂通也　通
<lb n="0760a07"/>是道之別名。不多艱辛任運轉故釋樂名
<lb n="0760a08"/>也。正理論云。任運轉故如乘船筏。</p>
<p id="pT41p0760a0814" type="inline">論。
<lb n="0760a09"/>道依無色至觀增止減。釋苦通行。正理論
<lb n="0760a10"/>云。雖道非苦。苦受相應艱辛轉故亦名為
<lb n="0760a11"/>苦。如依陸路乘馬等行。艱辛轉者。由此
<lb n="0760a12"/>地中止．觀雖俱而增．減故　此依地立苦．
<lb n="0760a13"/>樂名也。</p>
<p id="pT41p0760a1304" type="inline">論。即此樂苦至翻此名速。釋
<lb n="0760a14"/>遲速也。此依根立遲．速名也。此上遲．速
<lb n="0760a15"/>之名在道非人。</p>
<p id="pT41p0760a1507" type="inline">論。或遲鈍者至速此相
<lb n="0760a16"/>違。此釋遲．速之名從人非道。正理論云。此
<lb n="0760a17"/>行五蘊．四蘊為性。由色定．無色定別。而名
<lb n="0760a18"/>通者。顯慧勝故。<anchor xml:id="beg0760002"/>偏<anchor xml:id="end0760002"/>立見名。如見道邊諸
<lb n="0760a19"/>世俗智金剛喻定。亦以五蘊．四蘊為體。立
<lb n="0760a20"/>
<anchor xml:id="beg0760003"/>相<anchor xml:id="end0760003"/>定名。</p>
<lb n="0760a21"/>
<p id="pT41p0760a2101">論。道亦名為菩提分法。已下第三。<anchor xml:id="beg0760004"/>頌<anchor xml:id="end0760004"/>明菩
<lb n="0760a22"/>提分法　於中有六。一舉數釋名。二出體
<lb n="0760a23"/>性。三釋念住等。四明增位前後。五明漏．無
<lb n="0760a24"/>漏別。六明依地有異。<anchor xml:id="beg0760005"/>此一行頌<anchor xml:id="end0760005"/>
<anchor xml:id="beg0760006"/>第<anchor xml:id="end0760006"/>一舉數
<lb n="0760a25"/>釋名。</p>
<p id="pT41p0760a2503" type="inline">論曰至八聖道支。舉數釋名也。</p>
<lb n="0760a26"/>
<p id="pT41p0760a2601">論。盡無生智至此二名覺。釋菩提名
<lb n="0760a27"/>　菩提。此名為覺。有二義。一如睡覺故。二
<lb n="0760a28"/>覺知故　無明<anchor xml:id="tnote0760007"/>睡睡眠皆永斷故者。是如睡覺
<lb n="0760a29"/>　及如實知已作已事者。盡智覺知　不復
<lb n="0760b01"/>作故者。無生智覺知。</p>
<p id="pT41p0760b0109" type="inline">論。三十七法至菩
<lb n="0760b02"/>提分法。釋三十七名菩提分所以。</p>
<lb n="0760b03"/>
<p id="pT41p0760b0301">論。此三十七體各別耶。已下一行頌。第二出
<lb n="0760b04"/>體。</p>
<p id="pT41p0760b0402" type="inline">論曰至餘九同前。明十法為體。此
<lb n="0760b05"/>出體也。婆沙九十<anchor xml:id="tnote0760008"/>五六有三說。一說同此論。
<lb n="0760b06"/>一說開戒為二。以十一法為體。一師開為
<lb n="0760b07"/>三。謂正語．正業．正命。此論合說以十法
<lb n="0760b08"/>
<anchor xml:id="tnote0760009"/>體為體。開合雖異於理無違　問何故唯十為
<lb n="0760b09"/>體　婆沙廢立　問何故一切色中唯無表
<lb n="0760b10"/>色有立覺分非餘色耶　答正語．業．命隨
<lb n="0760b11"/>順聖道勢用偏增故立覺分。餘色不爾　又
<lb n="0760b12"/>戒能為穀。餘色不爾　又正理云。何緣表業
<lb n="0760b13"/>不立覺分。覺分唯是順定善法心俱無表
<lb n="0760b14"/>有勝順能。表業不然。是故不立　問何故
<lb n="0760b15"/>不立心為菩提分法。復次心於雜染．清淨
<lb n="0760b16"/>品中。勢用均等。菩提分法於清淨品。勢用偏
<lb n="0760b17"/>增。是故不立。復次菩提分法輔佐菩提。心
<lb n="0760b18"/>王不應輔佐於覺。如王無有輔佐臣義。
<lb n="0760b19"/>問大地法中何故但立念．定．慧．受為菩提
<lb n="0760b20"/>分法。答念．定．慧三順清淨品勢用增上。菩
<lb n="0760b21"/>提分法亦復如是。故攝此三。受於雜染．清
<lb n="0760b22"/>淨品中。勢用俱勝。故亦立為菩提分法　有
<lb n="0760b23"/>餘師說。受於雜染勢用雖勝。而於淨品作
<lb n="0760b24"/>饒益事。如旃荼羅性雖鄙劣。而與豪族作
<lb n="0760b25"/>饒益事。故亦立為菩提分法。想．思．觸．欲於
<lb n="0760b26"/>雜染品。勢用偏增。故不立為菩提分法。於
<lb n="0760b27"/>假想觀勝解偏增。菩提<anchor xml:id="tnote0760010"/>分分法順真實觀。是故
<lb n="0760b28"/>勝解非彼所攝　有餘師說。菩提分法學位偏
<lb n="0760b29"/>增。至無學位勝解方勝。故不立為菩提分
<lb n="0760c01"/>法。作意於境義不相應。故亦不立　有餘
<lb n="0760c02"/>師說。初取境時作意力勝。至境相續彼力
<lb n="0760c03"/>漸微。菩提分法要取境已多時方有。義不
<lb n="0760c04"/>相應故亦不立　問何故三受皆通無漏。唯
<lb n="0760c05"/>立喜為菩提分法。答樂．捨二受無彼相故。
<lb n="0760c06"/>復次菩提分法行相猛利。樂．捨遲鈍故俱不
<lb n="0760c07"/>立　復次無漏樂受為輕安樂所覆損故。
<lb n="0760c08"/>捨為行捨所覆損故。相不明了。故不立
<lb n="0760c09"/>為菩提分法　問大善地法中何但立信．精
<lb n="0760c10"/>進．輕安．行．捨四種。為菩提分法耶　答由
<lb n="0760c11"/>此四種順菩提勝故。偏立為菩提分法。謂
<lb n="0760c12"/>趣菩提信為上首。將起眾行信為初基。
<lb n="0760c13"/>故立信為菩提分法。精進遍策趣菩提行。
<lb n="0760c14"/>令速趣向三乘菩提。故亦為菩提分法。輕
<lb n="0760c15"/>安調適對治惽沈。助觀品勝。行捨平等對
<lb n="0760c16"/>治掉舉。助止品勝。菩提分法止．觀為主。故
<lb n="0760c17"/>俱立為菩提分法。慚．愧等六。散善品中勢用
<lb n="0760c18"/>雖勝。而於定善勢力微劣。故不立為菩提
<lb n="0760c19"/>分法。以菩提分定善攝故。餘大不善地法
<lb n="0760c20"/>二。大煩惱地六。小煩惱地法十。及不定地中
<lb n="0760c21"/>貪．瞋．慢．疑。並順雜染故皆不立。睡眠．惡
<lb n="0760c22"/>作雖亦通善。唯是生得。菩提分法是加行善
<lb n="0760c23"/>　又正理論云。何緣不立不相應行以為
<lb n="0760c24"/>覺分　彼於助覺無別勝能。不相應故。非
<lb n="0760c25"/>如無表雖不相應。而於道輪有為轂用。
<lb n="0760c26"/>故於覺分不別建立　問三無為法何故不
<lb n="0760c27"/>立　解云順菩提分必須起用。無為無用。
<lb n="0760c28"/>是故不立。由斯廢立故唯十種是菩提分。
<lb n="0760c29"/>餘皆不立。又正理論云。何緣不立信為覺
<lb n="0761a01"/>
<anchor xml:id="tnote0761001"/>故及道支。初發趣時信用增上。已入聖位<anchor xml:id="tnote0761002"/>在立<lb n="0761a02"/>覺．道支。信於爾時勢用漸劣。故不立在覺．
<lb n="0761a03"/>道支中。何緣於覺支立喜．輕安．捨。非亦立
<lb n="0761a04"/>在彼道支中。彼偏順覺。不順道故。云何順
<lb n="0761a05"/>覺。且修道中地地各修九品勝覺。如<anchor xml:id="beg0761003"/>如<anchor xml:id="end0761003"/>於
<lb n="0761a06"/>諦數數覺悟。如是如是發生勝喜。由<anchor xml:id="beg0761004"/>聖<anchor xml:id="end0761004"/>
<lb n="0761a07"/>勝喜後樂觀諦。如人掘地獲寶生喜故。後
<lb n="0761a08"/>樂更掘。故喜於覺<anchor xml:id="tnote0761005"/>順隨順力增。要由輕安息
<lb n="0761a09"/>諸事務。及由捨力令心平等。方能於境審
<lb n="0761a10"/>諦覺察。故立安．捨在覺支中。云何此三不
<lb n="0761a11"/>順於道。速疾運轉是聖道義。此於速運少
<lb n="0761a12"/>有相違。並能令心安隱住故。何緣於道立
<lb n="0761a13"/>尋及戒。於覺支中非亦立彼。彼偏順道
<lb n="0761a14"/>不順覺故。云何順道。且見道中尋策正見。
<lb n="0761a15"/>令於上．下八諦境中。速疾觀察。戒為轂成
<lb n="0761a16"/>見道輪。令於諦速疾迴轉。故尋及戒俱立
<lb n="0761a17"/>道支。此復云何不順於覺。且尋於諦不寂
<lb n="0761a18"/>靜轉。故尋於覺少有相違。覺是相應。有所
<lb n="0761a19"/>緣境所依行相。戒此相違故。覺支不建立
<lb n="0761a20"/>彼。通運為道不可為例　何緣聖種不立
<lb n="0761a21"/>覺支　正理論云。覺支通道．俗。聖種唯道
<lb n="0761a22"/>故不立也。</p>
<lb n="0761a23"/>
<p id="pT41p0761a2301">論。念住等三名無別屬。此下一行頌。第三明
<lb n="0761a24"/>念住等。</p>
<p id="pT41p0761a2404" type="inline">論曰至慧勤及定。釋。此三品從勝
<lb n="0761a25"/>出體。</p>
<p id="pT41p0761a2503" type="inline">論。何緣於慧立念住名。問。實是
<lb n="0761a26"/>其慧。因何名念。</p>
<p id="pT41p0761a2607" type="inline">論。毘婆沙師至持令
<lb n="0761a27"/>住故。述婆沙釋。</p>
<p id="pT41p0761a2707" type="inline">論。理實由慧至已廣
<lb n="0761a28"/>成立。論主述自釋指前釋也。</p>
<p id="pT41p0761a2812" type="inline">論。何故
<lb n="0761a29"/>說勤名為正斷。問。體既是勤。何名正斷。</p>
<lb n="0761b01"/>
<p id="pT41p0761b0101">論。於正修習至斷解怠故。答也。</p>
<p id="pT41p0761b0113" type="inline">論。或名
<lb n="0761b02"/>正勝至此最勝故。釋異名也。婆沙一百四十
<lb n="0761b03"/>一云。問此四何緣說為正斷。答由此四種能
<lb n="0761b04"/>正斷故。問前二可爾。後二云何。答以初為
<lb n="0761b05"/>名故無有失。或此四種皆有斷義。謂前二
<lb n="0761b06"/>斷煩惱障。後二斷所知障。修善法時斷無
<lb n="0761b07"/>知故。暫斷．永斷俱名斷故。有處說此名為
<lb n="0761b08"/>正勝。無倒策發成勝事故　問何故惡不善
<lb n="0761b09"/>法已生者說令斷。未生者說令不生。答已生
<lb n="0761b10"/>於自相續已有作用故說令斷。未生者於
<lb n="0761b11"/>自相續未有作用故說令不生
(云云<anchor xml:id="beg0761006"/>解多<anchor xml:id="end0761006"/>)
　問所
<lb n="0761b12"/>修諸善隨爾所生。即爾所滅。無有生已過
<lb n="0761b13"/>一剎那。有停住義。如何乃言於已生善法。
<lb n="0761b14"/>為令安住不忘倍修增廣耶。答應知此中
<lb n="0761b15"/>說二分善法。謂順住分。順勝進分。令安住
<lb n="0761b16"/>不<anchor xml:id="beg0761007"/>忘<anchor xml:id="end0761007"/>者。說順住分。令倍修增廣者。說順
<lb n="0761b17"/>勝進分。俱依相續展轉勝進說安住。故無
<lb n="0761b18"/>有失　問欲界有惡不善法。可說有四。云
<lb n="0761b19"/>何上界亦說有四耶。答彼雖過惡不具。而
<lb n="0761b20"/>具有彼功德。有說彼無所<anchor xml:id="tnote0761008"/>謂治。而有能<anchor xml:id="fxT41p0761b01"/>謂
<lb n="0761b21"/>　乃至　問靜慮可爾。無色云何。答無色雖
<lb n="0761b22"/>無壞對治。而有持及遠分對治　問學位
<lb n="0761b23"/>可爾。有惡不善法故。無學云何。答彼雖無
<lb n="0761b24"/>過惡生。而有功德。有說雖無所治。而有能
<lb n="0761b25"/>治。謂多種對治如前說　問<anchor xml:id="tnote0761009"/>涅緣涅槃精進何
<lb n="0761b26"/>正斷攝。有說初正斷攝。<anchor xml:id="tnote0761010"/>以永斷。即涅槃時
<lb n="0761b27"/>作四事故。</p>
<p id="pT41p0761b2705" type="inline">論。何緣於定立神足名。問
<lb n="0761b28"/>也。實是其定。何緣名神足。</p>
<p id="pT41p0761b2811" type="inline">論。諸靈妙
<lb n="0761b29"/>德所依止故。答也。現大身等諸靈妙德。名
<lb n="0761c01"/>之為神。所依止義名之為足。</p>
<p id="pT41p0761c0112" type="inline">論。有餘
<lb n="0761c02"/>師說至足謂欲等。述異釋也。</p>
<p id="pT41p0761c0212" type="inline">論。彼應
<lb n="0761c03"/>覺分至增欲心故。論主破也。婆沙說有十一。
<lb n="0761c04"/>謂慧．定．信．念．喜．捨．輕．安．及戒分二。今言
<lb n="0761c05"/>欲．勤．心．觀為神足體。勤．觀先有。雖不加
<lb n="0761c06"/>數。欲．心先無。應更加二至十三也。</p>
<lb n="0761c07"/>
<p id="pT41p0761c0701">論。又違聖說至等持名足。出違經失。婆沙一
<lb n="0761c08"/>百四十<anchor xml:id="beg0761011"/>一<anchor xml:id="end0761011"/>云。問若三摩地是神亦足。<anchor xml:id="tnote0761012"/>應或應立
<lb n="0761c09"/>一。或應立五。何故說四耶。答唯三摩地立
<lb n="0761c10"/>為神足。從四因生故說為四。謂加行位。或
<lb n="0761c11"/>由欲力引發等持令其現起。廣說乃至。或
<lb n="0761c12"/>由觀力引令現起。由加行位四法隨增令
<lb n="0761c13"/>等持起故得定位。於一等持建立四種
<lb n="0761c14"/>　問此四何緣說名神足。答諸所思求。<anchor xml:id="tnote0761013"/>法諸所
<lb n="0761c15"/>欲<anchor xml:id="tnote0761014"/>斷願。一切如意故名為神。引發於神故名
<lb n="0761c16"/>神足。然此神用略有二種。一世俗所忻。二
<lb n="0761c17"/>聖者所樂。若分一為多。合多為一。此等名
<lb n="0761c18"/>為世俗所欣。若於世間諸可意事不住順
<lb n="0761c19"/>相。於諸世間不可意事不住違相。於此二
<lb n="0761c20"/>事。安住於捨．正念．正智。此名為賢聖所樂。
<lb n="0761c21"/>復有三種神用。一運身。二勝解。三意勢　或
<lb n="0761c22"/>復五種神用。一業。二異熟。三變現。四具<anchor xml:id="beg0761015"/>德<anchor xml:id="end0761015"/>。
<lb n="0761c23"/>五發心。業謂中有。異熟謂<anchor xml:id="tnote0761016"/>祚會飛禽等。變謂依
<lb n="0761c24"/>定。具<anchor xml:id="begd1e127262"/>德<anchor xml:id="endd1e127262"/>神用者。謂四神足。發心神用者。
<lb n="0761c25"/>謂天龍等。五神用中此說具<anchor xml:id="begd1e127271"/>德<anchor xml:id="endd1e127271"/>。</p>
<p id="pT41p0761c2513" type="inline">論。何
<lb n="0761c26"/>緣信等至後名為力。問。同是一信。如何信先
<lb n="0761c27"/>說為根。後名為力。</p>
<p id="pT41p0761c2708" type="inline">論。由此五法至分
<lb n="0761c28"/>先後故。答也。先下。後勝。故先名根。後名力
<lb n="0761c29"/>也。</p>
<p id="pT41p0761c2902" type="inline">論。又依可屈伏不可屈伏故。第二釋
<lb n="0762a01"/>也。先可屈伏。但名根不得名力。<anchor xml:id="beg0762001"/>復<anchor xml:id="end0762001"/>不可
<lb n="0762a02"/>屈伏。是力義故名為力也。</p>
<p id="pT41p0762a0211" type="inline">論。信等何緣
<lb n="0762a03"/>如是次第。問。五力等。先信。次進。<anchor xml:id="beg0762002"/>復<anchor xml:id="end0762002"/>慧等。</p>
<lb n="0762a04"/>
<p id="pT41p0762a0401">論。謂於因果至如是次第。答也。如文可
<lb n="0762a05"/>解　問何緣此五名根。名力。答能生善法
<lb n="0762a06"/>故名為根。能破惡法故名為力　有說。不
<lb n="0762a07"/>可傾動名根。能摧伏他名力　有說。勢
<lb n="0762a08"/>用增上義是根。不可屈伏義是力。若以位
<lb n="0762a09"/>別<anchor xml:id="tnote0762003"/>六＆lac；下位名根。上位名力。若以實義一
<lb n="0762a10"/>一位中皆具此二　問何故此七名覺支耶
<lb n="0762a11"/>　答覺謂究竟覺。即盡．無生智。或如實覺即
<lb n="0762a12"/>無漏慧。七為彼分故。故名為支　問何故
<lb n="0762a13"/>此八名道支。答所履通達故。名為<anchor xml:id="tnote0762004"/>八道道八。是
<lb n="0762a14"/>彼分故。故名為支。</p>
<lb n="0762a15"/>
<p id="pT41p0762a1501">論。當言何位何覺分增。已下一行頌。第四明
<lb n="0762a16"/>增位前後。</p>
<p id="pT41p0762a1605" type="inline">論曰至說念住增　正理論
<lb n="0762a17"/>云。謂此位中為息顛倒。由念勢力。於身等
<lb n="0762a18"/>境自相．共相。能審了知壞二種愚。慧用勝
<lb n="0762a19"/>故。</p>
<p id="pT41p0762a1902" type="inline">論。煗法位中至說正斷增　正理論
<lb n="0762a20"/>云。謂此位中見生死過涅槃功德。遂能勇猛
<lb n="0762a21"/>發勤精進。不墮生死速趣涅槃。勤用勝故。</p>
<lb n="0762a22"/>
<p id="pT41p0762a2201">論。頂法位中至說神足增　正理論云。
<lb n="0762a23"/>謂此位中能制心識趣不退位。終不<anchor xml:id="tnote0762005"/>遺匱乏
<lb n="0762a24"/>信等善根。定用勝故。</p>
<p id="pT41p0762a2409" type="inline">論。忍法位中至故
<lb n="0762a25"/>說根增　正理論云。謂此位中永息惡趣。終
<lb n="0762a26"/>不退墮速入離生。增上義成根義勝故。</p>
<lb n="0762a27"/>
<p id="pT41p0762a2701">論。第一位中至故說力增　正理論云。謂此
<lb n="0762a28"/>位中不為煩惱之所屈伏。力義勝故。雖忍
<lb n="0762a29"/>位中亦容如是。然非決定是故不說。或此
<lb n="0762b01"/>位中不為一切餘異生法之<anchor xml:id="tnote0762006"/>中＆lac；所屈伏。故
<lb n="0762b02"/>於此位力義偏增。</p>
<p id="pT41p0762b0208" type="inline">論。修道位中至說覺
<lb n="0762b03"/>支增　正理論云。或此中斷九品惑。數數
<lb n="0762b04"/>
<anchor xml:id="tnote0762007"/>道＆lac；覺故。覺支義增。</p>
<p id="pT41p0762b0408" type="inline">論。見道位中至說
<lb n="0762b05"/>道支增　正理論云。見道位中所有道義。皆
<lb n="0762b06"/>具之故說道支增。謂尋求依。及通往趣。二
<lb n="0762b07"/>義具故說名為道。見道位中二義最勝。謂見
<lb n="0762b08"/>道位聖慧初生。如實尋求諦理勝故。又於
<lb n="0762b09"/>此位不起<anchor xml:id="tnote0762008"/>期期心能速疾行往趣勝故。</p>
<p id="pT41p0762b0914" type="inline">論。
<lb n="0762b10"/>然契經中至非修次第。明經說次第也。</p>
<lb n="0762b11"/>
<p id="pT41p0762b1101">論。八中正見至所說如是。明支體也。</p>
<lb n="0762b12"/>
<p id="pT41p0762b1201">論。有餘於此至立念住等。述異說也。</p>
<lb n="0762b13"/>
<p id="pT41p0762b1301">論。謂修行者至說在最初。釋念住在初所
<lb n="0762b14"/>以。</p>
<p id="pT41p0762b1402" type="inline">論。由此勢力至說為第二。明正斷
<lb n="0762b15"/>也。</p>
<p id="pT41p0762b1502" type="inline">論。由精進故至說在第三。明神足
<lb n="0762b16"/>也。</p>
<p id="pT41p0762b1602" type="inline">論。勝定為依至說為第四。明五根
<lb n="0762b17"/>也。</p>
<p id="pT41p0762b1702" type="inline">論。根義既立至說為。第五明五力
<lb n="0762b18"/>也。</p>
<p id="pT41p0762b1802" type="inline">論。於見道位至四聖諦故。明七覺
<lb n="0762b19"/>也。</p>
<p id="pT41p0762b1902" type="inline">論。通於二位至涅槃城故。明道支
<lb n="0762b20"/>通見．修也。</p>
<p id="pT41p0762b2005" type="inline">論。如契經說至亦修圓滿。
<lb n="0762b21"/>異師引二經證八聖道支通見．修位。以經
<lb n="0762b22"/>說八道支與七覺支同時圓滿。故知非<anchor xml:id="tnote0762009"/>世在<lb n="0762b23"/>見道中也。</p>
<p id="pT41p0762b2305" type="inline">論。又契經說至通依二位說。
<lb n="0762b24"/>引第二經證。以說如實言者喻四諦。苦實
<lb n="0762b25"/>苦等。是如實者言　依本路速行出者。喻令
<lb n="0762b26"/>修習八聖道支。既出生死前後同依一路。
<lb n="0762b27"/>故知見．修同<anchor xml:id="beg0762010"/>八<anchor xml:id="end0762010"/>聖道。若不爾者法喻不同
<lb n="0762b28"/>　所說喻者。如契經說。有諸商侶乘船入
<lb n="0762b29"/>海。至一海<anchor xml:id="tnote0762011"/>諸渚有羅剎女。現可愛形誘諸
<lb n="0762c01"/>商侶。漸入己城各配一女。時經多日。空中
<lb n="0762c02"/>天神告商侶曰。今此城內非是人類。皆是羅
<lb n="0762c03"/>剎幻惑故爾。不久之間皆被食噉。即為宣
<lb n="0762c04"/>說如<anchor xml:id="tnote0762012"/>是實之言　於此城中皆悉受苦。此
<lb n="0762c05"/>喻苦諦　汝勿貪染。此喻集諦　急求出
<lb n="0762c06"/>城此喻滅諦　急<anchor xml:id="tnote0762013"/>急＆lac；覓出道。此喻道諦
<lb n="0762c07"/>　宣如實言者喻四聖諦。顯見道也　空
<lb n="0762c08"/>中天神復告商侶。可依本路速行出去。今
<lb n="0762c09"/>此本路。喻令修習八聖道支。正顯修道。過
<lb n="0762c10"/>去諸佛。悉依此修道本路而出生死。若欲
<lb n="0762c11"/>求出生死海者。可依過去諸佛本路速行
<lb n="0762c12"/>出之。求速出者。當勤修習八聖道支。以
<lb n="0762c13"/>此故知。亦通修道。</p>
<lb n="0762c14"/>
<p id="pT41p0762c1401">論。隨增位說次第既然。已下一行頌。第五明
<lb n="0762c15"/>漏．無漏。</p>
<p id="pT41p0762c1504" type="inline">論曰至有漏．無漏。釋頌可知。
<lb n="0762c16"/>正理論云。一切覺分皆助菩提。唯此獨標覺
<lb n="0762c17"/>支名者。以最隣近菩提果故。由此理趣
<lb n="0762c18"/>證七覺支。應知但依治有頂說。此為上首
<lb n="0762c19"/>類治下地。唯於無漏立覺支名。若不許然。
<lb n="0762c20"/>寧不通二。或於一切菩提分中。依近菩提
<lb n="0762c21"/>立覺支號。道中修道。位近菩提。性近菩提。
<lb n="0762c22"/>唯是無漏。故無漏<anchor xml:id="tnote0762014"/>修修道方立覺支名見道位
<lb n="0762c23"/>中八道支勝故。此一向無漏性攝。雖正見等
<lb n="0762c24"/>亦通有漏。然彼不得聖道支名。聖道支名
<lb n="0762c25"/>目無漏故。又諸論者許覺分法覺支後說定
<lb n="0762c26"/>是無漏。若說在前便通二種。既覺支後方
<lb n="0762c27"/>說道支。故八道支一向無漏。所<anchor xml:id="tnote0762015"/>依餘通二。義
<lb n="0762c28"/>准已成。謂覺分中前位增者。彼於後位勢用
<lb n="0762c29"/>亦增。後位增者非於前位。故毘婆沙師作如
<lb n="0763a01"/>是說。從初業位至盡．無生念住常增。乃至
<lb n="0763a02"/>廣說。</p>
<lb n="0763a03"/>
<p id="pT41p0763a0301">論。此三十七何地有幾。已下有兩行頌。第六
<lb n="0763a04"/>明依地也。</p>
<p id="pT41p0763a0405" type="inline">論曰至猶疑<anchor xml:id="beg0763001"/>慮<anchor xml:id="end0763001"/>故。明初禪．
<lb n="0763a05"/>根本．未至別也。</p>
<p id="pT41p0763a0507" type="inline">論。第二靜慮至各三十
<lb n="0763a06"/>六。釋二定二地各三十六者。謂未至除喜。
<lb n="0763a07"/>二定除尋故。各三十六。</p>
<p id="pT41p0763a0710" type="inline">論。第三第四至
<lb n="0763a08"/>各三十五。釋二地同。餘文可解。然四念住必
<lb n="0763a09"/>不並生。以一慧分四念住故。應諸地中若
<lb n="0763a10"/>據同時即各除三。雖慧定等一法義分。據
<lb n="0763a11"/>義不同亦不除數。故正理云。初根本定雖
<lb n="0763a12"/>容有三十七。然實三十四。</p>
<lb n="0763a13"/>
<p id="pT41p0763a1301">論。覺<anchor xml:id="tnote0763002"/>支分轉時必得證淨。已下兩行頌。大文
<lb n="0763a14"/>第四明四證淨。舊云四不壞信。</p>
<p id="pT41p0763a1413" type="inline">論曰
<lb n="0763a15"/>至聖戒證淨。列四名也。此四證淨以二法
<lb n="0763a16"/>為體。一信。二戒　信分為三。謂信佛．信法．
<lb n="0763a17"/>信僧。戒是道俱無漏戒也　所信佛者。謂佛
<lb n="0763a18"/>無學法。法者謂無我理等。正理論云。於何等
<lb n="0763a19"/>法如何而得法證淨耶。謂唯於苦<anchor xml:id="tnote0763003"/>者＆lac；達唯
<lb n="0763a20"/>有法無實有情。生決定信。如是次第見集
<lb n="0763a21"/>諦時。亦唯如前得二證淨。達唯集法能為
<lb n="0763a22"/>苦因。無內士夫。生決定信。從此無間見滅
<lb n="0763a23"/>諦時。亦如前得二證淨。達唯滅法是真涅
<lb n="0763a24"/>槃。誠可遵求。生決定信。從此次後見道諦
<lb n="0763a25"/>時。兼於佛．僧得二證淨。於佛相續諸無學
<lb n="0763a26"/>法得佛證淨。於僧相續學．無學法得僧證
<lb n="0763a27"/>淨。兼言為顯見道諦時亦得聖戒及法證
<lb n="0763a28"/>淨。達唯道法是證滅<anchor xml:id="tnote0763004"/>目因。誠可遵求。生決
<lb n="0763a29"/>定信　准上信法。<anchor xml:id="tnote0763005"/>不亦緣教也。言僧者。謂
<lb n="0763b01"/>以佛為師因教得道總名為僧。不簡道
<lb n="0763b02"/>俗但取無漏。</p>
<p id="pT41p0763b0206" type="inline">論。且見道位至亦得證
<lb n="0763b03"/>淨。明見諦證淨多少不同。見三諦雖不同。
<lb n="0763b04"/>即於爾時唯法證淨。即信俱戒名戒證淨。
<lb n="0763b05"/>見道諦現行唯得唯緣法證淨。得修未來
<lb n="0763b06"/>有別緣佛無學法。及菩薩二根。辟支三根。
<lb n="0763b07"/>及四向果。各不同故。名佛法僧<anchor xml:id="fxT41p0763b01"/>不<anchor xml:id="beg0763006"/>壞<anchor xml:id="end0763006"/>證
<lb n="0763b08"/>淨。即信俱戒名戒證淨。</p>
<p id="pT41p0763b0810" type="inline">論。兼言為顯
<lb n="0763b09"/>至及戒證淨。釋頌兼也。</p>
<p id="pT41p0763b0910" type="inline">論。然所信法
<lb n="0763b10"/>至皆得法證淨。明總．別法。三諦<anchor xml:id="tnote0763007"/>唯唯別道通總．
<lb n="0763b11"/>別。由此緣四諦時皆有法證淨。</p>
<p id="pT41p0763b1113" type="inline">論。聖
<lb n="0763b12"/>所<anchor xml:id="beg0763008"/>愛<anchor xml:id="end0763008"/>戒至無不亦得。明戒證淨四諦皆有。</p>
<lb n="0763b13"/>
<p id="pT41p0763b1301">論。由所信別至故唯有二。明信三不
<lb n="0763b14"/>同。分信為三。實體唯信。戒復為一。故體唯
<lb n="0763b15"/>二。</p>
<p id="pT41p0763b1502" type="inline">論。如是四種至非證淨故。明唯無
<lb n="0763b16"/>漏。</p>
<p id="pT41p0763b1602" type="inline">論。為依何義立證淨名。問立名也。</p>
<lb n="0763b17"/>
<p id="pT41p0763b1701">論。如實覺知至皆名<anchor xml:id="tnote0763009"/>淨為淨。答也。如實覺
<lb n="0763b18"/>知四聖諦理。釋證也　信妙尸羅是淨。答淨。</p>
<lb n="0763b19"/>
<p id="pT41p0763b1901">論。離不信垢破戒垢故。釋二得淨名
<lb n="0763b20"/>所以。</p>
<p id="pT41p0763b2003" type="inline">論。由證得淨立證淨名。合釋證
<lb n="0763b21"/>淨名。由慧證諦得淨信淨戒名證淨。</p>
<lb n="0763b22"/>
<p id="pT41p0763b2201">論。如出觀時至次第如是。明四次第。</p>
<lb n="0763b23"/>
<p id="pT41p0763b2301">論。如何出時現起次第。問出時次第。</p>
<lb n="0763b24"/>
<p id="pT41p0763b2401">論。謂出觀位至正信三寶。釋出觀位現<anchor xml:id="tnote0763010"/>知起<lb n="0763b25"/>次第。</p>
<p id="pT41p0763b2503" type="inline">論。猶如良醫至病方除故。舉喻
<lb n="0763b26"/>顯也。</p>
<p id="pT41p0763b2603" type="inline">論或<anchor xml:id="tnote0763011"/>四此四種至及所乘乘。第二喻也。</p>
<lb n="0763b27"/>
<p id="pT41p0763b2701">論。經言學位成就八支。已下第五明正智．解
<lb n="0763b28"/>脫　於中有四。一明正智時。二明解脫時。
<lb n="0763b29"/>三明道斷障時。四明斷<anchor xml:id="tnote0763012"/>離離滅義。此兩行頌第
<lb n="0763c01"/>一門也。</p>
<p id="pT41p0763c0104" type="inline">論曰至可立解脫智。釋立解脫
<lb n="0763c02"/>名及智名所以。如多繩雖解多縛。唯有一
<lb n="0763c03"/>縛不名解脫者。此明正解脫得名。非無解
<lb n="0763c04"/>脫體可說有解脫智者。此明解脫智也。</p>
<lb n="0763c05"/>
<p id="pT41p0763c0501">論。無學已脫至故唯成八。結無學有十
<lb n="0763c06"/>支。有學唯八支。</p>
<p id="pT41p0763c0607" type="inline">論。解脫體有至依有為
<lb n="0763c07"/>故。明無學解脫有為．無為。解脫中以勝解
<lb n="0763c08"/>有為解脫支體。</p>
<p id="pT41p0763c0807" type="inline">論。支攝解脫至此解脫
<lb n="0763c09"/>蘊。復開解脫支為心．慧二解脫。正理亦
<lb n="0763c10"/>開時．不時解脫。即二解脫五分法身蘊中是
<lb n="0763c11"/>解脫蘊。此上所明二種解脫。皆通中勝解為
<lb n="0763c12"/>體。有部宗也。</p>
<p id="pT41p0763c1206" type="inline">論。若爾不應至非唯勝
<lb n="0763c13"/>解。經部引經難有部也。經中既言心從貪
<lb n="0763c14"/>離。故知非唯勝解。論。若爾是何者。有
<lb n="0763c15"/>部問也。</p>
<p id="pT41p0763c1504" type="inline">論。有餘師說至名解脫蘊。經部
<lb n="0763c16"/>餘師釋。即以心王名解脫體。正理救云。此
<lb n="0763c17"/>不成證。謂經亦說。云何心清淨最勝。謂離
<lb n="0763c18"/>諸欲惡不善法。乃至。安住第四靜慮。於等
<lb n="0763c19"/>持蘊未滿為滿。已滿為攝<anchor xml:id="tnote0763013"/>修修欲勤等非心離垢　即名等持。
<lb n="0763c20"/>如由欲等眾行功能。令諸等持圓滿而起。等
<lb n="0763c21"/>持圓滿名心　<anchor xml:id="tnote0763014"/>欲勤等非心離垢＆lac；　清淨。
<lb n="0763c22"/>等持令心離穢濁。非心離垢即名等持如
<lb n="0763c23"/>是由欲等勢力。令解脫蘊圓滿而生。圓滿
<lb n="0763c24"/>說心解脫。解脫令心離穢濁。故非離垢即
<lb n="0763c25"/>名解脫。故<anchor xml:id="tnote0763015"/>乘我所立不違契經。</p>
<p id="pT41p0763c2512" type="inline">論。如
<lb n="0763c26"/>是已說至盡無生智。第二正智也。正智即是
<lb n="0763c27"/>前說盡．無生智。如實正知我生已盡等故。</p>
<lb n="0763c28"/>
<p id="pT41p0763c2801">論。心於何世正<anchor xml:id="tnote0763016"/>明得解脫。下半行頌。第二明
<lb n="0763c29"/>解脫時。</p>
<p id="pT41p0763c2904" type="inline">論曰至此心生故。明無學心生
<lb n="0764a01"/>時得解脫也。先由煩惱得障不至生時。今
<lb n="0764a02"/>得正斷故得生也。此就顯說言煩惱得。理
<lb n="0764a03"/>實亦通色．無色業。故正理云。<anchor xml:id="tnote0764001"/>說從障解脫者
<lb n="0764a04"/>非唯煩惱障。色．無色界<anchor xml:id="tnote0764002"/>滅感生果業。亦是爾
<lb n="0764a05"/>時所脫障故。此業亦障阿羅漢得。由此古昔
<lb n="0764a06"/>諸大論師咸作是言。業於得忍．不還．應果。
<lb n="0764a07"/>極為障礙。</p>
<p id="pT41p0764a0705" type="inline">論。金剛喻定至名已解脫．
<lb n="0764a08"/>明正斷障．已斷障。及正解脫已解脫時。</p>
<lb n="0764a09"/>
<p id="pT41p0764a0901">論。未生無學至行身世故。明諸無學心當於
<lb n="0764a10"/>爾時同得解脫。本論唯說生者。所以也　問
<lb n="0764a11"/>有學無漏心至生時。豈不亦由障得解脫。
<lb n="0764a12"/>因何本論不說此耶<anchor xml:id="tnote0764003"/>論＆lac；。答正理云。雖諸學
<lb n="0764a13"/>心亦於生位從障解脫。而論但說初無學
<lb n="0764a14"/>心生時脫者。據無餘斷證解脫故。又此唯
<lb n="0764a15"/>說純解脫故。此中有心是自性解脫。非相
<lb n="0764a16"/>續解脫。四句可解。</p>
<p id="pT41p0764a1608" type="inline">論。諸世俗心從何解
<lb n="0764a17"/>脫者。問世俗心解脫時也。</p>
<p id="pT41p0764a1711" type="inline">論。亦即從
<lb n="0764a18"/>彼遮心生障者。答也。應果身中諸有漏法得
<lb n="0764a19"/>解脫時。即從彼遮無學心生障解脫　又
<lb n="0764a20"/>釋。即從此遮有漏心生障解脫。如熏禪等
<lb n="0764a21"/>諸有漏心。從彼定障而得解脫。</p>
<p id="pT41p0764a2113" type="inline">論。未
<lb n="0764a22"/>解脫位此豈不生者。問也。此有漏心未解脫
<lb n="0764a23"/>位豈不生也。因何說言從障解脫。</p>
<p id="pT41p0764a2314" type="inline">論。
<lb n="0764a24"/>雖有已生不似今者。答。未離障前。雖有漏
<lb n="0764a25"/>心有已生者。而不似今已離障者。</p>
<p id="pT41p0764a2514" type="inline">論。
<lb n="0764a26"/>彼何所<anchor xml:id="tnote0764004"/>以似者。<anchor xml:id="tnote0764005"/>何＆lac；問也。</p>
<p id="pT41p0764a2609" type="inline">論。與惑得俱此
<lb n="0764a27"/>後若生無俱惑得。答也。前已生者與惑得
<lb n="0764a28"/>俱。今若生者無<anchor xml:id="tnote0764006"/>其俱惑得。</p>
<lb n="0764a29"/>
<p id="pT41p0764a2901">論。道於何位令生障斷。此下半行頌。第三道
<lb n="0764b01"/>斷障時。</p>
<p id="pT41p0764b0104" type="inline">論曰至離障同故。釋道<anchor xml:id="tnote0764007"/>雖離障
<lb n="0764b02"/>與斷<anchor xml:id="tnote0764008"/>或惑不同。離障。生．未生皆離障。障同無
<lb n="0764b03"/>故。正理云。如世現見開水路時。近水遠水
<lb n="0764b04"/>皆離其障。如是既見能斷惑道身中已生。
<lb n="0764b05"/>亦應可說近心遠心皆得解脫。</p>
<lb n="0764b06"/>
<p id="pT41p0764b0601">論。經說三界。已下一行頌。第四明無為解脫
<lb n="0764b07"/>斷．離．滅三界別也。</p>
<p id="pT41p0764b0708" type="inline">論曰至無為解脫者。
<lb n="0764b08"/>釋經中三界。即是前二解脫中無為解脫。體
<lb n="0764b09"/>一無為。就三義別立三名也。正理七十二
<lb n="0764b10"/>云。<anchor xml:id="tnote0764009"/>就然三界體約假有異。若就實事無有
<lb n="0764b11"/>差別。云何名為約假有異。謂離貪結名為
<lb n="0764b12"/>離界。斷餘八結名為斷界。滅餘一切貪等
<lb n="0764b13"/>諸結所繫事體名為滅界。何緣三界如是差
<lb n="0764b14"/>別。謂有漏法總略有三。<anchor xml:id="tnote0764010"/>者一者能繫而非能染。
<lb n="0764b15"/>二者能繫亦是能染。三者非二順繫染法
<lb n="0764b16"/>故。斷此三所證無為。如次名為斷等三界
<lb n="0764b17"/>
(述曰。言結。遍一果等貪自性貪等無為名離界。餘八然法自性斷結等無為名為斷界。餘往上緣縛斷時名為餘滅界。
<lb n="0764b18"/>即此九結及一果等望他即是滅。望自即離<anchor xml:id="beg0764011"/>斷<anchor xml:id="end0764011"/>。色不染法一向是滅非總定別故云假也。今詳正理俱不盡理。此之
<lb n="0764b19"/>三體各別不相<anchor xml:id="tnote0764012"/>纏雜染法一向約自即八結名斷。貪名離也。餘法諸結無一名滅。此釋三別。於理為勝。若不爾。即三
<lb n="0764b20"/>雜亂。然言假者此三無為其性無別。皆得名為斷。名者是假非實也。離滅也就三有漏分三名)
。</p>
<lb n="0764b21"/>
<p id="pT41p0764b2101">論。若事能厭必能離耶。此下一行頌。大文第
<lb n="0764b22"/>六明厭離也。</p>
<p id="pT41p0764b2206" type="inline">論曰至餘即不然。釋厭
<lb n="0764b23"/>也。</p>
<p id="pT41p0764b2302" type="inline">論。四諦境中至皆得離名。釋離也。</p>
<lb n="0764b24"/>
<p id="pT41p0764b2401">論。廣陜有殊故成四句者。厭通斷惑不斷
<lb n="0764b25"/>惑是廣。唯緣苦．集是陜。離通四是廣。唯是
<lb n="0764b26"/>斷惑故陜也。</p>
<p id="pT41p0764b2606" type="inline">論。有厭非離至非離染故
<lb n="0764b27"/>者。第一句也。即超越人緣苦．集智．忍。及諸
<lb n="0764b28"/>加行．解脫．勝進道所有智也。</p>
<p id="pT41p0764b2812" type="inline">論。有離非
<lb n="0764b29"/>厭至能離染故。第二句也。第三．四句如應可
<lb n="0764c01"/>知。前說是厭非<anchor xml:id="tnote0764013"/>厭離等者。謂是超越法忍。及
<lb n="0764c02"/>諸見。修道中加行．解脫．勝進道攝智也。超越
<lb n="0764c03"/>人不<anchor xml:id="tnote0764014"/>合令<anchor xml:id="fxT41p0764c01"/>或斷<anchor xml:id="fxT41p0764c02"/>或已斷故。加行．解脫．勝進
<lb n="0764c04"/>道非斷治故。</p>
<lb n="0764c05"/>
<anchor xml:id="tnote0764015"/>俱舍論疏卷第二十五<lb n="0764c06"/>
<lb n="0764c07"/>
<lb n="0764c08"/>
<anchor xml:id="tnote0764016"/>俱舍論疏卷第<anchor xml:id="beg0764017"/>二十六<anchor xml:id="end0764017"/>
<lb n="0764c09"/>
<lb n="0764c10"/>
<byline>
<anchor xml:id="beg0764018"/>沙<anchor xml:id="end0764018"/>門<anchor xml:id="beg0764019"/>法<anchor xml:id="end0764019"/>寶撰</byline>
<lb n="0764c11"/>
<head>分別智品第七之<anchor xml:id="beg0764021"/>一<anchor xml:id="end0764021"/>
</head>
<lb n="0764c12"/>
<p id="pT41p0764c1201">分別智品者。惠於曾見決斷名智。或求見
<lb n="0764c13"/>境意樂止息。加行奢緩說名為智。智類不同
<lb n="0764c14"/>不過十種。此品廣明故名分別。<anchor xml:id="beg0764022"/>智<anchor xml:id="end0764022"/>即是道。
<lb n="0764c15"/>道是滅因。前賢聖明道所成人。此品明智述
<lb n="0764c16"/>人所因道。先果後因。故此明智。</p>
<lb n="0764c17"/>
<p id="pT41p0764c1701">論。前品初說至為有智非見<anchor xml:id="beg0764023"/>耶<anchor xml:id="end0764023"/>。<anchor xml:id="beg0764024"/>結<anchor xml:id="end0764024"/>前起後。
<lb n="0764c18"/>頌答可知。自下准此皆不述也　就此品
<lb n="0764c19"/>中大文分二。一明智差別。二明<anchor xml:id="beg0764025"/>智<anchor xml:id="end0764025"/>成德
<lb n="0764c20"/>　就前門中復分為七。一明忍．智．見別。二
<lb n="0764c21"/>明十智相異三明建立十智。四明法．<anchor xml:id="tnote0764026"/>智類<lb n="0764c22"/>斷別。五明十智行相。第六義門分別。第七廣
<lb n="0764c23"/>明修智。此一頌第一明忍．智．見別。</p>
<p id="pT41p0764c2314" type="inline">論
<lb n="0764c24"/>曰至推度性故。此明聖忍非智攝也。立以
<lb n="0764c25"/>聖名簡有漏<anchor xml:id="beg0764027"/>忍<anchor xml:id="end0764027"/>　自所斷疑者。簡異部疑
<lb n="0764c26"/>也。與疑得俱故不名智。正理論<anchor xml:id="beg0764028"/>云<anchor xml:id="end0764028"/>。或求見
<lb n="0764c27"/>境意樂止息。加行奢緩說名為智。諸忍正起
<lb n="0764c28"/>推度意樂加行猛利故非智攝
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0764c2817" type="inline">論
<lb n="0764c29"/>盡與無生至不推度故。明盡．無生非見性
<lb n="0765a01"/>也。</p>
<p id="pT41p0765a0102" type="inline">論。所餘皆通至推度性故。明所餘智
<lb n="0765a02"/>皆通智．見。已斷自疑故是智攝。推度性故
<lb n="0765a03"/>故名為見。非初見故不名為忍。</p>
<p id="pT41p0765a0313" type="inline">論。諸
<lb n="0765a04"/>有漏惠至世正見為六。明有漏惠皆得名
<lb n="0765a05"/>智。所見境中非初見故。婆沙四十四云。無
<lb n="0765a06"/>一有情於一切境。無始時來非有漏惠數數
<lb n="0765a07"/>觀之。故有漏惠皆是智攝
(已上論文)
　即是通染
<lb n="0765a08"/>不染一切有漏諸惠。皆名為智。雖五識緣念
<lb n="0765a09"/>念不同。緣同<anchor xml:id="beg0765001"/>類<anchor xml:id="end0765001"/>故亦名為智。又所取境無
<lb n="0765a10"/>始時來。用有漏惠數數觀故。除五識身相應
<lb n="0765a11"/>諸惠。所餘善惠皆<anchor xml:id="beg0765002"/>名<anchor xml:id="end0765002"/>為見。即是世間正見
<lb n="0765a12"/>攝也。諸染惠中唯五名見。一切無記皆非見
<lb n="0765a13"/>也。</p>
<p id="pT41p0765a1302" type="inline">論。如是所說至竝惠性攝。此明有漏
<lb n="0765a14"/>及無漏惠。於一切處皆得名惠。以此皆能
<lb n="0765a15"/>簡擇法故。</p>
<lb n="0765a16"/>
<p id="pT41p0765a1601">論。智有幾種相別云何。此下第二明十智相
<lb n="0765a17"/>別　於此文中復分為四。一明十智名．體
<lb n="0765a18"/>別。二明三智成九智。三明九智成十智。四
<lb n="0765a19"/>明盡．無生相別。此兩行頌明十智名體別。</p>
<lb n="0765a20"/>
<p id="pT41p0765a2001">論曰至性差別故。此列智名。先束為二
<lb n="0765a21"/>　論。如是二智至分法．類別。此開二智為
<lb n="0765a22"/>三智也。</p>
<p id="pT41p0765a2204" type="inline">論。三中世俗至四諦為境。此
<lb n="0765a23"/>明三智境各別也。正理釋云。前有漏智總
<lb n="0765a24"/>名世俗。瓶．衣等物性可毀<anchor xml:id="beg0765003"/>壞<anchor xml:id="end0765003"/>。顯<anchor xml:id="beg0765004"/>在<anchor xml:id="end0765004"/>俗情
<lb n="0765a25"/>故名世俗。此智多取世俗境故。多順世間
<lb n="0765a26"/>俗事轉故。從多建立世俗智名。非無取勝
<lb n="0765a27"/>義順勝義事轉。然是愛境無勝功能息內
<lb n="0765a28"/>眾<anchor xml:id="beg0765005"/>惑<anchor xml:id="end0765005"/>。故非無漏　又云。有漏．無漏二智
<lb n="0765a29"/>何別。無漏於境行相明利。彼有漏惠與此
<lb n="0765b01"/>相違。如竭地羅．餘木二炭於所燒練勢用
<lb n="0765b02"/>不同及勝劣香能熏用別。炎鐵草火熱勢有
<lb n="0765b03"/>殊。二智相望差別亦爾。</p>
<lb n="0765b04"/>
<p id="pT41p0765b0401">論即於如是三種智中。下一頌。第二開成九
<lb n="0765b05"/>智也。</p>
<p id="pT41p0765b0503" type="inline">論曰至滅．道四智。此明法．類就
<lb n="0765b06"/>境成四。兼前法．類復成六智。若兼世俗
<lb n="0765b07"/>總有七智。</p>
<p id="pT41p0765b0705" type="inline">論。如是六智至<anchor xml:id="beg0765006"/>名<anchor xml:id="end0765006"/>盡無生。
<lb n="0765b08"/>此明六智至無學位。成盡．無生總成九智。</p>
<lb n="0765b09"/>
<p id="pT41p0765b0901">論。此二初生至為境界故。明盡．無生初
<lb n="0765b10"/>生之者。唯<anchor xml:id="beg0765007"/>緣<anchor xml:id="end0765007"/>有頂四蘊為境。<anchor xml:id="beg0765008"/>唯<anchor xml:id="end0765008"/>此二智
<lb n="0765b11"/>通<anchor xml:id="beg0765009"/>其<anchor xml:id="end0765009"/>多念。初念唯緣有頂苦．集。餘異緣也。
<lb n="0765b12"/>若不爾者。何故以初簡後生也。</p>
<p id="pT41p0765b1213" type="inline">論。金
<lb n="0765b13"/>剛喻定境同此耶。問也。</p>
<p id="pT41p0765b1310" type="inline">論。緣苦．集同緣
<lb n="0765b14"/>滅．道異。答也。准此論文。金剛喻定。唯緣非
<lb n="0765b15"/>想四蘊為境。同初盡故。</p>
<lb n="0765b16"/>
<p id="pT41p0765b1601">論。於前所說九種智中。下兩頌。第三開成
<lb n="0765b17"/>十智。</p>
<p id="pT41p0765b1703" type="inline">論曰至餘即不然。明於法．類．道．
<lb n="0765b18"/>世俗中離<anchor xml:id="beg0765010"/>出<anchor xml:id="end0765010"/>他心非苦．集．滅．及盡．無生。</p>
<lb n="0765b19"/>
<p id="pT41p0765b1901">論。此智於境至及去來心。此明他心三
<lb n="0765b20"/>決定相。</p>
<p id="pT41p0765b2004" type="inline">論。勝心有三至勝位者心。明
<lb n="0765b21"/>不能知三緣心也。唯知等．劣故。正理云。
<lb n="0765b22"/>然他心智．及所知境．根．地既殊。知亦有異。
<lb n="0765b23"/>所智有漏心．心所法。曾．未曾得。各有十五。
<lb n="0765b24"/>謂欲．四靜慮各下．中．上根。能知但除欲界
<lb n="0765b25"/>三品。曾．未曾得各有十二。所知無漏及<anchor xml:id="beg0765011"/>彼<anchor xml:id="end0765011"/>
<lb n="0765b26"/>能知。皆除欲三。各有十二。且諸有漏曾．未
<lb n="0765b27"/>曾得下根所攝他心智生。隨其所應。能知下
<lb n="0765b28"/>地三根心品。<anchor xml:id="beg0765012"/>自地下根中品亦知自地中品<anchor xml:id="end0765012"/>。
<lb n="0765b29"/>上品總了自．下地三。無漏下根他心智起。唯
<lb n="0765c01"/>知自地．下地下根。中亦知中。上兼知上。<anchor xml:id="fxT41p0765c01"/>何
<lb n="0765c02"/>緣有漏．無漏智生。知下地心多少有異。有
<lb n="0765c03"/>漏三品可一身成。無漏隨根立聖者別。尚無
<lb n="0765c04"/>有一成二品根。況有成三。故有差別。如何
<lb n="0765c05"/>說一補特伽羅。成九品道斷九品<anchor xml:id="fxT41p0765c02"/>惑。此道
<lb n="0765c06"/>差別非根有異。由因漸長後道轉增。如次
<lb n="0765c07"/>能令多品<anchor xml:id="fxT41p0765c03"/>惑斷。或諸種<anchor xml:id="beg0765013"/>性<anchor xml:id="end0765013"/>各有九品。成
<lb n="0765c08"/>一九品必不成餘。故前後言無相違失。故
<lb n="0765c09"/>依上地起下根心。有上根心依下地起地．
<lb n="0765c10"/>根互勝必不相知。地位．位根相對亦爾　婆
<lb n="0765c11"/>沙論云。問初靜慮他心智。於欲界四靜慮通
<lb n="0765c12"/>果心．心所法能知幾種。有作是說。能知四
<lb n="0765c13"/>種。所以者何。一切皆是欲界攝故。復有說者。
<lb n="0765c14"/>唯能知初靜慮<anchor xml:id="beg0765014"/>通<anchor xml:id="end0765014"/>果不知餘三。所以者何。
<lb n="0765c15"/>如不知因。果亦爾故　又婆沙云問靜慮中
<lb n="0765c16"/>間心．心所法。何地智能知耶。有作是說。初
<lb n="0765c17"/>靜慮上品智能知。復有說者。第二靜慮下品
<lb n="0765c18"/>智能知。評曰應作是說。初靜慮三品智皆能
<lb n="0765c19"/>知。所以者何。一地攝故
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0765c1914" type="inline">論。此智不知
<lb n="0765c20"/>至為境界故。明此不知去．來因也。</p>
<p id="pT41p0765c2014" type="inline">論。
<lb n="0765c21"/>又法．類品至為所緣故。明法．類智不相緣也。
<lb n="0765c22"/>以類分智非欲道故。法智不緣。以法分智
<lb n="0765c23"/>非上道故。類智不緣。雖滅．道法智亦治上
<lb n="0765c24"/>修<anchor xml:id="fxT41p0765c04"/>惑非全分故。類智不緣。</p>
<p id="pT41p0765c2411" type="inline">論。此他
<lb n="0765c25"/>心智至此智所緣。明見道中無他心智。見道
<lb n="0765c26"/>亦容為他心境。</p>
<p id="pT41p0765c2607" type="inline">論。若諸有情至見道
<lb n="0765c27"/>位<anchor xml:id="beg0765015"/>心<anchor xml:id="end0765015"/>。此即總標聲聞．獨覺預修加行知見
<lb n="0765c28"/>道心。</p>
<p id="pT41p0765c2803" type="inline">論。彼諸有情至初二念心。此別
<lb n="0765c29"/>
<anchor xml:id="beg0765016"/>明<anchor xml:id="end0765016"/>聲聞知法分心。</p>
<p id="pT41p0765c2908" type="inline">論。若為更知至非
<lb n="0766a01"/>知見道。此明聲聞加行劣故。經多剎那加
<lb n="0766a02"/>行方成。雖亦能知第十六心。其第十六心非
<lb n="0766a03"/>見道攝。</p>
<p id="pT41p0766a0304" type="inline">論。麟喻法分至下加行故。此別
<lb n="0766a04"/>明獨覺知法．類心。</p>
<p id="pT41p0766a0408" type="inline">論。有說知初二及
<lb n="0766a05"/>第十五心。述異師說獨覺心知。正理論云。
<lb n="0766a06"/>有說麟喻知四剎那。謂初二心．第八．十四。
<lb n="0766a07"/>此言應理。所以者何。許從知初二念心已。
<lb n="0766a08"/>唯隔五念知第八心。若復更修法分加行
<lb n="0766a09"/>經五念<anchor xml:id="beg0766001"/>頃<anchor xml:id="end0766001"/>加行應成。何不許知第十四
<lb n="0766a10"/>念。有餘亦說。知四剎那。謂初二念心．第十
<lb n="0766a11"/>一．二
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0766a1107" type="inline">論。世尊欲知至一切能知。明
<lb n="0766a12"/>佛無加行能知一切　問何故無漏他心智
<lb n="0766a13"/>體。唯是道智非餘智耶　答正理云。以無
<lb n="0766a14"/>漏智決定不能知他有漏心．心所故
(述曰。此即
<lb n="0766a15"/>苦．集智而不能知)
　他<anchor xml:id="beg0766002"/>身<anchor xml:id="end0766002"/>無漏心．心所法。細故。勝故。非
<lb n="0766a16"/>已有漏他心智境。其理可然。何緣己身無漏
<lb n="0766a17"/>他心智。不能知他有漏心．心<anchor xml:id="beg0766003"/>所<anchor xml:id="end0766003"/>。於有漏
<lb n="0766a18"/>境無漏智生行相．所緣異此智故。謂無漏
<lb n="0766a19"/>智緣有漏時。必是總緣厭背行相。是故決定
<lb n="0766a20"/>不能別緣他心．心所成他心智。以諸聖智
<lb n="0766a21"/>緣有漏時。必於所緣深生厭背。樂總棄
<lb n="0766a22"/>捨不樂別觀。緣無漏時生欣樂故。既總
<lb n="0766a23"/>觀已亦樂別觀。如有見聞非<anchor xml:id="beg0766004"/>所<anchor xml:id="end0766004"/>愛事。總緣
<lb n="0766a24"/>便捨不樂別緣。於所愛中即不如是。總見
<lb n="0766a25"/>聞已亦樂別緣。是故於他有漏心等。必無
<lb n="0766a26"/>聖智一一別觀成緣有漏心。無漏他心智以
<lb n="0766a27"/>他心智決定。於他心．心所法別別知故。豈
<lb n="0766a28"/>不亦有三念住攝苦．集忍智
(述曰。若無漏智不能別緣。因何苦．集
<lb n="0766a29"/>智是三念住攝者別緣心受<anchor xml:id="beg0766005"/>心<anchor xml:id="end0766005"/>所耶)
雖有。而非但緣一法。緣多
<lb n="0766b01"/>體故
(述曰。他心智起緣一法<anchor xml:id="beg0766006"/>而<anchor xml:id="end0766006"/>不能緣二三心等。三念住攝緣多心等由此緣多非別緣攝也)
。</p>
<lb n="0766b02"/>
<p id="pT41p0766b0201">論。盡無生智二<anchor xml:id="beg0766007"/>智<anchor xml:id="end0766007"/>何別。已下一行頌。第四
<lb n="0766b03"/>明二智相別。</p>
<p id="pT41p0766b0306" type="inline">論曰至是名盡智。明盡
<lb n="0766b04"/>智相也　智見明覺解惠光觀。此即總列智
<lb n="0766b05"/>之異名　決斷名智。推求名見。離闇名明。
<lb n="0766b06"/>悟理名覺。了達名解。擇法名惠。光謂現照。
<lb n="0766b07"/>觀謂觀察。此即名雖異。其體一也。<anchor xml:id="beg0766008"/>故<anchor xml:id="end0766008"/>正理
<lb n="0766b08"/>云。豈不二智非見性攝。如何乃言智．見．明
<lb n="0766b09"/>等。有作是釋。乘言便故。然實二智是於後
<lb n="0766b10"/>時所起見因故亦名見。謂離盡智後出觀
<lb n="0766b11"/>時。必不現行審察見故。先不動性及後練
<lb n="0766b12"/>根得不動時。離無生智後審察見亦不現
<lb n="0766b13"/>行。故此見名從果而立。或如見故假立見
<lb n="0766b14"/>名。如立光名<anchor xml:id="beg0766009"/>現<anchor xml:id="end0766009"/>照轉故。光是色處智體非
<lb n="0766b15"/>光。照用如光名光無失。如是二智實非見
<lb n="0766b16"/>體。<anchor xml:id="begd1e128958"/>現<anchor xml:id="endd1e128958"/>照如見立以見名
(已上論文)
　論。云何
<lb n="0766b17"/>無生智至是名無生智。明無生智行。盡智
<lb n="0766b18"/>
<anchor xml:id="beg0766010"/>知<anchor xml:id="end0766010"/>已知苦．斷集．證滅．修道。若無生智<anchor xml:id="beg0766011"/>知<anchor xml:id="end0766011"/>
<lb n="0766b19"/>不退也。故<anchor xml:id="beg0766012"/>云<anchor xml:id="end0766012"/>已知等。不應更知等。故正
<lb n="0766b20"/>理云。何緣論說無生智中復作是言。我已知
<lb n="0766b21"/>苦等。理但應說不復更知等。二行不應俱
<lb n="0766b22"/>時轉故。若次第轉。前與盡智無差別故不
<lb n="0766b23"/>應重說。應知此說意為遣疑。恐有生疑。如
<lb n="0766b24"/>時解脫先起盡智後得無生。如是應許不
<lb n="0766b25"/>時解脫先起無生後得盡智。為顯一切盡
<lb n="0766b26"/>智先起故。復先說已<anchor xml:id="beg0766013"/>知<anchor xml:id="end0766013"/>等言。或先但言我
<lb n="0766b27"/>已知等。顯時解脫唯有盡智。後復重言我
<lb n="0766b28"/>已知等。顯不時解脫盡後起無生。故雖重
<lb n="0766b29"/>言。而無有失。無生智者。何謂無生。正理師
<lb n="0766c01"/>言。謂非擇滅有無生故。此智得生智託無
<lb n="0766c02"/>生名無生智。滅雖常有。而得非常。得彼
<lb n="0766c03"/>滅時此智方轉。要由得起方名有滅。於有
<lb n="0766c04"/>滅位此智方生。或無生言目彼滅得。如涅
<lb n="0766c05"/>槃得亦名涅槃
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0766c0511" type="inline">論。如何無漏智可
<lb n="0766c06"/>作如是知。問也。諸無漏智不過十六行相。
<lb n="0766c07"/>我已知苦等非十六行。<anchor xml:id="beg0766014"/>如<anchor xml:id="end0766014"/>何能作如是知
<lb n="0766c08"/>
<anchor xml:id="beg0766015"/>也<anchor xml:id="end0766015"/>。</p>
<p id="pT41p0766c0802" type="inline">論。迦<anchor xml:id="beg0766016"/>濕<anchor xml:id="end0766016"/>彌羅至二智差別。論主引
<lb n="0766c09"/>婆沙釋。本論意謂從盡智出後得智中。能
<lb n="0766c10"/>知我已知苦等。若從無生智<anchor xml:id="beg0766017"/>後<anchor xml:id="end0766017"/>出。後得
<lb n="0766c11"/>
<anchor xml:id="beg0766018"/>智<anchor xml:id="end0766018"/>中。即能知我不復更知苦等由此證知。
<lb n="0766c12"/>二無漏智力用有別。</p>
<p id="pT41p0766c1209" type="inline">論。有說無漏至智
<lb n="0766c13"/>亦是見。述異釋也。</p>
<p id="pT41p0766c1308" type="inline">論。如是十智至六
<lb n="0766c14"/>少分。明十智相攝　俗智一全。謂俗智。一少
<lb n="0766c15"/>分。謂他心智　法．類<anchor xml:id="begd1e129108"/>智<anchor xml:id="endd1e129108"/>各攝一全。謂<anchor xml:id="beg0766019"/>法<anchor xml:id="end0766019"/>．類
<lb n="0766c16"/>智　七少分。謂四<anchor xml:id="beg0766020"/>諦<anchor xml:id="end0766020"/>
<anchor xml:id="beg0766021"/>盡<anchor xml:id="end0766021"/>無<anchor xml:id="beg0766022"/>生<anchor xml:id="end0766022"/>他心智　苦
<lb n="0766c17"/>集滅智各攝一全。謂各自智　四少分。謂法．
<lb n="0766c18"/>類．盡．無生智　道智攝一全。謂自智　五少
<lb n="0766c19"/>分。加他心智　他心智一全。謂自智　四少
<lb n="0766c20"/>分。謂俗．道．法．類智　盡無生智各一全。謂自
<lb n="0766c21"/>智　六少分。謂四諦．法．類智。</p>
<lb n="0766c22"/>
<p id="pT41p0766c2201">論。何緣二智建立為十。下一頌。第四建立十
<lb n="0766c23"/>智。</p>
<p id="pT41p0766c2302" type="inline">論曰至為自性故。第一建立世俗智。
<lb n="0766c24"/>以世俗智性可破<anchor xml:id="beg0766023"/>壞<anchor xml:id="end0766023"/>多知世諦故。就自
<lb n="0766c25"/>性名<anchor xml:id="beg0766024"/>世<anchor xml:id="end0766024"/>俗智。</p>
<p id="pT41p0766c2506" type="inline">論。二對治故至欲．上界
<lb n="0766c26"/>故。第二對治故立法．類智。對治欲界非法
<lb n="0766c27"/>故名法智。對治上界非法亦應名法智。不
<lb n="0766c28"/>可重名法智。但可名類。以是對治非法．
<lb n="0766c29"/>類故。</p>
<p id="pT41p0766c2903" type="inline">論。三行相故至體無別故。第三建
<lb n="0767a01"/>立苦．集智也。此由苦．集體一<anchor xml:id="beg0767001"/>用<anchor xml:id="end0767001"/>分。不由
<lb n="0767a02"/>境別。但以行相不同。分其二智。</p>
<p id="pT41p0767a0213" type="inline">論。四
<lb n="0767a03"/>行相境故至俱有別故。第四建立滅．道智也。
<lb n="0767a04"/>滅．道二諦體行俱別。由此所<anchor xml:id="beg0767002"/>緣<anchor xml:id="end0767002"/>．行相不同。
<lb n="0767a05"/>分其二智。</p>
<p id="pT41p0767a0505" type="inline">論。五加行故至<anchor xml:id="beg0767003"/>立<anchor xml:id="end0767003"/>他心智
<lb n="0767a06"/>名。第五建立他心智也。正理論更引脇尊
<lb n="0767a07"/>者釋。引此智生。要先知心後方知所。從初
<lb n="0767a08"/>但立他心智名。引此智時修何加行。先應
<lb n="0767a09"/>觀察<anchor xml:id="beg0767004"/>色<anchor xml:id="end0767004"/>之顯．形。所樂言音表心差別。謂彼
<lb n="0767a10"/>行者初修業時。為欲審知他心<anchor xml:id="beg0767005"/>差<anchor xml:id="end0767005"/>別。先審
<lb n="0767a11"/>觀察自身顯．形。所樂言音因何有別。遂知
<lb n="0767a12"/>顯等差別由心。次復審觀他身顯等。亦由
<lb n="0767a13"/>心異有差別生。由此後時離欲身<anchor xml:id="beg0767006"/>念<anchor xml:id="end0767006"/>。調柔
<lb n="0767a14"/>清淨<anchor xml:id="beg0767007"/>引<anchor xml:id="end0767007"/>勝定<anchor xml:id="beg0767008"/>生<anchor xml:id="end0767008"/>。依定發生有威德智。此
<lb n="0767a15"/>智真實照見他心。如明珠中。種種色縷差別
<lb n="0767a16"/>之相。了然可得。是名修世俗他心智加行。
<lb n="0767a17"/>若修無漏他心智時。以觀非常<anchor xml:id="beg0767009"/>等<anchor xml:id="end0767009"/>苦<anchor xml:id="begd1e129322"/>智<anchor xml:id="endd1e129322"/>
<lb n="0767a18"/>為加行。此加行位通緣<anchor xml:id="beg0767010"/>色<anchor xml:id="end0767010"/>．心。至成滿時
<lb n="0767a19"/>緣心非色
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0767a1909" type="inline">論。六事辨故至最初
<lb n="0767a20"/>生故。第六建立盡智。於見苦。斷集。證滅。
<lb n="0767a21"/>
<anchor xml:id="beg0767011"/>修<anchor xml:id="end0767011"/>道事辨<anchor xml:id="beg0767012"/>身<anchor xml:id="end0767012"/>中。最初生故名為盡智。</p>
<lb n="0767a22"/>
<p id="pT41p0767a2201">論。七因圓故至為因生故。明無生智。自身
<lb n="0767a23"/>一切聖道。與此為因名因圓滿。<anchor xml:id="beg0767013"/>因滿<anchor xml:id="end0767013"/>故別
<lb n="0767a24"/>立無生<anchor xml:id="beg0767014"/>智<anchor xml:id="end0767014"/>。</p>
<lb n="0767a25"/>
<p id="pT41p0767a2501">論。如上所言法智類智。已<anchor xml:id="beg0767015"/>下<anchor xml:id="end0767015"/>一行頌。第四
<lb n="0767a26"/>明法．類<anchor xml:id="beg0767016"/>治<anchor xml:id="end0767016"/>不同也。</p>
<p id="pT41p0767a2608" type="inline">論曰至無能治欲。
<lb n="0767a27"/>釋頌文<anchor xml:id="beg0767017"/>也<anchor xml:id="end0767017"/>。正理論云。何緣唯有滅．道法
<lb n="0767a28"/>智兼治上界。非苦．集耶。所緣寂靜出離同
<lb n="0767a29"/>故。謂欲．上滅。及能治道。展轉相望相無別
<lb n="0767b01"/>故。以諸擇滅皆善．皆常。一切聖道皆能出離。
<lb n="0767b02"/>所緣<anchor xml:id="begd1e129431"/>苦<anchor xml:id="endd1e129431"/>．集。欲．上不同。少．多細．麁上．下別
<lb n="0767b03"/>故。又苦．集智緣所厭境。無容厭彼於此離
<lb n="0767b04"/>貪　乃至滅．道二智不緣厭境。緣下治上
<lb n="0767b05"/>亦無過失。又如不淨觀。及欣涅槃欲。謂不
<lb n="0767b06"/>淨觀緣欲界境。唯能令心厭背欲界。欣涅
<lb n="0767b07"/>槃欲現在前時。普能令心厭背三界。如是
<lb n="0767b08"/>緣欲苦．集智生。唯能令心離欲界染。緣欲
<lb n="0767b09"/>界法滅．道智生。普令心離三界染。故許滅．
<lb n="0767b10"/>道法智品增。乃至得成金剛喻定。由此大
<lb n="0767b11"/>聖妙善了知。依全治門立法．類智。</p>
<lb n="0767b12"/>
<p id="pT41p0767b1201">論。於此十智中誰有何行相。已下第五明十
<lb n="0767b13"/>智行相　文中有三。一明十智行相。二明
<lb n="0767b14"/>無漏行相。三明行相體緣。此兩行半頌第一
<lb n="0767b15"/>門也。</p>
<p id="pT41p0767b1503" type="inline">論曰至後當廣釋。此明法．類智
<lb n="0767b16"/>具十六行相。以有四法．四類智故。</p>
<p id="pT41p0767b1614" type="inline">論。
<lb n="0767b17"/>世智有此至自共相等故。明世智行相　有
<lb n="0767b18"/>此者。謂此十六行相。即燸．頂．忍具十六行
<lb n="0767b19"/>相。世第一唯苦下行相　及更有餘能緣一
<lb n="0767b20"/>切法自共相等者。謂五停心觀。總別<anchor xml:id="beg0767018"/>念<anchor xml:id="end0767018"/>。十二
<lb n="0767b21"/>緣。緣十八界無我觀等。總別之相。</p>
<p id="pT41p0767b2114" type="inline">論。
<lb n="0767b22"/>苦等四智至四種行相。<anchor xml:id="beg0767019"/>明<anchor xml:id="end0767019"/>四諦智各有自諦
<lb n="0767b23"/>四種行相。</p>
<p id="pT41p0767b2305" type="inline">論。他心智中至十六所攝。明
<lb n="0767b24"/>他心智行相。無漏他心如道智說。有漏他心。
<lb n="0767b25"/>如心．心所法自相境。故行相亦爾。非十六行
<lb n="0767b26"/>相所攝。</p>
<p id="pT41p0767b2604" type="inline">論。如是二種至不緣想等。此明
<lb n="0767b27"/>取別境也。若無漏。若有漏。二種他心。皆唯
<lb n="0767b28"/>但緣一法為境。</p>
<p id="pT41p0767b2807" type="inline">論。若爾何故至有貪心
<lb n="0767b29"/>等。難也。若唯取心不取心所。何為經說了
<lb n="0767c01"/>有貪心。貪是心所。心是心<anchor xml:id="beg0767020"/>王<anchor xml:id="end0767020"/>。豈非取二。</p>
<lb n="0767c02"/>
<p id="pT41p0767c0201">論。非俱時取至取衣及垢。通也。心之
<lb n="0767c03"/>與貪別念心取。如取衣時不即取垢。</p>
<lb n="0767c04"/>
<p id="pT41p0767c0401">論。有貪心者至唯貪所繫。<anchor xml:id="beg0767021"/>汎<anchor xml:id="end0767021"/>明有貪心二
<lb n="0767c05"/>也。有貪相應名有貪心。斷與不斷俱名有
<lb n="0767c06"/>貪心。餘有漏心為貪所繫。名有貪心。若斷
<lb n="0767c07"/>貪已不名有貪。此總釋也。</p>
<p id="pT41p0767c0711" type="inline">論。有說經
<lb n="0767c08"/>言至應得離貪名。述婆沙一師釋也。此師唯
<lb n="0767c09"/>說貪相應心名有貪心。對治貪善心名離
<lb n="0767c10"/>貪心。若不取治貪<anchor xml:id="beg0767022"/>名離貪<anchor xml:id="end0767022"/>心。取貪不相
<lb n="0767c11"/>應名離貪心者。瞋等相應心不與貪相應。
<lb n="0767c12"/>故應名離貪心。</p>
<p id="pT41p0767c1207" type="inline">論。若爾有心至離癡
<lb n="0767c13"/>亦爾。論主破此師說也。若謂治貪名離貪
<lb n="0767c14"/>心。不治貪不染污心。不與貪相應故。非
<lb n="0767c15"/>有貪心。不治貪故。非離貪心。此二心攝心
<lb n="0767c16"/>不盡。餘師所說貪所繫故名有貪心。<anchor xml:id="beg0767023"/>貪<anchor xml:id="end0767023"/>不
<lb n="0767c17"/>繫者名離貪心。此即攝心盡。有癡等亦爾。
<lb n="0767c18"/>論主取此師為正。此即類釋瞋．癡心也。</p>
<lb n="0767c19"/>
<p id="pT41p0767c1901">論。毘婆沙師至相應起故。述婆沙釋聚．
<lb n="0767c20"/>散心。</p>
<p id="pT41p0767c2003" type="inline">論。西方諸師至說名為散。述健
<lb n="0767c21"/>駄羅國師釋。</p>
<p id="pT41p0767c2106" type="inline">論。此不應理至道智有部。
<lb n="0767c22"/>破西方師釋。一以理破。二違本論破。諸染
<lb n="0767c23"/>污心與眠相應故名聚心。染污故應名散
<lb n="0767c24"/>心。此<anchor xml:id="beg0767024"/>則<anchor xml:id="end0767024"/>一心有二心過。此違理也。若謂
<lb n="0767c25"/>聚心是眠相應。是即唯是欲界有漏心。即違
<lb n="0767c26"/>本論類智．道智二智<anchor xml:id="begd1e129637"/>知<anchor xml:id="endd1e129637"/>也。類智知上界。道
<lb n="0767c27"/>智知無漏道故
(已上<anchor xml:id="beg0767025"/>第四對<anchor xml:id="end0767025"/>)
。</p>
<p id="pT41p0767c2712" type="inline">論。沈心者至相
<lb n="0767c28"/>應起故
(第五對也)
。</p>
<p id="pT41p0767c2808" type="inline">論<anchor xml:id="beg0767026"/>少<anchor xml:id="end0767026"/>心者<anchor xml:id="beg0767027"/>至<anchor xml:id="end0767027"/>
<anchor xml:id="beg0767028"/>所<anchor xml:id="end0767028"/>好習故。
<lb n="0767c29"/>第一釋也。</p>
<p id="pT41p0767c2905" type="inline">論。或由根價至故名少大。第
<lb n="0768a01"/>二釋也
(已上第<anchor xml:id="beg0768001"/>六<anchor xml:id="end0768001"/>對)
。</p>
<p id="pT41p0768a0109" type="inline">論。染心根少至得少大名。
<lb n="0768a02"/>
<anchor xml:id="beg0768002"/>已<anchor xml:id="end0768002"/>下重釋諸句　極二相應者。<anchor xml:id="beg0768003"/>或<anchor xml:id="end0768003"/>癡相應
<lb n="0768a03"/>謂忿等<anchor xml:id="fxT41p0768a01"/>或二相應。謂貪．瞋．癡。無三相應者。
<lb n="0768a04"/>餘句可解。乃至　由此染善得少大名。總結
<lb n="0768a05"/>第六對也。</p>
<p id="pT41p0768a0505" type="inline">論。掉心者至能治彼故。<anchor xml:id="beg0768004"/>第
<lb n="0768a06"/>七對也<anchor xml:id="end0768004"/>。</p>
<p id="pT41p0768a0604" type="inline">論。不靜靜心應知亦爾。此類釋
<lb n="0768a07"/>也
(第八對也)
。</p>
<p id="pT41p0768a0706" type="inline">論。不定心者至能治彼故
(第九對也)
。</p>
<lb n="0768a08"/>
<p id="pT41p0768a0801">論。不修心者至容有二修故
(第十對也)
。</p>
<p id="pT41p0768a0816" type="inline">論。不解
<lb n="0768a09"/>脫心者至容解脫故
(第十一對也)
　婆沙一百九<anchor xml:id="beg0768005"/>十<anchor xml:id="end0768005"/>
<lb n="0768a10"/>
<anchor xml:id="beg0768006"/>廣<anchor xml:id="end0768006"/>釋十一對心。略心即是此聚心也。一百
<lb n="0768a11"/>八十九云。問何故此中不說他心智。答他心
<lb n="0768a12"/>智知他相續心．心所法。此中如實智。知自
<lb n="0768a13"/>相續心．心所法。是故不說　廣如彼釋。婆沙
<lb n="0768a14"/>評家義當此中所破。</p>
<p id="pT41p0768a1409" type="inline">論。如是所釋至諸
<lb n="0768a15"/>句別義。<anchor xml:id="beg0768007"/>論主<anchor xml:id="end0768007"/>總非前師釋也。</p>
<p id="pT41p0768a1512" type="inline">論。如何
<lb n="0768a16"/>此釋不順契經。有部問也。</p>
<p id="pT41p0768a1611" type="inline">論。經言此心
<lb n="0768a17"/>至有觀無止。答違經也。經說聚心惛．眠俱
<lb n="0768a18"/>行故。</p>
<p id="pT41p0768a1803" type="inline">論。豈不前說至通聚散過。有部引
<lb n="0768a19"/>前違理破也。</p>
<p id="pT41p0768a1906" type="inline">論。雖說非理至是散心故。
<lb n="0768a20"/>西方師通前難也。雖說眠相應染心。亦聚．
<lb n="0768a21"/>亦散過。我西方師不說眠相應染<anchor xml:id="beg0768008"/>心<anchor xml:id="end0768008"/>為散
<lb n="0768a22"/>心。但名聚心。復有何過。</p>
<p id="pT41p0768a2210" type="inline">論。豈不又說
<lb n="0768a23"/>本論相違。有部引前違教破也。謂本論說
<lb n="0768a24"/>法．類．世俗．道智．知故。</p>
<p id="pT41p0768a2409" type="inline">論。寧違論文<anchor xml:id="beg0768009"/>不<anchor xml:id="end0768009"/>
<lb n="0768a25"/>違經說。西方師通本論不<anchor xml:id="beg0768010"/>得<anchor xml:id="end0768010"/>故。云寧違
<lb n="0768a26"/>論文不違經說。</p>
<p id="pT41p0768a2607" type="inline">論。如何不辨諸句別
<lb n="0768a27"/>義。有部問也。</p>
<p id="pT41p0768a2706" type="inline">論。謂依此釋至八異相故。
<lb n="0768a28"/>西方師答也。</p>
<p id="pT41p0768a2806" type="inline">論。依我所釋至八句別義。
<lb n="0768a29"/>有部總不許是不辨經中八句別也。</p>
<lb n="0768b01"/>
<p id="pT41p0768b0101">論。謂雖散等至別立八名。有部重廣釋也。</p>
<lb n="0768b02"/>
<p id="pT41p0768b0201">論。既不能通至理亦不成。西方師難。既不能
<lb n="0768b03"/>通我前引經云。云何內聚謂心若與<anchor xml:id="beg0768011"/>昏<anchor xml:id="end0768011"/>
<lb n="0768b04"/>
<anchor xml:id="beg0768012"/>眠<anchor xml:id="end0768012"/>俱行等文。<anchor xml:id="beg0768013"/>所<anchor xml:id="end0768013"/>釋八句義別不成。</p>
<p id="pT41p0768b0414" type="inline">論。
<lb n="0768b05"/>又若沈心至名非時修。西方師重引破有部
<lb n="0768b06"/>八句也。若沈心即掉心者。經不應說沈．掉
<lb n="0768b07"/>非時修覺支別。說所為沈．掉修覺支別。明
<lb n="0768b08"/>知沈．掉心異。</p>
<p id="pT41p0768b0806" type="inline">論。豈修覺支有散別理。有
<lb n="0768b09"/>部難也。豈修覺支有散別修引經為難。若
<lb n="0768b10"/>有別修。可有修三不修三別。既無別修
<lb n="0768b11"/>之理。如何有修．不修者。</p>
<p id="pT41p0768b1110" type="inline">論。此據作意
<lb n="0768b12"/>至故無有失。西方師答。經<anchor xml:id="beg0768014"/>言<anchor xml:id="end0768014"/>修者是欲修
<lb n="0768b13"/>名修。非正修也。欲修名修故散別無有失
<lb n="0768b14"/>也。</p>
<p id="pT41p0768b1402" type="inline">論。豈不我說至我說體一。有部通
<lb n="0768b15"/>
<anchor xml:id="beg0768015"/>經<anchor xml:id="end0768015"/>說。懈怠增者經說沈心。掉舉增者經說
<lb n="0768b16"/>掉心。沈．掉舉常相應故我說體一。</p>
<p id="pT41p0768b1614" type="inline">論。
<lb n="0768b17"/>隨自意語至意不如是。西方師總非不得經
<lb n="0768b18"/>意。正理論曰。此彼二經意各別故。此經中說
<lb n="0768b19"/>有貪等心。為令知心染．淨品別。謂為如實
<lb n="0768b20"/>了知諸心黑品．白品差別理趣。說有貪心．
<lb n="0768b21"/>離貪心心。彼經中說聚心．散心。為令了知
<lb n="0768b22"/>修神足障。由彼經說自審己心勿太沈。
<lb n="0768b23"/>勿太舉勿內聚勿外散。謂彼行者修神足
<lb n="0768b24"/>時。應自審察修神足障。此心懈怠。此心掉
<lb n="0768b25"/>舉。此心惛眠。此於色等非理作意所引流
<lb n="0768b26"/>散。此．彼經意所為既殊。不可引彼經遮釋
<lb n="0768b27"/>此經相。彼經但說修神足時。心於內外太
<lb n="0768b28"/>聚．散失。不欲分別心染．淨相。此經所說與
<lb n="0768b29"/>彼相違。雖諸染心皆有怠等。為顯諸染過
<lb n="0768c01"/>失差別。隨其增位立沈等心。立策等心。應
<lb n="0768c02"/>知翻此。故我宗釋符順契經。亦善分別諸
<lb n="0768c03"/>心異相
(述曰。此經者。謂明十一對<anchor xml:id="beg0768016"/>心<anchor xml:id="end0768016"/>。彼經者是西方師引難有部經也)
。</p>
<p id="pT41p0768c0328" type="inline">論。
<lb n="0768c04"/>前說一切至貪繫是何義。論主述西方<anchor xml:id="beg0768017"/>部<anchor xml:id="end0768017"/>
<lb n="0768c05"/>
<anchor xml:id="beg0768018"/>徵<anchor xml:id="end0768018"/>有部前釋。貪繫故名為有<anchor xml:id="beg0768019"/>貪心<anchor xml:id="end0768019"/>。貪繫
<lb n="0768c06"/>是何義　論主前依婆沙正義。<anchor xml:id="beg0768020"/>正<anchor xml:id="end0768020"/>存貪所
<lb n="0768c07"/>繫。後依經部破貪繫心。</p>
<p id="pT41p0768c0710" type="inline">論。若貪得隨
<lb n="0768c08"/>故至貪所緣故。已下進退<anchor xml:id="beg0768021"/>徵<anchor xml:id="end0768021"/>。如文可解。</p>
<lb n="0768c09"/>
<p id="pT41p0768c0901">論。若不許彼至可成有漏。遮轉計也。</p>
<lb n="0768c10"/>
<p id="pT41p0768c1001">論。若謂由為至癡所緣故。又遮轉計。</p>
<p id="pT41p0768c1015" type="inline">論。
<lb n="0768c11"/>然他心智至名有貪心。又重破有部釋也。</p>
<lb n="0768c12"/>
<p id="pT41p0768c1201">論。若爾云何。有部<anchor xml:id="beg0768022"/>反<anchor xml:id="end0768022"/>問也。</p>
<p id="pT41p0768c1211" type="inline">論。今詳
<lb n="0768c13"/>經意至<anchor xml:id="begd1e130105"/>名<anchor xml:id="endd1e130105"/>離貪等。論主破有部存西方師
<lb n="0768c14"/>釋。</p>
<p id="pT41p0768c1402" type="inline">論。若爾何故至不還墮三有。有部難
<lb n="0768c15"/>也。若與貪相應名有貪心。此心即<anchor xml:id="beg0768023"/>無<anchor xml:id="end0768023"/>有離
<lb n="0768c16"/>貪義。恒相應故。如何經說有離貪．瞋．癡心。
<lb n="0768c17"/>不還墮三有。</p>
<p id="pT41p0768c1706" type="inline">論。依離得說故無有過。
<lb n="0768c18"/>論主通也。</p>
<p id="pT41p0768c1805" type="inline">論。豈不於前至不相應故。有
<lb n="0768c19"/>部破論主也。</p>
<p id="pT41p0768c1906" type="inline">論。若依此意至有癡等故。
<lb n="0768c20"/>論主通也。</p>
<p id="pT41p0768c2005" type="inline">論。且止傍論應述本宗。已下
<lb n="0768c21"/>述其本宗義也。</p>
<p id="pT41p0768c2107" type="inline">論。此所明他心至能緣
<lb n="0768c22"/>行相不。問也。</p>
<p id="pT41p0768c2206" type="inline">論。俱不能取至能緣行相。
<lb n="0768c23"/>答也。不取所<anchor xml:id="beg0768024"/>緣．能<anchor xml:id="end0768024"/>緣行相。</p>
<p id="pT41p0768c2311" type="inline">論。不爾
<lb n="0768c24"/>他心智至能自緣失。反難釋也。若不如上所
<lb n="0768c25"/>釋不知所緣及能緣行相。即有二失。若知
<lb n="0768c26"/>他心所緣。即有他心智緣<anchor xml:id="beg0768025"/>色等<anchor xml:id="end0768025"/>境。及自知
<lb n="0768c27"/>過。若知他心能緣行相者。即自知失。自心
<lb n="0768c28"/>是彼他心能緣行相故。故婆沙九十九云。<anchor xml:id="beg0768026"/>又<anchor xml:id="end0768026"/>
<lb n="0768c29"/>他心智但緣他心不緣他心所緣．行相。若
<lb n="0769a01"/>緣他心所緣行相。應緣自心非他心智。自
<lb n="0769a02"/>心是彼所緣。及能緣行相故。</p>
<p id="pT41p0769a0212" type="inline">論。諸他心
<lb n="0769a03"/>智至如應<anchor xml:id="beg0769001"/>容<anchor xml:id="end0769001"/>有。已下明決定相也　謂唯
<lb n="0769a04"/>能取欲．色界繫。不知上故在四禪故　及
<lb n="0769a05"/>非所繫。知無漏心故　他相續中。不自緣
<lb n="0769a06"/>故　唯知。現在。簡過．未也。唯緣有情現起
<lb n="0769a07"/>心故　同類。法分知法分等　心．心所法。
<lb n="0769a08"/>簡知色等　一實自相為所緣境。一簡緣
<lb n="0769a09"/>二．三等。實簡緣假不緣假故。自相簡共
<lb n="0769a10"/>相<anchor xml:id="beg0769002"/>不<anchor xml:id="end0769002"/>緣共相故。無漏他心雖作四行。唯
<lb n="0769a11"/>緣一法　<anchor xml:id="fxT41p0769a01"/>或可。唯說有漏　空無相不相
<lb n="0769a12"/>應。不與苦下滅下心相應故　盡無生不相
<lb n="0769a13"/>應。彼息求故。為知他心非知<anchor xml:id="beg0769003"/>盡<anchor xml:id="end0769003"/>故　不
<lb n="0769a14"/>在見道。無異心故　不在無間道。以斷障
<lb n="0769a15"/>故。他心智不斷障故　餘所不遮者。除上
<lb n="0769a16"/>決定餘不遮也　如應容有者。顯非一切
<lb n="0769a17"/>　已上明他心智行相　自下明盡．無生智行
<lb n="0769a18"/>相。</p>
<p id="pT41p0769a1802" type="inline">論。盡無生智至離空非我。明盡．無
<lb n="0769a19"/>生智各有十四行相。</p>
<p id="pT41p0769a1909" type="inline">論。謂由彼力至不
<lb n="0769a20"/>受後有。釋盡．無生智<anchor xml:id="begd1e130267"/>知<anchor xml:id="endd1e130267"/>俗所以。婆沙二十
<lb n="0769a21"/>九云。我生已盡者。是緣集四行相。梵行已立
<lb n="0769a22"/>者。是緣道四行相。所作已辨者。是<anchor xml:id="beg0769004"/>緣<anchor xml:id="end0769004"/>滅四
<lb n="0769a23"/>
<anchor xml:id="beg0769005"/>行<anchor xml:id="end0769005"/>相。不受後有者。是緣苦二行相謂苦．
<lb n="0769a24"/>非常　又婆沙一百二云。如契經說。諸阿羅
<lb n="0769a25"/>漢如實。自知我生已盡。梵行已立。所作已辨。
<lb n="0769a26"/>不受後有。此中我生已盡者。然諸生名顯
<lb n="0769a27"/>多種<anchor xml:id="beg0769006"/>義<anchor xml:id="end0769006"/>。謂或有生名顯入母胎。或有生名
<lb n="0769a28"/>顯出母胎。或有生名顯分位五蘊。或有生
<lb n="0769a29"/>名顯不相應行蘊少分。或有生名顯非想非
<lb n="0769b01"/>非想處四蘊　或有生名顯非想非非<anchor xml:id="beg0769007"/>想<anchor xml:id="end0769007"/>
<lb n="0769b02"/>
<anchor xml:id="beg0769008"/>處<anchor xml:id="end0769008"/>四蘊者。如此中說我生已盡。問此盡何
<lb n="0769b03"/>生。過去耶。未來耶。現在耶。若盡過去<anchor xml:id="beg0769009"/>生<anchor xml:id="end0769009"/>。過
<lb n="0769b04"/>去生已滅何須盡。若盡未來生。未來生未
<lb n="0769b05"/>至何所盡。若盡現在生。現在生不住何須
<lb n="0769b06"/>盡　答應作是說。盡三世生。所以者何。此
<lb n="0769b07"/>中生名既顯非想非非想處四蘊。諸瑜伽師。
<lb n="0769b08"/>總觀非想非非想處三世四蘊。離彼染故。
<lb n="0769b09"/>令生因果皆不得成　廣如彼釋　梵行
<lb n="0769b10"/>已<anchor xml:id="beg0769010"/>立<anchor xml:id="end0769010"/>。謂無漏行已立。問為學梵行已立。為
<lb n="0769b11"/>無學梵行已立耶。答學梵行已立。非無學梵
<lb n="0769b12"/>行。所以者何。無學梵行今始立故　言所作
<lb n="0769b13"/>已辨者。一切煩惱皆已斷故。一切所作已究
<lb n="0769b14"/>竟故。一切道路已遮塞故　廣如彼釋　言
<lb n="0769b15"/>不受後有者。尊者妙音作如是說。諸阿羅
<lb n="0769b16"/>漢皆無後有故。通說為不受後有。廣如彼
<lb n="0769b17"/>釋　又云。問我生已盡。乃至不受後有。一
<lb n="0769b18"/>一當言。是何智耶。有說。此中我生已盡是集
<lb n="0769b19"/>智。梵行已立是道智。所作已辨是滅智。不受
<lb n="0769b20"/>後有是苦智　廣如彼釋。</p>
<lb n="0769b21"/>
<p id="pT41p0769b2101">論。為有無漏越此十六。已下一<anchor xml:id="beg0769011"/>行<anchor xml:id="end0769011"/>頌。第二
<lb n="0769b22"/>明無漏行唯十六也。</p>
<p id="pT41p0769b2209" type="inline">論曰至越於十六。
<lb n="0769b23"/>論主先述二宗別也。</p>
<p id="pT41p0769b2309" type="inline">論。云何知然。有
<lb n="0769b24"/>部問外國師也。</p>
<p id="pT41p0769b2407" type="inline">論。由本論故至如理所
<lb n="0769b25"/>引了別。外國師引本論文證。以不繫心了
<lb n="0769b26"/>欲界法。苦．集八行相外。更有有是處有是事
<lb n="0769b27"/>行相。故知十六行相外更有行相。</p>
<p id="pT41p0769b2714" type="inline">論。
<lb n="0769b28"/>若謂彼文至餘不說故。遮有部通本論文。謂
<lb n="0769b29"/>有是處。有是事。但為顯示前八行相義決
<lb n="0769c01"/>定。故作如是等言。於餘處文亦應如此說。
<lb n="0769c02"/>正理論<anchor xml:id="beg0769012"/>云<anchor xml:id="end0769012"/>。此<anchor xml:id="beg0769013"/>不成證<anchor xml:id="end0769013"/>。<anchor xml:id="beg0769014"/>違<anchor xml:id="end0769014"/>論意故。論顯
<lb n="0769c03"/>不繫行相眾多。於中有緣欲界繫者。依容
<lb n="0769c04"/>有說。有是處言。有是事言。顯無顛倒。即
<lb n="0769c05"/>由此<anchor xml:id="beg0769015"/>故<anchor xml:id="end0769015"/>餘無此言
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0769c0512" type="inline">論。謂若彼論至
<lb n="0769c06"/>故釋非理。舉餘見所斷文不說有是處。有
<lb n="0769c07"/>是事文。證前不繫心文。有是處。有是事。
<lb n="0769c08"/>為別行相　我故我所故。是有<anchor xml:id="beg0769016"/>身<anchor xml:id="end0769016"/>見　斷
<lb n="0769c09"/>故常故。是邊執見　無因故無作故損滅故。
<lb n="0769c10"/>是邪見。尊故勝故<anchor xml:id="beg0769017"/>上故<anchor xml:id="end0769017"/>第一故。是見取。
<lb n="0769c11"/>非勝計勝故　能清淨故能解脫故能出離
<lb n="0769c12"/>故。是戒取。非因計因故　惑故疑故猶預故。
<lb n="0769c13"/>是疑　貪故瞋故慢故癡故。可解　此上諸
<lb n="0769c14"/>心皆是不如理所引。既於見所斷了欲界
<lb n="0769c15"/>中。即但有不如理所引。無有是處。有是事。
<lb n="0769c16"/>於不繫心了欲界中。即有<anchor xml:id="beg0769018"/>有是處<anchor xml:id="end0769018"/>。有是
<lb n="0769c17"/>事。如理所引。故知不繫心了欲界法。八行相
<lb n="0769c18"/>外別有行相　正理論<anchor xml:id="beg0769019"/>云<anchor xml:id="end0769019"/>。除此無容有
<lb n="0769c19"/>餘行相。由此不說有是處言。由皆顛倒轉
<lb n="0769c20"/>不言有是事。故淨行相無越十六。理教無
<lb n="0769c21"/>違。不可傾動
(已上論文)
。</p>
<lb n="0769c22"/>
<p id="pT41p0769c2201">論。十六行相實事有幾。此一行頌。第三<anchor xml:id="beg0769020"/>答<anchor xml:id="end0769020"/>
<lb n="0769c23"/>三問也。</p>
<p id="pT41p0769c2304" type="inline">論曰至名四實一。述不正義
<lb n="0769c24"/>也。婆沙七十九云。問何故緣苦有四行相。
<lb n="0769c25"/>名有四種實體亦四。緣餘三諦而不爾耶。
<lb n="0769c26"/>答緣苦諦行相。是四顛倒近對治故。如四
<lb n="0769c27"/>顛倒名．體各四。緣餘三諦所起行相。非四
<lb n="0769c28"/>顛倒近對治故。名雖有四實體唯一
(已上論文)
。</p>
<lb n="0769c29"/>
<p id="pT41p0769c2901">論。如是說者實亦十六。述正義也。</p>
<p id="pT41p0769c2914" type="inline">論。
<lb n="0770a01"/>謂苦聖諦至能永超故出。下有四番釋。十六
<lb n="0770a02"/>行相。此第一番釋。如文可了。</p>
<p id="pT41p0770a0212" type="inline">論。又非
<lb n="0770a03"/>究竟故非常至捨一切有故出。此第<anchor xml:id="beg0770001"/>二<anchor xml:id="end0770001"/>釋。文
<lb n="0770a04"/>顯可知。</p>
<p id="pT41p0770a0404" type="inline">論。如是古釋至更為別釋。已下
<lb n="0770a05"/>論主更別釋也。</p>
<p id="pT41p0770a0507" type="inline">論。生滅故非常至自非
<lb n="0770a06"/>我故非我。此釋苦諦。如文可知。</p>
<p id="pT41p0770a0613" type="inline">論。因
<lb n="0770a07"/>集生緣至與論為異。已下引經釋集諦也。
<lb n="0770a08"/>文有三別。一明四欲不同。二明四欲位別。
<lb n="0770a09"/>三結四欲行名。此<anchor xml:id="beg0770002"/>第<anchor xml:id="end0770002"/>一也　言以欲為根
<lb n="0770a10"/>者。根<anchor xml:id="beg0770003"/>者<anchor xml:id="end0770003"/>是因義　言以欲為類者。類是緣
<lb n="0770a11"/>義。此經意以愛為集諦。所言欲<anchor xml:id="begd1e130640"/>者<anchor xml:id="endd1e130640"/>。即是貪
<lb n="0770a12"/>也。</p>
<p id="pT41p0770a1202" type="inline">論。此四體相差別云何。此問四欲體
<lb n="0770a13"/>相別也。</p>
<p id="pT41p0770a1304" type="inline">論。由隨位別至<anchor xml:id="beg0770004"/>起<anchor xml:id="end0770004"/>造業時欲。
<lb n="0770a14"/>此第二明四欲位別　凡諸有情先於總自
<lb n="0770a15"/>體起總我貪　次於當總自體起當總我
<lb n="0770a16"/>貪　次<anchor xml:id="beg0770005"/>後復<anchor xml:id="end0770005"/>起若天．若人等當別我貪。</p>
<lb n="0770a17"/>
<p id="pT41p0770a1701">然<anchor xml:id="beg0770006"/>復<anchor xml:id="end0770006"/>為別我故。造業貪結當生起續生我
<lb n="0770a18"/>貪。或執造當業時我起造業我貪。當果取
<lb n="0770a19"/>蘊是其苦<anchor xml:id="beg0770007"/>體<anchor xml:id="end0770007"/>。前之四因是其集諦。此四位欲
<lb n="0770a20"/>即前四欲。</p>
<p id="pT41p0770a2005" type="inline">論。第一於苦至如花蘂於果。
<lb n="0770a21"/>此第三結四欲行名配前四位。如文可解。</p>
<lb n="0770a22"/>
<p id="pT41p0770a2201">論。或如契經至<anchor xml:id="beg0770008"/>亦當<anchor xml:id="end0770008"/>變異有。更引經
<lb n="0770a23"/>釋四欲別　決定有者。決定有我體故
<lb n="0770a24"/>　如是有者。執我如是由婆羅門等有　變
<lb n="0770a25"/>異有者。謂從小至大等有　執我現有者。
<lb n="0770a26"/>計我現在有　執我現無者。執於現在歸
<lb n="0770a27"/>斷滅故　餘文可解。雖有當別不同。竝准
<lb n="0770a28"/>此釋。</p>
<p id="pT41p0770a2803" type="inline">論。流轉斷故至<anchor xml:id="beg0770009"/>永<anchor xml:id="end0770009"/>離有故出。釋
<lb n="0770a29"/>滅．道下八行相也。已上即是第三番釋。</p>
<lb n="0770b01"/>
<p id="pT41p0770b0101">論。又為治常樂至行出行相。此即論主第四
<lb n="0770b02"/>番釋。</p>
<p id="pT41p0770b0203" type="inline">論。如是行相以惠為體。述有部
<lb n="0770b03"/>釋　正理釋云。謂唯諸惠於境相中。<anchor xml:id="beg0770010"/>簡<anchor xml:id="end0770010"/>擇
<lb n="0770b04"/>而轉名為行相。</p>
<p id="pT41p0770b0407" type="inline">論。若<anchor xml:id="beg0770011"/>爾<anchor xml:id="end0770011"/>惠應至不相
<lb n="0770b05"/>應故。論主破也。</p>
<p id="pT41p0770b0507" type="inline">論。由此應言至<anchor xml:id="beg0770012"/>皆<anchor xml:id="end0770012"/>名
<lb n="0770b06"/>行相。論主述自釋　言行相者。境相品類
<lb n="0770b07"/>差別不同故言行相　或是能取境差別
<lb n="0770b08"/>相故名行相。</p>
<p id="pT41p0770b0806" type="inline">論。惠及諸餘至唯是所
<lb n="0770b09"/>行。就有部宗釋能所行。及辨寬狹。如文可
<lb n="0770b10"/>知。</p>
<lb n="0770b11"/>
<p id="pT41p0770b1101">論。已辨十智行相差別。已下第六義門分別
<lb n="0770b12"/>於中有六。一明性．地．身別。二明念處分別。
<lb n="0770b13"/>三明智相互為境。四明十智緣境。五明非
<lb n="0770b14"/>我行相。六明成智多少。此兩行頌第一門也。</p>
<lb n="0770b15"/>
<p id="pT41p0770b1501">論曰至唯是<anchor xml:id="beg0770013"/>善<anchor xml:id="end0770013"/>。明三性也。</p>
<p id="pT41p0770b1511" type="inline">論。依
<lb n="0770b16"/>地別者至及下三無色。明依．地別　他心智
<lb n="0770b17"/>唯依四根本<anchor xml:id="beg0770014"/>靜慮<anchor xml:id="end0770014"/>者。正理意云。此又通性故
<lb n="0770b18"/>餘地非依。五通所依<anchor xml:id="beg0770015"/>止<anchor xml:id="end0770015"/>．觀等故。上七近分
<lb n="0770b19"/>非法智依者。以彼唯是有漏法故。亦不依
<lb n="0770b20"/>無色。以不<anchor xml:id="beg0770016"/>緣<anchor xml:id="end0770016"/>欲故。所餘七智總說雖同。
<lb n="0770b21"/>然於此中非無差別。類智決定九地為依。
<lb n="0770b22"/>餘之六智若法智攝。六地為依。若類智攝。
<lb n="0770b23"/>
<anchor xml:id="beg0770017"/>通<anchor xml:id="end0770017"/>依九地。</p>
<p id="pT41p0770b2305" type="inline">論。依身別者至通依三界
<lb n="0770b24"/>身。明依身也。</p>
<lb n="0770b25"/>
<p id="pT41p0770b2501">論。已辨性地身當辨念住攝。已下一行頌。第
<lb n="0770b26"/>二念處分別。</p>
<p id="pT41p0770b2606" type="inline">論曰至皆通四。釋也。滅智
<lb n="0770b27"/>無三境故唯法。<anchor xml:id="beg0770018"/>他<anchor xml:id="end0770018"/>心智不緣色故唯三。所
<lb n="0770b28"/>餘八智境。通色．心．心所等故。通四念住。</p>
<lb n="0770b29"/>
<p id="pT41p0770b2901">論。如是十智展轉相望。已下一行頌。第三
<lb n="0770c01"/>明智相互為境。</p>
<p id="pT41p0770c0107" type="inline">論曰至除法智。明法．
<lb n="0770c02"/>類智。</p>
<p id="pT41p0770c0203" type="inline">論。道智能緣至皆緣十智。明道
<lb n="0770c03"/>等五智。</p>
<p id="pT41p0770c0304" type="inline">論。滅智不緣至為所緣故。明滅
<lb n="0770c04"/>智也。</p>
<lb n="0770c05"/>
<p id="pT41p0770c0501">論。十智所緣總有幾法。已下兩行頌。第四明
<lb n="0770c06"/>十智緣境。</p>
<p id="pT41p0770c0605" type="inline">論曰至善無<anchor xml:id="beg0770019"/>記<anchor xml:id="end0770019"/>別故。明十
<lb n="0770c07"/>智所緣十法。先分十<anchor xml:id="beg0770020"/>法<anchor xml:id="end0770020"/>。後明緣有廣狹
<lb n="0770c08"/>　<anchor xml:id="beg0770021"/>言<anchor xml:id="end0770021"/>十法者。有為有八。謂有漏六。即三界相
<lb n="0770c09"/>應．不相應。無漏二。謂相應．不相應　無為
<lb n="0770c10"/>
<anchor xml:id="beg0770022"/>為<anchor xml:id="end0770022"/>二。謂善即擇滅。無記謂虛空．非擇滅。</p>
<lb n="0770c11"/>
<p id="pT41p0770c1101">論。俗智總緣十法為境。以有一切法無我
<lb n="0770c12"/>觀等故。</p>
<p id="pT41p0770c1204" type="inline">論。法智<anchor xml:id="beg0770023"/>緣<anchor xml:id="end0770023"/>五者。不緣上二界
<lb n="0770c13"/>及虛空．非擇<anchor xml:id="beg0770024"/>滅<anchor xml:id="end0770024"/>。</p>
<p id="pT41p0770c1307" type="inline">論。類智緣七。緣上二
<lb n="0770c14"/>界及善無為故。</p>
<p id="pT41p0770c1407" type="inline">論。苦集<anchor xml:id="begd1e131001"/>智<anchor xml:id="endd1e131001"/>各緣三界
<lb n="0770c15"/>
<anchor xml:id="beg0770025"/>所繫<anchor xml:id="end0770025"/>六。不緣無漏故。</p>
<p id="pT41p0770c1509" type="inline">論。滅智緣一。
<lb n="0770c16"/>謂唯緣擇滅故。</p>
<p id="pT41p0770c1607" type="inline">論。道智緣二。唯緣無
<lb n="0770c17"/>漏有為故。</p>
<p id="pT41p0770c1705" type="inline">
<anchor xml:id="beg0770026"/>論。他心智三。唯緣三界及
<lb n="0770c18"/>無漏相應法故<anchor xml:id="end0770026"/>。</p>
<p id="pT41p0770c1807" type="inline">論。盡無生智緣九。不
<lb n="0770c19"/>緣非諦法故。</p>
<lb n="0770c20"/>
<p id="pT41p0770c2001">論。頗有一念智緣一切法不。已下一行頌。第
<lb n="0770c21"/>五明非我行相。</p>
<p id="pT41p0770c2107" type="inline">論曰至猶除自品。明
<lb n="0770c22"/>無一念知一切法。雖以世俗智觀一切
<lb n="0770c23"/>法為非我。由除自品。</p>
<p id="pT41p0770c2309" type="inline">論。自品謂自體
<lb n="0770c24"/>至非此智所緣。釋自品也。境．有境別故不
<lb n="0770c25"/>自緣也。同一所緣故不緣相應。若緣相應
<lb n="0770c26"/>即自緣失。極相隣近故不緣俱有法。如眼
<lb n="0770c27"/>不見扶根色等。故正理云。何緣不以自體
<lb n="0770c28"/>為境。諸對法者立此因言。諸法必無<anchor xml:id="beg0770027"/>行<anchor xml:id="end0770027"/>
<lb n="0770c29"/>自體。故此言意。顯諸法生時隨其所應<anchor xml:id="beg0770028"/>待<anchor xml:id="end0770028"/>
<lb n="0771a01"/>四緣性。隨有所闕。法則不生。不闕便生。立
<lb n="0771a02"/>為緣性。諸法無有闕自體時。故畢竟無闕
<lb n="0771a03"/>不生義。</p>
<p id="pT41p0771a0304" type="inline">論。此智唯是至聞思所成。明
<lb n="0771a04"/>依地及惠。一切法．非我觀通上地有。然<anchor xml:id="beg0771001"/>緣<anchor xml:id="end0771001"/>
<lb n="0771a05"/>一切法盡。唯除自體．相應．俱有法者。唯是
<lb n="0771a06"/>欲．色界攝聞思所成。</p>
<p id="pT41p0771a0609" type="inline">論。非修所成至應
<lb n="0771a07"/>頓離染。此非有部宗。所以得知。正理論云。
<lb n="0771a08"/>然經主說非修所成。以修所成地別緣故。
<lb n="0771a09"/>若異此者。應頓離染。此不應理。言修所
<lb n="0771a10"/>成唯地別緣。非極成故。謂我宗許靜慮地
<lb n="0771a11"/>攝修所成惠。有能總緣隨所依身自．上境
<lb n="0771a12"/>故。厭下欣上方能離染。此既總緣。唯欣行
<lb n="0771a13"/>相。故於離染無有功能。故彼所言甚為非
<lb n="0771a14"/>理　兩說不同由宗別也　又正理論云。
<lb n="0771a15"/>此智唯是欲．色界攝。無色界中雖有此顯。
<lb n="0771a16"/>而緣法少非此所明。此通聞．思．修所成惠。
<lb n="0771a17"/>皆能除自品。緣一切法故　今依婆沙第
<lb n="0771a18"/>十。更以六門分別。一依地別。二最初起。三
<lb n="0771a19"/>得差別。四得人別。五緣境<anchor xml:id="beg0771002"/>通局<anchor xml:id="end0771002"/>。六問答分
<lb n="0771a20"/>別。一依地別者。評家正義云。一切法無我行
<lb n="0771a21"/>
<anchor xml:id="beg0771003"/>相<anchor xml:id="end0771003"/>在七地。若別說者。聞所成惠唯在五地。
<lb n="0771a22"/>謂欲界．四靜慮。思所成惠唯在欲界。修所成
<lb n="0771a23"/>惠唯在六<anchor xml:id="beg0771004"/>地<anchor xml:id="end0771004"/>。四無色<anchor xml:id="beg0771005"/>地<anchor xml:id="end0771005"/>亦有此行相。而不
<lb n="0771a24"/>能緣一切法。謂空無邊處非我行相緣四
<lb n="0771a25"/>無色。彼因彼滅。一切類智品道。及四無色非
<lb n="0771a26"/>擇滅。一切類智品道非擇滅。并一切虛空無
<lb n="0771a27"/>為。或欲令是一物。或欲令是多物。此行相
<lb n="0771a28"/>盡能緣。識<anchor xml:id="beg0771006"/>無邊<anchor xml:id="end0771006"/>處緣上三無色。乃至。非想
<lb n="0771a29"/>非非想處唯緣一<anchor xml:id="beg0771007"/>切<anchor xml:id="end0771007"/>。彼因彼滅。一切類智
<lb n="0771b01"/>品道。及<anchor xml:id="beg0771008"/>此<anchor xml:id="end0771008"/>非擇滅。并一切虛空　二初起者。
<lb n="0771b02"/>此非我行相依欲．色界身初起　三得別者。
<lb n="0771b03"/>加行得．離染得．生得者。<anchor xml:id="beg0771009"/>通<anchor xml:id="end0771009"/>三種此則總說。
<lb n="0771b04"/>若別說者。欲界聞思所成非我行相唯加行
<lb n="0771b05"/>得。色界聞所成非我行相可言加行得。可
<lb n="0771b06"/>言生得。云何可言加行得。謂若此間於自．
<lb n="0771b07"/>共相善修習者生彼便得。若不爾者生彼
<lb n="0771b08"/>不得。云何可言生得。謂雖此間善修習已。
<lb n="0771b09"/>若不得生彼<anchor xml:id="beg0771010"/>修<anchor xml:id="end0771010"/>不能得。生彼方得彼聞
<lb n="0771b10"/>所成非我行相。必依此間所修加行生彼得
<lb n="0771b11"/>故。色界修所成非我行相。是加行得及離染
<lb n="0771b12"/>得。亦可言是生得。問若欲界沒生第二靜
<lb n="0771b13"/>慮。第二靜慮沒生初靜慮。<anchor xml:id="beg0771011"/>彼<anchor xml:id="end0771011"/>得初靜慮非我
<lb n="0771b14"/>行相不。答若<anchor xml:id="beg0771012"/>先<anchor xml:id="end0771012"/>善修習者得。不爾者不得。
<lb n="0771b15"/>乃至。生第四靜慮亦爾。問若欲界沒生無色
<lb n="0771b16"/>界。無色界沒生初靜慮。彼得初靜慮非我行
<lb n="0771b17"/>相不。有說不得以極遠故。如是說者。若先
<lb n="0771b18"/>善修習者得。不爾者不得。乃至。生第四靜
<lb n="0771b19"/>慮亦爾。問若初靜慮沒生第二靜慮。第二靜
<lb n="0771b20"/>慮沒生初靜慮。彼得初靜慮非我行相不。
<lb n="0771b21"/>答若先善修習者得。不爾者不得。生餘地
<lb n="0771b22"/>亦爾　四得人別者。如是說者。異生亦得。乃
<lb n="0771b23"/>至。如是說者。外法異生亦得此行相。然與
<lb n="0771b24"/>內別。謂內法者亦加行得．亦生得．<anchor xml:id="beg0771013"/>亦得<anchor xml:id="end0771013"/>．<anchor xml:id="beg0771014"/>亦<anchor xml:id="end0771014"/>
<lb n="0771b25"/>在身。亦成就．亦現在前。外法異生<anchor xml:id="beg0771015"/>唯生<anchor xml:id="end0771015"/>得。
<lb n="0771b26"/>得而不在身成就。不現<anchor xml:id="beg0771016"/>在前<anchor xml:id="end0771016"/>。以著我故
<lb n="0771b27"/>　五緣境通局者。問云何起非我行相耶。答
<lb n="0771b28"/>
<anchor xml:id="beg0771017"/>若<anchor xml:id="end0771017"/>生欲界起欲．色界非我行相。俱能緣一
<lb n="0771b29"/>切法。若生初靜慮起初靜慮非我行相。不
<lb n="0771c01"/>定者亦能緣一切法。定者唯緣。<anchor xml:id="beg0771018"/>從<anchor xml:id="end0771018"/>初靜慮
<lb n="0771c02"/>乃至有頂。起上三靜慮非我行相亦爾。生
<lb n="0771c03"/>第二靜慮等義准可知。<anchor xml:id="beg0771019"/>問<anchor xml:id="end0771019"/>欲．色二界非我
<lb n="0771c04"/>行相何者緣法多耶。答色界非我行相若不
<lb n="0771c05"/>定者。緣法與欲界等。若定者則所緣法少
<lb n="0771c06"/>於欲界。<anchor xml:id="beg0771020"/>謂<anchor xml:id="end0771020"/>不能緣自隨轉色故　今詳。
<lb n="0771c07"/>欲界．及初定等散非我行相。緣法少二定已
<lb n="0771c08"/>上。以不能緣自相應尋．伺。及彼生等故
<lb n="0771c09"/>　六問答分別。問此非我行相。若欣作意俱。云
<lb n="0771c10"/>何緣可厭法。若厭作意俱。云何緣可欣法。
<lb n="0771c11"/>答應作是說。欣作意俱。問若爾云何緣可
<lb n="0771c12"/>厭法。答彼瑜伽師於此可欣法生<anchor xml:id="beg0771021"/>欣<anchor xml:id="end0771021"/>尚故。
<lb n="0771c13"/>
<anchor xml:id="beg0771022"/>設<anchor xml:id="end0771022"/>於無量可厭聚中。有一可欣則生欣樂。
<lb n="0771c14"/>何況多耶。如銅<anchor xml:id="beg0771023"/>錢<anchor xml:id="end0771023"/>聚上置一金錢。便於此
<lb n="0771c15"/>聚總生欣樂。此亦如是。故無有失。問亦
<lb n="0771c16"/>有喜．憂根能緣一切行法何故此行相非
<lb n="0771c17"/>彼相應。答互相違故。謂此<anchor xml:id="beg0771024"/>歡<anchor xml:id="end0771024"/>
<anchor xml:id="beg0771025"/>行<anchor xml:id="end0771025"/>相轉。彼慼
<lb n="0771c18"/>行相轉。故不相應。</p>
<lb n="0771c19"/>
<p id="pT41p0771c1901">論。已辨所緣。已下第六明成智多少。</p>
<lb n="0771c20"/>
<p id="pT41p0771c2001">論曰至亦定成七。<anchor xml:id="beg0771026"/>明成就<anchor xml:id="end0771026"/>有三節<anchor xml:id="beg0771027"/>一<anchor xml:id="end0771027"/>漸
<lb n="0771c21"/>增位。二離欲位。三無學位。此即第一　一切
<lb n="0771c22"/>凡．聖皆成俗智。未離欲凡唯成俗智。及未
<lb n="0771c23"/>離欲聖人<anchor xml:id="beg0771028"/>在<anchor xml:id="end0771028"/>
<anchor xml:id="beg0771029"/>苦<anchor xml:id="end0771029"/>忍位。與異生同。雖成無
<lb n="0771c24"/>漏惠不名智故。至第二剎那加<anchor xml:id="beg0771030"/>苦<anchor xml:id="end0771030"/>法智。
<lb n="0771c25"/>即加<anchor xml:id="beg0771031"/>法<anchor xml:id="end0771031"/>智．苦智。故成三智。第四剎那又
<lb n="0771c26"/>
<anchor xml:id="beg0771032"/>加<anchor xml:id="end0771032"/>類智。第六剎那又加集智。第十剎那又
<lb n="0771c27"/>加滅智。第十四剎那又加道智。至修道位
<lb n="0771c28"/>未離欲前。皆悉同前成就七智。</p>
<p id="pT41p0771c2813" type="inline">論。如
<lb n="0771c29"/>是諸位至生無色者。第二離欲位也。至此位
<lb n="0772a01"/>中於諸位各加他心智。謂在凡時。及聖初。
<lb n="0772a02"/>先一今二。乃至修位。先七今八。然異生生無
<lb n="0772a03"/>色者。雖離欲染不成他心。有漏他心生
<lb n="0772a04"/>上捨故。聖生上界成他心者。無漏他心智
<lb n="0772a05"/>者生上不捨故。然成二種他心諸位不同。
<lb n="0772a06"/>謂異生位及十五心。唯成有漏他心智。<anchor xml:id="beg0772001"/>超<anchor xml:id="end0772001"/>
<lb n="0772a07"/>越那含道類智時。具成二種。得根本地無漏
<lb n="0772a08"/>道諦為果體故。離欲界染餘修位中。皆具
<lb n="0772a09"/>成二。聖生無色便捨世俗。</p>
<p id="pT41p0772a0911" type="inline">論。時解脫
<lb n="0772a10"/>者至謂增無生。明第三無學位也。無學位中
<lb n="0772a11"/>
<anchor xml:id="beg0772002"/>鈍<anchor xml:id="end0772002"/>九利十。同如常釋。</p>
<lb n="0772a12"/>
<p id="pT41p0772a1201">論。於何位中頓修幾智。已下大文第七明修
<lb n="0772a13"/>智也。於中有六。一明見道。二明修道。三
<lb n="0772a14"/>明無學道。四明練根等。五明地通局。六明
<lb n="0772a15"/>四種修。此下兩行頌第一明見道。將欲釋
<lb n="0772a16"/>修。須知修義。正理論云。且應思擇何謂為
<lb n="0772a17"/>修。謂習善有為令圓滿自在
(此是修義)
　非染無
<lb n="0772a18"/>記者。無勝愛果故。非善無為者。不在相
<lb n="0772a19"/>續故。又無為無果故　今助一解。無為無
<lb n="0772a20"/>增減故。</p>
<p id="pT41p0772a2004" type="inline">論曰至諸<anchor xml:id="beg0772003"/>行<anchor xml:id="end0772003"/>念住。明見道。八
<lb n="0772a21"/>忍七智現起之時。唯修自<anchor xml:id="beg0772004"/>諦<anchor xml:id="end0772004"/>念住及四行相。
<lb n="0772a22"/>若緣三諦修四念住。若緣滅諦唯修法
<lb n="0772a23"/>
<anchor xml:id="beg0772005"/>念<anchor xml:id="end0772005"/>自分修故。</p>
<p id="pT41p0772a2306" type="inline">論。何緣見道唯同類修。
<lb n="0772a24"/>問也。何<anchor xml:id="beg0772006"/>緣<anchor xml:id="end0772006"/>見道唯同類修非修道等。</p>
<lb n="0772a25"/>
<p id="pT41p0772a2501">論。先未曾得至俱決定故。答也　有二義。一
<lb n="0772a26"/>先未得此無漏智故　二對治．所緣俱決定
<lb n="0772a27"/>故。見道八忍定緣八諦斷八諦<anchor xml:id="fxT41p0772a01"/>惑。不相交
<lb n="0772a28"/>雜修道不爾。斷修惑時。或緣苦諦乃至道
<lb n="0772a29"/>諦。及緣非諦交<anchor xml:id="beg0772007"/>參<anchor xml:id="end0772007"/>不定。</p>
<p id="pT41p0772a2910" type="inline">論。唯苦．集滅
<lb n="0772b01"/>至未能兼修。明修<anchor xml:id="beg0772008"/>俗<anchor xml:id="end0772008"/>智。於一一諦後邊修
<lb n="0772b02"/>故。名現觀邊俗智。於彼後邊觀此諦智得
<lb n="0772b03"/>圓滿故。故後邊修。法智<anchor xml:id="beg0772009"/>位<anchor xml:id="end0772009"/>時未圓滿故。故
<lb n="0772b04"/>於此位不能<anchor xml:id="beg0772010"/>修<anchor xml:id="end0772010"/>也。</p>
<p id="pT41p0772b0408" type="inline">論。道類智時何不
<lb n="0772b05"/>修此。<anchor xml:id="beg0772011"/>問也<anchor xml:id="end0772011"/>。是道<anchor xml:id="beg0772012"/>邊<anchor xml:id="end0772012"/>何故不修。</p>
<p id="pT41p0772b0512" type="inline">論。俗
<lb n="0772b06"/>智曾於道至可能遍修。答也。有二釋。一據
<lb n="0772b07"/>曾．不曾釋。無始已來曾知苦。斷集。證滅。
<lb n="0772b08"/>以世俗智知．斷．證故。由此<anchor xml:id="beg0772013"/>三<anchor xml:id="end0772013"/>邊修彼俗
<lb n="0772b09"/>智。無始已來不曾修無漏道。由此不能修
<lb n="0772b10"/>彼俗智　二必無於道遍事現觀故。事現
<lb n="0772b11"/>觀者。謂見苦。斷集。證滅。修道。容<anchor xml:id="beg0772014"/>一<anchor xml:id="end0772014"/>有情
<lb n="0772b12"/>遍知苦盡。遍斷集盡。遍證滅盡。而道必無
<lb n="0772b13"/>有遍修者。由此於道諦邊。不能修彼世
<lb n="0772b14"/>俗智。</p>
<p id="pT41p0772b1403" type="inline">論。雖集滅邊至種<anchor xml:id="beg0772015"/>性<anchor xml:id="end0772015"/>多故。釋違
<lb n="0772b15"/>妨也。謂一有情於見道位知一切苦。未斷
<lb n="0772b16"/>一切集。未證一切滅。而於無學必斷．證故。
<lb n="0772b17"/>道即不爾。非唯見<anchor xml:id="beg0772016"/>道<anchor xml:id="end0772016"/>不修一切道。至無
<lb n="0772b18"/>學位亦不能修。以三乘六種姓其道各別。
<lb n="0772b19"/>不<anchor xml:id="beg0772017"/>平<anchor xml:id="end0772017"/>修故。</p>
<p id="pT41p0772b1905" type="inline">論。有言此是至故不能修。
<lb n="0772b20"/>述異釋也。以道類智是修道故不修見邊。</p>
<lb n="0772b21"/>
<p id="pT41p0772b2101">論理非極成不應為證。論主破也。雖道
<lb n="0772b22"/>類智有部云是修道。餘部不許是修道故。
<lb n="0772b23"/>非是極成。不應為證。正理論云。道類智時
<lb n="0772b24"/>何不修此。此智唯是見道眷屬。彼修道攝故
<lb n="0772b25"/>不能修。此意說言修七處善為種子故見
<lb n="0772b26"/>道得生。故見道生時。說彼為眷屬。乃至。由
<lb n="0772b27"/>此於三諦世尊說邊聲。如契經說。有身
<lb n="0772b28"/>
<anchor xml:id="beg0772018"/>邊<anchor xml:id="end0772018"/>。有身集邊。有身滅邊。曾無經說有身道
<lb n="0772b29"/>邊。無能修道至<anchor xml:id="beg0772019"/>道<anchor xml:id="end0772019"/>邊際故　問三位所修
<lb n="0772c01"/>何勝何劣。答正理云。若據相續後勝於前。
<lb n="0772c02"/>因增長身起彼得故。若就界說上皆勝下。
<lb n="0772c03"/>故前所修色界繫者。界勝身劣。後位所修欲
<lb n="0772c04"/>界繫者。界劣身勝。此有四句。如理應思。</p>
<lb n="0772c05"/>
<p id="pT41p0772c0501">論。此世俗智至無容起故。明不起也。婆
<lb n="0772c06"/>沙三十六云。問若爾何故不現在前。答此智
<lb n="0772c07"/>與見道現行相違故。過見道位無容起故。
<lb n="0772c08"/>設見道位中。見道須臾不現前者。此智便起。
<lb n="0772c09"/>以見道無剎那斷義。是故此智無容現前。
<lb n="0772c10"/>問若不現前。云何可說此依隨信．隨法行
<lb n="0772c11"/>身。答彼身有二種。一是見道所依。二是現觀
<lb n="0772c12"/>邊世俗智所依。見道於見道所依身得。亦在
<lb n="0772c13"/>身成就。亦現前。現觀邊世俗智。於彼身得。
<lb n="0772c14"/>而不在身成就。不現前。現觀邊世俗智。於
<lb n="0772c15"/>現觀邊世俗智所依身得。亦在身成就。亦現
<lb n="0772c16"/>前。見道於彼身得。而不在身成就。不現前。
<lb n="0772c17"/>設見道位。此世俗智所依身現在前者。即此
<lb n="0772c18"/>智成就。亦現在前。見道唯於未來成就。然
<lb n="0772c19"/>見道位。必起見道所依身故。見道成就。亦
<lb n="0772c20"/>現在前。此智唯於未來成就。若見道位。不
<lb n="0772c21"/>起見道所依身者。則無見道見聖諦義。便
<lb n="0772c22"/>非聖者。是故必起見道所依。由此彼身得
<lb n="0772c23"/>非擇滅。是故此智畢竟不起　又正理云。此
<lb n="0772c24"/>
<anchor xml:id="beg0772020"/>智<anchor xml:id="end0772020"/>依身定不生故。謂隨信行．隨法行身。容
<lb n="0772c25"/>有為依引此智起。在見道位此無容生。
<lb n="0772c26"/>故此依身住不生法。依不生故此必不生
<lb n="0772c27"/>
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0772c2705" type="inline">論。若爾何故說名為修。難也。</p>
<lb n="0772c28"/>
<p id="pT41p0772c2801">論。先未曾得今方得故。通也。據得說修。闕
<lb n="0772c29"/>緣不生。正理論云。謂於爾時起得自在。餘
<lb n="0773a01"/>緣障故體不現前。即由此因說名為得。以
<lb n="0773a02"/>證彼得起自在故。以有諸法得即現前。如
<lb n="0773a03"/>盡智等。或有諸法先得後現前。如無生智等
<lb n="0773a04"/>
(利根人無生智與盡智同時得也)
或有諸法得永不現前。如此
<lb n="0773a05"/>智等。或有諸法不得而現前。如外色等。故
<lb n="0773a06"/>雖不生而有修義。</p>
<p id="pT41p0773a0608" type="inline">論。既不能起得義
<lb n="0773a07"/>何依難也。</p>
<p id="pT41p0773a0705" type="inline">論。但由得故說名為得。答也。</p>
<lb n="0773a08"/>
<p id="pT41p0773a0801">論。由得故得至理不成立。結破也。</p>
<lb n="0773a09"/>
<p id="pT41p0773a0901">論。如古師說至不樂此義。述經部釋。正理破
<lb n="0773a10"/>云。如何此智不現在前。言得起依說名為
<lb n="0773a11"/>得。非得此依故可名此現前。勿此所依
<lb n="0773a12"/>即此體故。乃至廣破
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0773a1213" type="inline">論。隨依何地
<lb n="0773a13"/>至七地俗智。述修地通局。<anchor xml:id="fxT41p0773a01"/>准此上地。亦修
<lb n="0773a14"/>下有漏。婆沙三十六云。問頗有二聖者同
<lb n="0773a15"/>生一地。於現觀邊世俗智。一成就。一不成
<lb n="0773a16"/>就耶。答有。謂一依初靜慮入正性離生。一
<lb n="0773a17"/>依第二靜慮入正性離生。彼命終俱生第二
<lb n="0773a18"/>靜慮。依初靜慮者不成就此智。以越地捨
<lb n="0773a19"/>故。依第二靜慮者成就此智。生自地不捨
<lb n="0773a20"/>故。頗有二阿羅漢同在一地。於現觀邊俗
<lb n="0773a21"/>智。一成就。一不成就耶。答有。謂彼先時一
<lb n="0773a22"/>依初定入見道。一依第二定入見道。彼命
<lb n="0773a23"/>終俱生第二靜慮。住中有中得阿羅果。依
<lb n="0773a24"/>初定者不成就。此越地捨故。依第二定者
<lb n="0773a25"/>成就此智。生自地不捨故
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0773a2515" type="inline">論。苦．
<lb n="0773a26"/>集邊修至緣此諦為境。明念住行相緣境別
<lb n="0773a27"/>也。正理云。謂若苦諦現觀邊修。即以緣苦
<lb n="0773a28"/>四種行相。若欲界繫緣欲界苦。色界繫者緣
<lb n="0773a29"/>上苦諦。集諦．滅諦邊修者皆准此　苦諦謂
<lb n="0773b01"/>若欲界繫緣欲界集．滅。若色界繫緣上二界
<lb n="0773b02"/>集．滅。</p>
<p id="pT41p0773b0203" type="inline">論。見道力得故唯加行所得。<anchor xml:id="beg0773001"/>明
<lb n="0773b03"/>二<anchor xml:id="end0773001"/>得中唯<anchor xml:id="beg0773002"/>加行得<anchor xml:id="end0773002"/>。即以見道加行得故。欲
<lb n="0773b04"/>界攝者是思所成。色界攝者是修所成。非聞
<lb n="0773b05"/>所成彼微劣故。婆沙三十六云。問何故現觀
<lb n="0773b06"/>邊<anchor xml:id="beg0773003"/>世俗<anchor xml:id="end0773003"/>智非聞所成。盡智時所修善根<anchor xml:id="beg0773004"/>有<anchor xml:id="end0773004"/>
<lb n="0773b07"/>聞所成耶。答<anchor xml:id="beg0773005"/>彼<anchor xml:id="end0773005"/>見道眷屬一向猛利。是速疾
<lb n="0773b08"/>道之所修故。非聞所成盡智眷屬。<anchor xml:id="beg0773006"/>盡<anchor xml:id="end0773006"/>智息
<lb n="0773b09"/>求是容預道故能通修
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0773b0914" type="inline">論。智增故至為
<lb n="0773b10"/>其自性。辨體也。古德釋。俗智是同觀修。以
<lb n="0773b11"/>苦見道同觀諦故。見道觀諦令彼觀諦智
<lb n="0773b12"/>增。遂起於得故名同觀修。准此。於見道
<lb n="0773b13"/>中有同類智見道為觀諦理。而不為斷惑。
<lb n="0773b14"/>又有漏智無別斷見惑。以是義故故非同
<lb n="0773b15"/>治。</p>
<lb n="0773b16"/>
<p id="pT41p0773b1601">論。次於修道雖染位中。已下兩行頌。第二明
<lb n="0773b17"/>修道也。</p>
<p id="pT41p0773b1704" type="inline">論曰至現修二智。明第十六修
<lb n="0773b18"/>道初念也。修有二種。謂行．得二修。行謂<anchor xml:id="beg0773007"/>現<anchor xml:id="end0773007"/>
<lb n="0773b19"/>行。得謂未來<anchor xml:id="beg0773008"/>修<anchor xml:id="end0773008"/>。修道初念行修二智。謂<anchor xml:id="beg0773009"/>道<anchor xml:id="end0773009"/>
<lb n="0773b20"/>及類。此體是一名有二也。次第．超越皆同此
<lb n="0773b21"/>二　若未來修。二位不同。</p>
<p id="pT41p0773b2110" type="inline">論。未離欲者
<lb n="0773b22"/>至不修世俗。明未來修。他心智通四根本故
<lb n="0773b23"/>　若未離欲不修他<anchor xml:id="beg0773010"/>心<anchor xml:id="end0773010"/>。唯修法．類．又四諦
<lb n="0773b24"/>智　若已離欲加他心智。不修盡<anchor xml:id="beg0773011"/>無<anchor xml:id="end0773011"/>生。是
<lb n="0773b25"/>無學故。不修俗智非想治故。正理論云。先
<lb n="0773b26"/>已離欲入聖道者。何緣見道中不修他心
<lb n="0773b27"/>智。以他心智遊觀<anchor xml:id="beg0773012"/>德<anchor xml:id="end0773012"/>攝。依容預道方有修
<lb n="0773b28"/>義。見道<anchor xml:id="beg0773013"/>位<anchor xml:id="end0773013"/>中為觀諦理。加行極速故不能
<lb n="0773b29"/>修。無間道中義亦同此。今第十六道類智時
<lb n="0773c01"/>容預道收故。修此智
(已上論文)
　已<anchor xml:id="beg0773014"/>上<anchor xml:id="end0773014"/>明住果修。
<lb n="0773c02"/>後<anchor xml:id="beg0773015"/>向<anchor xml:id="end0773015"/>之中斷有三例。一斷欲界<anchor xml:id="fxT41p0773c01"/>惑。二斷
<lb n="0773c03"/>上七地。三斷非想。就三例中。斷一一惑復
<lb n="0773c04"/>有四道。謂加行無間解脫勝進。此等諸位
<lb n="0773c05"/>行得二修。有同有異。<anchor xml:id="beg0773016"/>然<anchor xml:id="end0773016"/>同類者於一處
<lb n="0773c06"/>明。由此前後<anchor xml:id="beg0773017"/>故<anchor xml:id="end0773017"/>有差別。</p>
<p id="pT41p0773c0610" type="inline">論。斷欲修
<lb n="0773c07"/>斷至隨應現修。明三例行修別也　斷欲修
<lb n="0773c08"/>斷九無間道。八解脫道。此斷欲界<anchor xml:id="fxT41p0773c02"/>惑故不
<lb n="0773c09"/>用四類智。及他心盡無生智。<anchor xml:id="beg0773018"/>斷<anchor xml:id="end0773018"/>通<anchor xml:id="beg0773019"/>漏<anchor xml:id="end0773019"/>無
<lb n="0773c10"/>漏道故。所以有俗智。即是總有六智。謂四
<lb n="0773c11"/>諦智．法智．俗智　第九解脫道行修。亦同六
<lb n="0773c12"/>智。以未來修別故不於此<anchor xml:id="beg0773020"/>明<anchor xml:id="end0773020"/>　斷上七地。
<lb n="0773c13"/>用類智故四類智也。滅．道法智能斷上故
<lb n="0773c14"/>兼二法智。非有頂故兼俗智也　問何故
<lb n="0773c15"/>欲界無間解脫道同處以明。斷上七地別處
<lb n="0773c16"/>明也　答斷欲九無間道八解脫道未來修。
<lb n="0773c17"/>同俱不修他心故。所以同處以明。斷上七
<lb n="0773c18"/>地無間解脫。同行修四．類．二法．及世俗智
<lb n="0773c19"/>總七智。以未來修別所以別明。無間道中不
<lb n="0773c20"/>修他心。諸解脫道修他心故。所以如前。</p>
<lb n="0773c21"/>
<p id="pT41p0773c2101">論。斷欲加行至隨應現修。斷欲界<anchor xml:id="fxT41p0773c03"/>惑無
<lb n="0773c22"/>間解脫不用類智。加行勝進義即無違。故
<lb n="0773c23"/>於此中加四類也。</p>
<p id="pT41p0773c2308" type="inline">論。此上未來至加
<lb n="0773c24"/>他心智。明上三例未來修也。未離欲故無間
<lb n="0773c25"/>道故不修他心。盡無生未得故。法．類互修
<lb n="0773c26"/>者。由因力相資故修。下准此釋　斷有頂
<lb n="0773c27"/>地加他心智。明有頂也。所以前八解脫與
<lb n="0773c28"/>無間行修是同。不同明者。以未來修別。八
<lb n="0773c29"/>解脫道修他心智無間不修。第九解脫或九
<lb n="0774a01"/>或十。所以別明。除世俗者。有頂治故。加他
<lb n="0774a02"/>心者。解脫道故。</p>
<p id="pT41p0774a0207" type="inline">論。斷有頂地至苦．集滅．
<lb n="0774a03"/>道六。無間道故不修他心。有頂治故不修
<lb n="0774a04"/>世俗。</p>
<p id="pT41p0774a0403" type="inline">論。斷欲修斷至隨應現修。明欲
<lb n="0774a05"/>等行修。文中有四　斷欲修斷第九解脫。第
<lb n="0774a06"/>一例也　斷上七地諸解脫道。第二例也
<lb n="0774a07"/>　斷欲修斷第九勝進斷上八地諸加行道。
<lb n="0774a08"/>第三例也。此亦行修是同故同明也　斷上
<lb n="0774a09"/>七地有頂八品諸勝進道。第四例也。先修他
<lb n="0774a10"/>心容現前故加他心智　此上四例行修
<lb n="0774a11"/>不同。如應可解。</p>
<p id="pT41p0774a1107" type="inline">論。此上未來至四諦
<lb n="0774a12"/>他心。明得修同此上四例未來皆修八智。
<lb n="0774a13"/>除盡．無生。是有學故　正理論云。四類不
<lb n="0774a14"/>能斷欲界染。苦．集二法非上對治。何緣起
<lb n="0774a15"/>彼治。此智未來修。若許兼<anchor xml:id="beg0774001"/>彼<anchor xml:id="end0774001"/>非對治者。
<lb n="0774a16"/>離有頂染等。應兼修世俗　此難非理。唯
<lb n="0774a17"/>同對治於未來修非所許故。謂亦許有相
<lb n="0774a18"/>屬故修。如見道中修世俗智。或由因力相
<lb n="0774a19"/>資故修。如斷欲時兼修四類斷上染位
<lb n="0774a20"/>修苦．集法。若斷欲染不修類智。斷上不
<lb n="0774a21"/>修苦．集二法。則漸次得不還果者。應無容
<lb n="0774a22"/>起類智現前。阿羅漢應無起苦．集法智。先
<lb n="0774a23"/>
<anchor xml:id="beg0774002"/>所<anchor xml:id="end0774002"/>得者皆已捨故。先未得者非所修故。由
<lb n="0774a24"/>約種類。若先已得為同類因力。引等流智
<lb n="0774a25"/>生。此智<anchor xml:id="beg0774003"/>由<anchor xml:id="end0774003"/>先彼智引故。於彼智類<anchor xml:id="beg0774004"/>彼<anchor xml:id="end0774004"/>能
<lb n="0774a26"/>為因。故此智生因力資彼。雖非同治亦未
<lb n="0774a27"/>來修　准上論文。修見道邊俗智名相屬
<lb n="0774a28"/>修。然名同觀亦不違理。斷九地染加行．
<lb n="0774a29"/>勝進。皆修俗智未見辨處。<anchor xml:id="beg0774005"/>且即<anchor xml:id="end0774005"/>詳此相
<lb n="0774b01"/>
<anchor xml:id="beg0774006"/>望<anchor xml:id="end0774006"/>雖非是同類因。亦有力用互相引故。由
<lb n="0774b02"/>此與無漏智互相修也。</p>
<lb n="0774b03"/>
<p id="pT41p0774b0301">論。次辨離染得無學位。已下一行頌。第三明
<lb n="0774b04"/>無學也。</p>
<p id="pT41p0774b0404" type="inline">論曰至無生智<anchor xml:id="beg0774007"/>故<anchor xml:id="end0774007"/>。釋無生智
<lb n="0774b05"/>等。盡智初心唯緣有頂四蘊。所以行修唯苦．
<lb n="0774b06"/>集．類．及盡智。名雖有四。定三同體。苦．集
<lb n="0774b07"/>不定。類．盡決定同一念故。</p>
<lb n="0774b08"/>
<p id="pT41p0774b0801">論。次辨餘位修智多少。已下三行頌。第四明
<lb n="0774b09"/>練根等餘位修也。</p>
<p id="pT41p0774b0908" type="inline">論曰至不修他心。明
<lb n="0774b10"/>有學練根。無間道五性非一故言諸也。是有
<lb n="0774b11"/>學故無盡．無生。似見道故無世俗智。無間
<lb n="0774b12"/>道故不修他心。所以唯六。</p>
<p id="pT41p0774b1211" type="inline">論。諸解脫道
<lb n="0774b13"/>至謂加他心。明解脫道。<anchor xml:id="beg0774008"/>四<anchor xml:id="end0774008"/>法．類智修同前。
<lb n="0774b14"/>解脫<anchor xml:id="beg0774009"/>道<anchor xml:id="end0774009"/>中非是斷障。<anchor xml:id="beg0774010"/>已<anchor xml:id="end0774010"/>離欲者修他心智。
<lb n="0774b15"/>亦同前說。</p>
<p id="pT41p0774b1505" type="inline">論。有餘師言至亦修世俗。述
<lb n="0774b16"/>異說也。</p>
<p id="pT41p0774b1604" type="inline">論。諸加行道至謂<anchor xml:id="beg0774011"/>加<anchor xml:id="end0774011"/>他心。明
<lb n="0774b17"/>加行道。行修與無間同。未離．離欲兩位。未
<lb n="0774b18"/>來加世俗智。見道加行有世俗故。故修七．
<lb n="0774b19"/>八。</p>
<p id="pT41p0774b1902" type="inline">論。諸勝進道至未來亦八。明勝進
<lb n="0774b20"/>道。未離．離欲行修。未來同修七．八。</p>
<p id="pT41p0774b2014" type="inline">論。
<lb n="0774b21"/>無學練根至如治有頂故。明無學<anchor xml:id="beg0774012"/>也<anchor xml:id="end0774012"/>。無間
<lb n="0774b22"/>道故不修他心。行修故不修盡也。</p>
<p id="pT41p0774b2214" type="inline">論。
<lb n="0774b23"/>五前八至他心及盡　五前者。時解脫中五
<lb n="0774b24"/>種性也　前八解脫者。除第九以前八。行修
<lb n="0774b25"/>與第九。不同故別明也　未來修八。除俗．
<lb n="0774b26"/>無生。</p>
<p id="pT41p0774b2603" type="inline">論。四第九解脫至未來修九　四
<lb n="0774b27"/>第九者。謂前四種性。第九解脫。同盡智初
<lb n="0774b28"/>唯緣非想故。所以苦．集．類．盡隨應現修
<lb n="0774b29"/>　隨應現修者。謂苦．集智隨一起不定。類．盡
<lb n="0774c01"/>決定非隨應也　未來修九者。加世俗智。
<lb n="0774c02"/>同得應果<anchor xml:id="beg0774013"/>故<anchor xml:id="end0774013"/>。</p>
<p id="pT41p0774c0206" type="inline">論。最後解脫至未來修
<lb n="0774c03"/>十　後解脫者。謂第五種<anchor xml:id="beg0774014"/>姓<anchor xml:id="end0774014"/>練根第九解
<lb n="0774c04"/>脫。行修同前。<anchor xml:id="beg0774015"/>已<anchor xml:id="end0774015"/>利根故未來修十。</p>
<lb n="0774c05"/>
<p id="pT41p0774c0501">論。諸加行道至未來亦十。明加行．勝進行
<lb n="0774c06"/>得修異。如文可知。</p>
<p id="pT41p0774c0608" type="inline">論。學位雜修至未
<lb n="0774c07"/>來皆八。明學位雜修也。無間道無漏．有漏
<lb n="0774c08"/>二念心故。行修兼俗。解脫道中唯無漏一念
<lb n="0774c09"/>心故。行修唯四．法．類　加行增俗者。加行心
<lb n="0774c10"/>中多無漏心。相間雜故　諸勝進道又加他
<lb n="0774c11"/>心者。先得他心容現起故　未來唯八是有
<lb n="0774c12"/>學故。依根本故。</p>
<p id="pT41p0774c1207" type="inline">論。無學雜修至與練
<lb n="0774c13"/>根同。明無學雜修也　無間道未來鈍八利
<lb n="0774c14"/>九者。不修他心智故　解脫道中鈍九利十
<lb n="0774c15"/>者。修他心故。</p>
<p id="pT41p0774c1506" type="inline">論。學位修通至皆修八
<lb n="0774c16"/>智。明學修通也　五無間道非理觀故。現
<lb n="0774c17"/>修俗智。互相引故未來修七。除他心．盡．無
<lb n="0774c18"/>生也。五解脫道二是無記不名修也　宿住．
<lb n="0774c19"/>神境二解脫道。五加行道。皆非理觀故唯
<lb n="0774c20"/>
<anchor xml:id="beg0774016"/>世<anchor xml:id="end0774016"/>俗　他心解脫道無漏故。法．類．道．俗。及
<lb n="0774c21"/>他心智。隨應<anchor xml:id="beg0774017"/>現<anchor xml:id="end0774017"/>起　一切勝進如他心智。
<lb n="0774c22"/>更加苦．集．滅隨應現修故言并也　學修
<lb n="0774c23"/>通中除五無間。自餘未來皆修八智。除盡
<lb n="0774c24"/>無生以未得故。</p>
<p id="pT41p0774c2407" type="inline">論。無學修通至與練
<lb n="0774c25"/>根同。明無學修通也　無<anchor xml:id="beg0774018"/>間<anchor xml:id="end0774018"/>現<anchor xml:id="beg0774019"/>修<anchor xml:id="end0774019"/>如學者。
<lb n="0774c26"/>同緣事故。未來修異。鈍加盡智。利兼無生
<lb n="0774c27"/>故　解脫加行現修如學者。若有學。若無學。
<lb n="0774c28"/>皆不以盡．無生為解脫．加行故。未來有
<lb n="0774c29"/>異。鈍加盡智。利兼無生故。勝進與無學練
<lb n="0775a01"/>根同。</p>
<p id="pT41p0775a0103" type="inline">論。天眼天耳至不名為修。此二解
<lb n="0775a02"/>脫是無記故。學．無學皆非修也。</p>
<p id="pT41p0775a0213" type="inline">論。聖
<lb n="0775a03"/>起所餘至唯修俗故。明一切聖修有漏功德。
<lb n="0775a04"/>既是有漏皆行修俗。未來有學未離欲七。已
<lb n="0775a05"/>離欲修八。准前可知。無學鈍九。利十。亦如
<lb n="0775a06"/>前說　除微微心此於未來唯修俗故者。正
<lb n="0775a07"/>理亦同。婆沙一百七云。已得善<anchor xml:id="beg0775001"/>法<anchor xml:id="end0775001"/>現在前
<lb n="0775a08"/>
<anchor xml:id="beg0775002"/>時<anchor xml:id="end0775002"/>。不能修未來　准知。所言修者。皆起
<lb n="0775a09"/>未曾得。婆沙一百五十五云。若起微微心
<lb n="0775a10"/>時。若起聞．思惠等時。於無漏根非捨非得
<lb n="0775a11"/>　准婆沙微微心與聞．思惠同說不修無
<lb n="0775a12"/>漏不言此三未來修有漏。此論及正理。皆
<lb n="0775a13"/>言微微心未來唯修有漏。聞．思惠心非定
<lb n="0775a14"/>心故。有他力修。無自力修　准上論文微
<lb n="0775a15"/>微心唯修有漏。不修無漏。聞．思惠二總不
<lb n="0775a16"/>修也。</p>
<p id="pT41p0775a1603" type="inline">論。若起所餘至同前有漏。明聖
<lb n="0775a17"/>修無漏功德。如文可解。</p>
<p id="pT41p0775a1710" type="inline">論。異生離染
<lb n="0775a18"/>至唯修世俗。明異生離染修智多少。斷欲
<lb n="0775a19"/>第九解脫。得初定他心。乃至。離第三染第
<lb n="0775a20"/>九解脫。得第四定他心智。離第四定第九
<lb n="0775a21"/>解脫。得空處定。無他心故不得言修。行
<lb n="0775a22"/>修亦唯世俗。總言離染通四道故。准此論
<lb n="0775a23"/>文。離染四道皆<anchor xml:id="beg0775003"/>唯<anchor xml:id="end0775003"/>共相作意。聖道．世俗．及
<lb n="0775a24"/>他心者是共相非別相也。無漏他心雖緣
<lb n="0775a25"/>一法是<anchor xml:id="beg0775004"/>共<anchor xml:id="end0775004"/>相故。異生無有無漏他心。由此
<lb n="0775a26"/>離染四道行修。唯世俗智不修他心。緣有
<lb n="0775a27"/>漏心必唯自相。異生修<anchor xml:id="beg0775005"/>道<anchor xml:id="end0775005"/>勝進即有他心
<lb n="0775a28"/>行修。如文可知　有人更為兩解。一云或異
<lb n="0775a29"/>生位。離<anchor xml:id="tnote0775006"/>欲染勝進容起他心。此文但言俗智
<lb n="0775b01"/>者。據加行．無間．解脫道。從多分說。二云
<lb n="0775b02"/>
<anchor xml:id="beg0775007"/>或<anchor xml:id="end0775007"/>應說。而不說者略而不論。此不應理。
<lb n="0775b03"/>諸論皆同故。異生唯得四根本靜慮兼修
<lb n="0775b04"/>他心。自餘諸位唯修世俗。</p>
<p id="pT41p0775b0411" type="inline">論。修五通
<lb n="0775b05"/>時至現未唯俗。明異生修通。依根本四禪
<lb n="0775b06"/>故。諸勝進道他心．俗智隨應現修。無間道起
<lb n="0775b07"/>非容預故現．未俱俗。五加行道．及神境．宿
<lb n="0775b08"/>住二解脫。不唯緣心故唯世俗。一解脫道即
<lb n="0775b09"/>他心智故。所以通二。</p>
<p id="pT41p0775b0909" type="inline">論。根本靜慮至近
<lb n="0775b10"/>眷屬故。明依根本地修餘功德也。非他心
<lb n="0775b11"/>智故現唯俗智。根本地故亦修他心。<anchor xml:id="tnote0775008"/>唯順決
<lb n="0775b12"/>擇分見道眷屬。同見道故不修他心。</p>
<lb n="0775b13"/>
<p id="pT41p0775b1301">論。依餘地定至現未來修。明色四未至及無
<lb n="0775b14"/>色全皆唯修俗。</p>
<lb n="0775b15"/>
<p id="pT41p0775b1501">論。諸未來修為修幾地。此下兩行頌。第五明
<lb n="0775b16"/>地通局。</p>
<p id="pT41p0775b1604" type="inline">
<anchor xml:id="beg0775009"/>論<anchor xml:id="end0775009"/>曰至此地有漏。<anchor xml:id="beg0775010"/>釋<anchor xml:id="end0775010"/>修有
<lb n="0775b17"/>漏法也　諸道者。謂有漏．無漏加行．無間．
<lb n="0775b18"/>解脫．勝進四道　依此者。即上諸道隨依何
<lb n="0775b19"/>地現起名為依此　得此者。謂有漏道依
<lb n="0775b20"/>上近分離下染時。及無漏道隨依何地離
<lb n="0775b21"/>染之時。至第九品解脫道時得於上地
<lb n="0775b22"/>　修此地有漏者。如上所說。若依此地。若得
<lb n="0775b23"/>此地。即修此地有漏善法。有漏繫地堅牢不
<lb n="0775b24"/>修餘地。故正理論釋此頌言。謂依此地世
<lb n="0775b25"/>俗．聖道現在前時。未來唯修此地有漏。以
<lb n="0775b26"/>有漏法繫地堅牢難修餘故
(已上論文釋依此也)
隨依何
<lb n="0775b27"/>地離下地染。第九解脫現在前時。亦修未
<lb n="0775b28"/>來所得上地根本．近分有漏功德。離下地縛
<lb n="0775b29"/>必得上故。</p>
<p id="pT41p0775b2905" type="inline">論。聖為離此地至及下無漏。
<lb n="0775c01"/>釋頌得修無漏也　聖為離此地者。謂聖人
<lb n="0775c02"/>隨依何地離此地染時。修所離地及下無
<lb n="0775c03"/>漏。即如<anchor xml:id="beg0775011"/>依<anchor xml:id="end0775011"/>初定離二定等諸地染時。得
<lb n="0775c04"/>第二定等。及下無漏　及得此地時者．聖人
<lb n="0775c05"/>隨依何地初得二三定等。即修二．三定等。
<lb n="0775c06"/>及下無漏　并此地中諸聖道現起者。謂聖
<lb n="0775c07"/>人現起二．三定等聖道之時。即修二．三等
<lb n="0775c08"/>定。及下無漏。</p>
<p id="pT41p0775c0806" type="inline">論。為離此言通二四道
<lb n="0775c09"/>　謂上為離此地染者。非唯無漏無間．解脫
<lb n="0775c10"/>
<anchor xml:id="beg0775012"/>道<anchor xml:id="end0775012"/>。二四道也。正理論云。謂隨何地有漏．
<lb n="0775c11"/>無漏加行等道。正現在前。為欲斷除此地
<lb n="0775c12"/>煩惱。未來修此及下無漏。下於上染同能
<lb n="0775c13"/>治故。雖下聖道斷煩惱時。諸上地邊有能
<lb n="0775c14"/>同治。然由有漏繫地堅牢。未離下時未能
<lb n="0775c15"/>修彼。隨依何地離下地染。第九解脫現在
<lb n="0775c16"/>前時。能修未來所得上地。及諸下地無漏功
<lb n="0775c17"/>德。隨起此地世俗．聖道現在前時。未來皆
<lb n="0775c18"/>修。此及下地無漏功德　准<anchor xml:id="beg0775013"/>此<anchor xml:id="end0775013"/>論文。賢聖品
<lb n="0775c19"/>頌云。聖二離八修。各二離繫得。長行釋云。
<lb n="0775c20"/>諸有學聖用有漏道。離下八地修斷染時。
<lb n="0775c21"/>能具引生二離繫得。用無漏道離彼亦然。
<lb n="0775c22"/>由二種道同所作故者。准正理文。聖<anchor xml:id="beg0775014"/>定<anchor xml:id="end0775014"/>用
<lb n="0775c23"/>有漏及無漏道離染。雖同修二種得。有漏
<lb n="0775c24"/>道斷隨品修二。無漏道斷至第九品解脫道
<lb n="0775c25"/>修。顯宗三十二有三釋　<anchor xml:id="beg0775015"/>一<anchor xml:id="end0775015"/>云。由此有學離
<lb n="0775c26"/>八修斷。世．出世道<anchor xml:id="beg0775016"/>隨<anchor xml:id="end0775016"/>應現前各未來修世．
<lb n="0775c27"/>出世道。此總相。說。以無漏道離上七地前
<lb n="0775c28"/>八品時。不修上邊世俗道故。唯有無漏一
<lb n="0775c29"/>離繫得。離第九品方可具二　第二釋云
<lb n="0776a01"/>　或應許得<anchor xml:id="beg0776001"/>離<anchor xml:id="end0776001"/>道而修　第三釋云　或應
<lb n="0776a02"/>斷染時許依下修上　<anchor xml:id="beg0776002"/>已<anchor xml:id="end0776002"/>上說修道非
<lb n="0776a03"/>見道也。見道現起亦修下俗智故。</p>
<p id="pT41p0776a0314" type="inline">論。
<lb n="0776a04"/>唯初盡智現在前時至皆來朝貢。明盡智修
<lb n="0776a05"/>異餘位也。正理論云。唯初盡智現在前時。
<lb n="0776a06"/>力能遍修九地有漏意地所攝。聞．思．<anchor xml:id="beg0776003"/>修<anchor xml:id="end0776003"/>所
<lb n="0776a07"/>成不淨觀等無量勝功德。謂隨何地盡智現
<lb n="0776a08"/>前。通修未來自．上．下地。何緣唯此初盡智
<lb n="0776a09"/>時。力能<anchor xml:id="beg0776004"/>遍<anchor xml:id="end0776004"/>修諸有漏德。創能殄滅無始時
<lb n="0776a10"/>來一切善根煩惱怨故。如有摧伏國所共
<lb n="0776a11"/>怨。一切俱來慶賴稱善。又煩惱縛斷無餘故。
<lb n="0776a12"/>如能縛斷所縛氣通。又彼心王登自在位。
<lb n="0776a13"/>一切善法起得來朝。</p>
<p id="pT41p0776a1309" type="inline">論。然此生上至九
<lb n="0776a14"/>解脫道。明生上不修下。及練根同也。</p>
<lb n="0776a15"/>
<p id="pT41p0776a1501">論。諸所言修至而證得故。<anchor xml:id="beg0776005"/>明<anchor xml:id="end0776005"/>名修不名修
<lb n="0776a16"/>法異。</p>
<p id="pT41p0776a1603" type="inline">論。若先未得至勢力劣故。明能
<lb n="0776a17"/>修．不能修法異。</p>
<lb n="0776a18"/>
<p id="pT41p0776a1801">論。為唯約得說名為修。已下一行頌。第六明
<lb n="0776a19"/>四修也。</p>
<p id="pT41p0776a1904" type="inline">論曰至前後二修。明四修相。
<lb n="0776a20"/>有為善法名行．得二修。行謂現行。得謂得得。
<lb n="0776a21"/>現具二義。未來唯得。一切有漏名除遣修。
<lb n="0776a22"/>由此有漏善法具足四修。　無漏善法唯有
<lb n="0776a23"/>行．得。諸有漏法加治．遣二。</p>
<p id="pT41p0776a2311" type="inline">論。外國諸
<lb n="0776a24"/>師至乃至廣說。述異計也。</p>
<p id="pT41p0776a2411" type="inline">論。迦涅彌
<lb n="0776a25"/>羅國。已下有部會釋六修。同四修也。</p>
<anchor xml:id="tnote0776006"/>
<anchor xml:id="mod0776006"/>
<anchor xml:id=""/>
<lb n="0776a26"/>俱舍<anchor xml:id="beg0776007"/>論疏卷第<anchor xml:id="end0776007"/>二十六<lb n="0776a27"/>
<anchor xml:id="beg0776008"/>
<p id="pT41p0776a2701" rend="margin-left:1em">保延三年九月四日於南新屋點了</p>
<lb n="0776a28"/>
<p id="pT41p0776a2801" rend="margin-left:9em">闇眼老僧覺樹</p>
<lb n="0776a29"/>
<p id="pT41p0776a2901" rend="margin-left:5em">以黃薗本一交了理</p>
<anchor xml:id="end0776008"/>
<lb n="0776b01"/>
<lb n="0776b02"/>
<anchor xml:id="tnote0776009"/>俱舍論疏卷第二十七<lb n="0776b03"/>
<lb n="0776b04"/>
<byline>沙門<anchor xml:id="beg0776010"/>法<anchor xml:id="end0776010"/>寶撰</byline>
<lb n="0776b05"/>
<head>
<anchor xml:id="beg0776011"/>分別智品第七之二<anchor xml:id="end0776011"/>
</head>
<lb n="0776b06"/>
<p id="pT41p0776b0601">
<anchor xml:id=""/>
<anchor xml:id="tnote0776012"/>
<anchor xml:id="mod0776012"/>論。如是已辨至今當顯示。已下當品大文
<lb n="0776b07"/>第二明智所成德。於中有二。一不共。二共。</p>
<lb n="0776b08"/>
<p id="pT41p0776b0801">論。於中先辨佛不共德。已下有半行頌。
<lb n="0776b09"/>總明十八不共法也。</p>
<p id="pT41p0776b0909" type="inline">論曰至故名不共。
<lb n="0776b10"/>釋不共名。如文可解。</p>
<lb n="0776b11"/>
<p id="pT41p0776b1101">論。且佛十力相別云何。已下別釋　於中有
<lb n="0776b12"/>五。一明力。二無畏。三念住。四大悲。五佛同．
<lb n="0776b13"/>異　就明力中。一明智力。二明身力　此
<lb n="0776b14"/>下兩行<anchor xml:id="beg0776013"/>半<anchor xml:id="end0776013"/>頌。第一明智力。</p>
<p id="pT41p0776b1411" type="inline">論曰至十
<lb n="0776b15"/>智為性。釋初力也　於中有二。一出力體
<lb n="0776b16"/>性。二義門分別。此即出體。正理論云。為依
<lb n="0776b17"/>何義立此力名。佛於經中自作是說。苾芻
<lb n="0776b18"/>諦聽。如來於處如實知處。如來於非處如
<lb n="0776b19"/>實知非處。乃至廣說。知一切法自性功能
<lb n="0776b20"/>理定是有。名為處智。知一切法自性功能理
<lb n="0776b21"/>定非有。名非處智。此智通緣情．非情境。與
<lb n="0776b22"/>一切智皆不相違。恐於略說少功難悟故。
<lb n="0776b23"/>復此中析出餘九。如薄伽梵多界經中自廣
<lb n="0776b24"/>分別處．非處義。身等惡行感非愛果定有
<lb n="0776b25"/>是處。感可愛果必無是處。乃至廣說　准
<lb n="0776b26"/>上論文。即是一切應理之<anchor xml:id="beg0776014"/>事<anchor xml:id="end0776014"/>名為是處。不應
<lb n="0776b27"/>理者<anchor xml:id="beg0776015"/>名<anchor xml:id="end0776015"/>非處也　又云。豈不處智已知非
<lb n="0776b28"/>處。諸非處智亦已知處。何勞雙說處．非處
<lb n="0776b29"/>名。雖理實然。而雙說者。為欲遮止無因論
<lb n="0776c01"/>故。說是處名。為欲遮止惡因論故。說非
<lb n="0776c02"/>處名。依一智體雙說無失　寧知於一處．
<lb n="0776c03"/>非處力中。恐略難悟析出餘九力。以餘皆
<lb n="0776c04"/>有此力義故。謂如實知惡行能感可愛異
<lb n="0776c05"/>熟。妙行能感非愛異熟。必無是處。與此相
<lb n="0776c06"/>違定有是處　云云乃至　又如實知非理
<lb n="0776c07"/>作意能得漏盡必無是處。與此相違定有
<lb n="0776c08"/>是處。我於如是一一力中。略舉方隅顯處．
<lb n="0776c09"/>非處。若盡其事言論無窮。故應皆名處．非
<lb n="0776c10"/>處力。恐略難悟別立異名
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0776c1015" type="inline">論。二業
<lb n="0776c11"/>意熟至謂除滅道。出第二力體。正理論云。謂
<lb n="0776c12"/>善分別如是類業感如是類諸異熟果。無
<lb n="0776c13"/>罣礙智名業異熟智力。或說名為自業智力。
<lb n="0776c14"/>謂善分別如是類果是自所造業力所招。
<lb n="0776c15"/>非妻子等所能與奪。如是類業必招自果
<lb n="0776c16"/>不可<anchor xml:id="beg0776016"/>貿<anchor xml:id="end0776016"/>易。無罣礙智<anchor xml:id="beg0776017"/>名<anchor xml:id="end0776017"/>自業智力。</p>
<lb n="0776c17"/>
<p id="pT41p0776c1701">論。三靜慮解脫至謂除滅智。出次四力體也。
<lb n="0776c18"/>正理論云。謂如實知諸靜慮等自性名。得方
<lb n="0776c19"/>便．攝持．味．淨．無漏．順退．住．進．決擇分等。
<lb n="0776c20"/>無罣礙智名靜慮等智力。又佛自說此力
<lb n="0776c21"/>相言。苾芻諦聽。佛於靜慮．解脫．等持．等至。
<lb n="0776c22"/>雜染．清淨安立皆如實知。乃至廣說。雜染謂
<lb n="0776c23"/>能障證靜慮等。清淨謂即此諸法<anchor xml:id="beg0776018"/>清<anchor xml:id="end0776018"/>淨。<anchor xml:id="beg0776019"/>諸
<lb n="0776c24"/>淨<anchor xml:id="end0776019"/>法住名為安立。乃至廣說。若如實知諸
<lb n="0776c25"/>有情<anchor xml:id="beg0776020"/>類<anchor xml:id="end0776020"/>能<anchor xml:id="beg0776021"/>逮<anchor xml:id="end0776021"/>勝德根品差別。無罣礙智
<lb n="0776c26"/>名根上下智力。雖有中根而待勝劣。是
<lb n="0776c27"/>
<anchor xml:id="beg0776022"/>勝．劣<anchor xml:id="end0776022"/>攝故不別顯　此中根名為目何法。
<lb n="0776c28"/>謂目信等。斷善根者總相續中。亦有去．來
<lb n="0776c29"/>信等善法。或目意等。若如實知諸有情類
<lb n="0777a01"/>意樂差別。無罣礙智名種種勝解智力　乃
<lb n="0777a02"/>至　<anchor xml:id="beg0777001"/>喜<anchor xml:id="end0777001"/>樂勝解名差別故。若如實知諸有
<lb n="0777a03"/>情類前際無始。數習所成。志性．隨眠．及諸法
<lb n="0777a04"/>性種種差別。無罣礙智名種種界智力
<lb n="0777a05"/>　種種界者。顯各別義。非一界者顯眾多義。
<lb n="0777a06"/>應知此中界．與志性．隨眠．法性名之差別。
<lb n="0777a07"/>如是四力竝緣有為。故十智中唯攝九智
(已上
<lb n="0777a08"/>論文)
。</p>
<p id="pT41p0777a0803" type="inline">論。七遍趣行至十智為性。釋第七也
<lb n="0777a09"/>　正理論云。謂如實知生死因果。及知盡
<lb n="0777a10"/>道。無罣礙智名遍趣行智力　此意顯佛
<lb n="0777a11"/>能如實知趣生死行。趣涅槃行。趣生死
<lb n="0777a12"/>中。有趣地獄乃至趣天趣。一一中復有多
<lb n="0777a13"/>種趣。涅槃行有三乘別趣。一一中復有多
<lb n="0777a14"/>種。依總說一遍趣行名
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0777a1414" type="inline">論。八宿住
<lb n="0777a15"/>隨念至皆俗智性。正理論云。謂如實知自
<lb n="0777a16"/>他過去宿住差別。無罣礙智名第八力。若
<lb n="0777a17"/>如實知諸有情類於未來世。諸有續生。無
<lb n="0777a18"/>罣礙智名第九力。廣辨此二如六通中
(已上
<lb n="0777a19"/>論文)
。</p>
<p id="pT41p0777a1903" type="inline">論。十漏盡至<anchor xml:id="beg0777002"/>十<anchor xml:id="end0777002"/>智為性。正理論云。
<lb n="0777a20"/>理應如是。以辨相中云於盡及為盡無罣
<lb n="0777a21"/>礙智。二種俱名漏盡智力。又佛自說此力
<lb n="0777a22"/>相言。苾芻諦聽。佛漏盡故於諸無漏心惠解
<lb n="0777a23"/>脫。自現通達具證領受。能正自知我生已
<lb n="0777a24"/>盡。乃至廣說。此後三力即是三通。以六通中
<lb n="0777a25"/>此三殊勝。在無學位立為三明。在如來身
<lb n="0777a26"/>亦名為力。神境．天耳。設在佛身亦無大用
<lb n="0777a27"/>故不名力。且如天眼能見有情善．惡趣中
<lb n="0777a28"/>異熟差別。由此能引殊勝智生。亦正了知
<lb n="0777a29"/>能感彼業。由此建立死生智名。神境．天耳
<lb n="0777b01"/>無此大用。是故彼二不立為力。然不別說
<lb n="0777b02"/>他心力者。義已攝在根等力中。以他根等
<lb n="0777b03"/>中有心．心所故。又薄伽梵具一切智。於
<lb n="0777b04"/>
<anchor xml:id="beg0777003"/>工<anchor xml:id="end0777003"/>論等亦得自在。而於佛事齊此已成。
<lb n="0777b05"/>餘智於中無別勝用。是故雖有。亦不別說。
<lb n="0777b06"/>唯依遍覺十種所知。佛所應為皆圓滿故。
<lb n="0777b07"/>何等名曰十種所知。謂諸法中因非因義。多
<lb n="0777b08"/>分散地業果差別。定地功德品類不同。所化
<lb n="0777b09"/>有情根．解．界異。所治．能治因果差別。前際．
<lb n="0777b10"/>後際經歷不同。離染不續。方便有異。但由
<lb n="0777b11"/>覺此佛事已成。餘設有無不致益損。故唯
<lb n="0777b12"/>十種得名為力。又佛觀察　乃至　由第十
<lb n="0777b13"/>智觀所化生所證解脫方便有異　准此。
<lb n="0777b14"/>漏盡智知所化有情。兼漏盡方便名漏<anchor xml:id="beg0777004"/>盡<anchor xml:id="end0777004"/>
<lb n="0777b15"/>力。</p>
<p id="pT41p0777b1502" type="inline">論。已辨自性至名十一地。已下第二
<lb n="0777b16"/>義門分別。一依地。二依身。三釋<anchor xml:id="beg0777005"/>力義<anchor xml:id="end0777005"/>。此第
<lb n="0777b17"/>一明依地別也。五通唯依四根本故。由斯
<lb n="0777b18"/>第八第九依四禪也　<anchor xml:id="beg0777006"/>餘<anchor xml:id="end0777006"/>文易了。不煩解
<lb n="0777b19"/>釋。</p>
<p id="pT41p0777b1902" type="inline">論。已辨依地至男子佛身。已下第二
<lb n="0777b20"/>明依身也。唯贍部洲男子佛身。<anchor xml:id="beg0777007"/>唯<anchor xml:id="end0777007"/>此<anchor xml:id="beg0777008"/>堪<anchor xml:id="end0777008"/>
<lb n="0777b21"/>為力所依。故婆沙第三十云。念住者。種種
<lb n="0777b22"/>勝解智力．宿住隨念智力唯法念住。<anchor xml:id="beg0777009"/>死<anchor xml:id="end0777009"/>生智
<lb n="0777b23"/>力唯身念住。漏盡智力若緣漏盡境故則法
<lb n="0777b24"/>念住。若依漏盡身故則四念住。餘力皆四念
<lb n="0777b25"/>住
(述曰。種種勝解智力。唯不雜緣。法念住唯緣勝解故。宿住隨念智力。唯雜緣。法念住緣總法故。死生智力。
<lb n="0777b26"/>若根本者。唯身念住。若并眷屬緣未來。<anchor xml:id="beg0777010"/>雜<anchor xml:id="end0777010"/>緣法念住。言身念住者。說根本也。餘力<anchor xml:id="beg0777011"/>總通<anchor xml:id="end0777011"/>別緣故通四念住。餘
<lb n="0777b27"/>文可解<anchor xml:id="beg0777012"/>之<anchor xml:id="end0777012"/>)
。</p>
<p id="pT41p0777b2705" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0777013"/>已辯依身<anchor xml:id="end0777013"/>何故名力至故名為
<lb n="0777b28"/>力。已下第三釋力義也　言無礙者。無知
<lb n="0777b29"/>障礙。屈伏佛智令不知故。名為力也。</p>
<lb n="0777c01"/>
<p id="pT41p0777c0101">論。由此十力至<anchor xml:id="beg0777014"/>生<anchor xml:id="end0777014"/>多少等。簡二乘等非力
<lb n="0777c02"/>攝也　如舍利子捨求度人者。昔佛在世時。
<lb n="0777c03"/>有一人。誓多門首求度出家。舍利子等觀
<lb n="0777c04"/>知此人。八萬劫來未種解脫分善。以無出
<lb n="0777c05"/>家因緣故捨而不度。其人歎恨求度不捨。
<lb n="0777c06"/>後佛來見度令出家。說法獲果。舍利子等怪
<lb n="0777c07"/>而請問。佛告彼曰。我昔過去於那伽羅喝
<lb n="0777c08"/>國。共此國人掃灑街衢嚴諸供具。欲請
<lb n="0777c09"/>定光如來供養。時求度人入城賣柴。因知
<lb n="0777c10"/>此事遂即發願我更取柴得錢供養。至彼
<lb n="0777c11"/>山中遂被虫食。臨欲命終欲稱彼佛名
<lb n="0777c12"/>號忘而不憶。乃云南無城中欲所迎者。此即
<lb n="0777c13"/>名種順解脫分善。雖昔起善。由時遠故。
<lb n="0777c14"/>舍利子等而不<anchor xml:id="beg0777015"/>觀<anchor xml:id="end0777015"/>知　又不能觀<anchor xml:id="beg0777016"/>知<anchor xml:id="end0777016"/>鷹所
<lb n="0777c15"/>逐鴿前後二際生多少<anchor xml:id="beg0777017"/>等<anchor xml:id="end0777017"/>。如大智度論云。
<lb n="0777c16"/>佛在祇洹住。晡時經行。是時有鷹逐鴿。鴿
<lb n="0777c17"/>飛來佛邊住。佛經行過之影覆鴿<anchor xml:id="beg0777018"/>身<anchor xml:id="end0777018"/>。鴿身
<lb n="0777c18"/>安穩怖畏即除不復作聲。後舍利弗影到鴿。
<lb n="0777c19"/>便作聲戰怖如初。舍利弗白佛言。佛及我
<lb n="0777c20"/>身俱無三毒。以何因緣佛影覆鴿鴿便無
<lb n="0777c21"/>聲不復怖畏。我影覆上鴿便作聲戰怖如
<lb n="0777c22"/>初。佛言。汝三毒習氣未盡。以是故汝影覆
<lb n="0777c23"/>之怖畏不除。汝觀此鴿宿世因緣。幾世作
<lb n="0777c24"/>鴿。舍利弗即時入宿命智三昧觀見此鴿。
<lb n="0777c25"/>
<anchor xml:id="beg0777019"/>從鴿<anchor xml:id="end0777019"/>中來。如是一．二．三世。乃至。八萬大
<lb n="0777c26"/>劫常作鴿身。過是已往不復能見。舍利弗
<lb n="0777c27"/>從三昧起白佛言。是鴿八萬<anchor xml:id="beg0777020"/>大<anchor xml:id="end0777020"/>劫中常作
<lb n="0777c28"/>鴿身。過是已前不能復知。佛言。汝若不能
<lb n="0777c29"/>盡知過去世。試觀未來世。此鴿何時當脫。
<lb n="0778a01"/>舍利弗即入願智三昧觀見此鴿。一．二．三
<lb n="0778a02"/>世。乃至。八萬大劫未脫鴿身。過是已往亦
<lb n="0778a03"/>不能知。從三昧起白佛言。我見此鴿。
<lb n="0778a04"/>從一世．二世乃至八萬大劫未<anchor xml:id="beg0778001"/>脫<anchor xml:id="end0778001"/>鴿身。過
<lb n="0778a05"/>
<anchor xml:id="beg0778002"/>是<anchor xml:id="end0778002"/>已往不復能知。我不知過去．未來齊限。
<lb n="0778a06"/>不審。此鴿何時當脫。佛<anchor xml:id="beg0778003"/>告<anchor xml:id="end0778003"/>舍利弗。此鴿
<lb n="0778a07"/>非諸聲聞．緣覺所知齊限。後於恒河沙等
<lb n="0778a08"/>大劫中當作鴿身。罪訖得出。輪轉五道後
<lb n="0778a09"/>得為人。經五百世中乃得利根。是時有佛
<lb n="0778a10"/>度無量阿僧祇眾生。然後入無餘涅槃。遺法
<lb n="0778a11"/>在世。是人作五戒優婆塞。從比丘聞讚佛
<lb n="0778a12"/>功德。於是初發心願欲作佛。然後於三阿
<lb n="0778a13"/>僧祇行六波羅<anchor xml:id="begd1e133882"/>蜜<anchor xml:id="endd1e133882"/>。十地具足得作佛<anchor xml:id="beg0778004"/>身<anchor xml:id="end0778004"/>。
<lb n="0778a14"/>度無量眾生已入無餘涅槃。是時舍利弗向
<lb n="0778a15"/>佛懺悔。白佛言。我於一<anchor xml:id="beg0778005"/>鴿<anchor xml:id="end0778005"/>尚不能知其
<lb n="0778a16"/>本<anchor xml:id="beg0778006"/>末<anchor xml:id="end0778006"/>。何況諸法。</p>
<lb n="0778a17"/>
<p id="pT41p0778a1701">論。如是諸佛遍於所知。自下一行頌。第二明
<lb n="0778a18"/>身力也。</p>
<p id="pT41p0778a1804" type="inline">論曰至無邊心力。釋佛身力
<lb n="0778a19"/>量也　那羅延。是神名此云人種。有三說
<lb n="0778a20"/>不同。一云佛力等那羅延力。二云一一支節
<lb n="0778a21"/>等那羅延力。三云身力無邊。若不爾者。即
<lb n="0778a22"/>應不能持無<anchor xml:id="beg0778007"/>量<anchor xml:id="end0778007"/>心力。</p>
<p id="pT41p0778a2209" type="inline">論。大<anchor xml:id="beg0778008"/>覺<anchor xml:id="end0778008"/>至力
<lb n="0778a23"/>有勝劣。明<anchor xml:id="beg0778009"/>大<anchor xml:id="end0778009"/>覺．獨覺．輪王三人力勝．劣
<lb n="0778a24"/>也。大覺支節相連似龍蟠結。獨覺支節相連
<lb n="0778a25"/>
<anchor xml:id="beg0778010"/>似連<anchor xml:id="end0778010"/>鎖。輪王相連節相鉤也。</p>
<p id="pT41p0778a2512" type="inline">論。那羅
<lb n="0778a26"/>延力其量云何。問也。</p>
<p id="pT41p0778a2609" type="inline">論。十十倍增至前
<lb n="0778a27"/>前十倍。答也。有七重挍量。一凡象。二香象。
<lb n="0778a28"/>三摩訶諾健那
(此神名也。此<anchor xml:id="beg0778011"/>名<anchor xml:id="end0778011"/>大<anchor xml:id="beg0778012"/>路<anchor xml:id="end0778012"/>形也)
。四鉢羅塞建提
<lb n="0778a29"/>
(亦是神名。鉢羅此云勝。塞建提此云<anchor xml:id="beg0778013"/>蘊<anchor xml:id="end0778013"/>)
。五伐浪伽
(亦是神名此云妙支)
。六遮怒羅
<lb n="0778b01"/>
(亦是神名此云執持)
。七那羅延
(已如前<anchor xml:id="beg0778014"/>說<anchor xml:id="end0778014"/>)
。即此七重後後力勝
<lb n="0778b02"/>前前十倍。</p>
<p id="pT41p0778b0205" type="inline">論。有說前六至成那羅延。述
<lb n="0778b03"/>異說。正理論云。有餘師說。此量如千藹羅伐
<lb n="0778b04"/>拏<anchor xml:id="beg0778015"/>天<anchor xml:id="end0778015"/>象王力。此象王力其量云何。三十三天
<lb n="0778b05"/>將遊戲苑。象王知已化作諸頭種種莊嚴。
<lb n="0778b06"/>往天宮所。諸天眷屬數有多千。乘已騰空
<lb n="0778b07"/>如持樺葉。速至戲苑隨意歡娛。天大象王
<lb n="0778b08"/>力勢如是。此力千倍等那羅<anchor xml:id="beg0778016"/>延<anchor xml:id="end0778016"/>
(已上論文)
。</p>
<lb n="0778b09"/>
<p id="pT41p0778b0901">論。於所說中唯多應理。論主<anchor xml:id="beg0778017"/>評<anchor xml:id="end0778017"/>也。正理亦
<lb n="0778b10"/>同。</p>
<p id="pT41p0778b1002" type="inline">論。如是身力至離七外別有明力體
<lb n="0778b11"/>也。婆沙三十有五說。一云。四大無偏增<anchor xml:id="beg0778018"/>勝<anchor xml:id="end0778018"/>
<lb n="0778b12"/>名身力。羸弱名身劣。第二云。地增名身力。
<lb n="0778b13"/>水增名身劣。第三<anchor xml:id="beg0778019"/>說<anchor xml:id="end0778019"/>。重增名身力。輕增名
<lb n="0778b14"/>身劣。第四云。離七所造觸外別有所造觸
<lb n="0778b15"/>名身力<anchor xml:id="beg0778020"/>身<anchor xml:id="end0778020"/>劣。第五評<anchor xml:id="beg0778021"/>家<anchor xml:id="end0778021"/>應作是說。即四
<lb n="0778b16"/>大種及所造觸俱是身力身劣自性。謂若調
<lb n="0778b17"/>和俱名身力。若不調和俱名身劣　俱舍
<lb n="0778b18"/>前釋非婆沙第五釋。亦可。同婆沙初二說。
<lb n="0778b19"/>大種差別。即是無偏增<anchor xml:id="beg0778022"/>等<anchor xml:id="end0778022"/>。地增等故。後釋
<lb n="0778b20"/>同第四　正理有四解。一云。如是身力觸
<lb n="0778b21"/>處為性。此應總是諸觸差別。此同婆沙評
<lb n="0778b22"/>家。諸觸差別即是四大。及所造觸調和之異
<lb n="0778b23"/>名也。第二云。<anchor xml:id="beg0778023"/>唯<anchor xml:id="end0778023"/>大種差別。此同俱舍<anchor xml:id="beg0778024"/>前<anchor xml:id="end0778024"/>說。
<lb n="0778b24"/>第三云。是造觸離七外<anchor xml:id="beg0778025"/>有<anchor xml:id="end0778025"/>。此同俱舍後說。
<lb n="0778b25"/>第四云。力是重。劣是輕。此同婆沙第三說。
<lb n="0778b26"/>正理以婆沙評家為正。俱舍意別。論師意
<lb n="0778b27"/>
<anchor xml:id="beg0778026"/>爾<anchor xml:id="end0778026"/>不可和會。</p>
<lb n="0778b28"/>
<p id="pT41p0778b2801">論。佛四無畏相別云何。下半行頌第二明
<lb n="0778b29"/>無畏。</p>
<p id="pT41p0778b2903" type="inline">論至曰如第七力准力出無畏體。
<lb n="0778c01"/>如文可解。婆沙三十一云。一正等覺無畏。
<lb n="0778c02"/>如契經說。我是諸法正等覺者。若有世間沙
<lb n="0778c03"/>門．梵志．天魔梵等。依法立難。或令憶念
<lb n="0778c04"/>於如是法非正等覺無有是處。設當有
<lb n="0778c05"/>者我於是事正見無由。故得安穩無怖<anchor xml:id="beg0778027"/>無<anchor xml:id="end0778027"/>
<lb n="0778c06"/>畏。自稱我<anchor xml:id="beg0778028"/>是<anchor xml:id="end0778028"/>大仙尊位。於大眾中<anchor xml:id="beg0778029"/>正<anchor xml:id="end0778029"/>師子
<lb n="0778c07"/>
<anchor xml:id="beg0778030"/>吼<anchor xml:id="end0778030"/>轉大梵輪。一切世間沙門．梵志．天魔<anchor xml:id="beg0778031"/>梵<anchor xml:id="end0778031"/>
<lb n="0778c08"/>等所不能轉　二漏永盡無畏。如契經說。
<lb n="0778c09"/>我於諸漏已得永盡。若有世間沙門．梵志．
<lb n="0778c10"/>天魔梵等依法立難。或令憶念有如是漏
<lb n="0778c11"/>未得永盡無有是處。設當有者。乃至廣說
<lb n="0778c12"/>　三說障法無畏。如契經說我為弟子說
<lb n="0778c13"/>能障法染必為障。若有世間沙門．梵志．天
<lb n="0778c14"/>魔<anchor xml:id="begd1e134277"/>梵<anchor xml:id="endd1e134277"/>等依法立難。或令憶念有此障法
<lb n="0778c15"/>
<anchor xml:id="beg0778032"/>深<anchor xml:id="end0778032"/>不為障無有是處。乃至廣說　四說出
<lb n="0778c16"/>道無畏。如契經說。我為弟子說能出道修
<lb n="0778c17"/>必出苦。若有世間沙門．梵志．天魔梵等依
<lb n="0778c18"/>法立難。或令憶念修如是道不能出苦
<lb n="0778c19"/>無有是處。設當有者我於是事正見無由。
<lb n="0778c20"/>故得安穩無怖無<anchor xml:id="beg0778033"/>畏<anchor xml:id="end0778033"/>　乃至廣說　又云。如
<lb n="0778c21"/>是所說十力．四無所畏。一一力攝四無畏
<lb n="0778c22"/>一一無畏攝十力故。則有四十力．四十無
<lb n="0778c23"/>畏。然前說第一力．第十力．第<anchor xml:id="beg0778034"/>三<anchor xml:id="end0778034"/>力．第<anchor xml:id="beg0778035"/>二<anchor xml:id="end0778035"/>力
<lb n="0778c24"/>是無畏者。依顯相說　正理論廢立云何緣
<lb n="0778c25"/>諸佛無畏唯四。但由此量。顯佛世尊自他
<lb n="0778c26"/>圓<anchor xml:id="beg0778036"/>德<anchor xml:id="end0778036"/>俱究竟故。謂初無畏顯佛世尊自智
<lb n="0778c27"/>圓德。第二無畏顯佛世尊自斷圓德。此二顯
<lb n="0778c28"/>佛自利德滿。為顯世尊利他圓德。是故復
<lb n="0778c29"/>說後二無畏。第三無畏遮行邪道。第四無
<lb n="0779a01"/>畏令<anchor xml:id="beg0779001"/>趨<anchor xml:id="end0779001"/>正道。謂佛處處為諸弟子說障法
<lb n="0779a02"/>令斷除。即是令修斷德方便。又於處處為
<lb n="0779a03"/>諸弟子說出道令正行。即是令修智德方
<lb n="0779a04"/>便。此二顯佛利他德滿。但由此四隨其所
<lb n="0779a05"/>應。顯佛自．他智．斷圓<anchor xml:id="begd1e134376"/>德<anchor xml:id="endd1e134376"/>至究竟故。唯立
<lb n="0779a06"/>四種
(已上論文)
　論。如何於智至體即是智。此
<lb n="0779a07"/>釋無畏。但是無怖非是智也。以智成故說
<lb n="0779a08"/>名為智。正理論亦同。故彼論云。理實應然。
<lb n="0779a09"/>但為顯示無畏以智為親近因。是故就智
<lb n="0779a10"/>出無畏體。夫無畏者謂不怯懼。由有智故
<lb n="0779a11"/>不怯懼他。故智得為無畏因性。唯佛四妙
<lb n="0779a12"/>智是四無畏因。謂諸如來於一切法．一切相
<lb n="0779a13"/>
<anchor xml:id="beg0779002"/>妙<anchor xml:id="end0779002"/>智。是初無畏因。若諸如來一切煩惱．并
<lb n="0779a14"/>習氣<anchor xml:id="beg0779003"/>斷<anchor xml:id="end0779003"/>妙智。是第二<anchor xml:id="beg0779004"/>因<anchor xml:id="end0779004"/>。若諸如來知弟子
<lb n="0779a15"/>眾有損有益妙智。是後二無畏因
(已上論文同此論<anchor xml:id="beg0779005"/>文<anchor xml:id="end0779005"/>)
<lb n="0779a16"/>　或無畏體即四妙智。怯懼名畏。此即於法無
<lb n="0779a17"/>所了達。懷恐怖義<anchor xml:id="beg0779006"/>起<anchor xml:id="end0779006"/>於此畏。有近治能
<lb n="0779a18"/>與畏相違故名無畏。豈不非無智即是畏
<lb n="0779a19"/>體。如何說智體即是無畏
(述<anchor xml:id="beg0779007"/>云<anchor xml:id="end0779007"/>。此中難意畏既非無智。如何無畏智
<lb n="0779a20"/>為體耶)
　此責不然。智與多法為近治故。如即
<lb n="0779a21"/>無疑。謂智如能近治無智。亦於怖畏有近
<lb n="0779a22"/>治能。故得智名亦名無畏。如治無智亦能
<lb n="0779a23"/>治疑。故得智名亦名決定。所治無智雖不
<lb n="0779a24"/>即疑。而智．無疑名二體一。如是無智雖與
<lb n="0779a25"/>畏殊。而無畏名即目智體。一善能斷多惡
<lb n="0779a26"/>法故。有說。無智亦攝畏體。故於此中不
<lb n="0779a27"/>應為難　問　力與無畏有何差別　答
<lb n="0779a28"/>　此無差別體俱智故。然於智體別義名
<lb n="0779a29"/>力。復依別義立無畏名。謂不屈因說名為
<lb n="0779b01"/>力。不怯懼因說名無畏<anchor xml:id="beg0779008"/>
(云云多釋)
<anchor xml:id="end0779008"/>　廣如彼論。</p>
<lb n="0779b02"/>
<p id="pT41p0779b0201">論。佛三念住相別云何。已下半頌。第三明念
<lb n="0779b03"/>住也。</p>
<p id="pT41p0779b0303" type="inline">論曰至第一念住。釋第一也。</p>
<lb n="0779b04"/>
<p id="pT41p0779b0401">論。諸弟子眾至第二念住。釋第二也。</p>
<lb n="0779b05"/>
<p id="pT41p0779b0501">論。諸弟子眾至第三念住。釋第三也。</p>
<p id="pT41p0779b0515" type="inline">論。
<lb n="0779b06"/>此三皆用念惠為體。出三念住體也。婆沙一
<lb n="0779b07"/>百八十八。問佛說法時若皆敬受。便應無
<lb n="0779b08"/>三念住。若有不敬受者。將無世尊於非田．
<lb n="0779b09"/>非器雨正法雨。如是佛說法則為唐捐。答
<lb n="0779b10"/>世尊為人說法欲令人解。若當人不解者
<lb n="0779b11"/>亦有天能解之。如是念住有三。亦非佛唐
<lb n="0779b12"/>捐說法。所以者何。以人不解故念住有三。
<lb n="0779b13"/>天能解故。不於非田．非器而雨法雨　正
<lb n="0779b14"/>理論云。謂由安住<anchor xml:id="beg0779009"/>正念<anchor xml:id="end0779009"/>．正知。於三境中
<lb n="0779b15"/>不生歡．慼
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0779b1509" type="inline">論。諸大聲聞至不共佛
<lb n="0779b16"/>法。問也。此事聲聞亦有。何名不共。</p>
<p id="pT41p0779b1614" type="inline">論。
<lb n="0779b17"/>唯佛於此并習斷故。答也。</p>
<p id="pT41p0779b1711" type="inline">論。或諸弟子
<lb n="0779b18"/>至非奇<anchor xml:id="beg0779010"/>特<anchor xml:id="end0779010"/>故。第二釋也。謂諸弟子本是隨
<lb n="0779b19"/>屬如來。不是隨屬聲聞。於<anchor xml:id="beg0779011"/>如<anchor xml:id="end0779011"/>來有順．違．
<lb n="0779b20"/>俱。不生歡．<anchor xml:id="beg0779012"/>戚<anchor xml:id="end0779012"/>可謂希奇。既本不屬聲聞。
<lb n="0779b21"/>於聲聞有順．違．俱。不生歡．<anchor xml:id="begd1e134601"/>戚<anchor xml:id="endd1e134601"/>非希奇
<lb n="0779b22"/>也。</p>
<p id="pT41p0779b2202" type="inline">論。故唯在佛得不共名。總結名也。</p>
<lb n="0779b23"/>
<p id="pT41p0779b2301">論。諸佛大悲云何相別。已下一行頌。第四明
<lb n="0779b24"/>大悲別。</p>
<p id="pT41p0779b2404" type="inline">論曰至如共有悲　此文中有
<lb n="0779b25"/>三。一出體。二釋名。三明與悲別。此即第
<lb n="0779b26"/>一出大悲體。以普緣一切有情故非無漏
<lb n="0779b27"/>智是俗智<anchor xml:id="beg0779013"/>也<anchor xml:id="end0779013"/>。</p>
<p id="pT41p0779b2706" type="inline">論。此大悲名依何義立。
<lb n="0779b28"/>此第二釋名。於中有二。一問。二答。此即問
<lb n="0779b29"/>也。</p>
<p id="pT41p0779b2902" type="inline">論。依五義故此立大名者。標五義
<lb n="0779c01"/>也。</p>
<p id="pT41p0779c0102" type="inline">論。一由資糧至所成辨故。第一義也。</p>
<lb n="0779c02"/>
<p id="pT41p0779c0201">論二由行相至作行相故。第二義也。</p>
<lb n="0779c03"/>
<p id="pT41p0779c0301">論。三由所緣至為所緣故。第三義也。</p>
<lb n="0779c04"/>
<p id="pT41p0779c0401">論。四由平等至作利樂故。第四義也。</p>
<p id="pT41p0779c0415" type="inline">論。
<lb n="0779c05"/>五由上品至能齊此故。第五義也。</p>
<p id="pT41p0779c0514" type="inline">論。此
<lb n="0779c06"/>與悲異由八種因。已下第三明與悲異有八
<lb n="0779c07"/>因也。</p>
<p id="pT41p0779c0703" type="inline">論。一由自性至哀愍異故。大悲無
<lb n="0779c08"/>癡為性。悲無嗔為性故。餘文可解。</p>
<lb n="0779c09"/>
<p id="pT41p0779c0901">論。已辨佛德。已下一行頌。第五明佛同．異。</p>
<lb n="0779c10"/>
<p id="pT41p0779c1001">論曰至等究竟故。長行中有三節。一明
<lb n="0779c11"/>同。二辨異。三述德。此即初也。</p>
<p id="pT41p0779c1112" type="inline">論由壽
<lb n="0779c12"/>種性至法住久近等。第二辨異。文有五節。
<lb n="0779c13"/>一總明異別明有四。一由壽。二身量。三種
<lb n="0779c14"/>性。四等言。釋此四文復<anchor xml:id="beg0779014"/>有<anchor xml:id="end0779014"/>四種。如文可
<lb n="0779c15"/>解。</p>
<p id="pT41p0779c1502" type="inline">論。如是有異至機宜別故。述異因
<lb n="0779c16"/>也。</p>
<p id="pT41p0779c1602" type="inline">論。諸有智者至深生愛敬。自此已下
<lb n="0779c17"/>第三述德勸敬令發菩提心也。</p>
<p id="pT41p0779c1713" type="inline">論。其
<lb n="0779c18"/>三者何。問三德也。</p>
<p id="pT41p0779c1808" type="inline">論。一因圓德至三恩
<lb n="0779c19"/>圓德。列三名也。</p>
<p id="pT41p0779c1907" type="inline">論。初因圓德至修無
<lb n="0779c20"/>慢故。開初因圓德四。如文可解。</p>
<p id="pT41p0779c2013" type="inline">論。次
<lb n="0779c21"/>果圓德至色身圓德。第二開果圓德為<anchor xml:id="beg0779015"/>四<anchor xml:id="end0779015"/>。
<lb n="0779c22"/>謂智．斷．威勢．色身也。</p>
<p id="pT41p0779c2209" type="inline">論。智圓德至無
<lb n="0779c23"/>功用智。復開果圓德中智圓德為四。一無師
<lb n="0779c24"/>智者。謂成佛時無師故。二一切智者。謂緣共
<lb n="0779c25"/>相理至極故。三一切種智者。知一切種差別
<lb n="0779c26"/>法故。四無功用<anchor xml:id="beg0779016"/>智<anchor xml:id="end0779016"/>。一切智及一切種智起
<lb n="0779c27"/>時不須加行故。</p>
<p id="pT41p0779c2707" type="inline">論。斷圓德至<anchor xml:id="beg0779017"/>并<anchor xml:id="end0779017"/>習斷。
<lb n="0779c28"/>開果圓德中第二斷圓德為四。初斷與二
<lb n="0779c29"/>乘同。三乘無學同斷一切煩惱故。此異菩
<lb n="0780a01"/>薩也。二一切定障斷者。簡異菩薩．二乘。無
<lb n="0780a02"/>量三摩地。菩薩．二乘不得故。三畢竟斷者。
<lb n="0780a03"/>顯不退。四并習斷者。明二無知盡。</p>
<p id="pT41p0780a0314" type="inline">論。
<lb n="0780a04"/>威勢圓德至希奇威勢。開果圓德中第三威
<lb n="0780a05"/>勢圓德為四。此四明不思議神足四種不
<lb n="0780a06"/>同。</p>
<p id="pT41p0780a0602" type="inline">論。威勢圓德至必能伏。更開威勢
<lb n="0780a07"/>圓德為四。前四明神變。後四明調物。</p>
<lb n="0780a08"/>
<p id="pT41p0780a0801">論。色身圓德至踰百千日。開果圓德中第四
<lb n="0780a09"/>色身圓德為四。</p>
<p id="pT41p0780a0907" type="inline">論。後恩圓德至善趣三
<lb n="0780a10"/>乘。開果圓德中第三恩圓德為四。有二種
<lb n="0780a11"/>四。一解脫三惡趣為三。解脫生死為第
<lb n="0780a12"/>四。二安置善趣為一。安置三乘為後三。</p>
<lb n="0780a13"/>
<p id="pT41p0780a1301">論。總說如來圓德如是。結上總說三
<lb n="0780a14"/>德。</p>
<p id="pT41p0780a1402" type="inline">論。若別分<anchor xml:id="beg0780001"/>析<anchor xml:id="end0780001"/>至說乃可盡。歎別說
<lb n="0780a15"/>多也。</p>
<p id="pT41p0780a1503" type="inline">論。如是則顯至如大寶山。總<anchor xml:id="beg0780002"/>歎<anchor xml:id="end0780002"/>
<lb n="0780a16"/>佛德。</p>
<p id="pT41p0780a1603" type="inline">論。有諸愚夫至不能信重。明愚
<lb n="0780a17"/>不信<anchor xml:id="beg0780003"/>知<anchor xml:id="end0780003"/>。</p>
<p id="pT41p0780a1704" type="inline">論。諸有智者至徹於骨髓。明
<lb n="0780a18"/>智深信。</p>
<p id="pT41p0780a1804" type="inline">論。彼由一念至究竟果故。明
<lb n="0780a19"/>信利益。</p>
<p id="pT41p0780a1904" type="inline">論。如薄伽梵至後必得涅槃。引
<lb n="0780a20"/>
<anchor xml:id="beg0780004"/>頌<anchor xml:id="end0780004"/>證也。</p>
<lb n="0780a21"/>
<p id="pT41p0780a2101">論。已說如來<anchor xml:id="beg0780005"/>至<anchor xml:id="end0780005"/>共功德。已<anchor xml:id="beg0780006"/>下<anchor xml:id="end0780006"/>一行頌。大文
<lb n="0780a22"/>第二明共功德　於中有二。一與聖共。二
<lb n="0780a23"/>兼<anchor xml:id="beg0780007"/>凡<anchor xml:id="end0780007"/>共。</p>
<p id="pT41p0780a2304" type="inline">論曰至隨其所應。列上共德。</p>
<lb n="0780a24"/>
<p id="pT41p0780a2401">論。謂前三門至亦共異生。列二種共也。
<lb n="0780a25"/>一<anchor xml:id="beg0780008"/>共聖<anchor xml:id="end0780008"/>人。二兼共異生。正理論云。雖佛身
<lb n="0780a26"/>中一切功德行相清淨殊勝自在。與聲聞等
<lb n="0780a27"/>功德有殊。然依類同說名為共
(已上論文)
。</p>
<lb n="0780a28"/>
<p id="pT41p0780a2801">論。前三門中且辨無諍。已下明唯共聖人
<lb n="0780a29"/>　於中四門。一無諍定。二願智。三無礙解。
<lb n="0780b01"/>四得差別。此一行頌明無諍定。</p>
<p id="pT41p0780b0113" type="inline">論曰至
<lb n="0780b02"/>生貪嗔等。明聖人起無諍智意。正理論云。
<lb n="0780b03"/>有阿羅漢。憶昔多生受雜類身發自他惑。
<lb n="0780b04"/>由斯相續受非愛果。便作是念。有煩惱身。
<lb n="0780b05"/>緣之起惑尚招苦果。況離煩惱具勝德
<lb n="0780b06"/>身。思已發生如是相智。由此方便令他有
<lb n="0780b07"/>情不緣己身生貪．嗔等。此智但以俗智為
<lb n="0780b08"/>性。緣他未來修斷<anchor xml:id="beg0780009"/>惑<anchor xml:id="end0780009"/>故。非無漏智此行相
<lb n="0780b09"/>轉。若無諍體是智所攝。如何說習無諍等
<lb n="0780b10"/>持。此不相違。一相應品有多功德<anchor xml:id="beg0780010"/>隨<anchor xml:id="end0780010"/>說一
<lb n="0780b11"/>故。如一山中有種種物。隨舉一種以標山
<lb n="0780b12"/>名。理應無諍是智所攝。護他相續當來惑
<lb n="0780b13"/>生。巧便為先事方成<anchor xml:id="beg0780011"/>故<anchor xml:id="end0780011"/>
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0780b1314" type="inline">論。此行能
<lb n="0780b14"/>息至得無諍名。釋名也。然一切諍總有三
<lb n="0780b15"/>種。蘊．言．煩惱有差別故。蘊諍謂死。言諍謂
<lb n="0780b16"/>鬪<anchor xml:id="beg0780012"/>諍<anchor xml:id="end0780012"/>。煩惱謂百八煩惱。由此俗智力。能止
<lb n="0780b17"/>息煩惱諍故。得無諍名。</p>
<p id="pT41p0780b1710" type="inline">論。此行但以
<lb n="0780b18"/>俗智為性。述非無漏。十六行故。</p>
<p id="pT41p0780b1813" type="inline">論。第
<lb n="0780b19"/>四靜慮至最為勝故。述依地也。</p>
<p id="pT41p0780b1913" type="inline">論。不
<lb n="0780b20"/>動應果至他身煩惱。述性及果　退及有學。
<lb n="0780b21"/>尚不自防起煩惱<anchor xml:id="beg0780013"/>過<anchor xml:id="end0780013"/>。況能止息他身煩
<lb n="0780b22"/>惱。</p>
<p id="pT41p0780b2202" type="inline">論。此唯依止三州人身。述依身也。</p>
<lb n="0780b23"/>
<p id="pT41p0780b2301">論。緣欲未來至總緣境故。明所遮煩惱
<lb n="0780b24"/>唯迷事也。</p>
<lb n="0780b25"/>
<p id="pT41p0780b2501">論。辨無諍已次辨願智。已下半行頌。第二
<lb n="0780b26"/>明願<anchor xml:id="beg0780014"/>智<anchor xml:id="end0780014"/>。</p>
<p id="pT41p0780b2604" type="inline">論曰至故名願智。釋名。此即
<lb n="0780b27"/>願之智。故名<anchor xml:id="beg0780015"/>為<anchor xml:id="end0780015"/>願智。</p>
<p id="pT41p0780b2709" type="inline">論。此智自性至
<lb n="0780b28"/>為所緣故。明與無諍定有同異也。</p>
<p id="pT41p0780b2814" type="inline">論。
<lb n="0780b29"/>毘婆沙者至如田夫類。明因比智知無色
<lb n="0780b30"/>也　言觀彼因行及彼等流者。謂先以餘智。
<lb n="0780c01"/>審觀彼前因。及彼後等流。有此智生引真
<lb n="0780c02"/>願智。或觀欲．色死生時心。比度而知所
<lb n="0780c03"/>生．從處。由如田夫見種子時<anchor xml:id="beg0780016"/>知<anchor xml:id="end0780016"/>後苗<anchor xml:id="beg0780017"/>也<anchor xml:id="end0780017"/>。
<lb n="0780c04"/>及<anchor xml:id="beg0780018"/>見<anchor xml:id="end0780018"/>苗時知先種子。正理論云。若爾何故
<lb n="0780c05"/>立願智名。有學．異生亦能知故　不爾。所
<lb n="0780c06"/>知定．不定故。而聞傳說。諸大聲聞記未來
<lb n="0780c07"/>事有定．不定。定者是願智。不定者非願智
<lb n="0780c08"/>　一解願智實知未來。謂先起<anchor xml:id="beg0780019"/>比<anchor xml:id="end0780019"/>智觀
<lb n="0780c09"/>過．現世。准度未來引願智生方能真見。
<lb n="0780c10"/>即由此故能知無色。謂先觀彼因行．等流。
<lb n="0780c11"/>有比智生引真願智。或觀欲．色死生時
<lb n="0780c12"/>心。比度而知所生．從處。引生願智方能
<lb n="0780c13"/>實知　第二解云　或比智<anchor xml:id="beg0780020"/>知<anchor xml:id="end0780020"/>亦無有失。
<lb n="0780c14"/>以證比智所緣必同。若比不知如何能證。
<lb n="0780c15"/>是則願智應不可言力能遍緣三界．三世。
<lb n="0780c16"/>
<anchor xml:id="beg0780021"/>准此緣三界三世<anchor xml:id="end0780021"/>也。</p>
<p id="pT41p0780c1609" type="inline">論。諸有欲起至
<lb n="0780c17"/>皆如實<anchor xml:id="beg0780022"/>知<anchor xml:id="end0780022"/>。明願智加行。准此論文。亦是實
<lb n="0780c18"/>知非比知也。正理論云。此願智力能知過
<lb n="0780c19"/>去。與宿住智差別云何。願智通知自相．共
<lb n="0780c20"/>相。諸宿住智<anchor xml:id="beg0780023"/>知<anchor xml:id="end0780023"/>共非餘。知共相中亦有
<lb n="0780c21"/>差別。願智明了。宿住不然。於現所緣對他
<lb n="0780c22"/>心智辨差別相。如理應思
(述曰。他心知別不知共相。<anchor xml:id="beg0780024"/>觀<anchor xml:id="end0780024"/>知別中。他
<lb n="0780c23"/>心明了<anchor xml:id="beg0780025"/>未<anchor xml:id="end0780025"/>及願智)
　婆沙一百七十九。<anchor xml:id="beg0780026"/>問<anchor xml:id="end0780026"/>云何願智知
<lb n="0780c24"/>無色界。有說<anchor xml:id="beg0780027"/>由觀等流．及行差別。如觀
<lb n="0780c25"/>行路之人知所從<anchor xml:id="end0780027"/>至。有說。若爾願智應是
<lb n="0780c26"/>比量智非現量智。應作是說。此願智不觀
<lb n="0780c27"/>因<anchor xml:id="beg0780028"/>知<anchor xml:id="end0780028"/>果。不觀果<anchor xml:id="beg0780029"/>知<anchor xml:id="end0780029"/>因。故此智是現量智。
<lb n="0780c28"/>非比量智　又婆沙云。問宿住隨念智與
<lb n="0780c29"/>緣過去願智。何<anchor xml:id="beg0780030"/>別<anchor xml:id="end0780030"/>　復次宿住隨念智知
<lb n="0781a01"/>有<anchor xml:id="beg0781001"/>漏<anchor xml:id="end0781001"/>五蘊。此願智知有漏．無漏諸蘊。復次
<lb n="0781a02"/>宿住隨念智知欲．色界五蘊。此願智知三界
<lb n="0781a03"/>及不繫諸蘊。復次宿住隨念智知諸蘊共相。
<lb n="0781a04"/>此願智知諸蘊自相．及共相。又云。<anchor xml:id="beg0781002"/>他<anchor xml:id="end0781002"/>心智
<lb n="0781a05"/>與緣現在願智。何別　復次他心智緣一
<lb n="0781a06"/>物為境。此願智緣一物．或多物為境　復
<lb n="0781a07"/>次他心智緣自相境。願智緣自<anchor xml:id="beg0781003"/>相<anchor xml:id="end0781003"/>．共相境。
<lb n="0781a08"/>復次他心智緣他相續。此願智緣自．他相續
<lb n="0781a09"/>　准前文釋　復次雖多然義不足。若與
<lb n="0781a10"/>願智同一緣者力用何別准正理論。雖有
<lb n="0781a11"/>同緣願智勝也。</p>
<lb n="0781a12"/>
<p id="pT41p0781a1201">論。已辨願智無礙解者。已下<anchor xml:id="beg0781004"/>兩<anchor xml:id="end0781004"/>行半頌第
<lb n="0781a13"/>三明四無礙解。</p>
<p id="pT41p0781a1307" type="inline">論曰至智為自性。略
<lb n="0781a14"/>釋名體。即無退智為四無<anchor xml:id="beg0781005"/>礙<anchor xml:id="end0781005"/>體也。</p>
<p id="pT41p0781a1414" type="inline">論。
<lb n="0781a15"/>謂無退智至立為第一。次廣釋也。正理論云。
<lb n="0781a16"/>趣所詮義說之為名。即是表召法自性義。
<lb n="0781a17"/>辨所詮義說之為句。即是辨了法差別義。
<lb n="0781a18"/>不待義聲獨能為覺生所依託。說之為文。
<lb n="0781a19"/>即是迦．遮．吒．多．波等。理應有覺不待義
<lb n="0781a20"/>聲。此覺不應無所緣境。此所緣境說之為
<lb n="0781a21"/>文。文謂不能<anchor xml:id="beg0781006"/>親<anchor xml:id="end0781006"/>目於義。但與名．句為
<lb n="0781a22"/>
<anchor xml:id="beg0781007"/>詮<anchor xml:id="end0781007"/>義依。此三能持諸所詮義。及軌生解故
<lb n="0781a23"/>名為法
(述曰。聲雖是教。而於<anchor xml:id="beg0781008"/>此中<anchor xml:id="end0781008"/>不名為法。軌生物解非聲用故也)
。</p>
<p id="pT41p0781a2327" type="inline">論。緣所
<lb n="0781a24"/>詮義立為第一　正理論云。若無退智。緣一
<lb n="0781a25"/>切法所有勝義立為第二義。即諸法自相．共
<lb n="0781a26"/>相。雖名身等亦是義攝。而非勝義。有多想
<lb n="0781a27"/>故。謂有如義。有不如義。有有義。有無義。
<lb n="0781a28"/>有依假轉。有依實轉。了此無間。或於後
<lb n="0781a29"/>時諸所度量名為勝義。為欲顯示義無礙
<lb n="0781b01"/>解所緣之境非語及名故。此所緣說為勝義。
<lb n="0781b02"/>謂此但取依語起名名所顯義。非取<anchor xml:id="beg0781009"/>汎<anchor xml:id="end0781009"/>爾
<lb n="0781b03"/>心之所行說名為義
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0781b0313" type="inline">論。緣方言詞
<lb n="0781b04"/>立為第三　正理論云。若無退智。緣諸方域
<lb n="0781b05"/>俗．聖言詞立為第三。即能了知世語．典語。
<lb n="0781b06"/>於諸方域種種差別
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0781b0613" type="inline">論。緣應正理
<lb n="0781b07"/>至立為第四　正理論云。即於文．義能正宣
<lb n="0781b08"/>揚。無滯言詞說名為辨。及諸所有已得功德。
<lb n="0781b09"/>不由加行任運現前。自在功能亦名為辨。此
<lb n="0781b10"/>能起辨立以辨名。了辨及因智名辨無礙
<lb n="0781b11"/>解。即前所說能正宣揚。善應物機不違勝
<lb n="0781b12"/>義。所有言說名應正理。即前所說無滯言
<lb n="0781b13"/>詞。不待處．時．及有情等。辨<anchor xml:id="beg0781010"/>析<anchor xml:id="end0781010"/>自在名無
<lb n="0781b14"/>滯礙。即上所言已得功德。不由加行。任運
<lb n="0781b15"/>現前名為自在定．惠二道
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0781b1515" type="inline">論。此即
<lb n="0781b16"/>總說至兼顯所緣。總結上文兼引下也。</p>
<lb n="0781b17"/>
<p id="pT41p0781b1701">論。於中法詞至事境界故。自此已下就智．地
<lb n="0781b18"/>等別釋。此即釋法．詞二無礙<anchor xml:id="beg0781011"/>而<anchor xml:id="end0781011"/>俗智攝也。
<lb n="0781b19"/>
<anchor xml:id="beg0781012"/>已<anchor xml:id="end0781012"/>智類同故越次而<anchor xml:id="beg0781013"/>釋<anchor xml:id="end0781013"/>。</p>
<p id="pT41p0781b1910" type="inline">論。法無礙
<lb n="0781b20"/>解至無名等故。明法無礙所依地也。婆沙一
<lb n="0781b21"/>百八十云。地者法無礙解。有說在二地。謂欲
<lb n="0781b22"/>界．初靜慮。有說在五地。<anchor xml:id="beg0781014"/>謂<anchor xml:id="end0781014"/>欲界．四靜慮。有
<lb n="0781b23"/>說在七地。謂欲界．未至．靜慮中間．及四靜
<lb n="0781b24"/>慮　然無評家。有人云。初說據名隨語繫
<lb n="0781b25"/>故。說法無礙解<anchor xml:id="beg0781015"/>且<anchor xml:id="end0781015"/>依二地。後二說據名隨
<lb n="0781b26"/>身繫。說法無礙解通依<anchor xml:id="beg0781016"/>上<anchor xml:id="end0781016"/>地。以緣法難
<lb n="0781b27"/>要<anchor xml:id="beg0781017"/>自<anchor xml:id="end0781017"/>地智緣自地法。此論．正理．顯宗竝同
<lb n="0781b28"/>婆沙第二說。以五地為正　今<anchor xml:id="beg0781018"/>詳<anchor xml:id="end0781018"/>。此解不
<lb n="0781b29"/>得論意。若以婆沙三說後二說是名隨身繫
<lb n="0781c01"/>家。既未至禪無別有身。如何第三釋通七
<lb n="0781c02"/>地也。又准此中。明法無<anchor xml:id="begd1e135572"/>礙<anchor xml:id="endd1e135572"/>所依地有三
<lb n="0781c03"/>釋。明名所依地。有兩重二說。兩重<anchor xml:id="begd1e135581"/>詳<anchor xml:id="endd1e135581"/>文。准
<lb n="0781c04"/>彼名屬聲為正。正理論云。法無礙解通依
<lb n="0781c05"/>五地。謂依欲界．四本靜慮。上地中無名身
<lb n="0781c06"/>等故。彼不別緣下名等故　准此論文。無
<lb n="0781c07"/>色不別緣下名也。上地無名身等故者。上
<lb n="0781c08"/>地謂無色界。無色界無名身等。復不能別
<lb n="0781c09"/>緣下名等故<anchor xml:id="beg0781019"/>無<anchor xml:id="end0781019"/>法無礙解。第二靜慮已上
<lb n="0781c10"/>無名<anchor xml:id="beg0781020"/>等身<anchor xml:id="end0781020"/>。有能別緣下名等故有法無礙
<lb n="0781c11"/>解。</p>
<p id="pT41p0781c1102" type="inline">論。詞無礙解至無尋伺故。明依
<lb n="0781c12"/>地也。上無尋．伺同俗智性依地有別。正理
<lb n="0781c13"/>論云。詞無礙解唯依二地。謂依欲界．初本
<lb n="0781c14"/>靜慮。上諸地中無尋．伺故。彼地必無自語
<lb n="0781c15"/>言故。此因非理。所以者何。非發語智名無
<lb n="0781c16"/>礙解。勿無礙解定中無故。由此不應作
<lb n="0781c17"/>
<anchor xml:id="beg0781021"/>如<anchor xml:id="end0781021"/>是說。無尋．伺故上地中無。無斯過失。
<lb n="0781c18"/>因義異故。何謂因義。謂此意言。尋．伺二法
<lb n="0781c19"/>能發語故。相不寂靜自性麁動。上無此故
<lb n="0781c20"/>寂靜微細。詞無礙解緣外言詞。亦不寂靜麁
<lb n="0781c21"/>動類攝。是故此解上地中無。初靜慮中亦有
<lb n="0781c22"/>尋．<anchor xml:id="beg0781022"/>伺<anchor xml:id="end0781022"/>。故於定內亦有此解。由此極成但
<lb n="0781c23"/>依二地
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0781c2308" type="inline">論。義無礙解至滅盡無生。
<lb n="0781c24"/>明義無礙解智多少也。</p>
<p id="pT41p0781c2410" type="inline">論。辨無礙解至
<lb n="0781c25"/>緣說道故。明智攝也　言說道者。道謂定．
<lb n="0781c26"/>惠二道。</p>
<p id="pT41p0781c2604" type="inline">論。此二通依至皆得起故。明
<lb n="0781c27"/>依地也。正理論云。此二通依一切地起。辨
<lb n="0781c28"/>無礙解於說道中。許隨緣一皆得起故。通
<lb n="0781c29"/>依諸地亦無有失。然於其中但緣說者。唯
<lb n="0782a01"/>依二地<anchor xml:id="beg0782001"/>與<anchor xml:id="end0782001"/>第三同
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0782a0112" type="inline">論。施設足論
<lb n="0782a02"/>至四種次第。引論證兼顯次第。無退轉智是
<lb n="0782a03"/>無礙解體。四種皆以無退轉智為體。正理
<lb n="0782a04"/>論云。又經列此先義後法。諸對法中先法
<lb n="0782a05"/>後義。此為顯示二智生時。或義因名。或名
<lb n="0782a06"/>因義。故經與論<anchor xml:id="beg0782002"/>作<anchor xml:id="end0782002"/>差別說。謂聽法者先分
<lb n="0782a07"/>別名。既正知名次尋其義。正知義已欲為
<lb n="0782a08"/>他說。次必應求無滯說智。依此次第故名
<lb n="0782a09"/>在先。然此四中義智最勝。餘是助伴。故義在
<lb n="0782a10"/>先。謂於義中若正了達。次應方便尋究其
<lb n="0782a11"/>名。既已知名欲為他說。次應於說求巧便
<lb n="0782a12"/>智。是故此四次第如是。辨無礙解若緣說時。
<lb n="0782a13"/>何異第三詞無礙解。第三了達訓釋言詞。
<lb n="0782a14"/>如有變礙故名色等。此達應理無滯礙說
<lb n="0782a15"/>
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0782a1505" type="inline">論。有餘師說至言無滯礙。述異說
<lb n="0782a16"/>也。</p>
<p id="pT41p0782a1602" type="inline">論。傳說此四至無礙解故。述婆沙一
<lb n="0782a17"/>說也。此四加行成。方得四無礙故。</p>
<p id="pT41p0782a1714" type="inline">論。
<lb n="0782a18"/>理實一切至能為加行。論主述正釋也。以佛
<lb n="0782a19"/>語中具有四故。婆沙一百八十評家云。如是
<lb n="0782a20"/>說者。四無礙解。皆以習佛語為加行。<anchor xml:id="begd1e135762"/>如<anchor xml:id="endd1e135762"/>
<lb n="0782a21"/>於一伽陀中。應如是說彼名習如是說
<lb n="0782a22"/>名。是法無礙解加行。應如是解彼義習如
<lb n="0782a23"/>是解義。是義無礙解加行。應如是訓彼
<lb n="0782a24"/>詞習如是訓詞。是詞無礙解加行。應如是
<lb n="0782a25"/>無滯說習如是無滯說。是辨無礙解加行。
<lb n="0782a26"/>皆以習佛語為加行
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0782a2613" type="inline">論。如是四種
<lb n="0782a27"/>至可名為得。明得時同也。</p>
<p id="pT41p0782a2711" type="inline">論。此四所
<lb n="0782a28"/>緣至如無諍說。明與<anchor xml:id="beg0782003"/>無<anchor xml:id="end0782003"/>諍有同．異也。婆
<lb n="0782a29"/>沙一百八十云。世者皆墮三世。法．辨二無礙
<lb n="0782b01"/>解緣三世。詞無礙解。過去緣過去。現在緣
<lb n="0782b02"/>現在。未來生者緣未來。不<anchor xml:id="beg0782004"/>生<anchor xml:id="end0782004"/>緣三世　有
<lb n="0782b03"/>說法與詞同。有說法．詞．辨三無礙解。過去．
<lb n="0782b04"/>現在緣過去。未來緣三世。義無礙解或有
<lb n="0782b05"/>欲令唯緣離世。或有欲令緣三世及離
<lb n="0782b06"/>世。然無評文。</p>
<lb n="0782b07"/>
<p id="pT41p0782b0701">論。如是所說無諍行等<anchor xml:id="beg0782005"/>者<anchor xml:id="end0782005"/>。已下一行頌。第
<lb n="0782b08"/>四總釋六種<anchor xml:id="beg0782006"/>得<anchor xml:id="end0782006"/>差別。并釋邊際定也。</p>
<lb n="0782b09"/>
<p id="pT41p0782b0901">論曰至邊際定得。明六所因得也。此六皆
<lb n="0782b10"/>因邊際定力所<anchor xml:id="beg0782007"/>引<anchor xml:id="end0782007"/>發故。</p>
<p id="pT41p0782b1010" type="inline">論。邊際靜慮
<lb n="0782b11"/>至第四靜慮故。明邊際定體通局也。正理論
<lb n="0782b12"/>云。體有六種。前六除詞餘五少分。及除此
<lb n="0782b13"/>外復更有餘加行所得上品靜慮名邊際定。
<lb n="0782b14"/>故成六種
(述曰。此六因第四定邊際定得。然所得三無礙解。及無諍定。願智通餘地故言少分
<lb n="0782b15"/>也)
。</p>
<p id="pT41p0782b1502" type="inline">論。此一切地至得邊際名。釋名也。先
<lb n="0782b16"/>略後廣。</p>
<p id="pT41p0782b1604" type="inline">論。云何此名至遍所隨順。廣釋
<lb n="0782b17"/>一切地遍所隨順也。</p>
<p id="pT41p0782b1709" type="inline">論。云何此名至得
<lb n="0782b18"/>邊際名。釋增<anchor xml:id="beg0782008"/>至<anchor xml:id="end0782008"/>究竟。由此定先順一切。
<lb n="0782b19"/>後入第四定名一切地隨順。就第四定中。
<lb n="0782b20"/>從下至上名增至究竟。由斯二義得邊際
<lb n="0782b21"/>名。</p>
<p id="pT41p0782b2102" type="inline">論。此中邊名至及實際言。別釋邊
<lb n="0782b22"/>際二字。即是如是二言。顯此靜慮是最勝
<lb n="0782b23"/>
<anchor xml:id="beg0782009"/>定<anchor xml:id="end0782009"/>中。最極殊勝功德。多<anchor xml:id="beg0782010"/>此<anchor xml:id="end0782010"/>引生。樂通行中
<lb n="0782b24"/>此最勝故。</p>
<p id="pT41p0782b2405" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0782011"/>除<anchor xml:id="end0782011"/>佛所餘至非皆得故。
<lb n="0782b25"/>明諸聖不同非離染得。若離染得者。雜染之
<lb n="0782b26"/>時一切同得。既離染得<anchor xml:id="beg0782012"/>時<anchor xml:id="end0782012"/>有<anchor xml:id="beg0782013"/>異<anchor xml:id="end0782013"/>故。以此證
<lb n="0782b27"/>知。由加行得。</p>
<p id="pT41p0782b2706" type="inline">論。唯佛於此至自在轉
<lb n="0782b28"/>故。明佛離染得也。得佛已後不須加行乃
<lb n="0782b29"/>現前故。</p>
<lb n="0782c01"/>
<p id="pT41p0782c0101">論。已辨前三唯共餘聖德。此就共功德中。第
<lb n="0782c02"/>二明通與凡共功德也　就中有六。一明
<lb n="0782c03"/>六通。二述三明。三述<anchor xml:id="beg0782014"/>三<anchor xml:id="end0782014"/>示導。四別明神
<lb n="0782c04"/>
<anchor xml:id="beg0782015"/>境<anchor xml:id="end0782015"/>。五別釋眼．耳。六述通種類　此四行頌。
<lb n="0782c05"/>第一明六通也。</p>
<p id="pT41p0782c0507" type="inline">論曰至<anchor xml:id="beg0782016"/>六<anchor xml:id="end0782016"/>漏盡智證
<lb n="0782c06"/>通。列六名也。</p>
<p id="pT41p0782c0606" type="inline">論。雖六通中至亦共異
<lb n="0782c07"/>生。釋共難也。</p>
<p id="pT41p0782c0706" type="inline">論。如是六通至顯出障
<lb n="0782c08"/>義。四道分別及體性　如沙門果。舉喻顯也。
<lb n="0782c09"/>正理論云。解脫道言顯出障義
(非謂唯解脫道也)
勝進
<lb n="0782c10"/>道中亦容有故。如是通惠無間道無。此位定
<lb n="0782c11"/>遮他心智故。勿阿羅漢捨無間道。即名亦
<lb n="0782c12"/>捨漏盡通故。品類足說善惠<anchor xml:id="beg0782017"/>是<anchor xml:id="end0782017"/>通　正理
<lb n="0782c13"/>第二釋云。又彼但言通謂善惠不言唯善。
<lb n="0782c14"/>故亦無違。如說能知謂諸善智。豈惡．無記
<lb n="0782c15"/>皆非智攝。</p>
<p id="pT41p0782c1505" type="inline">論。神境等四至或十智。明
<lb n="0782c16"/>智攝也。</p>
<p id="pT41p0782c1604" type="inline">論。由此已顯至依四靜慮。明
<lb n="0782c17"/>依地也。</p>
<p id="pT41p0782c1704" type="inline">論。何緣此五不依無色。問也。</p>
<lb n="0782c18"/>
<p id="pT41p0782c1801">論。初三別緣至無如是能。答也　初三別
<lb n="0782c19"/>緣色為境故者。天眼．天耳．神境別緣色故。
<lb n="0782c20"/>無色近分雖緣下色。總而無別<anchor xml:id="beg0782018"/>修<anchor xml:id="end0782018"/>他心通。
<lb n="0782c21"/>
<anchor xml:id="beg0782019"/>憶<anchor xml:id="end0782019"/>時以色為門故。宿住通漸次<anchor xml:id="beg0782020"/>憶<anchor xml:id="end0782020"/>念色之
<lb n="0782c22"/>分位差別成故。成時<anchor xml:id="beg0782021"/>復<anchor xml:id="end0782021"/>緣處．性等故。依無
<lb n="0782c23"/>色地無如是能。是故<anchor xml:id="beg0782022"/>立<anchor xml:id="end0782022"/>通不依無色。</p>
<lb n="0782c24"/>
<p id="pT41p0782c2401">論。諸有欲修至能如實知。明修他<anchor xml:id="beg0782023"/>心<anchor xml:id="end0782023"/>加
<lb n="0782c25"/>行。</p>
<p id="pT41p0782c2502" type="inline">論。諸有欲修至加行亦爾。明宿住
<lb n="0782c26"/>加行。</p>
<p id="pT41p0782c2603" type="inline">論。此通初起至亦能超憶。明初．
<lb n="0782c27"/>後知別。</p>
<p id="pT41p0782c2704" type="inline">論。諸所憶事至昔曾聞故。明
<lb n="0782c28"/>憶曾更事也。婆沙一百云。問此宿住隨念
<lb n="0782c29"/>智。為<anchor xml:id="beg0782024"/>但<anchor xml:id="end0782024"/>憶知曾所更事。<anchor xml:id="beg0782025"/>為<anchor xml:id="end0782025"/>亦憶知未曾
<lb n="0783a01"/>更事。答此但憶知曾所更事。問若爾此智應
<lb n="0783a02"/>不憶知五淨<anchor xml:id="beg0783001"/>居<anchor xml:id="end0783001"/>事。無始時來未生彼故。答
<lb n="0783a03"/>曾<anchor xml:id="beg0783002"/>所<anchor xml:id="end0783002"/>更事路有二種。一者曾見。二者曾聞。
<lb n="0783a04"/>雖未曾見五淨居事。而曾聞故亦能憶知。
<lb n="0783a05"/>餘欲．色界極遠．極勝。<anchor xml:id="beg0783003"/>諸<anchor xml:id="end0783003"/>難知<anchor xml:id="beg0783004"/>事<anchor xml:id="end0783004"/>。准此應
<lb n="0783a06"/>知
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0783a0606" type="inline">論。從無色沒至自相續起。明從
<lb n="0783a07"/>無色沒生欲界者。依他身初修此通。或
<lb n="0783a08"/>可。依自身修至中有初心。依他身前命終
<lb n="0783a09"/>心究竟。正理論云。若宿住通不依無色。應
<lb n="0783a10"/>不能憶無色界事。契經何故。說佛世尊無
<lb n="0783a11"/>上法中。言佛能憶過去有色．無色等事。此
<lb n="0783a12"/>是決定<anchor xml:id="beg0783005"/>比<anchor xml:id="end0783005"/>智所知。非宿住通故無有失。謂
<lb n="0783a13"/>
<anchor xml:id="begd1e136217"/>諸<anchor xml:id="endd1e136217"/>外道若見有情欲．色命終。不知生處。
<lb n="0783a14"/>執有情類死已斷滅。見生欲．色不知所從。
<lb n="0783a15"/>便執有情本無而有。聲聞．獨覺見彼命終。
<lb n="0783a16"/>二萬劫中不見所在。便謂彼沒生於空處。
<lb n="0783a17"/>而彼或生上。不盡壽命終。如是乃至八萬
<lb n="0783a18"/>劫中不見所在。便謂彼沒生於非想非非想
<lb n="0783a19"/>處。而或生下地經二．三生等。見生欲．色
<lb n="0783a20"/>時謂所從亦爾。世尊觀彼死時生時。如實
<lb n="0783a21"/>比知所生從處。有盡壽量。有中夭者。雖
<lb n="0783a22"/>
<anchor xml:id="beg0783006"/>亦<anchor xml:id="end0783006"/>比知。非不決定。故與餘聖比知有別
<lb n="0783a23"/>
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0783a2305" type="inline">論。修神境等至不依無色。神境加
<lb n="0783a24"/>行思輕。天眼思光。天耳思聲。以為加行。成
<lb n="0783a25"/>已自在隨所近遠。皆能身往及見．聞等。此等
<lb n="0783a26"/>以無加行故無五通也。</p>
<p id="pT41p0783a2610" type="inline">論。又諸無色
<lb n="0783a27"/>至由此已遮。此第二解。以止．觀不均。無五
<lb n="0783a28"/>通也。</p>
<p id="pT41p0783a2803" type="inline">論。如是五通至為二通境。明下
<lb n="0783a29"/>不知上等。</p>
<p id="pT41p0783a2905" type="inline">論。即此五通至無數世界。
<lb n="0783b01"/>明通廣<anchor xml:id="beg0783007"/>狹<anchor xml:id="end0783007"/>。</p>
<p id="pT41p0783b0105" type="inline">論。如是五通至不由加行。
<lb n="0783b02"/>明二得也。正理論云。三乘聖者後有異生。
<lb n="0783b03"/>通得曾得．未曾得者。所餘異生唯得曾得
<lb n="0783b04"/>
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0783b0405" type="inline">論。六中前三至天耳緣聲。明念住
<lb n="0783b05"/>也　正理論云。約四念住辨六通者。約境
<lb n="0783b06"/>約體二義有殊。有說二通即天眼．天耳。所
<lb n="0783b07"/>餘四種以惠為性。彼說眼．耳通是身念住
<lb n="0783b08"/>境。餘四<anchor xml:id="beg0783008"/>唯<anchor xml:id="end0783008"/>是法念住境。然實六種<anchor xml:id="begd1e136315"/>唯<anchor xml:id="endd1e136315"/>惠為
<lb n="0783b09"/>
<anchor xml:id="beg0783009"/>性<anchor xml:id="end0783009"/>。經說皆能了達境故。由此皆是法念住
<lb n="0783b10"/>境。若約體辨。則六通中前三。唯身。但緣色
<lb n="0783b11"/>故
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0783b1106" type="inline">論。若爾何緣至諸惡行等。難也。
<lb n="0783b12"/>若天眼通唯緣色者。天眼即是<anchor xml:id="beg0783010"/>生死<anchor xml:id="end0783010"/>智通。如
<lb n="0783b13"/>何經說<anchor xml:id="begd1e136351"/>生死<anchor xml:id="endd1e136351"/>智通。知有情類由現身中。成
<lb n="0783b14"/>身．語．意諸惡行等<anchor xml:id="beg0783011"/>意<anchor xml:id="end0783011"/>業非是色為性故。</p>
<lb n="0783b15"/>
<p id="pT41p0783b1501">論。非天眼通至死生智名。答也。謂天眼通
<lb n="0783b16"/>力所引起。有別勝智。是通眷屬。知意業等
<lb n="0783b17"/>未來世事。與天眼通合立死生智名。</p>
<lb n="0783b18"/>
<p id="pT41p0783b1801">論。他心智通至一切境故。明他心．宿住．漏
<lb n="0783b19"/>盡三通念住攝也。准此論文。宿住通別緣
<lb n="0783b20"/>色．受．心。許有四念住故。宿住既爾。眷屬死
<lb n="0783b21"/>生智通。故知亦爾　正理論云。經主欲令一
<lb n="0783b22"/>一皆通四念住攝。通緣五蘊一切境故。而
<lb n="0783b23"/>實宿住法念住攝。雖契經說念曾領受苦．
<lb n="0783b24"/>樂等事。是憶前生苦．樂等受所領眾具。即是
<lb n="0783b25"/>雜緣法念住攝　婆沙評家云。應作是說。
<lb n="0783b26"/>念過去世諸樂．苦具。名受樂．苦。非但緣
<lb n="0783b27"/>受故彼非證。然宿住隨念智。總觀前生分位
<lb n="0783b28"/>差別。唯是雜緣法念住攝　兩論與此論別。
<lb n="0783b29"/>意各異故。如見道中雖<anchor xml:id="beg0783012"/>總<anchor xml:id="end0783012"/>緣諦。而得修者
<lb n="0783c01"/>亦四念住。此亦應爾。各據一義亦不相違。
<lb n="0783c02"/>漏盡如力。或法。或四。<anchor xml:id="beg0783013"/>不應<anchor xml:id="end0783013"/>定言四念住
<lb n="0783c03"/>攝。</p>
<p id="pT41p0783c0302" type="inline">論。此六通中至相應惠故。明二通
<lb n="0783c04"/>無記性。雖五識通三性三受。然二通唯無
<lb n="0783c05"/>記。捨受相應。本意唯欲取色等故。</p>
<p id="pT41p0783c0514" type="inline">論。
<lb n="0783c06"/>若爾寧說依四靜慮。難。二識唯<anchor xml:id="beg0783014"/>通<anchor xml:id="end0783014"/>二地。如
<lb n="0783c07"/>何說通依四根本靜慮地也。</p>
<p id="pT41p0783c0712" type="inline">論。隨根
<lb n="0783c08"/>說故至說依四言。答也。就根說四定。識唯
<lb n="0783c09"/>初定攝。</p>
<p id="pT41p0783c0904" type="inline">論。或此依通<anchor xml:id="begd1e136456"/>至<anchor xml:id="endd1e136456"/>依四地故。第
<lb n="0783c10"/>二釋也。</p>
<p id="pT41p0783c1004" type="inline">論。餘之四通性皆<anchor xml:id="beg0783015"/>是<anchor xml:id="end0783015"/>善。明除
<lb n="0783c11"/>天．眼耳餘四善性。</p>
<p id="pT41p0783c1108" type="inline">論。若爾何故至<anchor xml:id="beg0783016"/>何<anchor xml:id="end0783016"/>
<lb n="0783c12"/>謂善惠。引文難也。若言二通無記性者。何
<lb n="0783c13"/>故品類足言通謂善惠。</p>
<p id="pT41p0783c1310" type="inline">論。彼據多分或
<lb n="0783c14"/>就勝說。答也。</p>
<p id="pT41p0783c1406" type="inline">正理論云。六通皆是解脫道
<lb n="0783c15"/>攝。眼耳二識是解脫道。理不成故。應作是
<lb n="0783c16"/>說。四靜慮中有定相應勝無記惠。能引自地
<lb n="0783c17"/>勝大種果。此惠現前便引自地天眼．天耳令
<lb n="0783c18"/>現在前。為所依根發眼．耳識。故眼．耳二識
<lb n="0783c19"/>相應惠非通。但可說言是通所引
(已上論文)
　今
<lb n="0783c20"/>依婆沙等論。雜釋六通。婆沙一百云。問何
<lb n="0783c21"/>故名宿住隨念智。宿住隨念智是何義。答諸
<lb n="0783c22"/>過去生有漏五蘊名為宿住。隨念勢力而能
<lb n="0783c23"/>知彼故。名宿住隨念智。謂此聚中雖有多
<lb n="0783c24"/>法。而念力增故說隨念。如<anchor xml:id="beg0783017"/>自<anchor xml:id="end0783017"/>性念生智雖
<lb n="0783c25"/>惠為體。而念力增名本性念生智。有現知
<lb n="0783c26"/>他心．心所法非他心智。謂如有一或觀相。
<lb n="0783c27"/>或聞語。或得如是生處得智。能<anchor xml:id="beg0783018"/>觀<anchor xml:id="end0783018"/>知他心
<lb n="0783c28"/>心法。人中有覩相智知彼心。有聞語知他
<lb n="0783c29"/>心
(可解不錄)
或占卜者。如諸外道種種占卜知他
<lb n="0784a01"/>心者　生處得智<anchor xml:id="beg0784001"/>知<anchor xml:id="end0784001"/>他<anchor xml:id="beg0784002"/>心<anchor xml:id="end0784002"/>者。謂地獄等
<lb n="0784a02"/>有。其事云何。且地獄中亦有生處得智。能
<lb n="0784a03"/>知他心等。然無別現事可說　問彼於何
<lb n="0784a04"/>時知他心等。答初生地獄未受苦時。若受
<lb n="0784a05"/>苦已。尚不能知自心所念。況能知他心．心
<lb n="0784a06"/>所法　問彼住何心知他心等。善耶。染污
<lb n="0784a07"/>耶。無覆無記耶。答三種皆能知問為住意
<lb n="0784a08"/>識。為<anchor xml:id="beg0784003"/>五<anchor xml:id="end0784003"/>識。答<anchor xml:id="beg0784004"/>唯住<anchor xml:id="end0784004"/>意識。問為住威儀路
<lb n="0784a09"/>心。為住工巧處心。為住異熟生心。知他心
<lb n="0784a10"/>等。答唯住威儀路心。所以者何。彼無現起
<lb n="0784a11"/>工巧處心故。彼異熟生心唯五識有故。又一
<lb n="0784a12"/>百<anchor xml:id="beg0784005"/>一<anchor xml:id="end0784005"/>云。傍生趣亦有生處得智。能知他心
<lb n="0784a13"/>等。初．中．後位皆悉能知。善．染．無記三種皆
<lb n="0784a14"/>能知。唯意識知。威儀．工巧．異熟生。三種皆
<lb n="0784a15"/>能知。彼亦現起工巧處心故。彼異熟生心意
<lb n="0784a16"/>識亦有故。非如地獄決定不受善異熟果。
<lb n="0784a17"/>鬼趣亦有生處得智知他心等。如傍生說
<lb n="0784a18"/>　本性念生智現憶<anchor xml:id="beg0784006"/>知<anchor xml:id="end0784006"/>宿住事者。唯人趣
<lb n="0784a19"/>
<anchor xml:id="beg0784007"/>中<anchor xml:id="end0784007"/>有。四趣中無此智。</p>
<lb n="0784a20"/>
<p id="pT41p0784a2001">論。如契經說無學三明。已下一行頌。第二
<lb n="0784a21"/>述三明也。</p>
<p id="pT41p0784a2105" type="inline">論曰至為<anchor xml:id="beg0784008"/>其<anchor xml:id="end0784008"/>自性。出三明
<lb n="0784a22"/>體。正理論云。又宿住通憶念前際自他<anchor xml:id="beg0784009"/>苦<anchor xml:id="end0784009"/>
<lb n="0784a23"/>事。死生智通觀察後際他身苦事。由此厭
<lb n="0784a24"/>背生死眾苦。起漏盡通觀涅槃樂。故唯三
<lb n="0784a25"/>種偏立為明　婆沙一百二。問何故六通中
<lb n="0784a26"/>三立為明。答有勝用故。宿住厭前際。<anchor xml:id="beg0784010"/>死
<lb n="0784a27"/>生<anchor xml:id="end0784010"/>厭後際。漏盡欣涅槃。復次宿住引空解
<lb n="0784a28"/>脫門。<anchor xml:id="begd1e136695"/>死生<anchor xml:id="endd1e136695"/>引無願解脫門。漏盡引無相解
<lb n="0784a29"/>脫門
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0784a2907" type="inline">論。六中三種至治中際愚。釋
<lb n="0784b01"/>六通中唯三立明所以。及釋得明名所以。</p>
<lb n="0784b02"/>
<p id="pT41p0784b0201">論。此三皆名至非無學故。述名無學
<lb n="0784b03"/>明所以。兼述是真無學有非真無學。於中。
<lb n="0784b04"/>是無漏者是無學法。即是漏盡一分。若有漏
<lb n="0784b05"/>者。是非學非無學法。即是宿住。生死智明全。
<lb n="0784b06"/>漏盡一分。</p>
<p id="pT41p0784b0605" type="inline">論。有學身中至故不名明。述
<lb n="0784b07"/>在有學。宿住<anchor xml:id="begd1e136728"/>生死<anchor xml:id="endd1e136728"/>二通不<anchor xml:id="beg0784011"/>名<anchor xml:id="end0784011"/>明所以。</p>
<lb n="0784b08"/>
<p id="pT41p0784b0801">論。契經說有三種示導。已下一行頌。第三明
<lb n="0784b09"/>三示導。</p>
<p id="pT41p0784b0904" type="inline">論曰至為其自性。出體也。</p>
<lb n="0784b10"/>
<p id="pT41p0784b1001">論。唯此三種至令發心故。<anchor xml:id="beg0784012"/>釋<anchor xml:id="end0784012"/>唯三得立示
<lb n="0784b11"/>導所以。</p>
<p id="pT41p0784b1104" type="inline">論。能示能導得示導名。釋名
<lb n="0784b12"/>也　示。謂顯示教示之異名　導。謂教導引
<lb n="0784b13"/>導之異名。</p>
<p id="pT41p0784b1305" type="inline">論。又唯此三至餘三不爾。重
<lb n="0784b14"/>釋也　神變令於佛法歸伏　他心令信受
<lb n="0784b15"/>　教誡令修行。由此三通得名示導。</p>
<lb n="0784b16"/>
<p id="pT41p0784b1601">論。於三示導至故非決定。<anchor xml:id="beg0784013"/>述<anchor xml:id="end0784013"/>勝劣也。</p>
<lb n="0784b17"/>
<p id="pT41p0784b1701">論。如有呪術至故是決定。指事釋決定也。
<lb n="0784b18"/>真諦云。有<anchor xml:id="beg0784014"/>天<anchor xml:id="end0784014"/>名健馱梨。翻為持地　呪
<lb n="0784b19"/>
<anchor xml:id="beg0784015"/>術<anchor xml:id="end0784015"/>從所說人得名　伊剎尼者。真諦云。伊
<lb n="0784b20"/>剎尼是論名。是露<anchor xml:id="beg0784016"/>形<anchor xml:id="end0784016"/>外道師所造。翻為觀
<lb n="0784b21"/>時。此呪從所出論為名。他心．神足有非
<lb n="0784b22"/>通亦成故。非決定勝教誡示導唯漏盡通
<lb n="0784b23"/>所成故。是決定勝也。</p>
<p id="pT41p0784b2309" type="inline">論。又前二導至最
<lb n="0784b24"/>勝非餘。重釋。由前二示導。不能令他決
<lb n="0784b25"/>
<anchor xml:id="beg0784017"/>定<anchor xml:id="end0784017"/>必引當利<anchor xml:id="beg0784018"/>益<anchor xml:id="end0784018"/>及安樂果故。非是最勝。
<lb n="0784b26"/>婆沙一百三云。問應為何人現神變事。答
<lb n="0784b27"/>若於佛法決定信者。及不信者不應為現。
<lb n="0784b28"/>若不定者應為現之引入正法。若為不信
<lb n="0784b29"/>者現。彼即云此何希有。世有明呪名健馱
<lb n="0784c01"/>梨。善受持者亦能示現如是幻惑。誰有智者
<lb n="0784c02"/>現斯鄙事。他<anchor xml:id="beg0784019"/>記<anchor xml:id="end0784019"/>心亦爾。有明呪名剎尼
<lb n="0784c03"/>迦。有善受持者亦知他心。</p>
<lb n="0784c04"/>
<p id="pT41p0784c0401">論。神境二言為自何義。已下兩行頌。第四廣
<lb n="0784c05"/>釋神境也。</p>
<p id="pT41p0784c0505" type="inline">論曰至說名為境。述神境
<lb n="0784c06"/>體別。正理云。而契經說。神果名神。意為舉
<lb n="0784c07"/>麁以顯細故。又顯勝等持。是彼近因故。然
<lb n="0784c08"/>神變事體實非神。此廣如前覺分中。辨諸
<lb n="0784c09"/>神變事說名為境。</p>
<p id="pT41p0784c0908" type="inline">論。此有二種謂行
<lb n="0784c10"/>及化。分境為二。一行。二化。</p>
<p id="pT41p0784c1011" type="inline">論。行復三
<lb n="0784c11"/>種至得意勢名。分<anchor xml:id="beg0784020"/>別<anchor xml:id="end0784020"/>為三。意勢最勝。如舉
<lb n="0784c12"/>意緣時。此行亦爾。故名意勢。</p>
<p id="pT41p0784c1212" type="inline">論。於此
<lb n="0784c13"/>三中至并異生。明共．不共也。正理論云。如
<lb n="0784c14"/>日舒光。蘊流亦爾。能頓至遠故說為行。若
<lb n="0784c15"/>謂不然。此沒彼出中間既斷。行義應無。或
<lb n="0784c16"/>佛威神不<anchor xml:id="beg0784021"/>可<anchor xml:id="end0784021"/>思<anchor xml:id="beg0784022"/>議<anchor xml:id="end0784022"/>。舉心即至不可測量。
<lb n="0784c17"/>故意勢行唯世尊有　婆沙一百四十一有
<lb n="0784c18"/>二說。此論及正理同後說。恐煩不引。</p>
<lb n="0784c19"/>
<p id="pT41p0784c1901">論。化復二種謂欲色界。分化為二謂欲界
<lb n="0784c20"/>化．色界化也。</p>
<p id="pT41p0784c2006" type="inline">論。若欲界化至無香味故。
<lb n="0784c21"/>述二界化具境多少。</p>
<p id="pT41p0784c2109" type="inline">論。此二界化至
<lb n="0784c22"/>故總成八。述化不同。在欲界作欲界化。有
<lb n="0784c23"/>屬自身及屬他身為二。作色界化亦有
<lb n="0784c24"/>二種。謂自．他身合為四也。在色界亦四故
<lb n="0784c25"/>成八也。於自身上化。為屬自身化。若化
<lb n="0784c26"/>外<anchor xml:id="beg0784023"/>人<anchor xml:id="end0784023"/>名屬他<anchor xml:id="beg0784024"/>身<anchor xml:id="end0784024"/>化。</p>
<p id="pT41p0784c2608" type="inline">論。若生在色界
<lb n="0784c27"/>至成香味失。難也。若<anchor xml:id="beg0784025"/>爾<anchor xml:id="end0784025"/>生於色界化<anchor xml:id="beg0784026"/>四<anchor xml:id="end0784026"/>
<lb n="0784c28"/>種。有屬自身作欲界化。如何不有成香．
<lb n="0784c29"/>味失。此問自身化。</p>
<p id="pT41p0784c2908" type="inline">論。如衣嚴具<anchor xml:id="tnote0784027"/>化作而
<lb n="0785a01"/>不成。答也。雖生色界有屬自身化。如衣．
<lb n="0785a02"/>嚴具不與根合<anchor xml:id="fxT41p0785a01"/>化而不成。准此答意。他
<lb n="0785a03"/>身化定不成就。自身化中尚有不成就故。</p>
<lb n="0785a04"/>
<p id="pT41p0785a0401">論。有說在色唯化二處。第二答也。正理
<lb n="0785a05"/>論云。雖生在色作欲界化。而無色界成香．
<lb n="0785a06"/>味失。化<anchor xml:id="beg0785001"/>作<anchor xml:id="end0785001"/>自身唯二處故。有說亦<anchor xml:id="beg0785002"/>化<anchor xml:id="end0785002"/>四。
<lb n="0785a07"/>如衣等不成。婆沙一百三十五有二說。評
<lb n="0785a08"/>家云。如是說者。<anchor xml:id="beg0785003"/>雖<anchor xml:id="end0785003"/>化香．味無成就失。如
<lb n="0785a09"/>人衣服．嚴具．花香。雖復在身而不成就
<lb n="0785a10"/>　准上論文。故知。若作<anchor xml:id="beg0785004"/>化<anchor xml:id="end0785004"/>人令語聲。非執受
<lb n="0785a11"/>大種所造亦不成就。唯依自身化作問答
<lb n="0785a12"/>故。有人問答云。問異界化色．觸皆成就不。解
<lb n="0785a13"/>云皆成就。如婆沙一百三十二云。有成就
<lb n="0785a14"/>欲界繫大種。亦色界繫大種。謂生欲界色界
<lb n="0785a15"/>大種現在前。若生色界作欲界化發欲界
<lb n="0785a16"/>語。又云。有成就欲界繫大種。亦色界繫所
<lb n="0785a17"/>造色。謂生欲界得色界善心。若生色界作
<lb n="0785a18"/>欲界化發欲界語　婆沙既言若生色界
<lb n="0785a19"/>作欲界化發欲界語。成就欲界大種及所
<lb n="0785a20"/>造色。文不別簡。明知異界化若化<anchor xml:id="beg0785005"/>自<anchor xml:id="end0785005"/>。若化
<lb n="0785a21"/>他身。色．觸二種。皆悉成就義准應知。若即
<lb n="0785a22"/>身化。若離身化。亦皆成就　或可。若即身化
<lb n="0785a23"/>即成就。若離身化即不成就。婆沙言成就
<lb n="0785a24"/>者據即身化。雖有兩解前解為勝。又婆沙
<lb n="0785a25"/>云。如是說者。離所化身不發化語。語者必
<lb n="0785a26"/>由麁四大種相<anchor xml:id="beg0785006"/>擊<anchor xml:id="end0785006"/>起故　今<anchor xml:id="beg0785007"/>評<anchor xml:id="end0785007"/>二釋前解
<lb n="0785a27"/>為非。若別作化人有成就得不應道理。
<lb n="0785a28"/>諸有為法住現在世。有成就得必是有情。
<lb n="0785a29"/>說別化人為有情法。不應<anchor xml:id="beg0785008"/>道<anchor xml:id="end0785008"/>理。故住現
<lb n="0785b01"/>在世色．觸二境。若是有情住散心位。無非
<lb n="0785b02"/>執受諸化人語聲。應是執受大種所發。又婆
<lb n="0785b03"/>沙評家云。自身化如<anchor xml:id="beg0785009"/>莊<anchor xml:id="end0785009"/>嚴具<anchor xml:id="beg0785010"/>尚<anchor xml:id="end0785010"/>不成就。
<lb n="0785b04"/>
<anchor xml:id="beg0785011"/>況<anchor xml:id="end0785011"/>異身化而成就也。以此證知。前解為<anchor xml:id="beg0785012"/>失<anchor xml:id="end0785012"/>。
<lb n="0785b05"/>婆沙依身發語者化人身。非化主身。</p>
<lb n="0785b06"/>
<p id="pT41p0785b0601">論化作<anchor xml:id="beg0785013"/>事<anchor xml:id="end0785013"/>為即是通。已下四行頌。第二明
<lb n="0785b07"/>通果差別。</p>
<p id="pT41p0785b0705" type="inline">論曰至有差別故。述<anchor xml:id="beg0785014"/>通<anchor xml:id="end0785014"/>果
<lb n="0785b08"/>有二。一能化心。<anchor xml:id="beg0785015"/>二<anchor xml:id="end0785015"/>所化事。此明能化心。
<lb n="0785b09"/>依地差別分為十四。先略明。後廣明。此略
<lb n="0785b10"/>舉也。</p>
<p id="pT41p0785b1003" type="inline">論。依初靜慮至勢力劣故。廣釋也。
<lb n="0785b11"/>謂初禪二。二禪三。三禪四。四禪五。總有十
<lb n="0785b12"/>四化心。上地定心生下果化。下地定心不
<lb n="0785b13"/>生上果。下地定心勢力劣故。</p>
<p id="pT41p0785b1312" type="inline">論。第二
<lb n="0785b14"/>定等至亦得名勝。<anchor xml:id="beg0785016"/>述勝<anchor xml:id="end0785016"/>劣也。如第二．第三．
<lb n="0785b15"/>第四定果。欲界等化心對初定．二定．三定等
<lb n="0785b16"/>果上地化心。若以繫地<anchor xml:id="beg0785017"/>以<anchor xml:id="end0785017"/>論。欲等化心劣
<lb n="0785b17"/>初禪等化心。若以所依及行。即依上地下
<lb n="0785b18"/>地化心。勝依下地上地化心。以二<anchor xml:id="beg0785018"/>禪<anchor xml:id="end0785018"/>欲界
<lb n="0785b19"/>化勝初禪。初禪化雖是欲界繫依第二禪
<lb n="0785b20"/>故。從欲界向上行至第二禪故。<anchor xml:id="tnote0785019"/>初禪＆lac；。初
<lb n="0785b21"/>禪化者依初禪故。向上行唯至初禪故。</p>
<lb n="0785b22"/>
<p id="pT41p0785b2201">論。如得靜慮至俱時得故。述得時也。正
<lb n="0785b23"/>理論<anchor xml:id="beg0785020"/>云<anchor xml:id="end0785020"/>。然得靜慮總有三時。離染．受生．
<lb n="0785b24"/>加行異故。謂離下染得上靜慮時。亦得此
<lb n="0785b25"/>定所引化心果。從上地沒生色界時。及由
<lb n="0785b26"/>加行起勝功德。但有新得所依靜慮。亦兼
<lb n="0785b27"/>得彼所引化心。依欲界身得阿羅漢。及練
<lb n="0785b28"/>根位得應果時。十四化心一時總得。乃至。身
<lb n="0785b29"/>在第四靜慮得阿羅<anchor xml:id="beg0785021"/>漢<anchor xml:id="end0785021"/>。得五化心　婆沙
<lb n="0785c01"/>一百二十二云。諸變化事<anchor xml:id="beg0785022"/>是前<anchor xml:id="end0785022"/>道及化心果
<lb n="0785c02"/>　又百三十五云。化當言有心無心。答當
<lb n="0785c03"/>言無心。然化有二種。一修得。此無心。二生
<lb n="0785c04"/>得。此有心。此中說修得化。非心依故　以
<lb n="0785c05"/>父母生身亦至梵世。</p>
<p id="pT41p0785c0509" type="inline">論<anchor xml:id="beg0785023"/>諸<anchor xml:id="end0785023"/>從靜慮至
<lb n="0785c06"/>還從門出。述出入心也　故此從二者。謂
<lb n="0785c07"/>從<anchor xml:id="beg0785024"/>靜慮定<anchor xml:id="end0785024"/>及化心生　能生二者。謂能生化
<lb n="0785c08"/>及淨定。</p>
<p id="pT41p0785c0804" type="inline">論。諸所化事至起表心故。述二
<lb n="0785c09"/>種化　化事唯自地心者。即欲界心還化欲
<lb n="0785c10"/>界事等。若作發言初二地。自<anchor xml:id="beg0785025"/>地<anchor xml:id="end0785025"/>化心語。二
<lb n="0785c11"/>禪已<anchor xml:id="beg0785026"/>上<anchor xml:id="end0785026"/>。下地化心語。已上地心不發語故。
<lb n="0785c12"/>正理論云。若生欲界第二定等化事轉時。如
<lb n="0785c13"/>何起表非威儀路．工巧處心。依異界身而
<lb n="0785c14"/>可現起。彼必依止自界身故。此無有過。
<lb n="0785c15"/>引彼界攝大種現前為所依故。謂引色界
<lb n="0785c16"/>大種現前。與欲界身密合而住。依之起彼
<lb n="0785c17"/>能發表心。無定地表心依散地身過。或起
<lb n="0785c18"/>依定能發表心。如依定生天眼．耳識。</p>
<lb n="0785c19"/>
<p id="pT41p0785c1901">論。若一化主至諸所化亦然。述化主．化人語
<lb n="0785c20"/>默同也。</p>
<p id="pT41p0785c2004" type="inline">論。此但說餘至亦容有別。述
<lb n="0785c21"/>佛異餘化語。</p>
<p id="pT41p0785c2106" type="inline">論。發語心起至化如何語。
<lb n="0785c22"/>徵難也。</p>
<p id="pT41p0785c2204" type="inline">論。由先願力至亦得發語。明願
<lb n="0785c23"/>心留化別起語心。起語心從化心引故亦
<lb n="0785c24"/>名化心。如<anchor xml:id="beg0785027"/>是<anchor xml:id="end0785027"/>從威儀更生意識亦名威
<lb n="0785c25"/>儀心。若剋性說是通果心。通果心中有是化
<lb n="0785c26"/>事心。有是發語心。二心用不同也。定非欲
<lb n="0785c27"/>界威儀．工巧心。以欲界通果心。不生欲界
<lb n="0785c28"/>威儀．工巧心故。梵王作欲界語者。是通果
<lb n="0785c29"/>心。</p>
<p id="pT41p0785c2902" type="inline">論。非唯化主<anchor xml:id="beg0785028"/>至<anchor xml:id="end0785028"/>應慈尊世。明留化
<lb n="0786a01"/>至命終後。</p>
<p id="pT41p0786a0105" type="inline">論。唯堅實體至不留肉等。
<lb n="0786a02"/>
<anchor xml:id="beg0786001"/>唯明<anchor xml:id="end0786001"/>留堅實也。</p>
<p id="pT41p0786a0207" type="inline">論。有餘師說至持令
<lb n="0786a03"/>久住。述異釋也。</p>
<p id="pT41p0786a0307" type="inline">論。初習業者至多少
<lb n="0786a04"/>化事。<anchor xml:id="beg0786002"/>明能化用心多少<anchor xml:id="end0786002"/>。正理<anchor xml:id="beg0786003"/>論<anchor xml:id="end0786003"/>云。初習業
<lb n="0786a05"/>者。由多化心要附所依起一化事。習業成
<lb n="0786a06"/>滿由一化心。能不附所依起眾多化事。</p>
<lb n="0786a07"/>
<p id="pT41p0786a0701">述曰。所依謂非化物。</p>
<p id="pT41p0786a0709" type="inline">論。如是十四至
<lb n="0786a08"/>無記攝義。明修得化心唯是無記性。</p>
<p id="pT41p0786a0815" type="inline">論。
<lb n="0786a09"/>餘生得等至化九<anchor xml:id="beg0786004"/>除<anchor xml:id="end0786004"/>聲。述生得異修得化。</p>
<lb n="0786a10"/>
<p id="pT41p0786a1001">論。理實無能至亦無有失。論主正<anchor xml:id="beg0786005"/>釋<anchor xml:id="end0786005"/>。
<lb n="0786a11"/>五根唯是異熟．長養不通化也　言化九處。
<lb n="0786a12"/>據不離根。正理論云。生所得等。於欲界中
<lb n="0786a13"/>化為九處。色界化<anchor xml:id="beg0786006"/>七<anchor xml:id="end0786006"/>。依不離根言化九
<lb n="0786a14"/>等。理實無有能化作根　<anchor xml:id="beg0786007"/>准<anchor xml:id="end0786007"/>二論釋。諸論
<lb n="0786a15"/>
<anchor xml:id="beg0786008"/>之<anchor xml:id="end0786008"/>中。言化九處者。依不離根說　問修
<lb n="0786a16"/>得言化四處。豈不能自身化不離根邪。因
<lb n="0786a17"/>何不許化九處也　答由生得化與根相
<lb n="0786a18"/>雜故能化九。修得化附根而住。以不相雜
<lb n="0786a19"/>故名化四。又正理論云。修果無心。餘化容
<lb n="0786a20"/>有。修果起表。由化主心。餘容自心起身．語
<lb n="0786a21"/>表。修果飲食若為資身。必在化主身中消
<lb n="0786a22"/>化。若為餘事吞金．石等。或即住彼化事身
<lb n="0786a23"/>中。或隨所宜置在別處。餘化飲食隨住所
<lb n="0786a24"/>依。修果化心唯無記性。餘通三性。謂善．惡
<lb n="0786a25"/>等。如天龍等能變化心。彼亦能為自他身
<lb n="0786a26"/>化。</p>
<lb n="0786a27"/>
<p id="pT41p0786a2701">論。天眼耳言為因何義。已下一行頌。第五明
<lb n="0786a28"/>天眼．耳。</p>
<p id="pT41p0786a2804" type="inline">論曰至名天眼耳。出天眼．耳
<lb n="0786a29"/>體用。</p>
<p id="pT41p0786a2903" type="inline">論。如是眼耳何故名天。問名天
<lb n="0786b01"/>所<anchor xml:id="beg0786009"/>以<anchor xml:id="end0786009"/>。</p>
<p id="pT41p0786b0103" type="inline">論。體即是天定地攝故。答天名
<lb n="0786b02"/>也。自有天非定地。但是定地。皆是天故。所
<lb n="0786b03"/>以定地攝<anchor xml:id="beg0786010"/>者<anchor xml:id="end0786010"/>。故名為天。</p>
<p id="pT41p0786b0310" type="inline">論。然天眼
<lb n="0786b04"/>
<anchor xml:id="beg0786011"/>耳<anchor xml:id="end0786011"/>至似天眼耳。有三類也。前二有兩釋。天
<lb n="0786b05"/>之眼．耳名天眼．耳。是<anchor xml:id="beg0786012"/>屬<anchor xml:id="end0786012"/>主<anchor xml:id="beg0786013"/>釋<anchor xml:id="end0786013"/>。若天即眼．
<lb n="0786b06"/>耳是持業釋。第三是有財釋。實非天眼．耳。
<lb n="0786b07"/>
<anchor xml:id="beg0786014"/>全<anchor xml:id="end0786014"/>取天眼．耳名。</p>
<p id="pT41p0786b0707" type="inline">論。如藏臣寶至及中
<lb n="0786b08"/>有等。指事也。</p>
<p id="pT41p0786b0806" type="inline">論。修得眼耳至無翳無缺。
<lb n="0786b09"/>明修得眼．耳恒是同分。有二義故。一恒與
<lb n="0786b10"/>識俱得見．聞故。二無翳．無缺<anchor xml:id="beg0786015"/>故<anchor xml:id="end0786015"/>。</p>
<p id="pT41p0786b1013" type="inline">論。
<lb n="0786b11"/>如生色界至天眼見無遺。明力用也。如生
<lb n="0786b12"/>色界生得天眼見障色等。<anchor xml:id="beg0786016"/>依<anchor xml:id="end0786016"/>婆沙一百八
<lb n="0786b13"/>十六云。又天眼在左<anchor xml:id="beg0786017"/>在<anchor xml:id="end0786017"/>右。勝劣品類必同。
<lb n="0786b14"/>問諸有此生眼不見色。彼依何法引發天
<lb n="0786b15"/>眼耶。答如有一得自性<anchor xml:id="beg0786018"/>念生<anchor xml:id="end0786018"/>先餘生中眼
<lb n="0786b16"/>曾見色。彼依此故引發天眼。天耳亦爾。問
<lb n="0786b17"/>諸有獲得宿住隨念智者。亦能引發天眼．天
<lb n="0786b18"/>耳。此中何故不說。答應說。而不說者。當知
<lb n="0786b19"/>此義有餘。<anchor xml:id="beg0786019"/>有<anchor xml:id="end0786019"/>說。若於生盲者天眼。生聾者
<lb n="0786b20"/>天耳。俱能引發<anchor xml:id="begd1e137749"/>者<anchor xml:id="endd1e137749"/>此中說之。宿住隨念智
<lb n="0786b21"/>
<anchor xml:id="beg0786020"/>唯<anchor xml:id="end0786020"/>能引發彼類天眼。非天耳故。所以不說。
<lb n="0786b22"/>所以者何。諸生<anchor xml:id="beg0786021"/>聾<anchor xml:id="end0786021"/>無宿住隨念智故。要由
<lb n="0786b23"/>他教此智生故。是以不說　又云。法蘊足論
<lb n="0786b24"/>說。於眼<anchor xml:id="beg0786022"/>因<anchor xml:id="end0786022"/>。有異色界大種所造天眼清淨
<lb n="0786b25"/>現前。由此天眼能見前．後．左．右．上．下諸
<lb n="0786b26"/>色差別。非石壁等所能障故。問此是天眼
<lb n="0786b27"/>於一切頓<anchor xml:id="beg0786023"/>現<anchor xml:id="end0786023"/>。見十方諸色境不。有說能見。
<lb n="0786b28"/>有說不能。然能面向一方隨欲能見。不
<lb n="0786b29"/>
<anchor xml:id="beg0786024"/>須<anchor xml:id="end0786024"/>迴轉。故說能見十方。</p>
<lb n="0786c01"/>
<p id="pT41p0786c0101">論。前說化心修餘得異。下兩行頌。第六明神
<lb n="0786c02"/>境等五亦有修得．餘得異也。</p>
<p id="pT41p0786c0212" type="inline">論曰至是
<lb n="0786c03"/>業成攝。標神境有五種別。修得因定。生得
<lb n="0786c04"/>隨生彼趣得。因呪得。因藥得也　業成者。
<lb n="0786c05"/>曼馱多王。及中有等　曼馱多此言我養。等
<lb n="0786c06"/>謂等餘業成之類。</p>
<p id="pT41p0786c0608" type="inline">論。他心智類至加占
<lb n="0786c07"/>相成。明他心有四。謂修得．生<anchor xml:id="beg0786025"/>得<anchor xml:id="end0786025"/>．呪成<anchor xml:id="begd1e137843"/>得<anchor xml:id="endd1e137843"/>。
<lb n="0786c08"/>無<anchor xml:id="beg0786026"/>藥<anchor xml:id="end0786026"/>成．業成。加占相知。</p>
<p id="pT41p0786c0810" type="inline">論。餘三各
<lb n="0786c09"/>三。謂修．生．業。謂天眼．耳．及宿住智力用有
<lb n="0786c10"/>異。由因各別由斯有同分也。諸法相因不
<lb n="0786c11"/>可定准。如<anchor xml:id="beg0786027"/>琥<anchor xml:id="end0786027"/>珀拾芥。礠石引鐵作用各
<lb n="0786c12"/>別。</p>
<p id="pT41p0786c1202" type="inline">論。除修所得至不得通名。三性分別。
<lb n="0786c13"/>非修得者通三性。名生處．得．自性念生智
<lb n="0786c14"/>等。</p>
<p id="pT41p0786c1402" type="inline">論。人中都無生<anchor xml:id="beg0786028"/>所<anchor xml:id="end0786028"/>得者。有自性念
<lb n="0786c15"/>生智。餘趣有生處得智。無自性念生智。自
<lb n="0786c16"/>性念生者。以本性念前<anchor xml:id="beg0786029"/>前<anchor xml:id="end0786029"/>生事也。</p>
<p id="pT41p0786c1614" type="inline">論。
<lb n="0786c17"/>本性念生業所成<anchor xml:id="beg0786030"/>攝<anchor xml:id="end0786030"/>生。修不惱眾生業得
<lb n="0786c18"/>也。</p>
<p id="pT41p0786c1802" type="inline">論。於地<anchor xml:id="beg0786031"/>獄<anchor xml:id="end0786031"/>中至如應當知。述諸趣
<lb n="0786c19"/>生處得智知時有異也。依婆沙一百<anchor xml:id="beg0786032"/>一<anchor xml:id="end0786032"/>雜
<lb n="0786c20"/>釋自性念生智及生處得智。論云。本性念生
<lb n="0786c21"/>智現憶宿住事者。唯人趣有。餘四趣中無
<lb n="0786c22"/>有此智。生處得智憶宿住事。地獄等有。如
<lb n="0786c23"/>契經說。地獄有情互相謂言。奇哉自誤。我等
<lb n="0786c24"/>過去曾聞沙門．婆羅門。說諸欲過患能引未
<lb n="0786c25"/>來<anchor xml:id="beg0786033"/>可<anchor xml:id="end0786033"/>怖畏事。汝等應斷。我等雖聞。而不
<lb n="0786c26"/>信用。今因彼欲受斯劇苦。問彼於何時憶。
<lb n="0786c27"/>答初生未受苦時。若受苦已。次前滅事尚
<lb n="0786c28"/>不能憶。況久滅事。無覆無記唯住威儀路
<lb n="0786c29"/>
(餘如傍生<anchor xml:id="beg0786034"/>說<anchor xml:id="end0786034"/>)
傍生有生處得智。憶宿住事住三
<lb n="0787a01"/>種心。如知他心說。評曰應作是說。能憶多
<lb n="0787a02"/>生如狼憶知五百生事。鬼趣生處得智。知
<lb n="0787a03"/>宿住事竝如傍生說。如有頌<anchor xml:id="beg0787001"/>曰<anchor xml:id="end0787001"/>。我<anchor xml:id="beg0787002"/>昔<anchor xml:id="end0787002"/>集
<lb n="0787a04"/>珍財　以法或非法　他今受<anchor xml:id="beg0787003"/>富<anchor xml:id="end0787003"/>樂　我
<lb n="0787a05"/>獨受貧苦　天趣中如傍生說。人趣中無
<lb n="0787a06"/>生處得智憶宿住事。非田器故。為本性念
<lb n="0787a07"/>生智等所損覆故。為宿住隨念通及願智等
<lb n="0787a08"/>所映蔽故。本性念生智出體釋名。出體者。
<lb n="0787a09"/>以惠為自性。釋名者。生謂前生諸有漏法。
<lb n="0787a10"/>智謂此生能知彼智。念謂此智俱生勝念。言
<lb n="0787a11"/>本性者。簡別修得。即本性智由勝念力。知
<lb n="0787a12"/>過去生諸有漏法故。名本性念生智。復次本
<lb n="0787a13"/>性者。謂前際<anchor xml:id="beg0787004"/>法<anchor xml:id="end0787004"/>。即過去生有漏法性。智由
<lb n="0787a14"/>念力知本性生。故名本性念生智
(不<anchor xml:id="beg0787005"/>反<anchor xml:id="end0787005"/>
<anchor xml:id="beg0787006"/>釋<anchor xml:id="end0787006"/>。以修得故)
<lb n="0787a15"/>體雖是惠。名念者如念處釋。何處有。唯人
<lb n="0787a16"/>趣有。所以者何。唯欲界人趣中。能造殊勝業。
<lb n="0787a17"/>引得此智故。又人趣中智惠猛利勝餘趣
<lb n="0787a18"/>故。因何業得。評曰應作是說。若諸有情不
<lb n="0787a19"/>造惱害他業。恒作饒益他事。由斯業故。
<lb n="0787a20"/>在母腹中不為風．熱．淡飲病等之所逼切。
<lb n="0787a21"/>後出胎時無迫迮苦。是故能憶諸宿住事。
<lb n="0787a22"/>能憶幾生。有說憶七生
(引<anchor xml:id="beg0787007"/>一伽吒<anchor xml:id="end0787007"/>證)
。有說憶五百
<lb n="0787a23"/>生
(引二比丘證)
。有說<anchor xml:id="beg0787008"/>憶<anchor xml:id="end0787008"/>成<anchor xml:id="beg0787009"/>壞<anchor xml:id="end0787009"/>劫
(引王為子求<anchor xml:id="beg0787010"/>姄<anchor xml:id="end0787010"/>證)
。問菩薩
<lb n="0787a24"/>憶九十一劫。一說宿住智。一說自性念生智。
<lb n="0787a25"/>兩說無評。問本性念生智能憶知中有不。
<lb n="0787a26"/>評曰應作是說。亦能憶知中有中事。所以
<lb n="0787a27"/>者何。若不憶知此智知<anchor xml:id="beg0787011"/>境<anchor xml:id="end0787011"/>應成間雜。謂
<lb n="0787a28"/>少分能知。少分不知故。</p>
<lb n="0787a29"/>
<anchor xml:id="beg0787012"/>俱舍論疏卷<anchor xml:id="end0787012"/>第二十七<lb n="0787b01"/>
<anchor xml:id="beg0787013"/>
<p id="pT41p0787b0101" rend="margin-left:1em">保延三年九月八日黃昏於南新屋點了</p>
<lb n="0787b02"/>
<p id="pT41p0787b0201" rend="margin-left:13em">覺樹記</p>
<lb n="0787b03"/>
<p id="pT41p0787b0301" rend="margin-left:7em">以黃薗古本一交了理</p>
<anchor xml:id="end0787013"/>
<lb n="0787b04"/>
<lb n="0787b05"/>
<lb n="0787b06"/>
<anchor xml:id="tnote0787014"/>俱舍論疏卷第<anchor xml:id="beg0787015"/>二十八<anchor xml:id="end0787015"/>
<lb n="0787b07"/>
<lb n="0787b08"/>
<byline>
<anchor xml:id="beg0787016"/>沙<anchor xml:id="end0787016"/>門<anchor xml:id="beg0787017"/>法<anchor xml:id="end0787017"/>寶撰</byline>
<lb n="0787b09"/>
<anchor xml:id="tnote0787018"/>
<head>分別定品第八之<anchor xml:id="beg0787019"/>一<anchor xml:id="end0787019"/>
</head>
<lb n="0787b10"/>
<p id="pT41p0787b1001">心一境性名之為定。此品廣明名分別定
<lb n="0787b11"/>品。前明智品能依定果。此明定品智所依
<lb n="0787b12"/>因。</p>
<lb n="0787b13"/>
<p id="pT41p0787b1301">論。已說諸智至今次當辨。結前起後。</p>
<lb n="0787b14"/>
<p id="pT41p0787b1401">論。於中先辨至靜慮云何。此品大文有二
<lb n="0787b15"/>　一明德所依定。二明餘性功德。此明德所
<lb n="0787b16"/>依定　於中有四。一明靜慮。二明無色。三
<lb n="0787b17"/>明等至。四明等持。此文第一明靜慮<anchor xml:id="beg0787020"/>也<anchor xml:id="end0787020"/>文
<lb n="0787b18"/>中有三。一問。二答。三釋。此問起也。</p>
<p id="pT41p0787b1814" type="inline">論
<lb n="0787b19"/>曰至靜慮差別。<anchor xml:id="beg0787021"/>此<anchor xml:id="end0787021"/>述先說靜慮所以。諸功
<lb n="0787b20"/>德多依此四故先辨也。</p>
<p id="pT41p0787b2010" type="inline">論。此總有四種
<lb n="0787b21"/>謂初二三四。列四名也。正理論云。豈諸靜
<lb n="0787b22"/>慮無如慈等不共名想。而今但就初等四
<lb n="0787b23"/>數建立別名。此中非無不共名想。然無唯
<lb n="0787b24"/>遍攝一地名。以諸靜慮各有二種。謂定及
<lb n="0787b25"/>生。有差別故。諸生靜慮如先已說。謂第四
<lb n="0787b26"/>八。前三各三。無有別名總詮一地。諸定靜
<lb n="0787b27"/>慮<anchor xml:id="beg0787022"/>總<anchor xml:id="end0787022"/>相無<anchor xml:id="beg0787023"/>別<anchor xml:id="end0787023"/>。謂此四體總而言之。皆善性
<lb n="0787b28"/>攝。心一境性以善等持為自性故。若<anchor xml:id="beg0787024"/>并<anchor xml:id="end0787024"/>
<lb n="0787b29"/>助伴五蘊為性。此二既同難知差別。相雖
<lb n="0787c01"/>無別。而地有異。為顯地異就數標名。故
<lb n="0787c02"/>說為初乃至第四<anchor xml:id="beg0787025"/>
(已上論文)
<anchor xml:id="end0787025"/>。</p>
<p id="pT41p0787c0212" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0787026"/>四<anchor xml:id="end0787026"/>各有二至
<lb n="0787c03"/>五蘊為性。分四靜慮各有二種。謂生及定。
<lb n="0787c04"/>生者十七天。定即善等持。即<anchor xml:id="beg0787027"/>名<anchor xml:id="end0787027"/>心一境性。
<lb n="0787c05"/>
<anchor xml:id="begd1e138359"/>并<anchor xml:id="endd1e138359"/>五蘊也。</p>
<p id="pT41p0787c0505" type="inline">論。何名一境性。經部問也。</p>
<lb n="0787c06"/>
<p id="pT41p0787c0601">論。謂專一所緣。有部答也。</p>
<p id="pT41p0787c0611" type="inline">論。若爾
<lb n="0787c07"/>即心至餘心所法。經部難也。若專一所緣名
<lb n="0787c08"/>之為定。即心專<anchor xml:id="beg0787028"/>境<anchor xml:id="end0787028"/>依之建立。即<anchor xml:id="begd1e138385"/>此<anchor xml:id="endd1e138385"/>心王
<lb n="0787c09"/>名三摩地。不應別有餘心所法名三摩
<lb n="0787c10"/>地。</p>
<p id="pT41p0787c1002" type="inline">論。別法令心至非體即心。有部答
<lb n="0787c11"/>也。即心專一境。由別心所。能令心王於一
<lb n="0787c12"/>境轉名為等持。非體即心。</p>
<p id="pT41p0787c1211" type="inline">論。豈不諸
<lb n="0787c13"/>心至何用等持。經部難也。即此心王剎那滅
<lb n="0787c14"/>故皆一境轉。法性自爾。何用等持令一境
<lb n="0787c15"/>轉。第一難也。</p>
<p id="pT41p0787c1506" type="inline">論。若謂令心至等持無用。
<lb n="0787c16"/>第二難也。若謂前念等持。令心於第二念。
<lb n="0787c17"/>亦同前<anchor xml:id="beg0787029"/>心<anchor xml:id="end0787029"/>緣一境轉。此即前心令其後心
<lb n="0787c18"/>同一境轉。後心相應等持何用。</p>
<p id="pT41p0787c1813" type="inline">論。又由
<lb n="0787c19"/>此故至心於一境轉。第三難也。如心所中定
<lb n="0787c20"/>通其散位。散位非定。由修習故。三摩地成
<lb n="0787c21"/>名心一境。何不即以此修習力。令心一境
<lb n="0787c22"/>轉。</p>
<p id="pT41p0787c2202" type="inline">論。又三摩地至<anchor xml:id="beg0787030"/>皆<anchor xml:id="end0787030"/>一境轉。第四難
<lb n="0787c23"/>也。心所等持是大地法通其定．散。因何散
<lb n="0787c24"/>位心亂。定位一境。</p>
<p id="pT41p0787c2408" type="inline">論。不爾餘品等持劣
<lb n="0787c25"/>故。有部釋第四難也。正理論云。此中經主自
<lb n="0787c26"/>興問答。何名一境性。謂專一所緣。彼答非
<lb n="0787c27"/>理。眼．意二識若同一所緣。應名一境性。
<lb n="0787c28"/>
<anchor xml:id="beg0787031"/>故於此處應求別理。謂<anchor xml:id="end0787031"/>若依止一所依
<lb n="0787c29"/>根。專一所緣名一境性。豈不一念無易所
<lb n="0788a01"/>緣。應一切心中皆有一境性。理實皆有一
<lb n="0788a02"/>一剎那心．心所法。一境轉故。然非一切皆
<lb n="0788a03"/>得定名。以於此中說一境性。但為顯示
<lb n="0788a04"/>由勝等持。令善心．心所。相續而轉故。若爾
<lb n="0788a05"/>即心依一根轉。引緣自境。餘心續生。此即
<lb n="0788a06"/>名為心一境性。應離心外無別等持。此難
<lb n="0788a07"/>不然。前已說故。謂<anchor xml:id="beg0788001"/>先廣辨心所法中。已
<lb n="0788a08"/>辨等持。此難不然。前已說故。謂<anchor xml:id="end0788001"/>若心體即
<lb n="0788a09"/>三摩地。令心作等。亦應無別。差別因緣不
<lb n="0788a10"/>可得故。述曰。經部令心作等。即許別有
<lb n="0788a11"/>思等心所。令心一境。因何不<anchor xml:id="beg0788002"/>許<anchor xml:id="end0788002"/>。</p>
<p id="pT41p0788a1113" type="inline">論。
<lb n="0788a12"/>有餘師<anchor xml:id="beg0788003"/>說<anchor xml:id="end0788003"/>至即四靜慮故。述經部<anchor xml:id="beg0788004"/>師<anchor xml:id="end0788004"/>計也。
<lb n="0788a13"/>此師引經。說定學為增上心學。說四靜慮
<lb n="0788a14"/>為心清淨最勝。證定即是心也。</p>
<p id="pT41p0788a1413" type="inline">論。依
<lb n="0788a15"/>何義故立靜慮名。問也。</p>
<p id="pT41p0788a1510" type="inline">論。由此寂靜至
<lb n="0788a16"/>以慧為體有部答也。由此寂靜是定。能審慮
<lb n="0788a17"/>是慧。審慮即是實了知義。了知是慧。如說
<lb n="0788a18"/>心在定能如實了知　審慮義中置地界故
<lb n="0788a19"/>者。審慮梵云振多。是字緣。於此字緣置其
<lb n="0788a20"/>地界。變前振多成馱南。馱南此云靜慮。馱
<lb n="0788a21"/>南舊云禪那訛也。正理論云。依何義故立
<lb n="0788a22"/>靜慮名。由依此寂靜方能審慮故。審慮即
<lb n="0788a23"/>是實了知義。如說心在定。能如實了知。審
<lb n="0788a24"/>慮義中置地界故。依訓釋理。此是凝寂。思
<lb n="0788a25"/>度境處得靜慮名。定令慧生無濁亂故。有
<lb n="0788a26"/>說此定持勝遍緣。如理思惟故名靜慮。勝言
<lb n="0788a27"/>簡欲界。遍緣簡無色。如理思惟簡異顛倒。
<lb n="0788a28"/>能持此定是妙等持。此妙等持名為靜慮。
<lb n="0788a29"/>此言顯示止．觀均行無倒等持。方名靜慮
<lb n="0788b01"/>　又婆沙一百四十一。問此<anchor xml:id="begd1e138573"/>四<anchor xml:id="endd1e138573"/>何緣說名靜
<lb n="0788b02"/>慮。答靜謂寂靜。慮謂籌慮。此四地中。定．慧
<lb n="0788b03"/>平等故稱靜慮。餘隨有闕。不得此名　已
<lb n="0788b04"/>上<anchor xml:id="beg0788005"/>論<anchor xml:id="end0788005"/>文。</p>
<p id="pT41p0788b0404" type="inline">論。若爾諸等持皆應名靜慮。
<lb n="0788b05"/>難也。</p>
<p id="pT41p0788b0503" type="inline">論。不爾唯勝至亦得日名。答也。</p>
<lb n="0788b06"/>
<p id="pT41p0788b0601">論。靜慮如何獨名<anchor xml:id="tnote0788006"/>
<anchor xml:id="mod0788006"/>為勝。問也。</p>
<p id="pT41p0788b0612" type="inline">論。諸
<lb n="0788b07"/>等持內至獨名靜慮。答獨名勝所以也。</p>
<lb n="0788b08"/>
<p id="pT41p0788b0801">論。若爾染污寧得此名。難也。若以如上勝
<lb n="0788b09"/>故獨名審慮。味定是染。如何亦同得靜慮
<lb n="0788b10"/>名。</p>
<p id="pT41p0788b1002" type="inline">論。由彼亦能邪審慮故。有部答也。</p>
<lb n="0788b11"/>
<p id="pT41p0788b1101">論。是則應有太過之失。<anchor xml:id="beg0788007"/>難。染污心審慮
<lb n="0788b12"/>勝餘散善者。有太過失<anchor xml:id="end0788007"/>。</p>
<p id="pT41p0788b1210" type="inline">論。無太過失
<lb n="0788b13"/>至<anchor xml:id="beg0788008"/>有<anchor xml:id="end0788008"/>惡靜慮。答也。如敗種子雖無生能。
<lb n="0788b14"/>得種子名非餘土等。染亦如是。雖不同
<lb n="0788b15"/>善審慮。以靜慮故得靜慮名。此理證也
<lb n="0788b16"/>　世尊亦說有惡靜慮。引教證也。</p>
<p id="pT41p0788b1613" type="inline">論。若一
<lb n="0788b17"/>境性至初二三四。難也。若一境性是靜慮者。
<lb n="0788b18"/>即相無差別。依何相別立初．二．三．四也。</p>
<lb n="0788b19"/>
<p id="pT41p0788b1901">論。具伺喜樂至而不與尋俱。明初定具
<lb n="0788b20"/>尋．伺．喜．樂也。頌但言伺。以表尋俱。以伺
<lb n="0788b21"/>有喜．樂。定有尋故。以中間靜慮無喜．樂
<lb n="0788b22"/>故。自餘有伺。示有於尋。</p>
<p id="pT41p0788b2210" type="inline">論。漸離前支
<lb n="0788b23"/>至分為四種。述立餘三所以也。離伺異初
<lb n="0788b24"/>立第二離喜及伺二異前二立第三。離
<lb n="0788b25"/>伺．喜．樂異前三立第四。</p>
<lb n="0788b26"/>
<p id="pT41p0788b2601">論。已辨靜慮無色云何。下兩行半頌。第二
<lb n="0788b27"/>
<anchor xml:id="beg0788009"/>明<anchor xml:id="end0788009"/>四無色也。</p>
<p id="pT41p0788b2706" type="inline">論曰至亦如是言。述無
<lb n="0788b28"/>色四及生．<anchor xml:id="beg0788010"/>定<anchor xml:id="end0788010"/>二同。善性等同前靜慮。故頌
<lb n="0788b29"/>
<anchor xml:id="beg0788011"/>中<anchor xml:id="end0788011"/>言<anchor xml:id="beg0788012"/>亦<anchor xml:id="end0788012"/>如是<anchor xml:id="begd1e138719"/>也<anchor xml:id="endd1e138719"/>。</p>
<p id="pT41p0788b2907" type="inline">論。然助伴中至隨
<lb n="0788c01"/>轉色故。此述異也。</p>
<p id="pT41p0788c0108" type="inline">論。雖一境性至立非
<lb n="0788c02"/>想非非想處。述分四所以也。</p>
<p id="pT41p0788c0212" type="inline">論。離名
<lb n="0788c03"/>何義。問也。</p>
<p id="pT41p0788c0305" type="inline">論謂由此道至離下染義。答
<lb n="0788c04"/>也　言離生者有二義。一染法名生。能為
<lb n="0788c05"/>
<anchor xml:id="beg0788013"/>患<anchor xml:id="end0788013"/>故。猶如生食在腹。二謂受生。離地染
<lb n="0788c06"/>時二種生過俱能<anchor xml:id="beg0788014"/>離<anchor xml:id="end0788014"/>也。</p>
<p id="pT41p0788c0610" type="inline">論。即此四根本
<lb n="0788c07"/>至立無色名。述同異也。此四無色上三近分
<lb n="0788c08"/>不緣色故名除色想。空處近分以緣色故
<lb n="0788c09"/>非除色想。然四根本．四<anchor xml:id="tnote0788015"/>色無色近分。雖緣色
<lb n="0788c10"/>不同。皆無色故同名無色。</p>
<p id="pT41p0788c1011" type="inline">論。此因不
<lb n="0788c11"/>成<anchor xml:id="beg0788016"/>許<anchor xml:id="end0788016"/>有色故。大眾部．化地部等難也。汝以
<lb n="0788c12"/>無色故總名無色。無色之因我宗不許。許
<lb n="0788c13"/>有色故。是不成過。</p>
<p id="pT41p0788c1308" type="inline">論。若爾何故立無色
<lb n="0788c14"/>名。有部反問也。既言有色。何故經中說名
<lb n="0788c15"/>無色。</p>
<p id="pT41p0788c1503" type="inline">論。由彼色微至亦名無黃。大眾部
<lb n="0788c16"/>等答也。</p>
<p id="pT41p0788c1604" type="inline">論。許彼界中色有何相。有部責
<lb n="0788c17"/>色相也。</p>
<p id="pT41p0788c1704" type="inline">論。若彼唯有至何有造色。縱
<lb n="0788c18"/>
<anchor xml:id="beg0788017"/>計<anchor xml:id="end0788017"/>破也。</p>
<p id="pT41p0788c1804" type="inline">論。若謂如有至亦遮有故。破
<lb n="0788c19"/>救義也。大眾部等救云。如有無漏律儀。無
<lb n="0788c20"/>無漏大種。我宗無色界有身．語律儀。無別
<lb n="0788c21"/>大種。破云。不爾。無漏雖無大種依有漏大
<lb n="0788c22"/>種故。汝宗不可說無色律儀依色界大種。
<lb n="0788c23"/>界地別故。又我宗亦遮無色界有無漏律儀
<lb n="0788c24"/>故。</p>
<p id="pT41p0788c2402" type="inline">論。若許於彼至彼色<anchor xml:id="beg0788018"/>漸<anchor xml:id="end0788018"/>少。又破轉
<lb n="0788c25"/>計也。</p>
<p id="pT41p0788c2503" type="inline">論。若謂於彼至不可見故。此破救
<lb n="0788c26"/>也。</p>
<p id="pT41p0788c2602" type="inline">論。若謂彼身至應名無色。又破轉
<lb n="0788c27"/>計也。</p>
<p id="pT41p0788c2703" type="inline">論。若謂彼身至有勝劣故。又破救
<lb n="0788c28"/>也。</p>
<p id="pT41p0788c2802" type="inline">論。又生靜慮至不名無色。此重破也。
<lb n="0788c29"/>竝如文可知。正理論云。又生靜慮。乃至。上
<lb n="0789a01"/>地望下清妙轉增。非下地根<anchor xml:id="beg0789001"/>所能<anchor xml:id="end0789001"/>取故。
<lb n="0789a02"/>與彼何異不名無色。</p>
<p id="pT41p0789a0209" type="inline">論。若謂欲色至
<lb n="0789a03"/>此有何理。又破救也。大眾部救云雖色界
<lb n="0789a04"/>中。上地清妙下地應名無色。然隨別義立
<lb n="0789a05"/>
<anchor xml:id="begd1e138886"/>名<anchor xml:id="endd1e138886"/>。不名無色。無色不爾者。此有何理。</p>
<lb n="0789a06"/>
<p id="pT41p0789a0601">論。若謂經說至有色理成。牒大眾部引他
<lb n="0789a07"/>經證也。壽．煖合故。是一經。煖是色故。色識
<lb n="0789a08"/>相依。第二經也。名色為緣。第三經也。遮離
<lb n="0789a09"/>色等有<anchor xml:id="beg0789002"/>來<anchor xml:id="end0789002"/>．去故。第四經也。由此四種證
<lb n="0789a10"/>無色界定有色也。</p>
<p id="pT41p0789a1008" type="inline">論。此證不成應審思
<lb n="0789a11"/>故。且總非也。</p>
<p id="pT41p0789a1106" type="inline">論。謂所引教應共審思。
<lb n="0789a12"/>
<anchor xml:id="beg0789003"/>勸<anchor xml:id="end0789003"/>大眾部等審思也。</p>
<p id="pT41p0789a1209" type="inline">論。旦契經說至
<lb n="0789a13"/>為約欲界說。令思第一經也。</p>
<p id="pT41p0789a1312" type="inline">論。名色
<lb n="0789a14"/>與識至為約欲色說。令思第二經也。</p>
<lb n="0789a15"/>
<p id="pT41p0789a1501">論。所<anchor xml:id="beg0789004"/>說<anchor xml:id="end0789004"/>名色至不緣於識。令思第三經也。</p>
<lb n="0789a16"/>
<p id="pT41p0789a1601">論。遮離色至行至為遮離一切。令思第
<lb n="0789a17"/>四經也。<anchor xml:id="begd1e138952"/>此<anchor xml:id="endd1e138952"/>四經皆通兩釋。不成證義。</p>
<lb n="0789a18"/>
<p id="pT41p0789a1801">論。若謂契經至大過失故。略破救也。</p>
<lb n="0789a19"/>
<p id="pT41p0789a1901">論。謂應外煖亦與壽<anchor xml:id="beg0789005"/>合<anchor xml:id="end0789005"/>。出<anchor xml:id="beg0789006"/>救<anchor xml:id="end0789006"/>第一經大過
<lb n="0789a20"/>失也。若以經無簡別。即令一切壽皆與煖
<lb n="0789a21"/>合。經無簡別故。應一切煖皆與壽合。因何
<lb n="0789a22"/>外煖而不壽合。</p>
<p id="pT41p0789a2207" type="inline">論。又應外名色依識識
<lb n="0789a23"/>為緣。出第二．第三過失也。若以經無簡別。
<lb n="0789a24"/>即令一切識。皆與名色依。破第二過也。外
<lb n="0789a25"/>名色識為緣。第三．經也。俱經無簡別。應一
<lb n="0789a26"/>切名色皆與<anchor xml:id="beg0789007"/>識依<anchor xml:id="end0789007"/>。及與色緣。是即外色及
<lb n="0789a27"/>四相等。應與識依。識緣過也。</p>
<p id="pT41p0789a2712" type="inline">論。又說
<lb n="0789a28"/>四食至應有段食。引例破也。經說四食如
<lb n="0789a29"/>四識住。經無簡別。色．無色界應有段食。有
<lb n="0789b01"/>四<anchor xml:id="beg0789008"/>識<anchor xml:id="end0789008"/>住故。經不簡故。</p>
<p id="pT41p0789b0109" type="inline">論。若謂經說至
<lb n="0789b02"/>無斯過者。牒引兩經救也。以<anchor xml:id="beg0789009"/>有經<anchor xml:id="end0789009"/>
<anchor xml:id="beg0789010"/>說<anchor xml:id="end0789010"/>
<lb n="0789b03"/>一類天超段食。故知色．無色界無段食也
<lb n="0789b04"/>　又經說。彼天喜為食故。無上二界有段
<lb n="0789b05"/>食過者。此述大眾部意。前所引文雖無簡
<lb n="0789b06"/>別。別有此兩文有簡別。故知上二界定無
<lb n="0789b07"/>段食。</p>
<p id="pT41p0789b0703" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0789011"/>欲<anchor xml:id="end0789011"/>無色界至皆超越故。引三
<lb n="0789b08"/>經准段食例證無色界無色也。</p>
<p id="pT41p0789b0813" type="inline">論。若
<lb n="0789b09"/>無色界至超色想等。反難大眾部也。</p>
<p id="pT41p0789b0915" type="inline">論
<lb n="0789b10"/>若謂觀下至亦應許然。破救<anchor xml:id="beg0789012"/>也。言<anchor xml:id="end0789012"/>無色想
<lb n="0789b11"/>等觀待下<anchor xml:id="beg0789013"/>麁<anchor xml:id="end0789013"/>。無麁色想名為無色想等
<lb n="0789b12"/>者。言無段食。亦應無麁有細段食。</p>
<p id="pT41p0789b1214" type="inline">論。
<lb n="0789b13"/>又諸靜慮至名無色界。重破救也。若以觀
<lb n="0789b14"/>下麁色名無色者。四靜慮中色細欲界。亦
<lb n="0789b15"/>應可說出離<anchor xml:id="beg0789014"/>色<anchor xml:id="end0789014"/>言。是即色界應亦名無色
<lb n="0789b16"/>界。</p>
<p id="pT41p0789b1602" type="inline">論。又亦應說至非超受等。是重破
<lb n="0789b17"/>也。若謂觀麁色故名出離色者。無色<anchor xml:id="beg0789015"/>界<anchor xml:id="end0789015"/>
<lb n="0789b18"/>受細。色界受麁。超下麁受應名出離受等。
<lb n="0789b19"/>經既不說出離受等。故知無色中唯遍超色
<lb n="0789b20"/>類非超受等。</p>
<p id="pT41p0789b2006" type="inline">論。由此定知彼界無色。
<lb n="0789b21"/>此總結成自宗義也。</p>
<p id="pT41p0789b2109" type="inline">論。然契經說至非
<lb n="0789b22"/>永出故。通伏難也。伏難意云。若無色界無
<lb n="0789b23"/>色者　應無色有出於色有。如何經說有不
<lb n="0789b24"/>出有。有三釋。一自地有不能出自地有。
<lb n="0789b25"/>即是自地有漏道不能<anchor xml:id="beg0789016"/>制<anchor xml:id="end0789016"/>自地<anchor xml:id="beg0789017"/>惑<anchor xml:id="end0789017"/>。要因
<lb n="0789b26"/>上地方能斷故　非遍出者雖上地有出下
<lb n="0789b27"/>地有。而不能出非想有也。雖能出下地有
<lb n="0789b28"/>
<anchor xml:id="beg0789018"/>後<anchor xml:id="end0789018"/>定退故非永出也。依如是理說有不
<lb n="0789b29"/>出有也。</p>
<p id="pT41p0789b2904" type="inline">論。又薄伽梵至說有色類言。是
<lb n="0789c01"/>重引經證也。</p>
<p id="pT41p0789c0106" type="inline">論。故<anchor xml:id="beg0789019"/>所立<anchor xml:id="end0789019"/>因無不成過。
<lb n="0789c02"/>總結上言。以無色故名無色。因非不成過。
<lb n="0789c03"/>汝宗不許自違理．教。汝既違教。我非不成。</p>
<lb n="0789c04"/>
<p id="pT41p0789c0401">論。在彼多劫至色從何生。大眾部等難
<lb n="0789c05"/>也。</p>
<p id="pT41p0789c0502" type="inline">論。此從心生至從彼心生。經部答也。
<lb n="0789c06"/>謂從色異熟因功能種子而生。</p>
<p id="pT41p0789c0613" type="inline">
<anchor xml:id="beg0789020"/>論<anchor xml:id="end0789020"/>。彼
<lb n="0789c07"/>無色身心<anchor xml:id="beg0789021"/>何依<anchor xml:id="end0789021"/>轉。大眾部等又難也。彼既無
<lb n="0789c08"/>色。心依何轉。</p>
<p id="pT41p0789c0806" type="inline">論。離身何不轉。有部等
<lb n="0789c09"/>反問大眾部也。</p>
<p id="pT41p0789c0907" type="inline">論下曾不見故。大眾部
<lb n="0789c10"/>答也。</p>
<p id="pT41p0789c1003" type="inline">論。色界無段食至離<anchor xml:id="beg0789022"/>段<anchor xml:id="end0789022"/>食轉故。
<lb n="0789c11"/>引例却難大眾部也。</p>
<p id="pT41p0789c1109" type="inline">論。又先說彼心
<lb n="0789c12"/>轉所依。指前釋也。前說心依壽等轉也。</p>
<lb n="0789c13"/>
<p id="pT41p0789c1301">論。已釋總名。結上四無色名也。</p>
<p id="pT41p0789c1313" type="inline">論。
<lb n="0789c14"/>空無邊等至得別名耶。問別名也。</p>
<p id="pT41p0789c1414" type="inline">論。
<lb n="0789c15"/>不爾云何至建立三名。答。前三無色<anchor xml:id="beg0789023"/>從<anchor xml:id="end0789023"/>加
<lb n="0789c16"/>行為名於加行位勝解。思惟虛空<anchor xml:id="beg0789024"/>等<anchor xml:id="end0789024"/>故。
<lb n="0789c17"/>名空無邊等。至成滿位亦<anchor xml:id="beg0789025"/>緣<anchor xml:id="end0789025"/>餘法。故正理
<lb n="0789c18"/>云。謂若有法雖與色俱。而其自體不依屬
<lb n="0789c19"/>色。諸有於色求出離者。必應最初思惟彼
<lb n="0789c20"/>法。謂虛空體雖與色俱。而待色無方得顯
<lb n="0789c21"/>了。外法所攝<anchor xml:id="beg0789026"/>其<anchor xml:id="end0789026"/>相無邊。思惟彼時。易能
<lb n="0789c22"/>離色。故加行位思惟虛空。成時隨應亦緣
<lb n="0789c23"/>餘法。但<anchor xml:id="begd1e139339"/>從<anchor xml:id="endd1e139339"/>加行建立此名。<anchor xml:id="beg0789027"/>謂<anchor xml:id="end0789027"/>於純淨
<lb n="0789c24"/>六種識身能了別中。善取相已安住勝解。
<lb n="0789c25"/>由<anchor xml:id="beg0789028"/>假想<anchor xml:id="end0789028"/>力。思惟觀察無邊識相。由此加行
<lb n="0789c26"/>為先所成。隨其所應。亦緣餘法。但從加
<lb n="0789c27"/>行建立此名　<anchor xml:id="beg0789029"/>謂<anchor xml:id="end0789029"/>見無邊行相麁動。為欲
<lb n="0789c28"/>厭捨起此加行。是故此處名最勝捨。以於
<lb n="0789c29"/>此中。不復樂作無邊行相。心於所緣捨諸
<lb n="0790a01"/>所有。寂然而住
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0790a0111" type="inline">論。立第四名至名
<lb n="0790a02"/>非非想。<anchor xml:id="beg0790001"/>立<anchor xml:id="end0790001"/>第四名。由想昧劣無明勝想。得
<lb n="0790a03"/>非想名。有昧劣想名非非想也。</p>
<p id="pT41p0790a0313" type="inline">論。雖
<lb n="0790a04"/>加行時至加行立名。明加行時觀根本作
<lb n="0790a05"/>非想非非想解。不<anchor xml:id="beg0790002"/>從<anchor xml:id="end0790002"/>加行為名。<anchor xml:id="beg0790003"/>說<anchor xml:id="end0790003"/>根本
<lb n="0790a06"/>想昧劣為名。</p>
<p id="pT41p0790a0606" type="inline">論。以若詰言至是立名正
<lb n="0790a07"/>因。釋不從加行立名所以也。前三無色加
<lb n="0790a08"/>行心時思無邊空等。然實根本非常<anchor xml:id="begd1e139437"/>緣<anchor xml:id="endd1e139437"/>空。
<lb n="0790a09"/>
<anchor xml:id="beg0790004"/>由此<anchor xml:id="end0790004"/>立名從其加行<anchor xml:id="beg0790005"/>不<anchor xml:id="end0790005"/>從根本。加行不
<lb n="0790a10"/>緣根本作行解故。非想非非想處加行<anchor xml:id="beg0790006"/>位<anchor xml:id="end0790006"/>
<lb n="0790a11"/>中。緣其根本地昧劣想作如是念。無明勝
<lb n="0790a12"/>想有昧劣想。此念依根本起。即是正立名
<lb n="0790a13"/>因。由想昧劣故從根本不從加行。</p>
<lb n="0790a14"/>
<p id="pT41p0790a1401">論。已辨無色云何等至。下兩行頌第三明等
<lb n="0790a15"/>至　文有十二。一明淨等三別。二明具支
<lb n="0790a16"/>多少。三明不動。四明受多少。五明借識。六
<lb n="0790a17"/>二得。七明相生。八明依身。九明所緣。十明
<lb n="0790a18"/>斷惑。十一明近分。十二明中定。此第一明
<lb n="0790a19"/>淨等三也。</p>
<p id="pT41p0790a1905" type="inline">論曰至<anchor xml:id="beg0790007"/>無<anchor xml:id="end0790007"/>無漏故。總釋八
<lb n="0790a20"/>地。前七具三。有頂唯二。無無漏也。</p>
<p id="pT41p0790a2014" type="inline">論。
<lb n="0790a21"/>初味等至至此得味名。釋第一味定也。此謂
<lb n="0790a22"/>等<anchor xml:id="beg0790008"/>持<anchor xml:id="end0790008"/>與愛相應。愛能味著定亦名味。正理
<lb n="0790a23"/>論云。愛相應言依自性說。此以等持為自
<lb n="0790a24"/>性故。若并助伴應作是言。<anchor xml:id="beg0790009"/>愛<anchor xml:id="end0790009"/>俱<anchor xml:id="beg0790010"/>亦<anchor xml:id="end0790010"/>法名
<lb n="0790a25"/>味等至　問何故餘惑相應不名為定。答正
<lb n="0790a26"/>理論云。專注不移方名為定<anchor xml:id="beg0790011"/>愛相應定<anchor xml:id="end0790011"/>。亦
<lb n="0790a27"/>專一境故得定名。餘惑相應<anchor xml:id="beg0790012"/>則<anchor xml:id="end0790012"/>不如是。
<lb n="0790a28"/>謂餘煩惱於自所緣。不能令心專注如愛。
<lb n="0790a29"/>故三摩地若與愛俱。專注一緣與善相似。</p>
<lb n="0790b01"/>
<p id="pT41p0790b0101">論。淨等至名至此得淨名。第二明淨定
<lb n="0790b02"/>也。是有漏故與無漏殊。即名世<anchor xml:id="beg0790013"/>間<anchor xml:id="end0790013"/>之所簡
<lb n="0790b03"/>也。淨故非味。即是善名之所簡也。與無貪
<lb n="0790b04"/>等白法相應故名為淨。釋淨名<anchor xml:id="begd1e139586"/>也<anchor xml:id="endd1e139586"/>。</p>
<p id="pT41p0790b0414" type="inline">論。
<lb n="0790b05"/>即味相應至深生味著。述淨為味<anchor xml:id="beg0790014"/>境<anchor xml:id="end0790014"/>。味唯
<lb n="0790b06"/>緣淨。就緣淨中。唯緣過去退淨定也。不
<lb n="0790b07"/>緣現在及未來也。現在無淨定。未來淨未
<lb n="0790b08"/>曾<anchor xml:id="beg0790015"/>領<anchor xml:id="end0790015"/>受也。此說容生味定。非一切<anchor xml:id="beg0790016"/>生<anchor xml:id="end0790016"/>。唯
<lb n="0790b09"/>退分定及住中一分。<anchor xml:id="beg0790017"/>似<anchor xml:id="end0790017"/>退生故。境亦如是。
<lb n="0790b10"/>又退分定未必定退。前五種性非定退故。
<lb n="0790b11"/>此人皆成退分定故。</p>
<p id="pT41p0790b1109" type="inline">論。爾時雖名至得
<lb n="0790b12"/>名為入。述<anchor xml:id="beg0790018"/>入出<anchor xml:id="end0790018"/>也。味定非定<anchor xml:id="begd1e139652"/>似<anchor xml:id="endd1e139652"/>定名定。
<lb n="0790b13"/>由此亦名入味定也　正理論云。諸從定
<lb n="0790b14"/>出總有五種。一出地。二出剎那。三出行相。
<lb n="0790b15"/>四出所緣。五出種類　從初靜慮入第二
<lb n="0790b16"/>等名為出地。於同一地行相．所緣相續
<lb n="0790b17"/>轉位。前念無間入於後念。名出剎那　從
<lb n="0790b18"/>無常行相入苦行相等。名出行相　從緣
<lb n="0790b19"/>色蘊入緣受等。名出所緣　從有漏入
<lb n="0790b20"/>無漏。從不染<anchor xml:id="beg0790019"/>污<anchor xml:id="end0790019"/>入染污等。名出種類
<lb n="0790b21"/>　依出種類此中說言從所味出入能味定
<lb n="0790b22"/>　豈不二言更相違反。能味是愛非所入定。
<lb n="0790b23"/>所入是定不名能味。如何可言入能味定
<lb n="0790b24"/>　無相違過。現見。相應隨舉一名說俱品
<lb n="0790b25"/>故。如<anchor xml:id="beg0790020"/>勸<anchor xml:id="end0790020"/>長者作意記別。互相雜故俱得二
<lb n="0790b26"/>名。由愛相應等持名味。等持力故愛得定
<lb n="0790b27"/>名。故無二言更相違過。</p>
<p id="pT41p0790b2710" type="inline">論。無漏定者
<lb n="0790b28"/>至<anchor xml:id="beg0790021"/>非<anchor xml:id="end0790021"/>所味著。第三述無漏定也。如文可
<lb n="0790b29"/>解。</p>
<lb n="0790c01"/>
<p id="pT41p0790c0101">論。如是所說八等至中。已下第二明具支多
<lb n="0790c02"/>少　文中有二。一明四<anchor xml:id="beg0790022"/>五<anchor xml:id="end0790022"/>支。二明染無
<lb n="0790c03"/>支。明有支中有二。一明四定支有多少。
<lb n="0790c04"/>二明支體。此兩行頌第一明靜慮支多少
<lb n="0790c05"/>也。</p>
<p id="pT41p0790c0502" type="inline">論曰至五等持。明淨及無漏。初靜慮
<lb n="0790c06"/>具五支也。</p>
<p id="pT41p0790c0605" type="inline">論。此中等持至義如前釋。
<lb n="0790c07"/>
<anchor xml:id="beg0790023"/>會<anchor xml:id="end0790023"/>名．體也。</p>
<p id="pT41p0790c0705" type="inline">論。傳說唯定至非靜慮。述
<lb n="0790c08"/>婆沙宗也。</p>
<p id="pT41p0790c0805" type="inline">論。如實義者至應知亦爾。論主
<lb n="0790c09"/>正釋也。如四支軍不可偏<anchor xml:id="beg0790024"/>論<anchor xml:id="end0790024"/>一支為軍
<lb n="0790c10"/>亦軍支也。餘靜慮支應知亦爾。正理論云。
<lb n="0790c11"/>毘婆沙師顯靜慮地等持最勝。故作是說。三
<lb n="0790c12"/>摩地是靜慮亦靜慮支。如四支軍。亦無有
<lb n="0790c13"/>失。如王與眾雖互相資。而於其中王最
<lb n="0790c14"/>為勝。</p>
<p id="pT41p0790c1403" type="inline">論。第二靜慮至四等持別。釋第
<lb n="0790c15"/>二靜慮支也　言信名內等淨者。正理釋
<lb n="0790c16"/>云。信是淨相故立淨名。如水清珠令心淨
<lb n="0790c17"/>故。內心<anchor xml:id="beg0790025"/>平<anchor xml:id="end0790025"/>等為緣<anchor xml:id="beg0790026"/>故生<anchor xml:id="end0790026"/>。由此信根名內
<lb n="0790c18"/>等淨。或第二定所有功德。平等為緣引生此
<lb n="0790c19"/>淨。由此建立內等<anchor xml:id="beg0790027"/>淨<anchor xml:id="end0790027"/>名
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0790c1914" type="inline">論。第三靜
<lb n="0790c20"/>慮至五等持。釋第三靜慮支多少<anchor xml:id="begd1e139831"/>也<anchor xml:id="endd1e139831"/>。</p>
<lb n="0790c21"/>
<p id="pT41p0790c2101">論。第四靜慮至四等持。釋第四定支也
<lb n="0790c22"/>　言行捨．及念名清淨者。正理意云。第四定
<lb n="0790c23"/>中<anchor xml:id="beg0790028"/>復<anchor xml:id="end0790028"/>
<anchor xml:id="beg0790029"/>棄<anchor xml:id="end0790029"/>捨樂<anchor xml:id="beg0790030"/>故<anchor xml:id="end0790030"/>。彼捨．念得清淨名　又
<lb n="0790c24"/>云。此中支名為目何義。目顯成義。何所顯
<lb n="0790c25"/>成。謂顯成此是初靜慮。乃至。此是第四靜
<lb n="0790c26"/>慮。或此支名目隨順義。謂十八支各順自
<lb n="0790c27"/>地。或資具義說名為支。如祠祀支即牛．馬
<lb n="0790c28"/>等。謂尋．伺等展轉相資　又云。何緣初三
<lb n="0790c29"/>支各具五。第二第四各唯四支。或由欲界
<lb n="0791a01"/>多諸惡法及妙五欲。難斷難捨。第<anchor xml:id="beg0791001"/>二<anchor xml:id="end0791001"/>靜慮
<lb n="0791a02"/>有重地喜其相動踊。喜中之極引五部愛。
<lb n="0791a03"/>難捨難斷。為對治彼故。初．三各五支。<anchor xml:id="beg0791002"/>初．
<lb n="0791a04"/>三<anchor xml:id="end0791002"/>不然。故餘各四　又釋。隨順超等<anchor xml:id="beg0791003"/>至<anchor xml:id="end0791003"/>故
<lb n="0791a05"/>　又云。輕安．行捨<anchor xml:id="beg0791004"/>遍<anchor xml:id="end0791004"/>四靜慮。何緣<anchor xml:id="beg0791005"/>初．二
<lb n="0791a06"/>唯立輕安。後二地中唯立行捨。以此於彼
<lb n="0791a07"/>偏隨順故。謂欲界中<anchor xml:id="end0791005"/>
<anchor xml:id="beg0791006"/>有<anchor xml:id="end0791006"/>諸惡法。初靜慮地
<lb n="0791a08"/>有尋．伺想能逼惱心。猶如毒箭。初．二<anchor xml:id="beg0791007"/>離
<lb n="0791a09"/>彼<anchor xml:id="end0791007"/>故輕安增。第二靜慮喜極動踊。第三靜慮
<lb n="0791a10"/>樂受極增。二俱能為愛勝<anchor xml:id="begd1e139960"/>生<anchor xml:id="endd1e139960"/>處。三．四棄彼
<lb n="0791a11"/>故行捨增　又云。行捨．輕安互相覆蔽。若處
<lb n="0791a12"/>有一第二便無。輕安治沈其相飄舉。行捨治
<lb n="0791a13"/>掉其相寂止。故安與捨互相覆蔽　又云。何
<lb n="0791a14"/>緣念．慧諸地皆有。而念唯在上二靜慮。慧
<lb n="0791a15"/>在第三定方得立<anchor xml:id="beg0791008"/>為<anchor xml:id="end0791008"/>
<anchor xml:id="beg0791009"/>支<anchor xml:id="end0791009"/>。隨其所應偏隨
<lb n="0791a16"/>順故。謂喜與樂於三有中。是諸有情極所
<lb n="0791a17"/>耽味。第三靜慮所味中。極有生死中最勝樂
<lb n="0791a18"/>故。理應立慧觀察厭捨。若無慧者自地善
<lb n="0791a19"/>根<anchor xml:id="beg0791010"/>尚<anchor xml:id="end0791010"/>不能成。況進求勝。為治如是自地
<lb n="0791a20"/>過失。第三靜慮立慧為支。餘地不然。故不
<lb n="0791a21"/>立慧。第二靜慮有最勝喜。輕躁嬈亂如邏
<lb n="0791a22"/>剎<anchor xml:id="beg0791011"/>私<anchor xml:id="end0791011"/>第三定中有最勝樂。如天妙欲極為
<lb n="0791a23"/>難捨。第三．四定由行捨支。隨其所應雖
<lb n="0791a24"/>已棄捨。而恐退起立<anchor xml:id="beg0791012"/>念<anchor xml:id="end0791012"/>遮防餘地不然。故
<lb n="0791a25"/>不立念。<anchor xml:id="beg0791013"/>然<anchor xml:id="end0791013"/>第三念勢用堅強。非唯助捨。
<lb n="0791a26"/>亦能助慧。通<anchor xml:id="beg0791014"/>能<anchor xml:id="end0791014"/>
<anchor xml:id="beg0791015"/>防<anchor xml:id="end0791015"/>備自．他<anchor xml:id="beg0791016"/>地<anchor xml:id="end0791016"/>失。第四不
<lb n="0791a27"/>爾。無自<anchor xml:id="beg0791017"/>失<anchor xml:id="end0791017"/>故。由此第四不立慧支　問
<lb n="0791a28"/>何緣內等淨唯立第二支。正理釋云。故內等
<lb n="0791a29"/>淨體即信根謂若證得第二靜慮。則於定地
<lb n="0791b01"/>亦<anchor xml:id="beg0791018"/>可<anchor xml:id="end0791018"/>離中。有深信生名內等淨。故雖<anchor xml:id="beg0791019"/>諸<anchor xml:id="end0791019"/>
<lb n="0791b02"/>地皆有信根。而可立支。唯第二定以今創
<lb n="0791b03"/>信。諸定地法與散地法俱可離故
(已上論文)
。</p>
<lb n="0791b04"/>
<p id="pT41p0791b0401">論。靜慮支名既有十八。已下一行頌。第二明
<lb n="0791b05"/>支體也。</p>
<p id="pT41p0791b0504" type="inline">論曰至即<anchor xml:id="beg0791020"/>五實事<anchor xml:id="end0791020"/>。明初靜慮
<lb n="0791b06"/>支。<anchor xml:id="beg0791021"/>五各<anchor xml:id="end0791021"/>有別體即有五實事。一尋。二伺。
<lb n="0791b07"/>三喜。四輕安。五等持。</p>
<p id="pT41p0791b0709" type="inline">論。第二靜慮至足
<lb n="0791b08"/>前為六。明第二靜慮。唯加一支。謂內等淨
<lb n="0791b09"/>即是信也。</p>
<p id="pT41p0791b0905" type="inline">論。第三靜慮至足前為十。明
<lb n="0791b10"/>第三靜慮。加四支也。一行捨。即善中捨也。
<lb n="0791b11"/>二正念。通中念也。三正慧。通中慧也。四樂
<lb n="0791b12"/>受。其受若就七十五法以明。即四地受皆同
<lb n="0791b13"/>一也。若五受以明。即喜．樂．捨各別也。今就
<lb n="0791b14"/>五受以明故。樂受增一。</p>
<p id="pT41p0791b1410" type="inline">論。第四靜慮
<lb n="0791b15"/>至足前為十一。增非苦樂者。雖捨受即是
<lb n="0791b16"/>前受。五受明義增前非苦樂也。若合四地
<lb n="0791b17"/>受為一。即九法為支體也。</p>
<p id="pT41p0791b1711" type="inline">論。由此故
<lb n="0791b18"/>說至如理應思。四句料簡。如文可解。</p>
<lb n="0791b19"/>
<p id="pT41p0791b1901">論。何故第三說增樂受。經部問也。</p>
<p id="pT41p0791b1914" type="inline">論。由
<lb n="0791b20"/>初二樂輕安攝故。有部答也。唯識論初．二喜．
<lb n="0791b21"/>樂是一受。所<anchor xml:id="beg0791022"/>悅<anchor xml:id="end0791022"/>身．心異<anchor xml:id="beg0791023"/>立<anchor xml:id="end0791023"/>兩名也。</p>
<lb n="0791b22"/>
<p id="pT41p0791b2201">論。何理為證知是輕安。徵有部也。</p>
<p id="pT41p0791b2214" type="inline">論。
<lb n="0791b23"/>初二定中無樂根故。有部總略答也。定中既
<lb n="0791b24"/>無樂根。故知言樂是輕安樂。</p>
<p id="pT41p0791b2412" type="inline">論。非初
<lb n="0791b25"/>二定至無五識故。已下進退<anchor xml:id="beg0791024"/>推<anchor xml:id="end0791024"/>尋。無有樂
<lb n="0791b26"/>受。樂有二種。一者身樂。二者心樂。身受樂
<lb n="0791b27"/>者五識相應。定中無五識故無身受樂也。</p>
<lb n="0791b28"/>
<p id="pT41p0791b2801">論。亦無心受樂至故無樂受。此明無心
<lb n="0791b29"/>受樂也。喜．樂二受名雖有異。同是其受。不
<lb n="0791c01"/>可一心二受同起。既有喜．<anchor xml:id="tnote0791025"/>樂受如何有樂。</p>
<lb n="0791c02"/>
<p id="pT41p0791c0201">論。不可喜<anchor xml:id="beg0791026"/>樂<anchor xml:id="end0791026"/>至及四支故。遮轉計也。
<lb n="0791c03"/>若<anchor xml:id="beg0791027"/>言<anchor xml:id="end0791027"/>喜．樂更互現前說是樂<anchor xml:id="beg0791028"/>受<anchor xml:id="end0791028"/>。有樂之
<lb n="0791c04"/>時即無喜受。如何說具四支．五支。</p>
<p id="pT41p0791c0414" type="inline">論。
<lb n="0791c05"/>有說無有至所攝樂根。<anchor xml:id="beg0791029"/>述<anchor xml:id="end0791029"/>經部師計也。</p>
<lb n="0791c06"/>
<p id="pT41p0791c0601">論。若爾何故至身．心樂受。有部難也。經說。云
<lb n="0791c07"/>何樂根乃至引生身．心樂受。故知樂根有身
<lb n="0791c08"/>樂．心樂受也。</p>
<p id="pT41p0791c0806" type="inline">論。有餘於此至唯說身故。
<lb n="0791c09"/>經部正經文也。是汝有部增<anchor xml:id="beg0791030"/>足<anchor xml:id="end0791030"/>心字。所以
<lb n="0791c10"/>得知。餘部經中無心字故。正理論云。何緣
<lb n="0791c11"/>不許餘部契經。有餘於彼削除心字。以契
<lb n="0791c12"/>經說第二定等無餘識<anchor xml:id="beg0791031"/>身<anchor xml:id="end0791031"/>。心一<anchor xml:id="beg0791032"/>趣<anchor xml:id="end0791032"/>故。若<anchor xml:id="beg0791033"/>固<anchor xml:id="end0791033"/>
<lb n="0791c13"/>說彼有身受樂與理相違。如後當辨。</p>
<lb n="0791c14"/>
<p id="pT41p0791c1401">論。又第三定至身所受樂故。經部與有部
<lb n="0791c15"/>出違<anchor xml:id="beg0791034"/>經<anchor xml:id="end0791034"/>失也。</p>
<p id="pT41p0791c1506" type="inline">論。若謂於此至為有何
<lb n="0791c16"/>德。遮有部通經也。若有部通經。云經說身
<lb n="0791c17"/>者說意為身。非五根者。為有何德<anchor xml:id="beg0791035"/>勝<anchor xml:id="end0791035"/>說
<lb n="0791c18"/>為<anchor xml:id="tnote0791036"/>
<anchor xml:id="mod0791036"/>心身。正理論云。契經說為身所受樂。然不
<lb n="0791c19"/>能證彼地樂根非心受攝。亦說離生喜是
<lb n="0791c20"/>身所證故。豈可由此便執喜根非心受攝。
<lb n="0791c21"/>若謂無色不說身者。此非決定。無色界中
<lb n="0791c22"/>說身見故。又見於彼說身<anchor xml:id="beg0791037"/>壞<anchor xml:id="end0791037"/>故。又說彼
<lb n="0791c23"/>身下劣生故　又云。此說身名<anchor xml:id="beg0791038"/>為<anchor xml:id="end0791038"/>有何
<lb n="0791c24"/>德者。為顯彼樂受自內所證故。謂彼地樂
<lb n="0791c25"/>非所依．緣所能顯了。唯自內證。此即顯彼
<lb n="0791c26"/>樂受中極。亦見於自說以身聲。如說由身
<lb n="0791c27"/>證甘露界。即是自<anchor xml:id="beg0791039"/>證<anchor xml:id="end0791039"/>甘露界義
(已上論文)
。</p>
<lb n="0791c28"/>
<p id="pT41p0791c2801">論。又第四定至有樂支故。舉有勝不說難
<lb n="0791c29"/>也。</p>
<p id="pT41p0791c2902" type="inline">論。若謂輕安至應是樂支。遮有部
<lb n="0792a01"/>救也。</p>
<p id="pT41p0792a0103" type="inline">論。若謂彼輕安至勝前二故。破
<lb n="0792a02"/>重救也。先以二理破。後引經破。此二理也。</p>
<lb n="0792a03"/>
<p id="pT41p0792a0301">論。又契經說至非即輕安。後引經破也。
<lb n="0792a04"/>經說離生喜。身作證。是初定說修五法。一
<lb n="0792a05"/>歡。二喜。三輕安。四樂。既輕安與樂別說故。
<lb n="0792a06"/>初．二樂非即輕安　言離生喜者。離欲惡
<lb n="0792a07"/>法生彼喜故。</p>
<p id="pT41p0792a0706" type="inline">論。若言定中至無遍觸
<lb n="0792a08"/>身故。破有部無身識也。經部述自宗<anchor xml:id="beg0792001"/>計<anchor xml:id="end0792001"/>
<lb n="0792a09"/>也。</p>
<p id="pT41p0792a0902" type="inline">論。若謂外散至三摩地故。通有部難
<lb n="0792a10"/>也。有部難言。若以有輕安風。即令爾時有
<lb n="0792a11"/>身識者定應失壞　通云。此順定故不失
<lb n="0792a12"/>壞定。</p>
<p id="pT41p0792a1203" type="inline">論。若謂起身識至由前因故。又通
<lb n="0792a13"/>難也。若謂<anchor xml:id="beg0792002"/>有<anchor xml:id="end0792002"/>身識起應出定者。由前順
<lb n="0792a14"/>定因故不出定也。</p>
<p id="pT41p0792a1408" type="inline">論。若謂依止至許
<lb n="0792a15"/>生無過。又通難也。准此論文。經部。許在
<lb n="0792a16"/>定有身識行。及依欲界身起色界身識緣
<lb n="0792a17"/>色界<anchor xml:id="beg0792003"/>觸<anchor xml:id="end0792003"/>。唯許緣輕安風也。</p>
<p id="pT41p0792a1711" type="inline">論。若爾正
<lb n="0792a18"/>在<anchor xml:id="beg0792004"/>定<anchor xml:id="end0792004"/>至成違理失。有部難也。正在無漏
<lb n="0792a19"/>定中。觸及身識應成無漏。以無漏初<anchor xml:id="beg0792005"/>定<anchor xml:id="end0792005"/>
<lb n="0792a20"/>
<anchor xml:id="beg0792006"/>現<anchor xml:id="end0792006"/>在前時。即以彼輕安觸是覺支。身識中
<lb n="0792a21"/>樂為樂支。不可同五支中喜是無漏　樂是
<lb n="0792a22"/>有漏故。成違理失。</p>
<p id="pT41p0792a2208" type="inline">論。無違理失。經部
<lb n="0792a23"/>答也。</p>
<p id="pT41p0792a2303" type="inline">論。所以者何。有部徵也。</p>
<p id="pT41p0792a2312" type="inline">論。
<lb n="0792a24"/>許說身輕安是覺支攝故。經部引例答也。經
<lb n="0792a25"/>說身輕安是覺支故。</p>
<p id="pT41p0792a2509" type="inline">論。若謂順彼至許
<lb n="0792a26"/>如是說。引例破也。汝豈不說是隨順覺<anchor xml:id="beg0792007"/>支<anchor xml:id="end0792007"/>
<lb n="0792a27"/>名覺支也。我宗身識亦順無漏故名為無
<lb n="0792a28"/>漏。無違理失。</p>
<p id="pT41p0792a2806" type="inline">論。若謂許說至皆有漏
<lb n="0792a29"/>故。有部<anchor xml:id="beg0792008"/>引經<anchor xml:id="end0792008"/>難經既說十五界有漏。如何
<lb n="0792b01"/>輕安觸。及身識。隨順無漏名無漏也。</p>
<lb n="0792b02"/>
<p id="pT41p0792b0201">論。無違經過至密意說故。經部通經也。此
<lb n="0792b03"/>就餘觸及餘身識。唯名有漏。准此論意。
<lb n="0792b04"/>
<anchor xml:id="beg0792009"/>經部以<anchor xml:id="end0792009"/>輕安風及身識順無漏故。假名無
<lb n="0792b05"/>漏。</p>
<p id="pT41p0792b0502" type="inline">論。如何無漏至<anchor xml:id="beg0792010"/>支小<anchor xml:id="end0792010"/>無漏。有部難
<lb n="0792b06"/>也。其輕安風實是有漏。順無漏故名為無
<lb n="0792b07"/>漏者。如何無漏定正現在前。少支有漏。少支
<lb n="0792b08"/>無漏。</p>
<p id="pT41p0792b0803" type="inline">論。起不俱時斯有何失。<anchor xml:id="beg0792011"/>經<anchor xml:id="end0792011"/>部<anchor xml:id="beg0792012"/>通<anchor xml:id="end0792012"/>
<lb n="0792b09"/>也。起身識時不起喜受。起喜受時不起
<lb n="0792b10"/>身受。斯有何失。准此。不說身識及輕安
<lb n="0792b11"/>是真無漏也。</p>
<p id="pT41p0792b1106" type="inline">論。若謂喜樂至及四支理。
<lb n="0792b12"/>牒<anchor xml:id="beg0792013"/>有<anchor xml:id="end0792013"/>部難也。</p>
<p id="pT41p0792b1206" type="inline">論。此亦無過至如有尋
<lb n="0792b13"/>伺。經部通也。經部引自許為喻。彼部<anchor xml:id="beg0792014"/>許<anchor xml:id="end0792014"/>
<lb n="0792b14"/>尋．伺不俱起。而竝立為支。而初定有五支
<lb n="0792b15"/>也。</p>
<p id="pT41p0792b1502" type="inline">論。若謂尋伺至為喻不成。牒有部
<lb n="0792b16"/>難也。夫為喻之法。兩宗共許方可成喻。我
<lb n="0792b17"/>宗不許二前後起。為喻不成。</p>
<p id="pT41p0792b1712" type="inline">論。此非
<lb n="0792b18"/>不成至不能說<anchor xml:id="beg0792015"/>過<anchor xml:id="end0792015"/>故。經部通也。我前根品
<lb n="0792b19"/>中。以立因云心之麁．細更互相違故不應
<lb n="0792b20"/>俱。又汝於我前說之因不能說過。所以為
<lb n="0792b21"/>喻得成。夫因明法。若不共許先立宗破訖。
<lb n="0792b22"/>彼雖不許非不成也。</p>
<p id="pT41p0792b2209" type="inline">論。由此可說至
<lb n="0792b23"/>不說<anchor xml:id="beg0792016"/>想<anchor xml:id="end0792016"/>等。經部就自宗釋也。由初定<anchor xml:id="beg0792017"/>中<anchor xml:id="end0792017"/>
<lb n="0792b24"/>立尋．伺．喜樂受支故。減前支故立後靜
<lb n="0792b25"/>慮。即由此理初說五支。減初尋．伺立第
<lb n="0792b26"/>二定。減其喜受并尋伺三立第三定。減其
<lb n="0792b27"/>樂受并前三支立第四定。想等無減故不立
<lb n="0792b28"/>支。</p>
<p id="pT41p0792b2802" type="inline">論　或應說何故初唯立五支。經部反
<lb n="0792b29"/>徵也。若不如我所釋汝應說。何故初定唯
<lb n="0792c01"/>立五支。</p>
<p id="pT41p0792c0104" type="inline">論。若謂此五至故立為支。牒
<lb n="0792c02"/>有部計也。</p>
<p id="pT41p0792c0205" type="inline">論。此不應理至勝尋伺故。經
<lb n="0792c03"/>部破也。</p>
<p id="pT41p0792c0304" type="inline">論。雖有一類至共施設故。雖一
<lb n="0792c04"/>類有部師<anchor xml:id="beg0792018"/>釋<anchor xml:id="end0792018"/>初定立<anchor xml:id="beg0792019"/>五<anchor xml:id="end0792019"/>支為資初定故。
<lb n="0792c05"/>然非經部古昔諸軌範師共施設故。</p>
<p id="pT41p0792c0515" type="inline">論。
<lb n="0792c06"/>應審思擇至名內等淨。兩部諍初．二定樂支
<lb n="0792c07"/>已。次共<anchor xml:id="beg0792020"/>評<anchor xml:id="end0792020"/>
<anchor xml:id="beg0792021"/>論<anchor xml:id="end0792021"/>第二定內淨支也。此是有
<lb n="0792c08"/>部令經部應審思也。</p>
<p id="pT41p0792c0809" type="inline">論。此定遠離至
<lb n="0792c09"/>如<anchor xml:id="beg0792022"/>河<anchor xml:id="end0792022"/>有浪。經部釋也。即是此第二定遠離
<lb n="0792c10"/>尋．伺鼓動。相續清淨轉名內等淨也。</p>
<lb n="0792c11"/>
<p id="pT41p0792c1101">論。若爾此應至此即信根。有部與經部出
<lb n="0792c12"/>過。若謂無尋．伺故名內等淨。此即內淨無
<lb n="0792c13"/>體。如何得說十一實事破<anchor xml:id="begd1e140825"/>也<anchor xml:id="endd1e140825"/>　是故應說
<lb n="0792c14"/>此即信根。歸有<anchor xml:id="beg0792023"/>部<anchor xml:id="end0792023"/>正義也。</p>
<p id="pT41p0792c1411" type="inline">論。謂若證
<lb n="0792c15"/>得至名內等淨。此廣釋也。前初定中離其散
<lb n="0792c16"/>地。今第二定離其定地。既自得二定離於
<lb n="0792c17"/>初定。於其定地亦可離中。有深信生。即所
<lb n="0792c18"/>生信名內等淨。</p>
<p id="pT41p0792c1807" type="inline">論。信是淨相至立內等
<lb n="0792c19"/>淨名。釋名也　信是淨相。釋淨名也　離外。
<lb n="0792c20"/>釋內名也　均流。釋等也　淨而內等故立
<lb n="0792c21"/>內等淨名者。合釋也。</p>
<p id="pT41p0792c2109" type="inline">論。有餘師言至皆
<lb n="0792c22"/>無別體。述餘經部師釋也。</p>
<p id="pT41p0792c2211" type="inline">論。若無別
<lb n="0792c23"/>體心所應不成。有部難也。</p>
<p id="pT41p0792c2311" type="inline">論。心分位殊
<lb n="0792c24"/>亦得名心所。經部通也。</p>
<p id="pT41p0792c2410" type="inline">論。雖有此理非
<lb n="0792c25"/>我所宗。論主意許經部理。而言許有部也。</p>
<lb n="0792c26"/>
<p id="pT41p0792c2601">論。如上所言至知決定然。外人問有部
<lb n="0792c27"/>也。</p>
<p id="pT41p0792c2702" type="inline">論。汝等豈言喜非喜受。有部問外
<lb n="0792c28"/>人也。</p>
<p id="pT41p0792c2803" type="inline">論。如餘部許我亦<anchor xml:id="beg0792024"/>許<anchor xml:id="end0792024"/>然。外人答
<lb n="0792c29"/>也。如上座部許我亦許也。</p>
<p id="pT41p0792c2911" type="inline">論。餘部云
<lb n="0793a01"/>何至許非喜受。有部徵外人也。</p>
<p id="pT41p0793a0113" type="inline">論。謂
<lb n="0793a02"/>別有喜至其體各異。外人答也。謂上座部
<lb n="0793a03"/>
<anchor xml:id="beg0793001"/>計<anchor xml:id="end0793001"/>別有喜是心所法。而不是受。三定中樂
<lb n="0793a04"/>皆是喜受。故<anchor xml:id="beg0793002"/>喜<anchor xml:id="end0793002"/>。喜受。其體各異。</p>
<p id="pT41p0793a0413" type="inline">論。非
<lb n="0793a05"/>三定樂至分明證故。有部非外人計。以違
<lb n="0793a06"/>二阿笈摩故　阿笈摩。此云傳。</p>
<p id="pT41p0793a0612" type="inline">論。如
<lb n="0793a07"/>辨顛倒至無餘滅樂。引第一經也。經說三
<lb n="0793a08"/>定無餘滅喜。故知三定無喜受也。</p>
<p id="pT41p0793a0814" type="inline">論。
<lb n="0793a09"/>又餘經說至是喜非樂。引第二經證也。既
<lb n="0793a10"/>言第四靜慮斷樂<anchor xml:id="beg0793003"/>斷<anchor xml:id="end0793003"/>苦先喜．憂<anchor xml:id="beg0793004"/>沒<anchor xml:id="end0793004"/>。喜既
<lb n="0793a11"/>先樂後。故知第三定中無喜根也。經云斷樂
<lb n="0793a12"/>
<anchor xml:id="beg0793005"/>斷苦先喜憂沒者。謂初定斷憂．苦<anchor xml:id="end0793005"/>。三定<anchor xml:id="beg0793006"/>斷<anchor xml:id="end0793006"/>
<lb n="0793a13"/>喜。四定斷樂。樂．苦相對故經先說。<anchor xml:id="beg0793007"/>喜<anchor xml:id="end0793007"/>．憂
<lb n="0793a14"/>非對說其<anchor xml:id="beg0793008"/>先<anchor xml:id="end0793008"/>．<anchor xml:id="beg0793009"/>沒<anchor xml:id="end0793009"/>。故婆沙八十一云。言第
<lb n="0793a15"/>
<anchor xml:id="beg0793010"/>四<anchor xml:id="end0793010"/>靜慮斷苦者。依<anchor xml:id="beg0793011"/>雙<anchor xml:id="end0793011"/>法<anchor xml:id="beg0793012"/>盡<anchor xml:id="end0793012"/>俱說斷聲。言
<lb n="0793a16"/>
<anchor xml:id="beg0793013"/>雙<anchor xml:id="end0793013"/>法者。謂苦與樂。離欲染時雖苦已<anchor xml:id="begd1e141049"/>盡<anchor xml:id="endd1e141049"/>
<lb n="0793a17"/>而樂未<anchor xml:id="begd1e141057"/>盡<anchor xml:id="endd1e141057"/>。今離第三靜慮染已。苦．樂<anchor xml:id="beg0793014"/>俱
<lb n="0793a18"/>盡<anchor xml:id="end0793014"/>。俱說斷聲。離三靜慮染樂<anchor xml:id="fxT41p0793a03"/>等皆斷。何為
<lb n="0793a19"/>
<anchor xml:id="beg0793015"/>唯<anchor xml:id="end0793015"/>說斷樂根耶。答爾時樂<anchor xml:id="begd1e141084"/>盡<anchor xml:id="endd1e141084"/>故。<anchor xml:id="beg0793016"/>知<anchor xml:id="end0793016"/>離
<lb n="0793a20"/>欲界及<anchor xml:id="beg0793017"/>初<anchor xml:id="end0793017"/>定染。亦斷喜等。由未<anchor xml:id="begd1e141108"/>盡<anchor xml:id="endd1e141108"/>故所
<lb n="0793a21"/>以不說。又婆沙八十一云。如契經<anchor xml:id="beg0793018"/>說<anchor xml:id="end0793018"/>初定
<lb n="0793a22"/>憂根滅。第二定苦根滅。問離欲染時斷憂．及
<lb n="0793a23"/>苦。契經何故作是說耶。答依過對治故作
<lb n="0793a24"/>是說。謂離欲染位雖斷苦根。而未名為過
<lb n="0793a25"/>苦對治。於初定得離染時。過苦對治故。
<lb n="0793a26"/>
<anchor xml:id="beg0793019"/>苦<anchor xml:id="end0793019"/>對治者謂初定也。復次依過族<anchor xml:id="beg0793020"/>性<anchor xml:id="end0793020"/>．及苦
<lb n="0793a27"/>所依故作是說。謂離欲染位雖斷苦根。而
<lb n="0793a28"/>未過苦所依．族<anchor xml:id="begd1e141156"/>性<anchor xml:id="endd1e141156"/>。於初定得離染時。過
<lb n="0793a29"/>苦所依．及苦族<anchor xml:id="begd1e141164"/>性<anchor xml:id="endd1e141164"/>故。說苦滅。所依族<anchor xml:id="begd1e141170"/>性<anchor xml:id="endd1e141170"/>。
<lb n="0793b01"/>謂諸識身　問離欲染位雖斷憂根。而未過
<lb n="0793b02"/>彼對治．所依．及彼族<anchor xml:id="begd1e141183"/>性<anchor xml:id="endd1e141183"/>。不應說憂初定滅。
<lb n="0793b03"/>答憂根對治．所依．族<anchor xml:id="begd1e141191"/>性<anchor xml:id="endd1e141191"/>皆在意識。既與憂
<lb n="0793b04"/>根同在意識。故正斷時即說彼滅。苦根所
<lb n="0793b05"/>依．及苦族<anchor xml:id="begd1e141202"/>性<anchor xml:id="endd1e141202"/>。不與對治同在一識。故過
<lb n="0793b06"/>對治．所依．族<anchor xml:id="begd1e141210"/>性<anchor xml:id="endd1e141210"/>方說苦滅。<anchor xml:id="beg0793021"/>有<anchor xml:id="end0793021"/>作是說。第
<lb n="0793b07"/>二靜慮苦根滅者。謂尋．伺滅。以諸賢聖於
<lb n="0793b08"/>尋．伺<anchor xml:id="beg0793022"/>中<anchor xml:id="end0793022"/>發生苦想。過諸異生厭地獄苦。
<lb n="0793b09"/>能生苦<anchor xml:id="beg0793023"/>想<anchor xml:id="end0793023"/>。故名苦根。<anchor xml:id="beg0793024"/>已上論文<anchor xml:id="end0793024"/>　問四定
<lb n="0793b10"/>起<anchor xml:id="beg0793025"/>時<anchor xml:id="end0793025"/>有善大地。通大地十。不定尋．伺。及心
<lb n="0793b11"/>王。二十三法相應而起。因何唯用九法以
<lb n="0793b12"/>為靜慮支。大地中念．<anchor xml:id="beg0793026"/>定．慧．受<anchor xml:id="end0793026"/>。善大地中行
<lb n="0793b13"/>捨．輕安．信。不定尋．伺以立定支。餘十四法
<lb n="0793b14"/>非定支攝。故婆沙八十廢立意云。心王是主
<lb n="0793b15"/>非心所支。大地法十念．定．慧三。順淨偏勝
<lb n="0793b16"/>故立為支。受於雜染．清淨分中。勢用<anchor xml:id="beg0793027"/>俱<anchor xml:id="end0793027"/>勝
<lb n="0793b17"/>是故亦立。然五受中憂．苦非定相應。故不
<lb n="0793b18"/>立支。想．思．觸．欲偏順流轉不<anchor xml:id="beg0793028"/>是<anchor xml:id="end0793028"/>還滅。故
<lb n="0793b19"/>不立支。作意唯是欲界散地對境用勝非
<lb n="0793b20"/>諸定地故不立支。勝解唯於無學位勝。靜
<lb n="0793b21"/>慮遍於一切位勝。是故不立。善中信為眾
<lb n="0793b22"/>行初<anchor xml:id="beg0793029"/>基<anchor xml:id="end0793029"/>。如清水珠令心澄淨。故立為支。
<lb n="0793b23"/>掉舉定障行捨能治。惛沈慧障輕安能治。是
<lb n="0793b24"/>故立支。慚．愧．無貪．無瞋．不放逸．不害非極
<lb n="0793b25"/>隨順諸靜慮故。此法多於欲界散地惡法。
<lb n="0793b26"/>為近對治。勢力增強非於定地。是故不立。
<lb n="0793b27"/>精進多苦身．心。定令身．心多樂。非<anchor xml:id="beg0793030"/>極<anchor xml:id="end0793030"/>相
<lb n="0793b28"/>順故不立支。然順菩提立菩提分法。不定
<lb n="0793b29"/>中尋．伺二法。順淨偏強能助等持。制策於
<lb n="0793c01"/>心。令離麁細對治欲惡。故竝立支。<anchor xml:id="beg0793031"/>自<anchor xml:id="end0793031"/>餘
<lb n="0793c02"/>心所與定不相應故。不立支也。</p>
<lb n="0793c03"/>
<p id="pT41p0793c0301">論。如是所說諸靜慮支。已下一行頌。第二明
<lb n="0793c04"/>染無支也。</p>
<p id="pT41p0793c0405" type="inline">論曰至所染污故。述一類隨
<lb n="0793c05"/>相說。如文可解。</p>
<p id="pT41p0793c0507" type="inline">論。有餘師說至大善
<lb n="0793c06"/>攝故。述異說也。染定非善但除唯善。自餘
<lb n="0793c07"/>通染故不除也。故前文云非皆具有。</p>
<lb n="0793c08"/>
<p id="pT41p0793c0801">論。契經中說<anchor xml:id="beg0793032"/>三<anchor xml:id="end0793032"/>定有動。已下一行頌。大文
<lb n="0793c09"/>第三釋經中說不動也。</p>
<p id="pT41p0793c0910" type="inline">論曰至<anchor xml:id="beg0793033"/>災<anchor xml:id="end0793033"/>患
<lb n="0793c10"/>有八。釋前經也。以無八種<anchor xml:id="beg0793034"/>災患<anchor xml:id="end0793034"/>故名不
<lb n="0793c11"/>動。</p>
<p id="pT41p0793c1102" type="inline">論。其八者何。問也。</p>
<p id="pT41p0793c1109" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0793035"/>尋<anchor xml:id="end0793035"/>伺四
<lb n="0793c12"/>受至說為不動。答也。</p>
<p id="pT41p0793c1209" type="inline">論。然契經說至喜
<lb n="0793c13"/>樂所動。述釋餘經不<anchor xml:id="beg0793036"/>同<anchor xml:id="end0793036"/>也。若通欲界兼息
<lb n="0793c14"/>風說。即有八<anchor xml:id="begd1e141455"/>災<anchor xml:id="endd1e141455"/>。若唯對色界定內心所。即
<lb n="0793c15"/>離尋．伺．喜．樂。</p>
<p id="pT41p0793c1506" type="inline">論。有餘師說至照而無
<lb n="0793c16"/>動。述異釋也。</p>
<lb n="0793c17"/>
<p id="pT41p0793c1701">論。如定靜慮所有諸受。已下一行頌。第四明
<lb n="0793c18"/>生靜慮也。</p>
<p id="pT41p0793c1805" type="inline">論。曰至四識相應。述初生靜
<lb n="0793c19"/>慮。</p>
<p id="pT41p0793c1902" type="inline">論。第二有二至心悅麁故。述第二
<lb n="0793c20"/>定也。無餘識故無三識相應<anchor xml:id="beg0793037"/>樂<anchor xml:id="end0793037"/>。<anchor xml:id="beg0793038"/>心<anchor xml:id="end0793038"/>悅麁
<lb n="0793c21"/>故無<anchor xml:id="beg0793039"/>意<anchor xml:id="end0793039"/>識相應樂也。</p>
<p id="pT41p0793c2109" type="inline">論。第三有二至
<lb n="0793c22"/>受有差別。述後二定也。第三定中心悅細故
<lb n="0793c23"/>有意地<anchor xml:id="begd1e141517"/>樂<anchor xml:id="endd1e141517"/>。第四定中心轉寂故。唯有<anchor xml:id="beg0793040"/>捨受<anchor xml:id="end0793040"/>
<lb n="0793c24"/>也　是謂定生受有差別者。結也。</p>
<lb n="0793c25"/>
<p id="pT41p0793c2501">論。上三靜慮無三識身。已下一行頌。第五明
<lb n="0793c26"/>借識也。</p>
<p id="pT41p0793c2604" type="inline">論曰至觸及發表。述上地以
<lb n="0793c27"/>無尋．伺。無三識身及發表心。借初定心。
<lb n="0793c28"/>以五識身及發<anchor xml:id="beg0793041"/>表<anchor xml:id="end0793041"/>心。定與尋．伺相應故。</p>
<lb n="0793c29"/>
<p id="pT41p0793c2901">論。此<anchor xml:id="beg0793042"/>四<anchor xml:id="end0793042"/>唯是至以下劣故。述唯借無
<lb n="0794a01"/>記不借染．善。生上已離下<anchor xml:id="beg0794001"/>染<anchor xml:id="end0794001"/>。<anchor xml:id="beg0794002"/>亦<anchor xml:id="end0794002"/>不起
<lb n="0794a02"/>下劣善故　問生上三定起下眼．耳二通
<lb n="0794a03"/>是何無記　有人云。唯是威儀心。或是緣威
<lb n="0794a04"/>儀心。或似威儀心　皆謂不然。耳識不可
<lb n="0794a05"/>是威儀心。發語表業。亦不可說是威儀心。
<lb n="0794a06"/>違多論故。若謂發語表業。是第二師。<anchor xml:id="begd1e141595"/>從<anchor xml:id="endd1e141595"/>
<lb n="0794a07"/>威儀心更生意識。緣十二處。亦名威儀心
<lb n="0794a08"/>故。此發語<anchor xml:id="beg0794003"/>表<anchor xml:id="end0794003"/>心名威儀心者。此亦非理。豈
<lb n="0794a09"/>可二定已上發語表業心。皆<anchor xml:id="beg0794004"/>從<anchor xml:id="end0794004"/>威儀心後
<lb n="0794a10"/>起耶。若依第一師解。何得是威儀心。第一
<lb n="0794a11"/>師唯以發威儀<anchor xml:id="beg0794005"/>意識<anchor xml:id="end0794005"/>是威儀心。語既非威
<lb n="0794a12"/>儀。何得是威儀。以此故知。四無記心攝心
<lb n="0794a13"/>不盡。既無記色攝色不盡。何妨四無記亦
<lb n="0794a14"/>攝心不盡　問既言四無記攝<anchor xml:id="beg0794006"/>無記<anchor xml:id="end0794006"/>心不
<lb n="0794a15"/>盡。未知借識是何無記　答此借識心是自
<lb n="0794a16"/>性無記。耳識非威儀。非威儀無記。上地無
<lb n="0794a17"/>工巧<anchor xml:id="beg0794007"/>非工巧<anchor xml:id="end0794007"/>無記。變化唯在意非變化無
<lb n="0794a18"/>記。異熟非異地起非異熟無記。以此故知。
<lb n="0794a19"/>唯是自性。</p>
<lb n="0794a20"/>
<p id="pT41p0794a2001">論。如是別釋靜慮事已。<anchor xml:id="beg0794008"/>下<anchor xml:id="end0794008"/>一行頌。第六明
<lb n="0794a21"/>等至初得也。</p>
<p id="pT41p0794a2106" type="inline">論曰至生自地時。述淨本
<lb n="0794a22"/>等至全不成者由二得也。</p>
<p id="pT41p0794a2211" type="inline">論。下七皆
<lb n="0794a23"/>然至無由生故。述下七地皆具離染及生。
<lb n="0794a24"/>有上地故。有頂唯一。無上地故不可說
<lb n="0794a25"/>生。</p>
<p id="pT41p0794a2502" type="inline">論。遮何故說全不成言。問也。頌初
<lb n="0794a26"/>言全不成而得。遮何而說。</p>
<p id="pT41p0794a2611" type="inline">論。為遮已
<lb n="0794a27"/>成更得少分。總答也。</p>
<p id="pT41p0794a2709" type="inline">論。如由加行至順
<lb n="0794a28"/>退分定。指事釋也。已成根本靜慮。更得少
<lb n="0794a29"/>分順決擇分由加行得。不由離染及生得
<lb n="0794b01"/>也。離自地染失退分定。退自地染得退分
<lb n="0794b02"/>定。此由退得。非離染得及生得也。若全不
<lb n="0794b03"/>成而初得者。即下七地由二得也。若離下
<lb n="0794b04"/>地染得上地定。若從上生下得<anchor xml:id="beg0794009"/>下<anchor xml:id="end0794009"/>地定。
<lb n="0794b05"/>非想無上地故無生得也。</p>
<p id="pT41p0794b0511" type="inline">論。即依此
<lb n="0794b06"/>義至為問亦爾。此問　<anchor xml:id="beg0794010"/>淨<anchor xml:id="end0794010"/>定有由離染得。
<lb n="0794b07"/>亦由離染捨　有由生得。後由生捨。</p>
<lb n="0794b08"/>
<p id="pT41p0794b0801">論曰<anchor xml:id="beg0794011"/>有<anchor xml:id="end0794011"/>至應如理思。廣答。退分雖是淨定。
<lb n="0794b09"/>許與煩惱相出入故。若斷自地煩惱時捨。
<lb n="0794b10"/>若退自地煩惱時得　由生得．捨准此可
<lb n="0794b11"/>知。</p>
<p id="pT41p0794b1102" type="inline">論。無漏但由至皆如理應思。述無
<lb n="0794b12"/>漏也。</p>
<p id="pT41p0794b1203" type="inline">論。豈不由入至無漏等至。此問意
<lb n="0794b13"/>者。超越聖人依根本地入見道時。亦加行
<lb n="0794b14"/>得非<anchor xml:id="beg0794012"/>離<anchor xml:id="end0794012"/>染得。因何前說全不成者唯離染
<lb n="0794b15"/>得。</p>
<p id="pT41p0794b1502" type="inline">論。此非決定至決定得者。答也。加
<lb n="0794b16"/>行入見道時不定。若未離染入見道者。未
<lb n="0794b17"/>得根本定故不得也。若超越者即得根本。
<lb n="0794b18"/>以不定故不言加行得也。若聖人離下染
<lb n="0794b19"/>時。決定皆得根本無漏。以決定故唯說離
<lb n="0794b20"/>染得也。</p>
<p id="pT41p0794b2004" type="inline">論。染由受生至得此地染。述
<lb n="0794b21"/>染等至由二得也。</p>
<lb n="0794b22"/>
<p id="pT41p0794b2201">論。何等至後生幾等至。<anchor xml:id="beg0794013"/>下<anchor xml:id="end0794013"/>兩行頌。第七明
<lb n="0794b23"/>相生也　文中有三。一三定相生。二淨定
<lb n="0794b24"/>相生。三超間相生。此文第一三定相生。</p>
<lb n="0794b25"/>
<p id="pT41p0794b2501">論曰至淨及無漏。此述無漏唯生淨定及無
<lb n="0794b26"/>漏定。不生味定。正理論云。以極相違故不
<lb n="0794b27"/>生染　此言極者。對淨定說。淨定雖是相
<lb n="0794b28"/>違非極。</p>
<p id="pT41p0794b2804" type="inline">論。然於上下至各淨無漏。述
<lb n="0794b29"/>
<anchor xml:id="beg0794014"/>超不<anchor xml:id="end0794014"/>越至第四也。從數自地為一。次地
<lb n="0794c01"/>為二。隔一地為第三。必不能超越二地
<lb n="0794c02"/>者。由此從初靜慮無間生六。謂生自地．第
<lb n="0794c03"/>二定第三定。各淨．無漏。三地各二。故成六
<lb n="0794c04"/>也。唯有上地無下地也。</p>
<p id="pT41p0794c0410" type="inline">論。無所有處
<lb n="0794c05"/>至上地唯淨。述無所有無間生七。非想唯
<lb n="0794c06"/>一。無無漏故。自及下二各淨．無漏<anchor xml:id="beg0794015"/>二<anchor xml:id="end0794015"/>。<anchor xml:id="beg0794016"/>復<anchor xml:id="end0794016"/>
<lb n="0794c07"/>有六故所以成七。</p>
<p id="pT41p0794c0708" type="inline">論。第二靜慮至并自
<lb n="0794c08"/>地二。明第二靜慮生八。識處生九。第三定．
<lb n="0794c09"/>第四定．空處此三地皆生十。謂上．下各二地．
<lb n="0794c10"/>并自地。有五。五各二故總為十也。</p>
<p id="pT41p0794c1014" type="inline">論。
<lb n="0794c11"/>類智無間至依緣下故。述從類智能生無色
<lb n="0794c12"/>淨。及無漏。非法智也。正理意云。依．緣別故
<lb n="0794c13"/>　<anchor xml:id="beg0794017"/>以法<anchor xml:id="end0794017"/>智。依六地緣欲界。無色淨．及無
<lb n="0794c14"/>漏。依無色緣無色。不相生也。下地類智生
<lb n="0794c15"/>無色者。必得緣境。境地懸超觀心難起故。
<lb n="0794c16"/>由此相違不能無間生也。</p>
<p id="pT41p0794c1611" type="inline">論。<anchor xml:id="begd1e141902"/>從<anchor xml:id="endd1e141902"/>淨等
<lb n="0794c17"/>至自地染污。述淨定生與無漏同。唯加兼
<lb n="0794c18"/>生自地染污。<anchor xml:id="beg0794018"/>准<anchor xml:id="end0794018"/>此。諸地無漏數上更各加
<lb n="0794c19"/>一。謂染污也。</p>
<p id="pT41p0794c1906" type="inline">論。故有頂淨至餘生十一。
<lb n="0794c20"/>此述淨定數增無漏。有頂生六。初定<anchor xml:id="begd1e141926"/>生<anchor xml:id="endd1e141926"/>七。
<lb n="0794c21"/>無所有八。第二九等皆依無漏加自地染。</p>
<lb n="0794c22"/>
<p id="pT41p0794c2201">論。從染等至<anchor xml:id="beg0794019"/>至<anchor xml:id="end0794019"/>生次下淨。述染生也。
<lb n="0794c23"/>染唯生自地染。及自地淨。并生次下地淨。
<lb n="0794c24"/>欲界通生得。上地唯加行。</p>
<p id="pT41p0794c2411" type="inline">論。若於染淨
<lb n="0794c25"/>至從染生淨。問也。味定是貪與無明俱。不
<lb n="0794c26"/>能了知染．淨之相。如何於下淨定。生尊
<lb n="0794c27"/>重故生下淨也。</p>
<p id="pT41p0794c2707" type="inline">論。先願力故便能覺
<lb n="0794c28"/>
<anchor xml:id="beg0794020"/>悟<anchor xml:id="end0794020"/>。答也。如文可解。</p>
<p id="pT41p0794c2808" type="inline">論。無漏與染至故
<lb n="0794c29"/>三有別。述三定相生不同也。</p>
<p id="pT41p0794c2912" type="inline">論。如是
<lb n="0795a01"/>所說至生染不然。明淨定生染。味定生染。
<lb n="0795a02"/>與非定善及非定染。不同也。</p>
<p id="pT41p0795a0212" type="inline">論。謂命
<lb n="0795a03"/>終時至生一切染。明生得淨與定不同也。若
<lb n="0795a04"/>生得善心命終。通生二界中有結生心．及無
<lb n="0795a05"/>色生有。此心唯是染故。生一切染也。</p>
<lb n="0795a06"/>
<p id="pT41p0795a0601">論。若從生染至未離下故。明生染與定染
<lb n="0795a07"/>不同也。若染污心命終。能生自．下一切地
<lb n="0795a08"/>染。不能生上染。以若離染即不染心命終。
<lb n="0795a09"/>若不離染即不能生上地故。</p>
<lb n="0795a10"/>
<p id="pT41p0795a1001">論。所言從淨生無漏者。已下兩<anchor xml:id="beg0795001"/>行<anchor xml:id="end0795001"/>頌。第二
<lb n="0795a11"/>明淨定相生也。</p>
<p id="pT41p0795a1107" type="inline">論曰至順勝進分攝。述
<lb n="0795a12"/>諸地具四分定多．少也。</p>
<p id="pT41p0795a1210" type="inline">論。於此四中
<lb n="0795a13"/>至能生無漏。述四分定中。唯順決擇分能生
<lb n="0795a14"/>無漏。非餘三也。</p>
<p id="pT41p0795a1407" type="inline">論。所以者何。徵。唯第
<lb n="0795a15"/>四生無漏也。</p>
<p id="pT41p0795a1506" type="inline">論。由此四種至唯從此生。
<lb n="0795a16"/>答所以也。以四分定各有別<anchor xml:id="beg0795002"/>相<anchor xml:id="end0795002"/>。既唯決擇
<lb n="0795a17"/>分能順無漏。故知。唯決擇分能生無漏。</p>
<lb n="0795a18"/>
<p id="pT41p0795a1801">論。此四相望至謂自非餘。述四淨定自相生。
<lb n="0795a19"/>不望無漏．及味定也　初能生二。謂順退分
<lb n="0795a20"/>生順退分。及生住<anchor xml:id="beg0795003"/>分<anchor xml:id="end0795003"/>也　第二生三者。謂順
<lb n="0795a21"/>住分生順住分。生退分定及勝進分　第三
<lb n="0795a22"/>生三者。謂勝進分生勝進分。及決擇分順住
<lb n="0795a23"/>分也。已上皆次第生不隔<anchor xml:id="beg0795004"/>越<anchor xml:id="end0795004"/>　第四生<anchor xml:id="beg0795005"/>一<anchor xml:id="end0795005"/>謂
<lb n="0795a24"/>自非餘者。順決擇分唯生自類不生勝進。
<lb n="0795a25"/>與前不同。詳其意趣。以住決擇分者。樂
<lb n="0795a26"/>斷諸有。修無漏故。不生勝進分也。正理
<lb n="0795a27"/>論一說相生同此論。有說亦生順勝進分。皆
<lb n="0795a28"/>次相生無隔越也。又正理云。若順煩惱名
<lb n="0795a29"/>順退分。諸<anchor xml:id="beg0795006"/>阿<anchor xml:id="end0795006"/>羅漢豈有退理。非彼猶有順
<lb n="0795b01"/>退分定可令現前。離染捨故。雖有此難而
<lb n="0795b02"/>實無違。謂順住中有順退者。亦得建立順
<lb n="0795b03"/>退分名。從彼有退。如先已說。已上論文
<lb n="0795b04"/>　今詳。此釋<anchor xml:id="beg0795007"/>由<anchor xml:id="end0795007"/>未盡難。於住分中立退非
<lb n="0795b05"/>理。於三分中例亦應然。此即四分有雜亂
<lb n="0795b06"/>失。今作一釋。此唯說退分順煩惱者。據
<lb n="0795b07"/>中．下緣令起煩惱。若勝緣力起煩惱者。亦
<lb n="0795b08"/>從下住分生煩惱也。如異生離惑。若全
<lb n="0795b09"/>離地染。以難退故即容命終。分離地染
<lb n="0795b10"/>有退分故。要還却退<anchor xml:id="beg0795008"/>方<anchor xml:id="end0795008"/>得命終。以易退
<lb n="0795b11"/>故。聖分離染并無漏得<anchor xml:id="begd1e142143"/>分<anchor xml:id="endd1e142143"/>離欲者。容有
<lb n="0795b12"/>不退．不進而命終者。退與不退更有異緣。
<lb n="0795b13"/>非唯退分。若起惑<anchor xml:id="beg0795009"/>勝<anchor xml:id="end0795009"/>緣強。<anchor xml:id="beg0795010"/>劣<anchor xml:id="end0795010"/>住分亦退若
<lb n="0795b14"/>起惑緣劣。有退分不退。</p>
<lb n="0795b15"/>
<p id="pT41p0795b1501">論。如上所言淨及無漏。已下一行頌第三明
<lb n="0795b16"/>超間相生。</p>
<p id="pT41p0795b1605" type="inline">論曰至越一名超。述根本地
<lb n="0795b17"/>有兩類定。謂淨及無漏。及諸地出入不同。
<lb n="0795b18"/>立名有異。一往上名順。二還下名逆。三同
<lb n="0795b19"/>類名均。四異類名間。五相隣名次。六越一
<lb n="0795b20"/>名超。若先識六例述超方易。故先例也。</p>
<lb n="0795b21"/>
<p id="pT41p0795b2101">論。謂觀行者至現前數習。述順．逆．次．均
<lb n="0795b22"/>入加行也。先上．下．均．次入有漏。次上．下．
<lb n="0795b23"/>均．次入無漏也。</p>
<p id="pT41p0795b2307" type="inline">論。次於有漏至現前
<lb n="0795b24"/>數習。述間．次加行也。</p>
<p id="pT41p0795b2409" type="inline">論。次於有漏至
<lb n="0795b25"/>超加行滿。述有漏．無漏均．超加行。此時<anchor xml:id="begd1e142203"/>名<anchor xml:id="endd1e142203"/>
<lb n="0795b26"/>為超加行滿。</p>
<p id="pT41p0795b2606" type="inline">論。後於有漏至名超定成。
<lb n="0795b27"/>述超定成根本也。</p>
<p id="pT41p0795b2708" type="inline">論。此中超者至超
<lb n="0795b28"/>入第四。述超<anchor xml:id="beg0795011"/>唯<anchor xml:id="end0795011"/>至第三。隔一地名第三。
<lb n="0795b29"/>不超二地名不至第四。</p>
<p id="pT41p0795b2910" type="inline">論。修超等至
<lb n="0795c01"/>唯人三洲。述依身<anchor xml:id="beg0795012"/>及<anchor xml:id="end0795012"/>處也。所以人中不簡
<lb n="0795c02"/>無根．二形等。以是聖人不勞簡故。所以
<lb n="0795c03"/>言人者簡天也。</p>
<p id="pT41p0795c0307" type="inline">論不時解脫至修超等
<lb n="0795c04"/>至。簡時解脫及有學也　定自在故簡時解
<lb n="0795c05"/>脫　無煩惱故簡有學也。正理論云。<anchor xml:id="begd1e142251"/>唯<anchor xml:id="endd1e142251"/>欲
<lb n="0795c06"/>三洲除北俱盧。然通男．女。不時解脫諸阿
<lb n="0795c07"/>羅漢。要得無諍．妙願智等邊際定者。能超
<lb n="0795c08"/>非餘。勝解作意不能無間修超等至。勢力
<lb n="0795c09"/>劣故
(已上論文)
。</p>
<lb n="0795c10"/>
<p id="pT41p0795c1001">論。此諸等<anchor xml:id="beg0795013"/>至<anchor xml:id="end0795013"/>依何身<anchor xml:id="beg0795014"/>起<anchor xml:id="end0795014"/>。此下一行頌。第八
<lb n="0795c11"/>明等至依身不同也。</p>
<p id="pT41p0795c1109" type="inline">論曰至可厭<anchor xml:id="beg0795015"/>毀<anchor xml:id="end0795015"/>
<lb n="0795c12"/>故。述諸定上依自．下身。下定不依上身
<lb n="0795c13"/>也。一無用故。二自有勝定故。三<anchor xml:id="beg0795016"/>下<anchor xml:id="end0795016"/>勢力劣
<lb n="0795c14"/>故。四已棄捨故。五可厭毀故。由此五因上
<lb n="0795c15"/>身不起下定。</p>
<p id="pT41p0795c1506" type="inline">論。總相雖然至盡餘煩
<lb n="0795c16"/>惱。述總相說。依上地身不起下定。若委細
<lb n="0795c17"/>說。生非想上地起下無所有處無漏定。斷
<lb n="0795c18"/>非想惑非無用故。自無此勝定故。勢力勝
<lb n="0795c19"/>非想故。非棄捨故。非可厭毀故。若依下
<lb n="0795c20"/>七地。即不起下無漏。以自有無漏。<anchor xml:id="beg0795017"/>起<anchor xml:id="end0795017"/>下
<lb n="0795c21"/>無用。及劣上無漏。故不起下也　為盡所
<lb n="0795c22"/>餘煩惱者。是非無用也　自無無漏欣樂起
<lb n="0795c23"/>故。非餘緣也　唯無所有處隣近故不起餘
<lb n="0795c24"/>者。以隔越故。</p>
<lb n="0795c25"/>
<p id="pT41p0795c2501">論。此諸等至緣何境生。已下一行頌。第九明
<lb n="0795c26"/>所緣。</p>
<p id="pT41p0795c2603" type="inline">論曰至應成善故。述味定境也
<lb n="0795c27"/>　但緣自地有漏。明所緣法　已離染故。不
<lb n="0795c28"/>緣下因　愛地別故。不緣上因　應成善
<lb n="0795c29"/>故。不緣無漏因也。</p>
<p id="pT41p0795c2908" type="inline">論。淨及無漏至非
<lb n="0796a01"/>無漏境。述淨無漏靜慮境<anchor xml:id="beg0796001"/>同<anchor xml:id="end0796001"/>異。唯除無記
<lb n="0796a02"/>無為。無漏不緣。以非諦故。與淨定別。自
<lb n="0796a03"/>餘一切與淨定同。</p>
<p id="pT41p0796a0308" type="inline">論。根本地攝至下地
<lb n="0796a04"/>法滅。述無色根本緣境通局也。無色根本
<lb n="0796a05"/>無遍緣智。<anchor xml:id="beg0796002"/>極<anchor xml:id="end0796002"/>寂靜故。不緣下地有漏及滅。
<lb n="0796a06"/>亦能緣下無漏類品。自．上皆緣。正理論云。
<lb n="0796a07"/>以下地法不寂靜故。本善無色<anchor xml:id="begd1e142401"/>極<anchor xml:id="endd1e142401"/>寂靜故。
<lb n="0796a08"/>由此理故。<anchor xml:id="beg0796003"/>經<anchor xml:id="end0796003"/>於無色皆言超越一切下地。
<lb n="0796a09"/>於諸靜慮不如是說。以本無色不緣下
<lb n="0796a10"/>繫。是故於下說超越言。諸靜慮中有遍緣
<lb n="0796a11"/>智。故於下地不言超越。既說超越色想等
<lb n="0796a12"/>言。故知但依超所緣<anchor xml:id="beg0796004"/>說<anchor xml:id="end0796004"/>。若<anchor xml:id="beg0796005"/>此<anchor xml:id="end0796005"/>超越為顯
<lb n="0796a13"/>離繫。應說超一切。非唯色想等。又靜慮
<lb n="0796a14"/>
<anchor xml:id="beg0796006"/>中<anchor xml:id="end0796006"/>應言超越　婆沙第十云。四無色地亦
<lb n="0796a15"/>有此無我行相。而不能緣一切法。謂空無
<lb n="0796a16"/>邊處非我行相。緣四無色彼因。彼滅。一切類
<lb n="0796a17"/>智品道。及四無色非擇滅。一切類智品道非
<lb n="0796a18"/>擇滅。并一切虛空無為。或欲令是一物。或
<lb n="0796a19"/>欲令是多物。此行相盡能緣。如是乃至。非
<lb n="0796a20"/>想非非想處非我行相<anchor xml:id="beg0796007"/>緣非想<anchor xml:id="end0796007"/>非非想處彼
<lb n="0796a21"/>因。彼滅。一切類智品道。及非想非非想處非
<lb n="0796a22"/>擇滅。一切類智品道非擇滅。并一切虛空無
<lb n="0796a23"/>為。或欲令是一物。或欲令是多物。此行相
<lb n="0796a24"/>盡能緣　此是婆沙評家正義<anchor xml:id="beg0796008"/>
(已上論文)
<anchor xml:id="end0796008"/>。</p>
<p id="pT41p0796a2416" type="inline">論。無
<lb n="0796a25"/>色近分亦緣下地。彼無間道必緣下故　言
<lb n="0796a26"/>亦緣下。者。顯近分中亦緣上<anchor xml:id="beg0796009"/>也<anchor xml:id="end0796009"/>。</p>
<lb n="0796a27"/>
<p id="pT41p0796a2701">論。味淨無漏三等至中。已下半行頌。第十明
<lb n="0796a28"/>三等至斷惑不同。</p>
<p id="pT41p0796a2808" type="inline">論曰至以勝已故。述
<lb n="0796a29"/>無漏斷惑味不斷也。</p>
<p id="pT41p0796a2909" type="inline">論若淨近分至亦
<lb n="0796b01"/>不能斷。述未至斷次下地。中間不能斷也
<lb n="0796b02"/>論。近分有幾<anchor xml:id="beg0796010"/>何受相應<anchor xml:id="end0796010"/>。已下半行頌。第十
<lb n="0796b03"/>一明近分多少等。</p>
<p id="pT41p0796b0308" type="inline">論曰至未離下怖故。
<lb n="0796b04"/>述近分通八地。及唯捨相應所以也。</p>
<lb n="0796b05"/>
<p id="pT41p0796b0501">論。此八近分至故作是說。述初近分亦通無
<lb n="0796b06"/>漏。餘七唯淨皆無味定　有結生心。明有
<lb n="0796b07"/>生染　正理論云。上七近分無無漏者。於
<lb n="0796b08"/>自地法不厭背故。唯初近分通無漏者。於
<lb n="0796b09"/>自地法能厭背故。此地極隣近多災患界
<lb n="0796b10"/>故。以諸欲貪由尋．伺起。此地猶有尋．伺
<lb n="0796b11"/>隨故
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0796b1107" type="inline">論。有說未至定至具有三種。述
<lb n="0796b12"/>異說也。</p>
<p id="pT41p0796b1204" type="inline">論中間靜慮至中定不<anchor xml:id="beg0796011"/>能<anchor xml:id="end0796011"/>。述
<lb n="0796b13"/>中間定與未<anchor xml:id="beg0796012"/>至<anchor xml:id="end0796012"/>定有別義也。</p>
<lb n="0796b14"/>
<p id="pT41p0796b1401">論。復有別義。已下半行頌。第十二明中定
<lb n="0796b15"/>與下．上別。</p>
<p id="pT41p0796b1505" type="inline">論曰至無如此故。述唯初
<lb n="0796b16"/>上二下有中間定。自餘諸定無升．降故。無
<lb n="0796b17"/>中間也。</p>
<p id="pT41p0796b1704" type="inline">論。此定具有至苦通行攝。述
<lb n="0796b18"/>中間定具三異近分。捨受同近分也。</p>
<lb n="0796b19"/>
<p id="pT41p0796b1901">論。此定能<anchor xml:id="beg0796013"/>超<anchor xml:id="end0796013"/>至為大梵故。述中定果。正理
<lb n="0796b20"/>七十八云。唯初近分名未至者。為欲簡別
<lb n="0796b21"/>餘近分故。非此近分乘先定起。又非住此
<lb n="0796b22"/>已起愛味。依如是義立未至名。非上定
<lb n="0796b23"/>邊亦名未至。皆乘先定勢力引生。及住彼
<lb n="0796b24"/>時。已起味故。毘婆沙者作如是說。未至本
<lb n="0796b25"/>地立未至名。是本地德未現前義。此中間
<lb n="0796b26"/>定具味等三。以別繫屬一生處故。謂極修習
<lb n="0796b27"/>中間定者。未來當在大梵<anchor xml:id="beg0796014"/>處<anchor xml:id="end0796014"/>生。故亦具
<lb n="0796b28"/>三。如根本定。非根本地起愛貪。彼如所味
<lb n="0796b29"/>有別。能味亦別故。此有勝德可愛味故。無
<lb n="0796c01"/>漏定生。亦漸減故。此亦一向捨受相應。<anchor xml:id="beg0796015"/>無
<lb n="0796c02"/>三識身故無樂受。無喜受者已不共初。然
<lb n="0796c03"/>於初貪未能離故。又由自勉功用轉故非
<lb n="0796c04"/>憂．苦者。已出欲故。由此一向捨受相應<anchor xml:id="end0796015"/>
(已上論文)
<lb n="0796c05"/>論。已說等至。結上也　云何等持。引下也
<lb n="0796c06"/>　自此已下。大文第四明等持也　文中有
<lb n="0796c07"/>四。一明尋．伺等<anchor xml:id="beg0796016"/>三<anchor xml:id="end0796016"/>。二明單空等<anchor xml:id="begd1e142676"/>三<anchor xml:id="endd1e142676"/>。三明
<lb n="0796c08"/>重空等三。四明<anchor xml:id="beg0796017"/>四<anchor xml:id="end0796017"/>修等持　等至．等持．等
<lb n="0796c09"/>引別者。等至通有心．無心。唯定不通散
<lb n="0796c10"/>　等持唯有心。通定．散　等引唯是定。唯有
<lb n="0796c11"/>心。婆沙六十二<anchor xml:id="beg0796018"/>云<anchor xml:id="end0796018"/>。問等持．等至有何差別。
<lb n="0796c12"/>有說應作四句。有等至非等持。謂二無心
<lb n="0796c13"/>定。有等持非等至。謂不定心相應等持。有
<lb n="0796c14"/>等<anchor xml:id="beg0796019"/>至<anchor xml:id="end0796019"/>亦等<anchor xml:id="beg0796020"/>持<anchor xml:id="end0796020"/>。謂<anchor xml:id="beg0796021"/>一切<anchor xml:id="end0796021"/>有心定。有非等<anchor xml:id="begd1e142735"/>至<anchor xml:id="endd1e142735"/>
<lb n="0796c15"/>
<anchor xml:id="beg0796022"/>非<anchor xml:id="end0796022"/>等<anchor xml:id="begd1e142751"/>持<anchor xml:id="endd1e142751"/>謂除前相。又婆沙一百四十一。問
<lb n="0796c16"/>何故名等持。答平等持心令專一境。有所
<lb n="0796c17"/>成辨故名等持。云云多釋。廣如彼<anchor xml:id="beg0796023"/>論<anchor xml:id="end0796023"/>。</p>
<lb n="0796c18"/>
<p id="pT41p0796c1801">論。經說等持總有三種。自下半行頌。第<anchor xml:id="beg0796024"/>一<anchor xml:id="end0796024"/>
<lb n="0796c19"/>明有尋．伺等<anchor xml:id="beg0796025"/>三<anchor xml:id="end0796025"/>
<anchor xml:id="beg0796026"/>文復有三<anchor xml:id="end0796026"/>。</p>
<p id="pT41p0796c1911" type="inline">論曰至及
<lb n="0796c20"/>未至攝。述第一也。</p>
<p id="pT41p0796c2008" type="inline">論。無尋唯伺至中
<lb n="0796c21"/>間地攝。述第二也。</p>
<p id="pT41p0796c2108" type="inline">論。無尋無伺至非
<lb n="0796c22"/>非想攝。述第三也。</p>
<lb n="0796c23"/>
<p id="pT41p0796c2301">論。契經復說三種等持。已下一行半頌。第二
<lb n="0796c24"/>明單空三等持也。</p>
<p id="pT41p0796c2408" type="inline">論曰至相應等持。明
<lb n="0796c25"/>空等持也。正理論云。<anchor xml:id="beg0796027"/>故說<anchor xml:id="end0796027"/>。空等持近治有
<lb n="0796c26"/>身見。身見亦有二行相故。謂空行相近治
<lb n="0796c27"/>我所見。非我行相近治我見。觀法非我名
<lb n="0796c28"/>非我行相。觀此中無我名空行相。由此治
<lb n="0796c29"/>別。問知此非我。此中無我。二種行相竟有
<lb n="0797a01"/>何別。答非無差別。言此中無我。不能顯
<lb n="0797a02"/>
<anchor xml:id="beg0797001"/>我<anchor xml:id="end0797001"/>畢竟無體故。謂此但顯彼此互無。不能
<lb n="0797a03"/>顯成畢竟無我。以有體法亦互無故。若言
<lb n="0797a04"/>此法非我。便顯我畢竟無。以一切法法相
<lb n="0797a05"/>等故。由此若修非我行相。便治我見。修
<lb n="0797a06"/>空行相。治我所見。如何無別
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0797a0616" type="inline">論。無
<lb n="0797a07"/>相三摩地至三有為相。述第<anchor xml:id="beg0797002"/>二<anchor xml:id="end0797002"/>也。正理<anchor xml:id="beg0797003"/>論<anchor xml:id="end0797003"/>
<lb n="0797a08"/>云。或復相者。是因異名。涅槃無因故名無
<lb n="0797a09"/>相。或相。謂世蘊上．中．下。涅槃。異彼故名無
<lb n="0797a10"/>相。</p>
<p id="pT41p0797a1002" type="inline">論。無願三摩地至得無願名。第三述
<lb n="0797a11"/>無願也　言餘諦十種行相。非常．苦是苦下
<lb n="0797a12"/>二行。因等是集下四行。可厭<anchor xml:id="beg0797004"/>患<anchor xml:id="end0797004"/>故緣之無
<lb n="0797a13"/>願。無願即是厭之異名。道如船筏必應捨
<lb n="0797a14"/>故。亦不願<anchor xml:id="beg0797005"/>也<anchor xml:id="end0797005"/>。</p>
<p id="pT41p0797a1406" type="inline">論。皆為超過現所對<anchor xml:id="beg0797006"/>故<anchor xml:id="end0797006"/>。
<lb n="0797a15"/>釋無願義。<anchor xml:id="beg0797007"/>於<anchor xml:id="end0797007"/>苦．<anchor xml:id="beg0797008"/>集<anchor xml:id="end0797008"/>．道現所對境。皆欲超
<lb n="0797a16"/>過至涅槃故。故名無願。正理七十九云。如
<lb n="0797a17"/>是空等<anchor xml:id="begd1e142944"/>三<anchor xml:id="endd1e142944"/>三摩地。三摩地相雖無差別。而
<lb n="0797a18"/>依對治．意樂．所緣。如其次第。建立三種。
<lb n="0797a19"/>由意樂故不願三有。理且可然。有過違
<lb n="0797a20"/>故。<anchor xml:id="beg0797009"/>寧<anchor xml:id="end0797009"/>由意樂不願聖道。以諸聖道依屬
<lb n="0797a21"/>有故。若爾何用修習聖道。以是涅槃能趣
<lb n="0797a22"/>因故。非離聖道有得涅槃。為求涅槃故
<lb n="0797a23"/>修聖道。道如船筏必應捨故。亦由意樂不
<lb n="0797a24"/>願聖道。故緣道行相亦得無願名。以本期
<lb n="0797a25"/>心厭有為故　述曰。此與婆沙大意同也。
<lb n="0797a26"/>對治我．我所是空意樂。證涅槃是無相意
<lb n="0797a27"/>樂。捨有為是無願意樂。</p>
<p id="pT41p0797a2710" type="inline">論。空非我相
<lb n="0797a28"/>至相相似故。由此二行相。雖緣可厭法。不
<lb n="0797a29"/>取可厭相。不得無願名　涅槃相似者。涅
<lb n="0797b01"/>槃無男．女等相。此非我<anchor xml:id="beg0797010"/>空<anchor xml:id="end0797010"/>無男．女相等。
<lb n="0797b02"/>似涅槃也。</p>
<p id="pT41p0797b0205" type="inline">論。此三各二種至等持別故。
<lb n="0797b03"/>述通<anchor xml:id="beg0797011"/>漏<anchor xml:id="end0797011"/>．無漏也。漏是世間。無漏是出世間。</p>
<lb n="0797b04"/>
<p id="pT41p0797b0401">論。世間攝者至唯通九地。述地別也。</p>
<lb n="0797b05"/>
<p id="pT41p0797b0501">論。於中無漏至為入門故。述名異也。</p>
<lb n="0797b06"/>
<p id="pT41p0797b0601">論。契經復說三重等持。已下一行半頌。第三
<lb n="0797b07"/>明重空三摩地也。</p>
<p id="pT41p0797b0708" type="inline">論曰至立空空等名。
<lb n="0797b08"/>總釋三名也。緣前空取空相名空空。緣
<lb n="0797b09"/>前無相取無相相。故名無相無相。緣前無
<lb n="0797b10"/>願取無願相。名無願無願也。</p>
<p id="pT41p0797b1012" type="inline">論。空空
<lb n="0797b11"/>等持至勝非我故。述第一也。正理云。謂彼
<lb n="0797b12"/>先起無學等持。於五取蘊思惟空相。從此
<lb n="0797b13"/>後起殊勝善根相應等持。緣<anchor xml:id="beg0797012"/>前<anchor xml:id="end0797012"/>無學<anchor xml:id="begd1e143049"/>空<anchor xml:id="endd1e143049"/>三
<lb n="0797b14"/>摩地思惟空相。於空取空故名空空。如
<lb n="0797b15"/>燒死屍以杖回轉。屍既盡已杖亦應燒。如
<lb n="0797b16"/>
<anchor xml:id="beg0797013"/>是<anchor xml:id="end0797013"/>由空燒煩惱已。<anchor xml:id="beg0797014"/>復<anchor xml:id="end0797014"/>起空定厭捨前空。
<lb n="0797b17"/>重空等持空行相後起。即復還與空行相相
<lb n="0797b18"/>應。唯此最能順厭捨故。非我行相即不如
<lb n="0797b19"/>是。見無我者。於諸有為<anchor xml:id="beg0797015"/>法<anchor xml:id="end0797015"/>起厭背心。不
<lb n="0797b20"/>如見空故。諸有已見諸法非我。而於諸
<lb n="0797b21"/>有猶生樂著。以於諸行中。不審見空故。
<lb n="0797b22"/>由此空定雖二行相俱。而但名空不說為
<lb n="0797b23"/>非我。空於厭捨極隨順故　述曰。空行對
<lb n="0797b24"/>除我所。現見世間。知物非我所有不貪求
<lb n="0797b25"/>故。</p>
<p id="pT41p0797b2502" type="inline">論。無願無願至為厭捨故。述第二
<lb n="0797b26"/>也。正理論云。重無願等持。非常行相後起。
<lb n="0797b27"/>即復還<anchor xml:id="beg0797016"/>與<anchor xml:id="end0797016"/>非常行相相應。唯此可能緣厭
<lb n="0797b28"/>道故。非苦行<anchor xml:id="beg0797017"/>相<anchor xml:id="end0797017"/>能緣聖道。聖道非苦。趣
<lb n="0797b29"/>苦滅故。苦法不能趣苦寂滅。亦非因等四。
<lb n="0797c01"/>能緣聖道。以聖道不能令苦續故。非道
<lb n="0797c02"/>等四者此厭捨道故。非欣行<anchor xml:id="begd1e143137"/>相<anchor xml:id="endd1e143137"/>能為厭
<lb n="0797c03"/>捨。<anchor xml:id="beg0797018"/>豈<anchor xml:id="end0797018"/>不如無願不願聖道。而作道等四。
<lb n="0797c04"/>此亦應然。此例不然。無願正厭有。兼於聖
<lb n="0797c05"/>道起不願心故。謂前無願正厭於有。聖道
<lb n="0797c06"/>依有故兼不願。雖望意樂說不願道。而
<lb n="0797c07"/>於聖道非正憎厭故。亦能作道等四種。無
<lb n="0797c08"/>願無願正憎厭道。故以非常觀道過失。道
<lb n="0797c09"/>等行相無容厭道。是故於此不作彼四。
<lb n="0797c10"/>
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0797c1005" type="inline">論。無相無相至非離繫果故。述第三
<lb n="0797c11"/>也　<anchor xml:id="beg0797019"/>不<anchor xml:id="end0797019"/>取滅者。既<anchor xml:id="beg0797020"/>緣<anchor xml:id="end0797020"/>道．滅。若緣滅相濫
<lb n="0797c12"/>生滅也。非擇滅是無記故非妙相。非離繫
<lb n="0797c13"/>果故非離相。</p>
<p id="pT41p0797c1306" type="inline">論。此三等持至無漏不然。
<lb n="0797c14"/>漏．無漏分別也。無漏觀道皆<anchor xml:id="beg0797021"/>為<anchor xml:id="end0797021"/>欣行。此為
<lb n="0797c15"/>厭故非無漏也　問二緣聖道取空．非常。
<lb n="0797c16"/>理可名為厭捨聖道。無相無相但緣無為
<lb n="0797c17"/>作靜行相。何名厭道　答此欣無學無<anchor xml:id="beg0797022"/>相<anchor xml:id="end0797022"/>
<lb n="0797c18"/>等持不轉之因故名厭道。謂彼定起義作是
<lb n="0797c19"/>言。無相等持不生為善。此既欣讚聖道不
<lb n="0797c20"/>生。如何不名厭捨聖道　問前無<anchor xml:id="begd1e143226"/>相<anchor xml:id="endd1e143226"/>定非
<lb n="0797c21"/>此所緣。如何此名無相無相。或應許此定不
<lb n="0797c22"/>緣非擇滅。但緣無學無相不生　答此亦
<lb n="0797c23"/>不然。准前釋故。謂緣無相之非擇滅。此
<lb n="0797c24"/>非擇滅亦離諸相。緣無相無相故。得無相
<lb n="0797c25"/>無相名。緣無相境作靜行相。是故此定從
<lb n="0797c26"/>境立名。</p>
<p id="pT41p0797c2604" type="inline">論。唯三洲人至八本中間。明
<lb n="0797c27"/>依身及人依地分別也。正理云。唯不時解脫。
<lb n="0797c28"/>以時解脫愛聖道故。依十一地除上七邊。
<lb n="0797c29"/>
<anchor xml:id="beg0797023"/>以上七邊<anchor xml:id="end0797023"/>無勝德故。若在欲界。從未至
<lb n="0798a01"/>攝聖道後起。若在有頂無所有攝聖道後
<lb n="0798a02"/>生。餘皆自地聖道後起。就總類說。此從法．
<lb n="0798a03"/>類．苦．滅四智無間而生。若就別說。欲界攝
<lb n="0798a04"/>者非類後生。上界攝者非法後起。前二非
<lb n="0798a05"/>滅後起。第三非苦後生。<anchor xml:id="beg0798001"/>餘<anchor xml:id="end0798001"/>行相後起此定
<lb n="0798a06"/>故。應得此者。皆盡智時由離染得。後由
<lb n="0798a07"/>加行方起現前。唯我世尊。不由加行順趣
<lb n="0798a08"/>解脫<anchor xml:id="beg0798002"/>起<anchor xml:id="end0798002"/>此現前。於道<anchor xml:id="beg0798003"/>尚<anchor xml:id="end0798003"/>厭豈欣諸有。此
<lb n="0798a09"/>後亦起聖道現前。然厭道故非無間<anchor xml:id="beg0798004"/>起<anchor xml:id="end0798004"/>。
<lb n="0798a10"/>欲界攝者。是思所成。餘修所成。依定<anchor xml:id="begd1e143316"/>起<anchor xml:id="endd1e143316"/>故。
<lb n="0798a11"/>
(已上論文)
。</p>
<lb n="0798a12"/>
<p id="pT41p0798a1201">論。契經復說四修等持。已下兩行頌。第四明
<lb n="0798a13"/>四修。<anchor xml:id="beg0798005"/>四修<anchor xml:id="end0798005"/>名字如文可<anchor xml:id="beg0798006"/>解<anchor xml:id="end0798006"/>。</p>
<p id="pT41p0798a1311" type="inline">論曰至理
<lb n="0798a14"/>實通餘。述第一修也。先引經說現法樂住。
<lb n="0798a15"/>後釋經也　善言通攝淨及無漏定修諸善
<lb n="0798a16"/>靜慮者。謂四無漏．及四淨。舉初顯後。故經
<lb n="0798a17"/>但說初靜慮也。</p>
<p id="pT41p0798a1707" type="inline">論。不言為住至便不住
<lb n="0798a18"/>故。釋通難也。既修此定。現在先受離生喜
<lb n="0798a19"/>樂。後生梵眾。受樂同此。何不言住後法
<lb n="0798a20"/>樂也　以後法樂非定住故。或退即不受。
<lb n="0798a21"/>或生無色等亦不受。或入涅槃亦不受。非
<lb n="0798a22"/>如現法樂住決定受也。正理論云。詳此。唯
<lb n="0798a23"/>說現法樂者。為令棄捨<anchor xml:id="beg0798007"/>樂<anchor xml:id="end0798007"/>現欲樂。<anchor xml:id="beg0798008"/>說<anchor xml:id="end0798008"/>
<lb n="0798a24"/>現定樂。令其欣樂。或現樂住是後樂依。但
<lb n="0798a25"/>說所依能依已顯
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0798a2512" type="inline">論。若依諸定至
<lb n="0798a26"/>殊勝知見。第二修也。</p>
<p id="pT41p0798a2609" type="inline">論。若修三界至得
<lb n="0798a27"/>分別慧。第三修也。</p>
<p id="pT41p0798a2708" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0798009"/>若<anchor xml:id="end0798009"/>修金剛喻定
<lb n="0798a28"/>至依自說故。第四修也。修無漏及淨定總
<lb n="0798a29"/>有四意。一為現法樂住。二為殊勝知見。三
<lb n="0798b01"/>為分別慧。四為諸漏永盡。即就四果立四
<lb n="0798b02"/>修也。</p>
<anchor xml:id="tnote0798010"/>
<anchor xml:id="mod0798010"/>
<anchor xml:id=""/>
<lb n="0798b03"/>俱舍論疏卷第二十八<lb n="0798b04"/>
<anchor xml:id="beg0798011"/>
<p id="pT41p0798b0401" rend="margin-left:1em">有道國保延三年十一月廿八日點了</p>
<lb n="0798b05"/>
<p id="pT41p0798b0501" rend="margin-left:2em">今日大殿下春日詣云云</p>
<lb n="0798b06"/>
<p id="pT41p0798b0601" rend="margin-left:2em">以興福寺慈恩院一交了　樹海</p>
<anchor xml:id="end0798011"/>
<lb n="0798b07"/>
<lb n="0798b08"/>
<lb n="0798b09"/>
<anchor xml:id="tnote0798012"/>俱舍論疏<anchor xml:id="beg0798013"/>卷第二十九<anchor xml:id="end0798013"/>
<lb n="0798b10"/>
<lb n="0798b11"/>
<byline>沙門<anchor xml:id="beg0798014"/>法<anchor xml:id="end0798014"/>寶撰</byline>
<lb n="0798b12"/>
<anchor xml:id="tnote0798015"/>
<head>分別定品第<anchor xml:id="beg0798016"/>八之二<anchor xml:id="end0798016"/>
</head>
<lb n="0798b13"/>
<p id="pT41p0798b1301">
<anchor xml:id=""/>
<anchor xml:id="tnote0798017"/>
<anchor xml:id="mod0798017"/>論。如是已說所依止定。大文第二明依定
<lb n="0798b14"/>功德　就中。一明四無量。二明八解脫。三
<lb n="0798b15"/>明八勝處。四明十遍處。五明得依身。六明
<lb n="0798b16"/>起定緣。此下三行頌。第一明四無量。</p>
<p id="pT41p0798b1615" type="inline">論
<lb n="0798b17"/>曰至感無量果故。第一釋無量名　無量有
<lb n="0798b18"/>情為所<anchor xml:id="beg0798018"/>緣<anchor xml:id="end0798018"/>者。從境名也　引無量福。因無
<lb n="0798b19"/>量也　感無量果者。果無量也。以緣無量有
<lb n="0798b20"/>情故。得無量福故。得無量果。以此四行
<lb n="0798b21"/>有三無量故名無量。婆沙八十一更有三
<lb n="0798b22"/>釋。一云對治無量戲論煩惱<anchor xml:id="beg0798019"/>故<anchor xml:id="end0798019"/>。二云對治
<lb n="0798b23"/>無量放逸煩惱。<anchor xml:id="beg0798020"/>故<anchor xml:id="end0798020"/>。三云如是四種是諸<anchor xml:id="beg0798021"/>賢
<lb n="0798b24"/>聖<anchor xml:id="end0798021"/>廣遊戲處故名無量
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0798b2414" type="inline">論。此何緣
<lb n="0798b25"/>故唯有四種。<anchor xml:id="beg0798022"/>第<anchor xml:id="end0798022"/>二述無增減。先問。後答。此
<lb n="0798b26"/>即問也。</p>
<p id="pT41p0798b2604" type="inline">論。對治四種多行障故。答也。</p>
<lb n="0798b27"/>
<p id="pT41p0798b2701">論。何謂四障。問也。</p>
<p id="pT41p0798b2708" type="inline">論。謂諸瞋害至建
<lb n="0798b28"/>立慈等。答也。以多行障有四故。所以唯四
<lb n="0798b29"/>不增不減。即是慈對嗔。悲對害。喜對不欣
<lb n="0798c01"/>
<anchor xml:id="tnote0798023"/>生慰。捨對欲貪．嗔。正理論云。嗔謂心所。欲
<lb n="0798c02"/>殺有情。欲惱有情。心所名害。耽著境界
<lb n="0798c03"/>於諸善品不樂住因名不欣慰。於妙欲
<lb n="0798c04"/>境起染欣慰。情無厭足名為欲貪
(已上論文)
。</p>
<lb n="0798c05"/>
<p id="pT41p0798c0501">論。不淨與捨至斯有何別。問二別相。</p>
<lb n="0798c06"/>
<p id="pT41p0798c0601">論。毘婆沙<anchor xml:id="beg0798024"/>師<anchor xml:id="end0798024"/>至<anchor xml:id="beg0798025"/>如<anchor xml:id="end0798025"/>次能治。引婆沙答。</p>
<lb n="0798c07"/>
<p id="pT41p0798c0701">論。理實不淨至捨能對治。論主正解。</p>
<p id="pT41p0798c0715" type="inline">論。
<lb n="0798c08"/>四中初二體是無嗔。述古一師釋也。</p>
<p id="pT41p0798c0815" type="inline">論。
<lb n="0798c09"/>理實應言悲是不害。論主正釋。正理論云。有
<lb n="0798c10"/>作是言。悲是不害。近治害<anchor xml:id="beg0798026"/>故<anchor xml:id="end0798026"/>。理實如是。
<lb n="0798c11"/>但害似瞋以<anchor xml:id="beg0798027"/>瞋<anchor xml:id="end0798027"/>名說。悲之行相亦似無嗔。
<lb n="0798c12"/>立無嗔名。實是不害
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0798c1213" type="inline">論。喜即喜受
<lb n="0798c13"/>至貪所引故。述古釋。正理論云。諸古師說。喜
<lb n="0798c14"/>即喜受。捨即無貪。</p>
<p id="pT41p0798c1408" type="inline">論。理實應用二法為
<lb n="0798c15"/>體。論主正釋。謂捨應以無貪．無嗔為體。正
<lb n="0798c16"/>理云。是故此喜定非喜受。以忻為體。或即
<lb n="0798c17"/>無貪。謂別有貪是惡心所。於有情類作是
<lb n="0798c18"/>思惟。云何當令諸所有樂彼不能得。皆屬
<lb n="0798c19"/>於我。喜能治彼故是無貪。此與喜根必俱
<lb n="0798c20"/>行故。三地可得。如悔憂俱。喜亦無貪。分明
<lb n="0798c21"/>相者。於他盛事心不貪著。知他獲得。深生
<lb n="0798c22"/>欣慰。心熱對治說名為喜。故知此喜亦無貪
<lb n="0798c23"/>性
(述曰。以治貪故名無貪性。如不淨觀觀雖是慧。以治貪故。無貪為性)
。又云。且捨與
<lb n="0798c24"/>慈有差別者。慈能對治嗔所引嗔。無嗔為
<lb n="0798c25"/>體。捨能<anchor xml:id="beg0798028"/>對<anchor xml:id="end0798028"/>治貪所引嗔。無貪為體。豈不
<lb n="0798c26"/>如捨無貪為性。亦能對治貪所引嗔。如是
<lb n="0798c27"/>許慈無嗔為性。亦應能治嗔所引貪。此難
<lb n="0798c28"/>不然。行相違故。謂捨行相雙違貪．嗔。捨親．
<lb n="0798c29"/>非親差別相故。從此<anchor xml:id="beg0798029"/>愛<anchor xml:id="end0798029"/>．恚俱不生故。即由
<lb n="0799a01"/>此故。捨唯無貪。正能治貪兼治嗔故。慈之
<lb n="0799a02"/>行相違嗔非貪。於諸有情與樂轉故
(嗔<anchor xml:id="beg0799001"/>與<anchor xml:id="end0799001"/>慈與
<lb n="0799a03"/>樂相違故)
　由此慈．捨雖俱違嗔。而慈順貪。捨能
<lb n="0799a04"/>違害。是故此二極有差別
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0799a0415" type="inline">論。此四
<lb n="0799a05"/>無量至入捨等至。述四行相別。正理論
<lb n="0799a06"/>云。此阿世耶有差別者。觀有情類如己
<lb n="0799a07"/>謂慈。樂有情類離苦謂悲。於他興盛
<lb n="0799a08"/>欣慰謂喜。於親．怨相不思謂捨　婆沙八
<lb n="0799a09"/>十一云。尊者世友作如是說。授與饒益是
<lb n="0799a10"/>慈相。除去衰損是悲相。慶慰得捨是喜相。
<lb n="0799a11"/>忘懷平等是捨相
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0799a1112" type="inline">論。此四無量至
<lb n="0799a12"/>寧非顛倒。問也。</p>
<p id="pT41p0799a1207" type="inline">論。願欲令彼至相應起
<lb n="0799a13"/>故。答也　此中有三。一善願故非倒。二意
<lb n="0799a14"/>樂故非倒。三勝解故非倒。</p>
<p id="pT41p0799a1411" type="inline">論。設是顛倒
<lb n="0799a15"/>復有何失。縱釋也。前三<anchor xml:id="beg0799002"/>解<anchor xml:id="end0799002"/>非顛倒。今解<anchor xml:id="beg0799003"/>縱<anchor xml:id="end0799003"/>
<lb n="0799a16"/>是顛倒復有何失。</p>
<p id="pT41p0799a1608" type="inline">論。若應非善至相應
<lb n="0799a17"/>起故。若以是倒<anchor xml:id="beg0799004"/>應<anchor xml:id="end0799004"/>非是善者。理則不然。
<lb n="0799a18"/>此與三善根相應起故。</p>
<p id="pT41p0799a1810" type="inline">論。若應引惡至
<lb n="0799a19"/>治嗔等故。若以是倒應引惡者。理亦不然。
<lb n="0799a20"/>能治嗔．害及貪等故。</p>
<p id="pT41p0799a2009" type="inline">論。此緣欲界至
<lb n="0799a21"/>嗔等障故。述所緣唯欲界一切有情。以能
<lb n="0799a22"/>治緣有情嗔等障故。</p>
<p id="pT41p0799a2209" type="inline">論。然契經說至
<lb n="0799a23"/>以顯器中。通經也。經說。修慈思惟一方．一
<lb n="0799a24"/>切世界者。舉欲器世界取中有情。</p>
<p id="pT41p0799a2414" type="inline">論。
<lb n="0799a25"/>第三但依至未至中間。述依地也。</p>
<p id="pT41p0799a2514" type="inline">論。或
<lb n="0799a26"/>有欲令至方能起故。述異說。此師意說。未至
<lb n="0799a27"/>無也。以四無量容預德故。已離欲者方能起
<lb n="0799a28"/>故。未至<anchor xml:id="beg0799005"/>器<anchor xml:id="end0799005"/>速多非離欲。故言無也。</p>
<p id="pT41p0799a2814" type="inline">論。
<lb n="0799a29"/>或有欲令至皆無量攝。又述異說。此師意說。
<lb n="0799b01"/>定．不定地．根本．加行。以皆緣無量有情。授
<lb n="0799b02"/>與饒益。除去衰損。慶慰得捨。忘懷平等故。</p>
<lb n="0799b03"/>
<p id="pT41p0799b0301">論。前雖說此至有情境故。述不斷障有
<lb n="0799b04"/>三因。一有漏根本靜慮攝故。此不斷惑。如
<lb n="0799b05"/>前已說　二勝解作意相應起故。夫斷惑者
<lb n="0799b06"/>共相作意。此是勝解故不斷惑　三遍緣一
<lb n="0799b07"/>切有情境故。夫斷惑者。緣於法境不緣有
<lb n="0799b08"/>情。此緣有情故不斷惑。</p>
<p id="pT41p0799b0810" type="inline">論。此加行位
<lb n="0799b09"/>至能治四障。述說伏治四障因也。四無量
<lb n="0799b10"/>根本者。謂根本定。在此位無嗔等障　言
<lb n="0799b11"/>治四障。在加行位。或在根本亦名治障。
<lb n="0799b12"/>令已斷障得更遠故。</p>
<p id="pT41p0799b1209" type="inline">論。謂欲未至至能
<lb n="0799b13"/>斷諸惑。釋上加行位<anchor xml:id="beg0799006"/>制<anchor xml:id="end0799006"/>伏嗔等。謂在欲界
<lb n="0799b14"/>聞．思心中。及未至定。先修無量。為斷道加
<lb n="0799b15"/>行伏嗔等。引斷道生斷嗔等惑。方生根本
<lb n="0799b16"/>四無量也　<anchor xml:id="beg0799007"/>說<anchor xml:id="end0799007"/>能治四障者。據加行說。</p>
<lb n="0799b17"/>
<p id="pT41p0799b1701">論。諸惑斷已至之所蔽伏。釋惑。此能令
<lb n="0799b18"/>已斷更遠　言治四障者。據令更遠說。</p>
<lb n="0799b19"/>
<p id="pT41p0799b1901">論。初習業位云何修慈。問。欲修慈加
<lb n="0799b20"/>行云何。</p>
<p id="pT41p0799b2004" type="inline">論。謂先思惟至如是快樂。述
<lb n="0799b21"/>
<anchor xml:id="beg0799008"/>薄<anchor xml:id="end0799008"/>煩惱者初習業也。</p>
<p id="pT41p0799b2109" type="inline">論。若彼本來至
<lb n="0799b22"/>總成七品。述煩惱者加行位中。先分有情
<lb n="0799b23"/>為七品也。</p>
<p id="pT41p0799b2305" type="inline">論。分品別已至與上親等。述
<lb n="0799b24"/>勝解與樂心上怨等與上親等也。雖能緣
<lb n="0799b25"/>而未遍。非至根本。</p>
<p id="pT41p0799b2508" type="inline">論。修此勝解至慈
<lb n="0799b26"/>無量成。述漸能廣至成位也。</p>
<p id="pT41p0799b2612" type="inline">論。若於
<lb n="0799b27"/>有情至現可見故。述能修人異也　一切眾
<lb n="0799b28"/>生有其二類。一樂求人德。二樂求人失
<lb n="0799b29"/>　一切眾生復有二相。一者德相。二者失相。斷
<lb n="0799c01"/>善者亦有德相。獨覺者亦有失相。樂求德
<lb n="0799c02"/>者。見闡提德見闡提果相。知有善因故。
<lb n="0799c03"/>樂求失者。見獨覺失見其果相。知惡因
<lb n="0799c04"/>故。樂求德者。修慈易成。非樂求失。</p>
<lb n="0799c05"/>
<p id="pT41p0799c0501">論。修悲喜法准此應知者。准慈釋。有七等
<lb n="0799c06"/>先上親也。不說<anchor xml:id="beg0799009"/>捨<anchor xml:id="end0799009"/>修加行先處中故。</p>
<lb n="0799c07"/>
<p id="pT41p0799c0701">論。謂觀有情至實為樂哉。廣述悲．喜二行相
<lb n="0799c08"/>也。加行雖同行相異故。</p>
<p id="pT41p0799c0810" type="inline">論。修捨最初至
<lb n="0799c09"/>與處中等。述修捨加行。其捨先捨處中。次
<lb n="0799c10"/>捨下怨乃至上親。以貪難捨。嗔易捨故。婆
<lb n="0799c11"/>沙八十<anchor xml:id="beg0799010"/>二<anchor xml:id="end0799010"/>評曰應作是說。非四無量如說
<lb n="0799c12"/>而生。所以者何。修觀行者。隨樂生故。前後
<lb n="0799c13"/>不定。<anchor xml:id="beg0799011"/>如<anchor xml:id="end0799011"/>通解脫勝處遍處　問若未起
<lb n="0799c14"/>初定無量。能起第二定無量不。一說不能。一
<lb n="0799c15"/>說能。如<anchor xml:id="beg0799012"/>未<anchor xml:id="end0799012"/>起下地無漏能起上地無漏。
<lb n="0799c16"/>亦爾　問為下地無量後起上地無量速疾。
<lb n="0799c17"/>為上地無量後起下地無量速疾耶。答上地
<lb n="0799c18"/>無量後起下地無量速疾。非下地<anchor xml:id="beg0799013"/>無量<anchor xml:id="end0799013"/>後
<lb n="0799c19"/>起上地無量速疾。猶如學書　問初定無
<lb n="0799c20"/>量無間。即能起第二定無量不。有說不能。
<lb n="0799c21"/>必修自地加行。引發方現前故。有說亦能。已
<lb n="0799c22"/>熟修者起一加行。或無加行能歷諸地。或
<lb n="0799c23"/>上或下起無量故　婆沙八十三云。<anchor xml:id="begd1e144070"/>如<anchor xml:id="endd1e144070"/>契
<lb n="0799c24"/>經說。住慈定者刀．毒．水．火皆不能害。必
<lb n="0799c25"/>無災橫而致命終　問何故爾耶。尊者世友
<lb n="0799c26"/>作如是說。以慈是不害法故。有說慈勢力
<lb n="0799c27"/>大故。有說慈為饒益<anchor xml:id="beg0799014"/>他<anchor xml:id="end0799014"/>。諸天善神皆擁衛
<lb n="0799c28"/>故。大德說曰。若住慈定。色界大種遍身分
<lb n="0799c29"/>生。令所依身堅密如石<anchor xml:id="begd1e144097"/>故<anchor xml:id="endd1e144097"/>不可害　慈定
<lb n="0800a01"/>在初。故說慈定有多說。悲等不及慈。大
<lb n="0800a02"/>德說曰。由二因緣捨最為勝。一由所作。謂
<lb n="0800a03"/>若作捨能斷貪嗔。二由寂靜。謂於有情無
<lb n="0800a04"/>分別轉故捨最勝
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0800a0412" type="inline">論。此四無量至唯
<lb n="0800a05"/>不成喜故。述人通三洲非天等也。若於初
<lb n="0800a06"/>定得一必四。若三定已上得一必三。</p>
<lb n="0800a07"/>
<p id="pT41p0800a0701">論。已辨無量次辨解脫。已下三行頌。第二明
<lb n="0800a08"/>解脫。</p>
<p id="pT41p0800a0803" type="inline">論曰至觀外色解脫。釋初解脫
<lb n="0800a09"/>　言內有色相觀外色者。謂勝解作意。觀自己
<lb n="0800a10"/>身被虫噉等。見內身相。及見外虫故。言
<lb n="0800a11"/>內有色相觀外色解脫故。正理云。經言有
<lb n="0800a12"/>色觀諸色者。為顯何義。非未除色。能如
<lb n="0800a13"/>實通此經深義。然諸先聖傳授釋言。未能
<lb n="0800a14"/>伏除緣內色想。是有色義。云何知然。第二
<lb n="0800a15"/>解脫差別說故。謂於第二既作是言。內無
<lb n="0800a16"/>色想觀<anchor xml:id="beg0800001"/>外<anchor xml:id="end0800001"/>諸色。故知。初解脫未除內色想。
<lb n="0800a17"/>由此論者。建立最初。名內有色想觀外色
<lb n="0800a18"/>解脫。謂觀行者。如害怨屍。雖已離欲貪而
<lb n="0800a19"/>為令堅固。以不淨行相復觀外諸色。由於
<lb n="0800a20"/>外色數觀察故。於內色中亦生厭想。如樂
<lb n="0800a21"/>淨者。頸繫狗屍極懷羞慚深生厭惡。如
<lb n="0800a22"/>是觀外不淨相已。方內色身亦是不淨。觀
<lb n="0800a23"/>心淨故。見內身中三十六物不淨充滿。如觀
<lb n="0800a24"/>篋中眾色類物。名初解脫極成滿位　此成
<lb n="0800a25"/>滿位解脫何法。謂心於色不樂．憎背．訶毀
<lb n="0800a26"/>厭惡。遮止欲貪。即解脫欲貪。是無貪性故。
<lb n="0800a27"/>
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0800a2705" type="inline">論。二內無色<anchor xml:id="beg0800002"/>想<anchor xml:id="end0800002"/>觀外色解脫。釋第
<lb n="0800a28"/>二解脫　言內無色<anchor xml:id="begd1e144192"/>想<anchor xml:id="endd1e144192"/>觀外色者。謂勝解
<lb n="0800a29"/>作意。見內自身被虫食等。不見身相。唯見
<lb n="0800b01"/>虫等。故言內無色<anchor xml:id="begd1e144205"/>想<anchor xml:id="endd1e144205"/>觀外色解脫。故正理
<lb n="0800b02"/>云。修觀行者。從此後時漸復遣除緣內色
<lb n="0800b03"/>
<anchor xml:id="begd1e144214"/>想<anchor xml:id="endd1e144214"/>。謂以勝解想自命終。輿載遺身置棄
<lb n="0800b04"/>屍處。種種禽獸<anchor xml:id="beg0800003"/>爭<anchor xml:id="end0800003"/>共食噉。須臾身盡唯見
<lb n="0800b05"/>禽獸。或於是處以火焚燒。乃至遺灰風所
<lb n="0800b06"/>飄鼓。須臾身盡唯見空界。或想自身如蘇．
<lb n="0800b07"/>鹽等為火．水等之所融消。乃至身無唯見
<lb n="0800b08"/>火等。名內無色<anchor xml:id="beg0800004"/>想<anchor xml:id="end0800004"/>觀外色解脫。此勝解力
<lb n="0800b09"/>除色<anchor xml:id="begd1e144249"/>想<anchor xml:id="endd1e144249"/>故。雖緣身起而不見身。既已遣
<lb n="0800b10"/>除緣內色想。心相續轉無別事業。勝輕安樂
<lb n="0800b11"/>任運現前。於此位中數數修習緣色處境
<lb n="0800b12"/>厭背行相。是名第二解脫成滿。亦如第一
<lb n="0800b13"/>解脫欲貪。雖於先時修不淨想已得解脫。
<lb n="0800b14"/>緣色欲貪而無始來我愛難遣。若觀身有
<lb n="0800b15"/>仍恐退生。故後復修內無色<anchor xml:id="begd1e144268"/>想<anchor xml:id="endd1e144268"/>厭惡色觀。
<lb n="0800b16"/>清淨過前。行者爾時。依初靜慮得此二觀。
<lb n="0800b17"/>深生味著。為欲令此轉增進。故入第二靜
<lb n="0800b18"/>慮<anchor xml:id="beg0800005"/>復修二解脫<anchor xml:id="end0800005"/>。復修二法次第如前
(已上論文)
。</p>
<lb n="0800b19"/>
<p id="pT41p0800b1901">論。三<anchor xml:id="beg0800006"/>淨<anchor xml:id="end0800006"/>解脫身作證具足住。釋第三
<lb n="0800b20"/>解脫。故正理云。彼瑜伽師久觀不淨。厭惡轉
<lb n="0800b21"/>故令心沈慼。為欲策發令暫生歡。或為
<lb n="0800b22"/>
<anchor xml:id="beg0800007"/>暫<anchor xml:id="end0800007"/>解久修勞倦。或為自審驗不淨觀堪能
<lb n="0800b23"/>故。彼復依第四靜慮。於欲界色起淨勝解。
<lb n="0800b24"/>先取寶衣．花等淨相。由勝解力漸廣思惟。
<lb n="0800b25"/>遍於所緣作淨行相。如契經說。彼於後時。
<lb n="0800b26"/>應取少淨相總思惟諸色。此雖策心而不
<lb n="0800b27"/>掉舉。雖觀淨相而不起貪。既知善根勢力
<lb n="0800b28"/>增上。次復於境略聚其心。於一所緣觀淨
<lb n="0800b29"/>而住。此位名曰淨解脫滿。能究竟捨不淨
<lb n="0800c01"/>想故。此淨解脫亦如第二內無色想觀外諸
<lb n="0800c02"/>色
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0800c0206" type="inline">論。四無色定至第八解脫。列餘
<lb n="0800c03"/>解脫名義如後釋。</p>
<p id="pT41p0800c0308" type="inline">論。八中前三至想觀
<lb n="0800c04"/>增故。述前三體　前三以無貪為體者。以
<lb n="0800c05"/>近治貪故。然契經中說。內有色想觀外色者。
<lb n="0800c06"/>非是以想慧為體。以於此時想觀增故。
<lb n="0800c07"/>如四念住。及宿住念等。實慧為體而說念
<lb n="0800c08"/>也。若慧為體。應近治<anchor xml:id="beg0800008"/>廢<anchor xml:id="end0800008"/>。</p>
<p id="pT41p0800c0810" type="inline">論。三中初
<lb n="0800c09"/>二至行相轉故。述前三解脫行相別也。</p>
<lb n="0800c10"/>
<p id="pT41p0800c1001">論。三并助伴皆五蘊性。述三解脫眷屬體
<lb n="0800c11"/>也。</p>
<p id="pT41p0800c1102" type="inline">論。初二解脫至心澄淨故。述三解脫
<lb n="0800c12"/>依地別也。欲界初定有顯色貪者。<anchor xml:id="beg0800009"/>由<anchor xml:id="end0800009"/>眼識
<lb n="0800c13"/>身所引起故。</p>
<p id="pT41p0800c1306" type="inline">論。餘地亦有至非增上故。
<lb n="0800c14"/>述欲界聞慧亦有此三。於三定中亦有三
<lb n="0800c15"/>種。非增上故不立解脫。初．二定中亦有第
<lb n="0800c16"/>三。於四定中亦有初．二。以非增上故不
<lb n="0800c17"/>建立。正理論云。雖欲界中亦容得有。而為
<lb n="0800c18"/>欲界貪所<anchor xml:id="beg0800010"/>淩<anchor xml:id="end0800010"/>雜。故不建立二解脫名。三．
<lb n="0800c19"/>四定中雖亦得有。去所治遠勢力微劣。又
<lb n="0800c20"/>樂淨伏故不得名
(三定樂伏四定淨伏)
第三解脫依後
<lb n="0800c21"/>靜慮離八災患。心澄淨故。第四并近分。立
<lb n="0800c22"/>後靜慮名。相似善根下地雖有。非增上故
<lb n="0800c23"/>不名解脫。欲界欲貪所<anchor xml:id="begd1e144424"/>淩<anchor xml:id="endd1e144424"/>雜故。初二定中
<lb n="0800c24"/>不淨伏故。第三定<anchor xml:id="beg0800011"/>中<anchor xml:id="end0800011"/>樂所迷故　故皆不
<lb n="0800c25"/>立淨解脫<anchor xml:id="beg0800012"/>也<anchor xml:id="end0800012"/>
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0800c2510" type="inline">論。次四解脫至性微
<lb n="0800c26"/>劣故。出次四無色解脫體。於四無色唯取
<lb n="0800c27"/>定善。非散善及染。</p>
<p id="pT41p0800c2708" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0800013"/>非<anchor xml:id="end0800013"/>散善者至亦
<lb n="0800c28"/>有散善。此述散善兩說不同。彼<anchor xml:id="beg0800014"/>地<anchor xml:id="end0800014"/>散善唯生
<lb n="0800c29"/>得善。無聞．思故。</p>
<p id="pT41p0800c2907" type="inline">論。近分解脫道至方
<lb n="0801a01"/>名解脫故。述空處近分中解脫道。緣空處
<lb n="0801a02"/>故得名解脫。無間道緣下地故。不名解脫
<lb n="0801a03"/>不背下故。正理論中更有一釋云諸近分地
<lb n="0801a04"/>九無間道八解脫道。亦非解脫。不背下地
<lb n="0801a05"/>故。緣下道雜故。又未全<anchor xml:id="fxT41p0801a01"/>脫下地染故
(已上論文)
。</p>
<lb n="0801a06"/>
<p id="pT41p0801a0601">論。然於餘處至非全分故。通餘處說。</p>
<lb n="0801a07"/>
<p id="pT41p0801a0701">論。第八解脫至得解脫名。述第八解脫體
<lb n="0801a08"/>性。如根品有二釋。一背厭受．想而起此
<lb n="0801a09"/>故。名為解脫。即是餘處名想受滅。或總厭
<lb n="0801a10"/>背有所緣故。即是厭一切心．心所也。由此
<lb n="0801a11"/>名為滅盡定也。</p>
<p id="pT41p0801a1107" type="inline">論。有說由此至無漏
<lb n="0801a12"/>心出。述此定入．出心異也。</p>
<p id="pT41p0801a1211" type="inline">論。八中前
<lb n="0801a13"/>三至為所緣境。述解脫境異也。不淨是可
<lb n="0801a14"/>憎。淨境名可愛　彼非擇滅者。即是自．上
<lb n="0801a15"/>有漏法。及類智品道非擇滅也。</p>
<p id="pT41p0801a1513" type="inline">論。第三
<lb n="0801a16"/>靜慮至所動亂故。述第三定無解脫所以
<lb n="0801a17"/>也。</p>
<p id="pT41p0801a1702" type="inline">論。行者何緣至彼方成故。述修淨
<lb n="0801a18"/>解脫意也。</p>
<p id="pT41p0801a1805" type="inline">論。由二緣故至得勝自在。
<lb n="0801a19"/>述修解脫意也　等者。等勝處等。</p>
<p id="pT41p0801a1913" type="inline">論。
<lb n="0801a20"/>故能引起至種種作用。述得定自在即能
<lb n="0801a21"/>起無諍等作用也。</p>
<p id="pT41p0801a2108" type="inline">論。何故經中至各在
<lb n="0801a22"/>邊故。述經中二解脫得身證名所以也。</p>
<lb n="0801a23"/>
<p id="pT41p0801a2301">論。已辨解脫次辨勝處。已下一行頌。第三明
<lb n="0801a24"/>八勝處。</p>
<p id="pT41p0801a2404" type="inline">論曰至足前成八。列八名也。</p>
<lb n="0801a25"/>
<p id="pT41p0801a2501">論。八中初二至第三解脫。指同前也。</p>
<lb n="0801a26"/>
<p id="pT41p0801a2601">論。若爾八勝處至<anchor xml:id="beg0801001"/>或<anchor xml:id="end0801001"/>終不起。述與解脫體
<lb n="0801a27"/>等雖同。而力用異。即是勝所緣故名為勝
<lb n="0801a28"/>處。解脫為因。勝處為果。因修解脫入勝
<lb n="0801a29"/>處故。前三解脫於諸色中。但能總取不淨．
<lb n="0801b01"/>淨相。今八勝處於諸色中。分別少．多．青等
<lb n="0801b02"/>異相故。前解脫但於色中。棄背欲貪。及不
<lb n="0801b03"/>淨想。今八勝處能於所緣。分<anchor xml:id="beg0801002"/>析<anchor xml:id="end0801002"/>制伏令隨
<lb n="0801b04"/>心轉。由此<anchor xml:id="beg0801003"/>證<anchor xml:id="end0801003"/>知。第三解脫總取淨相。故
<lb n="0801b05"/>立一名。八勝處中後四勝處差別取故分為
<lb n="0801b06"/>四種　言勝處者。婆沙一百四十一<anchor xml:id="beg0801004"/>云<anchor xml:id="end0801004"/>。問
<lb n="0801b07"/>何故名勝處。答降伏所緣。摧滅貪愛故名
<lb n="0801b08"/>勝處　正理云。或於是處轉<anchor xml:id="beg0801005"/>變<anchor xml:id="end0801005"/>自在。不隨
<lb n="0801b09"/>起惑故名勝處。勝於處故立勝處名。或此
<lb n="0801b10"/>善根即名為處。處能勝故立勝處名
(已上論文)
。</p>
<lb n="0801b11"/>
<p id="pT41p0801b1101">論。已辨勝處<anchor xml:id="beg0801006"/>次<anchor xml:id="end0801006"/>辨遍處。下一行頌。第四明
<lb n="0801b12"/>十遍處。</p>
<p id="pT41p0801b1204" type="inline">論曰至故名遍處。述名也。即
<lb n="0801b13"/>是周遍緣此四大．四色。及<anchor xml:id="beg0801007"/>空<anchor xml:id="end0801007"/>識等名為遍
<lb n="0801b14"/>處。正理云。經於此處皆言一<anchor xml:id="begd1e144671"/>想<anchor xml:id="endd1e144671"/>。上．下．及
<lb n="0801b15"/>傍。無二．無量。於一切處。無間無隙。周遍思
<lb n="0801b16"/>惟故名遍處。遍於處故立遍處名。或此善
<lb n="0801b17"/>根即名為處。行相遍故立遍處名。此中地等
<lb n="0801b18"/>顯示所緣。所說遍言顯示行相。行相雖等
<lb n="0801b19"/>而所緣別。是故遍處分為十種。經言一者。顯
<lb n="0801b20"/>此等至思惟一類境相現前。<anchor xml:id="begd1e144690"/>想<anchor xml:id="endd1e144690"/>言顯是勝
<lb n="0801b21"/>解作意。何故唯十得遍處名。此上更無遍行
<lb n="0801b22"/>相故。唯第四定空．識無邊。可得說有無邊
<lb n="0801b23"/>行相
(已上論文)
。</p>
<p id="pT41p0801b2307" type="inline">論。十中前八至五蘊為性。述
<lb n="0801b24"/>體性也。</p>
<p id="pT41p0801b2404" type="inline">論。依第四靜慮緣欲可見色。述
<lb n="0801b25"/>所緣也。謂色處為所緣。緣假四大故。</p>
<lb n="0801b26"/>
<p id="pT41p0801b2601">論。有餘師<anchor xml:id="beg0801008"/>說<anchor xml:id="end0801008"/>至風界為境。述異說也。</p>
<lb n="0801b27"/>
<p id="pT41p0801b2701">論。後二遍處至<anchor xml:id="beg0801009"/>蘊<anchor xml:id="end0801009"/>為境。述所緣也。</p>
<p id="pT41p0801b2714" type="inline">論。
<lb n="0801b28"/>應知此中至勝前前故。述勝劣也。</p>
<lb n="0801b29"/>
<p id="pT41p0801b2901">論。此解脫等三門功德。已下一行頌。第五明
<lb n="0801c01"/>二得及依身也。</p>
<p id="pT41p0801c0107" type="inline">論曰至<anchor xml:id="beg0801010"/>滅<anchor xml:id="end0801010"/>盡定故。指
<lb n="0801c02"/>前說也。即是前不相應中釋。</p>
<p id="pT41p0801c0212" type="inline">論餘解脫
<lb n="0801c03"/>等至未曾習故。述餘七解脫通二得也　言
<lb n="0801c04"/>等者。等八勝處。及十遍處　有曾習者。是
<lb n="0801c05"/>
<anchor xml:id="beg0801011"/>離<anchor xml:id="end0801011"/>染得　新習得者。是加行得。</p>
<p id="pT41p0801c0512" type="inline">論。四無
<lb n="0801c06"/>色解脫至由教力故。述依身也。依下地身
<lb n="0801c07"/>容起上地定故。無色定依三界身起。三解
<lb n="0801c08"/>脫．八勝處．八遍處。由教力故唯欲界。以教
<lb n="0801c09"/>在欲界故。</p>
<p id="pT41p0801c0905" type="inline">論。異生及聖皆能現起。述
<lb n="0801c10"/>
<anchor xml:id="beg0801012"/>起<anchor xml:id="end0801012"/>人也。第八解脫唯聖人起。如前已說。
<lb n="0801c11"/>前七解脫通凡．聖起。</p>
<lb n="0801c12"/>
<p id="pT41p0801c1201">論。諸有生在色無色界。已下一行頌。第六明
<lb n="0801c13"/>起定緣。</p>
<p id="pT41p0801c1304" type="inline">論曰至為起因故。述因力也。
<lb n="0801c14"/>此於先時　近者近曾起者　及數修者數
<lb n="0801c15"/>數修故。即是近同類因。由此二因力故。生
<lb n="0801c16"/>色．無色　雖無教力而得生起。</p>
<p id="pT41p0801c1612" type="inline">論。二
<lb n="0801c17"/>由業力至生上地故。述第二力也。謂先於
<lb n="0801c18"/>欲界。或於色界等。造順生受．及順後受業。
<lb n="0801c19"/>在上地中業果<anchor xml:id="beg0801013"/>時<anchor xml:id="end0801013"/>受。由此業力。必令有情
<lb n="0801c20"/>離下煩惱得於上定。方得生彼　以若未
<lb n="0801c21"/>離下地煩惱。必定無容生上地故。</p>
<p id="pT41p0801c2114" type="inline">論。
<lb n="0801c22"/>三法爾力至皆增盛故。述法爾力。劫將壞
<lb n="0801c23"/>時。有情法爾皆生上界。欲生上界法爾善
<lb n="0801c24"/>根增勝。得上地定斷下煩惱。</p>
<p id="pT41p0801c2412" type="inline">論。諸有
<lb n="0801c25"/>生在至之所壞故。述生上二界起無色定。
<lb n="0801c26"/>由因．業力。非法爾力。以第四定不為三
<lb n="0801c27"/>災之所壞故。</p>
<p id="pT41p0801c2706" type="inline">論。生在色界至加由教力。
<lb n="0801c28"/>述在色界起上靜慮。由因力．業力．及法爾
<lb n="0801c29"/>力　若生欲界起上無色。由因力．業力．教
<lb n="0802a01"/>力。起色界定。由業力．因力．法爾力．教力。故
<lb n="0802a02"/>言一一應知加由教力。</p>
<lb n="0802a03"/>
<p id="pT41p0802a0301">論。前來分別種種法門。自下一行頌。大文第
<lb n="0802a04"/>三明法住時也。</p>
<p id="pT41p0802a0407" type="inline">論曰至菩提分法。此文
<lb n="0802a05"/>有三。一述二種正法。二述能持人。三述住
<lb n="0802a06"/>時分　此文第一述二種正法也。一教。二
<lb n="0802a07"/>證　教謂三藏　證謂三乘菩提分法　因
<lb n="0802a08"/>教得證故先明教法　若以昔教對今佛。
<lb n="0802a09"/>即教先而佛後。佛因教證故　若今教對能
<lb n="0802a10"/>說。佛先而教後。佛說教故　<anchor xml:id="beg0802001"/>若以今證．今
<lb n="0802a11"/>教。即教先而證後故先證法　若以<anchor xml:id="end0802001"/>因證能
<lb n="0802a12"/>弘教。即有證．教方住。</p>
<p id="pT41p0802a1209" type="inline">論。有能受持至
<lb n="0802a13"/>住爾所時。第二述能持人也。由能受持持
<lb n="0802a14"/>法不滅。由有正說傳法不滅。若唯持不能
<lb n="0802a15"/>說。即闕傳燈之義。若唯說而不持。即廢忘
<lb n="0802a16"/>而不行。故兼之也。有能依教而行者。即證
<lb n="0802a17"/>法便住世間。若持法而不行。即無加行善。
<lb n="0802a18"/>若依教而正行。即生菩提分法。故由受持．
<lb n="0802a19"/>正說二人。教住於世。由修行一人。證法住
<lb n="0802a20"/>世。故隨三人住世時量。應知正法爾所時
<lb n="0802a21"/>住。</p>
<p id="pT41p0802a2102" type="inline">論。聖教總言至<anchor xml:id="beg0802002"/>復<anchor xml:id="end0802002"/>過於此。第三述
<lb n="0802a22"/>住時分。就中有兩說。一說證．教二法唯住
<lb n="0802a23"/>千年。二說證法唯住千年。教法<anchor xml:id="begd1e144933"/>復<anchor xml:id="endd1e144933"/>過千年。
<lb n="0802a24"/>此中但說正法不說像法．末法。廣如婆沙
<lb n="0802a25"/>一百八十<anchor xml:id="beg0802003"/>二<anchor xml:id="end0802003"/>說。此<anchor xml:id="beg0802004"/>說<anchor xml:id="end0802004"/>同涅槃經第二十二。
<lb n="0802a26"/>云無上佛法當久近幾時滅耶。答云。若我弟
<lb n="0802a27"/>子有能受持．讀誦．書寫．演說其義。為諸眾
<lb n="0802a28"/>生之所恭敬．尊重．讚歎種種供養。當知。爾
<lb n="0802a29"/>時佛法未滅。乃至。見受持等者。輕毀．誹謗。
<lb n="0802b01"/>汝是六師。非佛弟子。當知佛法將滅不久
<lb n="0802b02"/>　三階云。法律禪師同十三種惡外道六師。
<lb n="0802b03"/>當此記也　今詳兩說。後說為正。所以
<lb n="0802b04"/>
<anchor xml:id="beg0802005"/>得<anchor xml:id="end0802005"/>今時<anchor xml:id="beg0802006"/>有<anchor xml:id="end0802006"/>教法故。然說證法亦是從多。
<lb n="0802b05"/>又<anchor xml:id="fxT41p0802b01"/>准多經文。說過千歲。然諸經所說隨機
<lb n="0802b06"/>不同。就別處別人以說法滅　迦葉經說
<lb n="0802b07"/>五百年　阿含經說一千年　大集經說一
<lb n="0802b08"/>千五百年。及說五重<anchor xml:id="beg0802007"/>牢<anchor xml:id="end0802007"/>固。復說諸佛與欲
<lb n="0802b09"/>說說法久住　又菩薩處胎經法住品。此經
<lb n="0802b10"/>留住或至二千年。或至三千年　又仁王第
<lb n="0802b11"/>二云。吾滅度後八十年。八百年。八千年中。無
<lb n="0802b12"/>佛。無法．無僧．無信男。無信女時。此經三
<lb n="0802b13"/>寶付屬國王．四部弟子。受持。讀誦。解說其
<lb n="0802b14"/>義。為三界眾生開空慧道。修七賢行．十善
<lb n="0802b15"/>行。化一切眾生。真諦法師釋云。八十年者。
<lb n="0802b16"/>正法末後八十年。八百年者像法後八百年。
<lb n="0802b17"/>八千年者末法萬年後八千年。<anchor xml:id="fxT41p0802b02"/>准此文意有
<lb n="0802b18"/>末法也　又准大乘同性經下卷云。如來顯
<lb n="0802b19"/>現從兜率下。乃至。住持一切像法．一切滅
<lb n="0802b20"/>法．善丈夫法。當知。如是化事皆是應身。准
<lb n="0802b21"/>此經。滅法即是末法異名　又法華經第五
<lb n="0802b22"/>安樂行中云。如來滅後末法中欲說是經。應
<lb n="0802b23"/>住安樂行　准此經文有末法也　記聲
<lb n="0802b24"/>聞中。但云正法．像法者。略不說末法。</p>
<lb n="0802b25"/>
<p id="pT41p0802b2501">善見論云。初一千年。若諸弟子。勤行精進得
<lb n="0802b26"/>阿羅漢果。第二千年得第三果。第三千年得
<lb n="0802b27"/>第二果。第四千年得初果。從此已後是我末
<lb n="0802b28"/>法　准上論文。正法之時多得無學。像法之
<lb n="0802b29"/>時得前三果。末法之時不得道果　又善
<lb n="0802c01"/>見論云。如來正法一千年。以度瞿夷出家
<lb n="0802c02"/>滅五百年。以佛令行八敬。及所度五百釋
<lb n="0802c03"/>女皆得阿羅漢。各增一<anchor xml:id="beg0802008"/>年<anchor xml:id="end0802008"/>。所以正法還得
<lb n="0802c04"/>千年　准此論文。諸經．論中說正法五百
<lb n="0802c05"/>年者。是初度女人後說。一千年者是未度
<lb n="0802c06"/>女人前。及八敬後說　又法住記云。十六羅
<lb n="0802c07"/>漢各將無量眷屬。於人壽漸增至七萬歲
<lb n="0802c08"/>時。已本願力用其七寶。為佛造<anchor xml:id="beg0802009"/>窣<anchor xml:id="end0802009"/>都婆。釋
<lb n="0802c09"/>迦舍利自然流入塔中。後佛舍利塔<anchor xml:id="beg0802010"/>總<anchor xml:id="end0802010"/>陷
<lb n="0802c10"/>入地至金剛際。時諸羅漢化火燒身入般
<lb n="0802c11"/>涅槃。次有七俱胝獨覺出世化諸眾生。至
<lb n="0802c12"/>人壽漸增減八萬歲時。一時各般無餘涅槃。
<lb n="0802c13"/>次後彌勒佛出世也　又蓮華面經。最後佛
<lb n="0802c14"/>法滅盡時。如來舍利陷入龍宮。龍宮法滅陷
<lb n="0802c15"/>入金剛際。次後七日．七夜。天地大黑。有外
<lb n="0802c16"/>道空中言。沙門瞿曇法今滅盡。我等當得
<lb n="0802c17"/>教化一切法界眾生。發此語已現身陷入
<lb n="0802c18"/>阿鼻地獄。次後彌勒佛出世也。已上二教但
<lb n="0802c19"/>據法在。不據行．學。雖化眾生。不言欣修．
<lb n="0802c20"/>出世行也。如結界羯磨止息不行。非無戒
<lb n="0802c21"/>律教法在世。佛法陷滅。非唯一處。所說不
<lb n="0802c22"/>同。由斯教異。</p>
<lb n="0802c23"/>
<p id="pT41p0802c2301">論。此論依攝至釋對法耶。大文第四明論宗
<lb n="0802c24"/>趣。此問也。頌答可知。</p>
<p id="pT41p0802c2409" type="inline">論曰至理善成
<lb n="0802c25"/>立。歎迦濕彌羅國毘婆沙師共議論阿毘達
<lb n="0802c26"/>磨理。是善成立。</p>
<p id="pT41p0802c2607" type="inline">論。我多依彼釋對法宗
<lb n="0802c27"/>者。述<anchor xml:id="beg0802011"/>已<anchor xml:id="end0802011"/>多依婆沙論釋　多言。顯示少
<lb n="0802c28"/>有異途。謂形色．像色．過去．未來．有．非有等。</p>
<lb n="0802c29"/>
<p id="pT41p0802c2901">論。<anchor xml:id="beg0802012"/>為我過失者少有貶量<anchor xml:id="end0802012"/>。少有貶量
<lb n="0803a01"/>毘婆沙義是我過。以非世尊大聖弟子輒
<lb n="0803a02"/>有貶量。故成過失論主謙也。</p>
<p id="pT41p0803a0212" type="inline">論。判
<lb n="0803a03"/>法正理唯在世尊及諸如來大聖弟子者。唯
<lb n="0803a04"/>是遮餘非佛世尊。及大聖弟子　准此中
<lb n="0803a05"/>意。商略婆沙。存其六足。及本論也　毘婆
<lb n="0803a06"/>沙師。非是世尊。及大聖弟子故　六足．發
<lb n="0803a07"/>智。是大弟子之所造故。不商略。</p>
<lb n="0803a08"/>
<p id="pT41p0803a0801">自下有三頌。大文第三勸學流通分。就中
<lb n="0803a09"/>有三意。論主造論之時。佛涅槃<anchor xml:id="beg0803001"/>後<anchor xml:id="end0803001"/>九百年
<lb n="0803a10"/>中。教．證正法並皆將滅　初一頌傷歎教法。
<lb n="0803a11"/>次一頌傷歎證法。第三頌勸求證法　<anchor xml:id="beg0803002"/>就<anchor xml:id="end0803002"/>
<lb n="0803a12"/>第一頌中有四句　初一句明佛善說教。
<lb n="0803a13"/>能開世眼名世眼也。大師涅槃向有千年。
<lb n="0803a14"/>故言久閉　第二句明大弟子說教<anchor xml:id="beg0803003"/>堪<anchor xml:id="end0803003"/>為
<lb n="0803a15"/>證者多散滅。多言顯有少分　第三句明
<lb n="0803a16"/>世眼久閉。能為證者多散滅故。無見真理
<lb n="0803a17"/>人也。無見真人故無判教人也　第四句
<lb n="0803a18"/>明不見理故鄙尋思。<anchor xml:id="beg0803004"/>由鄙尋思<anchor xml:id="end0803004"/>妄制教故
<lb n="0803a19"/>亂聖教。亂聖教故教法滅　第二頌有四
<lb n="0803a20"/>句　第一句明無教授本師　自覺者。佛也
<lb n="0803a21"/>　已歸勝寂靜者。<anchor xml:id="beg0803005"/>歸<anchor xml:id="end0803005"/>涅槃也。諸寂靜中。涅槃
<lb n="0803a22"/>最勝故言勝。明教授本師也　第二句明
<lb n="0803a23"/>無<anchor xml:id="beg0803006"/>弟子<anchor xml:id="end0803006"/>教授　持彼教者。謂聖弟子　多隨
<lb n="0803a24"/>滅者。謂大弟子多隨佛涅槃也。多者顯亦有
<lb n="0803a25"/>少。明傳教授人亦無也　第三句　世無
<lb n="0803a26"/>依怙者。明無上兩人也　喪眾德者。以無
<lb n="0803a27"/>師故無定慧德也　第四句　無鉤制惑者。
<lb n="0803a28"/>定慧如鉤。惑如狂象。狂象無鉤制御。隨意
<lb n="0803a29"/>東西。諸惑無定慧鉤。亦隨意流轉。由斯證
<lb n="0803b01"/>法將滅　第三頌。四句。初句　既知如來者。
<lb n="0803b02"/>法<anchor xml:id="beg0803007"/>主<anchor xml:id="end0803007"/>也　正法者。教證正法也。壽者。一
<lb n="0803b03"/>千年也　第二句　漸次淪亡者。謂<anchor xml:id="beg0803008"/>初<anchor xml:id="end0803008"/>百年
<lb n="0803b04"/>漸次至九百年也　如至喉者。喻也。如人
<lb n="0803b05"/>將死氣盡至喉知死不久。正法漸次淪亡。
<lb n="0803b06"/>至九百年將滅不久　第三句　是諸煩惱
<lb n="0803b07"/>力增時者。明<anchor xml:id="beg0803009"/>惡<anchor xml:id="end0803009"/>時也。二種正法將滅。眾生
<lb n="0803b08"/>煩惱增時　第四句　應求解脫勿放逸。勸
<lb n="0803b09"/>學正法也　此中三頌總有十二句。第一
<lb n="0803b10"/>
<anchor xml:id="beg0803010"/>四<anchor xml:id="end0803010"/>句傷歎教法滅。第二四句傷歎證法滅。
<lb n="0803b11"/>次兩句雙傷歎二種正法滅。次一句傷歎煩
<lb n="0803b12"/>惱力增　後一句勸求解脫也。</p>
<anchor xml:id="tnote0803011"/>
<anchor xml:id="mod0803011"/>
<anchor xml:id=""/>
<lb n="0803b13"/>
<lb n="0803b14"/>
<anchor xml:id="tnote0803012"/>
<head>
<anchor xml:id="beg0803012"/>破執我品第九之一<anchor xml:id="end0803012"/>
</head>
<lb n="0803b15"/>
<p id="pT41p0803b1501">
<anchor xml:id=""/>
<anchor xml:id="tnote0803013"/>
<anchor xml:id="mod0803013"/>我有二種。一五蘊聚集假名為我　二或
<lb n="0803b16"/>即蘊．離蘊。別執一物以為實我。五蘊假我
<lb n="0803b17"/>不違理．教。論主不破。別執實我違其理．
<lb n="0803b18"/>教。障出離因。論主今破。故名破執我也。前
<lb n="0803b19"/>之八品廣明自宗。真<anchor xml:id="beg0803014"/>俗<anchor xml:id="end0803014"/>對法順無我理。簡
<lb n="0803b20"/>擇諸法。今破外執故於後明。</p>
<lb n="0803b21"/>
<p id="pT41p0803b2101">論。越此<anchor xml:id="tnote0803015"/>於依餘豈無解脫。此品之中自有二
<lb n="0803b22"/>分。一正破<anchor xml:id="beg0803016"/>我<anchor xml:id="end0803016"/>。二勸學無我。<anchor xml:id="fxT41p0803b01"/>准諸經例。問
<lb n="0803b23"/>非序分不可分三。就正破我中。復分為
<lb n="0803b24"/>三。一總破別計實我。二破異<anchor xml:id="beg0803017"/>部<anchor xml:id="end0803017"/>計我。三
<lb n="0803b25"/>破異道計我　就<anchor xml:id="beg0803018"/>前<anchor xml:id="end0803018"/>文中復分為二。一
<lb n="0803b26"/>明執我過。二正明破執實我　就前文中
<lb n="0803b27"/>復有四段。一問。二答。三徵。四釋。此文問也。
<lb n="0803b28"/>越上品所明無我之理別執實我。豈無解
<lb n="0803b29"/>脫耶。</p>
<p id="pT41p0803b2903" type="inline">論。理必無有。答也。</p>
<p id="pT41p0803b2910" type="inline">論。所以
<lb n="0803c01"/>者何。徵也。所以越此無我。依有我宗不得
<lb n="0803c02"/>解脫。</p>
<p id="pT41p0803c0203" type="inline">論。虛妄我執所迷亂故。<anchor xml:id="beg0803019"/>釋也<anchor xml:id="end0803019"/>
<lb n="0803c03"/>　釋中有二。先略。後廣。此略釋也。</p>
<p id="pT41p0803c0313" type="inline">論。謂
<lb n="0803c04"/>此法外至無容解脫。廣釋也。一切煩惱皆因
<lb n="0803c05"/>執我。生死之業由煩惱起。三有輪迴因於
<lb n="0803c06"/>惑．業。所以執我無容解脫。</p>
<p id="pT41p0803c0611" type="inline">論。以何為
<lb n="0803c07"/>證至別<anchor xml:id="beg0803020"/>目<anchor xml:id="end0803020"/>我體。第二正破實我也　文中
<lb n="0803c08"/>有二。一問。二答。此文問也。</p>
<p id="pT41p0803c0811" type="inline">論。於彼所
<lb n="0803c09"/>計至現比量故。答也。答中有二。一略。二廣。
<lb n="0803c10"/>此略答也。</p>
<p id="pT41p0803c1005" type="inline">論。謂若我體至如五色根。廣
<lb n="0803c11"/>答也　文中有二。一正明二量。二重釋色
<lb n="0803c12"/>根比量。此文初也　有法之中有其二類。若
<lb n="0803c13"/>無障緣。或現量得如六境意。或比量得如
<lb n="0803c14"/>五色根。若是無法非二量得。離蘊執我非二
<lb n="0803c15"/>量得。知體是無。</p>
<p id="pT41p0803c1507" type="inline">論。言五色根至如種生
<lb n="0803c16"/>芽。重釋五根比量也　文中有三。<anchor xml:id="beg0803021"/>先<anchor xml:id="end0803021"/>喻。
<lb n="0803c17"/>次法。後結。此文喻也。如文可解。</p>
<p id="pT41p0803c1713" type="inline">論。如
<lb n="0803c18"/>是亦見至色根比量。次法說也。如喻可解。</p>
<lb n="0803c19"/>
<p id="pT41p0803c1901">論。於離蘊我至無真我體。後總結也。</p>
<lb n="0803c20"/>
<p id="pT41p0803c2001">論。然犢子部至不一不異。大文第二破異部
<lb n="0803c21"/>也　文中有二。一述宗計。二問答<anchor xml:id="beg0803022"/>應<anchor xml:id="end0803022"/>破。此
<lb n="0803c22"/>文初也。諸部之中唯犢子部執有實我。謂所
<lb n="0803c23"/>知法中有五法<anchor xml:id="beg0803023"/>藏<anchor xml:id="end0803023"/>。謂有為法分為三世。無
<lb n="0803c24"/>為第四。不可說法藏第五。與前有為．無為。
<lb n="0803c25"/>非一非異。此中<anchor xml:id="beg0803024"/>且<anchor xml:id="end0803024"/>說與蘊。不一不異。即
<lb n="0803c26"/>執此法以為我體。此五法藏。同大般若五
<lb n="0803c27"/>種法海。謂三世．無為。及不可說。不可說者是
<lb n="0803c28"/>勝義諦犢子部不染邪智。謂勝義諦是其我
<lb n="0803c29"/>體。不同外道染污邪智執有實我是我見
<lb n="0804a01"/>攝。</p>
<p id="pT41p0804a0102" type="inline">論。此應思擇為實為假。此第二問答
<lb n="0804a02"/>破也。此論主問也。此第一破假實也。</p>
<p id="pT41p0804a0215" type="inline">論。
<lb n="0804a03"/>實有假有相別云何。外反問<anchor xml:id="beg0804001"/>假<anchor xml:id="end0804001"/>實相也。</p>
<lb n="0804a04"/>
<p id="pT41p0804a0401">論。別有事物至如乳酪等。論主答假實相
<lb n="0804a05"/>也。色<anchor xml:id="beg0804002"/>等<anchor xml:id="end0804002"/>四境別有體性。是實有相。乳．酪等
<lb n="0804a06"/>物四境共成。是假有相。</p>
<p id="pT41p0804a0610" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0804003"/>許<anchor xml:id="end0804003"/>實<anchor xml:id="begd1e145630"/>許<anchor xml:id="endd1e145630"/>假
<lb n="0804a07"/>各有何失。外問假實過也。</p>
<p id="pT41p0804a0711" type="inline">論。體若是
<lb n="0804a08"/>實至徒執實有。出實有過也。一有別性故。
<lb n="0804a09"/>與蘊一<anchor xml:id="beg0804004"/>向<anchor xml:id="end0804004"/>
<anchor xml:id="beg0804005"/>異<anchor xml:id="end0804005"/>過。如別<anchor xml:id="beg0804006"/>別<anchor xml:id="end0804006"/>蘊。二有因過。有
<lb n="0804a10"/>實體者皆有因<anchor xml:id="beg0804007"/>生<anchor xml:id="end0804007"/>。如色等蘊。若謂無因而
<lb n="0804a11"/>有實體應是無為。同<anchor xml:id="beg0804008"/>於<anchor xml:id="end0804008"/>外道見。若是無為
<lb n="0804a12"/>又應無用。皆違汝宗。徒執實有。</p>
<p id="pT41p0804a1213" type="inline">論體
<lb n="0804a13"/>若是假便同我說。<anchor xml:id="tnote0804009"/>
<anchor xml:id="mod0804009"/>非是汝宗。出假過也。</p>
<lb n="0804a14"/>
<p id="pT41p0804a1401">論。非我所在至立補特伽羅。外轉計也。</p>
<lb n="0804a15"/>
<p id="pT41p0804a1501">論。如是謬言至亦<anchor xml:id="beg0804010"/>同<anchor xml:id="end0804010"/>此失。自下第二破
<lb n="0804a16"/>依蘊也。汝言依蘊者。為攬諸蘊為依。為
<lb n="0804a17"/>因諸蘊名依。二俱有過。皆違自宗過。攬蘊
<lb n="0804a18"/>即是假。因蘊即無常。</p>
<p id="pT41p0804a1809" type="inline">論。不如是立。外轉
<lb n="0804a19"/>計。依義不如論主所<anchor xml:id="beg0804011"/>立<anchor xml:id="end0804011"/>。</p>
<p id="pT41p0804a1910" type="inline">
<anchor xml:id="beg0804012"/>論<anchor xml:id="end0804012"/>。所立云
<lb n="0804a20"/>何。論主徵也。自下第三破<anchor xml:id="beg0804013"/>喻<anchor xml:id="end0804013"/>也。</p>
<p id="pT41p0804a2013" type="inline">論。此
<lb n="0804a21"/>如世間依薪立火。外答也。</p>
<p id="pT41p0804a2111" type="inline">論。如何立火
<lb n="0804a22"/>可說依薪。論主審<anchor xml:id="beg0804014"/>定<anchor xml:id="end0804014"/>也。</p>
<p id="pT41p0804a2210" type="inline">論。謂非離薪
<lb n="0804a23"/>至非一非異。外答也。謂非離薪可立有火。
<lb n="0804a24"/>明依義。而薪與火非異。明不一異也。</p>
<lb n="0804a25"/>
<p id="pT41p0804a2501">論。<anchor xml:id="beg0804015"/>若<anchor xml:id="end0804015"/>火異薪至所燒即能燒。反難成不一
<lb n="0804a26"/>不異也。</p>
<p id="pT41p0804a2604" type="inline">論。如是不離蘊至體應成斷。法
<lb n="0804a27"/>合也。犢子部所立補特伽羅。非常非斷。</p>
<lb n="0804a28"/>
<p id="pT41p0804a2801">論。仁今於此至火依薪義。自下論主破也。先
<lb n="0804a29"/>破火依薪。後破反難不一不異　將破火
<lb n="0804b01"/>依薪喻先審定也。</p>
<p id="pT41p0804b0108" type="inline">論。何所應說。外反問
<lb n="0804b02"/>也。</p>
<p id="pT41p0804b0202" type="inline">論。若說應言至名薪名火。更重審定
<lb n="0804b03"/>薪火體也。</p>
<p id="pT41p0804b0305" type="inline">論。且世共了至時各別故。論
<lb n="0804b04"/>主就假火為出火．薪體別。俱是假有。火異
<lb n="0804b05"/>於薪。破前不異義。</p>
<p id="pT41p0804b0508" type="inline">論。若汝所計至成
<lb n="0804b06"/>無常性。破。若同火依薪。其<anchor xml:id="beg0804016"/>我<anchor xml:id="end0804016"/>即是無常。與
<lb n="0804b07"/>蘊異也。違其前說非無常不異之義。</p>
<lb n="0804b08"/>
<p id="pT41p0804b0801">論。若謂即於至因煖觸故。就實火破也　若
<lb n="0804b09"/>
<anchor xml:id="beg0804017"/>八<anchor xml:id="end0804017"/>微同聚。煖觸是火。餘七是薪。<anchor xml:id="beg0804018"/>煖<anchor xml:id="end0804018"/>觸與
<lb n="0804b10"/>
<anchor xml:id="beg0804019"/>七<anchor xml:id="end0804019"/>體．相各<anchor xml:id="beg0804020"/>異<anchor xml:id="end0804020"/>。別因俱而生。如何<anchor xml:id="beg0804021"/>可<anchor xml:id="end0804021"/>言依
<lb n="0804b11"/>薪立火。已上破火體不依薪也　亦非<anchor xml:id="beg0804022"/>此<anchor xml:id="end0804022"/>
<lb n="0804b12"/>火名因薪而立。以立火名因煖觸故。已上
<lb n="0804b13"/>破火名不依薪也。</p>
<p id="pT41p0804b1308" type="inline">論。若謂所說至或依
<lb n="0804b14"/>止義。破轉計。若謂即以俱生。或依止義。名
<lb n="0804b15"/>火依薪。<anchor xml:id="beg0804023"/>非因薪<anchor xml:id="end0804023"/>者。即應<anchor xml:id="beg0804024"/>說<anchor xml:id="end0804024"/>補特伽羅
<lb n="0804b16"/>與蘊俱生。或依止蘊。違自立宗云不一
<lb n="0804b17"/>異也。</p>
<p id="pT41p0804b1703" type="inline">論。已分明許至故釋非理重述破
<lb n="0804b18"/>異也。汝若言火與薪俱。及依薪故名火依
<lb n="0804b19"/>薪。此即分明許火．薪體<anchor xml:id="beg0804025"/>別。火隨薪滅。如
<lb n="0804b20"/>是應許諸蘊若無。補特伽羅體<anchor xml:id="end0804025"/>亦非有。而
<lb n="0804b21"/>不許然。故釋非理。</p>
<p id="pT41p0804b2108" type="inline">論。然彼於此至舉
<lb n="0804b22"/>以為難第二破難也。此破前難異薪薪應
<lb n="0804b23"/>不熱。若熱謂煖觸。即煖觸異薪。即薪非熱。
<lb n="0804b24"/>體相各異故。若謂煖合。則薪煖合。許薪名
<lb n="0804b25"/>熱。雖薪<anchor xml:id="beg0804026"/>火<anchor xml:id="end0804026"/>異。而過不成。如何此中舉以為
<lb n="0804b26"/>難。</p>
<p id="pT41p0804b2602" type="inline">論。若謂木等至無理能遮。即薪是火
<lb n="0804b27"/>難。既薪即是火。依義謂何。即所喻<anchor xml:id="beg0804027"/>法<anchor xml:id="end0804027"/>定應
<lb n="0804b28"/>是<anchor xml:id="beg0804028"/>一<anchor xml:id="end0804028"/>。無理能遮。</p>
<p id="pT41p0804b2807" type="inline">論。故彼所言至理不
<lb n="0804b29"/>成立。總結火依薪喻。進退推徵理不成立。
<lb n="0804c01"/>論。又彼若<anchor xml:id="begd1e145982"/>許<anchor xml:id="endd1e145982"/>至及非第五故。第四難轉計
<lb n="0804c02"/>不可說一異也。</p>
<p id="pT41p0804c0207" type="inline">論。若我與蘊一異俱不
<lb n="0804c03"/>可說者。牒彼計也。彼立三世．無為非不可
<lb n="0804c04"/>說。第五法藏是不可說。若汝計我不可說
<lb n="0804c05"/>與蘊一．異者。五種爾焰亦應不可說。以
<lb n="0804c06"/>我不可說異。是第五故。亦不可說不異。
<lb n="0804c07"/>非第五故　爾焰者。新譯名所知。舊譯名
<lb n="0804c08"/>智母。真諦法師釋云。我若異前四則是可
<lb n="0804c09"/>言。不應立第五為不可言。<anchor xml:id="beg0804029"/>若<anchor xml:id="end0804029"/>不異前四。
<lb n="0804c10"/>則唯有四。無第五不可言。故不可言第五
<lb n="0804c11"/>及非第五。</p>
<p id="pT41p0804c1105" type="inline">論。又彼施設至為何所<anchor xml:id="beg0804030"/>說<anchor xml:id="end0804030"/>。
<lb n="0804c12"/>第五破施設也。論主重審定也。</p>
<p id="pT41p0804c1213" type="inline">論。若言
<lb n="0804c13"/>
<anchor xml:id="tnote0804031"/>此施設託蘊至故唯託蘊。論主進．退出過也　若
<lb n="0804c14"/>言依蘊。假義自成。若言依補特伽羅。即違
<lb n="0804c15"/>前立依於蘊也。</p>
<p id="pT41p0804c1507" type="inline">論。若謂有蘊至此依
<lb n="0804c16"/>蘊立。論主又牒計。計云。由有蘊故知有補
<lb n="0804c17"/>特伽羅。故前<anchor xml:id="beg0804032"/>宗<anchor xml:id="end0804032"/>依蘊而立。</p>
<p id="pT41p0804c1711" type="inline">論。是即諸
<lb n="0804c18"/>色至言依眼等。論主破前計也。因蘊知有
<lb n="0804c19"/>我。說我<anchor xml:id="beg0804033"/>依<anchor xml:id="end0804033"/>於蘊。因眼知有色。<anchor xml:id="beg0804034"/>應說色<anchor xml:id="end0804034"/>
<lb n="0804c20"/>依<anchor xml:id="beg0804035"/>眼<anchor xml:id="end0804035"/>。</p>
<p id="pT41p0804c2003" type="inline">論。又且應說至何識所識。論主
<lb n="0804c21"/>審識識也。</p>
<p id="pT41p0804c2105" type="inline">論。六識所識。答也。</p>
<p id="pT41p0804c2112" type="inline">論。
<lb n="0804c22"/>所以者何。論主徵也。</p>
<p id="pT41p0804c2209" type="inline">論。若於一時至與
<lb n="0804c23"/>法一異。彼宗釋也。由因識色等故知有補
<lb n="0804c24"/>特伽羅。故說補特伽羅六識所識。</p>
<p id="pT41p0804c2414" type="inline">論。若
<lb n="0804c25"/>爾<anchor xml:id="beg0804036"/>至<anchor xml:id="end0804036"/>
<anchor xml:id="beg0804037"/>與<anchor xml:id="end0804037"/>觸一異。論主難成假也。因知四
<lb n="0804c26"/>境。知有假乳。乳與四境非一非異。四境
<lb n="0804c27"/>是實。而乳是假。因識色等而知於我。我應
<lb n="0804c28"/>是假。</p>
<p id="pT41p0804c2803" type="inline">論。勿乳等成四至是假非實。結
<lb n="0804c29"/>成難也。如四境成乳。乳不分四。又不可
<lb n="0805a01"/>說乳非四所成。由此喻顯<anchor xml:id="beg0805001"/>也<anchor xml:id="end0805001"/>。總依諸蘊
<lb n="0805a02"/>施設有補特伽羅。<anchor xml:id="beg0805002"/>猶<anchor xml:id="end0805002"/>如世間總依色等四
<lb n="0805a03"/>境施設乳等。是假非實。</p>
<p id="pT41p0805a0310" type="inline">論。又彼所說
<lb n="0805a04"/>至亦可了。論主重審定破了我時也。眼識
<lb n="0805a05"/>識色。因茲知有補特伽羅。為因了色方
<lb n="0805a06"/>了有我。為了色時亦了於我。</p>
<p id="pT41p0805a0612" type="inline">論。若說
<lb n="0805a07"/>諸色至色異眼等。破色為了我因。於<anchor xml:id="beg0805003"/>眼<anchor xml:id="end0805003"/>
<lb n="0805a08"/>等了於諸色。色與眼等條然體別。因於色
<lb n="0805a09"/>等了<anchor xml:id="beg0805004"/>我<anchor xml:id="end0805004"/>之時。因何我與色等而言不異。</p>
<lb n="0805a10"/>
<p id="pT41p0805a1001">論。若了色時至別有能了。破了<anchor xml:id="beg0805005"/>色<anchor xml:id="end0805005"/>時
<lb n="0805a11"/>即了於我。兩關定也。</p>
<p id="pT41p0805a1109" type="inline">論。若色能了至必
<lb n="0805a12"/>由分別立故。破能了同也　文中有三重
<lb n="0805a13"/>破。一體同破。若色能了即能了我。即應許
<lb n="0805a14"/>我體即是色。二即色假立破。或唯於色假立
<lb n="0805a15"/>於我。三無二分別破。若即能了<anchor xml:id="beg0805006"/>色<anchor xml:id="end0805006"/>了於
<lb n="0805a16"/>我者。或不應有如是分別如是類是色。
<lb n="0805a17"/>如是類是我。若無如是二種分別。如何立
<lb n="0805a18"/>有色有我。有<anchor xml:id="beg0805007"/>性<anchor xml:id="end0805007"/>必由分別立故。</p>
<p id="pT41p0805a1813" type="inline">論。若
<lb n="0805a19"/>於此中至徵難亦然。破能了別也。若先了
<lb n="0805a20"/>色。後了我者。了時別故。我應異色。如黃
<lb n="0805a21"/>異青。前異後等。乃至。法境兩關徵難。其義
<lb n="0805a22"/>亦然。</p>
<p id="pT41p0805a2203" type="inline">論。若彼救言至便壞自宗。破轉救
<lb n="0805a23"/>也　我之與色不一．異故。色．我能了亦不
<lb n="0805a24"/>一．異者。破云。我非有為。可言與色等不
<lb n="0805a25"/>一．不異。能了是有為法。如何得說非定一
<lb n="0805a26"/>異。若許非有為者。便違自宗。</p>
<p id="pT41p0805a2612" type="inline">論。又若
<lb n="0805a27"/>實有至皆無有我。出違教失。</p>
<p id="pT41p0805a2712" type="inline">論。又彼既
<lb n="0805a28"/>許至為緣何起。破眼識得我也。兩關定也。</p>
<lb n="0805a29"/>
<p id="pT41p0805a2901">論。若緣色起至如聲處等故。破緣色起
<lb n="0805b01"/>也。若緣色起。即不了我。如不了聲。<anchor xml:id="beg0805008"/>聲<anchor xml:id="end0805008"/>
<lb n="0805b02"/>非是色。了色不了聲。我非是色了色不
<lb n="0805b03"/>了我。</p>
<p id="pT41p0805b0303" type="inline">論。謂若有識至定非眼識所了。又
<lb n="0805b04"/>以所緣緣難。色是眼識所緣緣。眼識能了
<lb n="0805b05"/>色。我非眼識所緣緣。但是因眼識知者。如
<lb n="0805b06"/>何眼<anchor xml:id="beg0805009"/>識<anchor xml:id="end0805009"/>能了於我。</p>
<p id="pT41p0805b0608" type="inline">論。若眼識起至由
<lb n="0805b07"/>二緣故。破眼識了<anchor xml:id="beg0805010"/>我<anchor xml:id="end0805010"/>及色。違三經。此違二
<lb n="0805b08"/>緣生識經也。經云。二緣生眼識者。謂眼及
<lb n="0805b09"/>色。不言三緣眼．色．我也。</p>
<p id="pT41p0805b0910" type="inline">論。又契經說
<lb n="0805b10"/>至皆緣眼色故。違第二經也。經<anchor xml:id="beg0805011"/>既<anchor xml:id="end0805011"/>言皆緣
<lb n="0805b11"/>眼．色。如何得有緣眼．我者。即壞<anchor xml:id="beg0805012"/>皆<anchor xml:id="end0805012"/>義。</p>
<lb n="0805b12"/>
<p id="pT41p0805b1201">論。又若爾者至皆無常性。違第三經也。
<lb n="0805b13"/>經說生識緣者。皆是無常。我若生識。應是
<lb n="0805b14"/>無常。</p>
<p id="pT41p0805b1403" type="inline">論。若彼遂謂至便壞自宗。破轉
<lb n="0805b15"/>計也。若轉計云。我非識所緣。應非所識。若
<lb n="0805b16"/>非所識。即非所知。汝<anchor xml:id="beg0805013"/>既<anchor xml:id="end0805013"/>不知。如何立有。
<lb n="0805b17"/>若不立有。便壞自宗。</p>
<p id="pT41p0805b1709" type="inline">論。又若許為六
<lb n="0805b18"/>識所識至為難准此。破六識識也　文中有
<lb n="0805b19"/>二。一違理。二違經。此違理也。彼宗立<anchor xml:id="beg0805014"/>與<anchor xml:id="end0805014"/>
<lb n="0805b20"/>色等不一不異。若眼識識故。即異聲．香等。
<lb n="0805b21"/>如色。若耳識識。即異色．香等。如聲。餘識所
<lb n="0805b22"/>識為難。<anchor xml:id="fxT41p0805b01"/>准此。</p>
<p id="pT41p0805b2206" type="inline">論。又立此為六<anchor xml:id="beg0805015"/>識所識<anchor xml:id="end0805015"/>
<lb n="0805b23"/>至彼依意故。第二違經失也。若我眼見。及耳
<lb n="0805b24"/>聞等。即是異根。亦能受用異根行處。即違
<lb n="0805b25"/>經說。梵志當知。五根行處境界各別。各唯
<lb n="0805b26"/>受用<anchor xml:id="beg0805016"/>自<anchor xml:id="end0805016"/>所行處。及自境界。非有異根亦能
<lb n="0805b27"/>受用異根行處及異根境。五根唯受用自境
<lb n="0805b28"/>界。故受用<anchor xml:id="beg0805017"/>五<anchor xml:id="end0805017"/>根行處。及意境界。唯依意故。</p>
<lb n="0805b29"/>
<p id="pT41p0805b2901">論。或不應<anchor xml:id="beg0805018"/>執<anchor xml:id="end0805018"/>至有違宗過。<anchor xml:id="beg0805019"/>縱轉計<anchor xml:id="end0805019"/>
<lb n="0805c01"/>也。若依本宗是五根境。即違經過若<anchor xml:id="beg0805020"/>轉計<anchor xml:id="end0805020"/>
<lb n="0805c02"/>此非五根境。即違宗過。</p>
<p id="pT41p0805c0210" type="inline">論。若爾至及自
<lb n="0805c03"/>境界。犢子部引經<anchor xml:id="beg0805021"/>難<anchor xml:id="end0805021"/>也。以經說五根境各
<lb n="0805c04"/>別。故不許一我兼五根取。六生喻經。說六
<lb n="0805c05"/>根境有別故。應<anchor xml:id="beg0805022"/>意<anchor xml:id="end0805022"/>不能取五根境。經以
<lb n="0805c06"/>六種眾生。喻於六識。名六生喻<anchor xml:id="beg0805023"/>經<anchor xml:id="end0805023"/>。廣如經
<lb n="0805c07"/>說。</p>
<p id="pT41p0805c0702" type="inline">論。非此中說至無違前失。論主通經
<lb n="0805c08"/>也。經說六根行處．境界各有差別。各別樂
<lb n="0805c09"/>求自所行處。及自境界者。非此中說眼等
<lb n="0805c10"/>六根。但說眼等增上勢力所<anchor xml:id="beg0805024"/>引<anchor xml:id="end0805024"/>意識。<anchor xml:id="beg0805025"/>名<anchor xml:id="end0805025"/>眼
<lb n="0805c11"/>等六根。所以者何。眼等五根。及所生識。無
<lb n="0805c12"/>有勢力樂見等故。樂見等者。是五識後意
<lb n="0805c13"/>識。獨行意識。不能樂求眼等五根所行境
<lb n="0805c14"/>界故。故作是說。六<anchor xml:id="beg0805026"/>根<anchor xml:id="end0805026"/>行處境各別也。無
<lb n="0805c15"/>違前說五根各取自境界失。</p>
<p id="pT41p0805c1512" type="inline">論。又世
<lb n="0805c16"/>尊說至境必同故。論主更重引經。證法外無
<lb n="0805c17"/>我。我<anchor xml:id="beg0805027"/>非<anchor xml:id="end0805027"/>所識也　達知是慧。我非達知。
<lb n="0805c18"/>非慧境也。慧．識境同證非所識也。</p>
<p id="pT41p0805c1814" type="inline">論。
<lb n="0805c19"/>諸謂眼見至惡見深坑。釋犢子部云。見我
<lb n="0805c20"/>者。即是眼根見色所有之相。所以知然。<anchor xml:id="beg0805028"/>於<anchor xml:id="end0805028"/>
<lb n="0805c21"/>見非我謂見我<anchor xml:id="beg0805029"/>故。彼便<anchor xml:id="end0805029"/>蹎墜惡見深坑。
<lb n="0805c22"/>若於我見我。何名非我。謂見我也。</p>
<p id="pT41p0805c2214" type="inline">論。
<lb n="0805c23"/>故佛經中至補特伽羅。引經證即蘊說我
<lb n="0805c24"/>也。</p>
<p id="pT41p0805c2402" type="inline">論。如人契經至說名為人。重引<anchor xml:id="beg0805030"/>經<anchor xml:id="end0805030"/>
<lb n="0805c25"/>證也　於中後四者。謂識．受．想．思。是無色。
<lb n="0805c26"/>經部觸即三和故不別說。</p>
<p id="pT41p0805c2611" type="inline">論。即於此中
<lb n="0805c27"/>至<anchor xml:id="beg0805031"/>此經了義<anchor xml:id="end0805031"/>不應異釋。經說隨義種種名
<lb n="0805c28"/>
<anchor xml:id="beg0805032"/>想者<anchor xml:id="end0805032"/>。皆是於蘊假立。無別我也。</p>
<p id="pT41p0805c2813" type="inline">論。又
<lb n="0805c29"/>薄伽梵至是不可說。又引經證。十二處外更
<lb n="0806a01"/>無有法也。證我無也若非<anchor xml:id="beg0806001"/>處<anchor xml:id="end0806001"/>攝。證我是
<lb n="0806a02"/>無。<anchor xml:id="beg0806002"/>若<anchor xml:id="end0806002"/>是處攝非不可說。</p>
<p id="pT41p0806a0210" type="inline">論。彼部所誦
<lb n="0806a03"/>至此有實體。論主引犢子部所誦經。離<anchor xml:id="beg0806003"/>蘊<anchor xml:id="end0806003"/>
<lb n="0806a04"/>外無我實體。如文可解。</p>
<p id="pT41p0806a0410" type="inline">論。頻毘<anchor xml:id="beg0806004"/>婆<anchor xml:id="end0806004"/>羅
<lb n="0806a05"/>契經至乃至廣說。又引經證離苦蘊外無
<lb n="0806a06"/>別我也。</p>
<p id="pT41p0806a0604" type="inline">論。有阿羅漢<anchor xml:id="beg0806005"/>比丘<anchor xml:id="end0806005"/>尼至應知
<lb n="0806a07"/>
<anchor xml:id="beg0806006"/>諸<anchor xml:id="end0806006"/>蘊。又引羅漢尼<anchor xml:id="beg0806007"/>誦<anchor xml:id="end0806007"/>。證我假也。</p>
<p id="pT41p0806a0713" type="inline">論。
<lb n="0806a08"/>如世尊至亦都不可得。又引雜阿含證無
<lb n="0806a09"/>我也。</p>
<p id="pT41p0806a0903" type="inline">論。經說執我至不能清淨。又引
<lb n="0806a10"/>經證執我五失也。一謂起我見。乃至越路
<lb n="0806a11"/>而行。二於空性中心不悟入。三不能淨信。
<lb n="0806a12"/>四不能安住。五不得解脫　由<anchor xml:id="begd1e146715"/>此<anchor xml:id="endd1e146715"/>五失
<lb n="0806a13"/>
<anchor xml:id="beg0806008"/>諸<anchor xml:id="end0806008"/>聖法於彼不能清淨。</p>
<p id="pT41p0806a1310" type="inline">論。此皆非量。
<lb n="0806a14"/>犢子部總非前所引經。非聖言量也。</p>
<p id="pT41p0806a1415" type="inline">論。
<lb n="0806a15"/>所以者何。論主徵非量所以也。</p>
<p id="pT41p0806a1513" type="inline">論。於我
<lb n="0806a16"/>部中曾不誦故。犢子部答非量所以也。</p>
<lb n="0806a17"/>
<p id="pT41p0806a1701">論。汝宗許是量至為佛言。論主兩關徵也。汝
<lb n="0806a18"/>宗許是量。為是部故許是量。為是佛語故
<lb n="0806a19"/>許是量。</p>
<p id="pT41p0806a1904" type="inline">論。若部是量佛非汝師汝非釋
<lb n="0806a20"/>子。以汝部說我違佛說故。</p>
<p id="pT41p0806a2011" type="inline">論。若佛言
<lb n="0806a21"/>是量者。此所引者皆是佛言。如何非量。</p>
<lb n="0806a22"/>
<p id="pT41p0806a2201">論。彼謂此說至我部不誦故。論主述彼意
<lb n="0806a23"/>也。我部不誦。證非佛言。所以非量。</p>
<p id="pT41p0806a2314" type="inline">論。
<lb n="0806a24"/>此極非理論主非也。</p>
<p id="pT41p0806a2409" type="inline">論。非理者何。外反
<lb n="0806a25"/>問也。</p>
<p id="pT41p0806a2503" type="inline">論。如是經文至故<anchor xml:id="beg0806009"/>釋<anchor xml:id="end0806009"/>非理。論主
<lb n="0806a26"/>破。彼部不誦。證非佛言。為極非理。以犢
<lb n="0806a27"/>子部不誦。<anchor xml:id="begd1e146786"/>經<anchor xml:id="endd1e146786"/>非唯上爾許。更有多經。彼雖
<lb n="0806a28"/>不誦。餘部同誦。何<anchor xml:id="beg0806010"/>為<anchor xml:id="end0806010"/>凶誑總非眾多佛
<lb n="0806a29"/>教非真佛說。</p>
<p id="pT41p0806a2906" type="inline">論。又於彼部至皆無我
<lb n="0806b01"/>性。論主臆度知。彼有說一切法皆非我性
<lb n="0806b02"/>經也。以佛教宗無我異外道故。</p>
<p id="pT41p0806b0213" type="inline">論。若
<lb n="0806b03"/>彼意謂至皆非我。論主取意破也。以我與
<lb n="0806b04"/>一切法。不一不異故。經言一切法皆非我
<lb n="0806b05"/>性。非謂總無補特伽羅。</p>
<p id="pT41p0806b0510" type="inline">論。既爾至經
<lb n="0806b06"/>決判故。又引經破也。既一切法非是我故。
<lb n="0806b07"/>與我不一不異。故名非我者。我應非是
<lb n="0806b08"/>意識所識。經說意．法二緣生識。不說我故。</p>
<lb n="0806b09"/>
<p id="pT41p0806b0901">論。又於餘經至<anchor xml:id="beg0806011"/>想<anchor xml:id="end0806011"/>心見倒故。論主又
<lb n="0806b10"/>令會此經也。若謂有我。何故經非我計我。
<lb n="0806b11"/>名想心見倒。</p>
<p id="pT41p0806b1106" type="inline">論。計我成倒至何須會釋。
<lb n="0806b12"/>犢子部通經也。經說。計我成倒者。說於非
<lb n="0806b13"/>我法上計我是倒。<anchor xml:id="beg0806012"/>經不言於我上計我
<lb n="0806b14"/>是倒<anchor xml:id="end0806012"/>。何須會釋。</p>
<p id="pT41p0806b1407" type="inline">論。非我者何。論主徵
<lb n="0806b15"/>非我法也。</p>
<p id="pT41p0806b1505" type="inline">論。謂蘊處界。犢子部答非我
<lb n="0806b16"/>計也。</p>
<p id="pT41p0806b1603" type="inline">論。便違前說<anchor xml:id="tnote0806013"/>量至不一不異。論主
<lb n="0806b17"/>難違宗也。若蘊．處．<anchor xml:id="beg0806014"/>界<anchor xml:id="end0806014"/>。是非我法。第五是
<lb n="0806b18"/>我。我與蘊等一向非一。如何前說<anchor xml:id="beg0806015"/>非一<anchor xml:id="end0806015"/>．非
<lb n="0806b19"/>異。</p>
<p id="pT41p0806b1902" type="inline">論。又餘經說至妄分別為我。論主引
<lb n="0806b20"/>經證。計我唯於非我法上妄計為我。不於
<lb n="0806b21"/>
<anchor xml:id="beg0806016"/>我<anchor xml:id="end0806016"/>也。</p>
<p id="pT41p0806b2103" type="inline">論。又餘經言至補特伽羅。又引
<lb n="0806b22"/>經證。唯於取蘊計我。不於我起。證定無
<lb n="0806b23"/>我<anchor xml:id="begd1e146914"/>也<anchor xml:id="endd1e146914"/>。</p>
<p id="pT41p0806b2303" type="inline">論。若爾至有如是色等。犢子部
<lb n="0806b24"/>即引前經別文證有我也。既言我有色等。
<lb n="0806b25"/>故知有我。</p>
<p id="pT41p0806b2505" type="inline">論。此經為顯至如聚如流。論
<lb n="0806b26"/>主通經也。此經文是以宿住智。緣過去生。
<lb n="0806b27"/>一相續<anchor xml:id="beg0806017"/>身<anchor xml:id="end0806017"/>有<anchor xml:id="beg0806018"/>色等<anchor xml:id="end0806018"/>事。若見過去實有<anchor xml:id="beg0806019"/>我<anchor xml:id="end0806019"/>
<lb n="0806b28"/>者。即應聖人起身見失。<anchor xml:id="beg0806020"/>此經前文<anchor xml:id="end0806020"/>。說無
<lb n="0806b29"/>有我。或應誹撥言無此經。是故此經。依
<lb n="0806c01"/>總假我。說<anchor xml:id="beg0806021"/>有<anchor xml:id="end0806021"/>色等。如聚如流無別實物。</p>
<lb n="0806c02"/>
<p id="pT41p0806c0201">論。若爾至可能遍知。<anchor xml:id="beg0806022"/>違生滅故<anchor xml:id="end0806022"/>。犢子
<lb n="0806c03"/>部述無我不能遍知。<anchor xml:id="beg0806023"/>有<anchor xml:id="end0806023"/>我<anchor xml:id="beg0806024"/>能<anchor xml:id="end0806024"/>遍知也。</p>
<lb n="0806c04"/>
<p id="pT41p0806c0401">論。補特伽羅至<anchor xml:id="beg0806025"/>汝<anchor xml:id="end0806025"/>所許宗。<anchor xml:id="beg0806026"/>論主<anchor xml:id="end0806026"/>出由我
<lb n="0806c05"/>遍知失。汝宗立<anchor xml:id="beg0806027"/>我<anchor xml:id="end0806027"/>。非斷．非常。如汝此說我
<lb n="0806c06"/>即是常。違汝所許我非常也。</p>
<p id="pT41p0806c0612" type="inline">論。我等不
<lb n="0806c07"/>言至頓遍知故。論主通難也。經言。佛有一
<lb n="0806c08"/>切智者。但約相續有<anchor xml:id="beg0806028"/>堪<anchor xml:id="end0806028"/>能。非於一念頓
<lb n="0806c09"/>遍知也。</p>
<p id="pT41p0806c0904" type="inline">論。故於此中至非由頓遍知。論
<lb n="0806c10"/>主引<anchor xml:id="beg0806029"/>誦<anchor xml:id="end0806029"/>證也。</p>
<p id="pT41p0806c1006" type="inline">論。如何得知至非我遍
<lb n="0806c11"/>知。犢子部徵也。</p>
<p id="pT41p0806c1107" type="inline">論。說佛世尊有三世故。
<lb n="0806c12"/>論主答也　說能知一切法者。是佛世尊<anchor xml:id="beg0806030"/>說
<lb n="0806c13"/>佛世尊<anchor xml:id="end0806030"/>有三世故知非是我。據相續說知
<lb n="0806c14"/>於一切。</p>
<p id="pT41p0806c1404" type="inline">論。於何所說。續子部問也。</p>
<lb n="0806c15"/>
<p id="pT41p0806c1501">論。如有頌言至皆滅眾生憂。論主引頌答也。</p>
<lb n="0806c16"/>
<p id="pT41p0806c1601">論。汝宗唯許至故定應爾。論主審定。一
<lb n="0806c17"/>切智相續假說。非是我也。汝蘊有三世。<anchor xml:id="beg0806031"/>我<anchor xml:id="end0806031"/>
<lb n="0806c18"/>無三世。經<anchor xml:id="beg0806032"/>說<anchor xml:id="end0806032"/>佛有三世故。定知我宗就
<lb n="0806c19"/>相續說。非我知也。</p>
<anchor xml:id="tnote0806033"/>
<anchor xml:id="mod0806033"/>
<anchor xml:id=""/>
<lb n="0806c20"/>
<anchor xml:id="tnote0806034"/>俱舍論疏卷第二十九<lb n="0806c21"/>
<lb n="0806c22"/>
<lb n="0806c23"/>
<anchor xml:id="tnote0806035"/>俱舍論疏卷第三十<lb n="0806c24"/>
<lb n="0806c25"/>
<byline>
<anchor xml:id="tnote0806036"/>沙門法寶撰</byline>
<lb n="0806c26"/>
<head>
<anchor xml:id="tnote0806037"/>破執我品第九之二</head>
<lb n="0806c27"/>
<p id="pT41p0806c2701">
<anchor xml:id=""/>
<anchor xml:id="tnote0806038"/>
<anchor xml:id="mod0806038"/>論。若唯五取蘊至荷重擔者。犢子部引經
<lb n="0806c28"/>難也。若即五取蘊名為我者。何故世尊作如
<lb n="0806c29"/>是說。有取捨重擔。<anchor xml:id="beg0806039"/>荷<anchor xml:id="end0806039"/>重擔者。</p>
<p id="pT41p0806c2912" type="inline">論。何
<lb n="0807a01"/>緣於此佛不應說。論主徵也。何緣於此假我。
<lb n="0807a02"/>不許佛如是說。</p>
<p id="pT41p0807a0207" type="inline">論。不應重擔即名能
<lb n="0807a03"/>荷。彼部<anchor xml:id="beg0807001"/>答<anchor xml:id="end0807001"/>也。即五取蘊名之為我。<anchor xml:id="beg0807002"/>復<anchor xml:id="end0807002"/>是
<lb n="0807a04"/>重擔。即應能荷是所荷也。如我<anchor xml:id="beg0807003"/>所<anchor xml:id="end0807003"/>宗。說
<lb n="0807a05"/>能荷是我。所荷取蘊。即無此失。</p>
<p id="pT41p0807a0513" type="inline">論。所
<lb n="0807a06"/>以者何。論主徵也。所以佛不應說。</p>
<p id="pT41p0807a0614" type="inline">論。
<lb n="0807a07"/>曾未見故。犢子部答。曾未見說能荷即所
<lb n="0807a08"/>荷故。</p>
<p id="pT41p0807a0803" type="inline">論。不可說事亦不應說。論主例破
<lb n="0807a09"/>也。汝立第五不可說法藏為我。此不<anchor xml:id="beg0807004"/>所<anchor xml:id="end0807004"/>說
<lb n="0807a10"/>事。亦不應說。</p>
<p id="pT41p0807a1006" type="inline">論。所以者何。犢子部徵
<lb n="0807a11"/>也。</p>
<p id="pT41p0807a1102" type="inline">論。亦未見故。論主答也。未見不可
<lb n="0807a12"/>說事而說也。若說即是可說。非不可說。</p>
<lb n="0807a13"/>
<p id="pT41p0807a1301">論。又取重擔至曾未見故。論主反難。取重
<lb n="0807a14"/>擔為例。能取重擔。謂即是<anchor xml:id="beg0807005"/>貪<anchor xml:id="end0807005"/>等。所取重擔。
<lb n="0807a15"/>即五取蘊。即<anchor xml:id="begd1e147267"/>貪<anchor xml:id="endd1e147267"/>等即是五取蘊收。如何能取
<lb n="0807a16"/>即是所取。曾未見故。</p>
<p id="pT41p0807a1609" type="inline">論。然經說愛至荷
<lb n="0807a17"/>者應然。論主舉取擔者即是蘊<anchor xml:id="beg0807006"/>攝<anchor xml:id="end0807006"/>。例<anchor xml:id="beg0807007"/>能<anchor xml:id="end0807007"/>荷
<lb n="0807a18"/>者亦即蘊收。</p>
<p id="pT41p0807a1806" type="inline">論。即於諸蘊至乃至廣說。
<lb n="0807a19"/>論主以義通<anchor xml:id="beg0807008"/>也<anchor xml:id="end0807008"/>。即於諸蘊立數取趣。佛恐
<lb n="0807a20"/>執實有別<anchor xml:id="beg0807009"/>我<anchor xml:id="end0807009"/>常住實有。後文自云。但隨世
<lb n="0807a21"/>俗說此具壽有如是名。</p>
<p id="pT41p0807a2110" type="inline">論。如上所引
<lb n="0807a22"/>至補特伽羅。論主釋經意也。為令了此以
<lb n="0807a23"/>蘊為我。可說無常。非實有性。即五取蘊自
<lb n="0807a24"/>相逼害得重擔名。前前剎那引後後故名
<lb n="0807a25"/>為荷者。非是實有別我。名為荷者。</p>
<p id="pT41p0807a2514" type="inline">論。
<lb n="0807a26"/>補特伽羅至邪見攝故。彼宗又引文證實我
<lb n="0807a27"/>也。若無實我。應無化生有情撥無名為邪
<lb n="0807a28"/>見。</p>
<p id="pT41p0807a2802" type="inline">論。誰言無有至理實有故。論主通
<lb n="0807a29"/>也。我不言無化生有情。如佛所言。我說
<lb n="0807b01"/>有故。佛所言者。謂蘊相續能往後世。不由
<lb n="0807b02"/>胎．卵．濕。名為化生有情。化生諸蘊理實有
<lb n="0807b03"/>故。撥此為無故邪見攝。非謂實我。</p>
<p id="pT41p0807b0314" type="inline">論。
<lb n="0807b04"/>又許此邪見至不應修所斷故。論主反難。無
<lb n="0807b05"/>撥我邪見也。汝說撥無化生我故名為邪
<lb n="0807b06"/>見。汝宗說我非四諦攝。此見不應見四諦
<lb n="0807b07"/>斷。又迷理故非修道斷。故知無有撥我邪
<lb n="0807b08"/>見。</p>
<p id="pT41p0807b0802" type="inline">論。若謂經說至一聚一言。論主遮
<lb n="0807b09"/>彼浪引文也。彼說言一我生在世間。明非
<lb n="0807b10"/>是蘊。蘊非一故者。亦不應理。此於總蘊聚
<lb n="0807b11"/>中假說一故。如世間說。於一麻<anchor xml:id="beg0807010"/>聚<anchor xml:id="end0807010"/>。一米
<lb n="0807b12"/>
<anchor xml:id="beg0807011"/>聚<anchor xml:id="end0807011"/>等。雖有八微多物。總說一故。</p>
<p id="pT41p0807b1213" type="inline">論。或
<lb n="0807b13"/>補特伽羅至生世間故。論主反難也。以經說
<lb n="0807b14"/>一。即謂非蘊是別一我。經說於生我應有
<lb n="0807b15"/>
<anchor xml:id="beg0807012"/>為<anchor xml:id="end0807012"/>。違汝宗也。</p>
<p id="pT41p0807b1506" type="inline">論。非此言生如蘊新起。
<lb n="0807b16"/>彼宗通我生非如<anchor xml:id="beg0807013"/>蘊<anchor xml:id="end0807013"/>
<anchor xml:id="beg0807014"/>新起<anchor xml:id="end0807014"/>。</p>
<p id="pT41p0807b1611" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0807015"/>依何
<lb n="0807b17"/>義說生在世間者。論主徵也<anchor xml:id="end0807015"/>。我生<anchor xml:id="beg0807016"/>世間<anchor xml:id="end0807016"/>非
<lb n="0807b18"/>如蘊<anchor xml:id="beg0807017"/>起<anchor xml:id="end0807017"/>。依何義說生<anchor xml:id="beg0807018"/>在<anchor xml:id="end0807018"/>世間。</p>
<p id="pT41p0807b1812" type="inline">論。
<lb n="0807b19"/>依此今時至取別位故。彼宗通也。說我為生
<lb n="0807b20"/>者。非是如蘊新生。但是我取新蘊故名為
<lb n="0807b21"/>生。如世間說能祠者生。記論者生。然此<anchor xml:id="beg0807019"/>祠<anchor xml:id="end0807019"/>
<lb n="0807b22"/>者實不新生。以彼<anchor xml:id="beg0807020"/>初<anchor xml:id="end0807020"/>者取明論故名之為
<lb n="0807b23"/>生。又如世間言<anchor xml:id="beg0807021"/>老<anchor xml:id="end0807021"/>者生。病者生等。然此老．
<lb n="0807b24"/>病實非新生。以取別位名為生也。我亦如
<lb n="0807b25"/>是。實非<anchor xml:id="beg0807022"/>如<anchor xml:id="end0807022"/>蘊更別新生。以取<anchor xml:id="beg0807023"/>別<anchor xml:id="end0807023"/>蘊名為
<lb n="0807b26"/>生也。</p>
<p id="pT41p0807b2603" type="inline">論。佛已遮故至故佛已遮。論主引
<lb n="0807b27"/>經遮也。佛言捨此蘊。及能續餘蘊。唯除
<lb n="0807b28"/>
<anchor xml:id="beg0807024"/>五蘊<anchor xml:id="end0807024"/>法假。許有能續諸蘊。已遮別我。汝
<lb n="0807b29"/>說實我捨取諸蘊。<anchor xml:id="beg0807025"/>豈<anchor xml:id="end0807025"/>非<anchor xml:id="begd1e147540"/>所<anchor xml:id="endd1e147540"/>遮。</p>
<p id="pT41p0807b2912" type="inline">論。頗
<lb n="0807c01"/>勤<anchor xml:id="beg0807026"/>具<anchor xml:id="end0807026"/>那契經至取捨諸蘊。論主又重引經證
<lb n="0807c02"/>無我取捨諸蘊也。</p>
<p id="pT41p0807c0208" type="inline">論。又汝所引至為
<lb n="0807c03"/>喻不成。論主兩關破前引喻也。若說是我。
<lb n="0807c04"/>即不極成我不許故。若是心等。又念念滅
<lb n="0807c05"/>新新生故。取捨不成。身如心等。又如明等
<lb n="0807c06"/>與身有異。蘊亦應異補特伽羅。老．病二身
<lb n="0807c07"/>前後各別皆無取捨。若同數論<anchor xml:id="beg0807027"/>說<anchor xml:id="end0807027"/>有轉
<lb n="0807c08"/>變。如前已破。</p>
<p id="pT41p0807c0806" type="inline">論。又許蘊生至此異蘊
<lb n="0807c09"/>及常。若如彼宗蘊生我不生者。即定許我
<lb n="0807c10"/>異於蘊及<anchor xml:id="beg0807028"/>我<anchor xml:id="end0807028"/>是常。即違<anchor xml:id="beg0807029"/>彼<anchor xml:id="end0807029"/>宗補特伽羅。
<lb n="0807c11"/>非常非無常。與蘊不一不異。</p>
<p id="pT41p0807c1112" type="inline">論。又此
<lb n="0807c12"/>唯一蘊至與蘊有異。論主重出彼計。我一。蘊
<lb n="0807c13"/>五。我與蘊異也。</p>
<p id="pT41p0807c1307" type="inline">論。大種有四至不異大
<lb n="0807c14"/>種。犢子部反難論主也。大種有四。造色唯
<lb n="0807c15"/>一。而言大種不異造色。雖蘊有五。我唯
<lb n="0807c16"/>有一。因何不許不異五蘊。</p>
<p id="pT41p0807c1611" type="inline">論。是彼
<lb n="0807c17"/>宗過。論主通也。</p>
<p id="pT41p0807c1707" type="inline">論。何謂彼宗。犢子部問
<lb n="0807c18"/>也。</p>
<p id="pT41p0807c1802" type="inline">論。諸計造色即大種論。彼宗說大種
<lb n="0807c19"/>即是造色。是彼宗過也。</p>
<p id="pT41p0807c1910" type="inline">論。設如彼見至
<lb n="0807c20"/>補特伽羅。縱計破也。若犢子部執我與蘊。
<lb n="0807c21"/>同覺天造色即大種者。即應亦同大種即
<lb n="0807c22"/>是造色。蘊即是我。</p>
<p id="pT41p0807c2208" type="inline">論。若補特伽羅至命
<lb n="0807c23"/>者即身。犢子部難也。若不如我宗別有我
<lb n="0807c24"/>者。謂即五蘊名命者等。世尊答外道問。何
<lb n="0807c25"/>不記言命者即身。</p>
<p id="pT41p0807c2508" type="inline">論。觀能問者至龜
<lb n="0807c26"/>毛硬軟。論主答也。我宗即蘊假說為我。即
<lb n="0807c27"/>蘊<anchor xml:id="beg0807030"/>是<anchor xml:id="end0807030"/>我。外道妄執有別實我。與蘊一．異。
<lb n="0807c28"/>由我無故一．異不成。故佛不記。如人不
<lb n="0807c29"/>答龜毛硬．軟。若答即是異語。不當問頭。</p>
<lb n="0808a01"/>
<p id="pT41p0808a0101">論。古昔諸師至與身一異。論主舉昔答
<lb n="0808a02"/>釋犢子部疑也。如文可解。</p>
<p id="pT41p0808a0211" type="inline">論。佛何不
<lb n="0808a03"/>說命者都無。外問也。</p>
<p id="pT41p0808a0309" type="inline">論。亦觀問者至不
<lb n="0808a04"/>為說假有。論主答也。若謂諸蘊名為命者。
<lb n="0808a05"/>言無命者。即撥<anchor xml:id="beg0808001"/>諸<anchor xml:id="end0808001"/>蘊<anchor xml:id="beg0808002"/>隨<anchor xml:id="end0808002"/>邪見故。非受
<lb n="0808a06"/>法器。不為說假有。</p>
<p id="pT41p0808a0608" type="inline">論。理必應爾至如
<lb n="0808a07"/>經廣說。更引經非受法器不為說也。若答
<lb n="0808a08"/>為有。<anchor xml:id="beg0808003"/>恐<anchor xml:id="end0808003"/>執常我。若答為無<anchor xml:id="begd1e147719"/>恐<anchor xml:id="endd1e147719"/>生斷見。故
<lb n="0808a09"/>佛不答。</p>
<p id="pT41p0808a0904" type="inline">論。依如是義至便壞善業子。
<lb n="0808a10"/>依前長行之義。說此頌也。如虎<anchor xml:id="beg0808004"/>銜<anchor xml:id="end0808004"/>子不
<lb n="0808a11"/>急不緩。若急說有命者。即執真我為有。
<lb n="0808a12"/>為我見牙傷。若緩說無命者。撥俗我為
<lb n="0808a13"/>無。便壞善業子。所以不答。</p>
<p id="pT41p0808a1311" type="inline">論。復說頌
<lb n="0808a14"/>
<anchor xml:id="beg0808005"/>言<anchor xml:id="end0808005"/>至佛不答有無。更重前義。如文可解。</p>
<lb n="0808a15"/>
<p id="pT41p0808a1501">論。何緣不記世間常等。因論生論<anchor xml:id="beg0808006"/>問<anchor xml:id="end0808006"/>餘
<lb n="0808a16"/>不記也。論。亦觀問者阿世耶故。答也。問者
<lb n="0808a17"/>意不同故。</p>
<p id="pT41p0808a1705" type="inline">論。問者若執至<anchor xml:id="tnote0808007"/>
<anchor xml:id="mod0808007"/>四皆非理。
<lb n="0808a18"/>明二種意樂皆不可記。若執我為世間。我
<lb n="0808a19"/>體都無故。不可答常．無常。亦常．亦無常。非
<lb n="0808a20"/>常．非無常故。</p>
<p id="pT41p0808a2006" type="inline">論。若執生至亦皆非理。若
<lb n="0808a21"/>執生死以為世間。答常無常等。亦皆非
<lb n="0808a22"/>理。</p>
<p id="pT41p0808a2202" type="inline">論。謂若常者至皆不應理。釋執生
<lb n="0808a23"/>死為世間。四答皆有失也。如文可解。</p>
<lb n="0808a24"/>
<p id="pT41p0808a2401">論。如離繫子至不為定記。引例釋也。</p>
<p id="pT41p0808a2415" type="inline">論。
<lb n="0808a25"/>有邊等四至皆有失故。類釋有邊等四也。</p>
<lb n="0808a26"/>
<p id="pT41p0808a2601">論。寧知此四義同常等者。外問也。</p>
<p id="pT41p0808a2614" type="inline">論。
<lb n="0808a27"/>以有外道至義與前同。引事答也。如文可
<lb n="0808a28"/>解　嗢底迦此云能說。</p>
<p id="pT41p0808a2809" type="inline">論。復以何緣
<lb n="0808a29"/>至有等四耶。外問也。</p>
<p id="pT41p0808a2909" type="inline">論。亦觀問者至而
<lb n="0808b01"/>發問故。答也。彼謂已解脫我名為如來。故
<lb n="0808b02"/>佛不答。同前失<anchor xml:id="beg0808008"/>故<anchor xml:id="end0808008"/>也。</p>
<p id="pT41p0808b0209" type="inline">論。今應詰問至
<lb n="0808b03"/>死後亦有。問犢子部也。</p>
<p id="pT41p0808b0310" type="inline">論。彼言恐有墮
<lb n="0808b04"/>常失故。犢子部答也。彼宗計我非常．<anchor xml:id="beg0808009"/>無常<anchor xml:id="end0808009"/>
<lb n="0808b05"/>故。</p>
<p id="pT41p0808b0502" type="inline">論。若爾<anchor xml:id="beg0808010"/>何緣<anchor xml:id="end0808010"/>至墮常過失。引類難
<lb n="0808b06"/>也。若謂<anchor xml:id="begd1e147863"/>恐<anchor xml:id="endd1e147863"/>墮常故不答死後有我<anchor xml:id="begd1e147869"/>恐<anchor xml:id="endd1e147869"/>墮
<lb n="0808b07"/>常故因何身壞等。</p>
<p id="pT41p0808b0708" type="inline">論。若佛先見至由我
<lb n="0808b08"/>體都無。論主兩關破也。若言未解脫我佛
<lb n="0808b09"/>先見故。即為記之。彼涅槃已便不<anchor xml:id="beg0808011"/>復<anchor xml:id="end0808011"/>見。以
<lb n="0808b10"/>不知有故佛不記有者。即撥大師具一切
<lb n="0808b11"/>智。有而不知故。若<anchor xml:id="beg0808012"/>許<anchor xml:id="end0808012"/>世尊有一切智而
<lb n="0808b12"/>不記者。或應許不記由我體都無。</p>
<p id="pT41p0808b1214" type="inline">論。
<lb n="0808b13"/>若謂世尊至及常住過。又難也。若謂見解
<lb n="0808b14"/>脫<anchor xml:id="beg0808013"/>後<anchor xml:id="end0808013"/>我。而不<anchor xml:id="beg0808014"/>說<anchor xml:id="end0808014"/>者。即離蘊過。<anchor xml:id="beg0808015"/>蘊<anchor xml:id="end0808015"/>滅我在
<lb n="0808b15"/>故。及墮常見過。計我常故。</p>
<p id="pT41p0808b1511" type="inline">論。若見非
<lb n="0808b16"/>見至非一切智。又難。見．不見俱不可<anchor xml:id="begd1e147943"/>說<anchor xml:id="endd1e147943"/>。即
<lb n="0808b17"/>應漸言。不可說佛是一切智。非一切智。即
<lb n="0808b18"/>違經說佛是一切智故。</p>
<p id="pT41p0808b1810" type="inline">論。若謂實有至
<lb n="0808b19"/>墮惡見處故。又敘彼計也。以契經言諦故。
<lb n="0808b20"/>住故。定執無我者。墮惡見處故。故知有
<lb n="0808b21"/>我。若執無我。墮惡見故。</p>
<p id="pT41p0808b2110" type="inline">論。此不成證
<lb n="0808b22"/>至墮惡見處故。論主破也。以經說定執無
<lb n="0808b23"/>我者。墮惡見故。即證有我。彼經又說定
<lb n="0808b24"/>執有我者。墮惡見故。<anchor xml:id="beg0808016"/>亦<anchor xml:id="end0808016"/>證無我也。故知
<lb n="0808b25"/>此經<anchor xml:id="beg0808017"/>令<anchor xml:id="end0808017"/>離斷．常。不證有我。</p>
<p id="pT41p0808b2511" type="inline">論。阿毘
<lb n="0808b26"/>達磨至分明說故。論主引阿毘達磨證也。
<lb n="0808b27"/>言我有．無。是常斷見攝。深為應理。執我
<lb n="0808b28"/>有．無常．斷邊故。如前所引筏<anchor xml:id="beg0808018"/>蹉<anchor xml:id="end0808018"/>經中分明
<lb n="0808b29"/>說故。</p>
<p id="pT41p0808b2903" type="inline">論。若定無<anchor xml:id="beg0808019"/>有<anchor xml:id="end0808019"/>
<anchor xml:id="beg0808020"/>補特伽羅<anchor xml:id="end0808020"/>至定有
<lb n="0808c01"/>補特伽羅。犢子部難也。若無有我。為可說
<lb n="0808c02"/>誰流轉生死。不應<anchor xml:id="beg0808021"/>生死<anchor xml:id="end0808021"/>自流轉故。既經中
<lb n="0808c03"/>說<anchor xml:id="beg0808022"/>馳流<anchor xml:id="end0808022"/>生死。故知定有補特伽羅。若諸蘊
<lb n="0808c04"/>相續當處即滅。何得有流轉。</p>
<p id="pT41p0808c0412" type="inline">論。此復
<lb n="0808c05"/>如何流轉生死。論主問也。我非無常。如何說
<lb n="0808c06"/>流轉生死。</p>
<p id="pT41p0808c0605" type="inline">論。由捨前蘊取後蘊故。外
<lb n="0808c07"/>
<anchor xml:id="beg0808023"/>人<anchor xml:id="end0808023"/>釋也。我非無常。<anchor xml:id="beg0808024"/>所<anchor xml:id="end0808024"/>取捨蘊是無常故。
<lb n="0808c08"/>
<anchor xml:id="beg0808025"/>名<anchor xml:id="end0808025"/>為流轉。</p>
<p id="pT41p0808c0805" type="inline">論。如是義宗前已徵遣。論
<lb n="0808c09"/>主指前。破我依蘊等宗也。</p>
<p id="pT41p0808c0911" type="inline">論。如燎原
<lb n="0808c10"/>火至流轉生死。論主破外執<anchor xml:id="beg0808026"/>訖<anchor xml:id="end0808026"/>自述<anchor xml:id="beg0808027"/>假<anchor xml:id="end0808027"/>我
<lb n="0808c11"/>流轉義也。先喻後法。如文可解。</p>
<p id="pT41p0808c1113" type="inline">論。若
<lb n="0808c12"/>唯有蘊至名為妙眼。外引教難也。前蘊已滅
<lb n="0808c13"/>後蘊別生。如何可說今我於昔為世導師。</p>
<lb n="0808c14"/>
<p id="pT41p0808c1401">論。此說何咎。論主反問也。</p>
<p id="pT41p0808c1411" type="inline">論。蘊各
<lb n="0808c15"/>異故。外人答<anchor xml:id="fxT41p0808c01"/>也。<anchor xml:id="beg0808028"/>若<anchor xml:id="end0808028"/>說五蘊假名我者。昔
<lb n="0808c16"/>蘊．今蘊<anchor xml:id="beg0808029"/>體<anchor xml:id="end0808029"/>既各別。如何今我是昔我耶。</p>
<lb n="0808c17"/>
<p id="pT41p0808c1701">論。若爾是何物。論主反問也。</p>
<p id="pT41p0808c1712" type="inline">論。謂補特
<lb n="0808c18"/>伽羅。外人答也。</p>
<p id="pT41p0808c1807" type="inline">論。昔我即今體應常住。
<lb n="0808c19"/>論主難也。汝宗計我非常．<anchor xml:id="beg0808030"/>無常<anchor xml:id="end0808030"/>。若昔我即
<lb n="0808c20"/>今我。應是常違自宗也。</p>
<p id="pT41p0808c2010" type="inline">論。故說今我
<lb n="0808c21"/>至曾燒彼事。論主述正義也。如人將一<anchor xml:id="beg0808031"/>炬<anchor xml:id="end0808031"/>
<lb n="0808c22"/>火。先燒其<anchor xml:id="beg0808032"/>草<anchor xml:id="end0808032"/>。後燒其木。雖剎那滅是一
<lb n="0808c23"/>相續。得說此燒<anchor xml:id="beg0808033"/>木<anchor xml:id="end0808033"/>火。曾燒<anchor xml:id="beg0808034"/>於草<anchor xml:id="end0808034"/>。非謂
<lb n="0808c24"/>前後火體不別。世尊今我。昔師義。亦准此
<lb n="0808c25"/>顯昔與今是一相續非前不滅。</p>
<p id="pT41p0808c2513" type="inline">論。若
<lb n="0808c26"/>謂決定至去解脫遠。論主難也。若謂決定有
<lb n="0808c27"/>真實我。此我微細。佛智最勝。觀此我時最
<lb n="0808c28"/>明了見。既見我已便起我見。乃至我愛所
<lb n="0808c29"/>縛。便為謗佛去解脫遠。文中先出過。次
<lb n="0809a01"/>引教。後結成也。</p>
<p id="pT41p0809a0107" type="inline">論若<anchor xml:id="beg0809001"/>謂<anchor xml:id="end0809001"/>至此言無義。
<lb n="0809a02"/>論主牒計破也。若謂非我計我。便起我愛。
<lb n="0809a03"/>於我<anchor xml:id="beg0809002"/>見我<anchor xml:id="end0809002"/>不起我愛。此言無義。</p>
<p id="pT41p0809a0313" type="inline">論。
<lb n="0809a04"/>所以者何。外徵無義所以也。</p>
<p id="pT41p0809a0412" type="inline">論。於非我
<lb n="0809a05"/>中至無理為證。答無義所以也。於我計我。
<lb n="0809a06"/>於非我計我。執<anchor xml:id="beg0809003"/>自<anchor xml:id="end0809003"/>異他。無有差別。無
<lb n="0809a07"/>理為證。<anchor xml:id="beg0809004"/>實<anchor xml:id="end0809004"/>我不愛。妄我即愛。</p>
<p id="pT41p0809a0712" type="inline">論。故彼
<lb n="0809a08"/>於佛至起見瘡皰。結犢子過也。</p>
<p id="pT41p0809a0813" type="inline">論。如
<lb n="0809a09"/>是一類至無解脫過。述佛法中有犢子部。及
<lb n="0809a10"/>撥一切法體皆非有。外道執有別真我性。
<lb n="0809a11"/>皆同不能免無解脫過。</p>
<p id="pT41p0809a1110" type="inline">論。若一切類
<lb n="0809a12"/>至何能憶知。諸執我者共為此難若一切類
<lb n="0809a13"/>我體都無。剎那滅心。何能憶知<anchor xml:id="beg0809005"/>曾<anchor xml:id="end0809005"/>所受境。
<lb n="0809a14"/>及相似境。</p>
<p id="pT41p0809a1405" type="inline">論。如是憶知至心差別生。論
<lb n="0809a15"/>主取經部義答也　從相續內。是自身<anchor xml:id="beg0809006"/>內<anchor xml:id="end0809006"/>
<lb n="0809a16"/>　念境想類。是前時心。念境取像類別心種子
<lb n="0809a17"/>生　差別。是種子之異名也。取像是想之<anchor xml:id="tnote0809007"/>化作<lb n="0809a18"/>用。</p>
<p id="pT41p0809a1802" type="inline">論。且初憶念至無間生。<anchor xml:id="beg0809008"/>外<anchor xml:id="end0809008"/>問也。前
<lb n="0809a19"/>釋後憶念起從前憶念心差別生。即前憶
<lb n="0809a20"/>念。為<anchor xml:id="tnote0809009"/>
<anchor xml:id="mod0809009"/>從何等心差別生。</p>
<p id="pT41p0809a2010" type="inline">論。從有緣
<lb n="0809a21"/>彼至心差別起。答也。此初憶念。從前有緣
<lb n="0809a22"/>彼相似法作意相屬想心差別　不為依止
<lb n="0809a23"/>差別。是身異也　愁憂散亂等<anchor xml:id="beg0809010"/>緣<anchor xml:id="end0809010"/>者。是損
<lb n="0809a24"/>壞種子功能。<anchor xml:id="beg0809011"/>要<anchor xml:id="end0809011"/>前品緣。不為此緣<anchor xml:id="beg0809012"/>損<anchor xml:id="end0809012"/>壞
<lb n="0809a25"/>種子功<anchor xml:id="beg0809013"/>能<anchor xml:id="end0809013"/>。即生初憶念。即是初憶念生。從
<lb n="0809a26"/>緣此境作意等緣。及彼種子。生也。</p>
<p id="pT41p0809a2614" type="inline">論。
<lb n="0809a27"/>雖有如是至有功能故。論主釋。憶念生必具
<lb n="0809a28"/>因及緣二種方生。更不見離此二。外有我
<lb n="0809a29"/>功能故。</p>
<p id="pT41p0809a2904" type="inline">論。如何異心至有憶念理。彼宗
<lb n="0809b01"/>難也。前<anchor xml:id="beg0809014"/>心<anchor xml:id="end0809014"/>．後心別。後心憶念前心境。天授．
<lb n="0809b02"/>祠授兩心別。祠授能憶天授之<anchor xml:id="begd1e148406"/>心<anchor xml:id="endd1e148406"/>境。</p>
<lb n="0809b03"/>
<p id="pT41p0809b0301">論。此難非理至<anchor xml:id="beg0809015"/>有<anchor xml:id="end0809015"/>因果性故。論主通也。前
<lb n="0809b04"/>心．後心一相續有因．果義。所<anchor xml:id="beg0809016"/>以<anchor xml:id="end0809016"/>後心憶前
<lb n="0809b05"/>心境。天授．祠授是異相續。無因果故。不相
<lb n="0809b06"/>憶也。</p>
<p id="pT41p0809b0603" type="inline">論。我等不言至有後記知生。論主
<lb n="0809b07"/>重釋。非異心見境異心能憶。相續一故。然
<lb n="0809b08"/>從過去緣彼境心。功能差別種子。引起今
<lb n="0809b09"/>時能憶念識。謂如前說。相續轉變差別力故
<lb n="0809b10"/>生念何失。由此憶念力。有後記知生。</p>
<lb n="0809b11"/>
<p id="pT41p0809b1101">論。我體既無<anchor xml:id="beg0809017"/>熟<anchor xml:id="end0809017"/>為能憶。彼師問也。</p>
<p id="pT41p0809b1114" type="inline">論。
<lb n="0809b12"/>能憶是何義。論主問彼師也。</p>
<p id="pT41p0809b1212" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0809018"/>由<anchor xml:id="end0809018"/>念
<lb n="0809b13"/>能取境。彼<anchor xml:id="beg0809019"/>師<anchor xml:id="end0809019"/>答也。</p>
<p id="pT41p0809b1308" type="inline">論。此取境豈異念。論
<lb n="0809b14"/>主徵也。既由念取境。豈念外別有取境。</p>
<lb n="0809b15"/>
<p id="pT41p0809b1501">論。雖不異念但由作者。彼師答也。雖念外
<lb n="0809b16"/>無別取境然念取境之時。由有作者。</p>
<lb n="0809b17"/>
<p id="pT41p0809b1701">論。作者即是至彼類心差別。論主答也。汝說
<lb n="0809b18"/>作者別有於我。<anchor xml:id="beg0809020"/>我<anchor xml:id="end0809020"/>說作者即是念因。</p>
<lb n="0809b19"/>
<p id="pT41p0809b1901">論。然世間所言至說彼能憶。論主重釋也。世
<lb n="0809b20"/>間言制怛羅能<anchor xml:id="beg0809021"/>憶<anchor xml:id="end0809021"/>。此於蘊相續。立制怛羅
<lb n="0809b21"/>名。非於實我。從先見心後憶念起。說彼能
<lb n="0809b22"/>憶　制怛羅。是正月星名有人正月<anchor xml:id="beg0809022"/>生<anchor xml:id="end0809022"/>從
<lb n="0809b23"/>此星為名。</p>
<p id="pT41p0809b2305" type="inline">論。我體若無至說第六聲。
<lb n="0809b24"/>彼師難也。</p>
<p id="pT41p0809b2405" type="inline">論。此第六聲依屬主義。論主
<lb n="0809b25"/>答也。</p>
<p id="pT41p0809b2503" type="inline">論。如何物屬何主。彼師問也。</p>
<lb n="0809b26"/>
<p id="pT41p0809b2601">論。此如牛等屬制怛羅。論主答也。</p>
<p id="pT41p0809b2614" type="inline">論。彼
<lb n="0809b27"/>如何為牛主。彼師徵也。</p>
<p id="pT41p0809b2710" type="inline">論。謂依彼彼至
<lb n="0809b28"/>彼得自在。論主答也。</p>
<p id="pT41p0809b2809" type="inline">論。欲於何所至尋
<lb n="0809b29"/>求念主。論主責也。</p>
<p id="pT41p0809b2908" type="inline">論。於所念境驅役於
<lb n="0809c01"/>念。彼師答也。</p>
<p id="pT41p0809c0106" type="inline">論。役念為何。論主問也。</p>
<lb n="0809c02"/>
<p id="pT41p0809c0201">論。為令念起。彼師答也。</p>
<p id="pT41p0809c0210" type="inline">論。奇哉自在
<lb n="0809c03"/>至而驅役此。論主責也。如何為令此生還
<lb n="0809c04"/>驅役此即能生為所生過。</p>
<p id="pT41p0809c0411" type="inline">論。又我於念
<lb n="0809c05"/>至為令念行。論主兩關問也。</p>
<p id="pT41p0809c0512" type="inline">論。念無行
<lb n="0809c06"/>故但應令起。彼師答也。念是心法。不可令
<lb n="0809c07"/>行。故我應令此念起也。</p>
<p id="pT41p0809c0710" type="inline">論。則因名主
<lb n="0809c08"/>至為念主耶。論主為彼師釋念主也。</p>
<lb n="0809c09"/>
<p id="pT41p0809c0901">論。即諸行聚至亦不離因。論主為彼師釋
<lb n="0809c10"/>牛主。及牛皆無實也。俱是諸行一類相續
<lb n="0809c11"/>　然能令彼於異方變異生因名為牛主者。
<lb n="0809c12"/>即是能驅役牛者。</p>
<p id="pT41p0809c1208" type="inline">論。憶念既爾至亦應
<lb n="0809c13"/>例釋。准憶念例釋記知。准憶知。<anchor xml:id="begd1e148609"/>熟<anchor xml:id="endd1e148609"/>為能
<lb n="0809c14"/>了。誰之識等。亦應例釋。大體雖同。非無少
<lb n="0809c15"/>異。</p>
<p id="pT41p0809c1502" type="inline">論。旦識因緣至如應當知。釋少異
<lb n="0809c16"/>也。說因義同。從緣少異。</p>
<lb n="0809c17"/>
<p id="pT41p0809c1701">論。有作是言至能了等者。大文第三<anchor xml:id="beg0809023"/>亦<anchor xml:id="end0809023"/>破
<lb n="0809c18"/>數論也。此<anchor xml:id="beg0809024"/>念<anchor xml:id="end0809024"/>．意立能了等者。是其我也。</p>
<lb n="0809c19"/>
<p id="pT41p0809c1901">論。今應詰彼至能了亦爾。論主先破其喻
<lb n="0809c20"/>准喻破法也。兩關徵問。天授是何。若是實
<lb n="0809c21"/>我。此如前破。若假士夫。體非一物　於天
<lb n="0809c22"/>授諸行相續。假<anchor xml:id="beg0809025"/>立<anchor xml:id="end0809025"/>天授名故。此破喻也
<lb n="0809c23"/>　如天授能行。識能了亦爾。類破法也。</p>
<lb n="0809c24"/>
<p id="pT41p0809c2401">論。依何理說天授能行者。外問也。</p>
<p id="pT41p0809c2414" type="inline">論。謂
<lb n="0809c25"/>於剎那至焰聲能行。論主答也。即假相續雖
<lb n="0809c26"/>剎那滅。從此至彼異處生時名之為<anchor xml:id="beg0809026"/>行。因
<lb n="0809c27"/>名<anchor xml:id="end0809026"/>行者。非謂實我從此至彼。猶如焰．聲
<lb n="0809c28"/>雖念念滅。異處生故世說為行。</p>
<p id="pT41p0809c2813" type="inline">論。如
<lb n="0809c29"/>是天授至亦作是說。類行釋了也。聖<anchor xml:id="beg0809027"/>人<anchor xml:id="end0809027"/>順
<lb n="0810a01"/>世間。故亦作是說。</p>
<p id="pT41p0810a0108" type="inline">論。經說諸識至為何
<lb n="0810a02"/>所作。問也。</p>
<p id="pT41p0810a0205" type="inline">論。都無所作至說名<anchor xml:id="beg0810001"/>了<anchor xml:id="end0810001"/>
<anchor xml:id="beg0810002"/>境<anchor xml:id="end0810002"/>。
<lb n="0810a03"/>論主答也。此同解深密經外道不共陀羅尼。
<lb n="0810a04"/>若雜染若清淨法。我說一切皆無作用。亦都
<lb n="0810a05"/>無<anchor xml:id="beg0810003"/>有<anchor xml:id="end0810003"/>補特伽羅。以一切法離所為故。</p>
<lb n="0810a06"/>
<p id="pT41p0810a0601">論。如何似境。問也。</p>
<p id="pT41p0810a0608" type="inline">論。謂帶彼相至名為
<lb n="0810a07"/>了境。釋也。識生之時有境相名為了境。無
<lb n="0810a08"/>根相故不名了根。</p>
<p id="pT41p0810a0808" type="inline">論。或識於境至說
<lb n="0810a09"/>鐘鼓能鳴更釋識能了也。如因鐘．<anchor xml:id="beg0810004"/>鼓<anchor xml:id="end0810004"/>有
<lb n="0810a10"/>鳴。說鐘．鼓能鳴。因其前識為後識因。能
<lb n="0810a11"/>了境故。說識能了。就因說也。</p>
<p id="pT41p0810a1112" type="inline">論。或如
<lb n="0810a12"/>燈能行<anchor xml:id="tnote0810005"/>
<anchor xml:id="mod0810005"/>識能了亦爾。又第三釋也。</p>
<p id="pT41p0810a1214" type="inline">論。為
<lb n="0810a13"/>依何理說燈能行。問也。</p>
<p id="pT41p0810a1310" type="inline">論。焰相續中至
<lb n="0810a14"/>說名能了。釋也。燈異處相續生時名為燈行。
<lb n="0810a15"/>識於異境說識為能了。即體是能也。</p>
<lb n="0810a16"/>
<p id="pT41p0810a1601">論。或如色生色住至理亦應然。以喻顯無
<lb n="0810a17"/>
<anchor xml:id="beg0810006"/>了<anchor xml:id="end0810006"/>者也。如色生等無別生者。<anchor xml:id="beg0810007"/>識<anchor xml:id="end0810007"/>了於境
<lb n="0810a18"/>亦無了者。</p>
<p id="pT41p0810a1805" type="inline">論。若後識生至如芽莖葉等。
<lb n="0810a19"/>外問也。</p>
<p id="pT41p0810a1904" type="inline">論。有為皆有住至<anchor xml:id="beg0810008"/>後<anchor xml:id="end0810008"/>必異前。
<lb n="0810a20"/>論主釋也。有為法有異相<anchor xml:id="beg0810009"/>故<anchor xml:id="end0810009"/>。後識不可定
<lb n="0810a21"/>似於前也。</p>
<p id="pT41p0810a2105" type="inline">
<anchor xml:id="beg0810010"/>論。若異此者至自然從定
<lb n="0810a22"/>出。論主反難釋也<anchor xml:id="end0810010"/>。若後常<anchor xml:id="beg0810011"/>似<anchor xml:id="end0810011"/>前。即無出
<lb n="0810a23"/>定。</p>
<p id="pT41p0810a2302" type="inline">論。諸心相續至種性別故。釋有定次
<lb n="0810a24"/>心也。</p>
<p id="pT41p0810a2403" type="inline">論。如女心無間至由種姓別故。指
<lb n="0810a25"/>事釋也。</p>
<p id="pT41p0810a2504" type="inline">論。女心無間至外緣差別。釋女
<lb n="0810a26"/>心後別<anchor xml:id="beg0810012"/>雖<anchor xml:id="end0810012"/>容起多心。然若<anchor xml:id="beg0810013"/>先<anchor xml:id="end0810013"/>數起者。明
<lb n="0810a27"/>了者。近起者。先起。由如是心修力<anchor xml:id="beg0810014"/>強<anchor xml:id="end0810014"/>故。
<lb n="0810a28"/>若將起位身外緣差別即不定。<anchor xml:id="beg0810015"/>如<anchor xml:id="end0810015"/>常起夫
<lb n="0810a29"/>心。或時遇子或起<anchor xml:id="beg0810016"/>子<anchor xml:id="end0810016"/>心。身<anchor xml:id="beg0810017"/>被<anchor xml:id="end0810017"/>苦觸即起
<lb n="0810b01"/>異心。</p>
<p id="pT41p0810b0103" type="inline">論。諸有修<anchor xml:id="beg0810018"/>行<anchor xml:id="end0810018"/>力至生於自果。外
<lb n="0810b02"/>難也。若由修力此心數起。諸有修力最強
<lb n="0810b03"/>盛者。寧不恒時生於自果。</p>
<p id="pT41p0810b0311" type="inline">論。由此心
<lb n="0810b04"/>有<anchor xml:id="beg0810019"/>至<anchor xml:id="end0810019"/>最隨順故。釋也。謂由住異相故不恒
<lb n="0810b05"/>生自果。此住異相順生異心故。</p>
<p id="pT41p0810b0513" type="inline">論。諸
<lb n="0810b06"/>心品類至唯一切智知。明心次第<anchor xml:id="beg0810020"/>微細<anchor xml:id="end0810020"/>。推
<lb n="0810b07"/>佛能知兼引頌證。孔雀毛羽色類差別之因。
<lb n="0810b08"/>唯佛能知。</p>
<p id="pT41p0810b0805" type="inline">論。色差別因至可易了知。舉
<lb n="0810b09"/>易況難也。所緣色差別因。當唯佛知。況非
<lb n="0810b10"/>色性。</p>
<lb n="0810b11"/>
<p id="pT41p0810b1101">論。一類外道至皆從於我。大文第<anchor xml:id="beg0810021"/>三<anchor xml:id="end0810021"/>破外
<lb n="0810b12"/>道中第二破勝論<anchor xml:id="fxT41p0810b01"/>師。彼說諸心生時。皆從
<lb n="0810b13"/>於我。是我德故。</p>
<p id="pT41p0810b1307" type="inline">論。前之二難至如芽
<lb n="0810b14"/>
<anchor xml:id="beg0810022"/>葉<anchor xml:id="end0810022"/>等。論主引前二難難勝論也。我既是一。
<lb n="0810b15"/>何緣後識不恒似前。及定次第。</p>
<p id="pT41p0810b1513" type="inline">論。若
<lb n="0810b16"/>謂由待至非極成故。破轉計也。彼計云。識
<lb n="0810b17"/>不恒似前識者。由待我與實句色．意合
<lb n="0810b18"/>差別不同故。有異識生者。理定不然。我體
<lb n="0810b19"/>是一。與餘意合。非極成故。此非兩<anchor xml:id="beg0810023"/>宗<anchor xml:id="end0810023"/>共
<lb n="0810b20"/>許。不成<anchor xml:id="tnote0810024"/>同因也。</p>
<p id="pT41p0810b2006" type="inline">論。又二物合至俱有<anchor xml:id="beg0810025"/>滅
<lb n="0810b21"/>壞<anchor xml:id="end0810025"/>。論主破意與我合也。二物合有分限。不
<lb n="0810b22"/>可遍合。我遍一切處。意有分限故。又彼外
<lb n="0810b23"/>道自釋合相言。非至為先後至名合。我與
<lb n="0810b24"/>意合。意有分限我應亦有分限。意移轉故
<lb n="0810b25"/>我應移轉。意壞滅故我應壞滅。若不爾者。
<lb n="0810b26"/>何<anchor xml:id="beg0810026"/>名<anchor xml:id="end0810026"/>為合。</p>
<p id="pT41p0810b2605" type="inline">論。<anchor xml:id="beg0810027"/>若<anchor xml:id="end0810027"/>一分合至無別分故。
<lb n="0810b27"/>破分合也。以我無別分故。已上破<anchor xml:id="tnote0810028"/>識意與
<lb n="0810b28"/>我合。</p>
<p id="pT41p0810b2803" type="inline">論。設許有合至合寧有別。破縱
<lb n="0810b29"/>
<anchor xml:id="beg0810029"/>許<anchor xml:id="end0810029"/>有合。不許合<anchor xml:id="beg0810030"/>異<anchor xml:id="end0810030"/>。我體既常。<anchor xml:id="beg0810031"/>意<anchor xml:id="end0810031"/>無別
<lb n="0810c01"/>異。合寧有別生識異<anchor xml:id="beg0810032"/>前<anchor xml:id="end0810032"/>。</p>
<p id="pT41p0810c0110" type="inline">論。若待別覺
<lb n="0810c02"/>至得有差別。破轉計也。若謂待別覺故識
<lb n="0810c03"/>生有異。生覺別因同生識難。</p>
<p id="pT41p0810c0312" type="inline">論。若待
<lb n="0810c04"/>行別至何用我為。破轉計也。若待行別。我
<lb n="0810c05"/>意合故生識別者。即應心但待行差別能
<lb n="0810c06"/>生意識。何用我為。</p>
<p id="pT41p0810c0608" type="inline">論。我於識生至普
<lb n="0810c07"/>莎訶言。破。識依行別生<anchor xml:id="beg0810033"/>有<anchor xml:id="end0810033"/>差別。我於識
<lb n="0810c08"/>生無用。而言識生由我。如藥除疾其事已
<lb n="0810c09"/>成。誑醫矯說由我<anchor xml:id="beg0810034"/>呪<anchor xml:id="end0810034"/>也　普莎訶此云吉
<lb n="0810c10"/>祥。</p>
<p id="pT41p0810c1002" type="inline">論。若謂此二至無理為證。破<anchor xml:id="beg0810035"/>轉<anchor xml:id="end0810035"/>計
<lb n="0810c11"/>心行由我有也。雖有此言。無理證成。</p>
<lb n="0810c12"/>
<p id="pT41p0810c1201">論。若謂此二至為<anchor xml:id="beg0810036"/>所<anchor xml:id="end0810036"/>依義。論主問依相也。</p>
<lb n="0810c13"/>
<p id="pT41p0810c1301">論。非心與行至我為彼依。外人答也。心．
<lb n="0810c14"/>行依我。非如畫．菓依於壁．器。若如此二。
<lb n="0810c15"/>即有二失。一相<anchor xml:id="beg0810037"/>礙<anchor xml:id="end0810037"/>失。二或時別住失。</p>
<lb n="0810c16"/>
<p id="pT41p0810c1601">論。若爾如何。論主<anchor xml:id="beg0810038"/>徵<anchor xml:id="end0810038"/>外人也。我與覺行
<lb n="0810c17"/>為其所依。不如器持果。壁持畫。汝說覺．
<lb n="0810c18"/>行依我如何。</p>
<p id="pT41p0810c1806" type="inline">論。此但如地至四物所依。
<lb n="0810c19"/>外人答也。如色．香．味．觸四物依地也。</p>
<lb n="0810c20"/>
<p id="pT41p0810c2001">論。彼如是言至假立我名。論主破云。若如汝
<lb n="0810c21"/>所說。我為二依。如地與香等為所依者。
<lb n="0810c22"/>香等依於地。四外無別地。心．行依於我。二
<lb n="0810c23"/>外無別我。</p>
<p id="pT41p0810c2305" type="inline">論。若離香等至地有香等。外
<lb n="0810c24"/>人難也。既言<anchor xml:id="beg0810039"/>地<anchor xml:id="end0810039"/>有香等。明知能有異於所
<lb n="0810c25"/>有。故知四外別有於地。</p>
<p id="pT41p0810c2510" type="inline">論。為顯地體
<lb n="0810c26"/>至木像身等。論主<anchor xml:id="beg0810040"/>釋<anchor xml:id="end0810040"/>也。為顯地體不同故。
<lb n="0810c27"/>地體有是香等異故。如世間言。為顯像體
<lb n="0810c28"/>不同而言木像身等雖<anchor xml:id="beg0810041"/>木即是像<anchor xml:id="end0810041"/>。仍簡餘
<lb n="0810c29"/>鐵像。</p>
<p id="pT41p0810c2903" type="inline">論。又若有我至生一切智。論主又
<lb n="0811a01"/>破。若我待行差別<anchor xml:id="beg0811001"/>能生智者。行既眾多<anchor xml:id="end0811001"/>。何
<lb n="0811a02"/>不<anchor xml:id="beg0811002"/>俱時<anchor xml:id="end0811002"/>生一切智。</p>
<p id="pT41p0811a0208" type="inline">論。若時此行至果
<lb n="0811a03"/>不恒生。又破救也若救言所以<anchor xml:id="beg0811003"/>不<anchor xml:id="end0811003"/>俱時生
<lb n="0811a04"/>一切智者。以功能強行。遮餘劣行。不生果
<lb n="0811a05"/>故。不得俱時生一切智者。寧從強行果不
<lb n="0811a06"/>恒生。</p>
<p id="pT41p0811a0603" type="inline">論。答此如前至漸變異故。外救。我
<lb n="0811a07"/>宗許非常漸有變異。如前難<anchor xml:id="beg0811004"/>云<anchor xml:id="end0811004"/>。<anchor xml:id="beg0811005"/>何<anchor xml:id="end0811005"/>修力
<lb n="0811a08"/>最強者。寧不恒時生於自果。答<anchor xml:id="beg0811006"/>云<anchor xml:id="end0811006"/>。由此心
<lb n="0811a09"/>有住異相故。我答此難亦與彼同。由有
<lb n="0811a10"/>行體有漸變異故。</p>
<p id="pT41p0811a1008" type="inline">論。若爾計我至體無
<lb n="0811a11"/>異故破由行轉變也。若識生．不生由依行
<lb n="0811a12"/>者。執我唐捐。行力令心差別生故。<anchor xml:id="beg0811007"/>彼<anchor xml:id="end0811007"/>道計
<lb n="0811a13"/>行。<anchor xml:id="beg0811008"/>同<anchor xml:id="end0811008"/>我釋宗修心差別生。既由修力。何關
<lb n="0811a14"/>於我。</p>
<p id="pT41p0811a1403" type="inline">論。必定應信至理不成故。以有
<lb n="0811a15"/>能<anchor xml:id="beg0811009"/>依<anchor xml:id="end0811009"/>證所依我也。彼宗計。我為<anchor xml:id="beg0811010"/>實<anchor xml:id="end0811010"/>。念等
<lb n="0811a16"/>德<anchor xml:id="beg0811011"/>句<anchor xml:id="end0811011"/>。德依<anchor xml:id="beg0811012"/>實句<anchor xml:id="end0811012"/>不依餘故。故知我體<anchor xml:id="beg0811013"/>亦<anchor xml:id="end0811013"/>
<lb n="0811a17"/>有不得言無。</p>
<p id="pT41p0811a1706" type="inline">論。此證非理至<anchor xml:id="tnote0811014"/>但有虛
<lb n="0811a18"/>言沙門果故。論主破外證也。外執念等德句義攝。體
<lb n="0811a19"/>皆非實。依餘實法。我宗不許。<anchor xml:id="beg0811015"/>亦<anchor xml:id="end0811015"/>不極成。
<lb n="0811a20"/>我宗許念等有別實體性皆名實故。我宗
<lb n="0811a21"/>經說六實物名沙門果故。六實即是無漏
<lb n="0811a22"/>
<anchor xml:id="beg0811016"/>五<anchor xml:id="end0811016"/>蘊．并擇滅也。</p>
<p id="pT41p0811a2207" type="inline">論。彼依實我至但有
<lb n="0811a23"/>虛言。第二破依<anchor xml:id="beg0811017"/>我<anchor xml:id="end0811017"/>也。指同前破故不重
<lb n="0811a24"/>述。</p>
<p id="pT41p0811a2402" type="inline">論。若我實無至我體是何。外道反難
<lb n="0811a25"/>也。由為我當<anchor xml:id="beg0811018"/>受<anchor xml:id="end0811018"/>苦．樂果故造善．惡業。我
<lb n="0811a26"/>體若無。為誰造業　若為我造業者。我體
<lb n="0811a27"/>是何。</p>
<p id="pT41p0811a2703" type="inline">
<anchor xml:id="beg0811019"/>論。謂我執境。論主答也　言為
<lb n="0811a28"/>我者。是我執境也<anchor xml:id="end0811019"/>。</p>
<p id="pT41p0811a2808" type="inline">論。何名我執境。外
<lb n="0811a29"/>道問也。</p>
<p id="pT41p0811a2904" type="inline">論。謂諸蘊相續。論主答也　我
<lb n="0811b01"/>執境者。即五蘊相續。非別有我。</p>
<p id="pT41p0811b0113" type="inline">論。云
<lb n="0811b02"/>何知然。外道問也云何知我執境即蘊非我。</p>
<lb n="0811b03"/>
<p id="pT41p0811b0301">論。貪愛彼故。論主答也。有二答。此<anchor xml:id="beg0811020"/>文<anchor xml:id="end0811020"/>
<lb n="0811b04"/>初也。以貪愛我者。即貪愛取蘊。故知取蘊
<lb n="0811b05"/>即<anchor xml:id="beg0811021"/>所<anchor xml:id="end0811021"/>為我。</p>
<p id="pT41p0811b0505" type="inline">論。與白等覺至但緣諸蘊。第
<lb n="0811b06"/>二答也。如世間言我白。乃至<anchor xml:id="beg0811022"/>肥<anchor xml:id="end0811022"/>我現見世
<lb n="0811b07"/>間。緣白等覺。與計我執同處而生。如世
<lb n="0811b08"/>間言我白．黑等。故知即白等境。是我執境。
<lb n="0811b09"/>故知緣我。但緣諸蘊不緣我也。</p>
<p id="pT41p0811b0913" type="inline">論。以
<lb n="0811b10"/>身於我至即是我身。外道通論主難也。我
<lb n="0811b11"/>有二種。一實。二假。實是真我。身是假我。以
<lb n="0811b12"/>身於我有防護恩故。<anchor xml:id="beg0811023"/>假<anchor xml:id="end0811023"/>說為我。如言臣
<lb n="0811b13"/>等即是我身。身等覺同名為我者。此是假我
<lb n="0811b14"/>非實我也。</p>
<p id="pT41p0811b1405" type="inline">論。於有恩中至所取不然。論
<lb n="0811b15"/>主破也。如汝所計。我執緣我。以身於實我
<lb n="0811b16"/>有防護恩。假說身為我。而諸執蘊為我皆
<lb n="0811b17"/>謂實我不謂假故。</p>
<p id="pT41p0811b1708" type="inline">論。若許<anchor xml:id="beg0811024"/>依<anchor xml:id="end0811024"/>身至緣
<lb n="0811b18"/>他身起。外道難也。身實非是我。緣身起我
<lb n="0811b19"/>執。他身非是我。寧無我執緣他身起。</p>
<lb n="0811b20"/>
<p id="pT41p0811b2001">論。他與我執至如是習故。論主答也。自身與
<lb n="0811b21"/>能執心相<anchor xml:id="beg0811025"/>屬<anchor xml:id="end0811025"/>故。計自身為我。他身與能
<lb n="0811b22"/>執心不相屬故。不計為我。</p>
<p id="pT41p0811b2211" type="inline">論。相屬謂
<lb n="0811b23"/>何。外道問也　言相屬者。謂何義也。</p>
<p id="pT41p0811b2314" type="inline">論。
<lb n="0811b24"/>謂因果性。論主答也。身與我執互為因果
<lb n="0811b25"/>性名為相屬。</p>
<p id="pT41p0811b2506" type="inline">論。若無我體誰之我執。外
<lb n="0811b26"/>道難也。若有我體。我執屬我。名相屬性。若
<lb n="0811b27"/>無我體。我執屬誰名相屬性。</p>
<p id="pT41p0811b2712" type="inline">論。此前
<lb n="0811b28"/>已釋至為果所屬。論主指前答也。</p>
<p id="pT41p0811b2814" type="inline">論。若
<lb n="0811b29"/>爾我執以何為因。外道問我執因也。</p>
<p id="pT41p0811b2915" type="inline">論。
<lb n="0811c01"/>謂無始來至有垢染心。論主答同類因也。</p>
<lb n="0811c02"/>
<p id="pT41p0811c0201">論。我體若無誰有苦樂。外道問也。</p>
<p id="pT41p0811c0214" type="inline">論。
<lb n="0811c03"/>若依於此至及樹有花。論主答也。<anchor xml:id="beg0811026"/>法<anchor xml:id="end0811026"/>．喻可
<lb n="0811c04"/>解。</p>
<p id="pT41p0811c0402" type="inline">論苦樂依何。外道問也。</p>
<p id="pT41p0811c0411" type="inline">論。謂
<lb n="0811c05"/>內六處至說為彼依。論主答也。即於內六處
<lb n="0811c06"/>隨其所起。苦．樂之時說為所起苦樂之依。</p>
<lb n="0811c07"/>
<p id="pT41p0811c0701">論。若我實無誰能作業<anchor xml:id="beg0811027"/>受<anchor xml:id="end0811027"/>果。外道問
<lb n="0811c08"/>也。既無作者．受者。誰能作業。誰能受果。</p>
<lb n="0811c09"/>
<p id="pT41p0811c0901">論。作受何義。論主問也。</p>
<p id="pT41p0811c0910" type="inline">論。作謂能作受
<lb n="0811c10"/>謂受者。外道答也。</p>
<p id="pT41p0811c1008" type="inline">論。此但易名未顯其
<lb n="0811c11"/>義。論主責也。</p>
<p id="pT41p0811c1106" type="inline">論。辯法相者至名<anchor xml:id="beg0811028"/>俗<anchor xml:id="end0811028"/>等
<lb n="0811c12"/>者。外道引辨外道法相者釋也。</p>
<p id="pT41p0811c1213" type="inline">論。此
<lb n="0811c13"/>中汝等至自在作者。論主兩關破也。若說實
<lb n="0811c14"/>我天授。喻不極成。說蘊天授便<anchor xml:id="beg0811029"/>作<anchor xml:id="end0811029"/>非自在
<lb n="0811c15"/>作者。</p>
<p id="pT41p0811c1503" type="inline">論。業有三種至屬因緣故。廣明諸
<lb n="0811c16"/>法皆待因緣皆不自在。</p>
<p id="pT41p0811c1610" type="inline">論。汝所執我
<lb n="0811c17"/>至故非自在。論主破實我自在也。實我雖
<lb n="0811c18"/>不待因。無所作故亦非自在。</p>
<p id="pT41p0811c1812" type="inline">論。由
<lb n="0811c19"/>此<anchor xml:id="beg0811030"/>後<anchor xml:id="end0811030"/>說至<anchor xml:id="tnote0811031"/>相無可得求不可得。總結難也。</p>
<p id="pT41p0811c1913" type="inline">論。然
<lb n="0811c20"/>於諸法至名為作者。論主自釋作者。破我作
<lb n="0811c21"/>者也。</p>
<p id="pT41p0811c2103" type="inline">論。能生身業勝因者何。外道問也。</p>
<lb n="0811c22"/>
<p id="pT41p0811c2201">論。謂從憶念至類此應思。論主釋。勝因
<lb n="0811c23"/>展轉起用名為作者。外道執我。此中無用。
<lb n="0811c24"/>故非作者。</p>
<p id="pT41p0811c2405" type="inline">論。我復云何能領業果。論
<lb n="0811c25"/>主前破作者。<anchor xml:id="beg0811032"/>此<anchor xml:id="end0811032"/>破<anchor xml:id="beg0811033"/>領<anchor xml:id="end0811033"/>果先問起也。</p>
<lb n="0811c26"/>
<p id="pT41p0811c2601">論。若謂於果至已遮遣故。論主<anchor xml:id="beg0811034"/>縱計<anchor xml:id="end0811034"/>指前
<lb n="0811c27"/>破也。我既於識<anchor xml:id="begd1e149818"/>心<anchor xml:id="endd1e149818"/>生<anchor xml:id="beg0811035"/>既<anchor xml:id="end0811035"/>無功能。於受
<lb n="0811c28"/>
<anchor xml:id="beg0811036"/>苦．樂<anchor xml:id="end0811036"/>亦無能也。</p>
<p id="pT41p0811c2807" type="inline">論。若實無我至罪福
<lb n="0811c29"/>生長。外道難也。若無我者。唯蘊生因。名作
<lb n="0812a01"/>業者。受苦樂者。諸非情亦有損．益等事。因
<lb n="0812a02"/>何不說罪．福生長。</p>
<p id="pT41p0812a0208" type="inline">論。彼非受等至如
<lb n="0812a03"/>前已說。論主釋難兼破執也。唯內六處。受
<lb n="0812a04"/>等心法所依止處<anchor xml:id="beg0812001"/>故<anchor xml:id="end0812001"/>。諸非<anchor xml:id="beg0812002"/>情<anchor xml:id="end0812002"/>法。非受等依
<lb n="0812a05"/>故。非依彼罪．福生長故。我非受等依。如
<lb n="0812a06"/>前已說。</p>
<p id="pT41p0812a0604" type="inline">論。若實無我至生未來果。外道
<lb n="0812a07"/>難也。</p>
<p id="pT41p0812a0703" type="inline">論。設有實我至生未來果。論主反
<lb n="0812a08"/>
<anchor xml:id="beg0812003"/>責<anchor xml:id="end0812003"/>難也。</p>
<p id="pT41p0812a0804" type="inline">論。從依止我法．非法生。外道
<lb n="0812a09"/>答也。我為所依。法．非法為能依。從法．非
<lb n="0812a10"/>法<anchor xml:id="beg0812004"/>生<anchor xml:id="end0812004"/>未來<anchor xml:id="beg0812005"/>果<anchor xml:id="end0812005"/>。</p>
<p id="pT41p0812a1006" type="inline">論。如誰依誰至不應依
<lb n="0812a11"/>我。指前已破法．非<anchor xml:id="beg0812006"/>法<anchor xml:id="end0812006"/>依<anchor xml:id="tnote0812007"/>義我。</p>
<p id="pT41p0812a1111" type="inline">論。然聖
<lb n="0812a12"/>教中至未來果生。論主以經部義釋也。有部
<lb n="0812a13"/>從已壞業生。經部<anchor xml:id="beg0812008"/>從<anchor xml:id="end0812008"/>業<anchor xml:id="tnote0812009"/>勳熏種生也。</p>
<lb n="0812a14"/>
<p id="pT41p0812a1401">論。若爾從何。外道答也。</p>
<anchor xml:id="beg0812010"/>
<p id="pT41p0812a1410" type="inline">論。說業相續
<lb n="0812a15"/>至無間即生。論主以經部義釋。并喻顯也。</p>
<lb n="0812a16"/>
<p id="pT41p0812a1601">論。若爾從何。外問喻也。</p>
<anchor xml:id="end0812010"/>
<p id="pT41p0812a1610" type="inline">論。從<anchor xml:id="beg0812011"/>種<anchor xml:id="end0812011"/>相
<lb n="0812a17"/>續至方引果生。論主答也。</p>
<p id="pT41p0812a1711" type="inline">論若爾何言
<lb n="0812a18"/>
<anchor xml:id="beg0812012"/>說<anchor xml:id="end0812012"/>種生果。外道問也。若展轉從花生者。何
<lb n="0812a19"/>故乃言從種生果。</p>
<p id="pT41p0812a1908" type="inline">論。由種展轉至應
<lb n="0812a20"/>與<anchor xml:id="beg0812013"/>果<anchor xml:id="end0812013"/>別。論主釋也。先順釋。後反難釋也。如
<lb n="0812a21"/>文可解。</p>
<p id="pT41p0812a2104" type="inline">論。如是雖言至差別生。<anchor xml:id="beg0812014"/>釋<anchor xml:id="end0812014"/>業
<lb n="0812a22"/>生其果時。非無間生。非離業生。從彼業
<lb n="0812a23"/>相續轉變差別生。</p>
<p id="pT41p0812a2308" type="inline">論。何名相續轉變差
<lb n="0812a24"/>別。外道問也。</p>
<p id="pT41p0812a2406" type="inline">論。謂業為先至故名差別。
<lb n="0812a25"/>論主釋轉變差別。如文可解。</p>
<p id="pT41p0812a2512" type="inline">論。如有
<lb n="0812a26"/>取識至輪轉於生死。論主指事釋。并引頌證
<lb n="0812a27"/>也。</p>
<p id="pT41p0812a2702" type="inline">論。於此義中至永滅故。論主釋。諸因
<lb n="0812a28"/>生果。滅壞不同。如文可解。</p>
<p id="pT41p0812a2811" type="inline">論。何緣異
<lb n="0812a29"/>熟果至有別果生。外難也。如外熟果能為後
<lb n="0812b01"/>果之因。異熟之果何不為異熟因。</p>
<p id="pT41p0812b0114" type="inline">論。
<lb n="0812b02"/>且非譬喻至無別果生。論主釋其<anchor xml:id="beg0812015"/>前<anchor xml:id="end0812015"/>難。兼
<lb n="0812b03"/>破果生也　且非譬喻是法皆等。釋前難也
<lb n="0812b04"/>　然從種果無別果生。破前立種果還為
<lb n="0812b05"/>因也。</p>
<p id="pT41p0812b0503" type="inline">論。若爾從何生於後果。外問也。</p>
<lb n="0812b06"/>
<p id="pT41p0812b0601">論。從後熟變至世說為種。論主釋後生
<lb n="0812b07"/>因也。</p>
<p id="pT41p0812b0703" type="inline">論。此亦如是至故喻同法。論主法
<lb n="0812b08"/>合也。</p>
<p id="pT41p0812b0803" type="inline">論。或由別<anchor xml:id="beg0812016"/>計<anchor xml:id="end0812016"/>至餘異熟生。釋別
<lb n="0812b09"/>緣生<anchor xml:id="beg0812017"/>亦<anchor xml:id="end0812017"/>義同異熟。</p>
<lb n="0812b10"/>
<p id="pT41p0812b1001">論。前來且隨至離佛無能知。論主業微細推
<lb n="0812b11"/>佛<anchor xml:id="beg0812018"/>知<anchor xml:id="end0812018"/>也。并頌證。如文可解。自下三頌。大
<lb n="0812b12"/>文第二於<anchor xml:id="beg0812019"/>當<anchor xml:id="end0812019"/>品中。勸學流通。初一頌勸
<lb n="0812b13"/>學聞慧。次一頌勸學思慧。後一頌勸學修
<lb n="0812b14"/>慧　已善說此淨因道者。淨謂無漏。因謂佛
<lb n="0812b15"/>教也　謂佛至言真法性。出淨因道體也
<lb n="0812b16"/>　應捨闇盲諸外執。<anchor xml:id="beg0812020"/>令<anchor xml:id="end0812020"/>捨有我教也　惡見
<lb n="0812b17"/>所為。明有我教因也　求慧眼。勸聞無我
<lb n="0812b18"/>教也　第二頌云　此涅槃宮一廣道者。觀
<lb n="0812b19"/>無我之理是趣涅槃之廣路也　千聖所遊
<lb n="0812b20"/>無我性者。千聖所遊。顯路廣。無我性。出道
<lb n="0812b21"/>體也　諸佛日言光所照者。佛言如日照無
<lb n="0812b22"/>我性　雖開昧眼不能覩者。是思慧也。聞慧
<lb n="0812b23"/>求見未捨教故。而眼未開。思慧雖開離教
<lb n="0812b24"/>思義昧不能覩　於此方隅已略說。指前自
<lb n="0812b25"/>說<anchor xml:id="fxT41p0812b01"/>也。第三勸修慧也　為開智者慧毒門。
<lb n="0812b26"/>明說意也。無漏之慧能害煩惱。名之為毒。
<lb n="0812b27"/>四善修慧能為加行。名之為門　庶各隨已
<lb n="0812b28"/>力堪能者。謂種性學不同也　遍悟所知成
<lb n="0812b29"/>勝業者。<anchor xml:id="beg0812021"/>遍<anchor xml:id="end0812021"/>悟一切所知之法。皆無有我。
<lb n="0812c01"/>成涅槃之勝業也。</p>
<lb n="0812c02"/>俱舍論疏卷第<anchor xml:id="beg0812022"/>三十<anchor xml:id="end0812022"/>
<lb n="0812c03"/>
<lb n="0812c04"/>
<anchor xml:id="beg0812023"/>
<p id="pT41p0812c0401">從去秋至此冬一部始終點功已畢今窺其
<lb n="0812c05"/>體元草書□傳寫之間彌成違失每披其文
<lb n="0812c06"/>必迷首尾肆多勘本文少加斷推已及半分
<lb n="0812c07"/>變改前緒雖恐背先賢之深慮只為勸後學
<lb n="0812c08"/>之惠解尚處處有脫落重復之可勘正。</p>
<lb n="0812c09"/>
<p id="pT41p0812c0901" rend="margin-left:1em">保延三年十二月三日燈下記之</p>
<lb n="0812c10"/>
<p id="pT41p0812c1001" rend="margin-left:9em">前少僧都　覺樹</p>
<lb n="0812c11"/>
<p id="pT41p0812c1101" rend="margin-left:2em">（別筆）</p>
<lb n="0812c12"/>
<p id="pT41p0812c1201" rend="margin-left:2em">以興福寺慈恩院本一交了　樹海</p>
<anchor xml:id="end0812023"/>
<lb n="0812c13"/>
<p id="pT41p0812c1301" rend="margin-left:1em">原文抹消頗難讀然以後學有所益故錄
<lb n="0812c14"/>之。</p>
<lb n="0812c15"/>
<p id="pT41p0812c1501" rend="margin-left:1em">于時昭和二年八月校了日　校者識</p>
</p5txt>