<p5txt n="X11n0267">
<lb n="0079a01"/>
<lb n="0079a02"/>
<lb n="0079a03"/>
<lb n="0079a04"/>
<docNumber>No. 267</docNumber>
<lb n="0079a05"/>首楞嚴經義疏釋要鈔卷第一并序<lb n="0079a06"/>
<lb n="0079a07"/>
<byline>長水沙門　懷遠　錄</byline>
<lb n="0079a08"/>
<p id="pX11p0079a0801">長水大師釋楞嚴經曰義疏者蓋直以一家要義而
<lb n="0079a09"/>消經也流通雖久而鈔闕焉一日門弟子稽首於余
<lb n="0079a10"/>請製鈔以輔疏余告之曰先師所作若文若義煥猶
<lb n="0079a11"/>日月何俟于記二三子曰於師雖明於某猶昧乃不
<lb n="0079a12"/>得<anchor xml:id="begd1e87"/>已<anchor xml:id="endd1e87"/>集成鈔文六卷既釋疏之要義故以釋要命題
<lb n="0079a13"/>云耳。</p>
<lb n="0079a14"/>
<p id="pX11p0079a1401">時鉅宋四葉嘉祐辛丑十月望日序</p>
<lb n="0079a15"/>
<lb n="0079a16"/>
<p id="pX11p0079a1601">將釋此經依長水義疏消釋疏文二節初題目二初
<lb n="0079a17"/>經疏通題二述作人號今初首楞嚴義疏註經此題
<lb n="0079a18"/>七字能所通別略有三重一首楞嚴經四字是所解
<lb n="0079a19"/>法題義疏註三字是能解疏目二首楞嚴是能詮法
<lb n="0079a20"/>題之別號經之一字是能詮之通號以通從別則非
<lb n="0079a21"/>餘經或云首楞嚴為所詮經之一字為能詮者蓋取
<lb n="0079a22"/>綺互相收之義也意以所詮法界妙定攝理行二經
<lb n="0079a23"/>以能詮經字攝首楞嚴三字如世織綺互現其紋也
<lb n="0079a24"/>三首楞嚴唯局當部是能揀義疏註經通餘疏餘經
<lb n="0079b01"/>為所揀故標首楞嚴為經疏之別目也。</p>
<lb n="0079b02"/>
<p id="pX11p0079b0201">首楞嚴者竺方之語宋云一切事究竟堅固未修此
<lb n="0079b03"/>定一切事法宛爾差殊為法所縛得此定時山河大
<lb n="0079b04"/>地色空明暗一切事法當處寂滅即是常住心性故
<lb n="0079b05"/>云究竟堅固法華云世間相常住古人云心外無法
<lb n="0079b06"/>滿目青山然今經一題凡二十字但標三字者以此
<lb n="0079b07"/>三字正示中道妙行顯乎法界正體眾生諸佛同此
<lb n="0079b08"/>一源故天台云法界寂然名止寂而常照名觀既為
<lb n="0079b09"/>一經之宗要三世如來之所修疏取簡要故以標題
<lb n="0079b10"/>問大佛頂三字正詮三德妙理是一經所顯何不以
<lb n="0079b11"/>此標題耶答約言詮邊在迷屬事首楞嚴是行取理
<lb n="0079b12"/>為親故然師云本雖久遠圓頓雖實第一義雖理望
<lb n="0079b13"/>觀屬事故知首楞嚴為最要也然經之一字若取文
<lb n="0079b14"/>便令居首楞嚴三字之下今取義便故在于末謂以
<lb n="0079b15"/>義疏箋釋經文故也亦是以下經字之通彰於上別
<lb n="0079b16"/>以上首楞嚴之別彰於下通
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0079b1614" type="inline">△義者釋名曰宜
<lb n="0079b17"/>也謂裁制事物使合宜故疏主意云我今直以圓實
<lb n="0079b18"/>之義而解經文不更廣約五時諸教而消釋也。</p>
<p id="pX11p0079b1819" type="inline">△疏
<lb n="0079b19"/>者條也條理經文之義趣也又文心雕龍云疏者布
<lb n="0079b20"/>也謂布置物端撮題近意也。</p>
<p id="pX11p0079b2012" type="inline">△註者或從水作或從
<lb n="0079b21"/>言作若從言則以言義註釋經文故也若從水則如
<lb n="0079b22"/>一源之水若不流註則無以潤物疏不流註何由益
<lb n="0079b23"/>生故今流註以利群情也又註者連環屬著之義謂
<lb n="0079b24"/>以義箋于經下俾經下有義義上存科免致亢行令
<lb n="0079c01"/>人易曉揀異他疏與經別行。</p>
<p id="pX11p0079c0112" type="inline">△經者訓法訓常法乃
<lb n="0079c02"/>群機所軌常則萬聖同宣故曰經也又經者徑也此
<lb n="0079c03"/>經是三世如來趣實之通徑也。</p>
<p id="pX11p0079c0313" type="inline">△卷者可捲舒也。</p>
<p id="pX11p0079c0320" type="inline">△
<lb n="0079c04"/>第者居也。</p>
<p id="pX11p0079c0405" type="inline">△一則建數之首。</p>
<lb n="0079c05"/>
<p id="pX11p0079c0501">二述作人名。</p>
<p id="pX11p0079c0506" type="inline">△長水者秀州之水名也。</p>
<p id="pX11p0079c0516" type="inline">△沙門具云沙
<lb n="0079c06"/>門那此云乏道由為良福田故能斷眾生饉乏因修
<lb n="0079c07"/>八正道故能斷一切邪道故大經云斷一切乏斷一
<lb n="0079c08"/>切邪道是故修八正道者名沙門那亦飜勤息
(云云)
<lb n="0079c09"/>合有釋字今不著者以此方無外道故西國外道亦
<lb n="0079c10"/>稱沙門故著釋以揀之亦有釋種不出家者著沙門
<lb n="0079c11"/>以揀之有此二患故曰沙門釋也。</p>
<p id="pX11p0079c1114" type="inline">△子璿者即疏主
<lb n="0079c12"/>之高諱也本名子玄字仲微梓里在錢塘俗姓鄭氏
<lb n="0079c13"/>投師落髮於南山普門寺因受學于嘉興僧判官洪
<lb n="0079c14"/>敏法師故以長水標號天禧中天台僧正崇教大師
<lb n="0079c15"/>慧恩奏請入山講演此經敕賜紫衣天聖年中錢塘
<lb n="0079c16"/>府主胡侍郎請於祥符寺開講道俗聽眾近一千人
<lb n="0079c17"/>薦賜徽號曰楞嚴大師然疏主天與其性妙悟茲經
<lb n="0079c18"/>早因諸方禪德虔命消經制單消經科一本現行于
<lb n="0079c19"/>世凡講茲經迄三十遍後遇海監保壽院慶南大師
<lb n="0079c20"/>敦請制疏遂往彼院九旬秉筆一疏告成宇內僧英
<lb n="0079c21"/>朝中卿彥靡不欽奉而躭閱者也。</p>
<p id="pX11p0079c2114" type="inline">△集者聚也劉熈
<lb n="0079c22"/>云會集眾綵以成錦繡會集眾字以成詞義今疏主
<lb n="0079c23"/>會集眾義以成此疏也亦謙也。</p>
<lb n="0079c24"/>
<p id="pX11p0079c2401">二偈文歸請二初歸命三寶然此一偈全是資中沆
<lb n="0080a01"/>法師語疏主本宗資中疏文意不忘本故特存焉然
<lb n="0080a02"/>歸三寶有其具闕不同有但歸佛者有但歸人者有
<lb n="0080a03"/>總不歸者此乃各隨作者之意今疏即具歸也然由
<lb n="0080a04"/>六種義故所以歸依三寶一是荷恩德謂佛大慈垂
<lb n="0080a05"/>教與僧令我於苦不至於樂有得即三寶於我有大
<lb n="0080a06"/>恩德為感荷故而歸命之二請加護故謂將欲制疏
<lb n="0080a07"/>恐多魔嬈有成難事故歸命之三為生信故謂疏主
<lb n="0080a08"/>種智未圓所述疏文恐鮮有信今承佛力而作必信
<lb n="0080a09"/>無疑四作儀式故夫臣子之道欲有所作必先告於
<lb n="0080a10"/>君父今遺法子將有撰集必歸三寶為後式故五表
<lb n="0080a11"/>尊勝故三寶尊崇首出庶物為世良田疏首歸之表
<lb n="0080a12"/>殊勝故六為益物故三寶之能廣益群品凡愚不覺
<lb n="0080a13"/>鮮有知者故特歸之以顯於物有大利也。</p>
<p id="pX11p0080a1317" type="inline">△稽首者
<lb n="0080a14"/>即能歸志誠也稽者稽
(雞音)
也以頭至地稽留少時也
<lb n="0080a15"/>即九拜之最重也九拜者一曰稽首二曰頓首以頭
<lb n="0080a16"/>扣地也三曰空首以頭至手即拜首也四曰振動即
<lb n="0080a17"/>變其顏色有似哀悔五曰吉拜即先拜而後稽顙謂
<lb n="0080a18"/>齊衰不杖<anchor xml:id="begd1e316"/>已<anchor xml:id="endd1e316"/>下者六曰凶拜即先稽顙而後拜三年
<lb n="0080a19"/>服者七曰奇
(基音)
拜先屈一膝也八曰褒拜即再拜也
<lb n="0080a20"/>九曰肅拜但俯下手即介冑者不拜但揖而<anchor xml:id="begd1e329"/>已<anchor xml:id="endd1e329"/>今云
<lb n="0080a21"/>稽首即至重之拜也然能歸之人必具三業以身業
<lb n="0080a22"/>歸顯佛有天眼見以口業歸顯佛有天耳聞以意業
<lb n="0080a23"/>歸顯佛有他心知未歸<anchor xml:id="begd1e342"/>已<anchor xml:id="endd1e342"/>前三業悉皆不善歸依之
<lb n="0080a24"/>後三業皆善也又因中以身業歸果上獲神通輪以
<lb n="0080b01"/>口業歸果上獲正教輪以意業歸果上獲記心輪輪
<lb n="0080b02"/>能摧碾業煩惱故稽首通下法僧而轉。</p>
<p id="pX11p0080b0216" type="inline">△我大師下
<lb n="0080b03"/>六句即所歸三寶然有三種謂住持別相同體住持
<lb n="0080b04"/>者雕鑄塑畫名佛經律論教名法剃髮染衣為僧別
<lb n="0080b05"/>相者佛即三身十身法即教理行果僧即三賢十聖
<lb n="0080b06"/>然亦五教淺深之異以三身等各別故故名別相耳
<lb n="0080b07"/>同體者即就一法之上有覺照義故名佛可軌持故
<lb n="0080b08"/>名法理智眾德和合名僧今於三中此經是開權後
<lb n="0080b09"/>說即正歸一體旁及餘二我字通于能所若屬能歸
<lb n="0080b10"/>即稽首我之大師若屬所歸即稱佛為我也然佛法
<lb n="0080b11"/>無我何以稱我謂揀彼此故即四我中能是世流布
<lb n="0080b12"/>所通真假。</p>
<p id="pX11p0080b1205" type="inline">△大師即十號中一也然茲一句唯屬釋
<lb n="0080b13"/>迦一佛以是此界化主故。</p>
<p id="pX11p0080b1311" type="inline">△十方調御尊即徧一切
<lb n="0080b14"/>以表諸佛同證故謂一心一智慧力無畏亦然也又
<lb n="0080b15"/>揀二乘不信有他方佛也唯許釋迦一人。</p>
<p id="pX11p0080b1517" type="inline">△調御者
<lb n="0080b16"/>涅槃云如來有四善法調御眾生。</p>
<p id="pX11p0080b1614" type="inline">△尊者天人所尊
<lb n="0080b17"/>重故具上九號故受尊稱。</p>
<p id="pX11p0080b1711" type="inline">△佛頂下二句歎法寶法
<lb n="0080b18"/>有四種謂教理行果佛頂即教法下云雖蒙如來佛
<lb n="0080b19"/>頂神呪。</p>
<p id="pX11p0080b1904" type="inline">△首楞嚴是行法下云有大佛頂名首楞嚴
<lb n="0080b20"/>具足萬行。</p>
<p id="pX11p0080b2005" type="inline">△大覺是果法即究竟覺也揀異相似分
<lb n="0080b21"/>真故云大覺。</p>
<p id="pX11p0080b2106" type="inline">△如來藏即理法又佛頂果也首楞嚴
<lb n="0080b22"/>行也大覺如來藏是理法下云空生大覺中詮此三
<lb n="0080b23"/>故名為教法藏者含藏為義體具眾德故。</p>
<p id="pX11p0080b2317" type="inline">△圓明下
<lb n="0080b24"/>二句嘆僧寶圓明即二十五聖盡證圓明之人也或
<lb n="0080c01"/>唯嘆觀音
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0080c0107" type="inline">△諸聖眾即普該聽眾也或可一切
<lb n="0080c02"/>諸聖皆圓明大士也。</p>
<p id="pX11p0080c0209" type="inline">△上首龍尊王即獨讚文殊也
<lb n="0080c03"/>菩薩成道先劫號龍尊王今迹居因位弼輔能仁智
<lb n="0080c04"/>德超群為眾綱領故云上首下云文殊師利而為上
<lb n="0080c05"/>首。</p>
<p id="pX11p0080c0502" type="inline">△常闢下總嘆大慈闢開也謂常開大慈門度脫
<lb n="0080c06"/>苦惱眾也門有能通無壅為義然有教門行門理門
<lb n="0080c07"/>之異慈能與樂悲能拔苦既云與樂拔苦必然或可
<lb n="0080c08"/>救即是悲謂佛以四攝法救拔苦眾生也。</p>
<p id="pX11p0080c0817" type="inline">△者即指
<lb n="0080c09"/>三寶是救攝眾生之者。</p>
<p id="pX11p0080c0910" type="inline">△願垂下結願利生願即睎
<lb n="0080c10"/>欲義疏主將欲製疏恐多魔嬈故乞威加也又此妙
<lb n="0080c11"/>難思法深而且隱謂教理行果俱不思議若匪三寶
<lb n="0080c12"/>助增智慧則無以解通幽旨故法華云假使滿世間
<lb n="0080c13"/>皆如舍利弗盡思共度量不能測佛智聖智尚難圖
<lb n="0080c14"/>度凡豈不祈加護一言加護有冥有顯冥即但求潛
<lb n="0080c15"/>應密助智力顯即現身摩頂說法慰安今但祈冥加
<lb n="0080c16"/>耳然廣論冥顯有四句三十六句等
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0080c1617" type="inline">△我即疏主
<lb n="0080c17"/>自稱也。</p>
<p id="pX11p0080c1704" type="inline">△顯說即疏主智也。</p>
<p id="pX11p0080c1712" type="inline">△妙難思即此教也謂
<lb n="0080c18"/>我欲以疏彰顯宣說此妙難思之教也能詮所詮皆
<lb n="0080c19"/>不思議故稱曰妙又將入末葉鬪爭堅牢恐異執者
<lb n="0080c20"/>多毀仰祈三寶護持必無所嬈。</p>
<p id="pX11p0080c2013" type="inline">△普共下迴向群靈
<lb n="0080c21"/>釋經之意只為利生。</p>
<p id="pX11p0080c2109" type="inline">△含靈即眾生之異目也又揀
<lb n="0080c22"/>相宗三無二有有不成佛者故特結云諸含靈也。</p>
<p id="pX11p0080c2220" type="inline">△
<lb n="0080c23"/>速證真如海者意云非謂令生證得人天聲聞等宗
<lb n="0080c24"/>蓋欲令眾生同證真如究竟果海故也。</p>
<p id="pX11p0080c2416" type="inline">△言真如海
<lb n="0081a01"/>者法喻雙舉也真者離諸偽妄如者無去無來法性
<lb n="0081a02"/>周徧如海廣大離虗妄故如海清淨無法不備如海
<lb n="0081a03"/>珍寶由此義故以海喻之。</p>
<lb n="0081a04"/>
<p id="pX11p0081a0401">將釋下二分文解釋二初分章。</p>
<p id="pX11p0081a0413" type="inline">△將者欲也且也。</p>
<p id="pX11p0081a0420" type="inline">△初
<lb n="0081a05"/>教起因緣者夫聖人設教必不徒然今經發興有何
<lb n="0081a06"/>所以故授之以教起緣由茲經由十因緣故而得發
<lb n="0081a07"/>起名教既興未知約法約人攝屬何藏故次辯藏乘
<lb n="0081a08"/>分攝藏通于大小菩薩有權實不以義求罔知旨趣
<lb n="0081a09"/>既知此經菩薩藏攝經藏所收未審詮法分齊極至
<lb n="0081a10"/>於何故有第三教義分齊教所詮義<anchor xml:id="begd1e547"/>已<anchor xml:id="endd1e547"/>知至極未委
<lb n="0081a11"/>何等機宜於此悟入故有第四所被機宜所詮所被
<lb n="0081a12"/>既<anchor xml:id="begd1e557"/>已<anchor xml:id="endd1e557"/>冷然未審能詮之教以何為體故有第五能詮
<lb n="0081a13"/>教體教體既明其如教下所詮宗於何事宗之畢竟
<lb n="0081a14"/>為趣於何故有第六所詮宗趣既知此經以如來藏
<lb n="0081a15"/>為宗首楞嚴定為趣弗審此經是何時說故第七明
<lb n="0081a16"/>教迹先後雖知是法華後涅槃前說未審傳來東土
<lb n="0081a17"/>是何年代飜譯為是何人故第八明傳譯時年既知
<lb n="0081a18"/>傳飜時代建立此經首題何目以題是一部綱總不
<lb n="0081a19"/>得不預知悉故第九通釋名題然科云通釋名題者
<lb n="0081a20"/>釋通名題也
(云云)
大綱雖識別中之義戶牖千端若
<lb n="0081a21"/>不廣解銷義難知故有第十別解文義。</p>
<p id="pX11p0081a2116" type="inline">△別解文義
<lb n="0081a22"/>者解別文義也
(云云)
然十中前八是懸談後二釋經
<lb n="0081a23"/>此法賢首建此十門若約天台五重玄義即人法名
<lb n="0081a24"/>如來藏心體首楞嚴妙定宗破疑生信用醍醐為教
<lb n="0081b01"/>相
(云云)
。</p>
<lb n="0081b02"/>
<p id="pX11p0081b0201">二隨釋十初因緣中分文。</p>
<p id="pX11p0081b0211" type="inline">△總別者總總一代別別
<lb n="0081b03"/>此經。</p>
<lb n="0081b04"/>
<p id="pX11p0081b0401">二正釋二初總中正示因緣。</p>
<p id="pX11p0081b0412" type="inline">△酬者酬報。</p>
<p id="pX11p0081b0417" type="inline">△因即因
<lb n="0081b05"/>地佛因地時欲析無上菩提遂啟四弘誓願煩惱誓
<lb n="0081b06"/>斷法門誓學眾生誓度佛道誓成然此四願只是悲
<lb n="0081b07"/>智二門智則<anchor xml:id="begd1e637"/>已<anchor xml:id="endd1e637"/>圓悲心未滿眾生誓度生且宛然今
<lb n="0081b08"/>雖證果不捨因門故現身說教濟度含靈以答先願
<lb n="0081b09"/>也故妙經云我本立誓願欲令一切眾如我等無異
<lb n="0081b10"/>如我昔所願今者<anchor xml:id="begd1e650"/>已<anchor xml:id="endd1e650"/>滿足化一切眾生普令入佛道。</p>
<lb n="0081b11"/>
<p id="pX11p0081b1101">△酬請者佛初成道梵釋諸天請轉法輪也經云爾
<lb n="0081b12"/>時諸梵王及諸天帝釋護世四天王及大自在天并
<lb n="0081b13"/>餘諸天眾眷屬百千萬恭敬合掌禮請我轉法輪如
<lb n="0081b14"/>來默然受請故始自鹿苑終于<g ref="CB15112"/>樹說諸經法教化
<lb n="0081b15"/>眾生也經云即於波羅奈轉四諦法輪等故曰酬請。</p>
<lb n="0081b16"/>
<p id="pX11p0081b1601">△顯理度生者說教顯理良為度生然顯理之言具
<lb n="0081b17"/>含總別若以一音說法隨類各解即總若說四諦十
<lb n="0081b18"/>二因緣顯生空理度凡夫外道說六波羅蜜法顯二
<lb n="0081b19"/>空理度不定性二乘及利根眾生令入大乘道說一
<lb n="0081b20"/>乘究竟法顯實相理度定性不定性及圓菩薩并上
<lb n="0081b21"/>上根凡夫令入究竟佛道然此一期竪配若細論四
<lb n="0081b22"/>諦十二因緣六波羅蜜等各通大小權實顯理亦異
<lb n="0081b23"/>且如四諦有生滅無生無量無作等
(云云)
天台說藏
<lb n="0081b24"/>通二教顯真空理別圓二教顯中道理真有即不即
<lb n="0081c01"/>中有但不但若約今經開權之後普收大小咸會藏
<lb n="0081c02"/>心即是唯一實理。</p>
<p id="pX11p0081c0208" type="inline">▲二克論佛意。</p>
<p id="pX11p0081c0214" type="inline">△原者掬窮也若
<lb n="0081c03"/>窮佛本懷唯為一大事因緣故出現於世也故妙經
<lb n="0081c04"/>云諸佛唯為一大事因緣故出現於世欲令眾生開
<lb n="0081c05"/>佛知見所得清淨故出現於世乃至入佛知見故出
<lb n="0081c06"/>現於世天長疏主解云佛之知見非三非五故云一
<lb n="0081c07"/>廣博包含故云大諸佛儀式說此化生故云事機感
<lb n="0081c08"/>曰因佛應為緣故即所以也由此大事因緣所以出
<lb n="0081c09"/>現於世。</p>
<p id="pX11p0081c0904" type="inline">△開示悟入者法華論云開即雙開菩提涅
<lb n="0081c10"/>槃二無上果示即別示法身顯三身同體悟即別指
<lb n="0081c11"/>報身二乘不知說令知故八即因義修因契入也天
<lb n="0081c12"/>台作四位四智四門觀心釋之四位者開即十住初
<lb n="0081c13"/>破無明開如來藏見實相理謂性德之理為惑所染
<lb n="0081c14"/>難可了知初心雖能圓信圓伏未斷不名為開必內
<lb n="0081c15"/>資觀力外假法雨破除通別兩惑性德知見朗然開
<lb n="0081c16"/>發也示即十行也惑障既除知見體顯法界眾德顯
<lb n="0081c17"/>示分明也悟者十迴向也障除體顯法界理明故曰
<lb n="0081c18"/>悟也入者十地也事理既融自在無礙從阿及荼自
<lb n="0081c19"/>然流入也一位即一切位故不異而異作此釋也餘
<lb n="0081c20"/>義詳彼取要為言能知能見即圓頓妙智所知所見
<lb n="0081c21"/>即實相妙理令物修此智契此理是佛本懷。</p>
<p id="pX11p0081c2118" type="inline">△雖三
<lb n="0081c22"/>車通許等者三車即三乘也聲聞緣覺菩薩此妙經
<lb n="0081c23"/>文彼云譬如長者有一大宅為火所燒其諸子等樂
<lb n="0081c24"/>著嬉戲不肯信受乃至云我今當設方便令免斯害
<lb n="0082a01"/>而告之言汝等所可玩好希有難得汝若不取後必
<lb n="0082a02"/>憂悔如是種種羊車鹿車牛車今在門外可以遊戲
<lb n="0082a03"/>汝等出來皆當與汝斯即通許
(此喻法華前三乘權法也)
。</p>
<p id="pX11p0082a0323" type="inline">△唯賜
<lb n="0082a04"/>白牛者喻一佛乘也文云爾時諸子聞父所說心各
<lb n="0082a05"/>勇銳爭出火宅乃至云各賜諸子等一大車
(此喻開權無權
<lb n="0082a06"/>唯一究竟佛乘)
。</p>
<p id="pX11p0082a0607" type="inline">△無三及二者亦彼文也彼云唯有一乘法
<lb n="0082a07"/>無二亦無三天台解云無般若之二
(通別二教)
無方等之
<lb n="0082a08"/>三
(藏通別之三也)
意顯法華<anchor xml:id="begd1e797"/>已<anchor xml:id="endd1e797"/>前三乘權法但是名字引導
<lb n="0082a09"/>眾生也。</p>
<lb n="0082a10"/>
<p id="pX11p0082a1001">二別三列釋中十初示真定。</p>
<p id="pX11p0082a1012" type="inline">△克示真三昧者克的
<lb n="0082a11"/>顯示也三昧云正受即首楞嚴定也然亦隨處為名
<lb n="0082a12"/>有云一行三昧金剛如幻真如等。</p>
<p id="pX11p0082a1214" type="inline">△遭難者佛赴王
<lb n="0082a13"/>宮齋請阿難僧次不遑遂往城中平等行乞逢旃陀
<lb n="0082a14"/>羅女名摩登伽從彼求水女生染心因遭邪呪攝持
<lb n="0082a15"/>不覺入彼婬室如來天眼遙知遂乃歸園說呪即遣
<lb n="0082a16"/>文殊持之往救方免茲難此則由無真定故受邪欺
<lb n="0082a17"/>也。</p>
<p id="pX11p0082a1702" type="inline">△故請諸佛等者阿難承佛呪力得歸祇林見佛
<lb n="0082a18"/>之後頂禮悲泣恨無始來一向多聞不全道力殷勤
<lb n="0082a19"/>啟請十方如來得成菩提妙奢摩他三摩禪那最初
<lb n="0082a20"/>方便奢摩他云止三摩云觀禪那云靜慮又云思惟
<lb n="0082a21"/>修等即止觀雙運也。</p>
<p id="pX11p0082a2109" type="inline">△言諸佛成菩提方便者舉果
<lb n="0082a22"/>請因也意顯非祈權淺之行也亦深證此經法華後
<lb n="0082a23"/>說也以聲聞明請佛行故涅槃云復有一行名如來
<lb n="0082a24"/>行。</p>
<p id="pX11p0082a2402" type="inline">△一門超出妙莊嚴路者定為因行所履故名為
<lb n="0082b01"/>路。</p>
<lb n="0082b02"/>
<p id="pX11p0082b0201">二廣引。</p>
<p id="pX11p0082b0204" type="inline">△再請者徵心之後重請行也故下文云爾
<lb n="0082b03"/>時阿難在大眾中即從座起合掌恭敬而白佛言我
<lb n="0082b04"/>是如來最小之弟雖今出家猶恃嬌憐所以多聞未
<lb n="0082b05"/>得無漏不能折伏娑毗羅呪當由不知真際所指唯
<lb n="0082b06"/>願世尊開示我等。</p>
<p id="pX11p0082b0608" type="inline">△責<anchor xml:id="begd1e878"/>己<anchor xml:id="endd1e878"/>者恨無始來一向多聞不
<lb n="0082b07"/>全道力又云將謂如來惠我三昧不知身心本不相
<lb n="0082b08"/>代又云<anchor xml:id="begd1e888"/>已<anchor xml:id="endd1e888"/>悉多聞不逮修習等皆責<anchor xml:id="begd1e894"/>己<anchor xml:id="endd1e894"/>也。</p>
<p id="pX11p0082b0817" type="inline">△偈讚希
<lb n="0082b09"/>有者由佛約心約見脩歷諸門一一廣破從茲悟解
<lb n="0082b10"/>疑消於第三末經說偈讚曰妙湛總持不動尊首楞
<lb n="0082b11"/>嚴王世希有銷我億劫顛倒想不歷僧祇獲法身。</p>
<p id="pX11p0082b1120" type="inline">△
<lb n="0082b12"/>如來等者下云是名妙蓮華金剛王寶覺如幻三摩
<lb n="0082b13"/>地彈指超無學此阿毗達磨十方薄伽梵一路涅槃
<lb n="0082b14"/>門等。</p>
<p id="pX11p0082b1403" type="inline">△敕說圓通者由阿難請云我今猶如旅泊之
<lb n="0082b15"/>人忽蒙天王賜與華屋雖獲大宅要因門入等如來
<lb n="0082b16"/>欲示行門理宜選擇圓實要門令其悟入故詢諸聖
<lb n="0082b17"/>入道觀門故下經云若圓通根與不圓根日劫相倍
<lb n="0082b18"/>遂令二十五聖各說本初成道妙門後敕文殊揀顯
<lb n="0082b19"/>唯取觀音為要偏宜阿難及此界機也。</p>
<p id="pX11p0082b1916" type="inline">△指三世佛
<lb n="0082b20"/>同此一門者文殊云此是微塵佛一路涅槃門過去
<lb n="0082b21"/>諸如來此門<anchor xml:id="begd1e937"/>已<anchor xml:id="endd1e937"/>成就現在諸菩薩今各入圓明未來
<lb n="0082b22"/>修學人當依如是法。</p>
<p id="pX11p0082b2209" type="inline">△道場加行者他力離魔障即
<lb n="0082b23"/>令修行者建立道場圍壇誦呪防禦魔障也。</p>
<p id="pX11p0082b2318" type="inline">△成就
<lb n="0082b24"/>聖位者即下所說地位皆由修此真定而成就也下
<lb n="0082c01"/>文於第三漸次始自乾慧終于妙覺不別而別成就
<lb n="0082c02"/>五十七位故。</p>
<p id="pX11p0082c0206" type="inline">△立此經名者即文殊請問經名如來
<lb n="0082c03"/>廣答五種名目文云佛告文殊師利是經名大佛頂
<lb n="0082c04"/>悉怛多般怛羅無上寶印十方如來清淨海眼亦名
<lb n="0082c05"/>救護親因亦名如來密印亦名大方廣妙蓮華王亦
<lb n="0082c06"/>名萬行首楞嚴汝當奉持。</p>
<p id="pX11p0082c0611" type="inline">△破滅七趣者妄念未蠲
<lb n="0082c07"/>升沈罔息真定一發七趣元空故下文云若得妙發
<lb n="0082c08"/>真三摩提則妙常寂有無二無無二亦滅等。</p>
<p id="pX11p0082c0818" type="inline">△辯識
<lb n="0082c09"/>諸魔者即第九第十如來無問自說五十境界此等
<lb n="0082c10"/>皆為顯定勝功故曰皆為此也。</p>
<p id="pX11p0082c1013" type="inline">▲二破妄執執心七
<lb n="0082c11"/>處妄起三疑因緣自然其執非一故曰諸也執則確
<lb n="0082c12"/>然不捨迷則於理不明斯之二義決定相須若執妄
<lb n="0082c13"/>法必迷性明也。</p>
<p id="pX11p0082c1307" type="inline">△執常為斷者匿王計身死後斷滅
<lb n="0082c14"/>也文云波斯匿王起立白佛我昔未承諸佛誨敕見
<lb n="0082c15"/>迦旃延毗羅胝子咸言此身死後斷滅名為涅槃佛
<lb n="0082c16"/>即為約觀河之見次顯性常也。</p>
<p id="pX11p0082c1613" type="inline">△七處徵心者如來
<lb n="0082c17"/>欲破阿難心是虗妄先詰心在何處譬如國王為賊
<lb n="0082c18"/>所侵發兵討除是兵要當知賊所在阿難遂計心在
<lb n="0082c19"/>身內身外潛根隨合等悉被如來破無所在如下詳
<lb n="0082c20"/>辯。</p>
<p id="pX11p0082c2002" type="inline">△三凝拒爭者發心修行疑謗法退善疑無心土
<lb n="0082c21"/>木疑因佛斥咄此非汝心遂起三疑向佛拒爭也。</p>
<p id="pX11p0082c2120" type="inline">△
<lb n="0082c22"/>佛再語云等者下云若汝執悋分別覺觀所了知性
<lb n="0082c23"/>必為心者此心則應離諸一切色香味觸諸塵事業
<lb n="0082c24"/>別有全性如汝今者承聽我法此則因聲而有分別
<lb n="0083a01"/>乃至若離前塵有分別性即真汝心離塵無體斯則
<lb n="0083a02"/>前塵分別影事此心則同龜毛兔角則汝法身同於
<lb n="0083a03"/>斷滅其誰修證無生法忍。</p>
<p id="pX11p0083a0311" type="inline">△約心見二門者以心為
<lb n="0083a04"/>群妄之源見為我執之本諸妄雖多不離此起然心
<lb n="0083a05"/>即是見為門不同故分別破初破妄心顯真心即從
<lb n="0083a06"/>如來舉臂為光明拳乃至云一切世間諸修學人不
<lb n="0083a07"/>得漏盡成阿羅漢皆由執此生死妄想悞為真實等
<lb n="0083a08"/>然亦非離現前一念別有真心但能妙體一念即空
<lb n="0083a09"/>假中三千具足即是真心但為情牢執重者徹底破
<lb n="0083a10"/>之須知破無所破無明即明真無別真一念即是如
<lb n="0083a11"/>斯方稱今經圓旨故下會通只於一念而示意在此
<lb n="0083a12"/>矣次從佛告阿難汝先答我見光明拳云何成拳汝
<lb n="0083a13"/>將誰見直至第三卷末即破妄見明真見也。</p>
<p id="pX11p0083a1318" type="inline">△人法
<lb n="0083a14"/>者妄執雖多不過人法人法性相之執若忘二空妙
<lb n="0083a15"/>理圓顯然亦須辯人法之執淺深方甄教之大小。</p>
<lb n="0083a16"/>
<p id="pX11p0083a1601">三顯妙心四初約迷顯。</p>
<p id="pX11p0083a1610" type="inline">△開顯妙明心者蓋為眾生處
<lb n="0083a17"/>迷不悟本常心性故佛現身說教而點示之開示顯
<lb n="0083a18"/>發一切眾生不思議心性故曰開顯妙明心也又心
<lb n="0083a19"/>性寂而常照曰明照而常寂曰妙寂照不二名妙明
<lb n="0083a20"/>心。</p>
<p id="pX11p0083a2002" type="inline">△審問發心者阿難悚<anchor xml:id="begd1e1086"/>己<anchor xml:id="endd1e1086"/>隨邪由無定力故歸見
<lb n="0083a21"/>佛即請行門如來未即為說却約心見徵解意云解
<lb n="0083a22"/>若真正行可無邪故圓覺中文殊一章先明信解真
<lb n="0083a23"/>正為本起因正同此也故下經云汝我同氣情均天
<lb n="0083a24"/>倫當初發心於我法中見何勝相頓捨世間深重恩
<lb n="0083b01"/>愛阿難答云我見如來三十二相勝妙殊絕形體映
<lb n="0083b02"/>徹猶如瑠璃常自思惟此相非是欲愛所生何以故
<lb n="0083b03"/>欲氣麤濁不能發生勝淨妙明紫金光聚是以渴仰
<lb n="0083b04"/>從佛剃落阿難既申茲意即知以愛出家夫出家者
<lb n="0083b05"/>是無為法無利無功德是真出家既因愛見出家難
<lb n="0083b06"/>逃生死根本解既未逃生死真實之體安明故云全
<lb n="0083b07"/>迷真實下云自心取自心非幻成幻法。</p>
<p id="pX11p0083b0716" type="inline">△無始相續
<lb n="0083b08"/>者下云一切眾生生死相續皆由不知常住真心性
<lb n="0083b09"/>淨明體。</p>
<p id="pX11p0083b0904" type="inline">△即是菩提等者下云二者無始菩提涅槃
<lb n="0083b10"/>元清淨體則汝今者識精元明能生諸緣緣所遺者
<lb n="0083b11"/>者即指此真心也。</p>
<p id="pX11p0083b1108" type="inline">△自責等者下云將謂如來惠我
<lb n="0083b12"/>三昧不知身心本不相代我等今者二障所纏良由
<lb n="0083b13"/>不知寂常心性等。</p>
<p id="pX11p0083b1308" type="inline">△許可等者妙明性即許說如來
<lb n="0083b14"/>藏心也故下經云吾今為汝建大法幢亦令十方一
<lb n="0083b15"/>切眾生獲妙微密性淨明心等。</p>
<p id="pX11p0083b1513" type="inline">▲二約破顯。</p>
<p id="pX11p0083b1518" type="inline">△乍者
<lb n="0083b16"/>漸也或也。</p>
<p id="pX11p0083b1605" type="inline">△徵則七處徵心。</p>
<p id="pX11p0083b1612" type="inline">△顯則八還顯見然徵
<lb n="0083b17"/>顯之義經中甚繁下文自見。</p>
<p id="pX11p0083b1712" type="inline">△三科七大者會諸妄
<lb n="0083b18"/>法當處絕待即是性常故文云汝猶未明一切浮塵
<lb n="0083b19"/>諸幻化相當處出生隨處滅盡幻妄稱相其性真為
<lb n="0083b20"/>妙覺明體如是五陰六入從十二處至十八界生滅
<lb n="0083b21"/>去來本如來藏至第三經末盡是顯會之文由前廣
<lb n="0083b22"/>破不是真心恐愚法者不達破意離法求真故示法
<lb n="0083b23"/>法咸是真常各各周徧各各含攝此彼相容一多自
<lb n="0083b24"/>在斯乃微塵現土芥子納須彌性本若斯難曾留礙
<lb n="0083c01"/>故龍樹云因緣所生法我說即空即假即中正同此
<lb n="0083c02"/>也。</p>
<p id="pX11p0083c0202" type="inline">▲三約悟顯。</p>
<p id="pX11p0083c0207" type="inline">△眾皆領悟者由佛約心見廣破後
<lb n="0083c03"/>會法法全真大眾悟解疑消自述悟心之相也。</p>
<p id="pX11p0083c0319" type="inline">△自
<lb n="0083c04"/>知心徧十方即下悟心廣大益故下經云阿難大眾
<lb n="0083c05"/>身心蕩然得無罣礙各各自知心徧十方等諸所有
<lb n="0083c06"/>物至含褁十虗即了物咸真益下云一切世間諸所
<lb n="0083c07"/>有物皆即菩提妙明元心心精徧圓含褁十方等。</p>
<p id="pX11p0083c0720" type="inline">△
<lb n="0083c08"/>身土等者即反顧遺身益下云反觀父母所生之身
<lb n="0083c09"/>猶彼虗空之中吹一微塵若存若亡等。</p>
<p id="pX11p0083c0916" type="inline">△唯一本妙
<lb n="0083c10"/>等者即妙獲元心益下云了然自知獲本妙心常住
<lb n="0083c11"/>不滅等。</p>
<p id="pX11p0083c1104" type="inline">△四約疑顯。</p>
<p id="pX11p0083c1109" type="inline">△洎滿慈等者滿慈因聞佛說
<lb n="0083c12"/>諸所有物皆即菩提遂疑云既即菩提自前何故復
<lb n="0083c13"/>有山河大地諸有物象次第遷流流終而復始等如
<lb n="0083c14"/>來乃舉性覺妙明本覺明妙以斷彼疑也。</p>
<p id="pX11p0083c1417" type="inline">△再責因
<lb n="0083c15"/>緣者由佛結答滿慈云汝但不隨分別世間業果眾
<lb n="0083c16"/>生三種相續三緣斷故三因不生等遂即難云如來
<lb n="0083c17"/>現說三緣斷故三因不生此則因緣皎然明白云何
<lb n="0083c18"/>如來頓棄因緣我從因緣心得開悟等前<anchor xml:id="begd1e1247"/>已<anchor xml:id="endd1e1247"/>曾破因
<lb n="0083c19"/>緣今復重疑故云再責。</p>
<lb n="0083c20"/>
<p id="pX11p0083c2001">四斷疑網。</p>
<p id="pX11p0083c2005" type="inline">△決即決了。</p>
<p id="pX11p0083c2010" type="inline">△斷即斷除疑事不一曰眾
<lb n="0083c21"/>於理猶豫不明曰疑疑覆真理如網之<g ref="CB00746"/>蔽也。</p>
<p id="pX11p0083c2119" type="inline">△示
<lb n="0083c22"/>見者由佛顯見本來常住遂請問云我雖識此見性
<lb n="0083c23"/>無還云何知是我真性佛借通力俾見初禪意顯真
<lb n="0083c24"/>見周圓本來若此功過在人故見彰遠邇由是佛則
<lb n="0084a01"/>窮盡法界菩薩見百千界乃至眾生洞視不過分寸
<lb n="0084a02"/>等。</p>
<p id="pX11p0084a0202" type="inline">△縮斷者由阿難旋歸講堂但見一室之事既適
<lb n="0084a03"/>見遠而今見狹遂疑莫是縮大見為其小見為是牆
<lb n="0084a04"/>宇夾之令斷故云縮斷佛即以器空之喻喻之令知
<lb n="0084a05"/>空無規矩器自方圓以並見無舒縮也。</p>
<p id="pX11p0084a0516" type="inline">△離身者由
<lb n="0084a06"/>佛示云一切眾生從無始來迷<anchor xml:id="begd1e1295"/>己<anchor xml:id="endd1e1295"/>為物若能轉物即
<lb n="0084a07"/>同如來身心圓明不動道場遍能含受十方國土阿
<lb n="0084a08"/>難不了真見周圓絕於彼此却欲轉前物象成我真
<lb n="0084a09"/>見在彼目前故疑云若此見精必我妙性現在我前
<lb n="0084a10"/>我今身心復是何物等意謂見性在前物上如來遂
<lb n="0084a11"/>於物象以即見非見而廣破之。</p>
<p id="pX11p0084a1113" type="inline">△因緣自爾者由阿
<lb n="0084a12"/>難於物象上推求是見非見俱不可得如來皆印云
<lb n="0084a13"/>如是如是以此大眾茫然失守於是文殊為眾咨詢
<lb n="0084a14"/>見性元是何物故無是非之相如來示云諸佛菩薩
<lb n="0084a15"/>於其自性三摩地中見與見緣如虗空華元是菩提
<lb n="0084a16"/>妙淨明體云何於中有是非是又疑見性是因緣自
<lb n="0084a17"/>然之法故下云誠如法王所說覺緣徧十方界與彼
<lb n="0084a18"/>外道所譚神我徧十方界有何差別等既非自然必
<lb n="0084a19"/>是因緣是義云何合因緣性等。</p>
<p id="pX11p0084a1913" type="inline">△和合非合者由佛
<lb n="0084a20"/>示云見見之時見非是見不了此旨遂請問云和合
<lb n="0084a21"/>非合心由未明而今更聞見見非見重增迷悶故佛
<lb n="0084a22"/>一一隨為破之。</p>
<p id="pX11p0084a2207" type="inline">△執相疑性者即富樓那聞如來說
<lb n="0084a23"/>性火真空性空真火清淨本然周遍法界等由執緣
<lb n="0084a24"/>生之相差別遂疑性中不合相融故文云世尊若地
<lb n="0084b01"/>性遍云何容水水性周遍火則不生復云何明水火
<lb n="0084b02"/>二性俱徧法界不相凌滅耶佛即破云觀相元妄無
<lb n="0084b03"/>可指陳猶邀空華結為空果觀性元真唯妙覺明妙
<lb n="0084b04"/>覺明心先非水火云何復問相凌滅義。</p>
<p id="pX11p0084b0416" type="inline">△滅妄生妄
<lb n="0084b05"/>者滿慈疑云一切眾生與佛覺性本來清淨無狀忽
<lb n="0084b06"/>生山河大地如來今得妙空明覺何當復生如是諸
<lb n="0084b07"/>妄意云眾生既本清淨今忽妄生如來今雖滅妄何
<lb n="0084b08"/>時又生於妄耶如來舉迷方空華金鑛<g ref="CB01926"/>木四喻破
<lb n="0084b09"/>之。</p>
<p id="pX11p0084b0902" type="inline">△成真不真者下云一切諸法咸是成佛真體阿
<lb n="0084b10"/>難疑云佛<anchor xml:id="begd1e1387"/>已<anchor xml:id="endd1e1387"/>成道今何得有地獄等七趣差別斯則
<lb n="0084b11"/>妄法融真之後再有不真也或可二句一意。</p>
<p id="pX11p0084b1118" type="inline">△修無
<lb n="0084b12"/>常因等者下經佛令行者因地發心須與果心相應
<lb n="0084b13"/>若不相應則無上菩提終不成就如種苦求甘烝沙
<lb n="0084b14"/>作飯阿難云如佛說言因地覺心要與果位名目相
<lb n="0084b15"/>應如果位中菩提涅槃真如佛性菴摩羅識空如來
<lb n="0084b16"/>藏大圓鏡智是七種名體性堅凝如金剛王若此見
<lb n="0084b17"/>聽離於明暗畢竟無體云何將此畢竟斷滅以為修
<lb n="0084b18"/>因欲獲如來七常住果如來令羅睺撞鐘以顯心性
<lb n="0084b19"/>不滅用釋彼疑也。</p>
<lb n="0084b20"/>
<p id="pX11p0084b2001">五辯修行。</p>
<p id="pX11p0084b2005" type="inline">△辯別分折也俾權實不濫邪正甄分也。</p>
<lb n="0084b21"/>
<p id="pX11p0084b2101">△門者行也以能通至果理故。</p>
<p id="pX11p0084b2113" type="inline">△深解現前者藏體
<lb n="0084b22"/>難知由佛善巧<anchor xml:id="begd1e1431"/>已<anchor xml:id="endd1e1431"/>獲明審若不修行空解何益雖有
<lb n="0084b23"/>多聞與不聞等遂請修行之方次作詣真之路故下
<lb n="0084b24"/>請云忽蒙天王賜與華屋雖獲大宅要因門入天王
<lb n="0084c01"/>喻佛屋喻藏性欲入藏性安住必須行門而入故佛
<lb n="0084c02"/>為說止觀兩門為修行要三世如來因此而證菩提
<lb n="0084c03"/>也。</p>
<p id="pX11p0084c0302" type="inline">△逮及也。</p>
<p id="pX11p0084c0306" type="inline">△疇語詞也無始時之迷妄故曰疇昔
<lb n="0084c04"/>攀緣。</p>
<p id="pX11p0084c0403" type="inline">△決定者三世諸佛決定須假也。</p>
<p id="pX11p0084c0416" type="inline">△湛即止也。</p>
<lb n="0084c05"/>
<p id="pX11p0084c0501">△旋即伏也以定伏其虗妄之心不起成不生滅即
<lb n="0084c06"/>止觀也。</p>
<p id="pX11p0084c0604" type="inline">△審詳即觀也謂審諦觀察無始妄想頭數
<lb n="0084c07"/>分劑一一明知也如人識賊方可捉獲。</p>
<p id="pX11p0084c0716" type="inline">△一根等者
<lb n="0084c08"/>下云一根既反源六根成解脫諸既泯覺性圓彰氷
<lb n="0084c09"/>泮水顯天理斯然故曰諸妄消亡不真何待。</p>
<lb n="0084c10"/>
<p id="pX11p0084c1001">六分別邪正者行人起行行有正邪若不廣辯無以
<lb n="0084c11"/>得知故須辯識方免邪歧。</p>
<p id="pX11p0084c1111" type="inline">△<anchor xml:id="begd1e1489"/>已<anchor xml:id="endd1e1489"/>悟修行者由佛廣示
<lb n="0084c12"/>行門<anchor xml:id="begd1e1497"/>已<anchor xml:id="endd1e1497"/>審修行之理故下經云我今<anchor xml:id="begd1e1503"/>已<anchor xml:id="endd1e1503"/>悟成佛法門
<lb n="0084c13"/>是中修行得無疑惑等末代行人匪示令知如何甄
<lb n="0084c14"/>辨洗心非正往往隨邪於是慶喜愍眾故申茲請。</p>
<p id="pX11p0084c1420" type="inline">△
<lb n="0084c15"/>漏巵無底之盃器也。</p>
<p id="pX11p0084c1509" type="inline">△四種明誨者根本戒也欲趣
<lb n="0084c16"/>菩提須於四事無犯故下經云汝修三昧本出塵勞
<lb n="0084c17"/>婬心不除塵不可脫縱有多智禪定現前如不斷婬
<lb n="0084c18"/>必落魔道是名如來第一決定清淨明誨乃至盜殺
<lb n="0084c19"/>妄語皆作此說三世如來皆須決定持斯四戒戒器
<lb n="0084c20"/>若完定水可貯。</p>
<p id="pX11p0084c2007" type="inline">△切即謹切也。</p>
<p id="pX11p0084c2013" type="inline">△洪大也。</p>
<p id="pX11p0084c2017" type="inline">△逭逃也
<lb n="0084c21"/>書云天作孽猶可違自作孽不可逭。</p>
<p id="pX11p0084c2115" type="inline">△祈求也。</p>
<p id="pX11p0084c2119" type="inline">△却
<lb n="0084c22"/>退也欲求速屆前所退步豈可及乎欲得速至菩提
<lb n="0084c23"/>果所而却戒步其可及乎進步喻持戒也。</p>
<lb n="0084c24"/>
<p id="pX11p0084c2401">七顯呪功正呪纔宣婬難即脫詎非呪之功乎。</p>
<p id="pX11p0084c2419" type="inline">△承
<lb n="0085a01"/>力雖至等者獲益雖為至極但令文殊暗誦阿難未
<lb n="0085a02"/>得親聞呪詞故曰密言闕聞至第七卷中始來重請
<lb n="0085a03"/>說呪下云雖蒙如來佛頂神呪冥獲其力尚未親聞
<lb n="0085a04"/>唯願大悲重為宣說等阿難再請意欲傳通。</p>
<p id="pX11p0085a0418" type="inline">△況能
<lb n="0085a05"/>等者意云何須重請流通以有大利益故以此神呪
<lb n="0085a06"/>妙力密護六根之門六塵惡賊莫之能入無明業惑
<lb n="0085a07"/>可庶消亡矣。</p>
<p id="pX11p0085a0706" type="inline">△防隄也。</p>
<p id="pX11p0085a0710" type="inline">△閑禦也無始習漏種子為
<lb n="0085a08"/>定擊發難為制止故假呪力隄防閑禦無隳正行俾
<lb n="0085a09"/>現行之惑消伏未起之種不起。</p>
<p id="pX11p0085a0913" type="inline">△齋戒不稟而自備
<lb n="0085a10"/>者由持呪力不曾稟持齋戒之人自然稟持齋戒故
<lb n="0085a11"/>下云能令破戒之人戒根清淨未得戒者令其得戒
<lb n="0085a12"/>乃至云不持齋者自持齋等。</p>
<p id="pX11p0085a1212" type="inline">△果證不遠而可得者
<lb n="0085a13"/>下云誦持我呪三七日後瑞坐安居經一百日有利
<lb n="0085a14"/>根者不起于座得須陀洹又云決定自知成佛不謬。</p>
<lb n="0085a15"/>
<p id="pX11p0085a1501">△消難獲利者當知如是誦持眾生火不能燒水不
<lb n="0085a16"/>能溺大毒小毒所不能害乃至設有眾生非三摩地
<lb n="0085a17"/>心憶口持金剛藏王精心陰速發彼神誠是人應時
<lb n="0085a18"/>心能記憶八萬四千恒河沙劫周徧了知得無疑惑
<lb n="0085a19"/>又云十方如來所得功德悉與是人。</p>
<p id="pX11p0085a1915" type="inline">△自行者下云
<lb n="0085a20"/>十方如來因此呪心得成無上正徧知覺降伏諸魔
<lb n="0085a21"/>制諸外道等。</p>
<p id="pX11p0085a2106" type="inline">△化他者經云十方如來含此呪心於
<lb n="0085a22"/>微塵國轉大法輪能於十方摩頂授記等。</p>
<p id="pX11p0085a2217" type="inline">△事者自
<lb n="0085a23"/>行化他修證菩提之事。</p>
<lb n="0085a24"/>
<p id="pX11p0085a2401">八明行位理絕修證者寂滅真如有何位次豈有行
<lb n="0085b01"/>之可修位之可證菩提涅槃同空華故故經云若有
<lb n="0085b02"/>一法勝過涅槃我亦說為如夢如化淨名云眾生如
<lb n="0085b03"/>諸佛如草木如等圓覺云始知眾生本來成佛起信
<lb n="0085b04"/>云從本<anchor xml:id="begd1e1670"/>已<anchor xml:id="endd1e1670"/>來離言說相畢竟平等斯約真如泯相顯
<lb n="0085b05"/>實門說。</p>
<p id="pX11p0085b0504" type="inline">△事存階漸者此約生滅覽理成事門說即
<lb n="0085b06"/>有觀可修有菩提涅槃可證有煩惱生死可斷位次
<lb n="0085b07"/>階漸可歷反妄旋真法爾涉于階位如人習文取仕
<lb n="0085b08"/>及第之後須有升陟之次也。</p>
<p id="pX11p0085b0812" type="inline">△偏一則病空有者若
<lb n="0085b09"/>一向執無地位修證則墮空病龍樹云寧起有見如
<lb n="0085b10"/>須彌山不起空見如芥子許若一向執有則墮有見
<lb n="0085b11"/>執斷則撥無因果絕化群生成惡取空執常則不了
<lb n="0085b12"/>法空利成愛見因果相遼難容進趣也。</p>
<p id="pX11p0085b1216" type="inline">△圓通則融
<lb n="0085b13"/>者不生二邊之執即契中道妙理由即真而俗故凡
<lb n="0085b14"/>聖不濫慈濟群品即俗而真故自他平等無生可度。</p>
<lb n="0085b15"/>
<p id="pX11p0085b1501">△不損等者寂照平等也照體即寂故不損滅定寂
<lb n="0085b16"/>體即照故建立諸位也淨名云不起滅定現諸威儀
<lb n="0085b17"/>下經云當處出生隨處滅盡等楞伽云初生即有滅。</p>
<lb n="0085b18"/>
<p id="pX11p0085b1801">△知機為請者下云如是修證佛三摩地未到涅槃
<lb n="0085b19"/>云何名為乾慧之地四十四心至何漸次得修行目
<lb n="0085b20"/>詣何方所名入地中等。</p>
<p id="pX11p0085b2010" type="inline">△就行開示者經云爾時世
<lb n="0085b21"/>尊讚阿難言善哉善哉汝等乃能普為大眾及諸末
<lb n="0085b22"/>世求大乘者懸示無上正修行路等即於無生忍中
<lb n="0085b23"/>不別而別明五十七位以為行履之階漸也。</p>
<p id="pX11p0085b2318" type="inline">△不斷
<lb n="0085b24"/>等者雖斷惑而無惑可斷方為真斷以無明即明故
<lb n="0085c01"/>雖證位而無位可證方為真證以本成佛故。</p>
<p id="pX11p0085c0118" type="inline">△金剛
<lb n="0085c02"/>觀察者即首楞嚴定也此定能觀察一切諸法皆不
<lb n="0085c03"/>可得能破一切無明如金剛壞物也令於一一位中
<lb n="0085c04"/>斷無斷證無證也。</p>
<p id="pX11p0085c0408" type="inline">△十喻者如影響陽炎水月鏡像
<lb n="0085c05"/>虗空化乾城幻。</p>
<p id="pX11p0085c0507" type="inline">△奢摩他中用毗婆舍那者止中用
<lb n="0085c06"/>觀也既云漸次深入故知位地不無也雖非作意任
<lb n="0085c07"/>運自彰譬猶浣衣垢落先後天理斯然。</p>
<lb n="0085c08"/>
<p id="pX11p0085c0801">九示魔境。</p>
<p id="pX11p0085c0805" type="inline">△靡無也。</p>
<p id="pX11p0085c0809" type="inline">△鮮少也。</p>
<p id="pX11p0085c0813" type="inline">△克能也此詩語也
<lb n="0085c09"/>此是如來無問自說蓋為深矜末葉行人不了一實相
<lb n="0085c10"/>相外餘皆魔事恐彼悞生取著失正墮邪故不待請
<lb n="0085c11"/>迴坐自宣故下經云即時如來將罷法座迴紫金山
<lb n="0085c12"/>再來凭几普告大眾今日迴心趣大菩提吾今<anchor xml:id="begd1e1778"/>已<anchor xml:id="endd1e1778"/>說
<lb n="0085c13"/>真實修行汝猶未明修奢摩他微細魔事等俾令行
<lb n="0085c14"/>人一一明辯使內外魔不得便也然其辨魔有其三
<lb n="0085c15"/>法一以定研磨二以智慧觀察三依本修治
(云云)
。</p>
<lb n="0085c16"/>
<p id="pX11p0085c1601">十折妄源。</p>
<p id="pX11p0085c1605" type="inline">△源者本也經經皆說五陰虗妄而不說
<lb n="0085c17"/>是五種妄想所成獨有今經示之最顯也破色陰出
<lb n="0085c18"/>堅固妄想受出虗明妄想想出融通妄想行出幽隱
<lb n="0085c19"/>妄想識出罔象虗無顛倒妄想梵語塞健陀此云陰
<lb n="0085c20"/>陰即陰覆真性蘊即蘊積有為煩惱故也起則始迷
<lb n="0085c21"/>成識終結為色故云從細至麤破則反之然則起亦
<lb n="0085c22"/>頓起非有先後義說始終斷亦圓斷法爾麤垢先除
<lb n="0085c23"/>若其不然恐乖圓旨但是欲明行相須以次第顯不
<lb n="0085c24"/>次第也。</p>
<p id="pX11p0085c2404" type="inline">△識陰無體者不了一真成茲妄識若究其
<lb n="0086a01"/>源畢竟無體全是一心故圭山云識如幻夢但是一
<lb n="0086a02"/>心。</p>
<p id="pX11p0086a0202" type="inline">△湛入合湛者上湛是識下湛是真謂以定伏於
<lb n="0086a03"/>湛識合歸真如寂湛之理也斯乃真如是識邊際也。</p>
<lb n="0086a04"/>
<p id="pX11p0086a0401">△何所不該者以五陰攝於百法但除六無為餘皆
<lb n="0086a05"/>攝盡故頌云色攝十一全受想各當一八王識蘊收
<lb n="0086a06"/>七十三行攝無為非積聚不在蘊門攝故知五陰攝
<lb n="0086a07"/>有為盡。</p>
<p id="pX11p0086a0704" type="inline">△論即起信論也文意可見。</p>
<lb n="0086a08"/>
<p id="pX11p0086a0801">二藏乘分攝初藏攝上來<anchor xml:id="begd1e1851"/>已<anchor xml:id="endd1e1851"/>知說此經之大意未悉
<lb n="0086a09"/>茲經三二藏中當何藏攝故次辨也梵云俱舍此云
<lb n="0086a10"/>藏謂能含藏故稱曰藏。</p>
<p id="pX11p0086a1010" type="inline">△三藏者經律論也梵言修
<lb n="0086a11"/>多羅宋云契經即契當法義契合機心也經即貫穿
<lb n="0086a12"/>所說義理令不散失攝持所化物機令無墜故又雜
<lb n="0086a13"/>心論有五義謂出生徵發繩墨結鬘涌泉等梵云毗
<lb n="0086a14"/>奈耶此云律謂明持犯法則大似斯方條法或飜云
<lb n="0086a15"/>調伏謂調練三業制伏過非調則通於止作伏則唯
<lb n="0086a16"/>明止惡或飜云清涼或云滅等梵云阿毗達磨此言
<lb n="0086a17"/>對法法即所對對即能對然有對向對觀之異若以
<lb n="0086a18"/>實智對理名對向若以後得對事名對觀今於三中
<lb n="0086a19"/>即經藏攝然經必備詮三字但就勝得名。</p>
<p id="pX11p0086a1917" type="inline">△二藏者
<lb n="0086a20"/>菩薩聲聞約人立名也但於前三藏詮示大乘理行
<lb n="0086a21"/>果故名菩薩藏詮示小乘理行果故名聲聞藏莊嚴
<lb n="0086a22"/>論云人有三乘則合有三藏以緣覺人理果同故但
<lb n="0086a23"/>立二也若據教行有別亦可為三
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0086a2316" type="inline">△若此攝彼
<lb n="0086a24"/>者即今經為能攝二三為所攝也。</p>
<p id="pX11p0086a2414" type="inline">△持戒證果有小
<lb n="0086b01"/>乘者登伽證第三果阿難證二果等即攝聲聞四種
<lb n="0086b02"/>明誨即律藏阿難被徵匿王設難互相辯折即論藏
<lb n="0086b03"/>問此有彼義故攝彼彼亦有此義何不攝此耶答以
<lb n="0086b04"/>此能全攝彼彼但能分攝斯故故疏不論也。</p>
<p id="pX11p0086b0418" type="inline">▲一乘
<lb n="0086b05"/>攝諸乘者三五九一等乘也斯經所談諸法實相聲
<lb n="0086b06"/>聞緣覺皆獲一乘寂滅場地故唯一乘攝得此經也。</p>
<lb n="0086b07"/>
<p id="pX11p0086b0701">△亦該諸乘者下明五戒十善因果報應即人天登
<lb n="0086b08"/>伽阿難證果及諸聖觀門即攝小乘及權菩薩也斯
<lb n="0086b09"/>則逐器方圓無機不被蚊虻脩羅飲其水者皆獲充
<lb n="0086b10"/>足故總攝也三分攝。</p>
<p id="pX11p0086b1009" type="inline">△十二分者因緣本生本事未
<lb n="0086b11"/>曾有譬喻祇夜伽陀授記無問自說論議方廣契經。</p>
<lb n="0086b12"/>
<p id="pX11p0086b1201">△方廣攝此經者方者徧也廣者大也今經唯顯法
<lb n="0086b13"/>性廣大周徧平等故得攝也又下五名中一名大方
<lb n="0086b14"/>廣妙蓮華經契經可知若以彼為所攝此經為能攝
<lb n="0086b15"/>則總攝十二分也一以阿難示遭婬難為因如來說
<lb n="0086b16"/>教為緣即因緣分又下廣明因緣之義二下五名亦
<lb n="0086b17"/>名大方廣經即方廣分又一經備明法性方廣之義
<lb n="0086b18"/>三下云令汝會中定性聲聞皆獲一乘寂滅場地雖
<lb n="0086b19"/>無劫國記號其奈授記作佛即授記分四下云如來
<lb n="0086b20"/>將罷法座再來凭几普告大眾汝猶未識奢摩他中
<lb n="0086b21"/>微細魔事等即無問自說分五下云我今猶如旅泊
<lb n="0086b22"/>之人忽蒙天王賜與華屋要因門入一經之內備有
<lb n="0086b23"/>譬喻不能具書即譬喻分六下文匿王設難慶喜再
<lb n="0086b24"/>責因緣七處徵心三疑拒諍即論義分七下云妙湛
<lb n="0086c01"/>總持不動尊首楞嚴王世希有又云我等平常未聞
<lb n="0086c02"/>五陰五妄相成等即未曾有分八明摩登伽歷劫愛
<lb n="0086c03"/>纏又述二十五聖本昔之事又云如我馬麥等無有
<lb n="0086c04"/>異即本事分九下云自憶受生如恒河沙等即本生
<lb n="0086c05"/>分說佛及弟子往昔之事名本事說佛及弟子往昔
<lb n="0086c06"/>受身名本生十下云譬如人靜居十方俱擊鼓十處
<lb n="0086c07"/>一時聞等即伽陀分十一下云良哉觀世音入微塵
<lb n="0086c08"/>佛國得大自在力等即祇夜分十二契經如常故云
<lb n="0086c09"/>攝彼如前。</p>
<lb n="0086c10"/>
<p id="pX11p0086c1001">三教義分齊二初標章教為能詮義為所詮今以所
<lb n="0086c11"/>詮義之淺深判能詮教之優劣也。</p>
<p id="pX11p0086c1114" type="inline">△賢首者即華嚴
<lb n="0086c12"/>宗主藏法師滅後敕<anchor xml:id="begd1e2004"/>諡<anchor xml:id="endd1e2004"/>賢首大師。</p>
<p id="pX11p0086c1214" type="inline">▲二正辨中初約
<lb n="0086c13"/>教詮法通局顯分齊三初標。</p>
<p id="pX11p0086c1312" type="inline">△通局者通即終頓圓
<lb n="0086c14"/>三教以能廣博包含故以被機廣故詮義深故顯理
<lb n="0086c15"/>實故破惑妙故鮮圓頓故初後等故局即小乘及始
<lb n="0086c16"/>教也詮義淺故被機狹故解不圓融故又深必該淺
<lb n="0086c17"/>故通淺不該深故局亦可後四教為通愚法小乘為
<lb n="0086c18"/>局。</p>
<p id="pX11p0086c1802" type="inline">△教者教也聖人被下之言教凡成聖教愚成智
<lb n="0086c19"/>故。</p>
<lb n="0086c20"/>
<p id="pX11p0086c2001">初小乘教。</p>
<p id="pX11p0086c2005" type="inline">△小乘者運小機至小果故曰小乘何意
<lb n="0086c21"/>須說小耶以聖人演教為度物機若不逗機說教何
<lb n="0086c22"/>益若但說深謗之墮惡是故如來不動寂場而遊鹿
<lb n="0086c23"/>苑十二年間說小乘法而教導之此是愚法之人但
<lb n="0086c24"/>得無我猶不知五蘊之法當體即空如亡拳相五指
<lb n="0087a01"/>猶存然准經論亦破界內法執
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0087a0115" type="inline">△但說我空者一
<lb n="0087a02"/>切凡夫執有我相執一切法為我所有故此教中破
<lb n="0087a03"/>有我故若謂有我五蘊所成應有多我如一色蘊自
<lb n="0087a04"/>有一十種色應有十一種我作此推撿故知無我。</p>
<p id="pX11p0087a0420" type="inline">△
<lb n="0087a05"/>小說法空者阿含云無是老死無誰老死既云無是
<lb n="0087a06"/>老死即法空義更不廣明所以故曰小也。</p>
<p id="pX11p0087a0617" type="inline">△六識三
<lb n="0087a07"/>毒者前六識也貪瞋癡三能損法身慧命故貶之云
<lb n="0087a08"/>毒若以三毒為能熏現在色心為所熏即造業受生
<lb n="0087a09"/>輪轉六道名染根本若以不貪瞋癡為能熏色法為
<lb n="0087a10"/>所熏即斷煩惱出三界名淨根本染之與淨因三有
<lb n="0087a11"/>無除此別無根本故云但也。</p>
<p id="pX11p0087a1112" type="inline">△未盡法源者未極二
<lb n="0087a12"/>無住本也。</p>
<p id="pX11p0087a1205" type="inline">△故多諍論者詮識不至七八詮理不及
<lb n="0087a13"/>中道實相故諸宗師各執一見分成二十餘部互相
<lb n="0087a14"/>諍論如群盲摸象紛然是非由不極源故也。</p>
<lb n="0087a15"/>
<p id="pX11p0087a1501">二大乘始教始者即法空教也分教法相教也始即
<lb n="0087a16"/>初也入大之初門也分即支分也分得佛故談未終
<lb n="0087a17"/>極故得始分之名也。</p>
<p id="pX11p0087a1709" type="inline">△大乘者運大機至大果故雖
<lb n="0087a18"/>四教權實有殊對前愚法通受大名法空者始自色
<lb n="0087a19"/>心終于種智皆如幻化空華也故般若云無色無受
<lb n="0087a20"/>想行識乃至無智亦無得等又云若有一法勝過涅
<lb n="0087a21"/>槃我亦說為如夢如化。</p>
<p id="pX11p0087a2110" type="inline">△未盡法理者大乘法理不
<lb n="0087a22"/>空不有而空而有中實圓妙今但說空將知未盡也
<lb n="0087a23"/>法鼓經云一切空經是有餘說中論云空是大乘初
<lb n="0087a24"/>門又云以有空義故一切法得成然般若備談三教
<lb n="0087b01"/>正意在圓如色不異空空不異色等今偏約不得意
<lb n="0087b02"/>邊斥也。</p>
<p id="pX11p0087b0204" type="inline">△一切法相者法相雖多不過五位一白法
<lb n="0087b03"/>縱說真如無為是諸法性亦墮法相之數故云但說
<lb n="0087b04"/>法相。</p>
<p id="pX11p0087b0403" type="inline">△有不成佛者彼說五性之人三分半人不得
<lb n="0087b05"/>成佛唯一分半人得成佛也既有不成故說名分終
<lb n="0087b06"/>等三教則不然下云定性聲聞無性闡提皆獲一乘
<lb n="0087b07"/>寂滅場地又云若有一人發真歸元諸器世間應念
<lb n="0087b08"/>化成無上智覺無情尚咸成覺詎有不成有情者哉
<lb n="0087b09"/>問此始教與愚法小乘優劣如何答前是正說我空
<lb n="0087b10"/>今此正說法空但未能見空實相故受始名既能體
<lb n="0087b11"/>法即空不為法縛可從此門通達實相故是大乘初
<lb n="0087b12"/>門故大論云為小乘鈍根弟子說我空為大乘利根
<lb n="0087b13"/>弟子說法空然但捨旁取正而說有執法者皆由著
<lb n="0087b14"/>我我執若亡我所自遣故正說我空始教既是衍門
<lb n="0087b15"/>故正說法空也此正同天台通教體法見空空含不
<lb n="0087b16"/>空號含中真前通三藏後入別圓故曰通教但深觀
<lb n="0087b17"/>此空能見不空受別圓接故知此教是入實之初門
<lb n="0087b18"/>也問始教斷證分劑與小何別答二教惑理是一觀
<lb n="0087b19"/>智全殊惑理一者愚法斷執取計名二麤之惑是我
<lb n="0087b20"/>執分別我執俱生即見思惑也若其始教今家則無
<lb n="0087b21"/>明文若以義求亦只斷我執分別俱生之惑但空六
<lb n="0087b22"/>凡法界之法證真諦理與小不殊故云惑理一也觀
<lb n="0087b23"/>智殊者以其所修觀智體折有異故云觀智全殊問
<lb n="0087b24"/>起信論中斷智相相續相名斷法執還與今始教斷
<lb n="0087c01"/>法執同否答不同彼是界外根本無明法執也彼論
<lb n="0087c02"/>六染文云二者不斷相應染
(即相續相)
依信相應地修學
<lb n="0087c03"/>方便漸漸能捨得淨心地究竟離故三者分別相應
<lb n="0087c04"/>染
(即智相也)
依具戒地漸離乃至無相方便地究竟離故
<lb n="0087c05"/>藏師判相續相是法執分別初地究盡智相是法執
<lb n="0087c06"/>俱生二地至七地究盡豈非此二麤是破無明位正
<lb n="0087c07"/>屬界外法執耶始教但斷界內法執若破無明即非
<lb n="0087c08"/>當分與後三教不殊若<anchor xml:id="begd1e2202"/>已<anchor xml:id="endd1e2202"/>破無明即入祕藏即不可
<lb n="0087c09"/>言始教是大乘初門但見空理故知始教不斷無明
<lb n="0087c10"/>法執須善分別不可雷同問下疏云法相極於三細
<lb n="0087c11"/>豈非始教斷界外無明耶答此明分教了諸法生起
<lb n="0087c12"/>以賴耶為本縱說次第破十品無明證妙覺者皆是
<lb n="0087c13"/>教道之說為引機入證故也若實破證則與後三教
<lb n="0087c14"/>同分教之義即泯故天台明別教破無明是教道說
<lb n="0087c15"/>若實破無明則無歷別故彼文云入地自證權門自
<lb n="0087c16"/>開豈有親證而存隔歷又云初地即初住故當恁之
<lb n="0087c17"/>時無權可存或說有妄外真如不受熏變如雲外月
<lb n="0087c18"/>破盡三細究竟證得此理教道明矣。</p>
<lb n="0087c19"/>
<p id="pX11p0087c1901">三大乘終教終實二名但唯一體對前始分義立兩
<lb n="0087c20"/>名耳。</p>
<p id="pX11p0087c2003" type="inline">△隨緣者即真如不守自性成妄法也起信云
<lb n="0087c21"/>心生滅者依如來藏故有生滅心所謂心性不生不
<lb n="0087c22"/>滅與生滅和合非一非異名阿梨耶識等緣起之法
<lb n="0087c23"/>全有而成無性可得即是真如如水成波波即水故
<lb n="0087c24"/>從真起妄故曰隨緣妄即全真故云無性如金成器
<lb n="0088a01"/>器即是金。</p>
<p id="pX11p0088a0105" type="inline">△定性等者三聚五性一切眾生悉成佛
<lb n="0088a02"/>也涅槃云凡有心者皆得作佛圓覺云有性無性齊
<lb n="0088a03"/>成佛道。</p>
<p id="pX11p0088a0304" type="inline">△方盡等者對前辨果也詮法窮源故云至
<lb n="0088a04"/>極非同於權故云實理也。</p>
<lb n="0088a05"/>
<p id="pX11p0088a0501">四大乘頓教不談委曲直示心源故曰頓也然有約
<lb n="0088a06"/>部論頓即華嚴也逐機明頓即不定也如圓覺觀無
<lb n="0088a07"/>量壽等。</p>
<p id="pX11p0088a0704" type="inline">△不說法相者不說偏計依他色心等法也
<lb n="0088a08"/>此約真如門泯相說也。</p>
<p id="pX11p0088a0810" type="inline">△唯辯真性者獨顯圓成實
<lb n="0088a09"/>性也一實性外更無別法照體獨立物我皆如。</p>
<p id="pX11p0088a0919" type="inline">△八
<lb n="0088a10"/>識者是法相之源今此教中亦且不立菩提涅槃尚
<lb n="0088a11"/>不可立況妄諳乎。</p>
<p id="pX11p0088a1108" type="inline">△呵教者斥其無實也肇公云名
<lb n="0088a12"/>無得物之功圓覺云修多羅教如標月指起信云一
<lb n="0088a13"/>切言說假名無實但隨妄念不可得故此皆破眾生
<lb n="0088a14"/>執言滯教成生死本。</p>
<p id="pX11p0088a1409" type="inline">△勸離者起信云從本<anchor xml:id="begd1e2294"/>已<anchor xml:id="endd1e2294"/>來離
<lb n="0088a15"/>言說相離名字相等淨名云無有名字語言是真入
<lb n="0088a16"/>不二法門又云文字性離即是解脫達磨云我法以
<lb n="0088a17"/>心傳心等。</p>
<p id="pX11p0088a1705" type="inline">△毀相者金剛云凡所有相皆是虗妄下
<lb n="0088a18"/>云當處出生隨處滅盡。</p>
<p id="pX11p0088a1810" type="inline">△泯心者楞伽云心生則種種
<lb n="0088a19"/>法生心滅則種種法滅般若云無智亦無得起信云
<lb n="0088a20"/>非色非心非智非識等故知有念即凡夫無念即諸
<lb n="0088a21"/>佛下云歇即菩提何藉劬勞肯綮修證是知剎那登
<lb n="0088a22"/>妙覺等佛於一朝如斯之論詎非頓乎。</p>
<p id="pX11p0088a2216" type="inline">△不依地位
<lb n="0088a23"/>者真如寂理何位次可及圓覺云知幻即離不作方
<lb n="0088a24"/>便離幻即覺亦無漸次思益云不從一地至一地等
<lb n="0088b01"/>五一乘圓教此之一教該收前四性相俱融含攝無
<lb n="0088b02"/>礙乃至草葉皆即真如即華嚴宗也。</p>
<p id="pX11p0088b0215" type="inline">△所說唯是法
<lb n="0088b03"/>界者謂心境理事染淨等法皆是實相故云唯是法
<lb n="0088b04"/>界或可此句總標性海圓融等是別列四種法界。</p>
<p id="pX11p0088b0420" type="inline">△
<lb n="0088b05"/>性界圓融理法界理性深廣常住無遷故曰性海理
<lb n="0088b06"/>體周徧無法不容故曰圓融。</p>
<p id="pX11p0088b0612" type="inline">△緣起即事法界謂眾
<lb n="0088b07"/>緣所造心境染淨等法各不同故。</p>
<p id="pX11p0088b0714" type="inline">△無礙即理事無
<lb n="0088b08"/>礙法界緣起事法皆理所成緣起無性不礙於理理
<lb n="0088b09"/>能隨緣不礙於事故知理事二無障礙也。</p>
<p id="pX11p0088b0917" type="inline">△相即相
<lb n="0088b10"/>入等即事事無礙法界謂一入一切一切入一互為
<lb n="0088b11"/>主伴如天網珠光影互入無礙無盡不可思議自在
<lb n="0088b12"/>若此以一事法全理所成理既本性周徧事亦稱理
<lb n="0088b13"/>周徧故得一事法能徧入一切事中故云一入一切
<lb n="0088b14"/>又一切事法既同一理所成周徧之理既全在一事
<lb n="0088b15"/>法中故得一切事法亦隨理同入一事法中故云一
<lb n="0088b16"/>切入一以一一事稱理成故如百千燈光照一室其
<lb n="0088b17"/>光各徧一室其光互互相入也界者性也分也事言
<lb n="0088b18"/>界者即三科五蘊一一事法分限別故理言界者以
<lb n="0088b19"/>一切法當處寂滅唯一性故理事無礙事事無礙具
<lb n="0088b20"/>性分兩義
(云云)
然此四種法界舉一即具四言四體
<lb n="0088b21"/>即一一四無礙方曰圓融問楞嚴大師甞於筆削記
<lb n="0088b22"/>中將此五教對天台化法四教但開合之異彼則開
<lb n="0088b23"/>前合後此乃開後合前未審約但明開以何論合矧
<lb n="0088b24"/>彼雙遮雙照遮照相須三義一時方稱圓教詎容支
<lb n="0088c01"/>開被三根器乎答約義對論不無其理但由彼斯學
<lb n="0088c02"/>人專守一邊互成諍詰其中更有綿歷年紀聽此五
<lb n="0088c03"/>教都不明五教義者臆說云云今略以彼此文意粗
<lb n="0088c04"/>試通之且此云愚法小乘同彼三藏於理不疑也二
<lb n="0088c05"/>此云大乘始教屬諸法空經同彼通教修體法觀破
<lb n="0088c06"/>六凡法界證即空真其義頗齊若始教中分義屬法
<lb n="0088c07"/>相宗備說八識差別之修次第修證歷位淺深因果
<lb n="0088c08"/>殊隔同彼別教歷別漸修備學法門經無量劫修習
<lb n="0088c09"/>取證破盡十二品無明方顯佛界但中之理理非具
<lb n="0088c10"/>法絕待之中但有教道權談非是究竟實說天台云
<lb n="0088c11"/>有教無人既說佛界但理在九界外正同相宗說真
<lb n="0088c12"/>如在諸法外堅如玉石不受熏變其義一揆問彼何
<lb n="0088c13"/>以開為通別此何以合為一始答彼約理真中故開
<lb n="0088c14"/>此以俱衍權故合也三此云終教談真如隨緣成一
<lb n="0088c15"/>切法諸法無性當處即真同彼天台雙照空有之義
<lb n="0088c16"/>也四此云頓教明呵教泯相不著二邊直契圓成同
<lb n="0088c17"/>彼天台雙遮空有五此云圓教者包融性相該括始
<lb n="0088c18"/>終雖泯空有空有炳然雖示色空色空都寂法界圓
<lb n="0088c19"/>融無礙自在同彼天台非寂非照而寂而照義也斯
<lb n="0088c20"/>上終等三教即是不思議照不思議遮不思議遮照
<lb n="0088c21"/>一時也若達觀之士聞不思議言義自照著不俟更
<lb n="0088c22"/>陳其未了者直更細明然要先知斯終頓圓三教但
<lb n="0088c23"/>為門有異圓實無殊對彼之義方可冷然應知斯三
<lb n="0088c24"/>皆以不思議中道實相為體所詮之體既實詮體之
<lb n="0089a01"/>教無不圓妙所被之機同是圓頓所起之行皆悉無
<lb n="0089a02"/>作但由宜聞真如不守自性成一切法緣起無性一
<lb n="0089a03"/>切皆如之義而得入者即以終教接之其實於終教
<lb n="0089a04"/>雙照入者即達頓教雙遮圓教非遮非照而遮而照
<lb n="0089a05"/>義也以是不思議照故宜聞頓教雙遮圓教遮照同
<lb n="0089a06"/>時亦然入一達三了三即一如一王都入門異爾以
<lb n="0089a07"/>此而知入門異故須三修證同故只一一三相資方
<lb n="0089a08"/>被圓機足矣名偏意圓宜善知悉與彼天台三義一
<lb n="0089a09"/>時無相違也亦如天台於一圓教機宜異故橫開四
<lb n="0089a10"/>門四門之機雖異皆是圓機或宜空門入者餘三悉
<lb n="0089a11"/>趣空門入一達四王都不殊故知彼從圓有門入者
<lb n="0089a12"/>同此終教得入從圓空門入者同此頓教得入從圓
<lb n="0089a13"/>雙亦雙非門入者同此圓教得入應知此乃只一圓
<lb n="0089a14"/>實義開三教之殊彼亦唯一圓教義設四門之異此
<lb n="0089a15"/>由不開四門義開三教接物設既備設四門但受一
<lb n="0089a16"/>圓之目大抵而論三教四門只為便宜故設故今三
<lb n="0089a17"/>教即彼四門更無異也不可謂終教入故失於頓圓
<lb n="0089a18"/>之旨不可謂彼從有門入故失於空等門意苟執終
<lb n="0089a19"/>教定雙照者非獨實教上乘成可思議抑亦但得俗
<lb n="0089a20"/>諦之義尚不如分教分教雖理在事外不談相即無
<lb n="0089a21"/>礙而且二諦具明又但得用而闕於體何者照有照
<lb n="0089a22"/>空是用非有非空是體又雙照雙遮俱是用非遮非
<lb n="0089a23"/>照方為體若堅執不融飜成但俗但用麤淺之法如
<lb n="0089a24"/>斯弘教誠為他宗取笑自謂稟賢首宗講長水疏焉
<lb n="0089b01"/>知宗師妙旨頓被沈廢痛哉痛哉又若三教不皆圓
<lb n="0089b02"/>實者何以行願鈔明漸頓義云若法相宗行位地前
<lb n="0089b03"/>伏惑登地斷惑乃至金剛喻定解脫道中方成妙覺
<lb n="0089b04"/>名漸無相宗一向不說地位為頓然此並非稱性圓
<lb n="0089b05"/>證圓修今就此宗直談真界非漸非頓隨緣修證則
<lb n="0089b06"/>具漸具頓若終頓二教不同是圓融者何不指終頓
<lb n="0089b07"/>二教為非圓修圓證而秪將始教對揀權實耶又圓
<lb n="0089b08"/>覺疏將圓覺頓教與華嚴對辨齊平義<anchor xml:id="begd1e2539"/>已<anchor xml:id="endd1e2539"/>即云終教
<lb n="0089b09"/>與此正同若然豈不三教義等耶問終等三教有優
<lb n="0089b10"/>劣否答雖俱圓實不異而異義分三品從雙照入者
<lb n="0089b11"/>為下雙遮入者為中遮照俱時入者為上若得此意
<lb n="0089b12"/>研覈教旨眾滯自消問華嚴疏說此經明事事無閡
<lb n="0089b13"/>指事全理名別教一乘終頓融事歸理至於法華會
<lb n="0089b14"/>三歸一名同教一乘如何謂言三教義一耶答且如
<lb n="0089b15"/>終教為揀異始教唯空教理俱權分教教權理實皆
<lb n="0089b16"/>是權淺特立終極稱實之教名為終教既實且極豈
<lb n="0089b17"/>得未究竟耶況終教既談理事無礙豈不達事全理
<lb n="0089b18"/>耶法華世間相常楞嚴世間諸所有物皆即菩提非
<lb n="0089b19"/>事全理耶譬猶波水無礙豈得不曉全波是水耶又
<lb n="0089b20"/>華嚴頓為菩薩說圓頓法名別教一乘法華為前三
<lb n="0089b21"/>時<anchor xml:id="begd1e2574"/>已<anchor xml:id="endd1e2574"/>調熟者會歸一乘名同教一乘同別雖殊一乘
<lb n="0089b22"/>豈異若言異者更為可笑具教眼者如指諸掌蓋為
<lb n="0089b23"/>淺學執固之者須至備括一家教旨委而示之也問
<lb n="0089b24"/>人師立教各是一途何須強會答通論判教悉准一
<lb n="0089c01"/>代之經經既不殊詎可天隔又此和會蓋為表明所
<lb n="0089c02"/>稟起信鈔中之說非無由也。</p>
<lb n="0089c03"/>
<p id="pX11p0089c0301">三教攝。</p>
<p id="pX11p0089c0304" type="inline">△正唯終教者既三教圓實不殊故但約詮
<lb n="0089c04"/>義多小以判兼正今經多說迷真逐妄諸法生起本
<lb n="0089c05"/>末次第返妄旋真皆圓實故如下經云一切世界因
<lb n="0089c06"/>果微塵因心成體又云無同異中熾然成異所既妄
<lb n="0089c07"/>立生汝妄能等又云當處出生隨處滅盡其性真為
<lb n="0089c08"/>妙覺明體等一經始終多談斯義故云正是終教也。</p>
<lb n="0089c09"/>
<p id="pX11p0089c0901">△兼頓圓者如云金剛王寶覺如幻三昧提彈指超
<lb n="0089c10"/>無學又云歇即菩提性淨明心等即頓教也若云地
<lb n="0089c11"/>水火風皆徧法界性火真空性空真火不相妨礙又
<lb n="0089c12"/>云離一切相即一切法又云於一毛端現寶王剎坐
<lb n="0089c13"/>微塵裏轉大法轉等又云一為無量無量為一等皆
<lb n="0089c14"/>圓義也此文既少故判為兼若約一往詮言圓融勝
<lb n="0089c15"/>妙以立一經尊極應判云正唯圓教兼於頓終今既
<lb n="0089c16"/>三教齊致故但約文多少以判正旁則無咎也若約
<lb n="0089c17"/>五判應云此經分齊正唯終頓圓三兼於愚始二教
<lb n="0089c18"/>以下明五比丘所悟法及根境如空華等。</p>
<lb n="0089c19"/>
<p id="pX11p0089c1901">二約法生起本末顯分齊中初一心為本源。</p>
<p id="pX11p0089c1918" type="inline">△一心
<lb n="0089c20"/>源者謂此一心是染淨諸法之根本故論云摩訶衍
<lb n="0089c21"/>者一法二義所言法者謂眾生心是心則攝一切世
<lb n="0089c22"/>間出世間法依於此心顯示摩訶衍義等故知一心
<lb n="0089c23"/>是諸法本其猶水源為萬流之本此約因法顯故云
<lb n="0089c24"/>眾生心若圓覺經中約果法顯即云無上法王有大
<lb n="0090a01"/>陀羅尼門名為圓覺流出一切清淨真如菩提涅槃
<lb n="0090a02"/>及波羅蜜等。</p>
<lb n="0090a03"/>
<p id="pX11p0090a0301">二依一心開二門。</p>
<p id="pX11p0090a0308" type="inline">△二門者論云依一心法有二種
<lb n="0090a04"/>門然真如門中有離言真如依言真如依言中有空
<lb n="0090a05"/>不空真如等。</p>
<lb n="0090a06"/>
<p id="pX11p0090a0601">云依後門明二義科云後門即生滅門也。</p>
<p id="pX11p0090a0617" type="inline">△二義者
<lb n="0090a07"/>彼論云此識有二種義能生一切法攝一切法云何
<lb n="0090a08"/>為二一者覺義二者不覺義等。</p>
<p id="pX11p0090a0813" type="inline">△心體離念等者論
<lb n="0090a09"/>云所言覺者謂心體離念離念相者等虗空界即是
<lb n="0090a10"/>如來平等法身依此法身說名本覺等一言其覺有
<lb n="0090a11"/>始覺本覺本覺復有隨染本覺性淨本覺之異不覺
<lb n="0090a12"/>中有根本枝末之別四依後義生三細謂依不覺故
<lb n="0090a13"/>起業等三相也一是業相業者為因義動作義論云
<lb n="0090a14"/>一者無明業相以依不覺故心動說名為業覺則不
<lb n="0090a15"/>動動則有苦果不離因二者轉相即轉前業相為能
<lb n="0090a16"/>見故論云二者能見相以依動故能見不動則無見
<lb n="0090a17"/>三是現相由能緣心帶所緣境故論云三者境界相
<lb n="0090a18"/>以依能見故境界妄現離見則無境界等此三屬本
<lb n="0090a19"/>識對後事識麤位通稱曰細故論云復次依不覺故
<lb n="0090a20"/>生三種相與後不覺相應不離等。</p>
<p id="pX11p0090a2014" type="inline">△五依最後生六
<lb n="0090a21"/>麤最後即現相也論云以有境界緣故復生六種動
<lb n="0090a22"/>相等斯六屬事識位涉于外境其相顯著故稱曰麤。</p>
<lb n="0090a23"/>
<p id="pX11p0090a2301">△智相者執境外生起智分別愛與不愛等。</p>
<p id="pX11p0090a2318" type="inline">△相續
<lb n="0090a24"/>相者依前分別遂起苦樂覺心念念相應不斷等。</p>
<p id="pX11p0090a2420" type="inline">▲
<lb n="0090b01"/>二正顯分齊初通指諸教。</p>
<p id="pX11p0090b0111" type="inline">△通詮本末者一心為本
<lb n="0090b02"/>九相為未。</p>
<p id="pX11p0090b0205" type="inline">▲二別顯今經則此經常住真心等者上
<lb n="0090b03"/>來通約諸教明生起義未知此經對彼其義云何謂
<lb n="0090b04"/>今經即以常住真心為一心源也下云一切眾生從
<lb n="0090b05"/>無始來皆由不知常住真心性淨明體等一切世界
<lb n="0090b06"/>因果等法皆以此心為本而生起也。</p>
<p id="pX11p0090b0615" type="inline">△二根本者一
<lb n="0090b07"/>者無始生死根本即汝今者用攀緣心為自性者二
<lb n="0090b08"/>者無始菩提涅槃元清淨體即汝今者識精元明能
<lb n="0090b09"/>生諸緣緣所遺者等。</p>
<p id="pX11p0090b0909" type="inline">△咸言妙真如性者下云如是
<lb n="0090b10"/>五陰六入等皆如來藏妙真如性等斯乃法法當處
<lb n="0090b11"/>絕待全是真實即真如門也。</p>
<p id="pX11p0090b1112" type="inline">△瞪目者喻真妄和合
<lb n="0090b12"/>故則有法生如清淨眼觀睛明空由目勞動見空有
<lb n="0090b13"/>華華實不曾生起。</p>
<p id="pX11p0090b1308" type="inline">△合手者文云其人無故以二手
<lb n="0090b14"/>掌於空相摩等又云如人以一冷手觸於熱手若熱
<lb n="0090b15"/>勢多冷者從熱等皆喻妄生也。</p>
<p id="pX11p0090b1513" type="inline">△眚見等者文云如
<lb n="0090b16"/>世間人目有赤眚夜見燈光別有圓影五色重疊等
<lb n="0090b17"/>此約不了一真忽然妄起成生滅門也。</p>
<p id="pX11p0090b1716" type="inline">△性明圓等
<lb n="0090b18"/>者一真之性本自明圓因不了元明故有妄法發於
<lb n="0090b19"/>性上故曰因明發性然實全性成妄非如樹發於華。</p>
<lb n="0090b20"/>
<p id="pX11p0090b2001">△識精元明者約體指妄也斯識無體本是元常故
<lb n="0090b21"/>曰元明。</p>
<p id="pX11p0090b2104" type="inline">△性一切心者謂一切法以心為體性也。</p>
<p id="pX11p0090b2120" type="inline">△滿
<lb n="0090b22"/>慈致疑者因聞佛說清淨本然遂疑云何得有世界
<lb n="0090b23"/>山河也經文備如前引。</p>
<p id="pX11p0090b2310" type="inline">△本覺不覺者性覺必明即
<lb n="0090b24"/>本覺也妄為明覺即不覺也。</p>
<p id="pX11p0090b2412" type="inline">△了然自知者始覺也。</p>
<lb n="0090c01"/>
<p id="pX11p0090c0101">△三相即異同非同非異之三相也下云所既妄立
<lb n="0090c02"/>生汝妄能無同異中熾然成異等。</p>
<p id="pX11p0090c0214" type="inline">△四輪即經云覺
<lb n="0090c03"/>明空昧相待成搖故有風輪執持世界因空生搖堅
<lb n="0090c04"/>明立礙故有金輪保持國土堅覺寶成搖明風出風
<lb n="0090c05"/>金相磨故有火光為變化生寶明生潤火光上蒸故
<lb n="0090c06"/>有水輪含十方界等。</p>
<p id="pX11p0090c0609" type="inline">△晦昧即業相亦即賴耶四分
<lb n="0090c07"/>中自證分證自證分也。</p>
<p id="pX11p0090c0710" type="inline">△為空即轉相四分中見分
<lb n="0090c08"/>也。</p>
<p id="pX11p0090c0802" type="inline">△結暗為色即現相四分中相分也故晦昧等即
<lb n="0090c09"/>三相也。</p>
<p id="pX11p0090c0904" type="inline">△引起等者下云如是擾惱相待成勞勞久
<lb n="0090c10"/>發塵自相渾濁由是引起塵勞煩惱起為世界靜成
<lb n="0090c11"/>虗空虗空為同世界成異等。</p>
<p id="pX11p0090c1112" type="inline">△聚緣內搖者集聚外
<lb n="0090c12"/>境於內分別也由有境界緣故起心分別念念不斷
<lb n="0090c13"/>也。</p>
<p id="pX11p0090c1302" type="inline">△趣外奔逸者由念不斷故遂成分離取六塵境
<lb n="0090c14"/>下云色雜妄想想相為身聚緣內搖趣外奔逸昏擾
<lb n="0090c15"/>擾相以為心性一迷為心決定惑為色身之內不知
<lb n="0090c16"/>外洎山河大地咸是妙明真心中物等。</p>
<p id="pX11p0090c1616" type="inline">△業果眾生
<lb n="0090c17"/>等者六麤中造業受報二相也合云三種今但約正
<lb n="0090c18"/>報為言也下云汝但不隨分別世間業果眾生三種
<lb n="0090c19"/>相續等。</p>
<p id="pX11p0090c1904" type="inline">▲由是下二總歎學人披閱此經始自一性
<lb n="0090c20"/>終至九界無不備談無不當處真實不是隱覆真相
<lb n="0090c21"/>而說足顯此經終實圓妙故也。</p>
<lb n="0090c22"/>
<p id="pX11p0090c2201">四所被機宜中初標章上來<anchor xml:id="begd1e2875"/>已<anchor xml:id="endd1e2875"/>悉此經深妙且大聖
<lb n="0090c23"/>設化或說或默無不為機未審何機於此得入故須
<lb n="0090c24"/>辨之。</p>
<p id="pX11p0090c2403" type="inline">▲二隨辯中初料揀。</p>
<p id="pX11p0090c2411" type="inline">△樂著名相者有一類機
<lb n="0091a01"/>但樂名言法相者也且此經非相故不可思非名故
<lb n="0091a02"/>不可議是故著名相者不堪受此經也下文云見與
<lb n="0091a03"/>見緣如虗空華等。</p>
<p id="pX11p0091a0308" type="inline">△以文為解即文字法師不能忘
<lb n="0091a04"/>情合理者也。</p>
<p id="pX11p0091a0406" type="inline">△滯行位者計佛居果上我處凡夫行
<lb n="0091a05"/>位遙遠如何得臻上果心著有為遂生勞怠。</p>
<p id="pX11p0091a0518" type="inline">△情尚
<lb n="0091a06"/>等者爾雅云賓者服也凡有所皆言服在空也賓者
<lb n="0091a07"/>客也主既立無故客有所言皆向主故。</p>
<p id="pX11p0091a0716" type="inline">△自恃等者
<lb n="0091a08"/>天真即自然義也本來自然是佛何用更求於佛煩
<lb n="0091a09"/>惱本無更何所斷凡見進修之人即輕厭之也圓覺
<lb n="0091a10"/>云不斷生死不求涅槃任彼一切隨諸法性欲求圓
<lb n="0091a11"/>覺彼圓覺性非任有故說名為病等。</p>
<p id="pX11p0091a1115" type="inline">△固執者斯人
<lb n="0091a12"/>先聞小教便執在心堅守不捨後聞說大不肯信受
<lb n="0091a13"/>如人元擔於麻後遇金藏不能總擔又惜前功不肯
<lb n="0091a14"/>棄麻遂捨金去經云所未聞法聞之不疑是為希有。</p>
<lb n="0091a15"/>
<p id="pX11p0091a1501">△皆非器者如上諸過中隨落一過即非是堪受此
<lb n="0091a16"/>經之根器也。</p>
<p id="pX11p0091a1606" type="inline">△反上者謂雖尋文而文字性離雖覩
<lb n="0091a17"/>相而常照自心反上著名相也因該果海果徹因源
<lb n="0091a18"/>即反滯行位者也雖空不斷而中道了然反情尚於
<lb n="0091a19"/>空也理頓悟而事漸修反輕厭進習也精勤求法無
<lb n="0091a20"/>暫懈怠反棄金也。</p>
<p id="pX11p0091a2008" type="inline">▲二。</p>
<p id="pX11p0091a2010" type="inline">△普收凡有心者皆得作佛
<lb n="0091a21"/>有性無性齊成佛道又云飲其水者皆獲充足等此
<lb n="0091a22"/>約結緣下種故普收一切也。</p>
<p id="pX11p0091a2212" type="inline">▲二。</p>
<p id="pX11p0091a2214" type="inline">△益者淺深悟入
<lb n="0091a23"/>者證悟契入也俱無則因此熏成遠種也。</p>
<p id="pX11p0091a2317" type="inline">△金剛喻
<lb n="0091a24"/>者彼云譬如丈夫食少金剛要穿其身出在於外何
<lb n="0091b01"/>以故金剛不與肉身雜穢而同止故於如來所種少
<lb n="0091b02"/>善根亦復如是要穿有為煩惱身過到於無為智處
<lb n="0091b03"/>等縱謗墮惡由歷耳故終須醒悟如人因地而倒因
<lb n="0091b04"/>地而起也悟入等即種熟脫也。</p>
<p id="pX11p0091b0413" type="inline">△兼為餘性等者定
<lb n="0091b05"/>性聲聞定性緣覺及無種性人也二乘之人實不定
<lb n="0091b06"/>性但聞斯教決定回心且無性之人但無善性儻聞
<lb n="0091b07"/>今教善種自成遇緣發起必當成佛楞伽說二種闡
<lb n="0091b08"/>提一大悲菩薩二斷善根眾生佛說永不入者雖大
<lb n="0091b09"/>悲菩薩應知無信之但得聞教後必悟入也。</p>
<p id="pX11p0091b0918" type="inline">△三聚
<lb n="0091b10"/>者聚猶眾也每類非一故稱眾也然有三乘不同若
<lb n="0091b11"/>以五無間業眾生為邪定學無學人為正定餘漏無
<lb n="0091b12"/>漏人為不定即小乘說若以無種性人為邪定菩薩
<lb n="0091b13"/>性人為正定不定性人為不定即權教說若以一切
<lb n="0091b14"/>異生為邪定三賢<anchor xml:id="begd1e3005"/>已<anchor xml:id="endd1e3005"/>去為正定十信為不定即實教
<lb n="0091b15"/>說今經即唯實也。</p>
<lb n="0091b16"/>
<p id="pX11p0091b1601">五能詮體性中初標章上雖<anchor xml:id="begd1e3017"/>已<anchor xml:id="endd1e3017"/>明教所被機未委一
<lb n="0091b17"/>代教法以何為體而能詮辯無量事理耶故以四門
<lb n="0091b18"/>辨之然今辯體不同天台五重玄義辨體彼明所詮
<lb n="0091b19"/>之體如今經以如來藏心為體維摩不思議為體法
<lb n="0091b20"/>華實相為體等今此是顯能詮之體即當體體然據
<lb n="0091b21"/>歸性門亦攝所詮之體則此通彼局也。</p>
<p id="pX11p0091b2116" type="inline">▲初隨相門。</p>
<lb n="0091b22"/>
<p id="pX11p0091b2201">△聲名句文者聲是教主言音名句文是聲上屈曲
<lb n="0091b23"/>詮表然有三義一唯以聲為教體二唯以名句文為
<lb n="0091b24"/>體三通四法為體若但取聲唯是徑捷之聲且無詮
<lb n="0091c01"/>表若唯名句文又文等無所依故以名句文但是聲
<lb n="0091c02"/>上用故若無所依之聲則名等何有故須通取。</p>
<p id="pX11p0091c0219" type="inline">△體
<lb n="0091c03"/>用假實者聲是實即不可見有對色名句文是假屬
<lb n="0091c04"/>不相應行法非色非心但約分位假立論云名詮自
<lb n="0091c05"/>性句詮差別
(云云)
亦可通取一切法為教體但能生
<lb n="0091c06"/>物解即為教體如靈雲見桃華得道等淨名云有以
<lb n="0091c07"/>光明作佛事有以菩提樹作佛事乃至云八萬四千
<lb n="0091c08"/>塵勞眾生為之疲勞諸佛即以此法而作佛事楞伽
<lb n="0091c09"/>云有佛國土直視不瞬口無言說有佛國土動身名
<lb n="0091c10"/>為說法且香積世界餐香飯而三昧成極樂國土聽
<lb n="0091c11"/>風歌而正念圓絲竹可以傳心目擊以之存道只如
<lb n="0091c12"/>今經二十五聖於十八界七大性皆獲悟入此詎唯
<lb n="0091c13"/>名句文耶天台師云手不執卷常讀是經口無言聲
<lb n="0091c14"/>徧讀眾典佛不說法常聞梵音心不思惟徧照法界。</p>
<lb n="0091c15"/>
<p id="pX11p0091c1501">△若不等者如世功韻玉篇不屬詩書禮樂故不可
<lb n="0091c16"/>以教化下民移風易俗是故挾所詮義俱為教體天
<lb n="0091c17"/>台明教行理三種經旨于此。</p>
<p id="pX11p0091c1712" type="inline">▲二唯識門前二等者
<lb n="0091c18"/>能詮所詮也此二教體下離識所變也經云三界唯
<lb n="0091c19"/>心萬法唯識故知能所詮法皆從識變。</p>
<p id="pX11p0091c1916" type="inline">△本質影像
<lb n="0091c20"/>之異者謂以眾生為緣故於妙觀察智淨識演出八
<lb n="0091c21"/>音四辨之聲教名本質教眾生由佛聲教為緣故於
<lb n="0091c22"/>自心變起影像而緣名影像教斯乃眾生諸佛互為
<lb n="0091c23"/>增上緣也唯識云展轉增上力二識成決定若對五
<lb n="0091c24"/>教通以四句揀之謂唯本非影愚法小乘唯影非本
<lb n="0092a01"/>終教亦本亦影始教非本非影頓教具足四句圓教
<lb n="0092a02"/>
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0092a0203" type="inline">▲三歸性門前收差別之教但唯一識今明此
<lb n="0092a03"/>識但是一心一心即真如也如水成波波全歸水故
<lb n="0092a04"/>圭山云識如幻夢但是一心。</p>
<p id="pX11p0092a0412" type="inline">▲四無礙門即事事無
<lb n="0092a05"/>礙法法相融生死真如夷齊一貫方為極唱。</p>
<p id="pX11p0092a0518" type="inline">△心境
<lb n="0092a06"/>下正顯無礙之相也心即唯識門境即隨相門理即
<lb n="0092a07"/>歸性門事即重指隨相唯識二門要成句故重言之
<lb n="0092a08"/>也此之三門即一論三即三而一互相依倚互相無
<lb n="0092a09"/>礙應知言色時一切皆色一切是經舉識時一切皆
<lb n="0092a10"/>識全識是經故得動止縱橫無非教體也。</p>
<p id="pX11p0092a1017" type="inline">△以一心
<lb n="0092a11"/>法有二門故者出所以也故者所以義如上心境理
<lb n="0092a12"/>事無礙者由一切法不離真如生滅二門故又此二
<lb n="0092a13"/>門全即一心故歸性即真如門隨相唯識即生滅門
<lb n="0092a14"/>二門不二即是一心故得交徹無礙也。</p>
<lb n="0092a15"/>
<p id="pX11p0092a1501">六所詮宗趣初標章一部所崇曰宗宗之所歸曰趣
<lb n="0092a16"/>然今家明宗若望天台五重玄義即含體宗用三科
<lb n="0092a17"/>如來藏是體非因非果修首楞嚴妙定能取於體通
<lb n="0092a18"/>因通果是宗惑業消滅起大神用是用若欲會者圓
<lb n="0092a19"/>融之教開合頗齊彼以即一而三故體宗用分以彰
<lb n="0092a20"/>修性之殊此以即三而一故三法合說乍似相反其
<lb n="0092a21"/>實相成。</p>
<p id="pX11p0092a2104" type="inline">▲初統論諸教。</p>
<p id="pX11p0092a2110" type="inline">△統論等者吾教自淺之深
<lb n="0092a22"/>皆以因緣為宗儒即宗於五常道則宗於自然佛則
<lb n="0092a23"/>宗於因緣一言因緣有內有外外即如以種子為因
<lb n="0092a24"/>水土人時為緣而芽得生又如泥團為因輪繩陶師
<lb n="0092b01"/>為緣而器得成內因緣者然有世間因緣出世間因
<lb n="0092b02"/>緣世間者十二因緣也無明為因行支為緣名色等
<lb n="0092b03"/>方得生起若出世因緣者即自性本覺內熏為因師
<lb n="0092b04"/>教善友外熏為緣則能成就佛果是知吾教淺深雖
<lb n="0092b05"/>異因緣是同如佛以願力為因須假度生為緣若無
<lb n="0092b06"/>眾生佛不說法然有四種不同一因緣故生死成壞
<lb n="0092b07"/>涅槃云我觀諸行生滅無常云何得知以因緣故知
<lb n="0092b08"/>二因緣故即空故龍樹云諸法不自生亦不從他生
<lb n="0092b09"/>不共不無因是故知無生三因緣故即假如鏡像水
<lb n="0092b10"/>月等緣會不得不現四因緣故即中若言不從因緣
<lb n="0092b11"/>即是定有定無則墮斷常之過故中論云因緣所生
<lb n="0092b12"/>法即空即假即中然因緣是一由四人觀之有異下
<lb n="0092b13"/>智觀故得聲聞菩提中智觀故得緣覺菩提上智觀
<lb n="0092b14"/>故得菩薩菩提上上智觀故得佛菩提故知佛教因
<lb n="0092b15"/>緣收盡。</p>
<p id="pX11p0092b1504" type="inline">△宗途五者一隨相法執宗即小乘諸師依
<lb n="0092b16"/>阿含等經以造婆沙俱舍等論二真空無相宗即龍
<lb n="0092b17"/>樹提婆依般若等經以造中觀等論三唯識法相宗
<lb n="0092b18"/>即天親無著依深密等經以造唯識等論四如來藏
<lb n="0092b19"/>緣起宗即馬鳴堅慧依楞伽等經以造起信等論五
<lb n="0092b20"/>圓融具德宗即華嚴宗天親菩薩造論解釋今經約
<lb n="0092b21"/>文廣略當四約義尊勝應五。</p>
<lb n="0092b22"/>
<p id="pX11p0092b2201">二別顯今經中初擬他解初總。</p>
<p id="pX11p0092b2213" type="inline">△注偏計等者如夜
<lb n="0092b23"/>見繩迷謂為蛇蛇豈有實但是情有夜見杌木謂之
<lb n="0092b24"/>為鬼亦復如是偏計妄法亦爾情中則有理上元無
<lb n="0092c01"/>如病目見華華實無故故唯識云由彼彼徧計偏計
<lb n="0092c02"/>種種物此偏計所執自性無所有金剛云凡所有相
<lb n="0092c03"/>皆是虗妄起信云一切諸法唯依妄念而有差別若
<lb n="0092c04"/>離心念則無一切境界之相等未審今經之中還有
<lb n="0092c05"/>此文否故注云如虗空等下云見與見緣如虗空華
<lb n="0092c06"/>本無所有等。</p>
<p id="pX11p0092c0606" type="inline">△妄為色空等者下云本是妙明無上
<lb n="0092c07"/>菩提妄為色空及以聞見如第二月誰為是月又誰
<lb n="0092c08"/>非月注依他等者前約脫體無故云空今乃假有本
<lb n="0092c09"/>自寂然如日中見影影本自寂雖依身有身實不甞
<lb n="0092c10"/>現影如鏡中像非從內出非從外入見時不是新生
<lb n="0092c11"/>不見亦非滅去故寂如依麻有繩繩全假立麻雖做
<lb n="0092c12"/>繩麻性不變依他之性亦爾不待破除本自寂也唯
<lb n="0092c13"/>識云依他起自性分別緣所生妙經云諸法從本來
<lb n="0092c14"/>常自寂滅相又云世間相常住等。</p>
<p id="pX11p0092c1414" type="inline">△注當處等者下
<lb n="0092c15"/>云汝猶未明一切浮塵諸幻化相當處出生隨處滅
<lb n="0092c16"/>等。</p>
<p id="pX11p0092c1602" type="inline">△藏性圓滿者計蛇之繩謂鬼之木做繩之麻此
<lb n="0092c17"/>三俱喻藏性也既知心境元寂則顯藏性本圓一切
<lb n="0092c18"/>眾生不能空寂心境故藏性弗及顯現若能空寂則
<lb n="0092c19"/>得藏性圓彰也。</p>
<p id="pX11p0092c1907" type="inline">△注此見等者下云此見及緣元是
<lb n="0092c20"/>菩提妙淨明體云何於中有是非是又云見與見緣
<lb n="0092c21"/>似現前境元我覺明。</p>
<p id="pX11p0092c2109" type="inline">△凡聖平等者由圓滿故平等
<lb n="0092c22"/>也圓覺云始知眾生本來成佛淨名云眾生如彌勒
<lb n="0092c23"/>如草木如。</p>
<p id="pX11p0092c2305" type="inline">△迷悟等者下經云殊不能知生滅去來
<lb n="0092c24"/>本如來藏妙真如性性真常中求於去來迷悟死生
<lb n="0093a01"/>了不可得。</p>
<p id="pX11p0093a0105" type="inline">△聖凡無二路者中間無實性是故若交
<lb n="0093a02"/>蘆結解同所因聖凡無二路迷晦即無明發明便解
<lb n="0093a03"/>脫。</p>
<p id="pX11p0093a0302" type="inline">△生死涅槃等者下云一切世間山河大地生死
<lb n="0093a04"/>涅槃皆即狂勞虗妄華相等。</p>
<p id="pX11p0093a0412" type="inline">△忘情者行人由達心
<lb n="0093a05"/>境空寂故自然喪<anchor xml:id="begd1e3339"/>己<anchor xml:id="endd1e3339"/>妄情一念不生即同於佛也。</p>
<p id="pX11p0093a0520" type="inline">△
<lb n="0093a06"/>則汝心中者下云則汝心中演若達多狂性自歇歇
<lb n="0093a07"/>即菩提勝淨明心本周法界不從人得等。</p>
<p id="pX11p0093a0717" type="inline">△旋流無
<lb n="0093a08"/>妄者下文揀圓通文也彼云今此娑婆界聲論得宣
<lb n="0093a09"/>明眾生迷本聞循聲故流轉旋流獲無妄等。</p>
<p id="pX11p0093a0918" type="inline">△等佛
<lb n="0093a10"/>者只為情生智隔想變體殊若乃忘情與佛平等。</p>
<p id="pX11p0093a1020" type="inline">△
<lb n="0093a11"/>即同如來者下云若能轉物即同如來身心圓明不
<lb n="0093a12"/>動道場於一毛端現寶王利坐微塵裏轉大法輪。</p>
<p id="pX11p0093a1220" type="inline">△
<lb n="0093a13"/>方便易成就者下云頂禮如來藏無漏不思議方便
<lb n="0093a14"/>易成就堪與教阿難及末劫沈淪等。</p>
<p id="pX11p0093a1415" type="inline">△三緣等者下
<lb n="0093a15"/>云汝但不隨分別世間業果眾生三種相續三緣斷
<lb n="0093a16"/>故三因不生等。</p>
<p id="pX11p0093a1607" type="inline">△永絕輪迴等者業惑纔消輪迴自
<lb n="0093a17"/>絕故圓覺云知彼如空華即能免流轉。</p>
<p id="pX11p0093a1716" type="inline">△若得妙發
<lb n="0093a18"/>等者下云若得妙發三摩提者則妙常寂尚無不殺
<lb n="0093a19"/>不盜不婬云何更隨殺盜婬事。</p>
<p id="pX11p0093a1913" type="inline">△有無二無者即有
<lb n="0093a20"/>殺盜婬無殺盜婬俱無也下云有名鬼倫無名天趣
<lb n="0093a21"/>有無二無無二亦滅等。</p>
<p id="pX11p0093a2110" type="inline">△起大神用者三惑二死既亡
<lb n="0093a22"/>三智五眼圓發性德妙用自此而彰也。</p>
<p id="pX11p0093a2216" type="inline">△不須天眼
<lb n="0093a23"/>等者三漸次文文云是修行人先持聲聞四棄八棄
<lb n="0093a24"/>執身不動後行菩薩清淨律儀執心不起禁戒成就
<lb n="0093b01"/>乃至云是清淨人修三摩提父母肉身不須天眼自
<lb n="0093b02"/>然觀見十方世界覩佛聞法得大神通。</p>
<p id="pX11p0093b0216" type="inline">△安樂者得
<lb n="0093b03"/>禪定樂也又得涅槃常樂我淨之樂。</p>
<p id="pX11p0093b0315" type="inline">△身心快然等
<lb n="0093b04"/>者下云阿難與諸大眾蒙佛開示慧覺圓通得無疑
<lb n="0093b05"/>惑俱白佛言我等今日身心皎然快得無礙等。</p>
<p id="pX11p0093b0519" type="inline">△自
<lb n="0093b06"/>在者不著涅槃生死也。</p>
<p id="pX11p0093b0610" type="inline">△一為等者下云我以不生
<lb n="0093b07"/>不滅合如來藏而如來藏唯妙覺明圓照法界是故
<lb n="0093b08"/>於中一為無量無量為一等。</p>
<p id="pX11p0093b0812" type="inline">▲二。</p>
<p id="pX11p0093b0814" type="inline">△別五對者一以
<lb n="0093b09"/>說教為宗義意為趣二事法為宗顯理為趣事即義
<lb n="0093b10"/>中所詮三科五蘊破妄顯真等事也詮此事者為顯
<lb n="0093b11"/>理故三理境為宗修行為趣境即所觀真理為對能
<lb n="0093b12"/>觀智故稱之曰境四以修行為宗藏體寂滅為趣五
<lb n="0093b13"/>以藏性寂滅為宗起大神用為趣。</p>
<p id="pX11p0093b1314" type="inline">△相由者由教故
<lb n="0093b14"/>有義由義故顯理顯理故修行修行故趣寂趣寂故
<lb n="0093b15"/>起用起用故出假利生其猶於鏡垢盡明彰物對像
<lb n="0093b16"/>現爾。</p>
<lb n="0093b17"/>
<p id="pX11p0093b1701">二隨要釋中初約解行。</p>
<p id="pX11p0093b1710" type="inline">△許示者經云有三摩提名
<lb n="0093b18"/>大佛頂具足萬行等。</p>
<p id="pX11p0093b1809" type="inline">△徵解者却反徵問出家本懷
<lb n="0093b19"/>也經云汝我同氣情均天倫當初發心於我法中見
<lb n="0093b20"/>何勝相頓捨世間深重恩愛直至第三卷經終盡是
<lb n="0093b21"/>開示阿難圓解一約修證。</p>
<p id="pX11p0093b2111" type="inline">△雖獲等者即下請行之
<lb n="0093b22"/>文下云我今猶如旅泊之人雖獲大宅要因門入等
<lb n="0093b23"/>然據今文總有三重謂解行證今示下經但引解行
<lb n="0093b24"/>之文而不引趣證文者意云行成必證事可知也又
<lb n="0093c01"/>入通能所行證雙該也。</p>
<p id="pX11p0093c0110" type="inline">△若欲具明者應云解如來
<lb n="0093c02"/>藏為宗謂佛許示真修却約心見徵解行首楞嚴定
<lb n="0093c03"/>為趣故下請云雖獲大宅要因門入等次修此真定
<lb n="0093c04"/>為宗證彼藏體為趣下云我以不生不滅合如來藏等
<lb n="0093c05"/>七教迹前後。</p>
<p id="pX11p0093c0506" type="inline">△集者即結集此經之人也。</p>
<p id="pX11p0093c0517" type="inline">△約類總
<lb n="0093c06"/>為一部者雖非一含所談而其所詮法義相同故合
<lb n="0093c07"/>為一也如人說事聞者有疑遇他事故不遑咨問及
<lb n="0093c08"/>後再面方獲咨詢以決前疑也今亦如是時雖不同
<lb n="0093c09"/>只是一經之事如華嚴七處九會但一經耳。</p>
<p id="pX11p0093c0918" type="inline">△匿王
<lb n="0093c10"/>致疑者敘外道之說疑身死後斷滅也下云我聞迦
<lb n="0093c11"/>旃延毗羅胝子咸言此身死後斷滅名為涅槃等。</p>
<p id="pX11p0093c1120" type="inline">△
<lb n="0093c12"/>阿難疑問者下經佛云一人成道依正咸真今佛成
<lb n="0093c13"/>道何故復有地獄餓鬼畜生等道乃至舉瑠璃王善
<lb n="0093c14"/>星比丘生身陷獄為有定處為無定處等。</p>
<p id="pX11p0093c1417" type="inline">△誅釋種
<lb n="0093c15"/>者瑠璃幼歲於釋摩南家學射其家新建一堂欲請
<lb n="0093c16"/>佛琉璃幼孩入中作劇由是釋種以言罵之曰汝是
<lb n="0093c17"/>何人輙汙我堂琉璃大怒告左右曰待我為王必須
<lb n="0093c18"/>語我我得報之後為王果誅釋種忖為此惡必招禍
<lb n="0093c19"/>報遂乘舶入海至中流間業火四焚直入地獄今此
<lb n="0093c20"/>大意云第二卷中匿王在座請問及匿王崩琉璃為
<lb n="0093c21"/>王方誅釋種今既舉琉璃陷獄為問驗知隔矌時遙
<lb n="0093c22"/>非一會一時說也。</p>
<p id="pX11p0093c2208" type="inline">▲二定文之部屬。</p>
<p id="pX11p0093c2215" type="inline">△耶輸受記者
<lb n="0093c23"/>引文證是法華後也下云或得出纏或蒙授記出纏
<lb n="0093c24"/>即登伽證第三離欲果授記即耶輸<anchor xml:id="begd1e3563"/>已<anchor xml:id="endd1e3563"/>曾於法華會
<lb n="0094a01"/>中授記作佛也。</p>
<p id="pX11p0094a0107" type="inline">△持地等者下云我聞如來宣妙蓮
<lb n="0094a02"/>華佛知見地我先證明等即妙經普門品終云爾時
<lb n="0094a03"/>持地菩薩即從座起前白佛言世尊若有眾生聞是
<lb n="0094a04"/>觀世音菩薩品時眾中八萬四千眾生皆發無等等
<lb n="0094a05"/>阿耨多羅三藐三菩提心。</p>
<p id="pX11p0094a0511" type="inline">△應身無量者既云應身
<lb n="0094a06"/>無量斯即是入無記化化禪能普現色身也經云以
<lb n="0094a07"/>佛道聲令一切聞也。</p>
<p id="pX11p0094a0709" type="inline">△顯露入實者下云了然自知
<lb n="0094a08"/>獲本妙心常住不滅等又云不歷僧祇獲法身又請
<lb n="0094a09"/>十方如來得成菩提妙奢摩他等既請佛行開權後
<lb n="0094a10"/>經理無惑也。</p>
<p id="pX11p0094a1006" type="inline">△盡證圓妙者如最初陳如云妙音密
<lb n="0094a11"/>圓得阿羅漢優波尼沙陀云塵色既盡妙色密圓等
<lb n="0094a12"/>此皆住持如來三德祕藏圓妙可知也。</p>
<p id="pX11p0094a1216" type="inline">△俱醍醐者
<lb n="0094a13"/>今經既在法華後說故知以醍醐為教相也若時若
<lb n="0094a14"/>部若教若人悉圓極也若不明終頓圓三俱是圓極
<lb n="0094a15"/>並無優劣而作淺深解者即疏主判云正唯終教大
<lb n="0094a16"/>乖經旨及法華後意也明教者悉之。</p>
<lb n="0094a17"/>
<p id="pX11p0094a1701">八傳譯時中初明飜譯。</p>
<p id="pX11p0094a1710" type="inline">△制止道場者道場即寺也
<lb n="0094a18"/>漢世名寺隋朝敕改天下寺字為道場改道觀為玄
<lb n="0094a19"/>壇。</p>
<p id="pX11p0094a1902" type="inline">△邊境者邊方戍遏之人也。</p>
<p id="pX11p0094a1913" type="inline">△中宗者廬陵太子
<lb n="0094a20"/>也高宗之子則天親毓一十八上登大寶之位後被
<lb n="0094a21"/>則天毀位貶於房州廬陵郡後得狄相犯諫遂陵却
<lb n="0094a22"/>詔迴荐升寶位恰當長安三年中宗即改為神龍元
<lb n="0094a23"/>年也正月升位二月即貶房融於嶺南知銓同五月
<lb n="0094a24"/>遇此三藏對譯茲經。</p>
<p id="pX11p0094a2409" type="inline">▲二敘流傳。</p>
<p id="pX11p0094a2414" type="inline">△大通即北神秀
<lb n="0094b01"/>和尚也。</p>
<p id="pX11p0094b0104" type="inline">△灌濤即縣名也。</p>
<p id="pX11p0094b0111" type="inline">▲二敘異同然據譯場中
<lb n="0094b02"/>有證梵義證梵文讀梵本有傳語證譯證義今般<anchor xml:id="begd1e3657"/>剌<anchor xml:id="endd1e3657"/>
<lb n="0094b03"/>密帝是傳語之人雲峯是飜梵為華之人房相與迪
<lb n="0094b04"/>公即受其語以書之也必潤其辭也。</p>
<p id="pX11p0094b0415" type="inline">▲二會通可見。</p>
<lb n="0094b05"/>
<lb n="0094b06"/>首楞嚴經義疏釋要鈔卷第一<lb n="0094b07"/>
<lb n="0094b08"/>
<lb n="0094b09"/>
<lb n="0094b10"/>首楞嚴經義疏釋要鈔卷第二<lb n="0094b11"/>
<byline>長水沙門　懷遠　錄</byline>
<lb n="0094b12"/>
<p id="pX11p0094b1201">九通釋名題中初正題然此一題凡二十字有唐梵
<lb n="0094b13"/>具通別梵言摩訶此云大佛陀云覺烏瑟尼沙云頂
<lb n="0094b14"/>此之三字即總指性淨明心為一經正體也心性雖
<lb n="0094b15"/>離名相為益物故須立強名夫名能召法尋名可以
<lb n="0094b16"/>識體譬如因指可以見月又經云俗諦有名無實義
<lb n="0094b17"/>第一義諦有名有實義今談實諦立乎妙名其宜者
<lb n="0094b18"/>哉法性常住周徧含容曰大下云空生大覺中如海
<lb n="0094b19"/>一漚發本有靈知曰佛下云性覺妙明本覺明妙等
<lb n="0094b20"/>本具出生妙用曰頂下云不動道場徧能含受十方
<lb n="0094b21"/>國土此直指一心法體本具三德妙常是心佛眾生
<lb n="0094b22"/>之本性一切諸法之親依是妙定之所顯是現化之
<lb n="0094b23"/>元基湛寂明圓常住平等包萬有以無餘吐十方而
<lb n="0094b24"/>發現眾生迷故目前不辨日用罔知華嚴云法性徧
<lb n="0094c01"/>在一切處一切眾生及國土三世悉在無有餘亦無
<lb n="0094c02"/>形相而可得下經云常住真心性淨明體又云無始
<lb n="0094c03"/>菩提涅槃元清淨體由是迷之即為生死為煩惱為
<lb n="0094c04"/>結縛悟之即為菩提為涅槃為安樂解脫名祕密藏
<lb n="0094c05"/>大即法身佛即般若頂即解脫能超絕二死故以頂
<lb n="0094c06"/>對解脫然此三字須約修性離合釋之若約性者即
<lb n="0094c07"/>離義謂本有三種三理元徧為性三也從如來下即
<lb n="0094c08"/>全性起修如來密因修證即妙三觀為三般若菩薩
<lb n="0094c09"/>萬行首楞嚴即妙三止為三解脫即修六也故不二
<lb n="0094c10"/>門云離謂修性各三然此九法三三相冥秪是三法
<lb n="0094c11"/>三無別三體即是一九一難思方彰祕妙故我如來
<lb n="0094c12"/>四十九年說教蓋為開示眾生此之心性故下斥云
<lb n="0094c13"/>一切眾生皆由不知常住真心性淨明體用諸妄想
<lb n="0094c14"/>故受輪轉故知一經首題只是總明三法如是我聞
<lb n="0094c15"/>
<anchor xml:id="begd1e3772"/>已<anchor xml:id="endd1e3772"/>下即是別明三法若得此意一經之旨思過半矣
<lb n="0094c16"/>若以大佛頂三字自論修性者即是合義大即性德
<lb n="0094c17"/>法身佛即修德般若頂即修德解脫修性融通不思
<lb n="0094c18"/>議一名大佛頂不二門云合謂修二性一如來<anchor xml:id="begd1e3785"/>已<anchor xml:id="endd1e3785"/>下
<lb n="0094c19"/>即是別顯圓頓修證之相以此二義釋之理無不盡
<lb n="0094c20"/>問長水何得不作此釋答文異義同尋疏可解
(云云)
<lb n="0094c21"/>梵云多陀阿伽度此云如來即乘如實道來成正覺
<lb n="0094c22"/>上冥下顯三身備矣梵語散脂醯都斯云密因約教
<lb n="0094c23"/>則祕密首楞嚴但處心誦持自然成德約行則圓修
<lb n="0094c24"/>定惠非五乘七方便所知故曰果因又密是三德果
<lb n="0095a01"/>因即圓定惠修圓定惠趣三德果故曰密因然初心
<lb n="0095a02"/>能了森羅萬像即空假中皆是自<anchor xml:id="begd1e3814"/>己<anchor xml:id="endd1e3814"/>心性故曰密因
<lb n="0095a03"/>然則見有自<anchor xml:id="begd1e3822"/>己<anchor xml:id="endd1e3822"/>早隔十山豈況更存心外之法如斯
<lb n="0095a04"/>體達至近至妙一經宗旨無出斯也涅槃云復有一
<lb n="0095a05"/>行名如來行。</p>
<p id="pX11p0095a0506" type="inline">△修證者修圓因證圓果也。</p>
<p id="pX11p0095a0517" type="inline">△了義者
<lb n="0095a06"/>稱實究竟之談非是有餘覆相之說。</p>
<p id="pX11p0095a0615" type="inline">△菩薩者具云
<lb n="0095a07"/>菩提薩埵此云大道心眾生上求大道下化眾生。</p>
<p id="pX11p0095a0720" type="inline">△
<lb n="0095a08"/>萬行首楞嚴者由修妙定萬行自圓達事實相名事
<lb n="0095a09"/>究竟法華云唯佛與佛乃能究盡諸法實相經即通
<lb n="0095a10"/>號通一切故然具教行人理
(云云)
七種立題此從人
<lb n="0095a11"/>法得名孤山以頂字為喻即具三為目。</p>
<lb n="0095a12"/>
<p id="pX11p0095a1201">疏二初總顯意經有下假設難意云下問名中備顯
<lb n="0095a13"/>五名一名大佛頂悉怛多般怛羅無上寶印二名救
<lb n="0095a14"/>護親因度脫阿難入徧知海三名密因修證了義四
<lb n="0095a15"/>名大方廣妙蓮華王五名諸菩薩萬行首楞嚴何故
<lb n="0095a16"/>題中不說大方廣妙蓮華王及救護親因入徧知海
<lb n="0095a17"/>之二名耶謂該下釋通也所以但合三為題者謂該
<lb n="0095a18"/>教等諸法足故了義教也密因修證萬行首楞嚴行
<lb n="0095a19"/>也如來菩薩人也大佛頂理也萬行等因也如來佛
<lb n="0095a20"/>頂果也了義為顯首題嚴為密又呪辭名密今經是
<lb n="0095a21"/>法華後說所談教等圓妙與法華不殊教即惟有一
<lb n="0095a22"/>乘法無三及二行乃即觀之止解脫難思人則分證
<lb n="0095a23"/>極果如實徧知理則法界中道性德含容因之與果
<lb n="0095a24"/>諸法實相顯即無覆無遍密乃惟圓無外如斯八法
<lb n="0095b01"/>玄妙覽者足見幽深。</p>
<lb n="0095b02"/>
<p id="pX11p0095b0201">二別釋中。</p>
<p id="pX11p0095b0205" type="inline">△義含者經中雖無理果為大佛頂文而
<lb n="0095b03"/>有理果為大佛頂義。</p>
<p id="pX11p0095b0309" type="inline">△明指者既云三摩名大佛頂
<lb n="0095b04"/>豈非稱行為佛頂耶既云佛頂神呪豈非以教為佛
<lb n="0095b05"/>頂耶。</p>
<p id="pX11p0095b0503" type="inline">△悟修無妄者由分明宣示令所行如所說也
<lb n="0095b06"/>又不歷僧祇獲法身即悟修也銷我億劫顛倒想無
<lb n="0095b07"/>妄也。</p>
<p id="pX11p0095b0703" type="inline">△寂照含空者藏體寂而常照含育太虗豈非
<lb n="0095b08"/>理有大義性覺妙明豈非理有佛頂義耶周徧法界
<lb n="0095b09"/>即果有大義。</p>
<p id="pX11p0095b0906" type="inline">△明極即如來即果有佛頂義也。</p>
<p id="pX11p0095b0919" type="inline">△至
<lb n="0095b10"/>極無上者如上教理行果四法皆至極無上也。</p>
<p id="pX11p0095b1019" type="inline">▲二
<lb n="0095b11"/>若以下全約理法配體大即常住心體也起信云摩
<lb n="0095b12"/>訶衍者一法二義所言法者謂眾生心是心則攝一
<lb n="0095b13"/>切世間出世間法依於此心顯示摩訶衍義。</p>
<p id="pX11p0095b1318" type="inline">△靈照
<lb n="0095b14"/>等者心體本來靈明鑒照無有九界染礙之法故曰
<lb n="0095b15"/>絕諸妄想。</p>
<p id="pX11p0095b1505" type="inline">△自性顯照者當體鑒覺故起信云所言
<lb n="0095b16"/>相大者謂如來藏具足無漏性功德故所謂自體有
<lb n="0095b17"/>大智慧光明義徧照法界義真實識知義清涼不變
<lb n="0095b18"/>義常樂我淨義等。</p>
<p id="pX11p0095b1808" type="inline">△隨緣現益者即體具性德無方
<lb n="0095b19"/>妙用也隨彼根熟眾生現真應二身作冥顯兩益故
<lb n="0095b20"/>起信云三者用大能生一切世間出世間善因果故。</p>
<lb n="0095b21"/>
<p id="pX11p0095b2101">△諸佛所師之法者無一佛而不依此證菩提也經
<lb n="0095b22"/>云諸佛所師所謂法也以法常故諸佛亦常。</p>
<p id="pX11p0095b2218" type="inline">▲二。</p>
<p id="pX11p0095b2220" type="inline">△
<lb n="0095b23"/>如來下配下諸字。</p>
<p id="pX11p0095b2308" type="inline">△顯了宣說者無覆相故。</p>
<p id="pX11p0095b2318" type="inline">△究竟
<lb n="0095b24"/>利他者揀三無二有故又不令得權小之樂故然此
<lb n="0095c01"/>八字即顯圓人圓行圓理圓教即天台四一之義也
<lb n="0095c02"/>
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0095c0203" type="inline">△諸菩薩下約因修配後八字此定為諸三昧
<lb n="0095c03"/>總領能攝一切行故故曰萬行首楞嚴疏引下經雙
<lb n="0095c04"/>證上義也下云過去諸如來斯門<anchor xml:id="begd1e4001"/>已<anchor xml:id="endd1e4001"/>成就現在諸菩
<lb n="0095c05"/>薩今各入圓明。</p>
<lb n="0095c06"/>
<p id="pX11p0095c0601">次廣釋中初標。</p>
<p id="pX11p0095c0607" type="inline">△當體者非是形對小法而受大稱
<lb n="0095c07"/>涅槃云譬如虗空名為大空不因小空名為大空涅
<lb n="0095c08"/>槃亦爾不因小相名大涅槃此是絕待之大故曰當
<lb n="0095c09"/>體受稱佛出無增佛滅無減曰常十方無外曰徧。</p>
<lb n="0095c10"/>
<p id="pX11p0095c1001">二釋中初釋名。</p>
<p id="pX11p0095c1007" type="inline">△揀小名大者彼欲揀異小乘故曰
<lb n="0095c11"/>大乘百法論今言大者體性周徧無不含容非生非
<lb n="0095c12"/>滅無去無來不掛脣齒不涉有無但以別無名目強
<lb n="0095c13"/>受大名故起信云從本以來離言說相離心緣相畢
<lb n="0095c14"/>竟平等不可破壞惟是一心故名真如。</p>
<p id="pX11p0095c1416" type="inline">▲二顯義。</p>
<p id="pX11p0095c1420" type="inline">△
<lb n="0095c15"/>竪窮三世者世是遷流造作為義但是有為皆被三
<lb n="0095c16"/>世所遷今此常心窮徹三世而三世莫之能易。</p>
<p id="pX11p0095c1619" type="inline">△惟
<lb n="0095c17"/>此先於諸法者依此建立諸法也下云一切因果世
<lb n="0095c18"/>界微塵因心成體。</p>
<p id="pX11p0095c1808" type="inline">△今經常徧者下云常住真心性
<lb n="0095c19"/>淨明體又云了然自知獲本妙心常住不滅又云失
<lb n="0095c20"/>汝元常故受輪轉又云無始菩提涅槃元清淨體又
<lb n="0095c21"/>云無為起滅等即常義也又云妙性圓明又云清淨
<lb n="0095c22"/>本然周遍法界又云十方虗空生汝心內猶如片雲
<lb n="0095c23"/>點太清裏又云空生大覺中如海一漚發此皆徧義
<lb n="0095c24"/>也。</p>
<p id="pX11p0095c2402" type="inline">△仍具三義者體相用也性即體淨即相明即用
<lb n="0096a01"/>又無始菩提即相涅槃即用元清淨體即體諸可例
<lb n="0096a02"/>知
(云云)
。</p>
<lb n="0096a03"/>
<p id="pX11p0096a0301">釋佛頂初標。</p>
<p id="pX11p0096a0306" type="inline">△佛即覺也。</p>
<p id="pX11p0096a0311" type="inline">△頂即究竟也故曰佛頂
<lb n="0096a04"/>究竟覺也。</p>
<p id="pX11p0096a0405" type="inline">▲初。</p>
<p id="pX11p0096a0407" type="inline">△本覺絕妄想者體既本來靈鑒即
<lb n="0096a05"/>無無明暗昧無暗昧故絕諸妄想之法也此則本來
<lb n="0096a06"/>清淨非適今也故起信云從本以來不與妄染相應
<lb n="0096a07"/>即空如來藏亦名自性清淨心等。</p>
<p id="pX11p0096a0714" type="inline">△具足無量功德
<lb n="0096a08"/>者本具性德三千之法也即起信自體有大智慧光
<lb n="0096a09"/>明義等名不空如來藏也寂故空藏照故不空藏寂
<lb n="0096a10"/>照不二二藏體一名為本覺。</p>
<p id="pX11p0096a1012" type="inline">▲二。</p>
<p id="pX11p0096a1014" type="inline">△始覺依本覺有
<lb n="0096a11"/>不覺者覺性本明由不如實知故忽然念起即成無
<lb n="0096a12"/>明無明不覺也。</p>
<p id="pX11p0096a1207" type="inline">△依不覺有始覺者若無不覺無明
<lb n="0096a13"/>何有始覺可得良由不覺流浪生死內假本覺資熏
<lb n="0096a14"/>外由知識教道從此悛迷成悟乃彰始覺之名論云
<lb n="0096a15"/>覺知前念起惡能止後念令其不起即始覺初起也。</p>
<lb n="0096a16"/>
<p id="pX11p0096a1601">▲三。</p>
<p id="pX11p0096a1603" type="inline">△究竟覺始本不二者謂極果之時惑障都盡
<lb n="0096a17"/>智照無用遂合歸體名究竟覺。</p>
<p id="pX11p0096a1713" type="inline">△藏性顯現時者即
<lb n="0096a18"/>前本覺藏性由始覺而究竟顯也。</p>
<p id="pX11p0096a1814" type="inline">▲三結。</p>
<p id="pX11p0096a1817" type="inline">▲二約現
<lb n="0096a19"/>事釋既因佛頂放光而說教行故以現事目教行也
<lb n="0096a20"/>三釋如來。</p>
<p id="pX11p0096a2005" type="inline">△如者常也。</p>
<p id="pX11p0096a2010" type="inline">△來者合也即始覺智合本
<lb n="0096a21"/>覺理故曰如來此報身如來然有三身若云無所從
<lb n="0096a22"/>來亦無所去故名如來即法身如來若云乘如實道
<lb n="0096a23"/>來成正覺即報身如來若云從真如海中流出即應
<lb n="0096a24"/>身如來三身相即方是圓談今雖約報上冥下應三
<lb n="0096b01"/>身足矣。</p>
<p id="pX11p0096b0104" type="inline">△下說教行俱約諸佛者下云即時如來從
<lb n="0096b02"/>胸萬字涌出寶光徧灌十方所有寶剎諸如來頂又
<lb n="0096b03"/>云十方如來同一道故出離生死又云十方普佛世
<lb n="0096b04"/>界微塵如來異口同音告阿難言汝欲識知無上菩
<lb n="0096b05"/>提寂靜妙常亦汝六根更非他物等又云十方薄伽
<lb n="0096b06"/>梵一路涅槃門斯顯一心一智佛佛道同也。</p>
<lb n="0096b07"/>
<p id="pX11p0096b0701">四釋密因約行中。</p>
<p id="pX11p0096b0708" type="inline">△具空假中者以此定是不思議
<lb n="0096b08"/>妙三止一體真止是即空二方便緣止是即假三息
<lb n="0096b09"/>二邊分別止是即中即一而三即三而一非一二三
<lb n="0096b10"/>而一二三不可思議止即是觀名偏意圓故也斯圓
<lb n="0096b11"/>三止圓照二諦空即三諦俱空一空一切空假即三
<lb n="0096b12"/>諦俱假一假一切假中即三諦俱中一中一切中非
<lb n="0096b13"/>謂先空次假後中故曰即是一心此定成時五眼三
<lb n="0096b14"/>智一念開發故龍樹云三智一心中得。</p>
<p id="pX11p0096b1416" type="inline">△非縱者不
<lb n="0096b15"/>同點水之縱。</p>
<p id="pX11p0096b1506" type="inline">△非橫者不同烈火之橫。</p>
<p id="pX11p0096b1516" type="inline">△不並者非
<lb n="0096b16"/>合也。</p>
<p id="pX11p0096b1603" type="inline">△不別者非散也。</p>
<p id="pX11p0096b1610" type="inline">△諸佛同此法門者過去諸
<lb n="0096b17"/>如來斯門<anchor xml:id="begd1e4225"/>已<anchor xml:id="endd1e4225"/>成就現在諸菩薩今各入圓明等。</p>
<lb n="0096b18"/>
<p id="pX11p0096b1801">五釋修證。</p>
<p id="pX11p0096b1805" type="inline">△緣即緣教作理比度生解未能親證三
<lb n="0096b19"/>德密藏即是地前菩薩唯識云現前立少物謂是唯
<lb n="0096b20"/>識性以有所得故非實住唯識真即分破無明親證
<lb n="0096b21"/>密藏依真如實理而修名為真修即地上<anchor xml:id="begd1e4243"/>已<anchor xml:id="endd1e4243"/>去菩薩
<lb n="0096b22"/>也唯識云若時於所緣智都無所得爾時住唯識離
<lb n="0096b23"/>二取相故然今疏中且約一代佛經總說故以地上
<lb n="0096b24"/>地前對一修也若的就今經所論即前二漸次為緣
<lb n="0096c01"/>修從第三漸次證法忍去為真修也天台圓教住前
<lb n="0096c02"/>為緣登住為真地住至等覺皆名分果惟妙覺名滿
<lb n="0096c03"/>以遠離微細無明故。</p>
<p id="pX11p0096c0309" type="inline">△所修所證俱大佛頂者因果
<lb n="0096c04"/>俱法界也普賢觀云大乘因者諸法實相大乘果者
<lb n="0096c05"/>亦諸法實相。</p>
<p id="pX11p0096c0506" type="inline">△如觀音圓通者下云初於聞中入流
<lb n="0096c06"/>亡所乃至空所空滅即緣修寂滅現前即真修。</p>
<lb n="0096c07"/>
<p id="pX11p0096c0701">六釋了義。</p>
<p id="pX11p0096c0705" type="inline">△了義者顯了宣說也又了者究竟也即
<lb n="0096c08"/>究竟稱實說也。</p>
<p id="pX11p0096c0807" type="inline">△覆相者隱覆真實之相而不顯談
<lb n="0096c09"/>也如般若經始自色心終于種智一向遣蕩若今經
<lb n="0096c10"/>則節節明示真實如云此見及緣元是菩提妙淨明
<lb n="0096c11"/>體又云生滅去來本如來藏又云其性真為妙覺明
<lb n="0096c12"/>體又云菩提涅槃元清淨體等盡理極談更無隱覆
<lb n="0096c13"/>也。</p>
<p id="pX11p0096c1302" type="inline">△勝義中真勝義性者勝即空義也於空而見空
<lb n="0096c14"/>實性故曰真勝義性也。</p>
<lb n="0096c15"/>
<p id="pX11p0096c1501">七釋菩薩。</p>
<p id="pX11p0096c1505" type="inline">△具多義者以此妙定具一切定是故修
<lb n="0096c16"/>之則無行不備。</p>
<lb n="0096c17"/>
<p id="pX11p0096c1701">八釋首楞嚴中初飜名。</p>
<p id="pX11p0096c1710" type="inline">△究竟堅固者修此定時五
<lb n="0096c18"/>蘊三科一切事法咸即實相故曰究竟不為煩惱動
<lb n="0096c19"/>亂能盡微細無明故云堅固。</p>
<p id="pX11p0096c1912" type="inline">▲二釋義。</p>
<p id="pX11p0096c1916" type="inline">△觀法如幻者
<lb n="0096c20"/>得如幻三昧也了九界法絕待如幻故。</p>
<p id="pX11p0096c2016" type="inline">△於法自在
<lb n="0096c21"/>者即王三昧為諸三昧總領曰王不為六塵煩惱染
<lb n="0096c22"/>縛曰自在一切眾生為法所縛故於法不得自在下
<lb n="0096c23"/>云從無始來迷<anchor xml:id="begd1e4334"/>己<anchor xml:id="endd1e4334"/>為物為物所轉若能了物則於法
<lb n="0096c24"/>自在下云若能轉物即同如來。</p>
<p id="pX11p0096c2413" type="inline">△二殊勝者於同體
<lb n="0097a01"/>法性起慈悲二德也下云一者上合十方諸佛本妙
<lb n="0097a02"/>覺心與諸如來同一慈力二者下合六道一切眾生
<lb n="0097a03"/>與諸眾生同一悲仰。</p>
<p id="pX11p0097a0309" type="inline">△佛母者諸佛皆依此修也。</p>
<p id="pX11p0097a0320" type="inline">△
<lb n="0097a04"/>蓮華者離染清淨然並妙定之異名也。</p>
<p id="pX11p0097a0416" type="inline">▲初正出體。</p>
<lb n="0097a05"/>
<p id="pX11p0097a0501">△此三昧偏就妙止得名是解脫故以寂用為體既
<lb n="0097a06"/>是圓妙三止必須寂照常俱豈不即是妙三觀耶觀
<lb n="0097a07"/>即般若德即照用為體故知慧非定則無以窮其照
<lb n="0097a08"/>定非慧則無以深其寂寂照相資方盡其妙。</p>
<p id="pX11p0097a0818" type="inline">△染淨
<lb n="0097a09"/>都盡者染即六道凡夫淨即三乘賢聖今融九界咸
<lb n="0097a10"/>會實際故曰都盡又九界為染佛界為淨形對染法
<lb n="0097a11"/>故說為淨今九界之染既亡佛界之淨亦遣。</p>
<p id="pX11p0097a1118" type="inline">△淨用
<lb n="0097a12"/>顯者成圓明淨妙也。</p>
<p id="pX11p0097a1209" type="inline">▲解能詮初。</p>
<p id="pX11p0097a1214" type="inline">△就事釋法者任
<lb n="0097a13"/>持自性軌生物解也苟非能詮住持所詮義理莫顯。</p>
<lb n="0097a14"/>
<p id="pX11p0097a1401">△詮顯性相者詮辨理事分明令眾生亡其相而會
<lb n="0097a15"/>其理也又相即性故諸法絕待性即相故法法摐然
<lb n="0097a16"/>舉一全收自在無礙經能持義令不散失似線貫華
<lb n="0097a17"/>無飄散也。</p>
<p id="pX11p0097a1705" type="inline">△不顛墜者由經說故知惡墮苦知善受
<lb n="0097a18"/>樂故無顛墜三塗二死之患也。</p>
<p id="pX11p0097a1813" type="inline">▲二約理釋初惟就
<lb n="0097a19"/>藏體釋心性在纏出障無增無減曰常凡聖通為體
<lb n="0097a20"/>性曰貫含容具足色心染淨之法名攝論云是心即
<lb n="0097a21"/>攝一切世出世間法二徧一切法但於一切物上起
<lb n="0097a22"/>解悟心即為經也如古人見桃華而悟道因擔柴以
<lb n="0097a23"/>達性但取得意入解便名經也。</p>
<p id="pX11p0097a2313" type="inline">△亦具四義者良由
<lb n="0097a24"/>理具方有事用理既具四事亦必然如水具德波亦
<lb n="0097b01"/>具也若以義點示者但能於一切物上生於解心名
<lb n="0097b02"/>法世間相常本無去來曰常於事達理見法實際曰
<lb n="0097b03"/>貫一色一香三千具足曰攝是知法法法爾具四故
<lb n="0097b04"/>得手不執卷常讀是經矣。</p>
<p id="pX11p0097b0411" type="inline">▲二別號初釋印度。</p>
<p id="pX11p0097b0419" type="inline">△月
<lb n="0097b05"/>
<g ref="CB15131"/>者又彼國賢聖繼興如月照世也。</p>
<p id="pX11p0097b0515" type="inline">△中印者彼國
<lb n="0097b06"/>北背雪山畫野分邪七十餘國統論其要惟五印土
<lb n="0097b07"/>今揀餘四故曰中也。</p>
<p id="pX11p0097b0709" type="inline">△或飜為不至者此國兵馬強
<lb n="0097b08"/>壯所有怨歒皆不能至或翻為善勝亦云無害。</p>
<p id="pX11p0097b0819" type="inline">▲二
<lb n="0097b09"/>釋道場。</p>
<p id="pX11p0097b0904" type="inline">△施無厭者此龍能興禍福凡有祈求雨水
<lb n="0097b10"/>皆蒙殊應人感其恩施多寶物於池以報龍也。</p>
<p id="pX11p0097b1019" type="inline">△緝
<lb n="0097b11"/>興者自佛滅後六朝帝王相繼興建也。</p>
<p id="pX11p0097b1116" type="inline">△六帝者一
<lb n="0097b12"/>帝日王為戀佛故造伽藍二覺護王又造南伽藍三
<lb n="0097b13"/>三如來王建東伽藍四幻日王又於北造寺五金剛
<lb n="0097b14"/>王造南伽藍六中印度王又造伽藍。</p>
<p id="pX11p0097b1415" type="inline">▲三釋灌頂。</p>
<p id="pX11p0097b1420" type="inline">△
<lb n="0097b15"/>五部者以彼土密言凢有五部一東方金剛部阿閦
<lb n="0097b16"/>佛為部主二西方蓮華部無量壽佛為主三南方羯
<lb n="0097b17"/>磨部不空成就佛為主四北方寶部寶生佛為主五
<lb n="0097b18"/>中央灌頂部毗盧佛為主。</p>
<lb n="0097b19"/>
<p id="pX11p0097b1901">三譯人。</p>
<p id="pX11p0097b1904" type="inline">△中宗者隋封高祖為唐公因號大唐自高
<lb n="0097b20"/>祖至景宗凡二十二主總合二百八十九年中宗即
<lb n="0097b21"/>第五主名顯即高宗第七子也。</p>
<p id="pX11p0097b2113" type="inline">△乙巳歲者是載歲
<lb n="0097b22"/>星次于乙巳也。</p>
<p id="pX11p0097b2207" type="inline">△般剌密帝亦翻為極量。</p>
<p id="pX11p0097b2217" type="inline">△四方各
<lb n="0097b23"/>有名者南曰象東曰紀西曰歒低北曰譯今言通四
<lb n="0097b24"/>方語曰象胥者善四方語者別受象胥之號也。</p>
<p id="pX11p0097b2419" type="inline">△正
<lb n="0097c01"/>諫者以正道諫君也漢時名諫議龍朔改為正諫至
<lb n="0097c02"/>中宗時復名諫議也。</p>
<p id="pX11p0097c0209" type="inline">△二省者中書省門下省也。</p>
<p id="pX11p0097c0220" type="inline">△
<lb n="0097c03"/>潤色者以其才力潤飾使語言流美理味煥然也。</p>
<p id="pX11p0097c0320" type="inline">△
<lb n="0097c04"/>烏長國者具云烏長那此云苑昔輪王之苑囿也。</p>
<p id="pX11p0097c0420" type="inline">△
<lb n="0097c05"/>彌伽釋迦正云彌伽爍佉或飜為雲峯。</p>
<lb n="0097c06"/>
<p id="pX11p0097c0601">十別解文義疏二初分科。</p>
<p id="pX11p0097c0611" type="inline">△準常三分者始自道安
<lb n="0097c07"/>法師判一代佛經總為三分即初中後三善也初善
<lb n="0097c08"/>生人信心即序分彰說法之由致中善生人慧心即
<lb n="0097c09"/>正宗分暢本意之玄門後善生人傳心即流通分繼
<lb n="0097c10"/>遐方於萬古此之三分冥符西域今古同遵也從如
<lb n="0097c11"/>是我聞至歸來佛所即序分從阿難見佛頂禮悲泣
<lb n="0097c12"/>至不戀三界是正宗分從阿難若復有人至作禮而
<lb n="0097c13"/>去是流通分。</p>
<lb n="0097c14"/>
<p id="pX11p0097c1401">二隨釋經分三段初序分疏二初分文二隨釋二初
<lb n="0097c15"/>證信序二發起序。</p>
<p id="pX11p0097c1508" type="inline">△證信者六成就也顯說聽時處
<lb n="0097c16"/>一一分明以證非謬令物生信故亦謂之通序經經
<lb n="0097c17"/>皆有此言故或云經後序以佛說時未有至結集時
<lb n="0097c18"/>方安立故然亦可謂之別序以經經如是等言茂深
<lb n="0097c19"/>異故。</p>
<p id="pX11p0097c1903" type="inline">△發起者則以事相表示發起正宗法義也或
<lb n="0097c20"/>曰別序謂經經發起別故如法華放光金剛乞食涅
<lb n="0097c21"/>槃勸人令問等或云經前序謂佛先自發起後方說
<lb n="0097c22"/>故或曰通序以經經皆有發起故。</p>
<lb n="0097c23"/>
<p id="pX11p0097c2301">證信疏初立由。</p>
<p id="pX11p0097c2307" type="inline">△由阿難問者謂佛將欲涅槃倚臥
<lb n="0097c24"/>雙林告阿難言吾今背痛阿難聞語知佛涅槃悶絕
<lb n="0098a01"/>愁惱有尊者阿泥樓豆
(即阿那律阿難堂兄)
告阿難言汝是持
<lb n="0098a02"/>佛法人且須裁抑如來今日即有明日即無汝當往
<lb n="0098a03"/>問後事阿難言何謂後事阿泥樓豆教問四事阿難
<lb n="0098a04"/>如教往問一問世尊在日以佛為師世尊滅後以誰
<lb n="0098a05"/>為師佛令以戒為師二問如來在日依如來住如來
<lb n="0098a06"/>滅後依何而住佛令依四念處住三問惡性比丘佛
<lb n="0098a07"/>自調伏佛滅度後如何調伏佛令梵壇治之四問遐
<lb n="0098a08"/>益後來理宜結集一切經首當置何言佛令安如是
<lb n="0098a09"/>我聞等言故云由阿難問佛令置之。</p>
<p id="pX11p0098a0915" type="inline">▲二立意。</p>
<p id="pX11p0098a0919" type="inline">△斷
<lb n="0098a10"/>疑者謂佛滅後諸阿羅漢各欲涅槃諸天王等心自
<lb n="0098a11"/>念言眾生有病誰當治者即禮大迦葉足白言大德
<lb n="0098a12"/>知否法海欲竭法船欲破法城欲頺法幢欲倒當以
<lb n="0098a13"/>大悲建立佛法於是迦葉受請諸聖弟子得神通者
<lb n="0098a14"/>皆來集會共一千人唯除阿難餘皆羅漢迦葉牽出
<lb n="0098a15"/>阿難苦言清淨眾中結集法藏汝結未盡不應住此
<lb n="0098a16"/>仍備舉阿難六種吉羅之罪阿難慚耻一一懺悔求
<lb n="0098a17"/>斷結使靡不精誠朗然大悟三明六通作大羅漢却
<lb n="0098a18"/>至窟中禮僧足<anchor xml:id="begd1e4657"/>已<anchor xml:id="endd1e4657"/>大眾乃請阿難升座結集纔升座
<lb n="0098a19"/>
<anchor xml:id="begd1e4664"/>已<anchor xml:id="endd1e4664"/>未發言間感得自身相好如佛於是大眾遂起三
<lb n="0098a20"/>疑一疑他方佛來二疑如來重起說法三疑阿難成
<lb n="0098a21"/>佛纔唱如是我聞等言三疑頓息。</p>
<p id="pX11p0098a2114" type="inline">△息諍者同是羅
<lb n="0098a22"/>漢德業頗齊若云自言理宜喧諍纔言我從佛聞即
<lb n="0098a23"/>息諍也。</p>
<p id="pX11p0098a2304" type="inline">▲異邪者外道經首皆云阿憂阿憂表告今
<lb n="0098a24"/>云如是等言即異邪也。</p>
<lb n="0098b01"/>
<p id="pX11p0098b0101">二科定經文初說經時處。</p>
<p id="pX11p0098b0111" type="inline">△經如是者所傳之法也。</p>
<lb n="0098b02"/>
<p id="pX11p0098b0201">△我聞者能傳之人也。</p>
<p id="pX11p0098b0210" type="inline">△一時者機理契會之時也。</p>
<lb n="0098b03"/>
<p id="pX11p0098b0301">△佛者說教之主也。</p>
<p id="pX11p0098b0309" type="inline">△在室羅伐城者說法地也向
<lb n="0098b04"/>下與大比丘眾等即同聞伴也然此六事亦隨五教
<lb n="0098b05"/>不同且就今經。</p>
<p id="pX11p0098b0507" type="inline">△如是者眾生一念即佛為如三科
<lb n="0098b06"/>七大無非中道為是如此如是是信圓融一實如是
<lb n="0098b07"/>也。</p>
<p id="pX11p0098b0702" type="inline">△我聞者我有四種謂我我我無我無我我非我
<lb n="0098b08"/>非無我聞亦四謂聞聞聞不聞不聞聞不聞不不聞
<lb n="0098b09"/>今經即以非我非無我不聞不不聞為我聞也圓人
<lb n="0098b10"/>了我即空故云非我即空而假性具宛然故曰非無
<lb n="0098b11"/>我即中道妙義也不聞不不聞者謂不聞不不聞即
<lb n="0098b12"/>中道妙聞也又我即是聞以能聞所聞俱法界故故
<lb n="0098b13"/>使我外更無能聞耳根也所以但云我聞。</p>
<p id="pX11p0098b1317" type="inline">△一時者
<lb n="0098b14"/>亦五教異今取不思議一時也所謂非一非一切而
<lb n="0098b15"/>一而一切即中道雙非雙照也。</p>
<p id="pX11p0098b1513" type="inline">△佛者即應之法身
<lb n="0098b16"/>佛也涅槃云吾今此身即是常身以應即法故說即
<lb n="0098b17"/>無說法即應故無說即說得則非說非不說事則而
<lb n="0098b18"/>說而不說若得斯意即於應身能了三身圓妙。</p>
<p id="pX11p0098b1819" type="inline">△在
<lb n="0098b19"/>者內住首楞嚴妙定迹住伐城精舍。</p>
<lb n="0098b20"/>
<p id="pX11p0098b2001">疏初釋如是二初合釋佛地論即阿難海與文殊結
<lb n="0098b21"/>集諸大乘經也故云傳法菩薩然有四種阿難一賢
<lb n="0098b22"/>二持三典藏四海賢即結集小乘持與典藏對始教
<lb n="0098b23"/>海即終頓圓也然人秪是一隨教而立四名也。</p>
<p id="pX11p0098b2319" type="inline">▲初
<lb n="0098b24"/>約人釋。</p>
<p id="pX11p0098b2404" type="inline">△肇即肇法師也。</p>
<p id="pX11p0098b2411" type="inline">△順則師資者信則師承
<lb n="0098c01"/>資取其道不信則不師稟也。</p>
<p id="pX11p0098c0112" type="inline">▲二約法釋如者䐇合
<lb n="0098c02"/>之辭是者無非之稱故云永離過非曰是。</p>
<p id="pX11p0098c0217" type="inline">▲二就此
<lb n="0098c03"/>經克性說。</p>
<p id="pX11p0098c0305" type="inline">△不動曰如等者若有生滅不可名如良
<lb n="0098c04"/>以藏性無動故得名如若有虗偽則不名是唯真實
<lb n="0098c05"/>故方稱曰是。</p>
<p id="pX11p0098c0506" type="inline">▲二會妄說。</p>
<p id="pX11p0098c0511" type="inline">△一切諸法本空無生滅
<lb n="0098c06"/>等者下云汝猶未明一切浮塵諸幻化相當處出生
<lb n="0098c07"/>隨處滅盡乃至云生滅去來本如來藏妙真如性淨
<lb n="0098c08"/>名云彌勒如草木如等。</p>
<p id="pX11p0098c0810" type="inline">△離一切等者約遮照解是
<lb n="0098c09"/>也遮故離相照故即是遮照同時中道方顯。</p>
<p id="pX11p0098c0918" type="inline">▲更有
<lb n="0098c10"/>餘義者注法華云如是者感應之瑞也如以順機受
<lb n="0098c11"/>名是以無非立稱眾生以無非為感如來以順機為
<lb n="0098c12"/>應故言如是長耳三藏云如是有三一約佛明三世
<lb n="0098c13"/>諸佛共說不異名如以同說故稱是二約法明諸法
<lb n="0098c14"/>實相古今不易名如如如而說稱是三約僧釋阿難
<lb n="0098c15"/>所傳望佛本教不異名如永離過非曰是等。</p>
<lb n="0098c16"/>
<p id="pX11p0098c1601">釋我聞初釋我。</p>
<p id="pX11p0098c1607" type="inline">△假者謂於五蘊身上假立我稱要
<lb n="0098c17"/>別自他。</p>
<p id="pX11p0098c1704" type="inline">△徧計者凡夫計身為我計諸法為我所有。</p>
<lb n="0098c18"/>
<p id="pX11p0098c1801">△外道宗計者各宗邪見為我也即十八種九十六
<lb n="0098c19"/>種等備在止觀淨名。</p>
<p id="pX11p0098c1909" type="inline">△非邪慢者異外道故非邪異
<lb n="0098c20"/>凡夫故非慢。</p>
<p id="pX11p0098c2006" type="inline">▲二釋聞。</p>
<p id="pX11p0098c2010" type="inline">△聽受者根境識三和合聲
<lb n="0098c21"/>在可聞處方為聞也若約瑜伽須具八緣方得成聞
<lb n="0098c22"/>謂根境識空種子染淨分別作意。</p>
<p id="pX11p0098c2214" type="inline">△廢別者耳是身
<lb n="0098c23"/>之別廢耳之別從身之總故曰我聞。</p>
<p id="pX11p0098c2315" type="inline">▲二約空宗釋。</p>
<lb n="0098c24"/>
<p id="pX11p0098c2401">△不壞假名者緣生之俗存故有假名也。</p>
<p id="pX11p0098c2417" type="inline">△不聞聞
<lb n="0099a01"/>者達無聞故曰不聞不壞俗故而聞也。</p>
<p id="pX11p0099a0116" type="inline">▲三就法性
<lb n="0099a02"/>釋。</p>
<p id="pX11p0099a0202" type="inline">△非一異者非一故根境歷然非異故能所泯絕
<lb n="0099a03"/>即以中道妙耳聞第一義諦法故曰真俗無礙也。</p>
<lb n="0099a04"/>
<p id="pX11p0099a0401">三釋一時總言一時蓋不約四六十二等時亦不局
<lb n="0099a05"/>成道以來若干年月等時但取根熟眾生能感於佛
<lb n="0099a06"/>佛即應之為說說畢聽終為一時也肇公云法王啟
<lb n="0099a07"/>運嘉會之時。</p>
<p id="pX11p0099a0706" type="inline">▲二出體。</p>
<p id="pX11p0099a0710" type="inline">△一言略周者但舉一時之
<lb n="0099a08"/>言略可周足。</p>
<p id="pX11p0099a0806" type="inline">▲三通妨。</p>
<p id="pX11p0099a0810" type="inline">△時分延促者此土四時西
<lb n="0099a09"/>但三時又此十二彼六時等天與人間延促可知。</p>
<p id="pX11p0099a0920" type="inline">▲
<lb n="0099a10"/>二據實釋。</p>
<p id="pX11p0099a1005" type="inline">△心境泯者泯亡也能所都亡翛然無滯
<lb n="0099a11"/>也淨名云其說法者無說無示其聽法者無聞無得。</p>
<lb n="0099a12"/>
<p id="pX11p0099a1201">△理知融者聞法之際亡情與法性妙理相應若以
<lb n="0099a13"/>緣心聽法非得法性。</p>
<p id="pX11p0099a1309" type="inline">△凡聖如者心冥平等之性故
<lb n="0099a14"/>得凡聖皆如淨名云眾生如諸佛如等。</p>
<p id="pX11p0099a1416" type="inline">△本始會者
<lb n="0099a15"/>始覺合本覺時攝用歸體名究竟覺故曰會。</p>
<lb n="0099a16"/>
<p id="pX11p0099a1601">四釋佛初正飜名。</p>
<p id="pX11p0099a1608" type="inline">△覺了真妄性相者了真本有達
<lb n="0099a17"/>妄本空諸法皆空性也諸法緣生相也真心雖體無
<lb n="0099a18"/>一物而體不空即了性也雖隨緣成色等相而體非
<lb n="0099a19"/>色即了相也真俗兩亡中道究顯故名究竟覺也。</p>
<p id="pX11p0099a1920" type="inline">▲
<lb n="0099a20"/>二廣辯相初約三義釋。</p>
<p id="pX11p0099a2010" type="inline">△自覺者覺知徧計依他如
<lb n="0099a21"/>夢幻如空華獨顯圓成實性也。</p>
<p id="pX11p0099a2113" type="inline">△覺他者悟知十界
<lb n="0099a22"/>依正與<anchor xml:id="begd1e4950"/>己<anchor xml:id="endd1e4950"/>無異。</p>
<p id="pX11p0099a2207" type="inline">△覺滿者自他俱究竟也。</p>
<p id="pX11p0099a2217" type="inline">▲二佛地
<lb n="0099a23"/>下引十義十義中有自他法喻等。</p>
<p id="pX11p0099a2314" type="inline">△具一切智即根
<lb n="0099a24"/>本智。</p>
<p id="pX11p0099a2403" type="inline">△具一切種智即後得智。</p>
<p id="pX11p0099a2413" type="inline">△出所知煩惱二障
<lb n="0099b01"/>即二智所亡惑也然三智配對又別即一切智為空
<lb n="0099b02"/>智斷煩惱障道種智為假智斷塵沙煩惱一切種智
<lb n="0099b03"/>為中道智斷無明隨經論配釋
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0099b0315" type="inline">△諸法性相者
<lb n="0099b04"/>義如上釋又諸法性相即性相二執也計一切法從
<lb n="0099b05"/>自生從他生自他共生無因生此四名為性執推撿
<lb n="0099b06"/>四處皆無生故名為性空若計有此空可得名為相
<lb n="0099b07"/>執推撿此空亦空名為相空。</p>
<p id="pX11p0099b0712" type="inline">△如夢覺即自行果圓。</p>
<lb n="0099b08"/>
<p id="pX11p0099b0801">△如華開即化他功着。</p>
<lb n="0099b09"/>
<p id="pX11p0099b0901">五釋處所初總指。</p>
<p id="pX11p0099b0908" type="inline">△祇桓者梵語也若作方言釋者
<lb n="0099b10"/>應法師曰桓即林也即祇陀太子林也以古桓字與
<lb n="0099b11"/>園字同用也。</p>
<p id="pX11p0099b1106" type="inline">▲二別解初釋伐城。</p>
<p id="pX11p0099b1114" type="inline">△舉城者揀南憍
<lb n="0099b12"/>薩羅國也。</p>
<p id="pX11p0099b1205" type="inline">△豐解脫者多五通仙人得道故名解脫
<lb n="0099b13"/>也。</p>
<p id="pX11p0099b1302" type="inline">△就勝易彰者城有勝迹易彰明也。</p>
<p id="pX11p0099b1316" type="inline">▲二釋祇桓。</p>
<lb n="0099b14"/>
<p id="pX11p0099b1401">△戰勝者即生太子時王與外國戰勝也。</p>
<p id="pX11p0099b1417" type="inline">▲三釋精
<lb n="0099b15"/>舍。</p>
<p id="pX11p0099b1502" type="inline">△精舍者非麤暴者所居故曰精舍。</p>
<p id="pX11p0099b1516" type="inline">△須達買園
<lb n="0099b16"/>等者須達即波斯匿王臣其家巨富為兒娉婦至王
<lb n="0099b17"/>舍城寄止珊檀那宅其家中夜而起辨諸餚膳須達
<lb n="0099b18"/>問云大士欲請誰耶答云請佛須達聞<anchor xml:id="begd1e5046"/>已<anchor xml:id="endd1e5046"/>身毛皆竪
<lb n="0099b19"/>問云何等名佛答云汝豈不聞釋種太子號悉達多
<lb n="0099b20"/>捨父出家無師自覺貪恚癡盡得大菩提號之為佛
<lb n="0099b21"/>須達云善哉大士所言佛者今在何許答云在伽藍
<lb n="0099b22"/>陀竹林精舍時須達多一心念佛天忽大明猶同白
<lb n="0099b23"/>日尋光遂至佛所頭面禮足世尊即為如應說法得
<lb n="0099b24"/>須陀洹乃請佛云惟願臨顧至舍衛城受我微供佛
<lb n="0099c01"/>云頗有精舍容受我否須達云若見垂顧便當營辯
<lb n="0099c02"/>世尊默然受請時須達徧觀何處堪起精舍唯祇陀
<lb n="0099c03"/>林最好安立告祇陀言我欲建立僧坊惟仁者園堪
<lb n="0099c04"/>任造立祇陀戲言應以真金徧布其地園即可買須
<lb n="0099c05"/>達便欲取金祇陀云我園不賣云何取金時首陀天
<lb n="0099c06"/>化作斷事人云王既許賣決須與也於是取金唯五
<lb n="0099c07"/>百步金未周徧祇陀云無上法王真實無上致使斯
<lb n="0099c08"/>人輕寶如是語云金未徧者請於此處造立門樓使
<lb n="0099c09"/>佛經遊園中林樹是我施之興功七日一時周備即
<lb n="0099c10"/>執香爐請云唯願受我此處佛與大眾如展臂頃至
<lb n="0099c11"/>祇陀園今於此處說佛頂經也。</p>
<lb n="0099c12"/>
<p id="pX11p0099c1201">二引眾同聞疏三初總敘天龍八部即說呪處明也。</p>
<lb n="0099c13"/>
<p id="pX11p0099c1301">△八部者一龍二神三夜叉四乾闥婆五修羅六迦
<lb n="0099c14"/>樓那七緊那羅八摩睺羅伽。</p>
<p id="pX11p0099c1412" type="inline">△王臣菩薩發起中說
<lb n="0099c15"/>蓋譯人巧互其文也。</p>
<lb n="0099c16"/>
<p id="pX11p0099c1601">二科分。</p>
<p id="pX11p0099c1604" type="inline">▲三隨釋經文二節初聲聞眾初標類舉數
<lb n="0099c17"/>二初釋標顯四初釋疏與字然大釋論以七一釋與
<lb n="0099c18"/>字與者共也共一處時戒心見道解脫比丘及佛共
<lb n="0099c19"/>此七一故言與也然今七一亦不與法華前經同以
<lb n="0099c20"/>是開顯之後唯共祇洹精舍處共最後無範時共大
<lb n="0099c21"/>乘中道戒共常住真淨心共圓融無漏見共三德涅
<lb n="0099c22"/>槃道共一不思議解脫故曰與也。</p>
<p id="pX11p0099c2214" type="inline">▲二釋大。</p>
<p id="pX11p0099c2218" type="inline">△內外
<lb n="0099c23"/>者內即三藏教文外即四韋陀典。</p>
<p id="pX11p0099c2314" type="inline">△九十五種者外
<lb n="0099c24"/>道有六師每一人有十六法以十五法教十五弟子
<lb n="0100a01"/>師資合論有九十六內一道實故云勝出九十五若
<lb n="0100a02"/>以小衍相對以衍為正以小為邪今經圓實亦可云
<lb n="0100a03"/>勝出九十六種又七方便人恭敬故云大通達權實
<lb n="0100a04"/>性門故言多於圓實眾而為上首故云勝。</p>
<p id="pX11p0100a0417" type="inline">▲三釋比
<lb n="0100a05"/>丘。</p>
<p id="pX11p0100a0502" type="inline">△離邪正命者邪即四邪五邪四邪者如淨目女
<lb n="0100a06"/>問舍利弗云汝食淨否答云淨淨目云下口食耶答
<lb n="0100a07"/>云否乃至問仰維方食皆答云否舍利弗言姊我不
<lb n="0100a08"/>墮是四種不淨食中我用清淨乞食活命淨目因聞
<lb n="0100a09"/>清淨法食歡喜信解得須陀洹五邪者一作現異相
<lb n="0100a10"/>二自說功德三占相吉凶四高聲現威五說所得供
<lb n="0100a11"/>養以動人身。</p>
<p id="pX11p0100a1106" type="inline">△正命者不問淨穢於食等者於法亦
<lb n="0100a12"/>等也如是乞食名乞士眾。</p>
<p id="pX11p0100a1211" type="inline">△又怖魔者發真歸無能
<lb n="0100a13"/>隳裂魔宮故曰怖魔。</p>
<p id="pX11p0100a1309" type="inline">△七支者身殺盜婬口妄言綺
<lb n="0100a14"/>語兩舌惡罵也。</p>
<p id="pX11p0100a1407" type="inline">△九十八使者即見思煩惱也約三界
<lb n="0100a15"/>四諦見惑有八十八頌曰苦下具一切
(即貪瞋癡慢疑身見邊見
<lb n="0100a16"/>見取邪見戒禁取也)
集滅離三見
(即身見邊見及戒禁取也)
道除於二見
(只除
<lb n="0100a17"/>身邊二見四諦共有三十二使)
上界不行恚
(上色無色二界各除四使瞋惑每界但有二十
<lb n="0100a18"/>八使)
由是三界共有八十八使見惑此在見道門中頓
<lb n="0100a19"/>斷即證初果又三界共有十使思惑欲界具四
(貪瞋癡慢)
<lb n="0100a20"/>色無色各三
(貪癡慢也)
故見思合九十八也又若就今經
<lb n="0100a21"/>應以九界煩惱即是菩提妙用元心無惡可破故名
<lb n="0100a22"/>破惡。</p>
<p id="pX11p0100a2203" type="inline">▲四釋眾。</p>
<p id="pX11p0100a2207" type="inline">△說恣者說戒自恣也。</p>
<p id="pX11p0100a2216" type="inline">▲二釋舉數。</p>
<lb n="0100a23"/>
<p id="pX11p0100a2301">△五人者陳如頞<g ref="CB16014"/>䟦提十力迦葉拘利太子。</p>
<p id="pX11p0100a2319" type="inline">△三
<lb n="0100a24"/>迦葉者優樓頻螺在火龍窟有徒五百那提在象頭
<lb n="0100b01"/>山有徒三百伽耶在希連河有徒二百。</p>
<lb n="0100b02"/>
<p id="pX11p0100b0201">二總歎行德疏總指。</p>
<p id="pX11p0100b0209" type="inline">△三漏者欲漏有漏無明漏也
<lb n="0100b03"/>謂欲界四諦下各具貪瞋等十使煩惱合四十使除
<lb n="0100b04"/>四使癡但三十六修惑於六根本中亦除一使癡但
<lb n="0100b05"/>有五
(六根本即貪瞋癡慢疑邪見也)
見修合論有四十一名為欲漏
<lb n="0100b06"/>又色無色界於前四十一使名除五使瞋
(見惑四使修惑一使)
<lb n="0100b07"/>每界但有三十六二界合有七十二使名為有漏三
<lb n="0100b08"/>界共有十五使癡名無明漏共有一百二十八使見
<lb n="0100b09"/>思此約大乘說小則如上九十八使由茲造業漏落
<lb n="0100b10"/>三界然疏解羅漢三義且約小說若稱今經應云害
<lb n="0100b11"/>無明賊不受變易生應受十界供。</p>
<p id="pX11p0100b1114" type="inline">△此皆無疑者
<lb n="0100b12"/>然羅漢有三一時解脫即信行鈍根待時及眾緣具
<lb n="0100b13"/>方解脫故然有二種一慧解脫是人因中偏修性念
<lb n="0100b14"/>處觀不得滅盡定二俱解脫是人因中修性念及共
<lb n="0100b15"/>念處觀得滅盡定二不時解脫即法行利根此人不
<lb n="0100b16"/>待眾具隨欲進修即得解脫
(亦如上二種人得定不得定異)
三無礙
<lb n="0100b17"/>解脫即聞佛說三藏教法修緣念處觀發四辯才能
<lb n="0100b18"/>具一切羅漢功德然若稱經實談應徧解權實教文
<lb n="0100b19"/>決定無疑名大羅漢。</p>
<p id="pX11p0100b1909" type="inline">▲二別歎疏。</p>
<p id="pX11p0100b1914" type="inline">△從佛口生者從
<lb n="0100b20"/>言教生也。</p>
<p id="pX11p0100b2005" type="inline">△從法生者從理作意之所生也。</p>
<p id="pX11p0100b2018" type="inline">△得法
<lb n="0100b21"/>分者受用無漏法財也。</p>
<p id="pX11p0100b2110" type="inline">△二十五有此出涅槃經超
<lb n="0100b22"/>地獄有得無垢三昧超餓鬼有得心樂三昧等總即
<lb n="0100b23"/>欲等三有然有界內分段三有界外變易三有如華
<lb n="0100b24"/>嚴說阿僧祇香雲即變易欲有百千禪定無量心塵
<lb n="0100c01"/>即變易色無色有細開即二十五有所謂四洲四惡
<lb n="0100c02"/>趣無想及那含六欲并梵天四禪四空處須超變易
<lb n="0100c03"/>二十五有方稱善超。</p>
<p id="pX11p0100c0309" type="inline">△不為界繫者不被三界業惑
<lb n="0100c04"/>縛也。</p>
<p id="pX11p0100c0403" type="inline">▲二歎利他五。</p>
<p id="pX11p0100c0409" type="inline">△無利不現者即竪入實報方
<lb n="0100c05"/>便同居橫徧十方諸剎隨彼彼根一一現益也此經
<lb n="0100c06"/>諸大聲聞<anchor xml:id="begd1e5355"/>已<anchor xml:id="endd1e5355"/>證三德故能應物現形也照而常寂故
<lb n="0100c07"/>不損滅定寂而常照故現諸威儀。</p>
<p id="pX11p0100c0714" type="inline">▲二智堪遺付。</p>
<p id="pX11p0100c0720" type="inline">△
<lb n="0100c08"/>隨從者常從如來轉大小權實法門廣大利物故於
<lb n="0100c09"/>今經堪可遺付也。</p>
<p id="pX11p0100c0908" type="inline">▲三戒可遵依。</p>
<p id="pX11p0100c0914" type="inline">△斷割重輕者十
<lb n="0100c10"/>方僧物招提之物或犯罪心境一一皆能決斷判割
<lb n="0100c11"/>體用輕重使織毫不濫或此開彼遮等無不明白也。</p>
<lb n="0100c12"/>
<p id="pX11p0100c1201">▲四定能現化。</p>
<p id="pX11p0100c1207" type="inline">△化復作化者入無記化化禪於化
<lb n="0100c13"/>體上復化種種形類皆如幻也。</p>
<p id="pX11p0100c1313" type="inline">△令彼度苦即除報
<lb n="0100c14"/>障業即業障惑即煩惱障。</p>
<p id="pX11p0100c1411" type="inline">△內祕外現者即內祕菩
<lb n="0100c15"/>薩行外現是聲聞其實以佛道聲令一切聞方為至
<lb n="0100c16"/>說。</p>
<p id="pX11p0100c1602" type="inline">▲五結悲濟無盡令脫分段變易二生死苦令證
<lb n="0100c17"/>菩提涅槃二無上樂故云脫苦得樂。</p>
<lb n="0100c18"/>
<p id="pX11p0100c1801">三列眾上首疏。</p>
<p id="pX11p0100c1807" type="inline">△六菽即豆也。</p>
<p id="pX11p0100c1813" type="inline">△胡豆即菉豆也。</p>
<p id="pX11p0100c1820" type="inline">△
<lb n="0100c19"/>大膝者膝蓋大也。</p>
<p id="pX11p0100c1908" type="inline">△佛令立論者汝若論勝甥可還
<lb n="0100c20"/>汝遂立云一切論可破一切法不忍忍安也佛問汝
<lb n="0100c21"/>見忍否思惟良久不得一法入心乃云沙門著我於
<lb n="0100c22"/>二負中從茲負愧低頭得阿羅漢意云我答忍即違
<lb n="0100c23"/>自宗以我立云一切不忍故若云不忍如何破他於
<lb n="0100c24"/>是心調柔輭得法眼淨。</p>
<lb n="0101a01"/>
<p id="pX11p0101a0101">二緣覺眾然有獨覺緣覺獨覺生無佛世然有大小
<lb n="0101a02"/>不說法名小說法名大緣覺亦然以利根故不須制
<lb n="0101a03"/>果能斷正使兼除習氣也。</p>
<p id="pX11p0101a0311" type="inline">△不歎德者皆為機設自
<lb n="0101a04"/>有希高慕遠沾迹揚名即以多知識引之自有藏名
<lb n="0101a05"/>隱德退讓為懷即以少知識引之也。</p>
<lb n="0101a06"/>
<p id="pX11p0101a0601">二發起序疏二初指諸經。</p>
<p id="pX11p0101a0611" type="inline">△放光如法華般若法華
<lb n="0101a07"/>云放眉間光照于東方萬八千土般若云爾時世尊
<lb n="0101a08"/>放六百八十萬億那庾多光等。</p>
<p id="pX11p0101a0813" type="inline">△微笑者報恩經爾
<lb n="0101a09"/>時如來熙怡微笑。</p>
<p id="pX11p0101a0908" type="inline">△乞食金剛經爾時如來食時著
<lb n="0101a10"/>衣持鉢入舍衛大城乞食等。</p>
<p id="pX11p0101a1012" type="inline">△入禪如光明經是時
<lb n="0101a11"/>如來遊於無量甚深法性等。</p>
<p id="pX11p0101a1112" type="inline">△自唱位號如梵網經
<lb n="0101a12"/>我今廬舍那方坐蓮華臺等。</p>
<p id="pX11p0101a1212" type="inline">△勸人令問即涅槃云
<lb n="0101a13"/>普告大眾大覺世尊將入涅槃若有所疑今悉可問
<lb n="0101a14"/>等。</p>
<p id="pX11p0101a1402" type="inline">▲經四初夏制圓成眾求密義。</p>
<p id="pX11p0101a1414" type="inline">△自述等者違犯
<lb n="0101a15"/>禁戒述不自知恣任眾僧舉其過失此則內表無私
<lb n="0101a16"/>隱外顯有瑕疵身口托於他人故曰自恣又自陳三
<lb n="0101a17"/>法之詞恣舉七聚之罪欲令知過必改省<anchor xml:id="begd1e5494"/>己<anchor xml:id="endd1e5494"/>增修皎
<lb n="0101a18"/>潔尸羅凝清律海故也自恣凡有二種五德一舉罪
<lb n="0101a19"/>五德謂知時不以非時如實不以虗妄利益不以損
<lb n="0101a20"/>減柔輭不以麤獷慈心不以瞋恚二自恣五德謂不
<lb n="0101a21"/>愛不瞋不怖不癡如自恣不自恣然自恣通三日七
<lb n="0101a22"/>月十四十五十六又修道安樂亦通延日自恣可延
<lb n="0101a23"/>至八月十五日
(云云)
菩薩三釋初全約所求覺果所
<lb n="0101a24"/>度眾生以得名即全取他名有財釋次則分取他名
<lb n="0101b01"/>有財釋第三。</p>
<p id="pX11p0101b0106" type="inline">△覺悟智者分證真故。</p>
<p id="pX11p0101b0115" type="inline">△情慮識者惑
<lb n="0101b02"/>未盡故即依主釋。</p>
<p id="pX11p0101b0208" type="inline">△限內者九旬中也。</p>
<p id="pX11p0101b0216" type="inline">△將求密義
<lb n="0101b03"/>者文通兩勢一則恣決心中所疑故曰密義二眾來
<lb n="0101b04"/>咨求法義意在欲聞楞嚴了義法也。</p>
<p id="pX11p0101b0415" type="inline">▲二教演真乘。</p>
<lb n="0101b05"/>
<p id="pX11p0101b0501">△非禪不慧者夫欲說法先須入定從定起說言無
<lb n="0101b06"/>謬也。</p>
<p id="pX11p0101b0603" type="inline">△為後軌者釋難也或曰佛常在定何用入禪
<lb n="0101b07"/>答云要作後人軌則也佛有所為皆傚効故金剛併
<lb n="0101b08"/>緣入對面等。</p>
<p id="pX11p0101b0806" type="inline">△無量義為一乘本者欲顯一乘先說
<lb n="0101b09"/>無量義法謂從一法生二道
(頓漸)
三法
(三乘)
四果
(四位)
故一
<lb n="0101b10"/>無別一即無量而為一故以無量為一乘本如淨名
<lb n="0101b11"/>先說普集經等。</p>
<p id="pX11p0101b1107" type="inline">△必有經目者但云深奧略故不言
<lb n="0101b12"/>也。</p>
<p id="pX11p0101b1202" type="inline">△迦陵者具云迦陵頻伽此云好聲。</p>
<p id="pX11p0101b1216" type="inline">△仙者褒之
<lb n="0101b13"/>也如云佛仙神妙等。</p>
<p id="pX11p0101b1309" type="inline">△卵殻者
(苦觀切)
初出在<g ref="CB04057"/>時也
<lb n="0101b14"/>或苦角切
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0101b1407" type="inline">△最勝者苑法師經音金匱中云如
<lb n="0101b15"/>來聲有八勝相一極好二柔輭三和適四尊慧五不女
<lb n="0101b16"/>六不悞七深遠八不竭。</p>
<p id="pX11p0101b1610" type="inline">△妙吉祥者一切天人親近
<lb n="0101b17"/>供養即獲一切微妙慶瑞之事此菩薩是南天竺憍
<lb n="0101b18"/>薩羅國梵德婆羅門子尼拘樹下左脇而生生即能
<lb n="0101b19"/>言相好如佛有七寶蓋行住隨身又西域記云此菩
<lb n="0101b20"/>薩生時有十種吉祥之相一光明滿宅二甘露垂庭
<lb n="0101b21"/>三地涌七珍四地開伏藏五雞生鳳子六猪產龍㹠
<lb n="0101b22"/>七馬產騏驎八牛生白驛九倉變金粟十象具六牙
<lb n="0101b23"/>或飜濡首以河沙功德濡潤法身之首也此菩薩在
<lb n="0101b24"/>此方歡喜世界作摩尼寶積佛又是七佛祖師。</p>
<p id="pX11p0101b2419" type="inline">△無
<lb n="0101c01"/>私不伏者此顯眾咸心伏也若言伏而心不伏者非
<lb n="0101c02"/>真伏也禮云畏而愛之鄭玄云心伏也。</p>
<p id="pX11p0101c0216" type="inline">▲三王臣請
<lb n="0101c03"/>供。</p>
<p id="pX11p0101c0302" type="inline">△齋者吾教以不過中食為齊齊者齊也齊其身口
<lb n="0101c04"/>故。</p>
<p id="pX11p0101c0402" type="inline">△羞者熟食也波斯匿亦飜和悅。</p>
<p id="pX11p0101c0415" type="inline">△忌舉吉事者
<lb n="0101c05"/>於是之日不樂歌也禮云哭日不歌。</p>
<p id="pX11p0101c0515" type="inline">△諱避其名者
<lb n="0101c06"/>體以卒哭後諱名也。</p>
<p id="pX11p0101c0609" type="inline">△宮掖者漢書曰朱虗侯章從
<lb n="0101c07"/>勃請卒千人入未央宮掖門注云非正門在兩旁若
<lb n="0101c08"/>人之臂掖法苑珠林音義云掖者庭也。</p>
<p id="pX11p0101c0816" type="inline">△策掖者扶
<lb n="0101c09"/>助之人也即宮娥內官之類也。</p>
<p id="pX11p0101c0913" type="inline">△十德一姓尊謂三
<lb n="0101c10"/>皇五帝之裔左貂右蟬之家二位高輔弼<anchor xml:id="begd1e5684"/>丞<anchor xml:id="endd1e5684"/>相監梅
<lb n="0101c11"/>阿衡三大富銅陵金谷豐饒侈靡四威德嚴霜隆重
<lb n="0101c12"/>不肅而威五智深即<g ref="CB00788"/>如武庫權奇超拔六年耆蒼
<lb n="0101c13"/>蒼稜稜物儀所伏七行淨即白圭無玷所行如所言
<lb n="0101c14"/>八禮備節度庠序世所式瞻九上欽一人所敬十下
<lb n="0101c15"/>敬四海所歸韓子云重厚自居謂之長者。</p>
<p id="pX11p0101c1517" type="inline">△三品居
<lb n="0101c16"/>財者居財百億上十億中一億下又守道下別約慈
<lb n="0101c17"/>恩解居士也玉藻云居士錦帶鄭氏注云道藝之處
<lb n="0101c18"/>士也。</p>
<p id="pX11p0101c1803" type="inline">▲四慶喜無齋循乞二初歸園無請。</p>
<p id="pX11p0101c1817" type="inline">△不隨佛
<lb n="0101c19"/>受別請者佛召阿難為待者先從佛求三願一佛以
<lb n="0101c20"/>故衣施我聽我不受二佛受別請聽我不隨三聽我
<lb n="0101c21"/>出入無有時節佛讚阿難善哉具足智慧預見譏謙
<lb n="0101c22"/>恐人云為衣食故給奉如來出入若有時節即不能
<lb n="0101c23"/>廣利四眾也又具八不思議一不受別請二不受故
<lb n="0101c24"/>衣三未斷諸漏入王宮見諸女人而無欲心四侍佛
<lb n="0102a01"/>左右不甞失時五佛說三藏教法一歷耳根曾無遺
<lb n="0102a02"/>忘六未得他心智知佛入禪出禪七未得願智而能
<lb n="0102a03"/>了知他人現得四果後得四果八能請說所未聞法。</p>
<lb n="0102a04"/>
<p id="pX11p0102a0401">▲初正行平等以乞食。</p>
<p id="pX11p0102a0410" type="inline">△日初分者涅槃明四分初
<lb n="0102a05"/>諸天食時即丑寅卯時二人法食時即辰巳午時三
<lb n="0102a06"/>畜生食時即未申酉時四鬼神食時即戌亥子時今
<lb n="0102a07"/>取初分人家正炊爨時故易得也。</p>
<p id="pX11p0102a0714" type="inline">△色與體量應法
<lb n="0102a08"/>度者色即薰作紺青之色或赤黑色體即瓦銕也量
<lb n="0102a09"/>即上三斗下一斗半中可知也南山云此姬周之量
<lb n="0102a10"/>若唐則上者斗半下者五升。</p>
<p id="pX11p0102a1012" type="inline">△乞食十利者一為攝
<lb n="0102a11"/>受諸有情故二為次第故三為不疲厭四知足五為
<lb n="0102a12"/>分布六為不耽嗜七為知量八為善品現前九為善
<lb n="0102a13"/>根圓滿十為離我執故。</p>
<p id="pX11p0102a1310" type="inline">△剎利旃陀者略舉初後以
<lb n="0102a14"/>攝中間二姓西國凡有四姓一是婆羅門此云淨行
<lb n="0102a15"/>即守道自居二剎帝利此云田主即君臨奕世三毗
<lb n="0102a16"/>舍此云商賈即貨遷有無也四首陀此云農人辛勤
<lb n="0102a17"/>稼穡者。</p>
<p id="pX11p0102a1704" type="inline">△田主者即賢劫初成天降人種因食地餅
<lb n="0102a18"/>粳米男女既形各估田土學耨耕稼姦盜繁興無決
<lb n="0102a19"/>斷者遂推一人世欽信者以為民主各輸稅財以歸
<lb n="0102a20"/>此人因號田主旃陀正云旃荼羅此云嚴熾惡業自
<lb n="0102a21"/>嚴行則搖鈴持竹為自標故。</p>
<p id="pX11p0102a2112" type="inline">△魁鱠者魁帥也膾切
<lb n="0102a22"/>割也為屠割之主帥也仰効無遮。</p>
<p id="pX11p0102a2214" type="inline">△印可者因佛命
<lb n="0102a23"/>問維摩疾自述被訶故不堪任因佛印可故云佛訶
<lb n="0102a24"/>也又淨名訶蓋承佛意故淨名訶即是佛訶也。</p>
<p id="pX11p0102a2419" type="inline">△猜
<lb n="0102b01"/>嫌者猜疑嫌惡佛有揀擇也又疑佛嫌我也。</p>
<p id="pX11p0102b0118" type="inline">△隍者
<lb n="0102b02"/>枯濠也有水曰池無水曰隍。</p>
<p id="pX11p0102b0212" type="inline">▲二示遇惡緣。</p>
<p id="pX11p0102b0218" type="inline">△幻術
<lb n="0102b03"/>者妖法也。</p>
<p id="pX11p0102b0305" type="inline">△先梵天呪者指祖承也謂娑毗迦羅先
<lb n="0102b04"/>師梵天說此呪也如云某人先稟說。</p>
<p id="pX11p0102b0415" type="inline">△義翻本性者
<lb n="0102b05"/>謂過去有婆羅門名蓮華實蓮華實有女名為本性
<lb n="0102b06"/>今經又名性比丘尼約此義翻也然有三本摩登伽
<lb n="0102b07"/>經一是漢世高譯為一卷二吳支嫌譯為三卷三東
<lb n="0102b08"/>晉失譯然三本文節大同其吳本云佛在給孤獨園
<lb n="0102b09"/>晨朝食時阿難持鉢乞食分衛還祇陀林於其路次
<lb n="0102b10"/>有一大池聚落人眾游集其上池側有女旃陀羅種
<lb n="0102b11"/>執持瓶器來池取水長老阿難往到其所語言姉妹
<lb n="0102b12"/>今我渴乏甚須見飲可惠少許女言大德我無所悋
<lb n="0102b13"/>但吾身是旃陀羅女若將施者恐非所宜阿難言但
<lb n="0102b14"/>時見施不宜夂留即以淨水授與阿難阿難飲訖還
<lb n="0102b15"/>其所止其去<anchor xml:id="begd1e5857"/>已<anchor xml:id="endd1e5857"/>後此女即取阿難容貌等相深生染
<lb n="0102b16"/>心乃至告母母即於舍以生糞塗地布以白帶於此
<lb n="0102b17"/>場中燃大猛火用一百八莖妙遏迦華誦呪一周即
<lb n="0102b18"/>以一莖投於火中
(其呪如經)
乃至云若天若魔等聞我此
<lb n="0102b19"/>呪急令阿難至此如此呪<anchor xml:id="begd1e5882"/>已<anchor xml:id="endd1e5882"/>阿難心則迷亂不覺詣
<lb n="0102b20"/>旃陀舍等。</p>
<p id="pX11p0102b2005" type="inline">△別解脫戒者梵云波羅提木叉此云別
<lb n="0102b21"/>解脫身口七支別別防非得解脫故。</p>
<p id="pX11p0102b2115" type="inline">△白四所發者
<lb n="0102b22"/>一白三羯磨也。</p>
<p id="pX11p0102b2207" type="inline">△形願業體者形願業是能發通作
<lb n="0102b23"/>無作體即所發惟是無作形即身形屈申俯仰也願
<lb n="0102b24"/>即立誓要期於此一形至三法竟時發生於身能為
<lb n="0102c01"/>善種業通二義一發動身口營為造作名之為業二
<lb n="0102c02"/>業即思業即運意也此總名作戒於正作時若淳重
<lb n="0102c03"/>心作即有一類無作與作戒齊生即作俱無作假此
<lb n="0102c04"/>二戒為因引生向後無作戒體也即三番羯磨謝後
<lb n="0102c05"/>無作戒體隨生也納在身中盡形受持此即形俱無
<lb n="0102c06"/>作謂形滅戒失也亦名作<anchor xml:id="begd1e5920"/>已<anchor xml:id="endd1e5920"/>無作一成之後更無施
<lb n="0102c07"/>作也此之戒體能清身心革凡成聖不與色心相應
<lb n="0102c08"/>故曰非色非心非麤浮可見塵大之色亦非四蘊緣
<lb n="0102c09"/>慮之心但是要誓造心領受之功熏納在身中以為
<lb n="0102c10"/>生善息惡之基全依色心假建立也問畢竟體是何
<lb n="0102c11"/>法耶答既云非色非心依色心假立故不可以形相
<lb n="0102c12"/>求也譬如火燒坯器令堅實可用若求堅實體畢竟
<lb n="0102c13"/>離器外別無堅實體相但有堅實功能爾或依有部
<lb n="0102c14"/>屬不可見無表色為體若據結界之地地行羅剎過
<lb n="0102c15"/>之不得義亦無爽戒者警䇿三業止過防非也是故
<lb n="0102c16"/>持則善法恒流曰肥犯則善法不流曰羸也。</p>
<p id="pX11p0102c1618" type="inline">△應知
<lb n="0102c17"/>不毀吉羅者沈疏結吉羅也既本無心呪力所攝縱
<lb n="0102c18"/>然犯戒猶不為罪涅槃云藥狂呪狂貪狂本業狂因
<lb n="0102c19"/>此四狂而破戒者我終不說是人犯戒況經明云尚
<lb n="0102c20"/>未淪溺豈初果人而有犯耶。</p>
<lb n="0102c21"/>
<p id="pX11p0102c2101">三佛垂哀救三初齋畢歸園如來齋了忩忩迴園意
<lb n="0102c22"/>在說呪解救慶喜婬逼之難問何不即就王宮說呪
<lb n="0102c23"/>耶答王宮說呪眾有闕聞藉緣得道詎在一人由是
<lb n="0102c24"/>迴宣舉眾咸益又上首文殊領眾他適緣在斯人須
<lb n="0103a01"/>至敕遣疏釋文。</p>
<p id="pX11p0103a0107" type="inline">△生死智明者三明中一也謂得此
<lb n="0103a02"/>智明能知他人死此生彼。</p>
<p id="pX11p0103a0211" type="inline">△不二天眼即天眼通見
<lb n="0103a03"/>法不異故云不二又見涅槃生死一也。</p>
<p id="pX11p0103a0316" type="inline">△啐啄者如
<lb n="0103a04"/>雞抱子內啐外啄如鏡鑒物形對象生皆法爾也。</p>
<p id="pX11p0103a0420" type="inline">▲
<lb n="0103a05"/>一放光說呪。</p>
<p id="pX11p0103a0506" type="inline">△百寶者表具眾德也能破暗障故曰
<lb n="0103a06"/>無畏光明。</p>
<p id="pX11p0103a0605" type="inline">△千葉寶蓮者華表權蓮表實即千如權
<lb n="0103a07"/>實法也。</p>
<p id="pX11p0103a0704" type="inline">△佛頂無見故表體寂也。</p>
<p id="pX11p0103a0714" type="inline">△光明眾也表相
<lb n="0103a08"/>德也所謂自體有大智慧光明等。</p>
<p id="pX11p0103a0814" type="inline">△蓮華是因故表
<lb n="0103a09"/>用也修行發智會理意在成就妙果故也。</p>
<p id="pX11p0103a0917" type="inline">△表大定
<lb n="0103a10"/>智悲者頂定也光智也華悲也蓮華出水開敷見者
<lb n="0103a11"/>咸悅以表無緣大悲拔苦與樂也。</p>
<p id="pX11p0103a1114" type="inline">▲三遣呪往救。</p>
<p id="pX11p0103a1120" type="inline">△
<lb n="0103a12"/>見佛離欲者纔蹄佛所便獲三果說圓通<anchor xml:id="begd1e6040"/>已<anchor xml:id="endd1e6040"/>增道損
<lb n="0103a13"/>生成無學也。</p>
<lb n="0103a14"/>
<p id="pX11p0103a1401">二正宗分疏二初總敘意。</p>
<p id="pX11p0103a1411" type="inline">△正請等者由茲正請正
<lb n="0103a15"/>說解行圓彰故節此去為正宗矣。</p>
<p id="pX11p0103a1514" type="inline">▲經阿難悲恨請
<lb n="0103a16"/>修。</p>
<p id="pX11p0103a1602" type="inline">△慇懃等者<anchor xml:id="begd1e6063"/>已<anchor xml:id="endd1e6063"/>悟多聞是失故歸見佛率先請行
<lb n="0103a17"/>其所請行惟是圓頓止觀一實大行欲令九界眾生
<lb n="0103a18"/>咸會如來藏體故示邪緣以為發起。</p>
<p id="pX11p0103a1815" type="inline">△奢摩他者即
<lb n="0103a19"/>體真止既是不思議止止即是觀名即空觀圭峯謂
<lb n="0103a20"/>之泯相澄神觀起信云止者止一切境界相隨順奢
<lb n="0103a21"/>摩他觀義故。</p>
<p id="pX11p0103a2106" type="inline">△三摩云觀即方便隨緣止名即假觀
<lb n="0103a22"/>圭峯謂之起幻消塵觀起信云觀者所謂分別生滅
<lb n="0103a23"/>因緣相隨順毗鉢舍那觀義故。</p>
<p id="pX11p0103a2313" type="inline">△禪那云靜慮即息
<lb n="0103a24"/>二邊分別止名即中觀圭峯謂之絕待靈心觀起信
<lb n="0103b01"/>云以此二義漸漸修習不相捨離雙現前故以即一
<lb n="0103b02"/>而三即三而一故得止即是觀亦觀即平等故稱曰
<lb n="0103b03"/>妙然奢摩他顯止體之靜三摩顯觀體之明禪那即
<lb n="0103b04"/>彰明靜之不二故此三法為一經之宏要是趣理之
<lb n="0103b05"/>樞機阿難遭難良以闕是六道輪迴祇由迷此二乘
<lb n="0103b06"/>纏空蓋緣偏是菩薩著中實由異此圓人直至道場
<lb n="0103b07"/>即同如來秪由得此。</p>
<p id="pX11p0103b0709" type="inline">▲疏釋敘偏失。</p>
<p id="pX11p0103b0715" type="inline">△入流小乘初
<lb n="0103b08"/>果也。</p>
<p id="pX11p0103b0803" type="inline">△極證人者始覺究竟合本覺之人也。</p>
<p id="pX11p0103b0818" type="inline">△極證
<lb n="0103b09"/>法者所證究竟果也。</p>
<lb n="0103b10"/>
<p id="pX11p0103b1001">二辯觀行相中初飜名總指。</p>
<p id="pX11p0103b1012" type="inline">△如圓覺經者彼經云
<lb n="0103b11"/>由澄諸念覺識煩動靜慧發生身心客塵從此永滅
<lb n="0103b12"/>便能內發寂靜經安由寂靜故十方世界如來諸如
<lb n="0103b13"/>來心於中顯現如鏡中像此方便者名奢摩他覺知
<lb n="0103b14"/>心性及與根塵皆同幻化即起諸幻以除幻者變化
<lb n="0103b15"/>諸幻而開幻眾由起幻故便能內發大悲輕安此方
<lb n="0103b16"/>便者名三摩鉢提了知身心皆為罣礙無知覺明不
<lb n="0103b17"/>依諸礙永得超過礙無礙境受用世界及與身心相
<lb n="0103b18"/>在塵域如器中鍠聲出于外此方便者名為禪那。</p>
<p id="pX11p0103b1820" type="inline">▲
<lb n="0103b19"/>二通示微妙。</p>
<p id="pX11p0103b1906" type="inline">△三義秪在一心者秪是一心三義圓
<lb n="0103b20"/>足實無前後亦一時體唯一法義立三名寂故奢摩
<lb n="0103b21"/>他照故三摩非寂非照故禪那舉一即具三言三體
<lb n="0103b22"/>即一如是妙修方曰楞嚴大定故龍樹云三智實在
<lb n="0103b23"/>一心中得天台云即空即假即中然天台凡有三種
<lb n="0103b24"/>三觀今揀異別相通相二種觀法故云即天台一心
<lb n="0103c01"/>三觀也。</p>
<p id="pX11p0103c0104" type="inline">△證涅槃三德者由修三止三觀即證法身
<lb n="0103c02"/>般若解脫三德然則五眼三智無量百千三法無不
<lb n="0103c03"/>證得也。</p>
<p id="pX11p0103c0304" type="inline">▲二別解方便二初淺深總示。</p>
<p id="pX11p0103c0316" type="inline">△淺深雖異
<lb n="0103c04"/>俱方便者約解約行或圓通或所歸即皆稱方便也
<lb n="0103c05"/>三摩地云等持亦云正定方便為能入正定為所入
<lb n="0103c06"/>也。</p>
<p id="pX11p0103c0602" type="inline">▲二別解中初約解釋。</p>
<p id="pX11p0103c0611" type="inline">△了悟發菩提心者下云
<lb n="0103c07"/>了然自知獲本妙心常住不滅又云願我早登無上
<lb n="0103c08"/>覺於十方界坐道場如一眾生未成佛終不於此取
<lb n="0103c09"/>泥洹。</p>
<p id="pX11p0103c0903" type="inline">△示三觀者即威德自在章中明奢摩他等三
<lb n="0103c10"/>觀顯諸輪即辯音章中以止為首有七一前修止後
<lb n="0103c11"/>修觀二前止後禪三前止次觀後禪四前止次禪後
<lb n="0103c12"/>觀五前止後齊修觀禪六前齊修止觀後修禪七前
<lb n="0103c13"/>齊修止禪後修觀觀為首亦七禪為首亦七又有單
<lb n="0103c14"/>止單觀單禪及圓修三法即二十五也既皆先須悟
<lb n="0103c15"/>淨圓覺即是以解為方便。</p>
<p id="pX11p0103c1511" type="inline">▲二約行釋。</p>
<p id="pX11p0103c1516" type="inline">△從聞思修
<lb n="0103c16"/>為方便者但取耳根順機易入為得最初方便從者
<lb n="0103c17"/>隨順也若初心隨順聞思修而修即是方便若違而
<lb n="0103c18"/>背之即非方便也二同時大眾俱欲欽聞聞所成慧
<lb n="0103c19"/>如渴飲水思所成慧如飢啖食修所成慧如服藥病
<lb n="0103c20"/>除三慧成就即生滅既滅寂滅現前於是住持祕藏
<lb n="0103c21"/>受用法財如蜂採百華成蜜依蜜而活人集萬行證
<lb n="0103c22"/>真依真而住。</p>
<p id="pX11p0103c2206" type="inline">△願聞甘露法者喻所聞也甘露服之
<lb n="0103c23"/>不死妙法聞而常住。</p>
<p id="pX11p0103c2309" type="inline">△收視者合掌低頭更無他矚
<lb n="0103c24"/>也。</p>
<p id="pX11p0103c2402" type="inline">△反聽者耳不隨外聲也。</p>
<p id="pX11p0103c2412" type="inline">△渴飲者無心睥睨聽
<lb n="0104a01"/>者誰暇別觀。</p>
<p id="pX11p0104a0106" type="inline">△入語義中者意中現義方發於言今
<lb n="0104a02"/>令採義而忘言得意而捨義一覽無遺可謂至妙者
<lb n="0104a03"/>也。</p>
<p id="pX11p0104a0302" type="inline">△踊躍者歡荷之貌悲喜者傷慶之深也。</p>
<lb n="0104a04"/>
<p id="pX11p0104a0401">三如來乘機廣為開演疏四初指古判二明今判。</p>
<p id="pX11p0104a0420" type="inline">△
<lb n="0104a05"/>前五科開合之異者今疏妙解一科即振公顯如來
<lb n="0104a06"/>藏心妙行即振公修行方便妙位即振師辯地位階
<lb n="0104a07"/>差妙名即出聖教名殊今不明辯魔者以魔業即是
<lb n="0104a08"/>行所雜故攝在妙行科中也。</p>
<p id="pX11p0104a0812" type="inline">△後三段者今趣生差
<lb n="0104a09"/>別即振公趣生因果示禪境即振師陳禪那現境并
<lb n="0104a10"/>頓漸科也頓漸即禪中所問事也。</p>
<lb n="0104a11"/>
<p id="pX11p0104a1101">三明去取今疏不從<anchor xml:id="begd1e6287"/>己<anchor xml:id="endd1e6287"/>判者遏<anchor xml:id="begd1e6293"/>己<anchor xml:id="endd1e6293"/>揚人推功歸他也。</p>
<lb n="0104a12"/>
<p id="pX11p0104a1201">△沒第八者存則頓漸之外更有餘文收不盡也初
<lb n="0104a13"/>顯如來藏心是開圓解失真心本妙迷不覺知於平
<lb n="0104a14"/>等中枉受輪迴輪迴無體即是元常故下文云生滅
<lb n="0104a15"/>去來本如來藏妙真如性如斯之理佛若不說眾生
<lb n="0104a16"/>莫知故托阿難為請以開一切群迷之圓解次明修
<lb n="0104a17"/>行方便<anchor xml:id="begd1e6314"/>已<anchor xml:id="endd1e6314"/>去即依解發行也有解不修如貧數寶解
<lb n="0104a18"/>行相資涼池可到。</p>
<p id="pX11p0104a1808" type="inline">▲初中二初破阿難認妄迷真顯
<lb n="0104a19"/>如來藏中五初審其初心二一問發心之始。</p>
<p id="pX11p0104a1918" type="inline">△同氣
<lb n="0104a20"/>者書曰孔懷兄弟同氣連枝孔者甚也懷者親也謂
<lb n="0104a21"/>甚親兄弟同氣相連也。</p>
<p id="pX11p0104a2110" type="inline">△天倫即兄弟也詩云兄弟天
<lb n="0104a22"/>倫即情愛均等天然成其兄弟之倫序也又均者同
<lb n="0104a23"/>也雖是堂從兄弟情愛恰似同父兄弟一般也。</p>
<p id="pX11p0104a2319" type="inline">△疏
<lb n="0104a24"/>祖父相傳亦名同氣者雖是堂弟以淨飯與斛飯同
<lb n="0104b01"/>祖亦名同氣也。</p>
<p id="pX11p0104b0107" type="inline">△修行見愛者本雖正修見愛忽生
<lb n="0104b02"/>尚為魔業又在似位見愛未亡是為頂墮
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0104b0219" type="inline">▲二
<lb n="0104b03"/>答捨愛之緣經梵言吠琉璃此云不遠山寶去楞伽
<lb n="0104b04"/>山不遠其山有此寶故一云遠山寶者出須彌山頂
<lb n="0104b05"/>惟鬼神得之也。</p>
<p id="pX11p0104b0507" type="inline">△疏暗昧不明者雖有大相不分明
<lb n="0104b06"/>顯著凡有七義不如佛相一佛相明好二分明了了
<lb n="0104b07"/>三不失處四具足五深入六隨智慧行不隨世俗七
<lb n="0104b08"/>隨遠離行。</p>
<p id="pX11p0104b0805" type="inline">△純是不淨者有漏色身具五種不淨一
<lb n="0104b09"/>種子不淨謂乘過去業識種子攬現在父母精血成
<lb n="0104b10"/>故二住處不淨謂母胎中在生藏之下熟藏之上常
<lb n="0104b11"/>熏穢故三自體不淨合三十六物成故所謂外十二
<lb n="0104b12"/>即髮毛爪齒眵淚涕唾垢穢便利次次有十二即十
<lb n="0104b13"/>二皮膚血肉筋脉骨髓肪膏腦膜內有十二脾腎心
<lb n="0104b14"/>肺肝膽膓胃赤痰白痰生藏熟藏四自相不淨九孔
<lb n="0104b15"/>常流不淨物故五究竟不淨一旦命終膖脹爛壞臭
<lb n="0104b16"/>惡狼藉不堪見聞。</p>
<p id="pX11p0104b1608" type="inline">△純不淨者誠不虗也。</p>
<p id="pX11p0104b1617" type="inline">△互生愛
<lb n="0104b17"/>欲者若男胎於母起愛作妻婦想女胎於父起愛作
<lb n="0104b18"/>夫壻想故俱舍云九處命終心皆須生愛想。</p>
<p id="pX11p0104b1818" type="inline">△歌羅
<lb n="0104b19"/>邏者梵語也或云羯邏藍此翻雜穢狀似凝酥此胎
<lb n="0104b20"/>中一七之稱也二七名遏部曇此云疱三七名閇尸
<lb n="0104b21"/>此云凝結狀似熟血四七名犍男此云凝厚漸堅硬
<lb n="0104b22"/>故五七名鉢羅奢佉此云形位具諸根故六七名髮
<lb n="0104b23"/>毛位有毛髮爪齒生故七七名具根位五根圓滿故。</p>
<lb n="0104b24"/>
<p id="pX11p0104b2401">△五糓者黍稷麻麥豆也。</p>
<p id="pX11p0104b2411" type="inline">△革者生皮也。</p>
<p id="pX11p0104b2417" type="inline">△展轉比
<lb n="0104c01"/>者以閻浮金比四天王金閻浮金猶如聚墨展轉比
<lb n="0104c02"/>至夜摩天金夜摩金比迦葉身金夜摩金猶如聚墨
<lb n="0104c03"/>又以迦葉身金比如來身金迦葉身金猶如聚墨也。</p>
<lb n="0104c04"/>
<p id="pX11p0104c0401">△以愛捨愛者捨愛麤身反愛淨質所愛之境雖殊
<lb n="0104c05"/>能愛之心匪別故圓覺云種種取捨皆是輪迴等蓋
<lb n="0104c06"/>是見相實有而發其心則生滅宛爾金剛云不可以
<lb n="0104c07"/>三十二相見如來又云若以色見我是人行邪道淨
<lb n="0104c08"/>名云夫出家是無為法無利無功德是真出家出二
<lb n="0104c09"/>死家棲三德舍般若云無有如來為如來者苟能如
<lb n="0104c10"/>是無見而見無發而發始為真正發出家心也今以
<lb n="0104c11"/>愛心出家故未盡善也。</p>
<lb n="0104c12"/>
<p id="pX11p0104c1201">初總彰淪溺。</p>
<p id="pX11p0104c1206" type="inline">△佛言善哉者略讚阿難所述也雖離
<lb n="0104c13"/>麤重亦甚為難故讚善哉未為真正發心故不重言
<lb n="0104c14"/>善也。</p>
<p id="pX11p0104c1403" type="inline">△當知一切眾生者總而言之十界無□眾生
<lb n="0104c15"/>欲破阿難是妄先責一切眾生意顯一人既爾眾多
<lb n="0104c16"/>亦然佛慈無緣廣大若此。</p>
<p id="pX11p0104c1611" type="inline">▲初。</p>
<p id="pX11p0104c1613" type="inline">△迷真不知者無明
<lb n="0104c17"/>不了也以不了故全迷三德成三道故所以枉受轉
<lb n="0104c18"/>迴也。</p>
<p id="pX11p0104c1803" type="inline">△性淨明體者性即法身淨即解脫明即般若
<lb n="0104c19"/>意云若識性淨明心即無生死相續也。</p>
<p id="pX11p0104c1916" type="inline">▲二認妄。</p>
<p id="pX11p0104c1920" type="inline">△
<lb n="0104c20"/>認他虗想者認者執著也攀緣之心剎那生滅非本
<lb n="0104c21"/>心源故稱曰他從緣暫有當處即無全由想象而生
<lb n="0104c22"/>故曰虗想由迷不了但見隨塵想象之心認為自<anchor xml:id="begd1e6508"/>己<anchor xml:id="endd1e6508"/>
<lb n="0104c23"/>心性此心緣會即有緣散即無如此不常安得保為
<lb n="0104c24"/>真實下云若汝執悋分別覺觀為自心者此心即應
<lb n="0105a01"/>離諸一切色香味觸諸塵事業別有全性等大似不
<lb n="0105a02"/>識鏡體認象為鏡失之甚也若知象全是鏡象亦無
<lb n="0105a03"/>遺然此所明約破妄顯為病重者真須打破執情拂
<lb n="0105a04"/>除群妄的指性常令是非明白然後始可會妄全真
<lb n="0105a05"/>若根利惑薄可指一念即是元常如世良醫隨病與
<lb n="0105a06"/>藥故也。</p>
<lb n="0105a07"/>
<p id="pX11p0105a0701">三勸直語。</p>
<p id="pX11p0105a0705" type="inline">△真發明性者發明真性也山根曰礭也。</p>
<lb n="0105a08"/>
<p id="pX11p0105a0801">▲引證。</p>
<p id="pX11p0105a0804" type="inline">△同一道者無一佛而不以直心得出生死
<lb n="0105a09"/>也事直則理直也。</p>
<p id="pX11p0105a0908" type="inline">△脫苦得樂者脫二死苦得二真
<lb n="0105a10"/>樂也。</p>
<p id="pX11p0105a1003" type="inline">△向理之心無別岐路者理既惟一能向詎差
<lb n="0105a11"/>謂修無作正定離二邊邪曲故曰直也。</p>
<p id="pX11p0105a1116" type="inline">△三心者起
<lb n="0105a12"/>信云一者直心正念真如法故二者深心樂集一切
<lb n="0105a13"/>諸善行故三者大悲心欲拔眾生苦故正念真如即
<lb n="0105a14"/>向理也。</p>
<p id="pX11p0105a1404" type="inline">△二行根者深心大悲心即是自利利他也。</p>
<lb n="0105a15"/>
<p id="pX11p0105a1501">▲三結益。</p>
<lb n="0105a16"/>
<p id="pX11p0105a1601">四問其見愛二初問。</p>
<p id="pX11p0105a1609" type="inline">△誰為愛樂者此正徵詰愛見
<lb n="0105a17"/>兩門也前云我見如來三十二相等即是見也又云
<lb n="0105a18"/>常自思惟此相非是欲愛所生是以渴仰從佛剃落
<lb n="0105a19"/>是愛也。</p>
<p id="pX11p0105a1904" type="inline">△指見謬稱者云將眼見也。</p>
<p id="pX11p0105a1915" type="inline">△三空者人法
<lb n="0105a20"/>及俱空。</p>
<p id="pX11p0105a2004" type="inline">▲二答。</p>
<p id="pX11p0105a2007" type="inline">△單牒者秪言如是愛樂不言其見。</p>
<lb n="0105a21"/>
<p id="pX11p0105a2101">△雙指者而云用我心目。</p>
<p id="pX11p0105a2111" type="inline">△豈惟等者不了根識本
<lb n="0105a22"/>空執為實有即迷法空也於此計有主宰即是人我
<lb n="0105a23"/>見愛也。</p>
<p id="pX11p0105a2304" type="inline">△皆由根識更非他物者秪由根識妄生取
<lb n="0105a24"/>著起惑繫縛不得解脫下文云汝欲識知俱生無明
<lb n="0105b01"/>使汝流轉生死結根更非他物等。</p>
<lb n="0105b02"/>
<p id="pX11p0105b0201">五辯真妄二初推妄所在七一破內中初牒前以語
<lb n="0105b03"/>意云若知心目所在二障塵勞此可伏矣或可塵勞
<lb n="0105b04"/>便是心目以染汙勞累故初引他為例中。</p>
<p id="pX11p0105b0417" type="inline">△異生識
<lb n="0105b05"/>心居在身內意例佛心亦在身內佛眼在面例眾生
<lb n="0105b06"/>眼亦復在面生佛既爾我之心眼豈不然耶。</p>
<p id="pX11p0105b0618" type="inline">▲二指
<lb n="0105b07"/>
<anchor xml:id="begd1e6639"/>已<anchor xml:id="endd1e6639"/>結答。</p>
<p id="pX11p0105b0704" type="inline">△故指浮根者根有二種一勝義根即清淨
<lb n="0105b08"/>四大所造屬不可見有對色二浮塵根是外四大所
<lb n="0105b09"/>造屬可見有對色為勝義所依。</p>
<p id="pX11p0105b0913" type="inline">△四塵者色香味觸
<lb n="0105b10"/>也然二種根皆二具八法
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0105b1013" type="inline">△面與身中心眼定
<lb n="0105b11"/>處者面是眼所處身是心所處。</p>
<lb n="0105b12"/>
<p id="pX11p0105b1201">二破初問境內外。</p>
<p id="pX11p0105b1208" type="inline">△計宗危者喻既見堂內外法亦
<lb n="0105b13"/>須然向下法合但見外而不見內法喻不齊所以計
<lb n="0105b14"/>宗危墮。</p>
<p id="pX11p0105b1404" type="inline">▲二示益安懷。</p>
<p id="pX11p0105b1410" type="inline">△妙莊嚴路者妙莊嚴是果
<lb n="0105b15"/>路是因由修首楞嚴因路能遠趣莊嚴果海也莊嚴
<lb n="0105b16"/>之路爾標宗歎德有三摩提名大佛頂首楞嚴王具
<lb n="0105b17"/>足萬行標宗也十方如來下是歎德初引例正問。</p>
<p id="pX11p0105b1720" type="inline">△
<lb n="0105b18"/>亦有眾生者亦者別上之義也還更有人但見堂外
<lb n="0105b19"/>不見堂內以否。</p>
<lb n="0105b20"/>
<p id="pX11p0105b2001">三合喻奪破三初正奪。</p>
<p id="pX11p0105b2010" type="inline">△心能靈鑒內外俱緣者堂
<lb n="0105b21"/>內堂外皆能緣也或可內是緣比量外是緣現量又
<lb n="0105b22"/>心靈者汝心甚靈利於一切事靡不了知還有眾生
<lb n="0105b23"/>先不見身中後方見外否。</p>
<p id="pX11p0105b2311" type="inline">△腑藏者五藏六腑也白
<lb n="0105b24"/>虎通云五藏即肝心肺腎脾六腑者為五藏之官府
<lb n="0105c01"/>也即胃為脾之府膀胱為肺之府三焦為腎之府膽
<lb n="0105c02"/>為肝之府大腸小腸為心之府也。</p>
<p id="pX11p0105c0214" type="inline">▲二縱破。</p>
<p id="pX11p0105c0218" type="inline">△爪生
<lb n="0105c03"/>等者意云心肝在內暗密難知容許不見秪如爪生
<lb n="0105c04"/>髮長等連內及外麤浮轉動何以不見。</p>
<p id="pX11p0105c0416" type="inline">▲三反責。</p>
<p id="pX11p0105c0420" type="inline">△
<lb n="0105c05"/>必不內知者意云汝心定不能見內五藏六腑將知
<lb n="0105c06"/>心不在內也畢竟居存甚處又却見外。</p>
<p id="pX11p0105c0616" type="inline">△昵者近也。</p>
<lb n="0105c07"/>
<p id="pX11p0105c0701">▲二結破。</p>
<p id="pX11p0105c0705" type="inline">△境風外動者楞伽云藏識海常住境界
<lb n="0105c08"/>風所動種種諸識浪騰躍而轉生等此明由境牽生
<lb n="0105c09"/>第六識也即由法生故種種心生也然茲結破未指
<lb n="0105c10"/>此心全是虗妄者要引阿難種種推劃令情盡理窮
<lb n="0105c11"/>不生倒執故也由是直至下文七處徵心之後方始
<lb n="0105c12"/>指云此非汝心等。</p>
<lb n="0105c13"/>
<p id="pX11p0105c1301">二破在外初正立。</p>
<p id="pX11p0105c1308" type="inline">△謝非立是者謝執在內之非立
<lb n="0105c14"/>今在外之是也。</p>
<p id="pX11p0105c1407" type="inline">▲初引喻領悟前非。</p>
<p id="pX11p0105c1415" type="inline">△所以者何者
<lb n="0105c15"/>意云所以此心不在內者何謂也此可立比量領前
<lb n="0105c16"/>在內之非云心有法定不在內故為宗因云不見五
<lb n="0105c17"/>藏故同喻如室外燭燭不在室故不能照室心不在
<lb n="0105c18"/>內故不見五藏。</p>
<p id="pX11p0105c1807" type="inline">▲二躡喻成立今義亦可立量成今
<lb n="0105c19"/>在外之是云心有法定在外故為宗因云見外不見
<lb n="0105c20"/>內故同喻如室外燈室外燈照外不照內身外心見
<lb n="0105c21"/>外不見內。</p>
<p id="pX11p0105c2105" type="inline">△是義必明者此在外之義必定明白請
<lb n="0105c22"/>無惑也將請也此義決定如佛所談了義教也。</p>
<lb n="0105c23"/>
<p id="pX11p0105c2301">正破初引例一多同飽問。</p>
<p id="pX11p0105c2311" type="inline">△摶食者可摶握故新云
<lb n="0105c24"/>段食但有形段皆可攝也。</p>
<p id="pX11p0105c2411" type="inline">△宿訓預者論語云子路
<lb n="0106a01"/>無宿諾孔安國注云宿預也孤山云凡齊經宿方食
<lb n="0106a02"/>待明相也故以宿名齊也如漢書名麥為宿麥顏師
<lb n="0106a03"/>古云秋冬種之經歲方熟故云宿麥例如守狗路馬
<lb n="0106a04"/>等盖犬能守禦因是名狗為守狗也。</p>
<p id="pX11p0106a0415" type="inline">▲二自他殊體
<lb n="0106a05"/>答。</p>
<p id="pX11p0106a0502" type="inline">△軀命不同者雖皆羅漢其奈各有父母所生形
<lb n="0106a06"/>軀壽命不同也然一多之喻配合法上應隨經文而
<lb n="0106a07"/>轉若以一人喻心眾人喻身配下則心所知身不能
<lb n="0106a08"/>覺二句意云若許一人食眾人同飽即容汝身在身
<lb n="0106a09"/>外知時身亦能知又將一人喻身眾人喻心將配覺在
<lb n="0106a10"/>身際心不能知二句意云若一人食時眾人亦飽則許
<lb n="0106a11"/>汝身處有知之時在外之心亦知也。</p>
<p id="pX11p0106a1115" type="inline">▲二約見驗其
<lb n="0106a12"/>相知。</p>
<p id="pX11p0106a1203" type="inline">△云何在外者心既在外如人自食不及他飽
<lb n="0106a13"/>應須眼見不及心知今既相知云何說言在心外耶
<lb n="0106a14"/>三破潛根中初舉喻合法。</p>
<p id="pX11p0106a1411" type="inline">△彼根隨見隨即分別者
<lb n="0106a15"/>上隨者任也下隨者逐也意云隨任眼根照一境時
<lb n="0106a16"/>此心隨逐根後便起分別也。</p>
<p id="pX11p0106a1612" type="inline">△同喻不成者法喻不
<lb n="0106a17"/>齊也此是因明家闕量也。</p>
<p id="pX11p0106a1711" type="inline">△比量者須三支無過方
<lb n="0106a18"/>能成立於法今既同喻不成即不能成立於法既無
<lb n="0106a19"/>同喻即三支闕也或有宗因無喻或有宗喻無因或
<lb n="0106a20"/>有因喻無宗等皆名闕量今既喻則遠近俱見法則
<lb n="0106a21"/>但見山河不見其眼故不可以琉璃為同喻也。</p>
<p id="pX11p0106a2119" type="inline">△不
<lb n="0106a22"/>覺隨語過生者法喻不齊過也。</p>
<p id="pX11p0106a2213" type="inline">▲二破中初躡喻定
<lb n="0106a23"/>其俱見。</p>
<p id="pX11p0106a2304" type="inline">△略牒者合云如汝所言潛根內故猶如有
<lb n="0106a24"/>人取琉璃椀合其兩眼者。</p>
<p id="pX11p0106a2411" type="inline">△問答極成者謂道理分
<lb n="0106b01"/>明兩家共許故曰極成今立琉璃籠眼之時瑠璃與
<lb n="0106b02"/>境俱見彼此分明許可也。</p>
<p id="pX11p0106b0211" type="inline">▲三縱見不見咸失。</p>
<p id="pX11p0106b0219" type="inline">△若
<lb n="0106b03"/>見眼者者牒計詞也意云我見境時亦見其眼有何
<lb n="0106b04"/>過耶汝既云根取境時心便隨根分別今却敵對顯
<lb n="0106b05"/>是所分別境也。</p>
<p id="pX11p0106b0507" type="inline">△二過者不齊與相違過也。</p>
<lb n="0106b06"/>
<p id="pX11p0106b0601">四破見內初約見暗以成立。</p>
<p id="pX11p0106b0612" type="inline">△七竅者眼耳鼻三雙
<lb n="0106b07"/>及口也初對眼不屬內。</p>
<p id="pX11p0106b0710" type="inline">△云何成內者責破也既在
<lb n="0106b08"/>眼前云何却稱為內應立量破云汝眼見暗是有法
<lb n="0106b09"/>定非內故為宗因云與眼作對故諸有對境皆在前
<lb n="0106b10"/>故同喻如色空等境凡所取境不離色空明暗色空
<lb n="0106b11"/>明三既在眼前暗亦須在前也二外臺成焦腑汝處
<lb n="0106b12"/>幽室是有法
(此名前陳謂之宗依)
應汝焦腑為宗
(此名後陳亦曰宗體須以
<lb n="0106b13"/>二句合方成體合云幽室即焦腑焦腑即幽室將前掛後將后掛前方曰諂宗)
因云以同是
<lb n="0106b14"/>暗故同喻如汝所見暗。</p>
<p id="pX11p0106b1410" type="inline">▲二破不對。</p>
<p id="pX11p0106b1415" type="inline">▲初牒計奪破。</p>
<lb n="0106b15"/>
<p id="pX11p0106b1501">△若離外見內對所成者阿難云我所見暗是閇眼
<lb n="0106b16"/>所見暗室之暗是開眼所見今如來將開眼之暗難
<lb n="0106b17"/>我閇眼之暗有甚交涉故牒云若離開眼外見之暗
<lb n="0106b18"/>唯取閇眼見暗為內對所成者。</p>
<p id="pX11p0106b1813" type="inline">△無執麻者勗人理
<lb n="0106b19"/>長即就也莫如愚人擔麻遇金不取也。</p>
<p id="pX11p0106b1916" type="inline">△何不見面
<lb n="0106b20"/>者夫眼取境秪是向前今却反見身中之暗既能反
<lb n="0106b21"/>見身中亦合反見自面若不反見於面亦不反見身
<lb n="0106b22"/>中故云成則俱成破則俱破也。</p>
<p id="pX11p0106b2213" type="inline">▲二展轉縱破四初
<lb n="0106b23"/>在空非內同他破。</p>
<p id="pX11p0106b2308" type="inline">△自非汝體者謂此心眼既離汝
<lb n="0106b24"/>身處于虗空自然不是汝心眼體也又亦可作身體
<lb n="0106c01"/>之體謂心眼既在空中即汝現前身體即非是汝身
<lb n="0106c02"/>體也以是所見境故以無心眼故疏云二過即不在
<lb n="0106c03"/>內及非汝體之二過也。</p>
<p id="pX11p0106c0310" type="inline">△同喻如他者他人能見汝
<lb n="0106c04"/>面非是內故汝之心眼能見面故亦應非內也。</p>
<p id="pX11p0106c0419" type="inline">▲二
<lb n="0106c05"/>他見還同<anchor xml:id="begd1e6992"/>己<anchor xml:id="endd1e6992"/>體破。</p>
<p id="pX11p0106c0508" type="inline">△佛亦見汝應是汝身者汝之心
<lb n="0106c06"/>眼處在別處能見汝面故定汝身我亦處在別處能
<lb n="0106c07"/>見汝面合是汝身。</p>
<p id="pX11p0106c0708" type="inline">▲疏。</p>
<p id="pX11p0106c0710" type="inline">△設或不許等者反顯也理
<lb n="0106c08"/>合有之但是文略也應立量云汝之心眼是有法非
<lb n="0106c09"/>汝身故為宗因云在別處見汝面故同喻如如來如
<lb n="0106c10"/>來能見汝面不是汝身應知心眼能見汝面亦非汝
<lb n="0106c11"/>身。</p>
<p id="pX11p0106c1102" type="inline">▲三根身互闕能知破。</p>
<p id="pX11p0106c1111" type="inline">△身若有覺眼必無知者
<lb n="0106c12"/>處空之眼處必無知覺也。</p>
<lb n="0106c13"/>
<p id="pX11p0106c1301">五破隨合初引經成立前之四處皆以自<anchor xml:id="begd1e7027"/>己<anchor xml:id="endd1e7027"/>成立道
<lb n="0106c14"/>理盡被除自此<anchor xml:id="begd1e7035"/>已<anchor xml:id="endd1e7035"/>去並是引聖言量而建立也。</p>
<p id="pX11p0106c1419" type="inline">△由
<lb n="0106c15"/>心生等是楞伽經。</p>
<p id="pX11p0106c1508" type="inline">△三境者由不如實知成阿賴耶
<lb n="0106c16"/>變起根身種子器世間也故起信云以有能見心故
<lb n="0106c17"/>境界妄現。</p>
<p id="pX11p0106c1705" type="inline">△境界風動能起識浪者由心生境不了
<lb n="0106c18"/>虗妄全是自心執境外來起心分別故云能起識浪
<lb n="0106c19"/>即起事識分別也論云以有境界緣故復生六種相
<lb n="0106c20"/>等。</p>
<p id="pX11p0106c2002" type="inline">△即思惟體者今我現起推度心之處所即於能
<lb n="0106c21"/>推體便是我心但有境處心即隨生也初破無體。</p>
<p id="pX11p0106c2120" type="inline">△
<lb n="0106c22"/>是心無體者既隨境有畢竟自無體性若實有體境
<lb n="0106c23"/>不對時終不可滅。</p>
<p id="pX11p0106c2308" type="inline">△一法云何合者論云染法染者
<lb n="0106c24"/>一一法云何合染法染者異異法云何合。</p>
<p id="pX11p0106c2417" type="inline">△是義不
<lb n="0107a01"/>然者世間秪有六塵與十八界合今執無體有合大
<lb n="0107a02"/>似執有第七塵與十九界合必無其理也應立量云
<lb n="0107a03"/>隨境生心畢竟無宗因云無體合故如十九界與七
<lb n="0107a04"/>塵合。</p>
<p id="pX11p0107a0403" type="inline">▲二破有體初正奪破。</p>
<p id="pX11p0107a0412" type="inline">△汝所知心者有所了
<lb n="0107a05"/>知也。</p>
<p id="pX11p0107a0503" type="inline">△難同前破者內則同前在內理須先見五藏
<lb n="0107a06"/>外則同前何不見面。</p>
<p id="pX11p0107a0609" type="inline">▲二破轉救。</p>
<p id="pX11p0107a0614" type="inline">△心知非眼者意
<lb n="0107a07"/>云心自是知非是眼見。</p>
<p id="pX11p0107a0710" type="inline">▲二破。</p>
<p id="pX11p0107a0713" type="inline">△門但能通無礙。</p>
<p id="pX11p0107a0720" type="inline">△
<lb n="0107a08"/>見須假人亦似浮塵眼根但是見緣照了分別須籍
<lb n="0107a09"/>于心故以死者破之。</p>
<p id="pX11p0107a0909" type="inline">▲別破中。</p>
<p id="pX11p0107a0913" type="inline">△桎有所者如本觸
<lb n="0107a10"/>左臂亦了了知是觸左臂也。</p>
<p id="pX11p0107a1012" type="inline">△何體為汝者心既多
<lb n="0107a11"/>種即成多人以一心成一人故於多人中何體是阿
<lb n="0107a12"/>難正當體耶。</p>
<lb n="0107a13"/>
<p id="pX11p0107a1301">六破中間二初引經成立。</p>
<p id="pX11p0107a1311" type="inline">△談實相等者既談實相
<lb n="0107a14"/>即顯常住真心也非根識故不在內非塵境故不
<lb n="0107a15"/>在外今阿難妄立心在根塵中間也。</p>
<p id="pX11p0107a1515" type="inline">△相知者意
<lb n="0107a16"/>云心若在外合不相知但以合字助亦可也。</p>
<p id="pX11p0107a1618" type="inline">▲推破
<lb n="0107a17"/>二初定其中位。</p>
<p id="pX11p0107a1707" type="inline">△中必不迷者立此中間道理必定
<lb n="0107a18"/>明了更無所惑也此先按定後破之也。</p>
<p id="pX11p0107a1816" type="inline">△身處者處
<lb n="0107a19"/>即依報也。</p>
<p id="pX11p0107a1905" type="inline">▲初在身無中破。</p>
<p id="pX11p0107a1912" type="inline">△若在身者牒計也阿
<lb n="0107a20"/>難意云我以正報身上立中故牒破之。</p>
<p id="pX11p0107a2016" type="inline">△在邊非中
<lb n="0107a21"/>者在邊二字牒非中二字破下句亦然若言在邊非
<lb n="0107a22"/>可謂之中也故云非中。</p>
<p id="pX11p0107a2210" type="inline">▲二在處不定破。</p>
<p id="pX11p0107a2217" type="inline">△表體既
<lb n="0107a23"/>混者如以一標表此是中若在西望此表表則在東
<lb n="0107a24"/>若東觀此表表則在西故知此表名
(去聲)
為東亦得西
<lb n="0107b01"/>亦得也故疏云東西南北皆可道故。</p>
<p id="pX11p0107b0115" type="inline">▲二托根境立
<lb n="0107b02"/>中初立。</p>
<p id="pX11p0107b0204" type="inline">△如世尊言者指佛於權小教中說云眼色
<lb n="0107b03"/>為緣生眼識也。</p>
<p id="pX11p0107b0307" type="inline">▲二破初若兼成雜破。</p>
<p id="pX11p0107b0316" type="inline">△物體雜亂
<lb n="0107b04"/>者既兼根境根境須雜物本是無知今須有知以雜
<lb n="0107b05"/>著有知根故根體本是有知今須無知以雜著無知
<lb n="0107b06"/>物故如水雜塵混然無別也或可中間心有知與不
<lb n="0107b07"/>知之雜故云物體雜亂。</p>
<p id="pX11p0107b0710" type="inline">▲二不雜非中破。</p>
<p id="pX11p0107b0717" type="inline">△物非體
<lb n="0107b08"/>知者阿難意云雖兼根境其實不雜不妨物自無知
<lb n="0107b09"/>根自有知故云物非體知故破云若然即中義不成
<lb n="0107b10"/>也若二物相應可說有中今根境各立則二體全別
<lb n="0107b11"/>如何立中中論云異法云何合以不合故中不成也
<lb n="0107b12"/>如教云二和生識今既根境不雜則失和合義也和
<lb n="0107b13"/>義既無無生識理故云成敵兩立云何為中。</p>
<p id="pX11p0107b1318" type="inline">▲二破
<lb n="0107b14"/>不兼。</p>
<p id="pX11p0107b1403" type="inline">△兼二不成者不兼根境二法而成也。</p>
<p id="pX11p0107b1418" type="inline">△即無
<lb n="0107b15"/>體性等者若存根境可生中間之識根境既無教誰
<lb n="0107b16"/>生得識之體性體性既無名
(去聲)
何為中故云中何為
<lb n="0107b17"/>相又即無體性者若汝之識不兼根境則根境都無
<lb n="0107b18"/>體性根境體性既無則無以生中間之識故云中何
<lb n="0107b19"/>為相。</p>
<lb n="0107b20"/>
<p id="pX11p0107b2001">七破無著初引經成立。</p>
<p id="pX11p0107b2010" type="inline">△不知佛意破妄無體者佛
<lb n="0107b21"/>為遣彼妄執令知諸法無性全是一真則了法法皆
<lb n="0107b22"/>無所得故云無著不執令知諸法無性全是一真則
<lb n="0107b23"/>了法法皆無所得故云無著不了此旨便執不著是
<lb n="0107b24"/>我真心。</p>
<p id="pX11p0107b2404" type="inline">△三際求心者此竪約三世破也。</p>
<p id="pX11p0107b2417" type="inline">△不在內
<lb n="0107c01"/>外等約橫破也。</p>
<p id="pX11p0107c0107" type="inline">△執此無著亦是妄想者若謂有無
<lb n="0107c02"/>著心正是倒執捨一取一藥還成病也恰同楞伽云
<lb n="0107c03"/>若執無體為心量即正是其心量也故云我說為心
<lb n="0107c04"/>量。</p>
<p id="pX11p0107c0402" type="inline">▲二推破二初牒計雙徵。</p>
<p id="pX11p0107c0412" type="inline">△為在為無者意問此
<lb n="0107c05"/>無著心為著一切法中為不著一切法中。</p>
<p id="pX11p0107c0517" type="inline">▲初不在
<lb n="0107c06"/>同無破。</p>
<p id="pX11p0107c0604" type="inline">△無則同於龜毛兔角者兔角者阿難計云
<lb n="0107c07"/>一切法中無不著心故牒破也無則兩字是牒同於
<lb n="0107c08"/>下是破亦可立比量破云汝不著心是有法定畢竟
<lb n="0107c09"/>無故為宗因云一切法中無故同喻如兔角龜毛兔
<lb n="0107c10"/>角龜毛無故故不着一切法也今汝不著心亦畢竟
<lb n="0107c11"/>無故所以不著一切法也更名何為無著之心故云
<lb n="0107c12"/>云何不著也。</p>
<p id="pX11p0107c1206" type="inline">▲二有體成著破。</p>
<p id="pX11p0107c1213" type="inline">△有不著者牒計也
<lb n="0107c13"/>阿難計云不著之心實有體性何謂無耶遂即破云
<lb n="0107c14"/>不可名無既云實有體性即不可言不在一切法中
<lb n="0107c15"/>也。</p>
<p id="pX11p0107c1502" type="inline">▲三雙指二過結責前非。</p>
<p id="pX11p0107c1512" type="inline">△無相則無者半牒半
<lb n="0107c16"/>破下句亦然。</p>
<p id="pX11p0107c1606" type="inline">△非無者有也。</p>
<p id="pX11p0107c1612" type="inline">△即相者即在一切相
<lb n="0107c17"/>也。</p>
<p id="pX11p0107c1702" type="inline">△相有即在者在猶著也一切法中既有不著之
<lb n="0107c18"/>心則顯是有著何謂無著故責云云何無著上來七
<lb n="0107c19"/>處廣其道理破妄所依若是利根即達妄想本空無
<lb n="0107c20"/>常體徧纖塵不礙等佛斯須也其如情牢執固者理
<lb n="0107c21"/>須更盡破除方無所惑也。</p>
<lb n="0107c22"/>
<p id="pX11p0107c2201">疏初敘意。</p>
<p id="pX11p0107c2205" type="inline">△欲推妄體者即能依心也。</p>
<p id="pX11p0107c2216" type="inline">▲二定處。</p>
<p id="pX11p0107c2220" type="inline">△
<lb n="0107c23"/>似破能依者似破心也然但挾能破所也。</p>
<lb n="0107c24"/>首楞嚴經義疏釋要鈔卷第二<lb n="0108a01"/>
<lb n="0108a02"/>
<lb n="0108a03"/>
<lb n="0108a04"/>首楞嚴經義疏釋要鈔卷第三<lb n="0108a05"/>
<byline>長水沙門　懷遠　錄</byline>
<lb n="0108a06"/>
<p id="pX11p0108a0601">二破妄顯真二初責躬遭難。</p>
<p id="pX11p0108a0612" type="inline">△請益則起者彼文云
<lb n="0108a07"/>侍坐於先生先生問焉終則對請業則起請益則起
<lb n="0108a08"/>注云益謂受說未了欲師更明也。</p>
<p id="pX11p0108a0814" type="inline">△更端則起者彼
<lb n="0108a09"/>云侍坐於君子君子問更端則起而對注云謂異問
<lb n="0108a10"/>之端倪故敬而起對也。</p>
<p id="pX11p0108a1010" type="inline">△儒有居與汝言者論語孝
<lb n="0108a11"/>經皆有斯語。</p>
<p id="pX11p0108a1106" type="inline">△從法空體者表法說也即不動真際
<lb n="0108a12"/>示十界身普益眾生也。</p>
<p id="pX11p0108a1210" type="inline">△肉袒者即西國以卑見尊
<lb n="0108a13"/>之禮也。</p>
<p id="pX11p0108a1304" type="inline">△覆左露右者表覆權顯實也。</p>
<p id="pX11p0108a1316" type="inline">△荷大法等
<lb n="0108a14"/>者荷即擔荷也自證非權非實之理即是自荷也能
<lb n="0108a15"/>起而權而實之化即荷他也今阿難自荷荷他同入
<lb n="0108a16"/>祕密藏中非重擔耶。</p>
<p id="pX11p0108a1609" type="inline">△胡跪者効胡人而跪也。</p>
<p id="pX11p0108a1619" type="inline">△地
<lb n="0108a17"/>能生養萬物故表理也。</p>
<p id="pX11p0108a1710" type="inline">△合掌表權實相即也。</p>
<p id="pX11p0108a1719" type="inline">△冥
<lb n="0108a18"/>符契合也。</p>
<p id="pX11p0108a1805" type="inline">△俾悟入者智度大海信為能入。</p>
<p id="pX11p0108a1818" type="inline">△斛飯
<lb n="0108a19"/>子者斛飯即淨飯次弟也然有經中又云阿難是白
<lb n="0108a20"/>飯王子故彼文云尼休王有四子一名淨飯王有二
<lb n="0108a21"/>子一名悉達二名難陀二名白飯王亦二子一名阿
<lb n="0108a22"/>難二名調達三名斛飯王亦二子一名摩訶男二名
<lb n="0108a23"/>阿那律四名耳露飯王亦二子一名䟦提二名婆敷
<lb n="0108a24"/>各隨經論出也。</p>
<p id="pX11p0108a2407" type="inline">△見惑除者<anchor xml:id="begd1e7446"/>已<anchor xml:id="endd1e7446"/>斷八十八使見惑得
<lb n="0108b01"/>初果也此惑能障見道故云見惑即真見道所斷之
<lb n="0108b02"/>惑也又見即是惑因邪起見故。</p>
<p id="pX11p0108b0213" type="inline">△俱生在者猶有十
<lb n="0108b03"/>使思三界分為八十一品斷之此惑障於修道以難
<lb n="0108b04"/>斷故分為九地欲界一地自分九品謂上上品能<anchor xml:id="begd1e7465"/>閏<anchor xml:id="endd1e7465"/>
<lb n="0108b05"/>兩反生死上中上下中上各<anchor xml:id="begd1e7473"/>閏<anchor xml:id="endd1e7473"/>一反生死中中中下
<lb n="0108b06"/>共<anchor xml:id="begd1e7482"/>閏<anchor xml:id="endd1e7482"/>一反生死下上下中下下共<anchor xml:id="begd1e7488"/>閏<anchor xml:id="endd1e7488"/>一反生死此九
<lb n="0108b07"/>品共<anchor xml:id="begd1e7496"/>閏<anchor xml:id="endd1e7496"/>七反生死即七往天上七來人間若斷前六
<lb n="0108b08"/>品盡證斯陀含果斷下三品盡證那含果餘有色界
<lb n="0108b09"/>四地謂初禪二禪三禪四禪無色界四地空處識處
<lb n="0108b10"/>無處有處非非想處地地各分九品八地共有七十
<lb n="0108b11"/>二品若斷盡即證羅漢也。</p>
<p id="pX11p0108b1111" type="inline">△大教所指示處者即一
<lb n="0108b12"/>實相印也即今經所顯如來藏理也有本作詣字者
<lb n="0108b13"/>詣至也即不知真際至極處也。</p>
<p id="pX11p0108b1313" type="inline">▲二請示修行。</p>
<p id="pX11p0108b1319" type="inline">△奢
<lb n="0108b14"/>摩他路者教能詮定即教為定之路也定能顯理即
<lb n="0108b15"/>定為理之路也今請說妙定即因教為路而得發定
<lb n="0108b16"/>即奢摩他之路若即指定為路是奢摩他即路單言
<lb n="0108b17"/>止者圓融之定即一具三也。</p>
<p id="pX11p0108b1712" type="inline">△阿闡提此云無信根
<lb n="0108b18"/>亦飜無欲謂不樂欲涅槃也由無信故不能成就善
<lb n="0108b19"/>法故曰焚燒善根故知萬善以信為首是入法之根
<lb n="0108b20"/>本眾行之先容華嚴云信為道源功德母長養一切
<lb n="0108b21"/>諸善法左傳云信不由喪質
(智音)
無益也苟有明信㵎
<lb n="0108b22"/>溪沼沚之芼蘋繁薀藻之菜潢汗行潦之水可以薦
<lb n="0108b23"/>於神明可以羞於王公今此人撥棄世出世間因果
<lb n="0108b24"/>永滅善根故曰闡提亦飜多貪謂貪樂生死不求出
<lb n="0108c01"/>離也。</p>
<p id="pX11p0108c0103" type="inline">△五體表五蘊。</p>
<p id="pX11p0108c0109" type="inline">△地表實理即表以智照五蘊
<lb n="0108c02"/>空證圓常理也。</p>
<p id="pX11p0108c0207" type="inline">△翹佇者翹懸也佇待也懸懸待望
<lb n="0108c03"/>如來如來慈音開示誨教也。</p>
<lb n="0108c04"/>
<p id="pX11p0108c0401">二如來現瑞。</p>
<p id="pX11p0108c0406" type="inline">△法利者將示如來藏心無上法利也。</p>
<lb n="0108c05"/>
<p id="pX11p0108c0501">△聲色用中無非智體者聲色之用皆從無漏智性
<lb n="0108c06"/>顯發故得若聲若色當處絕待全是本智即一色一
<lb n="0108c07"/>香無非中道古師云用則波騰鼎沸全真體以運行。</p>
<lb n="0108c08"/>
<p id="pX11p0108c0801">△種種者青黃等色表眾德也。</p>
<p id="pX11p0108c0813" type="inline">△三世間者眾生世
<lb n="0108c09"/>間五陰世間器世間佛為總化之主故曰佛世間也。</p>
<lb n="0108c10"/>
<p id="pX11p0108c1001">△不離本覺者迷本覺故為三世間世間無性即是
<lb n="0108c11"/>本覺也。</p>
<p id="pX11p0108c1104" type="inline">△無明堅厚土石成形者無明堅厚似土石
<lb n="0108c12"/>之堅確也又內由堅執外感土石之形智定鎔時無
<lb n="0108c13"/>不亡泯百年之暗一燈盡除。</p>
<p id="pX11p0108c1312" type="inline">△拔除也。</p>
<p id="pX11p0108c1316" type="inline">△六種如華
<lb n="0108c14"/>嚴者謂吼擊震起動踊一一各三吼徧吼等徧吼餘
<lb n="0108c15"/>皆倣此即十八變也。</p>
<p id="pX11p0108c1509" type="inline">△六情妄隔等者由眾生六情
<lb n="0108c16"/>妄隔故外感國土差別本智或融詎能隔別故曰開
<lb n="0108c17"/>現或可六根取境各各分限所謂聽不出聲見不超
<lb n="0108c18"/>色等似國土之殊形也一相若反六用通同似國土
<lb n="0108c19"/>開現也。</p>
<p id="pX11p0108c1904" type="inline">△誰為自他者智起則物物咸真理顯乃高
<lb n="0108c20"/>下無別。</p>
<p id="pX11p0108c2004" type="inline">△因果不二者九界即佛界也。</p>
<p id="pX11p0108c2016" type="inline">△無明即明
<lb n="0108c21"/>者迷之生死無窮悟即廓爾解脫迷則三道流轉悟
<lb n="0108c22"/>則果中勝用又三千在理同名無明三千果成咸稱
<lb n="0108c23"/>常樂故云皆住本國然今現土土是寂光以表大眾
<lb n="0108c24"/>將取三德真土以此經正顯如來藏體三德妙常故
<lb n="0109a01"/>也七既如是身亦非低尊特說經無所惑也。</p>
<p id="pX11p0109a0118" type="inline">△第三
<lb n="0109a02"/>末經是此所表者下云一切世間諸所有物皆即菩
<lb n="0109a03"/>提妙明元心心精徧圓含累十方寧有方所了然自
<lb n="0109a04"/>知獲本妙心常住不滅等。</p>
<lb n="0109a05"/>
<p id="pX11p0109a0501">三正為開示三初總斥不了。</p>
<p id="pX11p0109a0512" type="inline">△常等四倒者此無常
<lb n="0109a06"/>計常不樂計樂不淨計淨無我計我此凡夫眾生著
<lb n="0109a07"/>榮四倒二乘不知本具常樂我淨而但著無常無樂
<lb n="0109a08"/>無我無淨之枯四倒也。</p>
<p id="pX11p0109a0810" type="inline">△無始無明等者從無住本
<lb n="0109a09"/>立一切法由法牽生分別事識起惑造業網以為種。</p>
<p id="pX11p0109a0921" type="inline">△
<lb n="0109a10"/>種必有果者由貪愛煩惱為能熏本識為所熏故得
<lb n="0109a11"/>業惑種子起成現行蓋是過去造業為因招感現今
<lb n="0109a12"/>苦報為果於苦果身中又造種種業因招引當來苦
<lb n="0109a13"/>果故云子子相生等斯則過去二支因現在五支果
<lb n="0109a14"/>現在三支因未來二支果三世輪迴無有斷絕如線
<lb n="0109a15"/>貫珠也。</p>
<p id="pX11p0109a1504" type="inline">△經云即涅槃經也本識為法因諸法即為
<lb n="0109a16"/>果此諸法必依藏本識中故曰諸法於識藏由諸法
<lb n="0109a17"/>作本識因本識得生即為果此本識必依藏諸法中
<lb n="0109a18"/>故曰藏於法亦然此則本識能為諸法因亦為諸法
<lb n="0109a19"/>果諸法能作本識因亦為本識果故云更互為果性
<lb n="0109a20"/>亦常為因性也一蔀生三子喻惑業苦不相離也起
<lb n="0109a21"/>惑必造業業必招苦理如然也起信云動則有苦果
<lb n="0109a22"/>不離因。</p>
<p id="pX11p0109a2204" type="inline">△五道即三途人天。</p>
<p id="pX11p0109a2212" type="inline">△心行理外者背中道
<lb n="0109a23"/>故迦葉云我等自此<anchor xml:id="begd1e7730"/>已<anchor xml:id="endd1e7730"/>前皆名邪見人。</p>
<p id="pX11p0109a2316" type="inline">△殺者能殺
<lb n="0109a24"/>法身慧命故。</p>
<p id="pX11p0109a2406" type="inline">△通途即大達也即失妙奢摩他路也
<lb n="0109b01"/>二乘教理迂僻故云幽徑。</p>
<p id="pX11p0109b0111" type="inline">▲初示妄源。</p>
<p id="pX11p0109b0116" type="inline">△無始者無
<lb n="0109b02"/>初始也從來未曾悟故說妄無始斯七種生死中名
<lb n="0109b03"/>流來生死此不可窮詰初際。</p>
<p id="pX11p0109b0312" type="inline">△攀緣者攀外六塵於
<lb n="0109b04"/>內分別也下云聚緣內搖趣外奔逸造業受報塵沙
<lb n="0109b05"/>劫波莫能遏絕者無不由此攀緣妄想以為其本保
<lb n="0109b06"/>愛此法為自性者深為誤也經云若有一法勝過涅
<lb n="0109b07"/>槃我亦說為如夢如幻何況執此虗妄相想為身心
<lb n="0109b08"/>也。</p>
<p id="pX11p0109b0802" type="inline">△吁歎聲也然則法無彼此得失在人如人覽鏡
<lb n="0109b09"/>不觀鏡體團圓內外明潔却取像之去來以為鏡者
<lb n="0109b10"/>誤之甚矣今所斥者有斯人也苟能體像是全鏡之
<lb n="0109b11"/>像則無像而不是於鏡鏡是全像之鏡則無鏡而不
<lb n="0109b12"/>具於像此則法界圓融本來俱現即是無始菩提元
<lb n="0109b13"/>清淨體若得此意方見佛之本懷方免偏指之失方
<lb n="0109b14"/>於行者不遠而得矣。</p>
<p id="pX11p0109b1409" type="inline">▲二示真源初正示。</p>
<p id="pX11p0109b1417" type="inline">△無始菩
<lb n="0109b15"/>提涅槃元清淨體者性德三因也無始者本具也本
<lb n="0109b16"/>有性了因故云菩提本具性緣因故云涅槃本具性
<lb n="0109b17"/>正因故云元清淨體如斯三德性本具足非新非故
<lb n="0109b18"/>無去無來但迷時全修在性故即三道流轉悟則全
<lb n="0109b19"/>性成修故則果中勝用豈同權宗說菩提心是無常
<lb n="0109b20"/>耶。</p>
<p id="pX11p0109b2002" type="inline">△識精者精者揀麤為義即梨耶也然此識體即
<lb n="0109b21"/>是無常故曰元明又識精者心性也。</p>
<p id="pX11p0109b2115" type="inline">△能生者由斯
<lb n="0109b22"/>理性三德不守自性隨其染緣成九界法事法既起
<lb n="0109b23"/>真性即隱而不彰故曰緣所遺者如迷東為西東即
<lb n="0109b24"/>為西所覆也。</p>
<p id="pX11p0109b2406" type="inline">△對法經即阿毗達磨經也。</p>
<p id="pX11p0109b2417" type="inline">△界者性
<lb n="0109c01"/>也。</p>
<p id="pX11p0109c0102" type="inline">△一切法等者十界所依故故起信云所言法者
<lb n="0109c02"/>謂眾生心是心則攝一切世間出世間法此心若隨
<lb n="0109c03"/>染緣即有六道依正之法隨淨緣即有涅槃三德之
<lb n="0109c04"/>法。</p>
<p id="pX11p0109c0402" type="inline">▲二斥迷。</p>
<p id="pX11p0109c0406" type="inline">△含褁無餘者寂照含空故也華嚴云
<lb n="0109c05"/>一切眾生及國土三世悉在無有餘。</p>
<p id="pX11p0109c0515" type="inline">△日用罔知者
<lb n="0109c06"/>易曰百姓日用而不知。</p>
<p id="pX11p0109c0610" type="inline">△持珠乞丐者妙經云譬如
<lb n="0109c07"/>有人至親友家是時親友官事當行以無價寶珠繫
<lb n="0109c08"/>其衣裏是人醉臥都不覺知往至貧里求乞衣食等
<lb n="0109c09"/>彼明結緣下種之後為無明酒醉脫著二乘馳流五
<lb n="0109c10"/>道自亡法財不能取用此明本有當心不能認得抂
<lb n="0109c11"/>入諸趣也。</p>
<p id="pX11p0109c1105" type="inline">△懷寶迷<g ref="CB15131"/>者論語中文陽貨謂孔子曰
<lb n="0109c12"/>來予與爾言曰懷其寶而迷其<g ref="CB15131"/>可謂仁乎曰不可
<lb n="0109c13"/>好從事而亟失時可謂知乎曰不可日月逝矣歲不
<lb n="0109c14"/>我與孔子曰諾吾將仕矣意謂孔子有才知而不仕
<lb n="0109c15"/>是懷其寶也善於治國之道不執政事是迷其<g ref="CB15131"/>也
<lb n="0109c16"/>意欲夫子仕我故答曰諾吾將仕矣今借彼語以況
<lb n="0109c17"/>本有圓常之性而不認取却自流迸五道栖栖不及
<lb n="0109c18"/>誰之過歟。</p>
<p id="pX11p0109c1805" type="inline">△躓困也。</p>
<lb n="0109c19"/>
<p id="pX11p0109c1901">二正權真妄中四別推心見。</p>
<p id="pX11p0109c1912" type="inline">△汝目可見者疏二解
<lb n="0109c20"/>一以目為所見意云汝目在汝面上顯然令我可見
<lb n="0109c21"/>二以目為能見故云目實可見我奉相。</p>
<p id="pX11p0109c2116" type="inline">△固執既深
<lb n="0109c22"/>者自無始來確執此心為<anchor xml:id="begd1e7899"/>己<anchor xml:id="endd1e7899"/>心性沙數算之不及故
<lb n="0109c23"/>曰河沙叵算。</p>
<p id="pX11p0109c2306" type="inline">△相想者相即六塵想即分別妄心第
<lb n="0109c24"/>六識也此是虗妄相家之想也。</p>
<p id="pX11p0109c2413" type="inline">△惑者迷也相起性
<lb n="0110a01"/>隱故云惑汝真性然全所覆為能迷也。</p>
<p id="pX11p0110a0116" type="inline">△嫡生者正
<lb n="0110a02"/>后所生也又嫡親也非螟蛉也。</p>
<lb n="0110a03"/>
<p id="pX11p0110a0301">二顯示真心疏二初示心體。</p>
<p id="pX11p0110a0312" type="inline">△真心之體本周法界
<lb n="0110a04"/>者體量也。</p>
<p id="pX11p0110a0405" type="inline">△非妄非真絕言離相者離過也。</p>
<p id="pX11p0110a0418" type="inline">△能攝
<lb n="0110a05"/>一切等體德也。</p>
<p id="pX11p0110a0507" type="inline">△非妄非真者是非雙絕也中論云
<lb n="0110a06"/>若法為待成是法還成待等下云言妄顯諸真妄真
<lb n="0110a07"/>同二妄等。</p>
<p id="pX11p0110a0705" type="inline">△絕言等者論云從本以來離言說相離
<lb n="0110a08"/>心緣相下云非風非火非六根非十八界非智非識
<lb n="0110a09"/>等斯則口談辭喪心緣慮亡也能攝一切等起信論
<lb n="0110a10"/>也。</p>
<p id="pX11p0110a1002" type="inline">△世間即六凡。</p>
<p id="pX11p0110a1008" type="inline">△出世即四聖此則十界依正不
<lb n="0110a11"/>離自心也下云一切世界因果微塵因心成體又云
<lb n="0110a12"/>諸法所生唯心所現。</p>
<p id="pX11p0110a1209" type="inline">▲初舉義標門。</p>
<p id="pX11p0110a1215" type="inline">△三大者體相
<lb n="0110a13"/>用也。</p>
<p id="pX11p0110a1303" type="inline">△二門者即真如生滅也此二門即寂照二法
<lb n="0110a14"/>照故三千俱假無一法而不立寂故法爾空中是法
<lb n="0110a15"/>咸泯寂照平等即是一心初真如門即一心之體照
<lb n="0110a16"/>而常寂也即泯相顯實門唯就理說即頓教義一切
<lb n="0110a17"/>事法到此門中無不真實如眾器到於𦦨爐咸成一
<lb n="0110a18"/>體然一言真如有二種一依言真如即以言說詮辨
<lb n="0110a19"/>真如之相令人生信二離言真如唯與觀智相應。</p>
<p id="pX11p0110a1920" type="inline">△
<lb n="0110a20"/>唯體大者論云是心真如相即示摩訶衍自體義故
<lb n="0110a21"/>二生滅門。</p>
<p id="pX11p0110a2105" type="inline">△彰染淨者九界染佛界淨。</p>
<p id="pX11p0110a2116" type="inline">△明體用者
<lb n="0110a22"/>非寂非照為體而寂而照為用。</p>
<p id="pX11p0110a2213" type="inline">△顯真妄者諸幻滅
<lb n="0110a23"/>盡覺心不動名真幻相虗假名妄。</p>
<p id="pX11p0110a2314" type="inline">△論因果者餘塵
<lb n="0110a24"/>尚諸學明極即如來。</p>
<p id="pX11p0110a2409" type="inline">△有修證者空所空滅故名修
<lb n="0110b01"/>寂滅現前故名證。</p>
<p id="pX11p0110b0108" type="inline">△或破會者斯是前塵虗妄相想
<lb n="0110b02"/>故名破生滅去來本如來藏故會。</p>
<p id="pX11p0110b0214" type="inline">▲二會二相。</p>
<p id="pX11p0110b0219" type="inline">△治
<lb n="0110b03"/>生等者治生產業是差別事法如斯之法全真所成
<lb n="0110b04"/>法法皆妙故與實相不相違背。</p>
<p id="pX11p0110b0413" type="inline">△<anchor xml:id="begd1e8028"/>己<anchor xml:id="endd1e8028"/>界者即自<anchor xml:id="begd1e8034"/>己<anchor xml:id="endd1e8034"/>一
<lb n="0110b05"/>念也。</p>
<p id="pX11p0110b0503" type="inline">△眾生者九界眾生也。</p>
<p id="pX11p0110b0512" type="inline">△佛者究竟覺也意顯
<lb n="0110b06"/>
<anchor xml:id="begd1e8048"/>己<anchor xml:id="endd1e8048"/>之一念及彼彼眾生心與諸佛究竟果理實無高
<lb n="0110b07"/>下不思議一也故華嚴云心佛及眾生是三無差別
<lb n="0110b08"/>二別示經意二初略指二廣釋三初通示諸教然根
<lb n="0110b09"/>利鈍執輕重約人皆通橫竪
(云云)
乘頓漸即約行約
<lb n="0110b10"/>理教權實即約教此四在今經則皆圓實。</p>
<p id="pX11p0110b1017" type="inline">△理須破
<lb n="0110b11"/>斥者為執重者破令情盡方辯真妄如何難正認妄
<lb n="0110b12"/>為真若便與指為真時即助彼倒執益其上慢以但
<lb n="0110b13"/>見像猶未識鏡故。</p>
<p id="pX11p0110b1308" type="inline">△苦藥等是尚書語。</p>
<p id="pX11p0110b1316" type="inline">△瞑眩即冥
<lb n="0110b14"/>昧發動之貌。</p>
<p id="pX11p0110b1406" type="inline">△厥其也猶良之馬舉搖鞭影即歸正
<lb n="0110b15"/>路若駑駘之馬徹骨方調。</p>
<p id="pX11p0110b1511" type="inline">▲二廣釋相中初破妄顯
<lb n="0110b16"/>真諸法所生唯心所現性一切心實有體性是顯真。</p>
<lb n="0110b17"/>
<p id="pX11p0110b1701">△不同前塵分別影事即揀妄。</p>
<p id="pX11p0110b1713" type="inline">▲三總結申歎。</p>
<p id="pX11p0110b1719" type="inline">△維
<lb n="0110b18"/>摩法華皆有此意者然法華破三顯一似破汝等所
<lb n="0110b19"/>行是菩薩道決了聲聞法是諸經之王是會也淨名
<lb n="0110b20"/>以三破小以圓斥三即破貪恚癡性即是解脫罪性
<lb n="0110b21"/>不在內外中間亦不常自有如其心然罪垢亦然及
<lb n="0110b22"/>文殊與諸菩薩說不二法門等並是會也。</p>
<lb n="0110b23"/>
<p id="pX11p0110b2301">阿難申疑中初發心修行疑。</p>
<p id="pX11p0110b2312" type="inline">△寵弟者寵愛之弟也。</p>
<lb n="0110b24"/>
<p id="pX11p0110b2401">△恒沙國土承事諸佛等即弟子顯本義今經法華
<lb n="0110c01"/>後說可誠證也。</p>
<p id="pX11p0110c0107" type="inline">△難行法事者自利利他捐身折骨
<lb n="0110c02"/>拔苦與樂之事也。</p>
<p id="pX11p0110c0208" type="inline">▲疏初引涅槃。</p>
<p id="pX11p0110c0214" type="inline">△發菩提心者菩
<lb n="0110c03"/>提智果發心希求此果即菩提之心也。</p>
<p id="pX11p0110c0316" type="inline">△不是佛性
<lb n="0110c04"/>者不是正因佛性也。</p>
<p id="pX11p0110c0409" type="inline">△先有佛性者本具正因性也。</p>
<lb n="0110c05"/>
<p id="pX11p0110c0501">△何故復有初發菩提心者以權教修緣了難也。</p>
<p id="pX11p0110c0520" type="inline">△
<lb n="0110c06"/>佛言下是佛順師子吼問為赴末代機宜說緣了性
<lb n="0110c07"/>是無常也此心雖念念滅謝若能運運修之不<anchor xml:id="begd1e8149"/>已<anchor xml:id="endd1e8149"/>亦
<lb n="0110c08"/>能至於菩提智果涅槃斷果故云亦能破暗等若實
<lb n="0110c09"/>教說本有三種三理元徧如前文云無始菩提涅槃
<lb n="0110c10"/>元清淨體達性成修修三亦徧欲示眾生本有正性
<lb n="0110c11"/>且示正因體徧為赴末代一類眾生宜聞帶權之說
<lb n="0110c12"/>故佛覆實緣了述權緣了也。</p>
<p id="pX11p0110c1212" type="inline">▲二合今教今阿難執
<lb n="0110c13"/>能造善惡之心念念生起正同涅槃似無常修得緣
<lb n="0110c14"/>了佛性難常住正因佛性也。</p>
<p id="pX11p0110c1412" type="inline">△不辨三因常無常者
<lb n="0110c15"/>阿難不知發心修行是緣了而却以斯難正因常徧
<lb n="0110c16"/>也蓋不辨緣了無常正因常也尚未識正因常住豈
<lb n="0110c17"/>況更識三因俱常然在今經必須三俱常住如來善
<lb n="0110c18"/>巧漸次示之爾疏語甚略細研記消可以意得。</p>
<p id="pX11p0110c1819" type="inline">▲三
<lb n="0110c19"/>無心土木疑中。</p>
<p id="pX11p0110c1907" type="inline">△發明者分別也意云若此分別之
<lb n="0110c20"/>心不是我心者我乃無心全同土木也又發門即開
<lb n="0110c21"/>發明顯也若如來開發明示云不是我心者我乃無
<lb n="0110c22"/>心也。</p>
<p id="pX11p0110c2203" type="inline">▲二總結請。</p>
<p id="pX11p0110c2208" type="inline">△離此覺知者覺知即分別也離
<lb n="0110c23"/>此現前覺了能知心外別無有心也然此眾生在迷
<lb n="0110c24"/>理須破折洎乎認得其實相即方知一念即具三千
<lb n="0111a01"/>無欠無餘故金錍云阿鼻依正全處極聖之自心毗
<lb n="0111a02"/>盧身土不逾凡下之一念。</p>
<p id="pX11p0111a0211" type="inline">△不早辯者繫辭云
(坤卦文也)
<lb n="0111a03"/>由辨之不早辯也。</p>
<lb n="0111a04"/>
<p id="pX11p0111a0401">二如來正顯二初約現法隨緣以顯心。</p>
<p id="pX11p0111a0416" type="inline">△欲令心入
<lb n="0111a05"/>者即圓融定慧之心也。</p>
<p id="pX11p0111a0510" type="inline">△入者契入也。</p>
<p id="pX11p0111a0516" type="inline">△無生法是
<lb n="0111a06"/>理。</p>
<p id="pX11p0111a0602" type="inline">△忍是智得此智時了一切法無不是如印可決
<lb n="0111a07"/>定名無生法忍今經第三漸次得此忍也。</p>
<p id="pX11p0111a0717" type="inline">△以手摩
<lb n="0111a08"/>頂者手智也頂理也將發圓智契入無相寂理故摩
<lb n="0111a09"/>頂也。</p>
<p id="pX11p0111a0903" type="inline">△通達一切法門者初破無明顯法性時所有
<lb n="0111a10"/>百法明門一時開現也明門者明者慧也門者通達
<lb n="0111a11"/>也得此忍時於多百法門而得自在於剎那頃證百
<lb n="0111a12"/>三摩地應百界化生等然斯即是三德開發也謂發
<lb n="0111a13"/>一切功德發一切智慧發一切境界故名通達。</p>
<p id="pX11p0111a1319" type="inline">△總
<lb n="0111a14"/>標色心者諸法雖多色心包盡是凡聖因果染淨等
<lb n="0111a15"/>法也。</p>
<p id="pX11p0111a1503" type="inline">△不守自性為因等者由心本具隨緣之義能
<lb n="0111a16"/>造十界依正故所造法全能造心故云唯心十界依
<lb n="0111a17"/>正既唯一心一心豈存能所方知心外無法唯是一
<lb n="0111a18"/>心然造有二種一者理造即性本具故名造二者約
<lb n="0111a19"/>事名造良由理具方有事用也。</p>
<p id="pX11p0111a1913" type="inline">△無始妄想者根本
<lb n="0111a20"/>無明也。</p>
<p id="pX11p0111a2004" type="inline">△凡聖總該者世間因果即六凡出世因果
<lb n="0111a21"/>即四聖。</p>
<p id="pX11p0111a2104" type="inline">△別指依報者竪則四土相望論淨穢橫即
<lb n="0111a22"/>土土論淨穢
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0111a2208" type="inline">△亦通轉者一切因果一切世界
<lb n="0111a23"/>微塵也。</p>
<lb n="0111a24"/>
<p id="pX11p0111a2401">二正顯妙淨明心。</p>
<p id="pX11p0111a2408" type="inline">△三德具足者淨即解脫明即般
<lb n="0111b01"/>若心即法身即一而三故稱妙亦可妙對法身。</p>
<p id="pX11p0111b0119" type="inline">△不
<lb n="0111b02"/>能變動者以隨緣即不變故若隨染緣時全體為染
<lb n="0111b03"/>者則不能隨淨緣成淨法也良以正隨緣時體不變
<lb n="0111b04"/>故能為一切法所依也。</p>
<lb n="0111b05"/>
<p id="pX11p0111b0501">初就執定其有性。</p>
<p id="pX11p0111b0508" type="inline">△覺觀者語之加行也初心在緣
<lb n="0111b06"/>名覺細心分別名觀即覺麤觀細也。</p>
<p id="pX11p0111b0615" type="inline">△思惟尋伺者
<lb n="0111b07"/>思惟即分別也尋伺謂尋求伺察也即覺觀也又分
<lb n="0111b08"/>別即心王覺觀即心所。</p>
<p id="pX11p0111b0810" type="inline">▲初例對五塵顯。</p>
<p id="pX11p0111b0817" type="inline">△因聲分
<lb n="0111b09"/>別者由聲境牽故方起分別此明了意識取現量也。</p>
<lb n="0111b10"/>
<p id="pX11p0111b1001">▲二單就法塵顯。</p>
<p id="pX11p0111b1008" type="inline">△見聞覺知者見即眼聞即耳鼻
<lb n="0111b11"/>覺即身知即舌意意云五塵不對之時有此分別性
<lb n="0111b12"/>者亦非自立蓋因法塵影象而起。</p>
<p id="pX11p0111b1214" type="inline">△明了不行者不
<lb n="0111b13"/>對五塵故明了意識不起也。</p>
<p id="pX11p0111b1312" type="inline">△在獨散位者獨散意
<lb n="0111b14"/>識比度生解取落謝塵也。</p>
<p id="pX11p0111b1411" type="inline">△同五所取者即明了隨
<lb n="0111b15"/>前五識取現量境也初塵亡體在容是真常。</p>
<p id="pX11p0111b1518" type="inline">△何必
<lb n="0111b16"/>求人者勉其取捨以智自裁也故南岳云但向<anchor xml:id="begd1e8365"/>己<anchor xml:id="endd1e8365"/>求
<lb n="0111b17"/>莫從他覓覓亦不得得亦不真終是他心不知自性
<lb n="0111b18"/>自性清淨即是法身猿猴念念躭著紛紜害馬念念
<lb n="0111b19"/>狠戾不調也疏引楞伽及下文並是第八識今證意
<lb n="0111b20"/>識者以細況麤也。</p>
<p id="pX11p0111b2008" type="inline">▲二釋成。</p>
<p id="pX11p0111b2012" type="inline">△皮之不存者皮喻六
<lb n="0111b21"/>塵毛喻心也文出左傳。</p>
<p id="pX11p0111b2110" type="inline">△法身斷滅者真性即是法
<lb n="0111b22"/>身汝若執隨境之心為真性者塵滅心滅非斷如何
<lb n="0111b23"/>四彰其自失。</p>
<p id="pX11p0111b2306" type="inline">△默然自失者無語申通故默然也知
<lb n="0111b24"/>執妄非故自失又失前所執緣心故云自失。</p>
<lb n="0111c01"/>
<p id="pX11p0111c0101">初正顯失疏二一釋名相。</p>
<p id="pX11p0111c0111" type="inline">△滅受想者滅其領受想
<lb n="0111c02"/>念心所法也即滅盡定也。</p>
<p id="pX11p0111c0211" type="inline">△能從一禪至一禪者從
<lb n="0111c03"/>初禪修念念無間<anchor xml:id="begd1e8413"/>已<anchor xml:id="endd1e8413"/>至二禪二禪念念無間至三禪
<lb n="0111c04"/>等故云次第。</p>
<p id="pX11p0111c0406" type="inline">△能成無漏者修此定時善能調伏漏
<lb n="0111c05"/>心不起隨所修禪悉知虗假不起著心發真空慧斷
<lb n="0111c06"/>諸煩惱隨所對境不生見著如此修心三漏永盡名
<lb n="0111c07"/>為無漏初唯簡凡夫釋。</p>
<p id="pX11p0111c0710" type="inline">△未到定者未到初禪也亦
<lb n="0111c08"/>名中間禪位位皆有此名。</p>
<p id="pX11p0111c0811" type="inline">△隨禪感果者本是有漏
<lb n="0111c09"/>有著心修隨於禪中發支林功德時忽生愛著即隨
<lb n="0111c10"/>定功力感生諸界如修初禪方便時有二種心一麤
<lb n="0111c11"/>心住謂方便修習漸漸虗凝不復緣慮二細心住其
<lb n="0111c12"/>心泯泯轉加微細也或正得此麤細住時或將得時
<lb n="0111c13"/>皆有持身法起此法起時身心自然正直坐久不疲
<lb n="0111c14"/>等於是若生味著心即感生未到地中諸禪亦然也。</p>
<lb n="0111c15"/>
<p id="pX11p0111c1501">△滅盡定者滅六全分盡七染分也。</p>
<p id="pX11p0111c1515" type="inline">▲二通簡三乘
<lb n="0111c16"/>釋。</p>
<p id="pX11p0111c1602" type="inline">△亦可別斥前之九定者即滅受想等小乘無漏
<lb n="0111c17"/>定也。</p>
<p id="pX11p0111c1703" type="inline">△俱是不了者未得大乘中道無漏也。</p>
<p id="pX11p0111c1718" type="inline">△過三
<lb n="0111c18"/>有者過界外三有也然修心有異感果遂差若凡夫
<lb n="0111c19"/>修則不能厭患世間但求禪定中樂及以果報生見
<lb n="0111c20"/>著心等即名有漏心修也二乘即無漏心修菩薩亦
<lb n="0111c21"/>有漏亦無漏心修佛以非有漏非無漏心修等廣如
<lb n="0111c22"/>禪波羅蜜說。</p>
<p id="pX11p0111c2206" type="inline">▲二出所以。</p>
<p id="pX11p0111c2211" type="inline">△若了真妄者知真本有
<lb n="0111c23"/>達妄元空也又了達真妄平等但有二名也。</p>
<lb n="0111c24"/>
<p id="pX11p0111c2401">二破妄見明真見中疏初明次第。</p>
<p id="pX11p0111c2414" type="inline">△見有正邪者依
<lb n="0112a01"/>理起見名為正見依妄起見名為邪見。</p>
<p id="pX11p0112a0116" type="inline">▲二會二文。</p>
<lb n="0112a02"/>
<p id="pX11p0112a0201">△明心則約見而辨者即用以明體也
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0112a0218" type="inline">▲初正
<lb n="0112a03"/>敘。</p>
<p id="pX11p0112a0302" type="inline">△身心不相代者身不能代心也。</p>
<p id="pX11p0112a0315" type="inline">△未染大乘法
<lb n="0112a04"/>服者即以一心三觀為衣能蔽三諦上感能莊嚴三
<lb n="0112a05"/>身即是著如來衣也。</p>
<p id="pX11p0112a0509" type="inline">△法食者即法喜禪悅食也於食
<lb n="0112a06"/>等者於法亦等於法等者於食亦等即以煩惱為薪
<lb n="0112a07"/>智慧為火以是因緣成涅槃食。</p>
<p id="pX11p0112a0713" type="inline">▲二喻顯。</p>
<p id="pX11p0112a0717" type="inline">△雖有多
<lb n="0112a08"/>聞等者雖聞大法不修理定終無所證故云與不聞
<lb n="0112a09"/>等。</p>
<p id="pX11p0112a0902" type="inline">△如人有目等即般若經日喻觀目喻止止觀並
<lb n="0112a10"/>修達種種事即實相故故云見種種色即真善妙色
<lb n="0112a11"/>也。</p>
<p id="pX11p0112a1102" type="inline">△大論以多聞對慧此以多聞對定者以圓融之
<lb n="0112a12"/>行定慧體一但以多聞助止觀行也。</p>
<p id="pX11p0112a1215" type="inline">△是所說應受
<lb n="0112a13"/>者如說如行也。</p>
<lb n="0112a14"/>
<p id="pX11p0112a1401">二述迷求解。</p>
<p id="pX11p0112a1406" type="inline">△煩惱者煩者擾也惱者亂也擾亂有
<lb n="0112a15"/>情常處生死也煩惱當處是障即持業釋若對所知
<lb n="0112a16"/>竪論即四住煩惱名為通惑見思亦名我執分別我
<lb n="0112a17"/>執俱生此惑親迷且迷第六識心也若如疏云發妙
<lb n="0112a18"/>明心是除煩惱障者即該五住煩惱與所知障齊但
<lb n="0112a19"/>約迷理名煩惱障迷中道智名所知障也。</p>
<p id="pX11p0112a1917" type="inline">△所知障
<lb n="0112a20"/>者竪論即由無明覆根本智於所知理不了名之為
<lb n="0112a21"/>障即所知之障依主釋慈恩云所知不是障障所知
<lb n="0112a22"/>名為別惑見思也。</p>
<p id="pX11p0112a2208" type="inline">△擾惱不生無煩惱障。</p>
<p id="pX11p0112a2217" type="inline">△業性不
<lb n="0112a23"/>結是無業障誰為生死是無報障。</p>
<p id="pX11p0112a2314" type="inline">△誰為涅槃是無
<lb n="0112a24"/>三德此則德障一體相名都泯法界獨朗是曰寂常
<lb n="0112b01"/>心性。</p>
<p id="pX11p0112b0103" type="inline">△無上覆者孤幼也。</p>
<p id="pX11p0112b0111" type="inline">△權實父母者權智幹事
<lb n="0112b02"/>即父也實智長養曰母。</p>
<p id="pX11p0112b0210" type="inline">▲初放光灌頂。</p>
<p id="pX11p0112b0216" type="inline">△萬字者表
<lb n="0112b03"/>平等理為萬法之本光表從體發於見用。</p>
<p id="pX11p0112b0317" type="inline">△必受安
<lb n="0112b04"/>樂者三德具足究竟真樂也下云安樂解脫。</p>
<p id="pX11p0112b0418" type="inline">△天樞
<lb n="0112b05"/>者即則天時於端門外立一所以銅鑄廣一丈二尺
<lb n="0112b06"/>高九十尺狀似今之幢也上列日月星象并有字標
<lb n="0112b07"/>額上以銀為蓋下以銕為山義似璇璣玉衡之類以
<lb n="0112b08"/>紀德也。</p>
<p id="pX11p0112b0804" type="inline">△無漏淨眼普見十方者眼即智也謂圓照
<lb n="0112b09"/>十界機也。</p>
<p id="pX11p0112b0905" type="inline">△智果同者佛佛道齊也。</p>
<p id="pX11p0112b0915" type="inline">△乘因不二者
<lb n="0112b10"/>同乘一實到如來地也微塵如來一門超出妙莊嚴
<lb n="0112b11"/>路則諸佛<anchor xml:id="begd1e8626"/>已<anchor xml:id="endd1e8626"/>乘菩薩今乘未來當乘故曰不二。</p>
<lb n="0112b12"/>
<p id="pX11p0112b1201">二許為宣說。</p>
<p id="pX11p0112b1206" type="inline">△建大法幢者圓頓大法超出偏小故
<lb n="0112b13"/>名曰幢幢者高顯之貌。</p>
<p id="pX11p0112b1310" type="inline">△建大義者無上妙教盡未
<lb n="0112b14"/>來際自利利他脫苦得樂故也。</p>
<p id="pX11p0112b1413" type="inline">△十地隔羅縠者有
<lb n="0112b15"/>一分微細無明也。</p>
<lb n="0112b16"/>
<p id="pX11p0112b1601">二答由。</p>
<p id="pX11p0112b1604" type="inline">△染部捺陀此云上勝金。</p>
<p id="pX11p0112b1614" type="inline">△觀經疏即遠法
<lb n="0112b17"/>師疏也。</p>
<p id="pX11p0112b1704" type="inline">△赩者盛貌文選云瑤草正翕赩注云翕赩
<lb n="0112b18"/>盛<g ref="CB15106"/>貌。</p>
<lb n="0112b19"/>
<p id="pX11p0112b1901">初告語。</p>
<p id="pX11p0112b1904" type="inline">△實言告汝者先按定令諦信也佛具五語
<lb n="0112b20"/>不誑眾生。</p>
<p id="pX11p0112b2005" type="inline">▲二正例。</p>
<p id="pX11p0112b2009" type="inline">△例我拳理者理道理也。</p>
<p id="pX11p0112b2019" type="inline">△均
<lb n="0112b21"/>同也今以汝眼類例我拳義理均否。</p>
<p id="pX11p0112b2115" type="inline">△唯然者唯即
<lb n="0112b22"/>應諾之辭老子云唯之與阿相去幾何注云禮對曰
<lb n="0112b23"/>唯然者如是也順許之辭也。</p>
<p id="pX11p0112b2312" type="inline">▲二驗。</p>
<p id="pX11p0112b2315" type="inline">△所以者何者
<lb n="0112b24"/>所以非見全無者何也五通見黑無別應立量云盲
<lb n="0112c01"/>者眼根是有法是見故為宗因云能見暗故喻如有
<lb n="0112c02"/>眼見暗有眼見暗既是見無眼見暗亦是見初牒向
<lb n="0112c03"/>執情。</p>
<p id="pX11p0112c0303" type="inline">△忽得眼光者或得金錍決膜重發勝義照了
<lb n="0112c04"/>前塵故曰眼光常情所見咸謂是眼見也。</p>
<p id="pX11p0112c0417" type="inline">△燈之與
<lb n="0112c05"/>眼但是見緣者此二秪是瑜伽九緣二緣也眼即根
<lb n="0112c06"/>緣燈即明緣也。</p>
<p id="pX11p0112c0607" type="inline">▲三結歸心見。</p>
<p id="pX11p0112c0613" type="inline">△餘是助因者燈眼
<lb n="0112c07"/>是發識助緣也。</p>
<p id="pX11p0112c0707" type="inline">△令知其根本者<anchor xml:id="begd1e8720"/>已<anchor xml:id="endd1e8720"/>知見之根本須
<lb n="0112c08"/>是心也。</p>
<p id="pX11p0112c0804" type="inline">△未辨真妄者猶未辯折此見是真是妄也
<lb n="0112c09"/>二廣約諸相辯釋中初阿難佇佛慈音。</p>
<p id="pX11p0112c0916" type="inline">△羝羊者語
<lb n="0112c10"/>出周易如羝羊觸於藩籬進為身礙退被角違即進
<lb n="0112c11"/>退不得之象類似阿難取捨難明也故茲默請覬佛
<lb n="0112c12"/>開示也。</p>
<p id="pX11p0112c1204" type="inline">▲初如來問悟因由。</p>
<p id="pX11p0112c1212" type="inline">△鹿苑者梵云波羅奈此
<lb n="0112c13"/>云鹿苑亦云鹿林即先王養鹿之苑囿也
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0112c1319" type="inline">△五
<lb n="0112c14"/>人者即世尊修道時遣內族三人外族二人給侍太
<lb n="0112c15"/>子後疑世尊所修不真遂皆捨去入此苑中修外道
<lb n="0112c16"/>法故佛先度也憍陳如是姓此云火氣阿若多斯云
<lb n="0112c17"/>解是名也。</p>
<p id="pX11p0112c1705" type="inline">△相次捨去者內族三人執樂為道即摩
<lb n="0112c18"/>訶男婆提婆敷見修若行謂為非道忍苦不禁捨之
<lb n="0112c19"/>而去外族二人執苦為道即憍陳頞<g ref="CB16014"/>見食乳麋乃
<lb n="0112c20"/>云太子敗道喪志遂捨而去。</p>
<p id="pX11p0112c2012" type="inline">△三轉者一示相轉謂
<lb n="0112c21"/>此是苦此是集等二勸修轉謂此是苦汝應知此是
<lb n="0112c22"/>集汝應斷斯是道汝應修斯是滅汝應證三作證轉
<lb n="0112c23"/>謂此是苦我<anchor xml:id="begd1e8778"/>已<anchor xml:id="endd1e8778"/>知汝應知等
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0112c2314" type="inline">△說生滅四諦者
<lb n="0112c24"/>所謂若則三相遷移集則四心流動道則對治易脫
<lb n="0113a01"/>滅則滅有還無此最麤淺屬小乘也然凡有四種四
<lb n="0113a02"/>諦一生滅如上二無生謂苦無逼迫相一切皆空故
<lb n="0113a03"/>集無和合相因果俱空故道不二相無能治所治故
<lb n="0113a04"/>滅無滅相法本不生今則無滅故三無量謂苦有無
<lb n="0113a05"/>量相一界尚有無量況十界邪集有無量相者貪瞋
<lb n="0113a06"/>癡種種心種種身口集業等道有無量相者謂折體
<lb n="0113a07"/>巧拙方便曲直等滅有無量相者如是方便滅見滅
<lb n="0113a08"/>思惟滅塵沙滅無明等四無作謂皆是實相不可思
<lb n="0113a09"/>議非但第一義諦無若干一切皆無若干迷為苦集
<lb n="0113a10"/>悟為道滅今疏且約權小說故屬生滅若以開權後
<lb n="0113a11"/>經及下敘悟須在無作。</p>
<p id="pX11p0113a1110" type="inline">△別指集諦者集即見思煩
<lb n="0113a12"/>惱分別煩惱八十八使見惑俱生即思惑。</p>
<lb n="0113a13"/>
<p id="pX11p0113a1301">初標所悟。</p>
<p id="pX11p0113a1305" type="inline">△我今長老者此人最有年齒也凡諸經
<lb n="0113a14"/>列眾若約年齒即列陳知為首若約慧解即列身子
<lb n="0113a15"/>為首又但有德行皆稱長老如經中稱阿難為長老。</p>
<lb n="0113a16"/>
<p id="pX11p0113a1601">△獨得解名者最先解故感諸天在空證云陳如先
<lb n="0113a17"/>解。</p>
<p id="pX11p0113a1702" type="inline">△生空者由不執五蘊得眾生空也。</p>
<p id="pX11p0113a1716" type="inline">▲二述解二
<lb n="0113a18"/>一述客義。</p>
<p id="pX11p0113a1805" type="inline">△俶裝者文選云簡元辰而俶裝注云俶始
<lb n="0113a19"/>裝而行也。</p>
<p id="pX11p0113a1905" type="inline">△攸往者所往也易曰利有攸往然據圓
<lb n="0113a20"/>人不斷五欲而淨諸根三道即三德無明即明豈同客
<lb n="0113a21"/>之去來塵之搖動但以無動而動無去而去即不礙
<lb n="0113a22"/>圓意也。</p>
<p id="pX11p0113a2204" type="inline">▲二述塵義。</p>
<p id="pX11p0113a2209" type="inline">△清陽目也。</p>
<p id="pX11p0113a2214" type="inline">△發明者照現也喻
<lb n="0113a23"/>觀智也。</p>
<p id="pX11p0113a2304" type="inline">△塵惑微細觀智斷之。</p>
<p id="pX11p0113a2313" type="inline">△主空喻真性者近
<lb n="0113a24"/>言即偏真法性據經遠言即中道真如佛性也須敕
<lb n="0113b01"/>陳如說客塵義者欲令深達即體之見本來常住無
<lb n="0113b02"/>去無來故佛善巧適時御物蓋知陳如所悟法門最
<lb n="0113b03"/>堪引接故令部折以為阿難所悟之筌也又緣在此
<lb n="0113b04"/>人也。</p>
<lb n="0113b05"/>
<p id="pX11p0113b0501">初引手問答。</p>
<p id="pX11p0113b0506" type="inline">△屈五轉指等者欲示見性不動故舉
<lb n="0113b06"/>手以示也然前問悟因由科中云舒兜羅綿網相光
<lb n="0113b07"/>手二句經文合在斯出
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0113b0712" type="inline">▲一就見推窮<anchor xml:id="begd1e8903"/>已<anchor xml:id="endd1e8903"/>下經
<lb n="0113b08"/>疏並可見<g ref="CB04865"/>斜視也總責意者蓋責阿難汝今既能
<lb n="0113b09"/>認得見體動靜雙絕顯手自有傾搖云何前來却認
<lb n="0113b10"/>攀緣擾壞之心以為真性認像失鏡過莫大焉不但
<lb n="0113b11"/>汝之一人如此一切眾生無始至今認生滅妄想於
<lb n="0113b12"/>是執身執境輪替罔休有將此文是責阿難不合見
<lb n="0113b13"/>手開合見頭搖動者甚不便也佛意且令阿難明識
<lb n="0113b14"/>真妄一則經文大緊二則第二卷中如來示匿王身
<lb n="0113b15"/>自遷改見性無動又示阿難諸境自有還滅見性無
<lb n="0113b16"/>遷並是孤起但作如來許今認見之見責彼前文認
<lb n="0113b17"/>妄之非也請細詳
(此下入第二經)
。</p>
<lb n="0113b18"/>
<p id="pX11p0113b1801">初述阿難願辨真妄以此段經無阿難問辭但是集
<lb n="0113b19"/>經之家敘述阿難所懷之事也。</p>
<p id="pX11p0113b1913" type="inline">△泰然者安然暢泰
<lb n="0113b20"/>也。</p>
<p id="pX11p0113b2002" type="inline">△真妄虗實者真實虗妄也。</p>
<p id="pX11p0113b2013" type="inline">△二發明性者希覬
<lb n="0113b21"/>如來為我開發明示何者是真實不生滅性何者是
<lb n="0113b22"/>虗妄生滅之性也以阿難因聞阿若多說客塵之義
<lb n="0113b23"/>解知見性無動遂疑現前見性為便是真為別有耶
<lb n="0113b24"/>而不發問者但以屢扣佛慈深蒙指誨內慚暗短未
<lb n="0113c01"/>體大猷況以師嚴道尊莫敢容易發言賴得匿王發
<lb n="0113c02"/>與斯旨。</p>
<lb n="0113c03"/>
<p id="pX11p0113c0301">初引外敘疑。</p>
<p id="pX11p0113c0306" type="inline">△自然見者此人計道不須修但八萬
<lb n="0113c04"/>劫若盡自然解脫如擲縷丸於高山線盡自止迦旃
<lb n="0113c05"/>延毗羅胝子即六師中二人也。</p>
<p id="pX11p0113c0513" type="inline">△發揮者發趣揮揚
<lb n="0113c06"/>也語出孝經序。</p>
<p id="pX11p0113c0607" type="inline">△諸有漏者通該未發圓解未證圓
<lb n="0113c07"/>理皆名有漏。</p>
<p id="pX11p0113c0706" type="inline">△狐者妖獸也玄中記云千歲之狐為
<lb n="0113c08"/>婬婦百歲之狐為美女述征記云風勁河氷始合要
<lb n="0113c09"/>須狐行。</p>
<lb n="0113c10"/>
<p id="pX11p0113c1001">二問答未滅知滅。</p>
<p id="pX11p0113c1008" type="inline">△新新不住者滅而復生生<anchor xml:id="begd1e9011"/>已<anchor xml:id="endd1e9011"/>復
<lb n="0113c11"/>滅故曰新新。</p>
<p id="pX11p0113c1106" type="inline">▲三問答先幼何貌。</p>
<p id="pX11p0113c1114" type="inline">△<anchor xml:id="begd1e9024"/>已<anchor xml:id="endd1e9024"/>從衰老者漸
<lb n="0113c12"/>漸改易<anchor xml:id="begd1e9032"/>已<anchor xml:id="endd1e9032"/>至衰年五十<anchor xml:id="begd1e9038"/>已<anchor xml:id="endd1e9038"/>去並曰衰年。</p>
<p id="pX11p0113c1216" type="inline">△未巾冠者
<lb n="0113c13"/>十五曰童即未束髮加冠也山無草牛無角皆曰童
<lb n="0113c14"/>近於衰耄即惛忘也八十曰老九十曰耄今近於耄
<lb n="0113c15"/>年也。</p>
<p id="pX11p0113c1503" type="inline">△觀五十時宛然強壯者反觀年五十時雖曰
<lb n="0113c16"/>衰年比今六十<anchor xml:id="begd1e9056"/>已<anchor xml:id="endd1e9056"/>高其五十上宛似強壯意顯衰弱
<lb n="0113c17"/>今又甚也。</p>
<p id="pX11p0113c1705" type="inline">△微細四相者即一剎那心具生住異滅
<lb n="0113c18"/>也不同一期四相故曰微細此一晝夜凡有六百三
<lb n="0113c19"/>十八萬剎那。</p>
<lb n="0113c20"/>
<p id="pX11p0113c2001">疏正述中。</p>
<p id="pX11p0113c2005" type="inline">△秖於生滅了不生滅者不離秪今之見
<lb n="0113c21"/>即是性淨明心也如波即水故圭山云識如幻夢但
<lb n="0113c22"/>是一心秪為根機未堪故須漸破漸會方於物物咸
<lb n="0113c23"/>見真常方便多門秪為逗機故也。</p>
<p id="pX11p0113c2314" type="inline">△相雖麤近者一
<lb n="0113c24"/>往說云身變而見不動意則令了此見即是真常故
<lb n="0114a01"/>云旨甚深微下云此見元是菩提妙淨明體肇師云
<lb n="0114a02"/>聖遠乎哉體之則神道遠乎哉觸事皆真既知萬法
<lb n="0114a03"/>本無去來故知見性元無生滅。</p>
<p id="pX11p0114a0313" type="inline">▲二引證。</p>
<p id="pX11p0114a0317" type="inline">△如自觀
<lb n="0114a04"/>身實相者謂諸佛解脫當於眾生心行中求一切眾
<lb n="0114a05"/>生相即菩提相以眾生與佛一如無二如故。</p>
<p id="pX11p0114a0518" type="inline">▲二問
<lb n="0114a06"/>答見河同異。</p>
<p id="pX11p0114a0606" type="inline">△無異之語甚好思量者既言無異合
<lb n="0114a07"/>知真妄體一是顯性常然亦非但見性無異直謂法
<lb n="0114a08"/>法圓常故經云世間相常住又云治生產業皆與實
<lb n="0114a09"/>相不相違背。</p>
<p id="pX11p0114a0906" type="inline">▲三斥彼置疑。</p>
<p id="pX11p0114a0912" type="inline">△皺者為變者有為則
<lb n="0114a10"/>被行法遷變也。</p>
<p id="pX11p0114a1007" type="inline">△不皺非變者不是有為則不被行
<lb n="0114a11"/>變。</p>
<p id="pX11p0114a1102" type="inline">△趣爾舉者意云俱是斷見外道隨便舉也。</p>
<lb n="0114a12"/>
<p id="pX11p0114a1201">初阿難乘違發問。</p>
<p id="pX11p0114a1208" type="inline">△若此見聞必不生滅者若此波
<lb n="0114a13"/>斯匿王見聞之性必定常住何以世尊斥云自是前
<lb n="0114a14"/>塵虗妄相想耶。</p>
<p id="pX11p0114a1407" type="inline">▲二竪臂以示此出倒見。</p>
<p id="pX11p0114a1417" type="inline">△首尾相
<lb n="0114a15"/>換者上下相飜也肩處為首手處為尾今若以竪為
<lb n="0114a16"/>正即手却為上肩却為下即是尾却為首首却為尾
<lb n="0114a17"/>也故云相換也。</p>
<p id="pX11p0114a1707" type="inline">△一倍瞻視者垂手是正謂之為倒
<lb n="0114a18"/>是一迷堅手是倒却言是正是倍迷也。</p>
<p id="pX11p0114a1816" type="inline">△以此驗之
<lb n="0114a19"/>者以此見手正倒驗之也。</p>
<p id="pX11p0114a1911" type="inline">△正徧知者二乘非正非
<lb n="0114a20"/>偏權菩薩離邊顯中正而非<anchor xml:id="fxX11p0114a01"/>偏即邊顯中名正徧知
<lb n="0114a21"/>初徵倒所在。</p>
<p id="pX11p0114a2106" type="inline">△古人作泯相解者意云名字尚無更
<lb n="0114a22"/>將什麼號為顛倒正真抄云有正有倒是凡夫見無
<lb n="0114a23"/>正無倒是諸佛見不約竪手垂手隨身不隨身以明
<lb n="0114a24"/>但約子體不曾遷移竪則全手竪垂則全手垂但執
<lb n="0114b01"/>相迷體故見正倒也。</p>
<p id="pX11p0114b0109" type="inline">△血脉不貫者既泯却正倒向
<lb n="0114b02"/>下正辨正倒經文孤起義不連貫也。</p>
<lb n="0114b03"/>
<p id="pX11p0114b0301">三廣示倒相二初與悲敘其常說。</p>
<p id="pX11p0114b0314" type="inline">△佛與慈悲者悲
<lb n="0114b04"/>能拔苦慈能與樂即拔阿難大眾無明之苦與常住
<lb n="0114b05"/>真心之樂。</p>
<p id="pX11p0114b0505" type="inline">△天鼓者天帝宮中有鼓修羅若來則鼓
<lb n="0114b06"/>中預自發聲云賊軍來也海潮無念而潮至不失其
<lb n="0114b07"/>期。</p>
<p id="pX11p0114b0702" type="inline">△無緣者不是先謀後動但隨眾生根緣法爾自
<lb n="0114b08"/>應也如鏡現像豈先念而方現耶然佛有三緣慈一
<lb n="0114b09"/>眾生緣慈無心攀緣一切眾生而於眾生自然現益
<lb n="0114b10"/>二法緣慈無心觀法而於法自然普照三無緣慈無
<lb n="0114b11"/>心觀理而於平等第一義中自然安住。</p>
<p id="pX11p0114b1116" type="inline">△不待請者
<lb n="0114b12"/>佛為法界眾生不請之友但隨根熟眾生自然而應
<lb n="0114b13"/>如箭筈相當如鏡物相對。</p>
<p id="pX11p0114b1311" type="inline">△十一色者五根六塵。</p>
<p id="pX11p0114b1320" type="inline">△
<lb n="0114b14"/>八識者前六末那賴耶。</p>
<p id="pX11p0114b1410" type="inline">△不相應二十四者謂一得
<lb n="0114b15"/>二命根三眾同分四異生性五無想定六滅盡定七
<lb n="0114b16"/>無想事八名身九句身十文身十一生十二老十三
<lb n="0114b17"/>住十四無常十五流轉十六定異十七相應十八執
<lb n="0114b18"/>速十九次第二十方二十一時二十二數二十三和
<lb n="0114b19"/>合性二十四不和合性。</p>
<p id="pX11p0114b1910" type="inline">△五十一心所者徧行有五
<lb n="0114b20"/>作意觸受想思別境有五欲勝解三摩地念慧善有
<lb n="0114b21"/>十一信精進慚愧無貪無嗔無癡輕安不放逸捨不
<lb n="0114b22"/>害煩惱有六貪瞋慢無明疑不正見隨煩惱二十忿
<lb n="0114b23"/>恨惱覆誑諂憍害嫉慳無慚無愧不信懈怠放逸惛
<lb n="0114b24"/>沈心亂掉舉失念不正知不定有四睡眠惡作尋伺。</p>
<lb n="0114c01"/>
<p id="pX11p0114c0101">△六無為者一虗空二擇滅三非擇滅四不動五想
<lb n="0114c02"/>受滅六真如。</p>
<p id="pX11p0114c0206" type="inline">△五位者如上百法總成五位一是心
<lb n="0114c03"/>二色三心所四不相應五無為既是唯心所現此之
<lb n="0114c04"/>百法皆性本具無有一法在心性外照故百法宛然
<lb n="0114c05"/>寂故一法不立寂照不二唯是一心故得生滅去來
<lb n="0114c06"/>皆如來藏。</p>
<p id="pX11p0114c0605" type="inline">△無體可得者如波無自性唯一水故。</p>
<lb n="0114c07"/>
<p id="pX11p0114c0701">二通妨言。</p>
<p id="pX11p0114c0705" type="inline">△對妄立者以對妄法義立真如之名也
<lb n="0114c08"/>以真如體即一心故離一心外無別真如體也斯則
<lb n="0114c09"/>不但名假體亦全無也以為一心之所奪故如云水
<lb n="0114c10"/>之濕性別無波之性也權宗不說一心故云體實今
<lb n="0114c11"/>云一心所現豈一心外別有體耶。</p>
<p id="pX11p0114c1114" type="inline">▲初標指。</p>
<p id="pX11p0114c1118" type="inline">△心現
<lb n="0114c12"/>身心者上是妙淨明心下是幻身妄心。</p>
<p id="pX11p0114c1216" type="inline">▲二責失或
<lb n="0114c13"/>可遺失妙等三句經文對中真俗三諦可解。</p>
<p id="pX11p0114c1318" type="inline">△認悟
<lb n="0114c14"/>中迷者動寂故為皆在大覺中也理本悟而生自迷
<lb n="0114c15"/>也。</p>
<p id="pX11p0114c1502" type="inline">△正指倒處者妄身心也。</p>
<p id="pX11p0114c1512" type="inline">▲三敘妄。</p>
<p id="pX11p0114c1516" type="inline">△晦昧者迷
<lb n="0114c16"/>暗也最初一念無明不了故曰晦昧論云由不如實
<lb n="0114c17"/>知真如法一不覺心起說名為業內有無明妄想故
<lb n="0114c18"/>外感頑空先現故曰為空由無明妄見與頑空互相
<lb n="0114c19"/>摩觸互相交織故結成形色即有國土山河正報有
<lb n="0114c20"/>情故曰色雜妄想想相為身也由是虗妄境界引起
<lb n="0114c21"/>分別妄心覽取前境於內念念分別分別不息遂成
<lb n="0114c22"/>分離取六塵境故曰聚緣內搖趣外奔逸。</p>
<p id="pX11p0114c2217" type="inline">▲疏二初
<lb n="0114c23"/>對三細。</p>
<p id="pX11p0114c2304" type="inline">△汝見虗空徧十方界者妄見頑空稱法界
<lb n="0114c24"/>迷也妄想澄凝則為國土堅確妄想知覺則成有情
<lb n="0115a01"/>紛擾。</p>
<p id="pX11p0115a0103" type="inline">△空見不分者示其微細也見未派為六根八
<lb n="0115a02"/>識空未凝相形狀體質故曰不分。</p>
<p id="pX11p0115a0214" type="inline">△業轉二相者晦
<lb n="0115a03"/>昧是業相業者為因義最初一念為九界染礙之因
<lb n="0115a04"/>也為空即第二念起也由內有妄見外感頑空也見
<lb n="0115a05"/>即轉相轉前動心起成能見。</p>
<p id="pX11p0115a0512" type="inline">△互相待者妄見頑空
<lb n="0115a06"/>一動一靜相形對待結成形色也境界畢具故曰現
<lb n="0115a07"/>相。</p>
<p id="pX11p0115a0702" type="inline">▲二對六麤。</p>
<p id="pX11p0115a0707" type="inline">△前二麤者論云以有境界緣故復
<lb n="0115a08"/>生六種相等前二即智相相續相義如玄談釋。</p>
<p id="pX11p0115a0819" type="inline">△遂
<lb n="0115a09"/>成分離者即分離事識取六塵境各奔本境故曰分
<lb n="0115a10"/>離所謂眼根取色耳分別聲鼻齅諸香等後二麤即
<lb n="0115a11"/>執取計名也執則執著前境由堅執故但計善惡名
<lb n="0115a12"/>字即起煩惱。</p>
<p id="pX11p0115a1206" type="inline">△煩惱道畢於此者此四麤是三道中
<lb n="0115a13"/>煩惱道也後二麤即業苦二道也。</p>
<p id="pX11p0115a1314" type="inline">▲五結迷。</p>
<p id="pX11p0115a1318" type="inline">△緣而
<lb n="0115a14"/>執受者根身種子屬正報故云內第六緣而復執受
<lb n="0115a15"/>故有情有知覺山河大地屬依報是外境故第六但
<lb n="0115a16"/>緣不執受故無知覺也。</p>
<lb n="0115a17"/>
<p id="pX11p0115a1701">二約喻結指倒相。</p>
<p id="pX11p0115a1708" type="inline">△目為全潮者但見一漚却目為
<lb n="0115a18"/>全潮大海便謂<anchor xml:id="begd1e9438"/>已<anchor xml:id="endd1e9438"/>能窮盡大瀛渤澥也譬認妄為真
<lb n="0115a19"/>也。</p>
<p id="pX11p0115a1902" type="inline">△百非者凡百有為無為事理染淨一切名相都
<lb n="0115a20"/>泯也又百非者起信疏中約一異有無四句一一句
<lb n="0115a21"/>各四謂一非一亦一亦非一非一非非一異非異亦
<lb n="0115a22"/>異亦非異非異非非異餘二句傚此四四成十六句
<lb n="0115a23"/>約三世成四十八又約<anchor xml:id="begd1e9456"/>已<anchor xml:id="endd1e9456"/>起未起各四十八成九十
<lb n="0115a24"/>六更加根本四句即一百也。</p>
<p id="pX11p0115a2412" type="inline">△中間以法進退相例
<lb n="0115b01"/>者認妄棄真是法進則汝認手既以倒為正驗知汝
<lb n="0115b02"/>認妄為真也退則汝認妄為真恰似認漚為海疏示
<lb n="0115b03"/>今意。</p>
<p id="pX11p0115b0303" type="inline">△緣塵事境也。</p>
<p id="pX11p0115b0309" type="inline">△名相則名言法相也謂三科
<lb n="0115b04"/>五蘊七大八還四見因緣自然和合非合等今此經
<lb n="0115b05"/>中一時遣蕩也隨落一法即成戲論也。</p>
<lb n="0115b06"/>
<p id="pX11p0115b0601">二正釋經文中初述悟。</p>
<p id="pX11p0115b0610" type="inline">△悲救深誨者從如來輪手
<lb n="0115b07"/>下指問阿難言汝今見我母陀羅手至此經文皆是
<lb n="0115b08"/>如來深海也又從放光宣呪提獎阿難歸來佛所是
<lb n="0115b09"/>悲救從佛問發心至此為深<anchor xml:id="fxX11p0115b01"/>海也。</p>
<p id="pX11p0115b0914" type="inline">▲二彰疑。</p>
<p id="pX11p0115b0918" type="inline">△𠃔所
<lb n="0115b10"/>瞻仰者允信也現以緣心信佛所說妙心仰瞻佛之
<lb n="0115b11"/>相好而我徒得信仰之心未敢認為真常妙性恐不
<lb n="0115b12"/>稱佛所誨旨故欲望如來指示令我除疑故云拔我
<lb n="0115b13"/>疑根也。</p>
<p id="pX11p0115b1304" type="inline">△歸無上道者道理也疑根若除可以旋歸
<lb n="0115b14"/>無上妙理也。</p>
<lb n="0115b15"/>
<p id="pX11p0115b1501">疏二解名相。</p>
<p id="pX11p0115b1506" type="inline">△徧窮生界者佛以一音說法起十界
<lb n="0115b16"/>機緣隨一一機各得開解故起信云圓音一演異類
<lb n="0115b17"/>等解此顯如來一音中具一切音一切音即一音故
<lb n="0115b18"/>曰圓音音而非圓如世間絲竹之類圓而非音如世
<lb n="0115b19"/>鐘鼓之類唯佛如來圓而且音。</p>
<p id="pX11p0115b1913" type="inline">▲初指定其非。</p>
<p id="pX11p0115b1919" type="inline">△汝
<lb n="0115b20"/>等尚以等者汝等尚以緣塵生滅之心緣佛言音便
<lb n="0115b21"/>認此心為自性者累我所說之法亦成所緣塵境則
<lb n="0115b22"/>不能與所詮法性相應故曰非得法性須達文字性
<lb n="0115b23"/>離方與法性冥合也。</p>
<p id="pX11p0115b2309" type="inline">△離能所相者淨名云其說法
<lb n="0115b24"/>者無說無示其聽法者無聞無得圓覺云未出輪迴
<lb n="0115c01"/>而辯圓覺彼圓覺性即同流轉等輪迴即分別也。</p>
<p id="pX11p0115c0120" type="inline">▲
<lb n="0115c02"/>初指月雙迷。</p>
<p id="pX11p0115c0206" type="inline">△指月俱迷者認指為月亦迷指也認
<lb n="0115c03"/>能詮言為所詮旨亦失能詮之教故曰詮旨兩失也。</p>
<lb n="0115c04"/>
<p id="pX11p0115c0401">▲二明暗俱失能喻可知月指也月體明瑩有光曜
<lb n="0115c05"/>故指體皮骨暗昧法故。</p>
<p id="pX11p0115c0510" type="inline">▲二合以法合喻者汝若捨
<lb n="0115c06"/>詮緣旨大似因指識月汝若執詮失旨恰如背月認
<lb n="0115c07"/>指也。</p>
<p id="pX11p0115c0703" type="inline">▲三合中云。</p>
<p id="pX11p0115c0708" type="inline">△若真汝心則無所去者有二意
<lb n="0115c08"/>一則若斯分別法音之心是真實者應無所去今且
<lb n="0115c09"/>不然二則分別法音之心自有往來若汝真性則不
<lb n="0115c10"/>曾往來生滅故曰則無所去初例成無性。</p>
<p id="pX11p0115c1017" type="inline">△云何離
<lb n="0115c11"/>聲無分別性二句經文亦可節在前科為責結之詞
<lb n="0115c12"/>
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0115c1203" type="inline">△豈唯聲分別心者意云不但分別聲心離聲
<lb n="0115c13"/>無性乃至分別色心離色相外亦無自性可得。</p>
<lb n="0115c14"/>
<p id="pX11p0115c1401">二指同外宗。</p>
<p id="pX11p0115c1406" type="inline">△非色非空者塵滅則無故非色塵對
<lb n="0115c15"/>則有故非空。</p>
<p id="pX11p0115c1506" type="inline">△二十五諦者是加毗羅外道立有十
<lb n="0115c16"/>萬偈即僧佉論此云數術明因中有果計二為宗一
<lb n="0115c17"/>是從冥初生覺過八萬劫前冥然不知亦云世性世
<lb n="0115c18"/>間眾生以斯為本性得生起故以斯生覺諦亦名大
<lb n="0115c19"/>諦次從覺生我心從我心生五惟量即色聲香味觸
<lb n="0115c20"/>從五塵生五大地水火風空從五大生五知根眼耳
<lb n="0115c21"/>鼻舌身有覺知故從五知生五作業根手足口大小
<lb n="0115c22"/>便道能有用故云業更有心平等根能徧緣故即二
<lb n="0115c23"/>十四諦即是我所皆依神我神我名為主諦能所合
<lb n="0115c24"/>論故二十五諦冥性是總名別名三德梵云薩埵<anchor xml:id="begd1e9637"/>剌<anchor xml:id="endd1e9637"/>
<lb n="0116a01"/>闍荼摩此云勇塵暗由此三德為生因我思勝境三
<lb n="0116a02"/>德即變起中間二十三諦為我受用餘如疏俱舍梨
<lb n="0116a03"/>是斷見外道。</p>
<lb n="0116a04"/>
<p id="pX11p0116a0401">初阿難承前敘難。</p>
<p id="pX11p0116a0408" type="inline">△若我心性等者意云我之緣心
<lb n="0116a05"/>既隨六塵還滅未審如來以何為無還心耶。</p>
<p id="pX11p0116a0518" type="inline">△阿難
<lb n="0116a06"/>執者是妄者然法無彼此功過在人譬猶金為師子
<lb n="0116a07"/>會者便知全是真金惑者但見師子不識真金大似
<lb n="0116a08"/>阿難因佛開示<anchor xml:id="begd1e9668"/>已<anchor xml:id="endd1e9668"/>能知真識妄而猶未達全妄是真
<lb n="0116a09"/>但執其相不達其性故云執者是妄。</p>
<lb n="0116a10"/>
<p id="pX11p0116a1001">初約權標指許說。</p>
<p id="pX11p0116a1008" type="inline">△權指事為明元者迷理而起體
<lb n="0116a11"/>即元明也。</p>
<p id="pX11p0116a1105" type="inline">△雖非妙精明心者非是理性真見也然
<lb n="0116a12"/>則如來向下亦非離此見而是真見今此且要阿難
<lb n="0116a13"/>明識事理真妄昭彰洎乎揀辨分明還秪指相即性
<lb n="0116a14"/>達事即理無二別也。</p>
<p id="pX11p0116a1409" type="inline">▲初列八境西國堂舍皆面東
<lb n="0116a15"/>故曰洞開東方。</p>
<p id="pX11p0116a1507" type="inline">△戶牖者書云一扇曰戶兩扇曰門
<lb n="0116a16"/>說文云牖者穿壁以木以交窻也爾雅曰在牆曰牖
<lb n="0116a17"/>在門曰窓。</p>
<p id="pX11p0116a1705" type="inline">△觀壅者障隔不通也。</p>
<p id="pX11p0116a1714" type="inline">△分別處者所分
<lb n="0116a18"/>別境也或分別即差別謂前塵差別之處即見之所
<lb n="0116a19"/>緣。</p>
<p id="pX11p0116a1902" type="inline">△<g ref="CB15106"/>𡋯者<g ref="CB15106"/>盛𡋯𡋯然起也。</p>
<p id="pX11p0116a1913" type="inline">△<anchor xml:id="begd1e9727"/>斂<anchor xml:id="endd1e9727"/>氛者即霧氣收
<lb n="0116a20"/>藏也氛即秋氣也。</p>
<p id="pX11p0116a2008" type="inline">▲二明各還一一合例明境經家
<lb n="0116a21"/>避繁也具云暗還黑月何以故無黑不暗暗因屬黑
<lb n="0116a22"/>是故還黑通還戶牖何以故無牖不通通因屬牖是
<lb n="0116a23"/>故還牖壅還牆宇何以故無牆不壅壅因屬牆是故
<lb n="0116a24"/>還牆緣還分別何以故無境無緣緣因屬境是故還
<lb n="0116b01"/>境<g ref="CB15106"/>𡋯還塵何以故無塵不𡋯𡋯因屬塵是故還塵
<lb n="0116b02"/>清明還霽何以故無霽不清清因屬霽是故還霽。</p>
<p id="pX11p0116b0220" type="inline">▲
<lb n="0116b03"/>二釋。</p>
<p id="pX11p0116b0303" type="inline">△若還於明等者意云見性若隨明境而滅則
<lb n="0116b04"/>暗相現時無復見暗以其見性隨明滅故餘例知。</p>
<p id="pX11p0116b0420" type="inline">▲
<lb n="0116b05"/>三結。</p>
<p id="pX11p0116b0503" type="inline">△汝不還者非汝而誰者汝不滅之見性若非
<lb n="0116b06"/>汝之真見而是何耶。</p>
<p id="pX11p0116b0609" type="inline">▲三就本彰迷以結責。</p>
<p id="pX11p0116b0618" type="inline">△永不
<lb n="0116b07"/>離本者事即理故用即體故從心發見見即真心之
<lb n="0116b08"/>用也今指事即理如波即水也又修即性故。</p>
<lb n="0116b09"/>
<p id="pX11p0116b0901">三約體用重明中初申問。</p>
<p id="pX11p0116b0911" type="inline">△用約人者但由人有優
<lb n="0116b10"/>劣故發見用有淺深也。</p>
<p id="pX11p0116b1010" type="inline">△體對物論者物境自有差
<lb n="0116b11"/>殊見體實無移改。</p>
<p id="pX11p0116b1108" type="inline">△分二科者用優劣體無差也。</p>
<p id="pX11p0116b1120" type="inline">▲
<lb n="0116b12"/>初用優劣中。</p>
<p id="pX11p0116b1206" type="inline">△未得無漏者以初果人方能斷見未
<lb n="0116b13"/>斷事惑未發神通故借力見。</p>
<p id="pX11p0116b1312" type="inline">△菴摩羅果者奈也亦
<lb n="0116b14"/>飜無垢。</p>
<p id="pX11p0116b1404" type="inline">△不寢者因佛座下不見那律佛問何在答
<lb n="0116b15"/>云睡未起因被訶云咄咄胡為寢螄螺蚌蛤類一睡
<lb n="0116b16"/>一千年不聞佛名字於是勤意修行七日不睡遂失
<lb n="0116b17"/>雙目。</p>
<p id="pX11p0116b1703" type="inline">△作意數者作意偏修天眼觀智也數者謂百
<lb n="0116b18"/>法中有作意一數也不同餘人果後任運發得故但
<lb n="0116b19"/>見小千界也。</p>
<p id="pX11p0116b1906" type="inline">△五眼三智者肉天慧法佛五眼也佛
<lb n="0116b20"/>肉眼見大千麤色盡理言之能見法界麤色佛天眼
<lb n="0116b21"/>見十方世界死斯生彼及善惡等佛慧眼見法界假
<lb n="0116b22"/>中俱空佛法眼盡法界任運真化分別藥病一一方
<lb n="0116b23"/>便皆令得入佛眼唯見實相三智者一切智
(空)
道種
<lb n="0116b24"/>知
(假)
一切種智
(中)
然斯三智體一隨其照用義立三
<lb n="0116c01"/>名。</p>
<lb n="0116c02"/>
<p id="pX11p0116c0201">二敕揀中。</p>
<p id="pX11p0116c0205" type="inline">△汝應於斯分別自他者由阿難前云我
<lb n="0116c03"/>雖識此見性無還不知如何別得是我真性佛即為
<lb n="0116c04"/>阿難示其見秪是一隨功發用乃成勝劣故知物自
<lb n="0116c05"/>有異見體無差阿難遂疑見體隨塵亦有差異此則
<lb n="0116c06"/>阿難執見有相佛意云真見之體離相絕名無有此
<lb n="0116c07"/>彼如何同物有差殊耶於是縱而責云見若同物有
<lb n="0116c08"/>差你應為我指出見體同物無疑故云汝應於此分
<lb n="0116c09"/>別自他等。</p>
<p id="pX11p0116c0905" type="inline">▲初明非見之物是前塵。</p>
<p id="pX11p0116c0915" type="inline">△是物非汝者
<lb n="0116c10"/>自是物象且非是汝見性。</p>
<p id="pX11p0116c1011" type="inline">△七金山者七重金山圍
<lb n="0116c11"/>繞須彌也。</p>
<lb n="0116c12"/>
<p id="pX11p0116c1201">初正破中。</p>
<p id="pX11p0116c1205" type="inline">△若見是物者或可直作阿難計云雖言
<lb n="0116c13"/>見性同物差殊而物象見性混而無別如何令我辨
<lb n="0116c14"/>得自他故此牒而破之則汝下破意云汝既見即是
<lb n="0116c15"/>物我見亦即是物我見若是物應被汝見也。</p>
<p id="pX11p0116c1518" type="inline">▲二轉
<lb n="0116c16"/>破疏云。</p>
<p id="pX11p0116c1604" type="inline">△省略者合云名為見吾之見自然非彼不
<lb n="0116c17"/>見之相者既云不見須見之不得今既可見則反是
<lb n="0116c18"/>見非不見也恰同前云相有則在云何無著。</p>
<p id="pX11p0116c1818" type="inline">▲三結
<lb n="0116c19"/>破。</p>
<p id="pX11p0116c1902" type="inline">△五重者若不見吾不見之處一也亦不見吾見
<lb n="0116c20"/>處二也吾見自然非物三也汝見亦非是物四也云
<lb n="0116c21"/>何非汝真見五也。</p>
<lb n="0116c22"/>
<p id="pX11p0116c2201">初正破。</p>
<p id="pX11p0116c2204" type="inline">△又則者重復之義也無別計詞但是重破
<lb n="0116c23"/>若見是物之執也經文語簡合云又則若見是物汝
<lb n="0116c24"/>今見物之時汝既見物物亦見汝汝意云若見即是
<lb n="0117a01"/>物應知物中有見物既有見即能見汝也既能見汝
<lb n="0117a02"/>汝應反是所見物也物有見故物應反是能見性也
<lb n="0117a03"/>故云體性紛雜。</p>
<p id="pX11p0117a0307" type="inline">△不成安立者世諦也一一各自安
<lb n="0117a04"/>立不可混也。</p>
<p id="pX11p0117a0406" type="inline">▲二顯是。</p>
<p id="pX11p0117a0410" type="inline">△若汝見時是汝非我者或
<lb n="0117a05"/>可云汝見物時自是汝見且非佛見故云非我。</p>
<p id="pX11p0117a0519" type="inline">▲三
<lb n="0117a06"/>斥疑。</p>
<p id="pX11p0117a0603" type="inline">△性汝不真者能性之心不是真耶却來問我
<lb n="0117a07"/>求心豈非錯耶。</p>
<p id="pX11p0117a0707" type="inline">△明真見離緣者不逐緣生不由境
<lb n="0117a08"/>起終日塵染未甞不潔終日靈照未甞不昏非昏非
<lb n="0117a09"/>照非染非潔物我皆如方曰真見離緣。</p>
<lb n="0117a10"/>
<p id="pX11p0117a1001">四廣釋中初申疑須彌出海八萬由旬四王處半腹
<lb n="0117a11"/>與日月齊故曰四萬由旬正云俞善那斯云合應計
<lb n="0117a12"/>應合爾許度量也大論有三品上八十里次六十里
<lb n="0117a13"/>小四十里。</p>
<p id="pX11p0117a1305" type="inline">△堪忍者悲華云是諸眾生堪任忍受三
<lb n="0117a14"/>毒諸煩惱故。</p>
<p id="pX11p0117a1406" type="inline">△廡者漢書云全陳廊廡下注云廊周
<lb n="0117a15"/>屋廡門屋。</p>
<p id="pX11p0117a1505" type="inline">△猶預者疑惑也禮云決嫌疑定猶預猶
<lb n="0117a16"/>預皆獸也此二物皆進退多疑也或云猶犬也此物
<lb n="0117a17"/>隨人或前或後不定也。</p>
<p id="pX11p0117a1710" type="inline">▲舉喻釋中二雙破。</p>
<p id="pX11p0117a1718" type="inline">△在方
<lb n="0117a18"/>器中應無方空者意云空若不定則見空在方器中
<lb n="0117a19"/>時應知非是空方自是器方也在圓器時非是空圓
<lb n="0117a20"/>自是器圓意云空體周徧無彼無此無方無圓器自
<lb n="0117a21"/>或方或圓故見空有方圓也以喻境自有寬有狹見
<lb n="0117a22"/>性實無舒卷去來新故常自安然也。</p>
<p id="pX11p0117a2215" type="inline">▲三合顯。</p>
<p id="pX11p0117a2219" type="inline">△云
<lb n="0117a23"/>何為在者見性之義恰似虗空云何說有舒縮而可
<lb n="0117a24"/>在耶又見性之義秪如是此云何却謂不知所在耶
<lb n="0117b01"/>在歸著也。</p>
<p id="pX11p0117b0105" type="inline">▲三會通二初迷心執境。</p>
<p id="pX11p0117b0115" type="inline">△為物所轉者
<lb n="0117b02"/>既見塵境實有故為物境所轉由是境大則觀大境
<lb n="0117b03"/>小則觀小是故見不超色聽不出聲齅不越香甞不
<lb n="0117b04"/>逾味覺不離觸思不出法詎能忘緣自在無礙。</p>
<p id="pX11p0117b0419" type="inline">△境
<lb n="0117b05"/>從心變者心生則種種法生也。</p>
<p id="pX11p0117b0513" type="inline">△心隨境轉者以法
<lb n="0117b06"/>生故種種心生也。</p>
<p id="pX11p0117b0608" type="inline">▲二悟物咸真。</p>
<p id="pX11p0117b0614" type="inline">△若能轉物者轉
<lb n="0117b07"/>者體達也即以圓融妙智體達色心諸法當處即空
<lb n="0117b08"/>全是真實無妄可除無真可得法法塵塵盡如來藏
<lb n="0117b09"/>妙真如性故曰即同如來下云歇即菩提又云知見
<lb n="0117b10"/>無見斯則涅槃此即虗空大地應念化成無上知覺
<lb n="0117b11"/>也然則如來是究竟果號義通五即解行兼含始則
<lb n="0117b12"/>依言解理是名字轉物乃至妙覺如來究竟轉物
(云
<lb n="0117b13"/>云)
由即故始終俱是由六故凡聖不濫。</p>
<p id="pX11p0117b1316" type="inline">△身心圓明
<lb n="0117b14"/>者色心不二不二之體周徧法界故也。</p>
<p id="pX11p0117b1416" type="inline">△不動道場
<lb n="0117b15"/>者理智一如法界獨朗能起妙用故云於一毛端等
<lb n="0117b16"/>由轉物故即三德圓顯也則同如來是智即般若德
<lb n="0117b17"/>身心圓明是理法身德於一毛等即解脫德此之三
<lb n="0117b18"/>法不可思議名如來藏疏文節釋可見。</p>
<lb n="0117b19"/>
<p id="pX11p0117b1901">二破見性離身疑中初疑。</p>
<p id="pX11p0117b1911" type="inline">△現在我前見必我真者
<lb n="0117b20"/>阿難不了會通萬法唯心却執如來令轉目前山河
<lb n="0117b21"/>成我真見故云現在我前此現前見必定是我真見
<lb n="0117b22"/>者故云見必我真現前物象既是我見我今身心還
<lb n="0117b23"/>是何耶故云復是何物。</p>
<p id="pX11p0117b2310" type="inline">▲二難。</p>
<p id="pX11p0117b2313" type="inline">△若實我心令我今
<lb n="0117b24"/>見者意云彼現在我前之見實我心性令我得見故
<lb n="0117c01"/>云令我今見現前見性既實我真而今之身應合非
<lb n="0117c02"/>我故云而身非我。</p>
<lb n="0117c03"/>
<p id="pX11p0117c0301">二牒疑立理意云若的可見者應在處所汝可分明
<lb n="0117c04"/>指陳示我故云非無指示。</p>
<p id="pX11p0117c0411" type="inline">△疏云豈成真見離緣者
<lb n="0117c05"/>意云本來竪窮橫徧無所不在不可聲色求不可名
<lb n="0117c06"/>相取若有方所相狀豈是離緣耶。</p>
<p id="pX11p0117c0614" type="inline">▲三以理推徵。</p>
<p id="pX11p0117c0620" type="inline">△
<lb n="0117c07"/>若空是汝見性斯則空<anchor xml:id="begd1e10144"/>已<anchor xml:id="endd1e10144"/>成見復以何者為空意云
<lb n="0117c08"/>須是空見兩存不相傾奪方名離空有見物亦例知。</p>
<lb n="0117c09"/>
<p id="pX11p0117c0901">▲三答釋不知。</p>
<p id="pX11p0117c0907" type="inline">△若樹非見云何見樹者意謂若樹
<lb n="0117c10"/>即是非見云何復見於樹既稱非見須見不及如前
<lb n="0117c11"/>云若見不見自然非彼不見之相也。</p>
<p id="pX11p0117c1115" type="inline">△若樹即見復
<lb n="0117c12"/>云何樹者若所見樹即是見者既喚做見不可更詺
<lb n="0117c13"/>為樹故云復云何樹。</p>
<lb n="0117c14"/>
<p id="pX11p0117c1401">二大眾失其守守即保守是見非見二義之中還守
<lb n="0117c15"/>何得故云失守。</p>
<p id="pX11p0117c1507" type="inline">△非無學者指學人也意以無學果
<lb n="0117c16"/>人經法華後按位尚入相似<anchor xml:id="begd1e10179"/>已<anchor xml:id="endd1e10179"/>達法界故不惑也或
<lb n="0117c17"/>可橫來此會之機及法華起去之徒未入祕藏俱名
<lb n="0117c18"/>有學。</p>
<p id="pX11p0117c1803" type="inline">▲三法王安其意。</p>
<p id="pX11p0117c1810" type="inline">△如所如說者上如稱義下
<lb n="0117c19"/>如即真如謂稱所證真如以說故云如所如說如來
<lb n="0117c20"/>見阿難推是見不得印云如是如是推非見不得亦
<lb n="0117c21"/>印云如是如是恐阿難大眾將謂佛同反印順外道
<lb n="0117c22"/>故安而慰之令其諦思。</p>
<p id="pX11p0117c2210" type="inline">△四矯亂者一於一切時皆
<lb n="0117c23"/>亂其語二但言其無三但言其是四無容窮詰。</p>
<p id="pX11p0117c2319" type="inline">△不
<lb n="0117c24"/>死者計不亂答生不死天。</p>
<lb n="0118a01"/>
<p id="pX11p0118a0101">三會通中初敘其不悟。</p>
<p id="pX11p0118a0110" type="inline">△發明二種者不解如來於
<lb n="0118a02"/>色空境上開發明顯是與非是二種義也。</p>
<p id="pX11p0118a0217" type="inline">▲二出其
<lb n="0118a03"/>因由。</p>
<p id="pX11p0118a0303" type="inline">△應無所矚者矚見也既云非見應不可見。</p>
<p id="pX11p0118a0320" type="inline">△
<lb n="0118a04"/>疇昔等者非謂大眾宿昔以來善根鮮少故生驚怖
<lb n="0118a05"/>蓋是是非之義深固幽遠非淺識之所知也自非文
<lb n="0118a06"/>殊大智啟發根元餘人但抱驚惶而<anchor xml:id="begd1e10236"/>已<anchor xml:id="endd1e10236"/>疇語辭也。</p>
<lb n="0118a07"/>
<p id="pX11p0118a0701">二如來會通二初顯諸法唯心是非雙絕。</p>
<p id="pX11p0118a0717" type="inline">△自住三
<lb n="0118a08"/>摩地中舉其自證法也由修一心三止首楞嚴定證
<lb n="0118a09"/>一心三諦之理也然此妙定修通觀行相似證唯分
<lb n="0118a10"/>真究竟下云從聞思修入三摩地又云生滅既滅寂
<lb n="0118a11"/>滅現前此皆語證也位當地住今經即第三漸次。</p>
<p id="pX11p0118a1120" type="inline">△
<lb n="0118a12"/>見與見緣等者修此定時了根境識即是性常即俗
<lb n="0118a13"/>而真無法可得如同空華全華是空故曰本無所有
<lb n="0118a14"/>即真而俗諸法宛然如全空是華故曰此見及緣中
<lb n="0118a15"/>道雙非即是法界故曰元是菩提妙淨明體斯則三
<lb n="0118a16"/>諦互融無法可得平等平等離言絕相豈有是非而
<lb n="0118a17"/>可在耶故曰云何於中有是非是。</p>
<p id="pX11p0118a1714" type="inline">△疏<anchor xml:id="begd1e10276"/>已<anchor xml:id="endd1e10276"/>離業識者
<lb n="0118a18"/>即諸如來究竟證得三摩地故無有彼此色相迭相
<lb n="0118a19"/>見故如何更說是非之相耶。</p>
<p id="pX11p0118a1912" type="inline">△增上緣者增上勝力
<lb n="0118a20"/>助生識也。</p>
<p id="pX11p0118a2005" type="inline">△所緣緣者由所緣境為緣能牽生識也
<lb n="0118a21"/>心如羸人非杖不行故假杖境為助緣也。</p>
<p id="pX11p0118a2117" type="inline">△不覺即
<lb n="0118a22"/>覺者知見無見斯則涅槃也。</p>
<p id="pX11p0118a2212" type="inline">△念無自相者念即無
<lb n="0118a23"/>明無明無體全是真如也。</p>
<p id="pX11p0118a2311" type="inline">△離性離相者即亡性相
<lb n="0118a24"/>二執也又即真而俗故離性即俗而真故離相性相
<lb n="0118b01"/>雙亡事理無礙故於法法咸會性常也。</p>
<lb n="0118b02"/>
<p id="pX11p0118b0201">初問。</p>
<p id="pX11p0118b0203" type="inline">△更有文殊等者意云如汝文殊還可名汝為
<lb n="0118b03"/>是文殊得否又可名為無文殊得否。</p>
<p id="pX11p0118b0315" type="inline">▲二答。</p>
<p id="pX11p0118b0318" type="inline">△有是
<lb n="0118b04"/>者則二文殊者疏外更一解意云於真文殊上更添
<lb n="0118b05"/>一是文殊即二文殊也。</p>
<p id="pX11p0118b0510" type="inline">▲二合顯。</p>
<p id="pX11p0118b0514" type="inline">△此見妙明者見
<lb n="0118b06"/>能照了前塵故曰妙明又此見從妙明性發故曰妙
<lb n="0118b07"/>明。</p>
<p id="pX11p0118b0702" type="inline">△本是妙明等顯真也本具性德真明故曰妙明。</p>
<lb n="0118b08"/>
<p id="pX11p0118b0801">△無上菩提即大覺也本無九界垢染曰淨體性周
<lb n="0118b09"/>徧曰圓即本明大覺清淨圓滿常住真心也。</p>
<lb n="0118b10"/>
<p id="pX11p0118b1001">疏三斥非顯是。</p>
<p id="pX11p0118b1007" type="inline">△二月空華皆脫體全無更論什麼
<lb n="0118b11"/>大小妍<g ref="CB15354"/>者哉。</p>
<p id="pX11p0118b1107" type="inline">△攻異端者論語云攻乎異端斯害
<lb n="0118b12"/>也矣注云善道有統故殊途而同歸異端不同歸也
<lb n="0118b13"/>異瑞喻執權小也。</p>
<p id="pX11p0118b1308" type="inline">△居一切時等是圓覺經語居一
<lb n="0118b14"/>切時不起妄念者謂四儀中不起貪嗔愛惡諸雜念
<lb n="0118b15"/>慮也古人云有念即眾生無念即諸佛下云歇即菩
<lb n="0118b16"/>提等。</p>
<p id="pX11p0118b1603" type="inline">△於諸妄心亦不息滅者若了諸念元空有何
<lb n="0118b17"/>可息如知蛇是繩無蛇可滅古人云森羅萬象古佛
<lb n="0118b18"/>家風碧落青<g ref="CB03851"/>道人活計。</p>
<p id="pX11p0118b1811" type="inline">△住妄想境不加了知者
<lb n="0118b19"/>諸法無心本自知覺更起了知故曰加也古人所謂
<lb n="0118b20"/>舉足下足鳥道無別坐臥經行是非懸絕。</p>
<p id="pX11p0118b2017" type="inline">△於無了
<lb n="0118b21"/>知不辨真實者忘分別處不得認為真實法愛若生
<lb n="0118b22"/>藥還成病古人云澄元湛水尚掉孤舟圓覺云種種
<lb n="0118b23"/>取捨皆是輪迴斯則終日居晦未甞不照終日昭彰
<lb n="0118b24"/>未甞知覺方能語默作做咸與藏性相應豈有是非
<lb n="0118c01"/>而可在耶。</p>
<lb n="0118c02"/>
<p id="pX11p0118c0201">三破因緣自然中初外計同真難。</p>
<p id="pX11p0118c0214" type="inline">△覺緣者真覺緣
<lb n="0118c03"/>由行相也。</p>
<p id="pX11p0118c0305" type="inline">△躶形拔髮等此尼乾外道此云離繫即
<lb n="0118c04"/>拔髮露形無所貯畜。</p>
<p id="pX11p0118c0409" type="inline">△五熱者四邊火炎頭上日曝
<lb n="0118c05"/>也。</p>
<p id="pX11p0118c0502" type="inline">△投<g ref="CB01926"/>者梵云幡輪鉢多此云塗<g ref="CB01926"/>即徧身塗<g ref="CB01926"/>
<lb n="0118c06"/>也並苦行也。</p>
<p id="pX11p0118c0606" type="inline">△界趣生本者即三界五趣受生之本
<lb n="0118c07"/>即賴耶為總報主也。</p>
<p id="pX11p0118c0709" type="inline">△神我者即數論外道立二十
<lb n="0118c08"/>五諦也。</p>
<p id="pX11p0118c0804" type="inline">▲二自語相違。</p>
<p id="pX11p0118c0810" type="inline">△楞伽城名彼有山名摩羅
<lb n="0118c09"/>此山出種種寶物故云能種種現斯乃城因所出之
<lb n="0118c10"/>寶以彰名也或云不可往唯得通者可詣故阿難不
<lb n="0118c11"/>體佛依俗諦隨他意說權引機也。</p>
<p id="pX11p0118c1114" type="inline">▲三雙結。</p>
<p id="pX11p0118c1118" type="inline">△似非
<lb n="0118c12"/>因緣者今說覺緣似不同楞伽之談若將此比自然
<lb n="0118c13"/>外道似不相違未審如何分辯使正邪不濫耶。</p>
<p id="pX11p0118c1319" type="inline">△感
<lb n="0118c14"/>外增上者山河大地諸有物象皆是眾生增上共業
<lb n="0118c15"/>所感。</p>
<p id="pX11p0118c1503" type="inline">▲初牒疑審定。</p>
<p id="pX11p0118c1509" type="inline">△約理即云皆由不知常住真
<lb n="0118c16"/>心性淨明體又云無始菩提涅槃元清淨體又云因
<lb n="0118c17"/>果微塵因心成體。</p>
<p id="pX11p0118c1708" type="inline">△約事即阿難匿王之見又云且
<lb n="0118c18"/>汝見我見精明元等。</p>
<p id="pX11p0118c1809" type="inline">△喻即空器海漚空華二月等。</p>
<lb n="0118c19"/>
<p id="pX11p0118c1901">△境即明暗等八境手開合頭搖動等。</p>
<p id="pX11p0118c1916" type="inline">△甄明者甄
<lb n="0118c20"/>別明辨也。</p>
<p id="pX11p0118c2005" type="inline">▲二破。</p>
<p id="pX11p0118c2008" type="inline">△若明為自應不見暗者若以明
<lb n="0118c21"/>為自然見體者暗相現前自然之體<anchor xml:id="begd1e10498"/>已<anchor xml:id="endd1e10498"/>隨明滅則不
<lb n="0118c22"/>見暗。</p>
<lb n="0118c23"/>
<p id="pX11p0118c2301">二破因緣中初申難。</p>
<p id="pX11p0118c2309" type="inline">△防問善道曰談諮問親戚為
<lb n="0118c24"/>詢故曰諮詢。</p>
<p id="pX11p0118c2406" type="inline">△是義云何合因緣性者既非自然必
<lb n="0119a01"/>是因緣雖欲謂之因緣觀其行相道理與昔因緣之
<lb n="0119a02"/>義似不相符故云云何合因緣性。</p>
<p id="pX11p0119a0214" type="inline">▲會通中初亡相
<lb n="0119a03"/>顯法。</p>
<p id="pX11p0119a0303" type="inline">△不因緣在自然中者纔云自然便即不是因
<lb n="0119a04"/>緣也名異義同也由是非却自然便是非却不因緣
<lb n="0119a05"/>也亦可既非自然必須是不因緣也如既可是有必
<lb n="0119a06"/>須是無故可以有影攝於無也故知名相咸泯藥病
<lb n="0119a07"/>兩亡由是見元煥然此顯。</p>
<p id="pX11p0119a0711" type="inline">△離一切相即一切法者
<lb n="0119a08"/>照而常寂故離一切法則三諦俱泯理事咸亡也寂
<lb n="0119a09"/>而常照故即一切法則三諦宛然含容萬法寂照不
<lb n="0119a10"/>二中道了然不落戲論。</p>
<p id="pX11p0119a1010" type="inline">△又即一切法者表非離法
<lb n="0119a11"/>顯真故云即一切法此句即覆疎上句也恐聞離一
<lb n="0119a12"/>切相便謂離法求真故再遮云即一切法俾其即法
<lb n="0119a13"/>會真無可滅也但除情執法無所移方為圓妙。</p>
<p id="pX11p0119a1319" type="inline">△此
<lb n="0119a14"/>諸法勝等者意以即於諸法空處全是真如也勝者
<lb n="0119a15"/>空也。</p>
<p id="pX11p0119a1503" type="inline">△常如其性者如亦空也恒空自性即是真實
<lb n="0119a16"/>也。</p>
<p id="pX11p0119a1602" type="inline">△圓成實於彼者謂圓成實性不離彼一切法而
<lb n="0119a17"/>顯也但於依他之法不起徧計虗妄倒執即是圓成
<lb n="0119a18"/>實也。</p>
<p id="pX11p0119a1803" type="inline">△下廣辯者三科七大即法見性義甚著也。</p>
<p id="pX11p0119a1820" type="inline">▲
<lb n="0119a19"/>二結責滯情。</p>
<p id="pX11p0119a1906" type="inline">△措猶舉也於圓融三諦中舉心顛倒
<lb n="0119a20"/>分別也。</p>
<p id="pX11p0119a2004" type="inline">△手掌喻自然等名相也撮摩喻舉心分別
<lb n="0119a21"/>也。</p>
<p id="pX11p0119a2102" type="inline">△空喻三諦妙理也。</p>
<p id="pX11p0119a2110" type="inline">△秪益自勞者轉增生死迷
<lb n="0119a22"/>倒也。</p>
<lb n="0119a23"/>
<p id="pX11p0119a2301">初申難。</p>
<p id="pX11p0119a2304" type="inline">△九緣如前說。</p>
<p id="pX11p0119a2310" type="inline">△減五者欠根本染淨種子
<lb n="0119a24"/>作意及境也。</p>
<p id="pX11p0119a2406" type="inline">▲二反難。</p>
<p id="pX11p0119a2410" type="inline">△疏若立見明為見等是暗
<lb n="0119b01"/>立一比量也應云暗時見性是有法定是見為宗因
<lb n="0119b02"/>云能見暗故諸有見者皆名見故同喻如所見明意
<lb n="0119b03"/>云見明既稱見見暗亦稱見以能見暗故次量云明
<lb n="0119b04"/>時見性是有法定不是見為宗因云不見暗故諸不
<lb n="0119b05"/>見者皆非見故同喻如所見暗意云見暗之時不見
<lb n="0119b06"/>明故名不見見明之時不見暗故亦合名不見成則
<lb n="0119b07"/>俱成破則俱破。</p>
<p id="pX11p0119b0707" type="inline">▲三結成俱見。</p>
<p id="pX11p0119b0713" type="inline">△自相奪者明時明
<lb n="0119b08"/>奪暗暗時暗奪明。</p>
<lb n="0119b09"/>
<p id="pX11p0119b0901">會通中初會前見性非他所成疏二斥他解。</p>
<p id="pX11p0119b0918" type="inline">△見明
<lb n="0119b10"/>之時見非是明者舊解見明之時此見豈非是明境
<lb n="0119b11"/>成就得也餘三例知。</p>
<p id="pX11p0119b1109" type="inline">△文無連貫者以不貫通前破
<lb n="0119b12"/>意也。</p>
<p id="pX11p0119b1203" type="inline">△旨非起盡者始則由阿難執此見性因於空
<lb n="0119b13"/>等四緣而成今若云緣四成就見性即是符彼妄計
<lb n="0119b14"/>終則令了見性本常不藉前塵而得都不體斯意故
<lb n="0119b15"/>無起盡。</p>
<p id="pX11p0119b1504" type="inline">▲二克示見體離自見相。</p>
<p id="pX11p0119b1514" type="inline">△見見之時者無
<lb n="0119b16"/>分別智契理之時也上見是能見之智下見是所見
<lb n="0119b17"/>之理今明能見所見當體俱不可得故曰見非是見
<lb n="0119b18"/>若存真見可得還是未了此則若人見般若亦被般
<lb n="0119b19"/>若縛疏中三釋甚委。</p>
<p id="pX11p0119b1909" type="inline">△見猶離見見不能及者即覆
<lb n="0119b20"/>疎上義也意云所見之理不可得能見之智豈得在
<lb n="0119b21"/>乎故云見不能及云何更以俗諦虗妄因緣以為難
<lb n="0119b22"/>耶故云云何復說因緣自然等耶疏釋初解前二句
<lb n="0119b23"/>初約位辨異。</p>
<p id="pX11p0119b2306" type="inline">△信解行位者未證真前觀行相似位
<lb n="0119b24"/>中也今經即前二漸次起圓信發圓解修圓行也通
<lb n="0119c01"/>論即住前地前但信教仰理而未證密藏也唯識云
<lb n="0119c02"/>現前立少物謂是唯識性以有所得故非實住唯識。</p>
<lb n="0119c03"/>
<p id="pX11p0119c0301">△若以上見為用等者用是無分別智體即實相妙
<lb n="0119c04"/>理智契理時能所一體故曰理智㳷然㳷合也當爾
<lb n="0119c05"/>之時所見之體能見之用俱不可得故曰見非是見
<lb n="0119c06"/>般若云以無所得故得阿耨等。</p>
<p id="pX11p0119c0613" type="inline">△次照體者全體起
<lb n="0119c07"/>智照三諦時三諦俱中竟無一法可照故曰見非是
<lb n="0119c08"/>見。</p>
<p id="pX11p0119c0802" type="inline">△次上真下妄者真即始覺智妄即九界無明無
<lb n="0119c09"/>明即明全是佛界故無妄法可得論云念無自相不
<lb n="0119c10"/>離本覺。</p>
<p id="pX11p0119c1004" type="inline">△唯一法界者既云唯一豈存能所待對耶
<lb n="0119c11"/>三諦圓融故曰法界。</p>
<p id="pX11p0119c1109" type="inline">△無相境者實相無相故名實
<lb n="0119c12"/>相。</p>
<p id="pX11p0119c1202" type="inline">△無緣者亡分別也智無別智全理是智理無別
<lb n="0119c13"/>理全智是理故得理智㳷合如水不分也。</p>
<p id="pX11p0119c1317" type="inline">▲二解中
<lb n="0119c14"/>二句疏並可見然此二句若作躡上破下釋之文甚
<lb n="0119c15"/>便也又或可見非是見是無能照智能照尚猶離自
<lb n="0119c16"/>見相故曰見猶離見豈存所照之理故曰見不能及
<lb n="0119c17"/>餘二義例知
(云云)
然於疏外更一解上見即能觀見
<lb n="0119c18"/>性下見即所見森羅今了能見所見自性本無全是
<lb n="0119c19"/>自<anchor xml:id="begd1e10755"/>己<anchor xml:id="endd1e10755"/>如來藏性故曰見非是見能見所見尚自本空
<lb n="0119c20"/>見不能及更說甚因緣自然法耶。</p>
<p id="pX11p0119c2014" type="inline">▲三責小中。</p>
<p id="pX11p0119c2019" type="inline">△狹
<lb n="0119c21"/>劣者無圓解怠大行住偏小但自利故被斥也。</p>
<p id="pX11p0119c2119" type="inline">△菩
<lb n="0119c22"/>提路者勸修楞嚴定路達到菩提上界即菩提之路
<lb n="0119c23"/>也。</p>
<lb n="0119c24"/>
<p id="pX11p0119c2401">二酬請中初舉前置請。</p>
<p id="pX11p0119c2410" type="inline">△施大慧目者說圓頓法名
<lb n="0120a01"/>為大慧能破眾生迷暗如日之照故名為日又因聞
<lb n="0120a02"/>教獲開大智故曰施大慧目。</p>
<p id="pX11p0120a0212" type="inline">▲二總告許宣。</p>
<p id="pX11p0120a0218" type="inline">△總持
<lb n="0120a03"/>者或云遮持謂遮惡不起持善不失若約能詮即多
<lb n="0120a04"/>字約所詮即如來藏理名無字陀羅尼謂如來藏心
<lb n="0120a05"/>總持世出世間一切諸法無不具足故曰總持圓覺
<lb n="0120a06"/>云無上法王有大陀羅尼門名為圓覺流出一切清
<lb n="0120a07"/>淨真如菩提涅槃及波羅蜜教授菩薩等即妙修行
<lb n="0120a08"/>之路又一心三觀相即互融故曰總持諸三摩提即
<lb n="0120a09"/>一心三止止觀不二中道難思名修行路此妙修行
<lb n="0120a10"/>即路也。</p>
<p id="pX11p0120a1004" type="inline">△若不通達等者若不先了一法界性不離
<lb n="0120a11"/>一念圓具諸法無欠無餘以為妙修之本即所起之
<lb n="0120a12"/>行皆邪僻也。</p>
<p id="pX11p0120a1206" type="inline">△奢摩他即止微密觀照即觀以此妙
<lb n="0120a13"/>止觀法冥契一心三諦之境境觀一如唯一法界方
<lb n="0120a14"/>稱微密觀照現量所得。</p>
<lb n="0120a15"/>
<p id="pX11p0120a1501">初雙標二見。</p>
<p id="pX11p0120a1506" type="inline">△當處發生者一念不了故全迷法性
<lb n="0120a16"/>以成無明故云當處發生如全水為波也起信云由
<lb n="0120a17"/>不如實知真如法一故不覺心動而有於念念無自
<lb n="0120a18"/>相不離本覺全迷三德以成三道故云當業輪轉當
<lb n="0120a19"/>處發生即根木無明為煩惱道當業即業道輪轉即
<lb n="0120a20"/>苦道。</p>
<p id="pX11p0120a2003" type="inline">△分別者無明初動也即三細中業相也。</p>
<p id="pX11p0120a2019" type="inline">△妄
<lb n="0120a21"/>見即轉相也。</p>
<p id="pX11p0120a2106" type="inline">△當業輪轉即現相及六麤也。</p>
<lb n="0120a22"/>
<p id="pX11p0120a2201">疏初正釋同別。</p>
<p id="pX11p0120a2207" type="inline">△眾生望佛見無見殊者眾生迷故
<lb n="0120a23"/>心外見法即無見而見諸佛悟故心外無法即見而
<lb n="0120a24"/>無見也故名別業。</p>
<p id="pX11p0120a2408" type="inline">△若離業識則無見相者若破業
<lb n="0120b01"/>識則離妄見如無翳病則無空華也引下經及起信
<lb n="0120b02"/>俱證見無見別也此之下去是明同分義。</p>
<p id="pX11p0120b0217" type="inline">▲二揀異
<lb n="0120b03"/>常論。</p>
<p id="pX11p0120b0303" type="inline">△常途二業者即總報業別報業也業力強盛
<lb n="0120b04"/>能牽生諸趣名總報業亦名引業引生諸道故雖同
<lb n="0120b05"/>一界受苦樂異名別報業亦名滿業圓滿諸報故今
<lb n="0120b06"/>此所論由迷一真名為妄見此之妄業體即是一約
<lb n="0120b07"/>人異故立二種名也。</p>
<p id="pX11p0120b0709" type="inline">▲二重出所疑。</p>
<p id="pX11p0120b0715" type="inline">△應不名為見
<lb n="0120b08"/>精明元者意云既名
(去聲)
真見為見精明元何以却得
<lb n="0120b09"/>無見耶。</p>
<p id="pX11p0120b0904" type="inline">▲初破即燈即見。</p>
<p id="pX11p0120b0911" type="inline">△見圓影者名為何等者
<lb n="0120b10"/>意云見既成影現今見圓影之見為是何耶故曰名
<lb n="0120b11"/>為何等。</p>
<p id="pX11p0120b1104" type="inline">▲二總結。</p>
<p id="pX11p0120b1108" type="inline">△色實在燈者斯指清明燈色喻
<lb n="0120b12"/>法性也。</p>
<p id="pX11p0120b1204" type="inline">△影見俱眚者所見影能見見俱為眚病也
<lb n="0120b13"/>亦似迷者所見法能見見俱無明也。</p>
<p id="pX11p0120b1315" type="inline">△見眚非病者
<lb n="0120b14"/>見非眚病也非無也眼若無病終不見影。</p>
<p id="pX11p0120b1417" type="inline">△終不應
<lb n="0120b15"/>言是燈是見者終不應言此影是燈上出是見上出
<lb n="0120b16"/>也。</p>
<p id="pX11p0120b1602" type="inline">▲初喻。</p>
<p id="pX11p0120b1605" type="inline">△揑猶㮈也是形是非形離見離非見也
<lb n="0120b17"/>或改離字作是字恐傳寫誤也
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0120b1715" type="inline">▲二合。</p>
<p id="pX11p0120b1718" type="inline">△此亦
<lb n="0120b18"/>如是者此圓影恰似第二月也。</p>
<lb n="0120b19"/>
<p id="pX11p0120b1901">二同分二初通列外報。</p>
<p id="pX11p0120b1910" type="inline">△五天即五印度也。</p>
<p id="pX11p0120b1918" type="inline">△括結
<lb n="0120b20"/>也易云括囊無咎。</p>
<p id="pX11p0120b2008" type="inline">▲二別示業緣。</p>
<p id="pX11p0120b2014" type="inline">△穢土者即同居
<lb n="0120b21"/>穢也。</p>
<p id="pX11p0120b2103" type="inline">△淨土者疏云無漏智為體即實報無障礙土
<lb n="0120b22"/>亦寂光土。</p>
<p id="pX11p0120b2205" type="inline">△暈適
(音的又音式)
皆曰旁氣也漢書云之將
<lb n="0120b23"/>食先有黑氣之變也又音讁禮云婦順不修陰事不
<lb n="0120b24"/>得讁見於天月為之蝕讁者責也。</p>
<p id="pX11p0120b2414" type="inline">△玦者似環而缺。</p>
<lb n="0120c01"/>
<p id="pX11p0120c0101">△人之所佩等者禮臣佩玉以表德隨功錫之準漢
<lb n="0120c02"/>書應作背彼云向日為抱向外為背。</p>
<p id="pX11p0120c0215" type="inline">△彗即惡星亦
<lb n="0120c03"/>曰毛頭亦名劒星掃星等此星若現流血千里。</p>
<p id="pX11p0120c0319" type="inline">△珥
<lb n="0120c04"/>者玉珠也今氣負之如耳之帶珥也五行志云抱珥
<lb n="0120c05"/>孟康曰抱氣向日也珥形黑點也黑點似珠在珥也。</p>
<lb n="0120c06"/>
<p id="pX11p0120c0601">△虹蜺者陰陽和則為雨露怒則為風雷妖氣擊作
<lb n="0120c07"/>散為虹蜺鮮盛者為虹暗昧者為蜺詩曰螮蝀國將
<lb n="0120c08"/>不祥故現此相也。</p>
<lb n="0120c09"/>
<p id="pX11p0120c0901">三雙例所喻二初總標。</p>
<p id="pX11p0120c0910" type="inline">△進退合明者前但標舉二
<lb n="0120c10"/>喻未曾合法今以二事互相合顯以明眾生有見諸
<lb n="0120c11"/>佛無見之義也進例法者進圓影災祥二事有見無
<lb n="0120c12"/>見之喻以例法上眾生妄故有見諸佛真故無見也
<lb n="0120c13"/>例法之文凡有二段於中先進影喻例合別業。</p>
<p id="pX11p0120c1319" type="inline">△退
<lb n="0120c14"/>例喻者以喻例喻也前將影喻<anchor xml:id="begd1e11026"/>己<anchor xml:id="endd1e11026"/>自合歸法上訖又
<lb n="0120c15"/>却退圓影喻與同分喻合之令二喻理一然後俱例
<lb n="0120c16"/>歸法上以顯見無見殊如此方見進退義也經云如
<lb n="0120c17"/>彼同分妄見例彼妄見別業一人等即是退喻例喻
<lb n="0120c18"/>也初示妄圓影全空眚故似有。</p>
<p id="pX11p0120c1813" type="inline">△眚即見勞者由眚
<lb n="0120c19"/>故有圓影也。</p>
<p id="pX11p0120c1906" type="inline">△非色所造者非清明燈色所造也疏
<lb n="0120c20"/>中四句法喻相參若全約法應云無明所生非法性
<lb n="0120c21"/>造若全約喻應云因眚故起似有圓影。</p>
<p id="pX11p0120c2116" type="inline">▲二所喻心
<lb n="0120c22"/>境二初示妄例汝下例法也應知眾生無明不了諸
<lb n="0120c23"/>法熾然諸佛達解法法元空故無見也。</p>
<p id="pX11p0120c2316" type="inline">▲二顯真。</p>
<p id="pX11p0120c2320" type="inline">△
<lb n="0120c24"/>見與見緣似現前境者正顯諸佛無見也妄法本無
<lb n="0121a01"/>迷故似有故曰似境。</p>
<p id="pX11p0121a0109" type="inline">▲初寄喻重釋。</p>
<p id="pX11p0121a0115" type="inline">△見所緣眚覺
<lb n="0121a02"/>見即眚疏二解初全約妄釋上見字是執著義次約
<lb n="0121a03"/>覺妄釋能覺之智形妄而立亦即眚病故龍樹云若
<lb n="0121a04"/>法為待成是法還成待起信云以有妄心能知名義
<lb n="0121a05"/>為說真覺等初解於下句能緣見中必含識心次解
<lb n="0121a06"/>上見含識心下見含能見所見。</p>
<p id="pX11p0121a0613" type="inline">△本覺等二句顯體
<lb n="0121a07"/>離過也。</p>
<p id="pX11p0121a0704" type="inline">△覺所覺眚者上覺是智下覺是惑能所既
<lb n="0121a08"/>立非眚病耶。</p>
<p id="pX11p0121a0806" type="inline">△無知覺明者三字離過明之一字是
<lb n="0121a09"/>顯體德。</p>
<p id="pX11p0121a0904" type="inline">▲二寄喻結酬。</p>
<p id="pX11p0121a0910" type="inline">△非見眚者無無明眚病也。</p>
<lb n="0121a10"/>
<p id="pX11p0121a1001">△性非眚者者正結真也以是而知見性本無
(或作非字)
<lb n="0121a11"/>無明眚者不名有見也。</p>
<lb n="0121a12"/>
<p id="pX11p0121a1201">例合同分中初能喻一多理齊此一段正是退喻例
<lb n="0121a13"/>喻也。</p>
<p id="pX11p0121a1303" type="inline">△俱是無始妄見者或可全約喻說謂無始者
<lb n="0121a14"/>無因也無因忽然見圓影及不祥相也。</p>
<p id="pX11p0121a1416" type="inline">▲二所喻心
<lb n="0121a15"/>境俱妄。</p>
<p id="pX11p0121a1504" type="inline">△娑婆者舉一界也。</p>
<p id="pX11p0121a1512" type="inline">△并洎十方諸有漏國
<lb n="0121a16"/>及諸眾生者九界依正也。</p>
<p id="pX11p0121a1611" type="inline">△無漏覺心等者於無漏
<lb n="0121a17"/>妙心不如實知忽然念起成見聞覺知虗妄病也前
<lb n="0121a18"/>云認悟中迷。</p>
<p id="pX11p0121a1806" type="inline">△和合者下云與諸無明俱滅俱生是
<lb n="0121a19"/>也。</p>
<p id="pX11p0121a1902" type="inline">▲二息妄歸真。</p>
<p id="pX11p0121a1908" type="inline">△三相應染者智相應染分別相
<lb n="0121a20"/>應染執取相應染此三與心王心所相應屬六麤位。</p>
<lb n="0121a21"/>
<p id="pX11p0121a2101">△三不相應染者根本業不相應染能見心不相應
<lb n="0121a22"/>染所見色不相應染此不與心王心所相應屬三細
<lb n="0121a23"/>也。</p>
<p id="pX11p0121a2302" type="inline">△微細念者根本業不相應也。</p>
<lb n="0121a24"/>
<p id="pX11p0121a2401">四破和合非合疑二初牒前未曉。</p>
<p id="pX11p0121a2414" type="inline">△世間人等者權
<lb n="0121b01"/>宗說菩提是四智心品所成唯生因所生如種生芽
<lb n="0121b02"/>所謂轉八識成四智是有為也唯說理是清淨法界
<lb n="0121b03"/>是無為也故彼說有三常之義一相續常是報身二
<lb n="0121b04"/>不斷常是應身此二屬有為三凝然常是法身屬無
<lb n="0121b05"/>為由是有為無為二性全別不同性宗所說理智相
<lb n="0121b06"/>即三因俱常故也。</p>
<p id="pX11p0121b0608" type="inline">△假因仗緣者言菩提是假清淨
<lb n="0121b07"/>因緣和合而成也。</p>
<p id="pX11p0121b0708" type="inline">△但了因所了者意以理是本有
<lb n="0121b08"/>唯藉智之照發如暗室中元自有物唯藉燈光照現
<lb n="0121b09"/>不是漸新造成也。</p>
<p id="pX11p0121b0908" type="inline">△二諦者俗諦是權小法隨他意
<lb n="0121b10"/>語也真諦談實相法隨自意語也然二諦之語通大
<lb n="0121b11"/>小權實天台有七二諦三二諦七二諦者一實有為
<lb n="0121b12"/>俗實有空為真二幻有為俗幻有即空為真三幻有
<lb n="0121b13"/>為俗幻有即空不空為真四幻有為俗幻有即空不
<lb n="0121b14"/>空一切法趣空不空為真五幻有幻有即空為俗不
<lb n="0121b15"/>有不空為真六幻有幻有即空為俗不有不空一切
<lb n="0121b16"/>趣不有不空為真七幻有幻有即空為俗一切法趣
<lb n="0121b17"/>有趣空趣不有不空為真然此七中單俗單真並屬
<lb n="0121b18"/>小複俗複真等皆屬大大中有權有實
(云云)
三種二
<lb n="0121b19"/>諦者如上七二諦中一一皆有隨情二諦有隨情智
<lb n="0121b20"/>二諦有隨智二諦若凡夫人情性不同隨情異說即
<lb n="0121b21"/>隨情二諦若迷二諦皆俗若悟諦理方乃名真故經
<lb n="0121b22"/>云凡夫心所見為俗聖人心所見為真此隨情智二
<lb n="0121b23"/>諦也若聖人悟理非但見真亦能達俗斯名隨智二
<lb n="0121b24"/>諦又愚法小乘一向隨他意語即隨情二諦始教隨
<lb n="0121c01"/>自他意語即隨情智二諦終頓圓三教一向隨自意
<lb n="0121c02"/>語即隨智二諦斯乃略點大端令學人知也。</p>
<lb n="0121c03"/>
<p id="pX11p0121c0301">初指出疑情。</p>
<p id="pX11p0121c0306" type="inline">△生住異滅是無常性者權教既判屬
<lb n="0121c04"/>有為故被四相所遷是無常故。</p>
<p id="pX11p0121c0413" type="inline">▲初明見相雜何形。</p>
<lb n="0121c05"/>
<p id="pX11p0121c0501">△見相可辨者能見之見所見之相現今可辨未審見
<lb n="0121c06"/>與明相雜之後還作何狀故曰雜何形像。</p>
<p id="pX11p0121c0617" type="inline">▲二若見
<lb n="0121c07"/>不見非理阿難云明見雜和之相決不可見者既不
<lb n="0121c08"/>可見云何見明以明是雜相中一分故若云可見此
<lb n="0121c09"/>雜相者即破云云何見見以見是雜相中一分今若
<lb n="0121c10"/>可見即是見又自見也如眼終不自觀。</p>
<p id="pX11p0121c1016" type="inline">▲三互偏失
<lb n="0121c11"/>其和義。</p>
<p id="pX11p0121c1104" type="inline">△必見圓滿何處和明者若一切處盡是於
<lb n="0121c12"/>見則更不容於明相相雜也如一器中盛物<anchor xml:id="begd1e11268"/>已<anchor xml:id="endd1e11268"/>滿豈
<lb n="0121c13"/>可更容他物雜耶。</p>
<p id="pX11p0121c1308" type="inline">▲四俱亡立理不成。</p>
<p id="pX11p0121c1316" type="inline">△見必異明
<lb n="0121c14"/>者見與明相二法各別今若雜之明不成明見不成
<lb n="0121c15"/>見體性既無名字俱失故云雜則失彼性明名字性
<lb n="0121c16"/>即見性明即明境名字尚不及存豈有和合義耶故
<lb n="0121c17"/>云和明非義。</p>
<p id="pX11p0121c1706" type="inline">▲二略例餘塵。</p>
<p id="pX11p0121c1712" type="inline">△及諸群塞亦復如是
<lb n="0121c18"/>者若欲例暗即以暗字替却經中明字通塞亦然。</p>
<lb n="0121c19"/>
<p id="pX11p0121c1901">初正推破。</p>
<p id="pX11p0121c1905" type="inline">△如鼻聞香者斯喻見性縱不隨明滅謝
<lb n="0121c20"/>亦不見暗猶如鼻根對香則聞對聲則不聞。</p>
<p id="pX11p0121c2018" type="inline">▲二破
<lb n="0121c21"/>轉救。</p>
<p id="pX11p0121c2103" type="inline">△云何明合了明非暗者既不與暗合不妨見
<lb n="0121c22"/>暗反須與明合時却不見明今又何故與明合時了
<lb n="0121c23"/>知是明非是暗耶。</p>
<lb n="0121c24"/>
<p id="pX11p0121c2401">二破非和合疑中初述所解因破菩提心非和合有
<lb n="0122a01"/>便謂離根境緣別有體性如云若離依他起無別有
<lb n="0122a02"/>圓成又焉可離法求真耶。</p>
<p id="pX11p0122a0211" type="inline">△緣塵即境。</p>
<p id="pX11p0122a0216" type="inline">△念慮即分
<lb n="0122a03"/>別心。</p>
<p id="pX11p0122a0303" type="inline">△分別菩提見者計有計無皆墮戲論初非和
<lb n="0122a04"/>宛成其畔。</p>
<p id="pX11p0122a0405" type="inline">△在見在明自何為畔者齊至何處是明
<lb n="0122a05"/>邊畔齊至何許是見邊畔如水火之性須各有劑限
<lb n="0122a06"/>二不及畔義全乖。</p>
<p id="pX11p0122a0608" type="inline">△若明際中必無見者意云若各
<lb n="0122a07"/>有邊際則見不到明處明不及見性如是焉知明相
<lb n="0122a08"/>所在處尚不知說何邊畔故云何成。</p>
<p id="pX11p0122a0815" type="inline">▲二別破。</p>
<p id="pX11p0122a0819" type="inline">△見
<lb n="0122a09"/>且不知明相所在者既角歒相違則無以得知明相
<lb n="0122a10"/>所在如耳焉知明相所在既不及知豈更能辨合與
<lb n="0122a11"/>非合義耶如人未曾同事焉知心性善惡耶。</p>
<lb n="0122a12"/>
<p id="pX11p0122a1201">二總約諸法以會通中。</p>
<p id="pX11p0122a1210" type="inline">△疏止就一門而顯者秪就
<lb n="0122a13"/>見之一門顯也如云見與見緣元是菩提又云見見
<lb n="0122a14"/>之時見非是見等但且會一見塵猶未盡歷諸法徧
<lb n="0122a15"/>破徧會自今<anchor xml:id="begd1e11379"/>已<anchor xml:id="endd1e11379"/>去廣會諸法當處常住乃至三科七
<lb n="0122a16"/>大皆如來藏然今經正為末代鈍根備歷諸法破會
<lb n="0122a17"/>方能悟入正同摩訶止觀觀不思議境不悟即發菩
<lb n="0122a18"/>提心發心不入即巧安止觀止觀不入即破法徧等。</p>
<lb n="0122a19"/>
<p id="pX11p0122a1901">▲初指物咸真。</p>
<p id="pX11p0122a1907" type="inline">△幻者托物假成全無真實如結巾
<lb n="0122a20"/>為馬結草為兔等。</p>
<p id="pX11p0122a2008" type="inline">△當處出生者全理成事也全
<lb n="0122a21"/>法性為無明故曰當處出生出生之言包乎九相九
<lb n="0122a22"/>相無體全是一真故云隨處滅盡譬猶圓影本自寂
<lb n="0122a23"/>滅不須更滅故云隨處滅盡。</p>
<p id="pX11p0122a2312" type="inline">▲疏文初正消經文。</p>
<p id="pX11p0122a2320" type="inline">△
<lb n="0122a24"/>一切法不生我說剎那義者凡夫權小正以剎那為
<lb n="0122b01"/>生滅圓實教中能了剎那念體本自寂滅是剎那義
<lb n="0122b02"/>也。</p>
<p id="pX11p0122b0202" type="inline">△愚者不了法本不生故不可為之說也既本不
<lb n="0122b03"/>生故當處即寂也良以一切法當處即空即有亦空
<lb n="0122b04"/>亦有非空非有四義即一一即四義言思寂絕名真
<lb n="0122b05"/>法界是故諸法森然之處不妨即無生即寂滅也。</p>
<p id="pX11p0122b0520" type="inline">△
<lb n="0122b06"/>中論即中觀論是龍樹造不自即不從自因生。</p>
<p id="pX11p0122b0619" type="inline">△不
<lb n="0122b07"/>他即不從他緣生。</p>
<p id="pX11p0122b0708" type="inline">△不共即不從因緣共生。</p>
<p id="pX11p0122b0718" type="inline">△不無
<lb n="0122b08"/>因即不自然生下云本非因緣非自然性四句推撿
<lb n="0122b09"/>性相本空即見無生也。</p>
<p id="pX11p0122b0910" type="inline">▲二答中云。</p>
<p id="pX11p0122b0915" type="inline">△空為所依體
<lb n="0122b10"/>者空華所起全以空為體性如像全以鏡為體故二
<lb n="0122b11"/>答意云法雖一體約迷悟異故立二名若克性為言
<lb n="0122b12"/>則真妄咸泯以生死涅槃如昨夢故。</p>
<p id="pX11p0122b1215" type="inline">▲三結示經旨。</p>
<lb n="0122b13"/>
<p id="pX11p0122b1301">△執喪空明者二執若亡中空自顯如了是繩蛇相
<lb n="0122b14"/>自泯。</p>
<lb n="0122b15"/>
<p id="pX11p0122b1501">二別列諸妄三科之設蓋為機宜故頌云愚根樂有
<lb n="0122b16"/>三故說蘊處界愚三者愚迷也有類眾生不迷色心
<lb n="0122b17"/>但迷心所則為說五蘊法即開心所為三謂受想行
<lb n="0122b18"/>也有眾生但迷色法即為說十二處有眾生不迷心
<lb n="0122b19"/>所而迷色心即為說十八界根三者上五蘊中十二
<lb n="0122b20"/>處下十八界樂三者樂略五蘊樂中十二處樂廣十
<lb n="0122b21"/>八界。</p>
<p id="pX11p0122b2103" type="inline">▲三斥迷圓實。</p>
<p id="pX11p0122b2109" type="inline">△異能知者不能稱所知真如
<lb n="0122b22"/>實理而知也不達一法界故能知異所知也若生若
<lb n="0122b23"/>滅或去或來妄情故見一真性中未甞遷動故曰生
<lb n="0122b24"/>滅去來本如來藏肇公云日月歷天而不周野馬飄
<lb n="0122c01"/>鼓而不動江河競注而不流毗嵐偃岳而常靜如來
<lb n="0122c02"/>是極果之名理本具足故名曰藏。</p>
<lb n="0122c03"/>
<p id="pX11p0122c0301">初破五陰二初總徵。</p>
<p id="pX11p0122c0309" type="inline">△攝有為盡者色攝十一全受
<lb n="0122c04"/>想各當一七十三行法八王識蘊收無為非積聚不
<lb n="0122c05"/>在蘊門攝一百法中但除六無為不是積聚法故蘊
<lb n="0122c06"/>不攝也。</p>
<p id="pX11p0122c0604" type="inline">▲一色陰中初寄喻總標。</p>
<p id="pX11p0122c0614" type="inline">△以空目二法喻
<lb n="0122c07"/>真性者目有照用空體寂靜寂照相成同喻一性義
<lb n="0122c08"/>方足也理如於智智如於理故重言也。</p>
<p id="pX11p0122c0816" type="inline">△故同
(疏無同字)
<lb n="0122c09"/>事者書云非大故不行。</p>
<p id="pX11p0122c0910" type="inline">▲二破生處。</p>
<p id="pX11p0122c0915" type="inline">△即非虗空者
<lb n="0122c10"/>虗空本無體性如何出入。</p>
<p id="pX11p0122c1011" type="inline">△空若非空者汝若執云
<lb n="0122c11"/>虗空不無體性故云空若非空也即破云自不容其
<lb n="0122c12"/>華相起滅意道若是實色亦不容有華相起滅如阿
<lb n="0122c13"/>難體是實色豈可容有出入耶。</p>
<p id="pX11p0122c1313" type="inline">△從目出故當合有
<lb n="0122c14"/>見者母有見故子亦有也。</p>
<p id="pX11p0122c1411" type="inline">△云何晴空號清明眼者
<lb n="0122c15"/>合云云何見晴明空號清明眼意云既若見華是好
<lb n="0122c16"/>眼應見晴空却是病眼又何以世人觀晴空時號清
<lb n="0122c17"/>明眼那。</p>
<p id="pX11p0122c1704" type="inline">▲三結成虗妄。</p>
<p id="pX11p0122c1710" type="inline">△本非因緣等即是四性觀
<lb n="0122c18"/>推撿令見無生也因即白性計緣即他性計因緣合
<lb n="0122c19"/>即共性計自然即共性計自然即無因性計今推一
<lb n="0122c20"/>切法若自性生苟無其緣何能生法如水無風豈自
<lb n="0122c21"/>成浪若云他緣生者他又焉能自生法耶如風無水
<lb n="0122c22"/>焉能起波若云共生未合各無共時安有又共涉二
<lb n="0122c23"/>邊體屬誰耶共生尚非無因豈有此四既空名字亦
<lb n="0122c24"/>絕性相執除三空自顯也。</p>
<p id="pX11p0122c2411" type="inline">▲二受陰三初寄喻總標。</p>
<lb n="0123a01"/>
<p id="pX11p0123a0101">△手足宴安者四肢暢適安然也。</p>
<p id="pX11p0123a0114" type="inline">△無形一般者此
<lb n="0123a02"/>喻一真性中無法可得。</p>
<p id="pX11p0123a0210" type="inline">△李陵者前漢人也漢武帝
<lb n="0123a03"/>時領步卒五千出征夷狄無備數敗期兵不至遂權
<lb n="0123a04"/>降匈奴以免其難漢帝不察謂其悖逆乃誅三族後
<lb n="0123a05"/>有書與蘇武云功大罪小不蒙明察辜負陵心區區
<lb n="0123a06"/>之意每一念至忽然忘生選注云每念國家不明察
<lb n="0123a07"/>陵心忽然不知生之有生也。</p>
<p id="pX11p0123a0712" type="inline">△變起世間者梨耶生
<lb n="0123a08"/>三境也。</p>
<p id="pX11p0123a0804" type="inline">△觸是受因者約觸以顯受陰也三和生觸
<lb n="0123a09"/>由根境識三觸對前境起心領受故四和生受也。</p>
<p id="pX11p0123a0920" type="inline">△
<lb n="0123a10"/>假托而生者無明不了四法假合故名受也。</p>
<p id="pX11p0123a1018" type="inline">▲二破
<lb n="0123a11"/>生處。</p>
<p id="pX11p0123a1103" type="inline">△觸從空生二義一能生空體周徧所生之觸
<lb n="0123a12"/>亦合周徧二空無選擇故。</p>
<p id="pX11p0123a1211" type="inline">△一物往來者冷煖等常
<lb n="0123a13"/>在身中往來不須待合方覺也。</p>
<p id="pX11p0123a1313" type="inline">▲三破想中初寄喻
<lb n="0123a14"/>總標此下三陰更不標真直約起妄說也。</p>
<p id="pX11p0123a1417" type="inline">△想者取
<lb n="0123a15"/>像也即想像虗無不實之法故曰想也猶如想崖說
<lb n="0123a16"/>梅便有水酸豈有實耶初標無生。</p>
<p id="pX11p0123a1614" type="inline">△如是酢說者如
<lb n="0123a17"/>此說酢也但破能說能聞無生處故即所有之水自
<lb n="0123a18"/>不可得故牒云如是酢說也。</p>
<p id="pX11p0123a1812" type="inline">△非從口入者說酢之
<lb n="0123a19"/>聲且不從汝口入自從汝耳聞也。</p>
<p id="pX11p0123a1914" type="inline">▲四破行陰初寄
<lb n="0123a20"/>喻總標。</p>
<p id="pX11p0123a2004" type="inline">△瀑流即急流也。</p>
<p id="pX11p0123a2011" type="inline">△不逾越者前波纔滅后
<lb n="0123a21"/>波續生次第相續無有過逾越次也初標無生。</p>
<p id="pX11p0123a2119" type="inline">△亦
<lb n="0123a22"/>非水性者流非即是水性也。</p>
<p id="pX11p0123a2212" type="inline">▲二破生處。</p>
<p id="pX11p0123a2217" type="inline">△性應非
<lb n="0123a23"/>水者流之性且非水之性也須能生所生各有體性
<lb n="0123a24"/>如樹與果二性全別今流與水且不如是。</p>
<p id="pX11p0123a2417" type="inline">△有所有
<lb n="0123b01"/>相者能有水所有流相狀若異即許從水生也。</p>
<p id="pX11p0123b0119" type="inline">△澄
<lb n="0123b02"/>時非體者若此動流即是水體至澄清時却須不是
<lb n="0123b03"/>水體以動自是水體故。</p>
<p id="pX11p0123b0310" type="inline">▲五破識陰中初寄喻總標。</p>
<lb n="0123b04"/>
<p id="pX11p0123b0401">△缾喻有情身者識被業牽趣他蘊時身實不去但
<lb n="0123b05"/>取捨身義說為去以身能包識似瓶之含空也將缾
<lb n="0123b06"/>入喻業也或可以缾喻業業能繫識受生似缾能含
<lb n="0123b07"/>空以將缾人喻貪愛煩惱潤業受生。</p>
<p id="pX11p0123b0715" type="inline">▲二破生處。</p>
<p id="pX11p0123b0720" type="inline">△
<lb n="0123b08"/>先合見空從缾出者意云若此方空入汝缾中須先
<lb n="0123b09"/>開孔見彼方空從缾而出后始可入得此方空也。</p>
<p id="pX11p0123b0920" type="inline">△
<lb n="0123b10"/>入此方者若道缾能將空來此方者應須見空從缾
<lb n="0123b11"/>內出入於此方
(此下入第三經)
。</p>
<lb n="0123b12"/>
<lb n="0123b13"/>首楞嚴經義疏釋要鈔卷第三<lb n="0123b14"/>
<lb n="0123b15"/>
<lb n="0123b16"/>
<lb n="0123b17"/>首楞嚴經義疏釋要鈔卷第四<lb n="0123b18"/>
<byline>長水沙門　懷遠　錄</byline>
<lb n="0123b19"/>
<p id="pX11p0123b1901">破六入二初飜名釋義。</p>
<p id="pX11p0123b1910" type="inline">△境入處者六根不能亡緣
<lb n="0123b20"/>返照為境所入從此引心起惑造業輪迴罔極涅槃
<lb n="0123b21"/>云六入空聚夜間當有六大惡賊來也金光明云六
<lb n="0123b22"/>入村落結賊所止故知六根是過患本然若了達亦
<lb n="0123b23"/>是解脫之元故下云知見無見此則涅槃。</p>
<p id="pX11p0123b2317" type="inline">▲初總徵。</p>
<lb n="0123b24"/>
<p id="pX11p0123b2401">△復次者次前五陰以別徵也。</p>
<p id="pX11p0123b2413" type="inline">△本如來藏等者本
<lb n="0123c01"/>即揀非始有如來即性德理智前云無始菩提涅槃
<lb n="0123c02"/>是也藏者含藏極果理智及一切法故曰藏也。</p>
<p id="pX11p0123c0219" type="inline">△妙
<lb n="0123c03"/>即三德難思真即揀非偽妄。</p>
<p id="pX11p0123c0312" type="inline">△如以不動為功。</p>
<p id="pX11p0123c0319" type="inline">△性
<lb n="0123c04"/>乃無改彰德也。</p>
<lb n="0123c05"/>
<p id="pX11p0123c0501">初舉喻顯妄。</p>
<p id="pX11p0123c0506" type="inline">△即彼目睛者即借前瞪目見華喻也
<lb n="0123c06"/>經文欲具合云即彼目睛瞪發勞者見空中華。</p>
<p id="pX11p0123c0619" type="inline">△能
<lb n="0123c07"/>結所結者能即無明妄見所即根境諸法。</p>
<p id="pX11p0123c0717" type="inline">△約喻指
<lb n="0123c08"/>法者兼目與勞是喻同是菩提即指法。</p>
<p id="pX11p0123c0816" type="inline">△瞪發勞相
<lb n="0123c09"/>者約喻結歸也雖結能喻意在所喻心境也。</p>
<p id="pX11p0123c0918" type="inline">▲二約
<lb n="0123c10"/>塵辨無。</p>
<p id="pX11p0123c1004" type="inline">△發見居中者發生見性居于根中也。</p>
<p id="pX11p0123c1019" type="inline">△明
<lb n="0123c11"/>暗尚如影像者能發尚同身之影鏡之像全不可得
<lb n="0123c12"/>況所發耶。</p>
<p id="pX11p0123c1205" type="inline">▲初標無生。</p>
<p id="pX11p0123c1210" type="inline">△非明暗即非他生。</p>
<p id="pX11p0123c1218" type="inline">△非根
<lb n="0123c13"/>出即非自生亦即非自他共生。</p>
<p id="pX11p0123c1313" type="inline">△不於空生即非無
<lb n="0123c14"/>因生也下皆做此。</p>
<p id="pX11p0123c1408" type="inline">▲二破生處。</p>
<p id="pX11p0123c1413" type="inline">△如是見精本無自
<lb n="0123c15"/>性者下云由塵發知今若心無明暗見性豈存以自
<lb n="0123c16"/>望自者根自當處有見也。</p>
<p id="pX11p0123c1611" type="inline">△世俗即浮塵也浮塵能
<lb n="0123c17"/>生勝義也。</p>
<lb n="0123c18"/>
<p id="pX11p0123c1801">二破耳中初舉喻顯妄。</p>
<p id="pX11p0123c1810" type="inline">△同彼直視者此由塞耳故
<lb n="0123c19"/>頭中作聲恰似彼直視故見空中華也餘皆例知。</p>
<p id="pX11p0123c1920" type="inline">▲
<lb n="0123c20"/>二破生處。</p>
<p id="pX11p0123c2005" type="inline">△有聞成性者空中若能有聞<anchor xml:id="begd1e11865"/>已<anchor xml:id="endd1e11865"/>自成聽
<lb n="0123c21"/>聞性不合名空也。</p>
<p id="pX11p0123c2108" type="inline">▲三破鼻。</p>
<p id="pX11p0123c2112" type="inline">△前則聞境者空生聞性
<lb n="0123c22"/>在浮塵中前進齅香迴合齅鼻。</p>
<p id="pX11p0123c2213" type="inline">△或可迴齅汝鼻者
<lb n="0123c23"/>迴猶反也意云從空出來反須齅鼻以鼻<anchor xml:id="begd1e11891"/>已<anchor xml:id="endd1e11891"/>是所聞
<lb n="0123c24"/>境故。</p>
<p id="pX11p0123c2403" type="inline">▲四破舌初約塵辨無。</p>
<p id="pX11p0123c2412" type="inline">△因甜苦淡者甜苦即
<lb n="0124a01"/>動境淡即靜境故云二種也。</p>
<p id="pX11p0124a0112" type="inline">▲五破身初舉喻顯妄。</p>
<lb n="0124a02"/>
<p id="pX11p0124a0201">△劣者喻真者以在迷時無明力強能熏真性真即
<lb n="0124a03"/>隨緣成諸染法故真隱妄顯也。</p>
<p id="pX11p0124a0313" type="inline">▲二破生處。</p>
<p id="pX11p0124a0318" type="inline">△廣其
<lb n="0124a04"/>道理者違順秪是合境今開為二境破之是廣歷而
<lb n="0124a05"/>破盡洗疑情也。</p>
<p id="pX11p0124a0507" type="inline">▲六破意初舉喻顯妄。</p>
<p id="pX11p0124a0516" type="inline">△意根是第
<lb n="0124a06"/>七識梵云訖梨瑟吒耶末那此云染汙意意者恒審
<lb n="0124a07"/>思量名之曰意相宗所說但能緣內計第八見分為
<lb n="0124a08"/>內我若小乘但說一切諸法皆從六識建立不說七
<lb n="0124a09"/>八二識然心亦多種相宗說七識為心根是不可見
<lb n="0124a10"/>法非同色法可見即勝義也若肉摶心即形如蓮華
<lb n="0124a11"/>上有七葉即浮塵也然今經不論色與不色盡是菩
<lb n="0124a12"/>提性中無明勞相皆同空華無體可得即是藏性故
<lb n="0124a13"/>也。</p>
<p id="pX11p0124a1302" type="inline">△覽塵斯憶者緣覽夢中所見之塵憶想不忘名
<lb n="0124a14"/>憶喻生塵忘記名失憶喻滅塵疏云睡故成夢等意
<lb n="0124a15"/>顯睡中必有心境經文巧略也。</p>
<p id="pX11p0124a1513" type="inline">▲二約塵辯無。</p>
<p id="pX11p0124a1519" type="inline">△內
<lb n="0124a16"/>緣者意根名傳送識第六緣外取境七識傳歸賴耶
<lb n="0124a17"/>故不緣外。</p>
<p id="pX11p0124a1705" type="inline">▲二破生處。</p>
<p id="pX11p0124a1710" type="inline">△將何為寐者將何為心知
<lb n="0124a18"/>寐塵耶合更破寐文略也。</p>
<p id="pX11p0124a1811" type="inline">△滅即同無者滅境現時
<lb n="0124a19"/>此心<anchor xml:id="begd1e11970"/>已<anchor xml:id="endd1e11970"/>同生塵謝也。</p>
<p id="pX11p0124a1909" type="inline">△令誰受滅者教誰受知此滅
<lb n="0124a20"/>塵耶。</p>
<p id="pX11p0124a2003" type="inline">▲三結虗妄然斯且是偏破眾生著有之病也
<lb n="0124a21"/>須知即破即立雖或偏破而未甞不立雖或偏立而
<lb n="0124a22"/>未甞不破文有出沒義必常備破即是空立即是假
<lb n="0124a23"/>立破相即是中三諦三觀舉一即具不可暫亡說者
<lb n="0124a24"/>讀者不可不了一經首末皆不離此也。</p>
<lb n="0124b01"/>
<p id="pX11p0124b0101">三破十二處初總徵梵云阿野怛那此云處謂識生
<lb n="0124b02"/>族即蘊以積聚為義處以生門為義界以種族為義。</p>
<lb n="0124b03"/>
<p id="pX11p0124b0301">▲二隨計牒破。</p>
<p id="pX11p0124b0307" type="inline">△一切都無者能生色根既消即所
<lb n="0124b04"/>生一切色相皆泯也。</p>
<p id="pX11p0124b0409" type="inline">△行相如色者但以空字替却
<lb n="0124b05"/>經中色空。</p>
<p id="pX11p0124b0505" type="inline">△觀空非色者見空時無色也能生色既
<lb n="0124b06"/>滅所生見即亡故曰見即消亡。</p>
<p id="pX11p0124b0613" type="inline">△亡即都無者色見
<lb n="0124b07"/>俱無也。</p>
<p id="pX11p0124b0704" type="inline">△誰明空色者合且云誰明空質。</p>
<p id="pX11p0124b0717" type="inline">▲二破聲
<lb n="0124b08"/>處二隨計牒破。</p>
<p id="pX11p0124b0807" type="inline">△在祇陀林則無有我者在祇陀林
<lb n="0124b09"/>之人則不見世尊也若聲往耳處彼鐘鼓處應即無
<lb n="0124b10"/>聲如佛入城祇陀林中即無世尊也。</p>
<p id="pX11p0124b1015" type="inline">▲三破鼻處。</p>
<p id="pX11p0124b1020" type="inline">△
<lb n="0124b11"/>銖者二十四銖為一兩。</p>
<p id="pX11p0124b1110" type="inline">△不從外入與鼻合者鼻舌
<lb n="0124b12"/>身三並合中知境若離外則不知也。</p>
<p id="pX11p0124b1215" type="inline">△麤顯而破者
<lb n="0124b13"/>意云煙雖未遠氣可遠徹今約煙破義麤淺也然但
<lb n="0124b14"/>騰阿難計辭自然破得有力此由阿難計其香氣生
<lb n="0124b15"/>於木中即破云則此香質因爇成煙意云木自燒爇
<lb n="0124b16"/>成煙因何得有香氣阿難云此煙便是香氣豈更離
<lb n="0124b17"/>煙別有香耶於是破云若鼻得聞合蒙煙氣也煙若
<lb n="0124b18"/>便是香氣則鼻聞時其煙應須蒙合汝鼻煙且擊旋
<lb n="0124b19"/>未至遙遠四十里內何故<anchor xml:id="begd1e12067"/>已<anchor xml:id="endd1e12067"/>聞。</p>
<p id="pX11p0124b1913" type="inline">▲四破舌處初舉事
<lb n="0124b20"/>處故。</p>
<p id="pX11p0124b2003" type="inline">▲一破色處。</p>
<p id="pX11p0124b2008" type="inline">▲初舉事以徵。</p>
<p id="pX11p0124b2014" type="inline">△於意云何者於
<lb n="0124b21"/>汝意中還如何也為復色塵為緣生得眼見為復眼
<lb n="0124b22"/>根為緣生得色相耶。</p>
<p id="pX11p0124b2209" type="inline">△生門為義者頌曰聚生門種
<lb n="0124b23"/>以徵。</p>
<p id="pX11p0124b2303" type="inline">△酥酪者烹乳成酪烹酪成酥煉酥為醍醐醍
<lb n="0124b24"/>醐味之美者也。</p>
<p id="pX11p0124b2407" type="inline">▲二隨計牒破。</p>
<p id="pX11p0124b2413" type="inline">△黑石蜜者黑板糖
<lb n="0124c01"/>其堅如石含則消也。</p>
<p id="pX11p0124c0109" type="inline">△何成知味者凡云知味須一
<lb n="0124c02"/>一了知是甜是酸等今若混而為一豈名知味預猶
<lb n="0124c03"/>關也。</p>
<p id="pX11p0124c0303" type="inline">△必無所知者必無所了知也。</p>
<p id="pX11p0124c0315" type="inline">△云何名味者
<lb n="0124c04"/>云何名為知味也。</p>
<p id="pX11p0124c0408" type="inline">▲五破身處初舉事以徵。</p>
<p id="pX11p0124c0418" type="inline">△此摩
<lb n="0124c05"/>所知誰為能觸者意問以手摩頭之時則有所了知
<lb n="0124c06"/>或澁或滑名之為觸為復以頭為能觸以手為能觸
<lb n="0124c07"/>故云誰為能觸。</p>
<p id="pX11p0124c0707" type="inline">△按摩之法常式皆然者遺教經中
<lb n="0124c08"/>佛令比丘晨朝常式摩頭劣覺內身俾令進道也<anchor xml:id="fxX11p0124c01"/>劣
<lb n="0124c09"/>內則削除鬚髮省外則瓦鉢壞衣令除貪以速證也。</p>
<lb n="0124c10"/>
<p id="pX11p0124c1001">▲二隨計牒破。</p>
<p id="pX11p0124c1007" type="inline">△若在於手等者能觸若在於手斯
<lb n="0124c11"/>則手自有觸頭則無觸手若無頭以顯觸自不成故
<lb n="0124c12"/>曰云何成觸也能觸在頭亦然大抵一法不能成觸
<lb n="0124c13"/>兩法能觸難明推令無迹以顯性常也。</p>
<p id="pX11p0124c1316" type="inline">△一觸所生
<lb n="0124c14"/>者頭手共生一觸也所生既一能生必合若合為一
<lb n="0124c15"/>一豈成觸。</p>
<p id="pX11p0124c1505" type="inline">▲六破意處初舉事以徵。</p>
<p id="pX11p0124c1515" type="inline">△無記者非善
<lb n="0124c16"/>惡也。</p>
<p id="pX11p0124c1603" type="inline">△意中所緣匪離善惡無記也此名小三性若
<lb n="0124c17"/>徧計依他等名大三性。</p>
<p id="pX11p0124c1710" type="inline">▲二隨計牒破。</p>
<p id="pX11p0124c1716" type="inline">△法則非塵
<lb n="0124c18"/>者若則是心斯法則不是所緣塵境也。</p>
<p id="pX11p0124c1816" type="inline">△非心所緣
<lb n="0124c19"/>者既不是法塵則非是心家所緣境也。</p>
<p id="pX11p0124c1916" type="inline">△為知非知
<lb n="0124c20"/>者意問此離心在外之法塵為有知為無知。</p>
<p id="pX11p0124c2018" type="inline">△異汝
<lb n="0124c21"/>非塵等者意問離心有知之法為異汝心為即汝心
<lb n="0124c22"/>若異汝心又能有知即非是法塵全同他人心量也
<lb n="0124c23"/>以他人異汝兼有知故若云離心有知之法即是汝
<lb n="0124c24"/>心此乃心外更有心也故云云何汝心更二於汝。</p>
<lb n="0125a01"/>
<p id="pX11p0125a0101">破十八界初總徵。</p>
<p id="pX11p0125a0108" type="inline">△各一種族者眼等六根是一種
<lb n="0125a02"/>族色等六塵是一種族眼等六識是一種族又種族
<lb n="0125a03"/>別者眼根眼境眼識是一種族耳根耳聲耳識是一
<lb n="0125a04"/>等
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0125a0404" type="inline">▲初牒計雙徵。</p>
<p id="pX11p0125a0410" type="inline">△如所言等者前徵心處阿
<lb n="0125a05"/>難曾引為難故今云如汝所明也又阿難小乘唯明
<lb n="0125a06"/>此義故。</p>
<p id="pX11p0125a0604" type="inline">△眼色為緣者眼為增上緣能發識故色為
<lb n="0125a07"/>所緣能牽識故。</p>
<p id="pX11p0125a0707" type="inline">▲二隨計牒破。</p>
<p id="pX11p0125a0713" type="inline">△識將何用者識本
<lb n="0125a08"/>別了諸物今無色空有識何用。</p>
<p id="pX11p0125a0813" type="inline">△汝見又非等者意
<lb n="0125a09"/>云不唯無境秪此能生識根自無相狀雖屬色攝且
<lb n="0125a10"/>非青黃等可見之色是不可見色故云無所表示能
<lb n="0125a11"/>生既無依何以立所生識界或可汝見若無青黃等
<lb n="0125a12"/>色即同龜毛兔角畢竟無體以由塵發知故意云不
<lb n="0125a13"/>但無色空故識無其用抑亦無色空故根自不可得
<lb n="0125a14"/>故云無所表示也。</p>
<p id="pX11p0125a1408" type="inline">△汝亦識其色相遷變者今色滅
<lb n="0125a15"/>而識不遷又却能了色相遷變故知識性不從色生
<lb n="0125a16"/>也以不隨能生滅故。</p>
<p id="pX11p0125a1609" type="inline">△質破者難破也又質者責問
<lb n="0125a17"/>之辭。</p>
<p id="pX11p0125a1703" type="inline">△從變則變者色變識變也若隨色變則無識
<lb n="0125a18"/>界也識雖不變本非空生故不能了空猶眼與聲也。</p>
<lb n="0125a19"/>
<p id="pX11p0125a1901">△合則中離者離別也若言根境共生此識斯中間
<lb n="0125a20"/>藏須有知不知別也若許兩別則知自合根不知合
<lb n="0125a21"/>境故云離則兩合又離則兩合者若實別者即知與
<lb n="0125a22"/>不知二法合成一識故云離則兩合。</p>
<p id="pX11p0125a2215" type="inline">△開義者知與
<lb n="0125a23"/>不知合中間須有離開之縫也。</p>
<p id="pX11p0125a2313" type="inline">△無者二物合則混
<lb n="0125a24"/>為一體更無中間識位可得也。</p>
<p id="pX11p0125a2413" type="inline">▲二破耳聲界二隨
<lb n="0125b01"/>計牒破。</p>
<p id="pX11p0125b0104" type="inline">△必無所知者若定無所故之境能知之根
<lb n="0125b02"/>尚自不成況依根生識豈及有耶。</p>
<p id="pX11p0125b0214" type="inline">△雜色觸塵者色
<lb n="0125b03"/>香味觸雜成浮塵相也。</p>
<p id="pX11p0125b0310" type="inline">△雙質二根者勝義浮塵也。</p>
<lb n="0125b04"/>
<p id="pX11p0125b0401">△無聞則亡聲相所在者若無聞根如何顯境下云
<lb n="0125b05"/>因根有相故。</p>
<p id="pX11p0125b0506" type="inline">△又許因根有相者謂斯聲境心藉聞
<lb n="0125b06"/>成既許因聞以成聲相聲相復能生識此則聞聲之
<lb n="0125b07"/>時即是聞識也。</p>
<p id="pX11p0125b0707" type="inline">△不聞非界者若聞聲時不聞識者
<lb n="0125b08"/>即不可云識從聲生也又若不聞識亦不聞聲若不
<lb n="0125b09"/>聞聲即無生識之界故云不聞非界。</p>
<p id="pX11p0125b0915" type="inline">△誰知聞識者
<lb n="0125b10"/>識既<anchor xml:id="begd1e12326"/>已<anchor xml:id="endd1e12326"/>為所聞將何為能了知知是聞識耶。</p>
<p id="pX11p0125b1018" type="inline">△則內
<lb n="0125b11"/>外相復從何成者若有中間之識則可分有內根外
<lb n="0125b12"/>境中既不存內外安立他皆傚斯。</p>
<p id="pX11p0125b1214" type="inline">▲三破鼻根界二
<lb n="0125b13"/>隨計牒破。</p>
<p id="pX11p0125b1305" type="inline">△名身非鼻者但名身根非是鼻根。</p>
<p id="pX11p0125b1319" type="inline">△名
<lb n="0125b14"/>觸即塵者但名觸塵即非是香塵。</p>
<p id="pX11p0125b1414" type="inline">△元觸非鼻者本
<lb n="0125b15"/>自屬身覺觸非鼻聞香也。</p>
<p id="pX11p0125b1511" type="inline">△伊蘭即臭樹。</p>
<p id="pX11p0125b1517" type="inline">△栴檀即
<lb n="0125b16"/>香木。</p>
<p id="pX11p0125b1603" type="inline">△質不生香者此二物體不生香臭也。</p>
<p id="pX11p0125b1618" type="inline">△香不
<lb n="0125b17"/>因根無有香界者須藉根緣方有香塵也下云因根
<lb n="0125b18"/>有相識不知香。</p>
<p id="pX11p0125b1807" type="inline">△因界則非從香建立者縱許香能
<lb n="0125b19"/>生識文且不能自知香境以此而知依因識界不從
<lb n="0125b20"/>香有故云則非從香建立。</p>
<p id="pX11p0125b2011" type="inline">▲四破舌識界二隨計牒
<lb n="0125b21"/>破。</p>
<p id="pX11p0125b2102" type="inline">△誰知根者者舌既<anchor xml:id="begd1e12379"/>已<anchor xml:id="endd1e12379"/>成味境將何了知根是味
<lb n="0125b22"/>耶。</p>
<p id="pX11p0125b2202" type="inline">△味自不生者既舌非苦等眾味則知味自不生
<lb n="0125b23"/>於舌也獨有汝根安能生識心如羸人非杖不行或
<lb n="0125b24"/>可舌性無苦等境甞味之根尚自不生況所生識故
<lb n="0125c01"/>云味自不生等舌性即舌根也味自不生者甞味之
<lb n="0125c02"/>根尚自不生也味自生識應不自識故云同於舌根
<lb n="0125c03"/>應不自甞也俱生即如物有始終俱苦俱甜等。</p>
<p id="pX11p0125c0319" type="inline">△變
<lb n="0125c04"/>異者始生苦而後甜始生淡而後酸等。</p>
<p id="pX11p0125c0416" type="inline">△元無自性
<lb n="0125c05"/>者既屬兩勢自性本無也。</p>
<p id="pX11p0125c0511" type="inline">▲五破身識界二隨計牒
<lb n="0125c06"/>破。</p>
<p id="pX11p0125c0602" type="inline">△必無離合等者意云身若自能生識必不假離
<lb n="0125c07"/>合二境為對待緣也。</p>
<p id="pX11p0125c0709" type="inline">△物不觸知身知有觸者此二
<lb n="0125c08"/>句先定有知無知異也。</p>
<p id="pX11p0125c0810" type="inline">△知身即觸者若許觸能有
<lb n="0125c09"/>知則應身即是觸也以身有知故知觸即身亦然。</p>
<p id="pX11p0125c0920" type="inline">△
<lb n="0125c10"/>即觸非身等者既有知之身即是於觸故無身也有
<lb n="0125c11"/>知之觸即是於身故無觸也故云身觸二相元無處
<lb n="0125c12"/>所將汝一因者觸上有知為一因也上約有知奪破
<lb n="0125c13"/>觸位體不可得無生識義今更約離合破無觸塵無
<lb n="0125c14"/>生識理若觸合身之時即全是身之體性將何為觸
<lb n="0125c15"/>能生識耶空無質故不能成觸今若離身亦復然也。</p>
<lb n="0125c16"/>
<p id="pX11p0125c1601">△內無外無者根無故觸無也。</p>
<p id="pX11p0125c1613" type="inline">▲六破意識界二隨
<lb n="0125c17"/>計牒破。</p>
<p id="pX11p0125c1704" type="inline">△所思者所思惟境也。</p>
<p id="pX11p0125c1713" type="inline">△發明者由所思境
<lb n="0125c18"/>引發顯明意根故也以由塵發知故今正破第六識
<lb n="0125c19"/>兼七八破也。</p>
<p id="pX11p0125c1906" type="inline">△七八二識俱第六根者唯識云五四
<lb n="0125c20"/>六有二七八一俱依即第六識以七八二識為所依
<lb n="0125c21"/>根故云六有二也。</p>
<p id="pX11p0125c2108" type="inline">△亦同名意者起信有五意識故
<lb n="0125c22"/>七八二識俱得名意也。</p>
<p id="pX11p0125c2210" type="inline">△同意即意者能同是第六
<lb n="0125c23"/>所同是七八也。</p>
<p id="pX11p0125c2307" type="inline">△云何意生者云何可言意根生第
<lb n="0125c24"/>六耶。</p>
<p id="pX11p0125c2403" type="inline">△云何識意者若云所生之識同能生意有了
<lb n="0126a01"/>別者又如何分那箇是識那箇是意耶法通六塵故
<lb n="0126a02"/>須料簡離合等離合即身境動靜即耳舌之境生滅
<lb n="0126a03"/>即通指諸塵俱是生滅之法或生滅是甜淡字筆之
<lb n="0126a04"/>誤也。</p>
<lb n="0126a05"/>
<p id="pX11p0126a0501">二重約七大會相者前<anchor xml:id="begd1e12501"/>已<anchor xml:id="endd1e12501"/>廣約三科會相即性今更
<lb n="0126a06"/>約七大會之故曰重也又此七大即前三科也地等
<lb n="0126a07"/>五大即前十二處根大即六入識大即十八界但以
<lb n="0126a08"/>為門不同宜樂有別故重說也。</p>
<p id="pX11p0126a0813" type="inline">△小乘法相者或可
<lb n="0126a09"/>法相是指權宗。</p>
<p id="pX11p0126a0907" type="inline">△內外者內謂正報色身髮毛爪齒
<lb n="0126a10"/>皮肉筋骨名地煖氣名火動轉為風痰淚精血大小
<lb n="0126a11"/>便利為水外即依報所有地水火風也。</p>
<p id="pX11p0126a1116" type="inline">△諸法自相
<lb n="0126a12"/>者如火處不容水等各自立故。</p>
<p id="pX11p0126a1213" type="inline">△寂而不圓者不雜
<lb n="0126a13"/>故寂有水處無火故不能圓徧。</p>
<p id="pX11p0126a1313" type="inline">△共相者生住異滅
<lb n="0126a14"/>徧一切處皆有故此則圓而不寂唯有涅槃圓而且
<lb n="0126a15"/>寂雙揀共相自相也。</p>
<lb n="0126a16"/>
<p id="pX11p0126a1601">二顯實教。</p>
<p id="pX11p0126a1605" type="inline">△體無不在者竪窮橫徧故。</p>
<p id="pX11p0126a1616" type="inline">△物無不是
<lb n="0126a17"/>者一切浮塵幻相皆藏性故大外更無一法可為形
<lb n="0126a18"/>待故云當處得名。</p>
<p id="pX11p0126a1808" type="inline">▲初正顯七大。</p>
<p id="pX11p0126a1814" type="inline">△攝空有等者空
<lb n="0126a19"/>大即空法地水火風即有法色法塵法根大根法識
<lb n="0126a20"/>大心法性色真空性空真色等性也隨眾生等相也
<lb n="0126a21"/>然以七大共攝諸法且是一往配對直須大大各具
<lb n="0126a22"/>諸義方為今經大義含攝如地當體是有有即色塵
<lb n="0126a23"/>亦即根也以浮塵勝義同是色故又色空等無不以
<lb n="0126a24"/>識為體即是心法諸法當處滅盡即是空法隨緣即
<lb n="0126b01"/>相不變即性一大既爾餘悉例然然此猶是約事相
<lb n="0126b02"/>道理以攝末是不思議理舉一全收圓融頓攝須知
<lb n="0126b03"/>大大皆是不思議理圓具諸法性色真空性空真色
<lb n="0126b04"/>即是圓融三諦三諦攝法更無所少約性理造隨緣
<lb n="0126b05"/>事造雖論二造不思議一如此方為絕待妙大下云
<lb n="0126b06"/>性真圓融皆如來藏不得此意難會深經。</p>
<p id="pX11p0126b0617" type="inline">▲二引證。</p>
<lb n="0126b07"/>
<p id="pX11p0126b0701">▲三結判然此七大性徧相徧性既具德相亦具德
<lb n="0126b08"/>如水八德隨風起波波亦具八良由理具方有事用
<lb n="0126b09"/>故此七大雖各周徧而不混雜故云均名七大其猶
<lb n="0126b10"/>一室千燈其光各徧一室互互相在而不雜亂一經
<lb n="0126b11"/>文心唯在茲也。</p>
<lb n="0126b12"/>
<p id="pX11p0126b1201">初申難。</p>
<p id="pX11p0126b1204" type="inline">△中道了義者約體明教也不思議理即邊
<lb n="0126b13"/>而中中理本來具一切法是故法法皆不思議一色
<lb n="0126b14"/>一香莫非中道故也了義者究竟之教又文字性離
<lb n="0126b15"/>即是中道故曰中道了義。</p>
<p id="pX11p0126b1511" type="inline">▲初指意標示。</p>
<p id="pX11p0126b1517" type="inline">△汝先厭
<lb n="0126b16"/>離等者<anchor xml:id="begd1e12631"/>已<anchor xml:id="endd1e12631"/>經法華開會即捨小向大故又前云恨無
<lb n="0126b17"/>始來一向多聞等是厭小慇勤啟請十方如來等是
<lb n="0126b18"/>求大。</p>
<lb n="0126b19"/>
<p id="pX11p0126b1901">初立理總非。</p>
<p id="pX11p0126b1906" type="inline">△若彼大性等者若地性之體非是和
<lb n="0126b20"/>合即不能與本等三大和也若不可和又何得言四
<lb n="0126b21"/>大和合能成諸法若四大體是可和之法即同所成
<lb n="0126b22"/>之法有變異也則生滅連連不能止也然須知大性
<lb n="0126b23"/>非和合非不和合而和合而不和合非和非不和是
<lb n="0126b24"/>雙遮而和而不和是雙照遮照圓融三諦一體名如
<lb n="0126c01"/>來藏方是妙大方是今經正旨耳。</p>
<lb n="0126c02"/>
<p id="pX11p0126c0201">初破地大初舉事標。</p>
<p id="pX11p0126c0209" type="inline">△常說極微色邊際俱是隣虗
<lb n="0126c03"/>異名今經以極微色邊際俱為有方分微者隨經所
<lb n="0126c04"/>出也。</p>
<p id="pX11p0126c0403" type="inline">▲二立理廣破。</p>
<p id="pX11p0126c0409" type="inline">△合色非空者意云若合色時
<lb n="0126c05"/>自見合色非是合空也。</p>
<p id="pX11p0126c0510" type="inline">△教觀俱有者立言名教修
<lb n="0126c06"/>之會理名觀。</p>
<p id="pX11p0126c0606" type="inline">△內外無憑者域中方外俱無此說也
<lb n="0126c07"/>或可內教及外道教俱無斯說也。</p>
<p id="pX11p0126c0714" type="inline">▲三會通實理。</p>
<p id="pX11p0126c0720" type="inline">△
<lb n="0126c08"/>汝元不知等者謂三諦之理無始本具阿難與一切
<lb n="0126c09"/>眾生無始本迷故云汝元不知前云一切眾生從無
<lb n="0126c10"/>始來生死相續皆由不知等。</p>
<p id="pX11p0126c1012" type="inline">△性色者不是虗妄緣
<lb n="0126c11"/>起之色此是性中本具妙有之色故曰性也真空性
<lb n="0126c12"/>色但有二名體是一也。</p>
<p id="pX11p0126c1210" type="inline">△清淨本然等者這故本無
<lb n="0126c13"/>九界妄染故曰清淨表則理具十界故曰本然此是
<lb n="0126c14"/>理具非論事造故皆云性然理必融事事理不二方
<lb n="0126c15"/>為一真法界。</p>
<p id="pX11p0126c1506" type="inline">△隨眾生心應所知量等者即隨緣事
<lb n="0126c16"/>造十界依正也然理如水具波性事如水起滅成波
<lb n="0126c17"/>眾生有業能感藏性隨而應之也。</p>
<p id="pX11p0126c1714" type="inline">△疏第一義諦者
<lb n="0126c18"/>中道實理也。</p>
<p id="pX11p0126c1806" type="inline">△即真而俗等者俗故十界俱假故云
<lb n="0126c19"/>性空真色真故生佛寂然故曰性色真空寂照一體
<lb n="0126c20"/>名為一心。</p>
<p id="pX11p0126c2005" type="inline">△顯即中之真俗者非是單真單俗是不
<lb n="0126c21"/>思議即中道之真俗也舉真時即俗中之真言俗時
<lb n="0126c22"/>即真中之俗言中時是即真俗之中故云舉一即具
<lb n="0126c23"/>三也。</p>
<p id="pX11p0126c2303" type="inline">△無所不在者時處悉有也。</p>
<p id="pX11p0126c2314" type="inline">△種性者三障即
<lb n="0126c24"/>是三德也障為德種如波為水種水為波性。</p>
<p id="pX11p0126c2418" type="inline">△體德
<lb n="0127a01"/>者謂此心性具諸佛之身土身土互融相即無礙如
<lb n="0127a02"/>指水性本具眾波故曰清淨本然。</p>
<p id="pX11p0127a0214" type="inline">△體量者心性非
<lb n="0127a03"/>內外徧虗空同諸佛等法界如一波之水體徧百川
<lb n="0127a04"/>故曰周遍。</p>
<p id="pX11p0127a0405" type="inline">△成妙三觀者若能體達依正之法性色
<lb n="0127a05"/>真空是即空觀所謂一空一切空無假中而不空體
<lb n="0127a06"/>達性空真色是即假觀所謂一假一切假無空中而
<lb n="0127a07"/>不假色空不二是即中觀所謂一中一切中無空假
<lb n="0127a08"/>而不中斯則三觀一心非縱橫並別名為妙觀以此
<lb n="0127a09"/>觀冥三諦之理諦觀一體無二無別故天台云諦
<lb n="0127a10"/>觀名別體復同是故能所二非二。</p>
<p id="pX11p0127a1014" type="inline">△十界漏無漏異
<lb n="0127a11"/>者如前九次第定中說。</p>
<p id="pX11p0127a1110" type="inline">△色法淨穢者依正之色也
<lb n="0127a12"/>正則十界五陰不同依則四土淨穢有異也。</p>
<p id="pX11p0127a1218" type="inline">▲結責
<lb n="0127a13"/>中。</p>
<p id="pX11p0127a1302" type="inline">△無知者九道眾生無佛知見故曰無知。</p>
<lb n="0127a14"/>
<p id="pX11p0127a1401">二破火大初總標無性。</p>
<p id="pX11p0127a1410" type="inline">△寄於諸緣者艾鏡日合方
<lb n="0127a15"/>有火故又鑽動本堅方有火故舉事標徵。</p>
<p id="pX11p0127a1517" type="inline">△出火鏡
<lb n="0127a16"/>者崔豹古今註云以銅為之形如鏡照物則影倒向
<lb n="0127a17"/>日則火生以艾炷之也淮南子云陽燧者出火方諸
<lb n="0127a18"/>也論衡曰於五月丙午日午時鍊五方石圓如鏡中
<lb n="0127a19"/>尖窪天晴向日出火。</p>
<p id="pX11p0127a1909" type="inline">△地最勝者除天之外地類之
<lb n="0127a20"/>中最為勝也。</p>
<p id="pX11p0127a2006" type="inline">△日種者甘蔗王不從胎藏中生但日
<lb n="0127a21"/>炙甘蔗開割而生南山云星名從星立姓也。</p>
<p id="pX11p0127a2118" type="inline">▲二依
<lb n="0127a22"/>理推破。</p>
<p id="pX11p0127a2204" type="inline">△自能者猶云獨能也。</p>
<p id="pX11p0127a2213" type="inline">△紆猶於也。</p>
<p id="pX11p0127a2218" type="inline">△非緣
<lb n="0127a23"/>豈有者從空無因生也。</p>
<lb n="0127a24"/>
<p id="pX11p0127a2401">三破水大初標無性。</p>
<p id="pX11p0127a2409" type="inline">△流息不定者決之則流堰之
<lb n="0127b01"/>則息攪之則濁澄之則清舉事標徵。</p>
<p id="pX11p0127b0115" type="inline">△出水珠者淮
<lb n="0127b02"/>南子云方諸見月而津為水十一月壬子日夜半子
<lb n="0127b03"/>時於北方鍊五方石形如盃盂向月得津有云方諸
<lb n="0127b04"/>是承靈盤也。</p>
<p id="pX11p0127b0406" type="inline">▲二依理推破。</p>
<p id="pX11p0127b0412" type="inline">△不流明水者所經之
<lb n="0127b05"/>處若不流水明知此水非月降也或明潔之水也。</p>
<lb n="0127b06"/>
<p id="pX11p0127b0601">四破風大初標無性。</p>
<p id="pX11p0127b0609" type="inline">△無體者或可作體性義解謂
<lb n="0127b07"/>無常性也或無則瞥爾無跡也。</p>
<p id="pX11p0127b0713" type="inline">▲初舉事徵。</p>
<p id="pX11p0127b0718" type="inline">△大衣
<lb n="0127b08"/>無正翻義云雜碎衣亦云合成衣然有三品九種自
<lb n="0127b09"/>九條十一條十三條名下品兩長一短
(同七條以七條亦兩長一
<lb n="0127b10"/>短故)
十五條十七十九條名中品衣皆三長一短二十
<lb n="0127b11"/>一二十三二十五條名上品衣四長一短。</p>
<p id="pX11p0127b1117" type="inline">△壞色不
<lb n="0127b12"/>正色也或云離染等。</p>
<p id="pX11p0127b1209" type="inline">▲二依理推破。</p>
<p id="pX11p0127b1215" type="inline">△其衣飛搖者
<lb n="0127b13"/>風能飛舉搖動衣若有風必須離體。</p>
<p id="pX11p0127b1315" type="inline">△云何倒拂者
<lb n="0127b14"/>既被拂之人而自出風又自受拂即應風却倒轉自
<lb n="0127b15"/>拂面也。</p>
<lb n="0127b16"/>
<p id="pX11p0127b1601">五破空大初標無性空若無色顯發即無形狀然空
<lb n="0127b17"/>亦是色名所礙色有六種謂光影明暗極迥及空一
<lb n="0127b18"/>顯色下見空名逈色上見空名空一顯色。</p>
<p id="pX11p0127b1817" type="inline">▲初舉事
<lb n="0127b19"/>標徵。</p>
<p id="pX11p0127b1903" type="inline">△田主者即王種也弈世君臨仁恕為志弈世猶
<lb n="0127b20"/>繼世也仁恕即以心度物也。</p>
<p id="pX11p0127b2012" type="inline">△淨志者守道居正潔
<lb n="0127b21"/>白其橾也謂居守正道而無邪也。</p>
<p id="pX11p0127b2114" type="inline">△坐估者即商賈
<lb n="0127b22"/>也貿遷有無逐利遠近也行賣曰商坐賣曰買貿者
<lb n="0127b23"/>交博遷謂遷易也以有博無販賤賣貴唯利所從故
<lb n="0127b24"/>無遠近也。</p>
<p id="pX11p0127b2405" type="inline">△農者農人也肆力疇壟勤身稼穡也肆
<lb n="0127c01"/>陳也疇壟田畝稼穡者種曰稼<anchor xml:id="begd1e12938"/>斂<anchor xml:id="endd1e12938"/>曰穡凡茲四姓清
<lb n="0127c02"/>濁殊流婚嫁不通飛伏異路剎利淨行是貴姓如淨
<lb n="0127c03"/>流毗舍首陀即賤姓如濁流耕種墾植畋獵漁捕名
<lb n="0127c04"/>毗舍劫盜販賣無悲恩心名首陀捷疾即婆羅門十
<lb n="0127c05"/>八姓中之一姓也。</p>
<p id="pX11p0127c0508" type="inline">△旃陀羅即第四姓攝也。</p>
<p id="pX11p0127c0518" type="inline">▲二依
<lb n="0127c06"/>理推破。</p>
<p id="pX11p0127c0604" type="inline">△應見虗空出土入井者土從井出時應見
<lb n="0127c07"/>空從土中出而入井也。</p>
<p id="pX11p0127c0710" type="inline">△土因空果者因除土得空
<lb n="0127c08"/>故云空果。</p>
<p id="pX11p0127c0805" type="inline">△空何不出者既云空土一體應土出時
<lb n="0127c09"/>方合見空同出也。</p>
<p id="pX11p0127c0908" type="inline">△毉空虗實者毉實空虗也。</p>
<p id="pX11p0127c0919" type="inline">▲三
<lb n="0127c10"/>類通前義。</p>
<p id="pX11p0127c1005" type="inline">△若此虗空性圓周遍等者意云空既徧
<lb n="0127c11"/>而非生滅地等四大亦周徧而本非生滅也若斯之
<lb n="0127c12"/>言宜約觀慧說之
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0127c1210" type="inline">△無方大用者無緣慈悲隨
<lb n="0127c13"/>十界緣作冥顯兩益乃至春生夏長冬寒秋落等皆
<lb n="0127c14"/>大用也亦可立量類通云地水火風是有法定皆是
<lb n="0127c15"/>大故為宗因云性周徧故同喻如空大性空大既周
<lb n="0127c16"/>徧即如來藏當知四大亦周徧圓融即如來藏下根
<lb n="0127c17"/>識傚此。</p>
<p id="pX11p0127c1704" type="inline">▲三正會通今理。</p>
<p id="pX11p0127c1711" type="inline">△性覺真空者即俗之真
<lb n="0127c18"/>也以對真空故改性空為性覺也以覺為俗覺有照
<lb n="0127c19"/>義故也。</p>
<lb n="0127c20"/>
<p id="pX11p0127c2001">六破根大疏二初辯異立名。</p>
<p id="pX11p0127c2012" type="inline">△大教始有空名者大
<lb n="0127c21"/>乘中說五輪即地水火風空也空性周徧時處悉有
<lb n="0127c22"/>故名大。</p>
<p id="pX11p0127c2204" type="inline">△根境識有周徧義者圓覺云覺性徧滿圓
<lb n="0127c23"/>無際故當知六根徧滿法界根徧滿故當知六塵遍
<lb n="0127c24"/>滿法界等又光明亦有六大皆不彰灼唯此七大最
<lb n="0128a01"/>顯明也初標無性。</p>
<p id="pX11p0128a0108" type="inline">△見覺無知者略牒也合云見聞
<lb n="0128a02"/>覺知無見聞覺知由色空境而顯發也或可單牒見
<lb n="0128a03"/>之一根意云見性本無見性可得也覺知皆性也。</p>
<p id="pX11p0128a0320" type="inline">△
<lb n="0128a04"/>或同非同者與下句互出也。</p>
<p id="pX11p0128a0412" type="inline">▲二依理推破。</p>
<p id="pX11p0128a0418" type="inline">△必一
<lb n="0128a05"/>明者定與明境一體也。</p>
<p id="pX11p0128a0510" type="inline">△本無邊畔者若空與見各
<lb n="0128a06"/>自分限則可云不一今既不可以分故非不一也。</p>
<p id="pX11p0128a0620" type="inline">△
<lb n="0128a07"/>見覺空頑者略舉空境也見自覺知空自頑鈍非和
<lb n="0128a08"/>合法也斥勸研詳。</p>
<p id="pX11p0128a0808" type="inline">△生滅同異者若隨境有生有滅
<lb n="0128a09"/>則同若不同境之生滅則異也。</p>
<lb n="0128a10"/>
<p id="pX11p0128a1001">七破識大初標無性。</p>
<p id="pX11p0128a1009" type="inline">△六種根塵妄出者意云識無
<lb n="0128a11"/>根源由根境假和合故有識生也若無根塵即無有
<lb n="0128a12"/>識前文云因緣和合虗妄有生。</p>
<p id="pX11p0128a1213" type="inline">▲二依理推破。</p>
<p id="pX11p0128a1219" type="inline">△相
<lb n="0128a13"/>見相待者根境互相形待而有也下云由塵發知等。</p>
<lb n="0128a14"/>
<p id="pX11p0128a1401">△非相非見者不藉根境也。</p>
<p id="pX11p0128a1412" type="inline">△非相滅緣者無四境
<lb n="0128a15"/>即滅所緣境也。</p>
<p id="pX11p0128a1507" type="inline">△欲何分別者能生空既頑暗所生
<lb n="0128a16"/>之識必無了知或可既無根境縱發得識了別何耶。</p>
<lb n="0128a17"/>
<p id="pX11p0128a1701">△有非同物者或可若有豈非同物象耶。</p>
<p id="pX11p0128a1717" type="inline">△可狀成
<lb n="0128a18"/>有等者空若可相狀者顯有形狀也若言其無又成
<lb n="0128a19"/>類滅。</p>
<p id="pX11p0128a1903" type="inline">△了別見聞等者或可即指此見聞覺知有照
<lb n="0128a20"/>了之義故曰了別見聞等也。</p>
<lb n="0128a21"/>
<p id="pX11p0128a2101">三承前開示獲悟初略敘除疑。</p>
<p id="pX11p0128a2113" type="inline">△微妙開示者蓋
<lb n="0128a22"/>蒙如來約心見二門廣破疑情又以三科七大會相
<lb n="0128a23"/>即性於是豁然頓悟常心獲破無明入初住位或在
<lb n="0128a24"/>信解行位等身心蕩然疑情畢遣無明若除即獲色
<lb n="0128b01"/>心無礙故曰蕩然。</p>
<p id="pX11p0128b0108" type="inline">▲初悟心廣大。</p>
<p id="pX11p0128b0114" type="inline">△各各自知者始
<lb n="0128b02"/>覺智起故曰自知。</p>
<p id="pX11p0128b0208" type="inline">△心徧十方即所覺之理常住真
<lb n="0128b03"/>心也十方者通該十界自他一體也。</p>
<p id="pX11p0128b0315" type="inline">▲二了物咸真。</p>
<lb n="0128b04"/>
<p id="pX11p0128b0401">△一切世間諸所有物者總該三種世間無不咸是
<lb n="0128b05"/>真覺故云皆即菩提此了青青翠竹盡是真如<g ref="CB15106"/>
<g ref="CB15106"/>
<lb n="0128b06"/>黃華無非般若一色一香無非中道故經云破一微
<lb n="0128b07"/>塵出大千經卷舉一心時亦三千具足舉一色時亦
<lb n="0128b08"/>三千具足依正平等彼此互收三千界成咸稱常樂
<lb n="0128b09"/>豈更分乎情器之異哉。</p>
<p id="pX11p0128b0910" type="inline">▲三反顧遺身。</p>
<p id="pX11p0128b0916" type="inline">△若存若亡
<lb n="0128b10"/>似有還無也觀身即假如塵若漚觀身即空似塵亡
<lb n="0128b11"/>漚滅非空非假中道一心如空如海斯則以三觀觀
<lb n="0128b12"/>身實相觀佛亦然。</p>
<p id="pX11p0128b1208" type="inline">▲四妙獲元心可見偈文。</p>
<lb n="0128b13"/>
<p id="pX11p0128b1301">疏初釋歎佛。</p>
<p id="pX11p0128b1306" type="inline">△諸度所顯者六度萬行所顯故即報
<lb n="0128b14"/>身是智也法身是理理智相冥能起無方大用名曰
<lb n="0128b15"/>應身即不動道場應十方剎故以不動配應身也。</p>
<p id="pX11p0128b1520" type="inline">△
<lb n="0128b16"/>厭求者厭離煩惱忻樂菩提也若厭求心勝即覩勝
<lb n="0128b17"/>應厭求心劣即見劣應若以中道感應所見無非尊
<lb n="0128b18"/>特。</p>
<p id="pX11p0128b1802" type="inline">△通上下者謂妙湛尊妙總持尊妙不動尊也。</p>
<p id="pX11p0128b1820" type="inline">▲
<lb n="0128b19"/>二釋歎法。</p>
<p id="pX11p0128b1905" type="inline">△言歎行者揀教理也首楞嚴妙定正是
<lb n="0128b20"/>行也義如釋題中說。</p>
<p id="pX11p0128b2009" type="inline">▲三重結示。</p>
<p id="pX11p0128b2014" type="inline">△理果者三身顯
<lb n="0128b21"/>出並是果法別取法身對理法也能詮此三即教法
<lb n="0128b22"/>也然下句亦含教理何者以行從理以立名教從理
<lb n="0128b23"/>而受稱斯三具足能克上句三身之果也。</p>
<p id="pX11p0128b2317" type="inline">△世希有
<lb n="0128b24"/>者教行理三皆希有也教圓理實行頓故。</p>
<p id="pX11p0128b2417" type="inline">▲二述益
<lb n="0128c01"/>上句破惑下句顯理無始無明初獲破斷下云一切
<lb n="0128c02"/>妄想滅盡無餘然無明即明無別有斷達九界事即
<lb n="0128c03"/>佛界理故無僧祇可歷也疏三初解初句。</p>
<p id="pX11p0128c0317" type="inline">△妄認四
<lb n="0128c04"/>大等圓覺云妄認四大為自身相六塵緣影為自心
<lb n="0128c05"/>相。</p>
<p id="pX11p0128c0502" type="inline">▲三商較悟道。</p>
<p id="pX11p0128c0508" type="inline">△兩教二乘等者天台四教中義
<lb n="0128c06"/>也兩教即藏通兩教聲聞緣覺也稟權菩薩即別教
<lb n="0128c07"/>獨菩薩法或兼藏通菩薩。</p>
<p id="pX11p0128c0711" type="inline">△圓教未發信者即五品
<lb n="0128c08"/>初名字位未入十信之人也然兩教二乘<anchor xml:id="begd1e13268"/>已<anchor xml:id="endd1e13268"/>斷通惑
<lb n="0128c09"/>鈍根按位入者猶居相似若稍利者得聞今教昇進
<lb n="0128c10"/>入者必破無明。</p>
<lb n="0128c11"/>
<p id="pX11p0128c1101">初陳願。</p>
<p id="pX11p0128c1104" type="inline">△三法周備者悲智願也菩提心以此為體
<lb n="0128c12"/>也。</p>
<p id="pX11p0128c1202" type="inline">△先陳<anchor xml:id="begd1e13288"/>已<anchor xml:id="endd1e13288"/>發者善財歷諸善知識所皆云我<anchor xml:id="begd1e13294"/>已<anchor xml:id="endd1e13294"/>發
<lb n="0128c13"/>阿耨多羅三藐三菩提心未知云何修菩薩行等。</p>
<p id="pX11p0128c1320" type="inline">▲
<lb n="0128c14"/>二述意。</p>
<p id="pX11p0128c1404" type="inline">△深心者二利俱運悲智等修故曰深心又
<lb n="0128c15"/>全性成修曰深心也。</p>
<p id="pX11p0128c1509" type="inline">△奉塵剎者遵奉承事塵剎如
<lb n="0128c16"/>來說法利生也。</p>
<p id="pX11p0128c1607" type="inline">▲二重請證明五濁之界煩惱煎熬
<lb n="0128c17"/>眾苦逼迫菩薩洪慈誓欲度脫今出披閱見菩薩心
<lb n="0128c18"/>為我如此若無慚荷不能策<anchor xml:id="begd1e13321"/>己<anchor xml:id="endd1e13321"/>增修誠過頑石經云
<lb n="0128c19"/>諸大菩薩見眾生作惡業時身毛孔中悉皆流血當
<lb n="0128c20"/>知聖恩誠為難報乞除惑速成。</p>
<p id="pX11p0128c2013" type="inline">△審除者即觀智覺
<lb n="0128c21"/>察也希佛加被令我增明觀智斷餘細惑也。</p>
<p id="pX11p0128c2118" type="inline">△十義
<lb n="0128c22"/>者一是處非處力二業三定四根五欲六性七至處
<lb n="0128c23"/>道力八宿命九天眼力十漏盡力。</p>
<p id="pX11p0128c2314" type="inline">△自乘修惑者小
<lb n="0128c24"/>乘八十一品俱生惑也所知即無明也或可阿難今
<lb n="0129a01"/>經開悟<anchor xml:id="begd1e13349"/>已<anchor xml:id="endd1e13349"/>破一品無明今更願速除餘品細惑也。</p>
<p id="pX11p0129a0120" type="inline">△
<lb n="0129a02"/>八相者一入胎二出胎三住王宮四踰城五成道六
<lb n="0129a03"/>降魔七轉法輪八入涅槃然有大小大即一相具八
<lb n="0129a04"/>相也輪者七寶之一也能鎮<anchor xml:id="begd1e13363"/>已<anchor xml:id="endd1e13363"/>伏能摧未伏也
(此下入第
<lb n="0129a05"/>四經)
。</p>
<lb n="0129a06"/>
<p id="pX11p0129a0601">科執相難性者滿慈因如來為阿難廣說三科五蘊
<lb n="0129a07"/>七大諸法皆即菩提生滅去來元如來藏清淨本然
<lb n="0129a08"/>周徧法界於是遂執世間染礙之相以難性中無礙
<lb n="0129a09"/>融通義也然此疑起由不能了妄元空見法實有故
<lb n="0129a10"/>生疑也若了性具隨緣有起起處全真故得事理無
<lb n="0129a11"/>礙寂照常俱豈被相之為礙耶疑有二種如下明之。</p>
<lb n="0129a12"/>
<p id="pX11p0129a1201">▲初展禮申歎。</p>
<p id="pX11p0129a1207" type="inline">△善為眾生等者佛具三智五眼普
<lb n="0129a13"/>鑒十界根機一一開導令得佛慧者蓋由善巧也。</p>
<p id="pX11p0129a1320" type="inline">△
<lb n="0129a14"/>不空不有等者謂非寂非照而寂而照是中道第一
<lb n="0129a15"/>義諦諦即諦理也。</p>
<p id="pX11p0129a1508" type="inline">▲二引喻述迷。</p>
<p id="pX11p0129a1514" type="inline">△微妙音者所詮
<lb n="0129a16"/>第一義微妙難思音即教也又音聲性空即是解脫
<lb n="0129a17"/>非離音聲別有第一義也。</p>
<p id="pX11p0129a1711" type="inline">△百步聆蚊蚋者斯反用
<lb n="0129a18"/>莊子義也彼說黃帝時有三臣一名離婁一名𧩶詬
<lb n="0129a19"/>一曰罔象離婁能百里見秋毫目明也𧩶詬能百步
<lb n="0129a20"/>聆蚊蚋耳聰也罔象耳聵目盲及帝遊赤水之北登
<lb n="0129a21"/>崑崙之丘南望還鄉失玄珠使離婁視之不見𧩶詬
<lb n="0129a22"/>聆之不聞唯罔象得之爾帝曰異哉罔象乃可以得
<lb n="0129a23"/>之乎彼明得自然真道非用心也今意云小蟲逾在
<lb n="0129a24"/>百步之外有眼見猶不及無耳聽豈可聞以況於佛
<lb n="0129b01"/>所證第一義法非色聲思議可及也。</p>
<p id="pX11p0129b0115" type="inline">▲三比論得失
<lb n="0129b02"/>阿難解悟是得未除習漏是失滿慈盡漏是得尚在
<lb n="0129b03"/>疑悔是失。</p>
<p id="pX11p0129b0305" type="inline">△紆者繫滯也疏二。</p>
<p id="pX11p0129b0313" type="inline">△約小乘煩惱障者
<lb n="0129b04"/>若望大乘無明全在未為無漏矣阿難法執輕人執
<lb n="0129b05"/>重滿慈反之故聞法不了也。</p>
<p id="pX11p0129b0512" type="inline">△正理論即小乘論也。</p>
<lb n="0129b06"/>
<p id="pX11p0129b0601">△境智者了境之智也羅漢却問凡夫何名赤鹽凡
<lb n="0129b07"/>夫云赤是色鹽是醎味方乃得知也。</p>
<p id="pX11p0129b0715" type="inline">△障法界理者
<lb n="0129b08"/>然有事理之惑若於事境不了即障事法界界內外
<lb n="0129b09"/>塵沙是也於理境不了即障理法界今但言理者深
<lb n="0129b10"/>必該淺也。</p>
<lb n="0129b11"/>
<p id="pX11p0129b1101">初藏性生相疑。</p>
<p id="pX11p0129b1107" type="inline">△陰處界等者陰即五陰處即十二
<lb n="0129b12"/>處界即十八界等即等七大也滿慈見說陰等諸法
<lb n="0129b13"/>皆如來藏清淨本然從此遂疑既是清淨本然不合
<lb n="0129b14"/>現有山河諸法次第遷流生滅不<anchor xml:id="begd1e13491"/>已<anchor xml:id="endd1e13491"/>。</p>
<p id="pX11p0129b1415" type="inline">▲疏對消經文。</p>
<lb n="0129b15"/>
<p id="pX11p0129b1501">△即同剛藏等者剛藏菩薩見普賢章中云圓覺普
<lb n="0129b16"/>照寂滅無二乃至云諸佛世界猶如空華亂起亂滅
<lb n="0129b17"/>不即不離無縛無脫始知眾生本來成佛疑云既是
<lb n="0129b18"/>本來成佛何故復有一切無明彼約妄體故曰無明
<lb n="0129b19"/>此約妄相故指山河也今經若欲反難應云若山河
<lb n="0129b20"/>諸相本來自有何因緣故如來復說清淨本然耶。</p>
<p id="pX11p0129b2020" type="inline">△
<lb n="0129b21"/>責無窮者十方眾生本成佛道後起無明一切如來
<lb n="0129b22"/>何時復生一切煩惱等今經即云若此妙覺與如來
<lb n="0129b23"/>心不增不減無狀忽生山河大地如來今得妙空明
<lb n="0129b24"/>覺山河大地何當復生此則悟<anchor xml:id="begd1e13524"/>已<anchor xml:id="endd1e13524"/>復迷迷<anchor xml:id="begd1e13531"/>已<anchor xml:id="endd1e13531"/>復悟故
<lb n="0129c01"/>無窮也。</p>
<p id="pX11p0129c0104" type="inline">△廣略者彼經文略也。</p>
<p id="pX11p0129c0113" type="inline">▲初釋圓覺取捨之
<lb n="0129c02"/>心正是輪迴也若以此心辯圓覺性累彼圓覺亦成
<lb n="0129c03"/>輪轉如雲自駛見月有運動舟自行見岸有遷移若
<lb n="0129c04"/>欲見岸月之無動須寂舟雲以觀之欲見覺性之本
<lb n="0129c05"/>然須亡情見以體之。</p>
<p id="pX11p0129c0509" type="inline">▲二釋今經。</p>
<p id="pX11p0129c0514" type="inline">△如空華相者喻
<lb n="0129c06"/>不實也空華似有而體實無由眼病見山河似有而
<lb n="0129c07"/>體元盡因無明有空實無華起性實無法生。</p>
<p id="pX11p0129c0718" type="inline">▲三結
<lb n="0129c08"/>示。</p>
<p id="pX11p0129c0802" type="inline">△疑難大節者若不先了妨障修行若言本淨何
<lb n="0129c09"/>用起修若云諸法本有如何可除又若成佛後再起
<lb n="0129c10"/>煩惱空勞修進終始何益由是遲迴難為取捨若知
<lb n="0129c11"/>眾生但是理淨諸佛事理俱淨如是則不妨策修令
<lb n="0129c12"/>事淨也。</p>
<p id="pX11p0129c1204" type="inline">▲三雙結求誨。</p>
<p id="pX11p0129c1210" type="inline">△攸往者所歸也易曰利有
<lb n="0129c13"/>收往。</p>
<p id="pX11p0129c1303" type="inline">△迷雲者大眾心疑猶雲翳空也。</p>
<lb n="0129c14"/>
<p id="pX11p0129c1401">初敘詮。</p>
<p id="pX11p0129c1404" type="inline">△勝義中真勝義性者即勝義勝義諦也上
<lb n="0129c15"/>勝勝於俗下勝勝於真真俗俱勝即中道第一義諦。</p>
<lb n="0129c16"/>
<p id="pX11p0129c1601">▲二顯益。</p>
<p id="pX11p0129c1605" type="inline">△定性者其性決不可改也。</p>
<p id="pX11p0129c1616" type="inline">△未得二空
<lb n="0129c17"/>者雖得界內小空未得十界假名空未得十界實法
<lb n="0129c18"/>空即不得界外二空也。</p>
<p id="pX11p0129c1810" type="inline">△迴向上乘迴心向大也此
<lb n="0129c19"/>約現座迴心也若現不迴生方便土經八六四二萬
<lb n="0129c20"/>十千劫方迴心向大此亦敦逼之意
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0129c2017" type="inline">△無性闡
<lb n="0129c21"/>提者無緣因性也。</p>
<p id="pX11p0129c2108" type="inline">△五性者聲聞緣覺不定性人無
<lb n="0129c22"/>種性人及定性大乘也方便教中唯許定性大乘及
<lb n="0129c23"/>不定性中半分得成佛耳常論阿練若取絕人煙遠
<lb n="0129c24"/>放牛聲處今約法解不離方便權小之定故曰無喧
<lb n="0130a01"/>雜又楞嚴大定體性寂然無二邊喧雜初唯一真心
<lb n="0130a02"/>汝常或作甞字。</p>
<p id="pX11p0130a0207" type="inline">△性覺妙明本覺明妙疏釋甚詳然
<lb n="0130a03"/>此二句作真俗無礙事理相即義解亦要性覺妙明
<lb n="0130a04"/>即真之俗斯理不礙事也本覺明妙即俗之真此事
<lb n="0130a05"/>不礙理意令滿慈了知性不礙相故山河炳然相不
<lb n="0130a06"/>礙性故法法全真雖說二諦不思議一前云離一切
<lb n="0130a07"/>相即一切法若能如此體達則山河大地未甞礙於
<lb n="0130a08"/>清淨本然清淨本然未甞妨於山河大地此約不思
<lb n="0130a09"/>議一真法界非真非俗而真而俗以答之也如是則
<lb n="0130a10"/>不被法縛方於山河自在無礙斯即答盡所疑也猶
<lb n="0130a11"/>恐鈍根未了滿慈故疑故佛約妄生起以說也。</p>
<p id="pX11p0130a1119" type="inline">△唯
<lb n="0130a12"/>然者對尊順從之辭禮曰尊者問唯而起無諾初顯
<lb n="0130a13"/>經意。</p>
<p id="pX11p0130a1303" type="inline">△法界者即勝法因義也。</p>
<p id="pX11p0130a1313" type="inline">△實相者離諸相故。</p>
<lb n="0130a14"/>
<p id="pX11p0130a1401">△如來藏者含藏眾功德故。</p>
<p id="pX11p0130a1412" type="inline">△淨明心者靈鑒無染
<lb n="0130a15"/>故。</p>
<p id="pX11p0130a1502" type="inline">△絕相答者泯真俗絕性相也。</p>
<p id="pX11p0130a1514" type="inline">▲初釋性本。</p>
<p id="pX11p0130a1519" type="inline">△相
<lb n="0130a16"/>非生起者實相無相也起信云覺心初起心無初相
<lb n="0130a17"/>故。</p>
<p id="pX11p0130a1702" type="inline">▲二釋妙明。</p>
<p id="pX11p0130a1707" type="inline">△左右言者意云言異體一也譬如
<lb n="0130a18"/>一物由人在左謂物在右人或在右謂物在左物實
<lb n="0130a19"/>不動故普照即寂滅故云不二。</p>
<p id="pX11p0130a1913" type="inline">△古人即諸家疏解
<lb n="0130a20"/>也或有約一真一妄釋或約在纏釋
(云云)
在彼不能
<lb n="0130a21"/>具引。</p>
<lb n="0130a22"/>
<p id="pX11p0130a2201">科二起諸妄法合先開科云疏二初舉義標門二依
<lb n="0130a23"/>門釋義
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0130a2306" type="inline">△生滅門者即覽理成事門乃立一切
<lb n="0130a24"/>諸法有染有淨一一示其妄法生起元由令知虗妄
<lb n="0130b01"/>也。</p>
<p id="pX11p0130b0102" type="inline">▲初總問覺明意問為復本自有明故名覺明耶
<lb n="0130b02"/>故云為復性明稱名為覺又問為復覺體不明須假
<lb n="0130b03"/>所明來合方得為覺明耶故云為覺不明稱為明覺。</p>
<lb n="0130b04"/>
<p id="pX11p0130b0401">▲二答由所覺。</p>
<p id="pX11p0130b0407" type="inline">△若此不明等者此則指覺體也滿
<lb n="0130b05"/>慈意云若此覺體不得所覺之明名為覺者者即牒
<lb n="0130b06"/>則無所明一句執也意云既無所明安可名為覺明
<lb n="0130b07"/>但可名為覺也所明即所覺之境也。</p>
<p id="pX11p0130b0715" type="inline">△疏覺妙明妙
<lb n="0130b08"/>者覺即體明即用意云體即全用之體故曰覺妙用
<lb n="0130b09"/>即全體之用故曰明妙體既圓徧用亦周圓如明與
<lb n="0130b10"/>珠實非異也。</p>
<p id="pX11p0130b1006" type="inline">▲初破真覺墮能所。</p>
<p id="pX11p0130b1014" type="inline">△有所非覺者若
<lb n="0130b11"/>執有所覺之明則非真覺也以真覺不墮能所故所
<lb n="0130b12"/>緣即境也智即能緣也。</p>
<p id="pX11p0130b1210" type="inline">△都無者理智雙亡也。</p>
<p id="pX11p0130b1219" type="inline">△二
<lb n="0130b13"/>取即能取所取若存能所即非真覺唯識云以有所
<lb n="0130b14"/>得故非實住唯識。</p>
<p id="pX11p0130b1408" type="inline">△經云即楞伽經。</p>
<p id="pX11p0130b1415" type="inline">△二妄即能所
<lb n="0130b15"/>也。</p>
<p id="pX11p0130b1502" type="inline">▲二破妙性無湛明。</p>
<p id="pX11p0130b1510" type="inline">△無明又非覺湛明性者如
<lb n="0130b16"/>來意云覺體若無性明即不合號曰覺湛明性也此
<lb n="0130b17"/>則不唯真覺墮能所抑亦如來成妄語以我常云覺
<lb n="0130b18"/>湛明性應誑眾生也。</p>
<p id="pX11p0130b1809" type="inline">▲三結示真妄二覺。</p>
<p id="pX11p0130b1817" type="inline">△妄為明
<lb n="0130b19"/>覺者意云性覺本自具足真明而汝妄計明與覺異
<lb n="0130b20"/>故云妄為明覺能所纔立妄想紛紜大地山河自茲
<lb n="0130b21"/>翳目。</p>
<lb n="0130b22"/>
<p id="pX11p0130b2201">初通明妄覺托真之相。</p>
<p id="pX11p0130b2210" type="inline">△覺非所明者真覺本無所
<lb n="0130b23"/>明也。</p>
<p id="pX11p0130b2303" type="inline">△因明立所者因本性自明故妄情不了計作
<lb n="0130b24"/>所明斯則全迷性明為影明也如眼翳故全清明燈
<lb n="0130c01"/>光作圓影也。</p>
<p id="pX11p0130c0106" type="inline">△四惑者我癡我見我愛我慢也。</p>
<p id="pX11p0130c0119" type="inline">△本
<lb n="0130c02"/>識初相者由不了覺本自明故成賴耶識也此識含
<lb n="0130c03"/>業轉現三相最初一念不了是業相故曰初相。</p>
<p id="pX11p0130c0319" type="inline">△四
<lb n="0130c04"/>住即見一切住地欲愛色愛無色愛住地皆言住
<lb n="0130c05"/>地者由此惑故住著欲等界地也此四住惑前唯有
<lb n="0130c06"/>無明更無有法先於無明故曰無法起也。</p>
<p id="pX11p0130c0617" type="inline">▲初異相。</p>
<lb n="0130c07"/>
<p id="pX11p0130c0701">△無同異中熾然成異者全法性為無明也如澄湛
<lb n="0130c08"/>之水全起成波也動望不動是相望論異能所不同
<lb n="0130c09"/>生滅有異等即當體論異也。</p>
<p id="pX11p0130c0912" type="inline">▲二同相。</p>
<p id="pX11p0130c0916" type="inline">△彼所異即
<lb n="0130c10"/>異相也。</p>
<p id="pX11p0130c1004" type="inline">△因異立同者因異異相乃成同相立即成
<lb n="0130c11"/>也頑空妄見冥昧不分故曰同相下云空見不分是
<lb n="0130c12"/>也又同者空也由動真故成頑空也下云虗空為同
<lb n="0130c13"/>等此當體論同。</p>
<p id="pX11p0130c1307" type="inline">△疏中前異於真即指異相。</p>
<p id="pX11p0130c1318" type="inline">△今異
<lb n="0130c14"/>於異即指同相欲異異相乃立同名斯則全迷性明
<lb n="0130c15"/>為影明也即相望論也。</p>
<p id="pX11p0130c1510" type="inline">△絕待無同異者中道實相
<lb n="0130c16"/>絕諸待對故也。</p>
<p id="pX11p0130c1607" type="inline">△本識分齊者起信名三細亦名三
<lb n="0130c17"/>不相應染彼明八地菩薩力斷現相九地斷見十地
<lb n="0130c18"/>斷業。</p>
<p id="pX11p0130c1803" type="inline">▲二總指釋成。</p>
<p id="pX11p0130c1809" type="inline">△如是擾亂相待成勞即同異
<lb n="0130c19"/>二相前云同異發明。</p>
<p id="pX11p0130c1909" type="inline">△勞久發塵自相渾濁即無同
<lb n="0130c20"/>異相也。</p>
<p id="pX11p0130c2004" type="inline">△泪即濁亂貌初由細引麤。</p>
<lb n="0130c21"/>
<p id="pX11p0130c2101">此四是二障體者智相相續是所知體執取計名為
<lb n="0130c22"/>煩惱體然一念迷真二障頓興三道具足未必定取
<lb n="0130c23"/>六麤為二障也前之三細根本無明正障中理今且
<lb n="0130c24"/>就六麤略配攝也。</p>
<p id="pX11p0130c2408" type="inline">△妄想內熏者根本無明也。</p>
<p id="pX11p0130c2419" type="inline">△由
<lb n="0131a01"/>是方生者生起六麤也楞伽云境界風所動種種諸
<lb n="0131a02"/>識浪騰躍而轉生業果相續即造業相眾生相續即
<lb n="0131a03"/>受報相。</p>
<p id="pX11p0131a0304" type="inline">▲二因內感外。</p>
<p id="pX11p0131a0310" type="inline">△前後改轉釋世也。</p>
<p id="pX11p0131a0318" type="inline">△隔別
<lb n="0131a04"/>不同釋界也。</p>
<p id="pX11p0131a0406" type="inline">△結由二相者虗空以同相為能感世
<lb n="0131a05"/>界以異相為能感二釋後二句。</p>
<p id="pX11p0131a0513" type="inline">△真有為法者此特
<lb n="0131a06"/>揀真也此是有為之無同異非無為之無同異也。</p>
<p id="pX11p0131a0620" type="inline">△
<lb n="0131a07"/>現識者起信五意識中名為現識六染中名所現色
<lb n="0131a08"/>不相應染。</p>
<p id="pX11p0131a0805" type="inline">△能事即能所也。</p>
<p id="pX11p0131a0812" type="inline">△一念頓現者一念纔
<lb n="0131a09"/>興全法界以成諸法故無先後但以言難頓陳說成
<lb n="0131a10"/>前後也如云起為世界靜成虗空起是動相靜是同
<lb n="0131a11"/>相若執法起定有先後者應先有世界後有虗空也
<lb n="0131a12"/>初風輪。</p>
<p id="pX11p0131a1204" type="inline">△全是無明者強覺影明迷真起故全是無
<lb n="0131a13"/>明斯一念初起時也起信名為不覺亦名癡佛名經
<lb n="0131a14"/>云獨頭無明為煩惱種。</p>
<p id="pX11p0131a1410" type="inline">△空見不分妄見頑空混然
<lb n="0131a15"/>一體徧迷法界也。</p>
<p id="pX11p0131a1508" type="inline">△一明一動即妄見影明。</p>
<p id="pX11p0131a1518" type="inline">△一昧一
<lb n="0131a16"/>靜即頑空內由相搖不息外感風相不停故世界初
<lb n="0131a17"/>興風輪居首俱舍云安立器世間風輪最居下其量
<lb n="0131a18"/>廣無邊厚十六洛叉等洛叉此翻為億。</p>
<p id="pX11p0131a1816" type="inline">▲二金輪。</p>
<p id="pX11p0131a1820" type="inline">△
<lb n="0131a19"/>堅明立礙者由內堅執所明外感質礙之相。</p>
<p id="pX11p0131a1918" type="inline">△彼金
<lb n="0131a20"/>寶等者由堅執故寶乃堅剛也。</p>
<p id="pX11p0131a2013" type="inline">△因空生搖者躡上
<lb n="0131a21"/>風輪為因也餘悉傚此。</p>
<p id="pX11p0131a2110" type="inline">▲三火輪。</p>
<p id="pX11p0131a2114" type="inline">△堅覺寶成等者
<lb n="0131a22"/>由妄覺堅執影明故外感金寶之相故曰堅覺寶成
<lb n="0131a23"/>由妄覺搖動分別故外起風輪故曰搖明風出生滅
<lb n="0131a24"/>不停即為風本堅執不捨即為金本火能鎔物壞散
<lb n="0131b01"/>故曰鎔散。</p>
<p id="pX11p0131b0105" type="inline">▲四水輪。</p>
<p id="pX11p0131b0109" type="inline">△寶明生潤等者寶有光明兼
<lb n="0131b02"/>能流潤然此但明外相相生若約內心則由愛心故
<lb n="0131b03"/>也愛心沈下故成水輪下文云心發愛涎舉體光潤
<lb n="0131b04"/>內有懆心故感火起內心生滅故有風輪內心堅執
<lb n="0131b05"/>故感金輪故知四輪皆因內發即是如來藏體循業
<lb n="0131b06"/>發現也故山河世界亦是眾生增上業感亦是諸佛
<lb n="0131b07"/>妙用故迷則為礙悟則自在也。</p>
<p id="pX11p0131b0713" type="inline">▲疏初消當文。</p>
<p id="pX11p0131b0719" type="inline">△非
<lb n="0131b08"/>愛不生無始種子蘊在藏識若無愛心沃潤終不生
<lb n="0131b09"/>起如世穀麥種子若無水潤終不萌芽。</p>
<p id="pX11p0131b0916" type="inline">▲二通辨虗
<lb n="0131b10"/>妄。</p>
<p id="pX11p0131b1002" type="inline">△同一妄心者起信云一切諸法唯依妄心而有
<lb n="0131b11"/>差別若離心念則無一切境界之相能結所結不離
<lb n="0131b12"/>一妄譬猶空華能見所見不離一翳。</p>
<p id="pX11p0131b1215" type="inline">△愚人即無法
<lb n="0131b13"/>空智人也揀異小乘。</p>
<p id="pX11p0131b1309" type="inline">△然小乘等者此設妨也意云
<lb n="0131b14"/>俱舍說有三輪下說水輪故頌云安立器世間風輪
<lb n="0131b15"/>最居下其量廣無數厚十六洛叉次上水輪深十一
<lb n="0131b16"/>億二萬下八洛叉水餘凝結成金
(即三億二萬是金輪也)
若然
<lb n="0131b17"/>則風在初次是水後乃金也今經何故水在後金在
<lb n="0131b18"/>前耶而。</p>
<p id="pX11p0131b1804" type="inline">△不知下釋通也風既堅礙諾健那神以金
<lb n="0131b19"/>剛杵懸擊金剛有碎風輪不動能既持水即是堅礙
<lb n="0131b20"/>故以風之堅性為金輪也以金以堅為性故此約性
<lb n="0131b21"/>故金先水後彼約相故水前金後慇師云論妄始則
<lb n="0131b22"/>金乃居先說安布則水居其下安立論其理勢了妄
<lb n="0131b23"/>推本為先兩義既成寧勞貯妨。</p>
<p id="pX11p0131b2313" type="inline">△不知是何因種者
<lb n="0131b24"/>不知從賴耶變生也然說自棃耶猶為隱密其實性
<lb n="0131c01"/>中本具良由理具方有事用也鏡之像性水之波性
<lb n="0131c02"/>可方之也。</p>
<p id="pX11p0131c0205" type="inline">▲明諸相發生者此總中論別上雖總明
<lb n="0131c03"/>四輪為世界體界中之相相類萬差故一一相偕明
<lb n="0131c04"/>發起之因由也。</p>
<p id="pX11p0131c0407" type="inline">△火騰等者易云火就燥水流濕雲
<lb n="0131c05"/>從龍風從虎皆物性之法爾也一騰一降四輪之性
<lb n="0131c06"/>交加互雜也。</p>
<p id="pX11p0131c0606" type="inline">△彼大海下引現事以驗也世間海有
<lb n="0131c07"/>火起洲潬含水蓋本由水火結成也。</p>
<p id="pX11p0131c0715" type="inline">△瞋增愛微者
<lb n="0131c08"/>凡情瞋則憎而不愛故外感水劣之相。</p>
<p id="pX11p0131c0816" type="inline">△滋蔓者藤
<lb n="0131c09"/>滋長曰蔓又草長也瞋愛慢三廣布相續生長不<anchor xml:id="begd1e14113"/>已<anchor xml:id="endd1e14113"/>
<lb n="0131c10"/>若草之滋蔓也。</p>
<p id="pX11p0131c1007" type="inline">▲二結相續。</p>
<p id="pX11p0131c1012" type="inline">△皆由內心者由內妄
<lb n="0131c11"/>心遞互相由以為因種故感世界相續也經從火騰
<lb n="0131c12"/>水降<anchor xml:id="begd1e14129"/>已<anchor xml:id="endd1e14129"/>去不約內心俱論外相相生者前<anchor xml:id="begd1e14135"/>已<anchor xml:id="endd1e14135"/>總明也
<lb n="0131c13"/>初指因相。</p>
<p id="pX11p0131c1305" type="inline">△明理不踰者妄雲既翳理月難彰也。</p>
<p id="pX11p0131c1320" type="inline">▲
<lb n="0131c14"/>二結成根塵。</p>
<p id="pX11p0131c1406" type="inline">△色香味觸合云香味觸法。</p>
<p id="pX11p0131c1417" type="inline">△根境識
<lb n="0131c15"/>三為業性者由根取境識起分別造貪瞋業纏縛生
<lb n="0131c16"/>死也依此造業是業之性。</p>
<p id="pX11p0131c1611" type="inline">△不行他緣者金皷經云
<lb n="0131c17"/>云眼根受色耳分別聲鼻齅諸香舌䑛於味所有身
<lb n="0131c18"/>根貪受諸觸意根分別一切諸法六情諸根各各自
<lb n="0131c19"/>緣諸塵境界不行他緣等。</p>
<p id="pX11p0131c1911" type="inline">▲初舉類標。</p>
<p id="pX11p0131c1916" type="inline">△同業相感
<lb n="0131c20"/>者父母及子皆起想愛方受生也又同業者同人業
<lb n="0131c21"/>同畜業等業異則不生也。</p>
<p id="pX11p0131c2111" type="inline">△合離者俱舍云濕化染香
<lb n="0131c22"/>處謂濕即染香生化即染處生也。</p>
<p id="pX11p0131c2214" type="inline">△化即生之總名
<lb n="0131c23"/>者上云合離即濕化也此即通指四生俱名變化也
<lb n="0131c24"/>初情想所因。</p>
<p id="pX11p0131c2406" type="inline">△見明色發者妄心見妄境也即是中
<lb n="0132a01"/>陰見父母也。</p>
<p id="pX11p0132a0106" type="inline">△明見想成者因妄境起妄惑也想即
<lb n="0132a02"/>惑著此正顯托識時也。</p>
<p id="pX11p0132a0210" type="inline">△異見者男胎於父則為異
<lb n="0132a03"/>見也見即想也於母為同想也女胎反上說。</p>
<p id="pX11p0132a0318" type="inline">△色同
<lb n="0132a04"/>於心者同即稱合也色境稱合<anchor xml:id="begd1e14209"/>己<anchor xml:id="endd1e14209"/>心也。</p>
<p id="pX11p0132a0416" type="inline">△二結成種
<lb n="0132a05"/>類。</p>
<p id="pX11p0132a0502" type="inline">△異本之種者此不同藏識中未受潤散名言種
<lb n="0132a06"/>子此是泡苞異本<anchor xml:id="begd1e14224"/>已<anchor xml:id="endd1e14224"/>受愛潤之種也即有支如世間
<lb n="0132a07"/>穀麥<anchor xml:id="begd1e14232"/>已<anchor xml:id="endd1e14232"/>苞漫者也胎約現生起種約未生起或二句
<lb n="0132a08"/>俱約托胎時種即愛父母遺體為<anchor xml:id="begd1e14241"/>己<anchor xml:id="endd1e14241"/>所有想即福德
<lb n="0132a09"/>想如華林宮殿薄福想如棘林圊廁
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0132a0917" type="inline">△三處情
<lb n="0132a10"/>想者子亦於父母起愛想也俱舍云九處命終心皆
<lb n="0132a11"/>須生愛想。</p>
<p id="pX11p0132a1105" type="inline">△界趣同業者同其界類也若異界別類
<lb n="0132a12"/>則無受生理。</p>
<p id="pX11p0132a1206" type="inline">△胎卵分者若胎即自成輭肉卵即生
<lb n="0132a13"/>穀也。</p>
<p id="pX11p0132a1303" type="inline">▲二分為四生。</p>
<p id="pX11p0132a1309" type="inline">△情想合離四生皆具者一一
<lb n="0132a14"/>類生皆有四義胎卵二種男則於母起愛為合於父
<lb n="0132a15"/>起憎為離前云同想為胎異見成憎濕生則先想其
<lb n="0132a16"/>濕處或香或臭想<anchor xml:id="begd1e14278"/>已<anchor xml:id="endd1e14278"/>即愛著愛著即情也或染可
<lb n="0132a17"/>意香處受生為合皆不可意香處為離又濕生受生
<lb n="0132a18"/>時先遙想可情觸而生即具四義也化亦遙想勝處
<lb n="0132a19"/>情合彼生胎卵亦然遙想則是想是離愛著是情趣
<lb n="0132a20"/>彼受生是合此乃任運四義各具然俱舍說人畜各
<lb n="0132a21"/>具四生鬼通胎化二生地獄及諸天中有唯化生也
<lb n="0132a22"/>人具四者卵生即毗舍佉母卵生三十二子又般遮
<lb n="0132a23"/>羅王妃生五百卵生<anchor xml:id="begd1e14300"/>已<anchor xml:id="endd1e14300"/>羞恥恐為災變以小函盛棄
<lb n="0132a24"/>殑伽河隨波而去下鄰國因觀水次遣人接得經數
<lb n="0132b01"/>日間各出一子養大驍勇所往戰征無不從伏時彼
<lb n="0132b02"/>鄰國久為冤讎欲遣征討般遮羅王極大憂怖王妃
<lb n="0132b03"/>聞之慰諭王言不須愁惱此五百子皆我兒也夫子
<lb n="0132b04"/>見母惡心必息妃即登城告五百子說上因緣若不
<lb n="0132b05"/>信者各張其口妃按兩乳成五百道各注一口從斯
<lb n="0132b06"/>和好濕即布殺陀王頂疱中生又髀生王是髀疱中
<lb n="0132b07"/>生又菴羅衛女從長者庭樹中生即韋提希夫人是
<lb n="0132b08"/>也化生即劫初下為人種也胎即可知旁生四者俱
<lb n="0132b09"/>舍云化生金翅鳥能食四生龍濕生金翅鳥能食三
<lb n="0132b10"/>生龍胎生金翅鳥能食二生龍卵生金翅鳥能食一
<lb n="0132b11"/>生龍鬼有胎生如目連見一鬼母曰我晝夜生五百
<lb n="0132b12"/>子隨生隨食竟不能飽四生以卵居初者無明最初
<lb n="0132b13"/>徧迷性覺如卵被穀之周覆也。</p>
<lb n="0132b14"/>
<p id="pX11p0132b1401">三業果相續者業即業因果即果報報續於因終不
<lb n="0132b15"/>可易初欲本。</p>
<p id="pX11p0132b1506" type="inline">△想愛同結者指前想念情愛不離之
<lb n="0132b16"/>故結之成業也。</p>
<p id="pX11p0132b1607" type="inline">▲二殺本。</p>
<p id="pX11p0132b1611" type="inline">△貪愛同滋者由貪愛不
<lb n="0132b17"/>斷故枉取他身滋養我命同滋即同有取也滋<anchor xml:id="begd1e14361"/>己<anchor xml:id="endd1e14361"/>之
<lb n="0132b18"/>業也。</p>
<p id="pX11p0132b1803" type="inline">▲三盜本西國羊類最繁故舉為首也俱生即
<lb n="0132b19"/>同處生也。</p>
<lb n="0132b20"/>
<p id="pX11p0132b2001">二釋成。</p>
<p id="pX11p0132b2004" type="inline">△我還債汝者我還汝債也經文語窄合云
<lb n="0132b21"/>汝還我命我負汝債我還汝債既冤債相詶故百千
<lb n="0132b22"/>劫常在生死下云除佛出世及奢摩他終不停𥨊。</p>
<p id="pX11p0132b2220" type="inline">▲
<lb n="0132b23"/>二結續。</p>
<p id="pX11p0132b2304" type="inline">△皆由貪愛者貪即煩惱由煩惱為緣故造
<lb n="0132b24"/>業也。</p>
<p id="pX11p0132b2403" type="inline">▲三結答。</p>
<p id="pX11p0132b2407" type="inline">△如是三種者即世界眾生業果也。</p>
<lb n="0132c01"/>
<p id="pX11p0132c0101">△因了發相者因由性中本有直明了知迷故認為
<lb n="0132c02"/>所相下云圓明照生所所立照性亡。</p>
<lb n="0132c03"/>
<p id="pX11p0132c0301">初滿慈申難。</p>
<p id="pX11p0132c0306" type="inline">△有為習漏何當復生等者並云眾生
<lb n="0132c04"/>妙明不增減同佛妙明不增減眾生無狀生山河佛
<lb n="0132c05"/>心亦合生山河以佛與眾生覺無二故。</p>
<lb n="0132c06"/>
<p id="pX11p0132c0601">二如來喻釋疏敘意。</p>
<p id="pX11p0132c0609" type="inline">△正方虗空俱喻真性也。</p>
<p id="pX11p0132c0619" type="inline">△妄
<lb n="0132c07"/>心妄境似有生滅者實無法可起滅如繩為蛇蛇無
<lb n="0132c08"/>起滅情中似有爾。</p>
<p id="pX11p0132c0808" type="inline">▲初問答迷本無因。</p>
<p id="pX11p0132c0816" type="inline">△迷無根者
<lb n="0132c09"/>迷若有根可以生迷迷既本無說何因迷根者因也
<lb n="0132c10"/>既云是悟豈却生迷耶是知迷倐起非由迷悟合顯。</p>
<lb n="0132c11"/>
<p id="pX11p0132c1101">△似有迷覺者迷即能迷無明也覺即所迷本覺也
<lb n="0132c12"/>妄謂似有無明迷於覺性也此即迷新而覺舊也或
<lb n="0132c13"/>可覺是始覺即悟也由迷故起起始覺智覺於迷妄
<lb n="0132c14"/>迷之與悟俱不可得似有覺似有迷也此則覺新而
<lb n="0132c15"/>迷舊也然理則非新非故迷悟俱亡事則在迷時真
<lb n="0132c16"/>性為舊無明為新約悟則無明為舊始覺為新。</p>
<p id="pX11p0132c1619" type="inline">△覺
<lb n="0132c17"/>迷迷滅者起始覺智覺迷令滅悟<anchor xml:id="begd1e14461"/>已<anchor xml:id="endd1e14461"/>更不起迷故曰
<lb n="0132c18"/>覺不生迷迷癡不覺無知等皆無明也。</p>
<p id="pX11p0132c1816" type="inline">△疏云覺即
<lb n="0132c19"/>所迷本覺即初解。</p>
<p id="pX11p0132c1908" type="inline">△亦即始覺是次解。</p>
<lb n="0132c20"/>
<p id="pX11p0132c2001">二顛倒狂癡答。</p>
<p id="pX11p0132c2007" type="inline">△此實狂癡者空實不甞起華妄見
<lb n="0132c21"/>有生有滅謂從空滅早是顛倒況待更生狂之甚矣
<lb n="0132c22"/>縱愚終不如此山河不生謂有可滅<anchor xml:id="begd1e14488"/>已<anchor xml:id="endd1e14488"/>是顛倒況待
<lb n="0132c23"/>更生非狂如何。</p>
<p id="pX11p0132c2307" type="inline">▲二反質結酬。</p>
<p id="pX11p0132c2313" type="inline">△如夢勤加等者斯
<lb n="0132c24"/>荊谿大師語謂雖勤修行但如夢有勤加雖則斷惑
<lb n="0133a01"/>全若虗空無實空但有名而無實體惑亦如是但有
<lb n="0133a02"/>斷惑之名實無惑障可斷所修因行如幻本空所證
<lb n="0133a03"/>之果如像無得蓋顯修無修證無證也清涼大師云
<lb n="0133a04"/>修習空華萬行安坐水月道場降伏鏡像天魔證取
<lb n="0133a05"/>夢中佛果生滅門。</p>
<lb n="0133a06"/>
<p id="pX11p0133a0601">初喻果成。</p>
<p id="pX11p0133a0605" type="inline">△因果雖殊覺性平等者金雖在鑛出鑛
<lb n="0133a07"/>有殊金體實無有異人雖有迷有悟覺性曾無有別
<lb n="0133a08"/>此則約事為語有惑可除也。</p>
<p id="pX11p0133a0812" type="inline">▲二合。</p>
<p id="pX11p0133a0815" type="inline">△雙合二喻者
<lb n="0133a09"/>金能斷割喻智能斷惑燒木成<g ref="CB01926"/>故喻涅槃斷果龍
<lb n="0133a10"/>樹云智德實斷斷斷德不斷斷鑛木俱喻惑也。</p>
<p id="pX11p0133a1019" type="inline">▲二
<lb n="0133a11"/>顯後二喻。</p>
<p id="pX11p0133a1105" type="inline">△迷悟成異者約事則有迷有悟下云理
<lb n="0133a12"/>則頓悟事非頓除二義相資方成圓妙。</p>
<p id="pX11p0133a1216" type="inline">▲三顯相資。</p>
<lb n="0133a13"/>
<p id="pX11p0133a1301">△撥者去也便謂等佛更不起修此墮惡取空見故
<lb n="0133a14"/>曰便成邪見龍樹云寧起有見如須彌山不起空見
<lb n="0133a15"/>如芥子許若執後二喻則推功上人自甘底滯還成
<lb n="0133a16"/>邪見。</p>
<lb n="0133a17"/>
<p id="pX11p0133a1701">二答大性俱徧疑中初標。</p>
<p id="pX11p0133a1711" type="inline">△拒違拒也。</p>
<p id="pX11p0133a1716" type="inline">▲二釋。</p>
<p id="pX11p0133a1719" type="inline">△隨
<lb n="0133a18"/>義對法者以明對識大能了別故暗空大動風大清
<lb n="0133a19"/>根大根能照境而體清淨故濁氣火大熱氣上蒸故
<lb n="0133a20"/>映水大霾地大霾即黃沙也詩云終風且霾初徵。</p>
<p id="pX11p0133a2020" type="inline">△
<lb n="0133a21"/>諸有為相者明暗等七相也。</p>
<p id="pX11p0133a2112" type="inline">▲三結。</p>
<p id="pX11p0133a2115" type="inline">△隨緣似有者
<lb n="0133a22"/>空喻真性日喻無明或可空日俱喻真性。</p>
<lb n="0133a23"/>
<p id="pX11p0133a2301">初相無所指。</p>
<p id="pX11p0133a2306" type="inline">△元妄者妄者虗偽不實之稱本來自
<lb n="0133a24"/>無故曰元妄。</p>
<p id="pX11p0133a2406" type="inline">△云何詰其相凌滅義者反質也既知
<lb n="0133b01"/>七大之相元妄云何更問相凌耶問七相既無何不
<lb n="0133b02"/>云觀相元無耶答迷者見有故指云妄又非脫體全
<lb n="0133b03"/>無故特云妄。</p>
<p id="pX11p0133b0306" type="inline">▲二性元不容。</p>
<p id="pX11p0133b0312" type="inline">△唯妙覺明者約理而
<lb n="0133b04"/>言獨妙覺明更以何法論不相容耶以性中本無染
<lb n="0133b05"/>礙地水火風等差別之相故。</p>
<lb n="0133b06"/>
<p id="pX11p0133b0601">一正合前文。</p>
<p id="pX11p0133b0606" type="inline">△汝以空明則有空現者汝心計有空
<lb n="0133b07"/>相藏性即隨業感乃現空相如以醜形對鏡則現醜
<lb n="0133b08"/>像。</p>
<p id="pX11p0133b0802" type="inline">△各各互發者或發地則現地發水現水等。</p>
<p id="pX11p0133b0819" type="inline">△又
<lb n="0133b09"/>隨人各發者約多人論也。</p>
<p id="pX11p0133b0911" type="inline">△俱現一相者盡法界眾
<lb n="0133b10"/>生同發空相則徧法界現空相餘亦然也。</p>
<p id="pX11p0133b1017" type="inline">△因熏習
<lb n="0133b11"/>鏡者鏡喻真如為染淨所熏現一切法。</p>
<p id="pX11p0133b1116" type="inline">▲初正喻。</p>
<p id="pX11p0133b1120" type="inline">△
<lb n="0133b12"/>天上日喻妙明。</p>
<p id="pX11p0133b1207" type="inline">△影喻所明。</p>
<p id="pX11p0133b1212" type="inline">△人喻強覺。</p>
<p id="pX11p0133b1217" type="inline">△水喻無
<lb n="0133b13"/>明。</p>
<p id="pX11p0133b1302" type="inline">△日影各去喻七大隨分別現。</p>
<lb n="0133b14"/>
<p id="pX11p0133b1401">初迷成世間相。</p>
<p id="pX11p0133b1407" type="inline">△相傾奪者汝心執色空有相傾奪
<lb n="0133b15"/>解藏性即傾奪也。</p>
<p id="pX11p0133b1508" type="inline">△非性性者圓覺性中無種種性
<lb n="0133b16"/>由覺性不守自性能隨種種性而發現故云循諸性
<lb n="0133b17"/>起。</p>
<p id="pX11p0133b1702" type="inline">▲二悟成出世用。</p>
<p id="pX11p0133b1709" type="inline">△一為無量等者以一法即無
<lb n="0133b18"/>量法故故能一為無量無量法即一法故故能無量
<lb n="0133b19"/>為一也以一切法體性本來融通不即不離自在無
<lb n="0133b20"/>礙及至了達親證之時獲斯神用也。</p>
<p id="pX11p0133b2015" type="inline">△標二自在者
<lb n="0133b21"/>一多大小也。</p>
<p id="pX11p0133b2106" type="inline">△正中現依者身正空依也。</p>
<p id="pX11p0133b2117" type="inline">△正現依
<lb n="0133b22"/>正者毛端正也所現寶王與剎即依正也然毛約不
<lb n="0133b23"/>執受邊亦通依報攝故曰亦是依中現依正也。</p>
<p id="pX11p0133b2319" type="inline">△依
<lb n="0133b24"/>中現正者微塵為依坐轉法輪為正。</p>
<p id="pX11p0133b2415" type="inline">△餘句含在其
<lb n="0133c01"/>中者合具六句謂正中正正中依正中依正依中依
<lb n="0133c02"/>依中正依中依正疏配對闕正正依依若欲具者即
<lb n="0133c03"/>經云毛端現剎即依中現依毛端現寶王即正中現
<lb n="0133c04"/>正。</p>
<p id="pX11p0133c0402" type="inline">△十自在者一命二心三財四業五生六願七解
<lb n="0133c05"/>八如意九智十法了達塵勞生死即是菩提涅槃故
<lb n="0133c06"/>曰滅塵合覺。</p>
<lb n="0133c07"/>
<p id="pX11p0133c0701">初真諦。</p>
<p id="pX11p0133c0704" type="inline">△本妙圓心者謂此心性本來不可思議圓
<lb n="0133c08"/>滿周徧靈明鑒覺故也總標此為三諦體也前云汝
<lb n="0133c09"/>無不知如來藏中性色真空即真諦性空真色即俗
<lb n="0133c10"/>諦皆言性者顯即中也三義一體即如來藏今欲廣
<lb n="0133c11"/>其義意令行人修證使行相分明故重明也云即云
<lb n="0133c12"/>而皆顯不離之義也此是一經之正體萬行之宗元
<lb n="0133c13"/>妙用之宏要故達此者成三妙觀境觀體一修性融
<lb n="0133c14"/>通等佛此須詎煩肯綮非七大不言根者在地等色
<lb n="0133c15"/>法中攝也亦影在下文也。</p>
<p id="pX11p0133c1511" type="inline">△亦即五蘊者非心即四
<lb n="0133c16"/>蘊心餘皆是色。</p>
<p id="pX11p0133c1607" type="inline">△非明無明者明即能觀觀智無明
<lb n="0133c17"/>即所觀境也此亡流轉觀。</p>
<p id="pX11p0133c1711" type="inline">△流轉者所謂無明緣行
<lb n="0133c18"/>行緣識乃至生緣老死憂悲苦惱亦有四十四智逆
<lb n="0133c19"/>觀老死等十一支。</p>
<p id="pX11p0133c1908" type="inline">△明無明盡者即非還滅觀也。</p>
<p id="pX11p0133c1920" type="inline">△
<lb n="0133c20"/>還滅者無明滅即行滅行滅即識滅等亦用七十七
<lb n="0133c21"/>智逆觀老死等十一支。</p>
<p id="pX11p0133c2110" type="inline">△非智非得者智即能證得
<lb n="0133c22"/>即所證擇滅之理也。</p>
<p id="pX11p0133c2209" type="inline">△檀那云施。</p>
<p id="pX11p0133c2214" type="inline">△尸羅云戒。</p>
<p id="pX11p0133c2219" type="inline">△毗
<lb n="0133c23"/>離耶云忍。</p>
<p id="pX11p0133c2305" type="inline">△羼提云精進。</p>
<p id="pX11p0133c2311" type="inline">△禪那云靜慮。</p>
<p id="pX11p0133c2317" type="inline">△般<anchor xml:id="begd1e14793"/>剌<anchor xml:id="endd1e14793"/>若
<lb n="0133c24"/>云智慧。</p>
<p id="pX11p0133c2404" type="inline">△波羅蜜多云到彼岸由修六度能到涅槃
<lb n="0134a01"/>彼岸此一句總結也。</p>
<p id="pX11p0134a0109" type="inline">△疏三十七品者三四二五單
<lb n="0134a02"/>七隻八也即四念處四正勤四如意五根五力七覺
<lb n="0134a03"/>支八正道。</p>
<p id="pX11p0134a0305" type="inline">△十力如第三經末記說。</p>
<p id="pX11p0134a0315" type="inline">△四無畏者一
<lb n="0134a04"/>一切智無所畏二漏盡三說障道四說苦盡道。</p>
<p id="pX11p0134a0419" type="inline">△十
<lb n="0134a05"/>八不共者一身無失二口無失三念無失四無異想
<lb n="0134a06"/>五無不定心六無不知<anchor xml:id="begd1e14826"/>已<anchor xml:id="endd1e14826"/>捨七欲無減八精進無咸
<lb n="0134a07"/>九念無減十慧無減十一解脫無減十二解脫知見
<lb n="0134a08"/>無減十三一切身業隨智行十四一切口業隨慧行
<lb n="0134a09"/>十五一切意業隨智慧行十六智慧知過去世無礙
<lb n="0134a10"/>十七知未來十八知現在此是極地之法不與凡外
<lb n="0134a11"/>二乘菩薩共有故云不共。</p>
<p id="pX11p0134a1111" type="inline">△怛闥阿竭或云多陀阿
<lb n="0134a12"/>伽度此云如來。</p>
<p id="pX11p0134a1207" type="inline">△阿羅訶云應。</p>
<p id="pX11p0134a1213" type="inline">△三耶三菩云正徧
<lb n="0134a13"/>正覺。</p>
<p id="pX11p0134a1303" type="inline">△非涅槃四德者涅槃即法身般若解脫一一
<lb n="0134a14"/>德中皆具常樂我淨之四德也。</p>
<p id="pX11p0134a1413" type="inline">▲疏初解經文。</p>
<p id="pX11p0134a1419" type="inline">△諦
<lb n="0134a15"/>緣觀智者即四諦十二因緣之觀智也。</p>
<p id="pX11p0134a1516" type="inline">▲二釋經意。</p>
<lb n="0134a16"/>
<p id="pX11p0134a1601">△但有名字等者約泯相說一切不立般若云若有
<lb n="0134a17"/>一法勝過涅槃我亦說為如夢如化但有對待皆無
<lb n="0134a18"/>實義以要為言十界俱空。</p>
<p id="pX11p0134a1811" type="inline">▲三釋次第起則從細至
<lb n="0134a19"/>麤復即從麤入細。</p>
<lb n="0134a20"/>
<p id="pX11p0134a2001">二俗諦即者即寂而照也斯十界俱假也所謂真空
<lb n="0134a21"/>當處即妙有也龍樹云亦名為假名。</p>
<p id="pX11p0134a2115" type="inline">△疏染幻差別
<lb n="0134a22"/>者真如不守自性隨染淨緣是差別法也。</p>
<lb n="0134a23"/>
<p id="pX11p0134a2301">三中諦疏初釋經文。</p>
<p id="pX11p0134a2309" type="inline">△雙遮等者離即遮也是即照
<lb n="0134a24"/>也。</p>
<p id="pX11p0134a2402" type="inline">△是即非即者是即是非即也皆云即如來藏者
<lb n="0134b01"/>即真即俗即中也三義體一非三而三非一而一三
<lb n="0134b02"/>一平等名不思議圓融三諦言即言非猶帶名言今
<lb n="0134b03"/>顯即非與非即非俱泯方為絕待妙體圓彰也。</p>
<p id="pX11p0134b0319" type="inline">▲二
<lb n="0134b04"/>通經意。</p>
<p id="pX11p0134b0404" type="inline">△離即非即無非不非者所謂離即離非即
<lb n="0134b05"/>無非無不非也即遮照俱泯唯一妙乘也。</p>
<p id="pX11p0134b0517" type="inline">▲初引淨
<lb n="0134b06"/>名。</p>
<p id="pX11p0134b0602" type="inline">△以言遣相者以有言之教遣蕩一切名相也然
<lb n="0134b07"/>天台說諸菩薩以言遣言文殊以言遺無言淨名以
<lb n="0134b08"/>無言遣無言三說雖殊理實無異。</p>
<p id="pX11p0134b0814" type="inline">▲二引天台。</p>
<p id="pX11p0134b0819" type="inline">△是
<lb n="0134b09"/>相如者指一切相本無差別無差故名如如即空也。</p>
<lb n="0134b10"/>
<p id="pX11p0134b1001">△如是相者謂此如即相也。</p>
<p id="pX11p0134b1012" type="inline">△點空性相者點示此
<lb n="0134b11"/>空即是性相體力等差別法也。</p>
<p id="pX11p0134b1113" type="inline">△相如是者謂相如
<lb n="0134b12"/>皆是也是即中道實相也故云如於中道實相之是也
<lb n="0134b13"/>初總責。</p>
<p id="pX11p0134b1304" type="inline">△以所知心者有所限量之心也平等法界
<lb n="0134b14"/>詎得以有量心求又所知心者未忘分別心也此則
<lb n="0134b15"/>分別心未忘云何出生死問金剛云是人能作是念
<lb n="0134b16"/>我得須陀洹果不不也世尊若作是念我得須陀洹
<lb n="0134b17"/>果則為著我人眾生壽者此正是忘分別何謂有念
<lb n="0134b18"/>答雖能忘念取自界而於法界妙理不免橫計邪推
<lb n="0134b19"/>迦葉云我等自此<anchor xml:id="begd1e14963"/>已<anchor xml:id="endd1e14963"/>前皆名邪見人直至始教皆所
<lb n="0134b20"/>知心也。</p>
<p id="pX11p0134b2004" type="inline">△疏不能至彼之親證所現涅槃者意云身
<lb n="0134b21"/>心語言皆滅則得果若不忘分別尚不能至自乘小
<lb n="0134b22"/>果況究竟佛性耶。</p>
<p id="pX11p0134b2208" type="inline">△輪迴心者分別心也。</p>
<p id="pX11p0134b2217" type="inline">▲二舉喻。</p>
<lb n="0134b23"/>
<p id="pX11p0134b2301">△琴者禁也禁止於邪以正人心也琴橾云伏犧氏
<lb n="0134b24"/>作說文又云神農氏作風俗通云琴者樂之統也君
<lb n="0134c01"/>子常御不離於身適足以和人意氣感發善心郭璞
<lb n="0134c02"/>云琴長三尺六寸六分五絃表五行大者為君小者
<lb n="0134c03"/>為臣文武加二絃以合君臣之恩琴者伏犧氏作二
<lb n="0134c04"/>十五絃本有三十六絃長八尺二寸廣一尺八寸因
<lb n="0134c05"/>黃帝命素女鼓瑟帝悲故破之為二十五絃。</p>
<p id="pX11p0134c0518" type="inline">△箜篌
<lb n="0134c06"/>者風俗通云一曰坎篌武帝祠大一后土樂人篌調
<lb n="0134c07"/>依琴所作言其坎坎應節也篌者以姓冠章空者取
<lb n="0134c08"/>其中空也釋名云師延所作靡靡之樂蓋空國之篌
<lb n="0134c09"/>所好故云箜篌也。</p>
<p id="pX11p0134c0908" type="inline">△琵琶者風俗通云近代樂人所
<lb n="0134c10"/>作不知所起長三尺五寸法天地人與五行也四絃
<lb n="0134c11"/>象四時釋名云琵琶者本胡中馬上所鼓推于前曰
<lb n="0134c12"/>琵引却後曰琶因是為名也皆喻一切眾生藏性雖
<lb n="0134c13"/>各各圓具若不以圓智照之終不能顯。</p>
<p id="pX11p0134c1316" type="inline">△疏發起用
<lb n="0134c14"/>者三諦俱顯也全性發修故云起用也。</p>
<p id="pX11p0134c1416" type="inline">▲三合顯以
<lb n="0134c15"/>智合理大似按指於器妙音自發也。</p>
<p id="pX11p0134c1515" type="inline">△海印即大海
<lb n="0134c16"/>有文喻三諦顯也海印三昧即楞嚴定之異名也。</p>
<p id="pX11p0134c1620" type="inline">▲
<lb n="0134c17"/>四結。</p>
<p id="pX11p0134c1703" type="inline">△斥化城者偏空涅槃也但三百由旬。</p>
<lb n="0134c18"/>
<p id="pX11p0134c1801">初申疑。</p>
<p id="pX11p0134c1804" type="inline">△猶未究竟者斷障既淺未證實相也雖知
<lb n="0134c19"/>山河皆妄又疑妄有初因我未究竟妄因莫測如來
<lb n="0134c20"/>證極必了元由故敘為問初舉事。</p>
<p id="pX11p0134c2014" type="inline">△頭鏡喻覺性者
<lb n="0134c21"/>頭喻覺體本寂鏡喻體具性明因有性明故執所明
<lb n="0134c22"/>如因照鏡忽生狂怖也證真記主鏡喻強覺忽生彺
<lb n="0134c23"/>怖喻諸法生起也。</p>
<p id="pX11p0134c2308" type="inline">△魑魅者山神為魑魅水神為魍
<lb n="0134c24"/>魎西京賦云山神虎形為魑它神猪頭為魅。</p>
<p id="pX11p0134c2418" type="inline">▲二問
<lb n="0135a01"/>答。</p>
<p id="pX11p0135a0102" type="inline">△更無他故者秪由照鏡見影妄起顛狂愛鏡中
<lb n="0135a02"/>像豈更別有因由所以耶了知是影狂心自息矣。</p>
<lb n="0135a03"/>
<p id="pX11p0135a0301">初責因。</p>
<p id="pX11p0135a0304" type="inline">△云何有因者妄即虗偽不實之名若執有因
<lb n="0135a04"/>應具根種若有根種斷應不可但由不了覺體本明
<lb n="0135a05"/>強分能所諸法此起如天忽雲如鏡忽塵古人云莫
<lb n="0135a06"/>妄想故知妄想不生諸法自妙。</p>
<p id="pX11p0135a0613" type="inline">△自諸妄想展轉相
<lb n="0135a07"/>因者就妄自論可說相因也如因無明故成三細因
<lb n="0135a08"/>三細故生六麤等又由過去二支因故有現在五支
<lb n="0135a09"/>果等
(云云)
自無法起者若體是妄脫體全空本不曾
<lb n="0135a10"/>起如繩為蛇蛇實不起。</p>
<p id="pX11p0135a1010" type="inline">▲二引悟釋相。</p>
<p id="pX11p0135a1016" type="inline">△佛猶不能
<lb n="0135a11"/>返者為為因也。</p>
<p id="pX11p0135a1107" type="inline">▲疏貼喻況顯。</p>
<p id="pX11p0135a1113" type="inline">△覺心初起者覺即
<lb n="0135a12"/>始覺也心即妄識亦可真如心提喻合顯。</p>
<p id="pX11p0135a1217" type="inline">△縱未歇
<lb n="0135a13"/>狂亦何遺失者以喻眾生雖處迷中性未甞失也如
<lb n="0135a14"/>見蛇時繩實無失也圓覺云眾生本成佛道即此謂也
<lb n="0135a15"/>初勸息妄緣。</p>
<p id="pX11p0135a1506" type="inline">△三緣者即分別世間業果眾生也由
<lb n="0135a16"/>所分別三故能分別亦三也此三分別即為造業緣
<lb n="0135a17"/>也持業釋也。</p>
<p id="pX11p0135a1706" type="inline">△三因即殺盜婬若無三種分別煩惱
<lb n="0135a18"/>為緣即無殺盜婬業也分別三種是煩惱道由分別
<lb n="0135a19"/>故於違順境造一切業也。</p>
<p id="pX11p0135a1911" type="inline">△三之助緣者三即殺盜
<lb n="0135a20"/>婬也緣即分別煩惱能助造殺等業故故曰三之助
<lb n="0135a21"/>緣即依主釋也。</p>
<p id="pX11p0135a2107" type="inline">▲二顯自真體。</p>
<p id="pX11p0135a2113" type="inline">△不從人得者法本
<lb n="0135a22"/>自然豈從他得鏡本自明豈從磨者邊得邪。</p>
<p id="pX11p0135a2218" type="inline">△肯綮
<lb n="0135a23"/>者喻不達妄故著事修行也。</p>
<p id="pX11p0135a2312" type="inline">△秪為顯覺者劬劬修
<lb n="0135a24"/>行欲忘分別忘分別者秪為顯覺今忘分別覺性煥
<lb n="0135b01"/>彰何藉劬勞然此蓋示修而無修修不滯相得而無
<lb n="0135b02"/>得得非外得故云歇即菩提歇之一字正顯絕待妙
<lb n="0135b03"/>修也故疏云非全不修行也恐迷者兀然坐守非菩
<lb n="0135b04"/>提因也意在策修令知無相成圓意也。</p>
<p id="pX11p0135b0416" type="inline">△大軱即大
<lb n="0135b05"/>骨喻著空也。</p>
<p id="pX11p0135b0506" type="inline">△肯綮細肉喻著有也。</p>
<p id="pX11p0135b0515" type="inline">△大<g ref="CB15673"/>即骨肉
<lb n="0135b06"/>之空處喻絕待中道也不達諸法本空而起修者似
<lb n="0135b07"/>解牛傷於骨肉也得理而修似游刃於大<g ref="CB15673"/>也。</p>
<p id="pX11p0135b0719" type="inline">△不
<lb n="0135b08"/>亡見全牛者喻其不能修而無修也
(云云)
然是譯者
<lb n="0135b09"/>借彼語以潤文以況不假多劫聚集而修行也彼莊
<lb n="0135b10"/>子全文云庖丁為文慧君
(本作王字)
解牛手之所觸肩之
<lb n="0135b11"/>所倚足之所履膝之所踦
(角彼切一)
砉然
(呼鵙切皮骨相離聲)
響然
<lb n="0135b12"/>奏刀騞然
(呼獲切庖丁即掌厨丁役之人供𦠆者也或云丁名也文惠王即梁惠王也解即宰
<lb n="0135b13"/>割也踦<anchor xml:id="begd1e15220"/>刺<anchor xml:id="endd1e15220"/>也言善能宰牛見其間理故以手搏觸以肩倚著用脚踏履用膝刺築遂使皮肉離折砉然響應進
<lb n="0135b14"/>奏鸞刀<g ref="CB17534"/>然而解蓋寄庖丁明養生之術也)
莫不中音合於桑林之舞乃
<lb n="0135b15"/>中經首之會
(桑林殷湯樂名也經首咸池樂章之名即堯樂也庖丁妙盡牛理既解割聲響
<lb n="0135b16"/>雅合宮商所以音中桑林經首也)
文慧君曰譆
(音希歎聲也)
善哉伎蓋至此
<lb n="0135b17"/>乎庖丁釋刀對曰臣之所好者道也進乎伎矣
(釋捨也所
<lb n="0135b18"/>好養生之道故寄伎以獻君也又進者過也艱生之道過於解牛之伎也)
始臣解牛之時
<lb n="0135b19"/>所見無非牛者
(始學未達所見皆牛亦猶養生始學未照理境觸途之礙故也)
三年
<lb n="0135b20"/>之後未甞見全牛也
(才覩於牛便知空郄亦猶服道日久智照漸明所見無非虗幻
<lb n="0135b21"/>故也)
方今之時臣以神遇不以目覩
(經十九年合陰陽之妙數牽神以會
<lb n="0135b22"/>理亦猶學道妙契玄極靈心虗照豈用目取邪)
官知止而神欲行
(官主司之謂也即日
<lb n="0135b23"/>主色等類也既以神照不用目視故眼等主司悉廢止也從心欲順理行道亦爾也)
依乎天理
<lb n="0135b24"/>
(依天然之腠理終不枉截傷牛養生自然性心必不貪生以夭折也)
批大郗
(間郗交際用刀而批
<lb n="0135c01"/>戾之令各離異學道至生死窮際用心觀照令其解脫也)
導大<g ref="CB15673"/>
(苦管切骨節空處足導令殊學
<lb n="0135c02"/>道之人以有資空以空導有也)
因其固然
(因其空郗所以運刀眼見耳聞必不妄有分別)
伎
<lb n="0135c03"/>經肯綮之未甞
(伎之妙也常游刃於空未甞經槩於徵礙)
而況大軱
(古胡切大
<lb n="0135c04"/>骨也又盤骨註云軱戾大骨衂刀刃者也衂女六切鼻出血俗作衂又挫也)
乎
(養生用智妙體真空
<lb n="0135c05"/>細惑尚不染心麤塵豈容累德)
良庖歲更刀割也
(不中其理間也)
疏
(良善之庖猶未
<lb n="0135c06"/>中理經乎一歲更易其刀況小學之人未體真道證空捨有易奪之心者矣)
族庖月更刀
<lb n="0135c07"/>折也
(中骨而折刀也)
疏
(況凡鄙之夫心靈闇塞觸境皆礙必損智傷神)
今臣之刀十
<lb n="0135c08"/>九年矣所解數千牛矣而刀刃若新發於硎
(硎砥礪石也十
<lb n="0135c09"/>陰數九陽數雖解牛多鋒如新磨養生妙盡陰陽雖千變萬化而常湛然)
文慧君曰善哉
<lb n="0135c10"/>吾聞丁之言得養生焉
(第四下)
。</p>
<lb n="0135c11"/>
<p id="pX11p0135c1101">慶喜難緣起者再責因緣也意云前文廣破本非因
<lb n="0135c12"/>緣非自然性又云世間無知惑為因緣及自然性等
<lb n="0135c13"/>既破我說因緣何故如來自說三緣斷故三因不生
<lb n="0135c14"/>此乃因緣之義顯然。</p>
<p id="pX11p0135c1409" type="inline">△心中達多等者約喻顯法也
<lb n="0135c15"/>心即真心達多即無明妄法也。</p>
<p id="pX11p0135c1513" type="inline">▲三引他例。</p>
<p id="pX11p0135c1518" type="inline">△從老
<lb n="0135c16"/>梵志者老即諸尊者梵志即所師外道也並年老從
<lb n="0135c17"/>外道處來纔到佛所便得上果或可諸尊者先並事
<lb n="0135c18"/>老梵志也。</p>
<p id="pX11p0135c1805" type="inline">▲四結同邪。</p>
<p id="pX11p0135c1810" type="inline">△所說自然成第一義者前
<lb n="0135c19"/>云歇即菩提不從人得即覺性自然而得此則與俱
<lb n="0135c20"/>舍梨說有神我是自然性與今佛說覺性自然有何
<lb n="0135c21"/>異耶。</p>
<lb n="0135c22"/>
<p id="pX11p0135c2201">初標質所疑。</p>
<p id="pX11p0135c2206" type="inline">△即如城中等者即如猶云汝執也汝
<lb n="0135c23"/>執由因緣故狂狂息則不狂性自然而出也。</p>
<p id="pX11p0135c2318" type="inline">△理窮
<lb n="0135c24"/>於是者道理極至此也。</p>
<p id="pX11p0135c2410" type="inline">▲初因緣破自然。</p>
<p id="pX11p0135c2417" type="inline">△本自其
<lb n="0136a01"/>然者從本<anchor xml:id="begd1e15422"/>已<anchor xml:id="endd1e15422"/>來自如是也無有之頭不是自有也。</p>
<p id="pX11p0136a0120" type="inline">△
<lb n="0136a02"/>何因緣故怖頭狂走者既頭從本自然而有應始終
<lb n="0136a03"/>不可改易以何因故而得狂走耶既可狂怖故知非
<lb n="0136a04"/>自然也。</p>
<p id="pX11p0136a0404" type="inline">▲二自然破因緣。</p>
<p id="pX11p0136a0411" type="inline">△若自然頭因緣知失者
<lb n="0136a05"/>牒計也意者頭雖自然由因緣故狂走者破云在自
<lb n="0136a06"/>然時頭既無失何不由因緣故失却頭耶若無所失
<lb n="0136a07"/>則非因緣也。</p>
<p id="pX11p0136a0706" type="inline">△了不相觸者頭自安然狂自妄生狂
<lb n="0136a08"/>之與頭畢竟不相于涉。</p>
<p id="pX11p0136a0810" type="inline">▲二破轉計自然。</p>
<p id="pX11p0136a0817" type="inline">△狂何所
<lb n="0136a09"/>潛者既本有狂須常怖走何以照鏡方始狂走未覽
<lb n="0136a10"/>照前何所潛匿耶。</p>
<p id="pX11p0136a1008" type="inline">△何為狂走者為猶因也既云本
<lb n="0136a11"/>自不狂今何因狂耶故知狂與不狂俱非自然皆妄
<lb n="0136a12"/>計也。</p>
<lb n="0136a13"/>
<p id="pX11p0136a1301">二顯無功用有生有滅顛倒難亡無菩提生無生滅
<lb n="0136a14"/>滅方名絕待下云生滅既滅寂滅現前是也照即能
<lb n="0136a15"/>照智。</p>
<p id="pX11p0136a1503" type="inline">△照者即所照理也。</p>
<p id="pX11p0136a1511" type="inline">△無功用者證真後任運
<lb n="0136a16"/>進進向於上位即自然流入也。</p>
<p id="pX11p0136a1613" type="inline">▲一縱立正顯。</p>
<p id="pX11p0136a1619" type="inline">△若
<lb n="0136a17"/>有自然者縱使我教若有說自然者都絕生滅方稱
<lb n="0136a18"/>自然。</p>
<p id="pX11p0136a1803" type="inline">▲二舉況重明世間虗空不可和合可名自然。</p>
<lb n="0136a19"/>
<p id="pX11p0136a1901">△疏二成外道教者意云外道立自然今我教若立
<lb n="0136a20"/>自然即符外道教也。</p>
<p id="pX11p0136a2009" type="inline">▲三正示亡情。</p>
<p id="pX11p0136a2015" type="inline">△本然非然者
<lb n="0136a21"/>自然無自然也下句亦爾。</p>
<p id="pX11p0136a2111" type="inline">△合然俱離者復疎也此
<lb n="0136a22"/>則和合與自然俱泯也。</p>
<p id="pX11p0136a2210" type="inline">△離合俱非者遣藥也能離
<lb n="0136a23"/>和合自然之離亦亡也。</p>
<p id="pX11p0136a2310" type="inline">△遠離為幻亦復遠離遣能
<lb n="0136a24"/>亡智也即此能離智之離亦不可得故曰離遠離幻
<lb n="0136b01"/>亦復遠離也然此俱證離合俱非也一斥成戲論。</p>
<lb n="0136b02"/>
<p id="pX11p0136b0201">菩提涅槃尚在遙遠者意云若以自然因緣之心求
<lb n="0136b03"/>二果者甚遙遠也。</p>
<p id="pX11p0136b0308" type="inline">△無心<anchor xml:id="fxX11p0136b01"/>亡照者亡心於境但照自
<lb n="0136b04"/>性也。</p>
<p id="pX11p0136b0403" type="inline">▲二引事驗。</p>
<p id="pX11p0136b0408" type="inline">△阿那含此云不來亦云離欲三
<lb n="0136b05"/>果之人離欲染故故欲愛<anchor xml:id="begd1e15545"/>已<anchor xml:id="endd1e15545"/>斷故曰愛河枯竭。</p>
<p id="pX11p0136b0519" type="inline">△令
<lb n="0136b06"/>汝解脫者彼離故汝脫也。</p>
<p id="pX11p0136b0611" type="inline">△疏二示多聞無功者
<lb n="0136b07"/>策行也。</p>
<p id="pX11p0136b0704" type="inline">△霄壤異者小乘三果方斷九品欲思若圓
<lb n="0136b08"/>人七信斷思惑盡八信<anchor xml:id="begd1e15564"/>已<anchor xml:id="endd1e15564"/>去伏斷界內外塵沙初住
<lb n="0136b09"/>破無明普現色身十界界作佛故知天地懸隔也三
<lb n="0136b10"/>藏教佛尚不如圓十信也故永嘉云同除四住此處
<lb n="0136b11"/>為齊若伏無明三藏即劣天台云佛尚猶劣豈況二
<lb n="0136b12"/>乘。</p>
<p id="pX11p0136b1202" type="inline">▲三結真修。</p>
<p id="pX11p0136b1207" type="inline">△祕密妙嚴者空自憶持三世如來
<lb n="0136b13"/>果上祕妙莊嚴之法門於行何益。</p>
<p id="pX11p0136b1314" type="inline">△無漏業者首楞
<lb n="0136b14"/>嚴定也。</p>
<p id="pX11p0136b1404" type="inline">△憎愛苦者不恐分別於境違順則生憎愛
<lb n="0136b15"/>之苦又有妄可斷有真可得皆憎愛也若了如幻自
<lb n="0136b16"/>然憎愛不生也。</p>
<p id="pX11p0136b1607" type="inline">▲四舉佗為證。</p>
<p id="pX11p0136b1613" type="inline">△同悟宿因者皆如
<lb n="0136b17"/>貪欲為生死本。</p>
<p id="pX11p0136b1707" type="inline">△名本性者經云過去婆羅門名蓮
<lb n="0136b18"/>華實蓮華實有女名為本性即今登伽也<anchor xml:id="begd1e15605"/>已<anchor xml:id="endd1e15605"/>離欲縛
<lb n="0136b19"/>故云出纏授記即蓮華色尼妙經記云當作千萬光
<lb n="0136b20"/>相如來。</p>
<p id="pX11p0136b2004" type="inline">▲五責隨塵境。</p>
<p id="pX11p0136b2010" type="inline">△自欺者本真自性不能認
<lb n="0136b21"/>取妄取六塵枉受淪溺故曰尚留觀聽。</p>
<lb n="0136b22"/>首楞嚴經義疏釋要鈔卷第四<lb n="0136c01"/>首楞嚴經義疏釋要鈔卷第五<lb n="0136c02"/>
<byline>長水沙門　懷遠　錄</byline>
<lb n="0136c03"/>
<p id="pX11p0136c0301">二明修行方便一總結前文。</p>
<p id="pX11p0136c0312" type="inline">△答最初方便竟者約
<lb n="0136c04"/>解論方便竟也。</p>
<p id="pX11p0136c0407" type="inline">▲二敘今來意此下約行論方便也
<lb n="0136c05"/>圓覺經中信解真證為本起因即文殊章次則依解
<lb n="0136c06"/>修行隨根證入即普賢也下十章經正同此下經文
<lb n="0136c07"/>也然彼有三根初通明觀行上根修證次別明觀行
<lb n="0136c08"/>中根修證後道場加行下根修證斯皆被圓機也若
<lb n="0136c09"/>尋今經亦有斯三何則如前七處徵心破心破見及
<lb n="0136c10"/>破十八界七大性等皆了本空元如來藏及四性推
<lb n="0136c11"/>撿無生若上根利智入心成觀即會藏心苟或於茲
<lb n="0136c12"/>未入更須此下別明止觀
(觀音觀門)
等被之方入得非中
<lb n="0136c13"/>根耶次後建立壇場六時行道誦持神呪等正助相
<lb n="0136c14"/>兼即下根也今論即解之行不別而別即中根也然
<lb n="0136c15"/>更復知前所明解未必全解行在其中今所明行未
<lb n="0136c16"/>必單行解亦兼之但約旁正以分經也。</p>
<lb n="0136c17"/>
<p id="pX11p0136c1701">初經家總敘。</p>
<p id="pX11p0136c1706" type="inline">△輕安者今阿難疑消心懌似得支林
<lb n="0136c18"/>功德故也喜悟藏心即喜極故流涕恨無行法即傷
<lb n="0136c19"/>歎故成悲也。</p>
<p id="pX11p0136c1906" type="inline">▲二阿難別歎。</p>
<p id="pX11p0136c1912" type="inline">△方便者梵云漚和俱
<lb n="0136c20"/>舍羅此云善權方便以善巧方便提擕獎導出生死
<lb n="0136c21"/>暗冥故云引出沈冥胡云摩尼此云如意。</p>
<p id="pX11p0136c2117" type="inline">△賑給者
<lb n="0136c22"/>賑惠貧乏給濟孤獨也。</p>
<p id="pX11p0136c2210" type="inline">△永覆無明者無始至今汩
<lb n="0136c23"/>無明海不遇如來孰由開曉。</p>
<p id="pX11p0136c2312" type="inline">▲初正敘。</p>
<p id="pX11p0136c2316" type="inline">△含育者性
<lb n="0136c24"/>具十界故曰含能隨緣變造十界事法故曰育。</p>
<p id="pX11p0136c2419" type="inline">△彰
<lb n="0137a01"/>得失者<anchor xml:id="begd1e15723"/>已<anchor xml:id="endd1e15723"/>悟為得未修為失。</p>
<p id="pX11p0137a0112" type="inline">▲二喻顯。</p>
<p id="pX11p0137a0116" type="inline">△天王即天
<lb n="0137a02"/>子也春秋時周室衰弱諸候<anchor xml:id="begd1e15735"/>僭<anchor xml:id="endd1e15735"/>濫稱王仲尼正名稱
<lb n="0137a03"/>周為天子王以別之也。</p>
<p id="pX11p0137a0310" type="inline">▲二正請修路。</p>
<p id="pX11p0137a0316" type="inline">△本發心路
<lb n="0137a04"/>者本時發心所修之行是趣涅槃之道路。</p>
<p id="pX11p0137a0417" type="inline">△得陀羅
<lb n="0137a05"/>尼即請一心三觀故曰總持。</p>
<p id="pX11p0137a0512" type="inline">△入佛知見即一心三
<lb n="0137a06"/>諦之理眼智開發故云知見。</p>
<lb n="0137a07"/>
<p id="pX11p0137a0701">經家敘意。</p>
<p id="pX11p0137a0705" type="inline">△未自在不達一法界妙止觀而修名未
<lb n="0137a08"/>自在又未入初住名未自在。</p>
<p id="pX11p0137a0812" type="inline">▲二舉義許宣。</p>
<p id="pX11p0137a0818" type="inline">△二決定
<lb n="0137a09"/>者三世諸佛決定須修止觀二法取無上果也。</p>
<p id="pX11p0137a0919" type="inline">▲疏
<lb n="0137a10"/>初略示經意。</p>
<p id="pX11p0137a1006" type="inline">△真如觀者實相觀也占察經中明二
<lb n="0137a11"/>種觀法一者唯心識觀二者真如實觀實相觀理唯
<lb n="0137a12"/>識歷事從理則唯達法性更無餘途從事則專照起
<lb n="0137a13"/>心四運叵得亦名本末相映事理不二今經首楞嚴
<lb n="0137a14"/>定體達九界即是佛界名事究竟然必含二種觀法
<lb n="0137a15"/>如今經直觀三諦清淨本然周徧法界即唯達法性
<lb n="0137a16"/>更無餘途即實相觀歷彼三科七大四生推撿無生
<lb n="0137a17"/>方顯藏性即唯識觀專照起心四性叵得也此二種
<lb n="0137a18"/>觀法皆是圓修但發軫有異分二種也今觀如來藏
<lb n="0137a19"/>體清淨本然周徧法界故云真如觀也然復應知止
<lb n="0137a20"/>觀通于大小權實若在今經即是圓頓止觀仍通五
<lb n="0137a21"/>即初心雖則雙學未能相即名為隨順即名字止觀
<lb n="0137a22"/>修成法爾相即名為俱運即觀而止即一止而三止
<lb n="0137a23"/>全止為觀即一觀而三觀非三而三體即一故不一
<lb n="0137a24"/>而一三義宛然三一互融方成一妙止觀以止止散
<lb n="0137b01"/>則無法而不寂以觀觀昏則無昏而不朗斯止觀成
<lb n="0137b02"/>即是觀行相似止觀若眼智開發諦觀一如法界獨
<lb n="0137b03"/>朗名真三昧即前云我以不生不滅合如來藏下云
<lb n="0137b04"/>生滅既滅寂滅現前又云從聞思修入三摩地此分
<lb n="0137b05"/>真究竟止觀也。</p>
<p id="pX11p0137b0507" type="inline">△一切所依賴者一切諸佛皆以止
<lb n="0137b06"/>觀而成正覺也下云過去諸如來斯門<anchor xml:id="begd1e15829"/>已<anchor xml:id="endd1e15829"/>成就
(云云)
。</p>
<lb n="0137b07"/>
<p id="pX11p0137b0701">▲初止。</p>
<p id="pX11p0137b0704" type="inline">△起隨順行者了法皆空起無相行順寂滅
<lb n="0137b08"/>理因心果心悉無相故向理心絕是相皆泯也如眾
<lb n="0137b09"/>器入於炎爐混而為一也。</p>
<p id="pX11p0137b0911" type="inline">△止一切境界者唯心之
<lb n="0137b10"/>外更無一法可得也。</p>
<p id="pX11p0137b1009" type="inline">△奢摩他是止結云觀者顯即
<lb n="0137b11"/>觀之止也然止觀俱以觀結者蓋顯旁正也天台云
<lb n="0137b12"/>斷惑之時觀慧為正止但旁助永嘉云惺惺為正寂
<lb n="0137b13"/>寂為旁皆此義也。</p>
<p id="pX11p0137b1308" type="inline">▲二。</p>
<p id="pX11p0137b1310" type="inline">△觀煩惱根元者欲要斷除
<lb n="0137b14"/>先須識知分齊一一明白方能破斷如人捉賊須知
<lb n="0137b15"/>賊之居處面貌等方可捉獲。</p>
<lb n="0137b16"/>
<p id="pX11p0137b1601">初標義勸。</p>
<p id="pX11p0137b1605" type="inline">△因地發心者即最初行所依心即初起
<lb n="0137b17"/>覺悟智也起信云覺知前念起惡故能止後念令其
<lb n="0137b18"/>不起即制令此心成不生滅與果相應也。</p>
<p id="pX11p0137b1817" type="inline">▲二約義
<lb n="0137b19"/>顯非。</p>
<p id="pX11p0137b1903" type="inline">△普賢觀者即觀普賢菩薩行法經也既云因
<lb n="0137b20"/>果皆是實相豈得以生滅為因心耶。</p>
<lb n="0137b21"/>
<p id="pX11p0137b2101">初舉喻總彰生滅。</p>
<p id="pX11p0137b2108" type="inline">△疏妄心如器等即暗立比量也
<lb n="0137b22"/>應云妄心是有法定是壞滅為宗因云以是因緣所
<lb n="0137b23"/>作性故同喻如器世間異喻如虗空又云真心是有
<lb n="0137b24"/>法定無壞滅故為宗因云非所作性故同喻如虗空
<lb n="0137c01"/>異喻如器界空非所作故無壞滅然今云空無壞滅
<lb n="0137c02"/>且約一期不隨物有凋變故也如下云一人發真歸
<lb n="0137c03"/>元十方虗空悉皆消殞即非究竟不壞也。</p>
<p id="pX11p0137c0317" type="inline">▲初示其
<lb n="0137c04"/>濁因。</p>
<p id="pX11p0137c0403" type="inline">△堅相為地者髮毛爪齒皮肉筋骨等。</p>
<p id="pX11p0137c0418" type="inline">△四纏
<lb n="0137c05"/>者經云二上二下即交纏也由此四大交纏故分一
<lb n="0137c06"/>真成六根也。</p>
<p id="pX11p0137c0606" type="inline">△為覺者鼻舌身也。</p>
<p id="pX11p0137c0614" type="inline">△為察即意根也。</p>
<lb n="0137c07"/>
<p id="pX11p0137c0701">▲二喻其濁相。</p>
<p id="pX11p0137c0707" type="inline">△真妄等性相違背者真本清淨寂
<lb n="0137c08"/>無相故妄唯染汙相差別故。</p>
<lb n="0137c09"/>
<p id="pX11p0137c0901">初劫濁。</p>
<p id="pX11p0137c0904" type="inline">△汝見虗空者見即妄見虗空即無明徧迷
<lb n="0137c10"/>法界所成也。</p>
<p id="pX11p0137c1006" type="inline">△成住壞空各二十增減從十歲時百
<lb n="0137c11"/>年增一年增至人壽八萬歲從百年減一年至人壽
<lb n="0137c12"/>十歲名一增減
(云云)
意云雖長亦不離時分所攝。</p>
<p id="pX11p0137c1220" type="inline">△
<lb n="0137c13"/>非劫末之劫濁者揀異三災壞時劫濁也尋常所論
<lb n="0137c14"/>見以五利為體煩惱以五鈍為體眾生但覽見慢果
<lb n="0137c15"/>報立其假名也命以連持一期色心為體催年促壽
<lb n="0137c16"/>曰命劫但四濁聚在其時名劫經云劫濁亂時眾生
<lb n="0137c17"/>垢重今此但取妄初起時名為劫濁即業轉也。</p>
<p id="pX11p0137c1719" type="inline">▲二
<lb n="0137c18"/>見濁。</p>
<p id="pX11p0137c1803" type="inline">△摶聚也依六觸因緣生六受境有違順等別
<lb n="0137c19"/>故一一受有苦樂等不同四大本非留礙由見聞覺
<lb n="0137c20"/>知擁令留礙妄見本非六根由四大旋伏令成見聞
<lb n="0137c21"/>覺知也由此交織諸相炳然見境領納故云見濁四
<lb n="0137c22"/>微形相者色香味觸也。</p>
<p id="pX11p0137c2210" type="inline">▲三煩惱濁。</p>
<p id="pX11p0137c2215" type="inline">△憶識誦習者
<lb n="0137c23"/>意識緣三世境也能分別識性從見聞覺知所發故
<lb n="0137c24"/>云性發知見所分別相從六塵現故曰容現六塵離
<lb n="0138a01"/>六塵無所憶識誦習之相故曰離塵無相離見聞覺
<lb n="0138a02"/>知無能憶識誦習之性故曰離覺無性。</p>
<p id="pX11p0138a0216" type="inline">△六識分別
<lb n="0138a03"/>三世徧緣者意識能緣三世依正之境復能執受憶
<lb n="0138a04"/>過去境即獨散意識緣落謝塵。</p>
<p id="pX11p0138a0413" type="inline">△識現在塵即明了
<lb n="0138a05"/>意識隨前五所取緣現量境。</p>
<p id="pX11p0138a0512" type="inline">△誦習未來即未形非
<lb n="0138a06"/>事預思念也即獨敬意緣比量境想像所取之境亦有
<lb n="0138a07"/>六想擾亂真性名煩惱濁前四麤即二障煩惱也。</p>
<p id="pX11p0138a0720" type="inline">▲
<lb n="0138a08"/>四眾生濁行以遷流造作為性若以妄情所著唯惟
<lb n="0138a09"/>久住世間業行變移巡環諸界故曰遷流國土。</p>
<p id="pX11p0138a0919" type="inline">△行
<lb n="0138a10"/>者六思思即業也業具善惡不動等別去動被業牽
<lb n="0138a11"/>住留但情執情業相參故云交織。</p>
<p id="pX11p0138a1114" type="inline">▲五命濁。</p>
<p id="pX11p0138a1118" type="inline">△元無
<lb n="0138a12"/>異性者總報之主唯一本識故云無異六塵隔別見
<lb n="0138a13"/>聽爰分根塵異故識乃分離取六塵境。</p>
<p id="pX11p0138a1316" type="inline">△性中相知
<lb n="0138a14"/>者唯一本識為體故。</p>
<p id="pX11p0138a1409" type="inline">△用相背者眼唯了色且不別
<lb n="0138a15"/>聲等故曰背也。</p>
<p id="pX11p0138a1507" type="inline">△命是報法者由前世業法之所感
<lb n="0138a16"/>故遂有脩短之殊夫受身者由命煖識三不相離也
<lb n="0138a17"/>命即氣息報風連持不斷色心可久命不連持色心
<lb n="0138a18"/>則變煖即遺體之色識即心主也。</p>
<p id="pX11p0138a1814" type="inline">△同異失準者同
<lb n="0138a19"/>不定同用相背故異不定異性相知故。</p>
<p id="pX11p0138a1916" type="inline">△業繫苦相
<lb n="0138a20"/>者即果報相也由業繫縛妄識受苦樂報也。</p>
<lb n="0138a21"/>
<p id="pX11p0138a2101">初勸揀妄依真。</p>
<p id="pX11p0138a2107" type="inline">△遠契者凡聖因果懸殊故云遠。</p>
<p id="pX11p0138a2120" type="inline">△
<lb n="0138a22"/>先當擇去生死根本者生滅妄心即生死本圓滿湛
<lb n="0138a23"/>然無生滅性即常樂本然無生之心亦非遠求但了
<lb n="0138a24"/>一念即是藏性三千具足咸空假中離一念外更非
<lb n="0138b01"/>別有真心可得方是妙行之基也雖云擇去但能體
<lb n="0138b02"/>達現前一念事理相即即真修本此則體遠名擇也。</p>
<lb n="0138b03"/>
<p id="pX11p0138b0301">▲初正示用心。</p>
<p id="pX11p0138b0307" type="inline">△以湛旋者湛即定也旋即伏也以
<lb n="0138b04"/>定旋伏虗妄動亂之法成本真性故曰伏還元覺若
<lb n="0138b05"/>得此性為發覺心即可修證取常樂果。</p>
<p id="pX11p0138b0516" type="inline">△境界不生
<lb n="0138b06"/>見聞不起者若無境牽分別自息。</p>
<p id="pX11p0138b0614" type="inline">△由澄諸念等者
<lb n="0138b07"/>由定澄寂諸雜念慮則覺知妄識煩擾動亂動亂纔
<lb n="0138b08"/>息寂靜妙慧自然發生故曰靜慧發生。</p>
<p id="pX11p0138b0816" type="inline">△於中顯現
<lb n="0138b09"/>者於觀心中現也。</p>
<p id="pX11p0138b0908" type="inline">▲二舉喻貼釋。</p>
<p id="pX11p0138b0914" type="inline">△一切變現者水
<lb n="0138b10"/>澄則萬像此鑒真證則現用自在寂而常照法爾如
<lb n="0138b11"/>然然亦兼觀行相似如天台智者觀行位人於大蘇
<lb n="0138b12"/>道場了了見於靈山聽眾儼在日前但以出觀有間
<lb n="0138b13"/>故也。</p>
<p id="pX11p0138b1303" type="inline">△永斷無明之言通分真究竟分真言永斷者
<lb n="0138b14"/>揀異伏惑未斷也。</p>
<lb n="0138b15"/>
<p id="pX11p0138b1501">初標義總勸。</p>
<p id="pX11p0138b1506" type="inline">△先止後觀法應如是者圓人雖則止
<lb n="0138b16"/>觀俱運不別而別則止伏觀除法爾如是以止如縛
<lb n="0138b17"/>賊觀如殺賊故又初心學時未能相即法爾止先觀
<lb n="0138b18"/>後功成之後自然寂照常俱然亦隨機其或昏沈多
<lb n="0138b19"/>者亦通先學於觀故知初學乍先乍後不妨大途但
<lb n="0138b20"/>期功成相即為要耳小乘亦說止觀齊修不應便是
<lb n="0138b21"/>圓頓。</p>
<p id="pX11p0138b2103" type="inline">△無明發業者分別無明也由無明故即發諸
<lb n="0138b22"/>業即十二有支中無明支也。</p>
<p id="pX11p0138b2212" type="inline">△愛取即貪惑也。</p>
<p id="pX11p0138b2219" type="inline">△六
<lb n="0138b23"/>識能作者六雖通作第六正作前五助作。</p>
<p id="pX11p0138b2317" type="inline">△第八能
<lb n="0138b24"/>受者八為總報故受善惡報也又能納受善惡種子
<lb n="0138c01"/>故初正顯六根六塵為煩惱本。</p>
<p id="pX11p0138c0113" type="inline">△則不能知虗妄根
<lb n="0138c02"/>塵者不知煩惱本即便是不知虗妄根塵也以是煩
<lb n="0138c03"/>惱處故光明云六入村落結賊所止。</p>
<p id="pX11p0138c0315" type="inline">△云何降伏者
<lb n="0138c04"/>賊處不知云何捉獲。</p>
<lb n="0138c05"/>
<p id="pX11p0138c0501">初釋名辨相。</p>
<p id="pX11p0138c0506" type="inline">△眾生世間者眾法和合中生故曰眾
<lb n="0138c06"/>生即假名世間。</p>
<p id="pX11p0138c0607" type="inline">△器界即依報國土。</p>
<p id="pX11p0138c0615" type="inline">△五陰即實法
<lb n="0138c07"/>世間。</p>
<p id="pX11p0138c0703" type="inline">▲二簡位方定。</p>
<p id="pX11p0138c0709" type="inline">△上下無位者指著上下莫非
<lb n="0138c08"/>皆是四方之上下無別上下也。</p>
<p id="pX11p0138c0813" type="inline">△中無定方者四維
<lb n="0138c09"/>也維角也維在兩方相接之中間本無定位如東南
<lb n="0138c10"/>維若以東方南方奪之即無維之正位可得其可定
<lb n="0138c11"/>準者唯四方也。</p>
<p id="pX11p0138c1107" type="inline">▲三反成功。</p>
<p id="pX11p0138c1112" type="inline">△宛轉十二者以世涉
<lb n="0138c12"/>方方方皆具三世三四即成十二也以方入世世世
<lb n="0138c13"/>皆具四方即四五亦成十二也亦可四三是結數意
<lb n="0138c14"/>云若將三世涉於四方即方方具三世即有四箇三
<lb n="0138c15"/>世故云宛轉十二疏三初指古釋殻公資中金陵皆
<lb n="0138c16"/>有義釋又證真抄以方世相涉為一疊又十二中一
<lb n="0138c17"/>一皆具十善成百二十為第二疊又一一善皆具性
<lb n="0138c18"/>相體力等十如是成千二百為第三疊又碼碯以兩
<lb n="0138c19"/>始一圓釋之三明今意今云六根取境有千二百者
<lb n="0138c20"/>
(六根取境不離三世四方一念之心三世具足)
一念既不過三世三世之境
<lb n="0138c21"/>不離四方由是方世相涉任運世數有千二百以為
<lb n="0138c22"/>取境功能之極數也今疏祇將筭法之喻為能表法
<lb n="0138c23"/>爾取境之數成千二百是所表也何故祇三變止千
<lb n="0138c24"/>二百耶以約三世論變故也以輪迴之法不出三世
<lb n="0139a01"/>以世涉方既成十二即第一疊約圓數變第二世法
<lb n="0139a02"/>爾成百二十第三一變自然成千二百國清慧光大
<lb n="0139a03"/>師以世涉方成十二次約每方三世各具九世謂過
<lb n="0139a04"/>去過去過去現在過去未來現在過去現在現在現
<lb n="0139a05"/>在未來未來過去未來現在未來未來三世既各具
<lb n="0139a06"/>九即每方三九成二十七世加本每三即每方各具
<lb n="0139a07"/>三十世四方成一百二十次每方三十世中一一各
<lb n="0139a08"/>具九世成二百七十世加本三十每方即有三百四
<lb n="0139a09"/>方成一千二百一十百千出律歷志
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0139a0917" type="inline">△當為百
<lb n="0139a10"/>千者現未也。</p>
<p id="pX11p0139a1006" type="inline">▲三顯異同彼約持經功德是圓教相
<lb n="0139a11"/>似位人因經之力有勝根用未發真故猶名肉眼雖
<lb n="0139a12"/>稱肉眼有天眼用故見大千內外彼有二釋一約三
<lb n="0139a13"/>業安樂行有十善一善具十即成百善每善具十如
<lb n="0139a14"/>是即成一千又兼化他即有二千約如來室衣座各二
<lb n="0139a15"/>千即成六千二約一心具十法界界皆有十如即成一
<lb n="0139a16"/>百六根即有六百約定慧莊嚴即千二百根根皆悉由
<lb n="0139a17"/>定慧二嚴故各千二百也有優劣者顯其能盈能縮能
<lb n="0139a18"/>盈故千二不為多能縮故八百不為少盈縮自在不
<lb n="0139a19"/>可數局也今明凡夫取境虗妄功用故名功德然迷
<lb n="0139a20"/>成世間用悟成出世用迷悟染淨雖殊皆本具故也
<lb n="0139a21"/>二約優劣別示初眼根前方全明後方全暗左右旁
<lb n="0139a22"/>觀三分之二約疏注成圖子令人易曉。</p>
<lb n="0139a23"/>
<lb n="0139a24"/>
<lb n="0139b01"/>
<p id="pX11p0139b0101" rend="margin-left:1em"/>
<lb n="0139b02"/>
<p id="pX11p0139b0201" rend="margin-left:1em">每方二百全每維
<lb n="0139b03"/>二五十見不見以
<lb n="0139b04"/>圖子照之左右旁
<lb n="0139b05"/>觀三分之二合云
<lb n="0139b06"/>三分之二半以左
<lb n="0139b07"/>右各見二百五十
<lb n="0139b08"/>故蓋經文略舉全
<lb n="0139b09"/>數故也。</p>
<lb n="0139b10"/>
<p id="pX11p0139b1001">▲二耳。</p>
<p id="pX11p0139b1004" type="inline">△動若邇遙者耳取動境似有近遠其實無
<lb n="0139b11"/>遠近境使之然。</p>
<p id="pX11p0139b1107" type="inline">▲三鼻。</p>
<p id="pX11p0139b1110" type="inline">△闕中交者出時不能入入
<lb n="0139b12"/>時不能出故闕一分。</p>
<p id="pX11p0139b1209" type="inline">▲五身。</p>
<p id="pX11p0139b1212" type="inline">△合有違順離但捨受
<lb n="0139b13"/>故曰離一合雙。</p>
<p id="pX11p0139b1307" type="inline">▲六意。</p>
<p id="pX11p0139b1310" type="inline">△默容者但北度生解也下
<lb n="0139b14"/>云意如幽室見徧緣十方三世世出世法故曰容容
<lb n="0139b15"/>即含攝也。</p>
<p id="pX11p0139b1505" type="inline">△三性者偏計依他圓成實也或小三性
<lb n="0139b16"/>亦通。</p>
<lb n="0139b17"/>
<p id="pX11p0139b1701">三令簡圓根修證初總勸詳擇。</p>
<p id="pX11p0139b1713" type="inline">△反窮流根者窮到
<lb n="0139b18"/>欲流之根本即三諦妙理是流之根或即真流義通
<lb n="0139b19"/>淺深根即唯究竟也。</p>
<p id="pX11p0139b1909" type="inline">△六受用根者受領六塵造作
<lb n="0139b20"/>善惡之業也。</p>
<p id="pX11p0139b2006" type="inline">△誰合者須境與根合方覺知也鼻舌
<lb n="0139b21"/>身三並合中知眼耳意三是離知也。</p>
<p id="pX11p0139b2115" type="inline">△深即意根造
<lb n="0139b22"/>業最深。</p>
<p id="pX11p0139b2204" type="inline">△淺即前五眼鼻身為不圓通據下文殊料
<lb n="0139b23"/>簡唯耳根為圓通也。</p>
<p id="pX11p0139b2309" type="inline">▲二別示功能。</p>
<p id="pX11p0139b2315" type="inline">△織妄業流者
<lb n="0139b24"/>空見相織結成根塵造虗妄業也。</p>
<p id="pX11p0139b2414" type="inline">△日劫相倍者圓
<lb n="0139b25"/>根一日修習勝不圓根一劫也。</p>
<p id="pX11p0139b2513" type="inline">▲三許為發明。</p>
<p id="pX11p0139b2519" type="inline">△六
<lb n="0139c01"/>湛圓明者約本說元依一精明分成六和合也。</p>
<p id="pX11p0139c0119" type="inline">△發
<lb n="0139c02"/>明者隨汝所欲之根我即為汝開發明示令汝軌則
<lb n="0139c03"/>修之取上果也。</p>
<p id="pX11p0139c0307" type="inline">▲四須簡所以。</p>
<p id="pX11p0139c0313" type="inline">△一一修行皆得圓
<lb n="0139c04"/>滿者妙智修之無不獲證何須簡擇下云順逆皆方
<lb n="0139c05"/>便。</p>
<p id="pX11p0139c0502" type="inline">△自在慧者實相智也此智照法無不真實不為
<lb n="0139c06"/>物拒故云自在初申請阿難意問六根若實一體不
<lb n="0139c07"/>合更有六根之異若六體別云何入一餘皆解脫一
<lb n="0139c08"/>況顯未亡法執。</p>
<p id="pX11p0139c0807" type="inline">△須陀洹此云逆流即初果斷八十
<lb n="0139c09"/>八使見惑也。</p>
<p id="pX11p0139c0906" type="inline">△見所斷者見道門中所斷也。</p>
<p id="pX11p0139c0918" type="inline">△修所
<lb n="0139c10"/>斷者修道門中所斷俱生惑也。</p>
<p id="pX11p0139c1013" type="inline">△何況下正況自乘
<lb n="0139c11"/>根中修惑尚在況此根中根本無明分齊數量耶。</p>
<p id="pX11p0139c1120" type="inline">△
<lb n="0139c12"/>生住異滅即微細惑不達一法界性謂六謂一即微
<lb n="0139c13"/>細法執初破一。</p>
<p id="pX11p0139c1307" type="inline">△履行也。</p>
<p id="pX11p0139c1311" type="inline">△奚何也。</p>
<p id="pX11p0139c1315" type="inline">▲三結。</p>
<p id="pX11p0139c1318" type="inline">△非一
<lb n="0139c14"/>終六者亡一存六也。</p>
<p id="pX11p0139c1409" type="inline">△非六終一者亡六存一也一
<lb n="0139c15"/>六俱亡方為至說以圓常性中本非一六故曰終不
<lb n="0139c16"/>汝根元一元六或可意云不應言非是一終是六亦
<lb n="0139c17"/>不可云非是六終是一。</p>
<lb n="0139c18"/>
<p id="pX11p0139c1801">一釋成。</p>
<p id="pX11p0139c1804" type="inline">△非一非六者約名約體俱非一六一以對
<lb n="0139c19"/>六而稱六亦待一而立一六相形名言罔息體則不
<lb n="0139c20"/>當是一是六而亦能一能六寂照同時擬議叵及。</p>
<p id="pX11p0139c2020" type="inline">△
<lb n="0139c21"/>執一者聞說解六根結又執六根是一體性。</p>
<p id="pX11p0139c2118" type="inline">△四流
<lb n="0139c22"/>一見二欲三有四無明。</p>
<p id="pX11p0139c2210" type="inline">△雖得六銷疏中三解初六
<lb n="0139c23"/>根雖亡一體實有次境空故六銷根有故存一三惑
<lb n="0139c24"/>亡故六銷執理故猶一初眼。</p>
<p id="pX11p0139c2412" type="inline">△由明暗等二種相形
<lb n="0140a01"/>者妄見初起明暗未形斯約惑性冥具說也向下見
<lb n="0140a02"/>精映色方彰明暗之相也。</p>
<p id="pX11p0140a0211" type="inline">△粘者和合執著之義由
<lb n="0140a03"/>妄執故動覺湛性發成妄見也。</p>
<p id="pX11p0140a0313" type="inline">△見精即第八見分
<lb n="0140a04"/>最細故曰精。</p>
<p id="pX11p0140a0406" type="inline">△色即第八相分由能見故境界妄現
<lb n="0140a05"/>由相織故結成六根。</p>
<p id="pX11p0140a0509" type="inline">△覺明相雜者強覺影明也。</p>
<p id="pX11p0140a0520" type="inline">△
<lb n="0140a06"/>清淨四大者染中說淨也能照境發覺有增上勝力
<lb n="0140a07"/>非同染礙麤相故曰清淨。</p>
<p id="pX11p0140a0711" type="inline">△眼體者眼謂勝義體即
<lb n="0140a08"/>浮塵即勝義所依之體也。</p>
<p id="pX11p0140a0811" type="inline">△浮根奔色者即勝義在
<lb n="0140a09"/>浮塵中流趣奔色也。</p>
<p id="pX11p0140a0909" type="inline">△舌根恬變即動靜也。</p>
<p id="pX11p0140a0918" type="inline">△身根
<lb n="0140a10"/>疏二具八法者能造地水火風所造色香味觸然根
<lb n="0140a11"/>根皆具八法也。</p>
<p id="pX11p0140a1107" type="inline">△意根疏以六根等四句是作比量
<lb n="0140a12"/>成立意根亦是色法也以經文云根元且為清淨四
<lb n="0140a13"/>大故應云意根是有法定色攝故宗因云以是六根
<lb n="0140a14"/>中隨一攝故諸所攝根皆色法故同喻如前五根前
<lb n="0140a15"/>五二具八法是色法故意根亦具八法亦應是色。</p>
<lb n="0140a16"/>
<p id="pX11p0140a1601">然此下總結示初結由迷發現。</p>
<p id="pX11p0140a1613" type="inline">△有明明覺者本有
<lb n="0140a17"/>真明之明覺非滿慈所執之明覺也既執所明性明
<lb n="0140a18"/>即隱故云失彼精了下云所立照性亡或可有明指
<lb n="0140a19"/>真明覺屬妄謂本有性明故妄執影明妄覺也六根
<lb n="0140a20"/>皆有照用故云發光。</p>
<lb n="0140a21"/>
<p id="pX11p0140a2101">三正示入一之門。</p>
<p id="pX11p0140a2108" type="inline">△隨拔一根者但於六根之中隨
<lb n="0140a22"/>除一根繫著達見性海餘皆一時解脫不循塵境即
<lb n="0140a23"/>脫粘也反照心性不起妄用故云內伏伏歸真元。</p>
<p id="pX11p0140a2320" type="inline">△
<lb n="0140a24"/>發本明曜者既能反照不<anchor xml:id="begd1e16606"/>已<anchor xml:id="endd1e16606"/>即破無明三諦開發智
<lb n="0140b01"/>光自顯也。</p>
<p id="pX11p0140b0105" type="inline">△曜性發明者理智俱發也。</p>
<p id="pX11p0140b0116" type="inline">△一脫圓消
<lb n="0140b02"/>者一根見性諸根徧旋也。</p>
<lb n="0140b03"/>
<p id="pX11p0140b0301">初略標示。</p>
<p id="pX11p0140b0305" type="inline">△不由等者不逐緣生不由境起即本性
<lb n="0140b04"/>知見也疏意云不是因前塵所起妄知見也。</p>
<p id="pX11p0140b0418" type="inline">△明不
<lb n="0140b05"/>循根者明顯發也此本性知見不從六根顯發但是
<lb n="0140b06"/>寄六根而顯發又明者性明也此性覺真明寄根發
<lb n="0140b07"/>也。</p>
<p id="pX11p0140b0702" type="inline">△互相為用者根根皆具六用也。</p>
<p id="pX11p0140b0715" type="inline">▲二約人辨用。</p>
<lb n="0140b08"/>
<p id="pX11p0140b0801">△四大淨色者修觀繫緣四禪四大淨色觀成從肉
<lb n="0140b09"/>眼處發也。</p>
<p id="pX11p0140b0905" type="inline">△言半頭者大論云得天眼人中最第一
<lb n="0140b10"/>者阿泥盧頭色界四大造色半頭清淨佛天眼四大
<lb n="0140b11"/>造色徧頭清淨是為差別頭分也
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0140b1116" type="inline">△見障內外
<lb n="0140b12"/>者障內障外所有細色無不見也。</p>
<p id="pX11p0140b1214" type="inline">△為目連所降者
<lb n="0140b13"/>佛欲上天此龍吐黑雲暗霧隱翳三光以身繞須彌
<lb n="0140b14"/>七匝尾挑海水頭枕山頂目連化龍繞十四匝尾出
<lb n="0140b15"/>海外頭枕梵宮龍瞋雨金剛沙被目連變為輕輭寶
<lb n="0140b16"/>華又被化細身入龍身內從眼出從耳入等鑽齧其
<lb n="0140b17"/>身於是降伏。</p>
<p id="pX11p0140b1706" type="inline">△天堂來者因張騫尋河源至崑崙山
<lb n="0140b18"/>見仙靈所居謂是天宮便謂此河從斯山出故翻天
<lb n="0140b19"/>堂來。</p>
<p id="pX11p0140b1903" type="inline">△無熱惱池者阿耨達池也此池在南瞻部洲
<lb n="0140b20"/>從中向北有九黑山次有大雪山次有香醉山於雪
<lb n="0140b21"/>山北香山南有此池廣五十由旬八功德水充滿其
<lb n="0140b22"/>中於四面各出大河東名殑伽河繞池一匝流入東
<lb n="0140b23"/>海南信渡河西縛芻河北徙多河各流入海。</p>
<p id="pX11p0140b2318" type="inline">△既為
<lb n="0140b24"/>風質者主空之神如風之無形也亦可風字筆誤應
<lb n="0140c01"/>云空質。</p>
<p id="pX11p0140c0104" type="inline">△隨其所主者所主空既無礙能主之神亦
<lb n="0140c02"/>無相也。</p>
<p id="pX11p0140c0204" type="inline">△久滅意根者<anchor xml:id="begd1e16715"/>已<anchor xml:id="endd1e16715"/>斷見思不起三界惑染故。</p>
<lb n="0140c03"/>
<p id="pX11p0140c0301">△圓明了知者圓明之性周徧了知一切境界不假
<lb n="0140c04"/>緣慮故曰不因心念。</p>
<p id="pX11p0140c0409" type="inline">△修意不同者大乘作求功德
<lb n="0140c05"/>想小乘作止息想。</p>
<p id="pX11p0140c0508" type="inline">△蓋染分者留淨分不斷要持種
<lb n="0140c06"/>也。</p>
<p id="pX11p0140c0602" type="inline">△修得即那律迦葉牛呞餘悉業報若約實說三
<lb n="0140c07"/>人俱是發真。</p>
<p id="pX11p0140c0706" type="inline">▲二就法融體。</p>
<p id="pX11p0140c0712" type="inline">△內瑩發光者自性用
<lb n="0140c08"/>顯也。</p>
<p id="pX11p0140c0803" type="inline">△如是浮塵者指有情世間也器界即無情世
<lb n="0140c09"/>間。</p>
<p id="pX11p0140c0902" type="inline">△變化相者情無情類皆可變壞也念除即覺故
<lb n="0140c10"/>曰應念化成也。</p>
<lb n="0140c11"/>
<p id="pX11p0140c1101">疏斥謬解。</p>
<p id="pX11p0140c1105" type="inline">△無情不能起行者此不了萬法唯心一
<lb n="0140c12"/>切唯識依正平等同是一念念即全真豈有不成之
<lb n="0140c13"/>理若謂不成何異待華結果。</p>
<p id="pX11p0140c1312" type="inline">▲三舉事例顯。</p>
<p id="pX11p0140c1318" type="inline">△若令
<lb n="0140c14"/>急合等者雖急合其眼若以手摸一一了知是頭是
<lb n="0140c15"/>足等故知不可云見在眼也或約二人謂一人急合
<lb n="0140c16"/>却眼並不見他人頭在何許足在那邊以手捫摸一
<lb n="0140c17"/>一了知故云頭足一辯一辨者一一明辨也。</p>
<p id="pX11p0140c1718" type="inline">▲四指
<lb n="0140c18"/>妄結真。</p>
<p id="pX11p0140c1804" type="inline">△緣見因明者緣生之見須因明有不假明
<lb n="0140c19"/>境為緣自性所發之見故曰不明自發。</p>
<lb n="0140c20"/>
<p id="pX11p0140c2001">初舉果常住。</p>
<p id="pX11p0140c2006" type="inline">△常住不壞者簡權宗也彼說大圓鏡
<lb n="0140c21"/>智菩提皆是有為四智心品所成不能即理今皆常
<lb n="0140c22"/>住豈同彼耶。</p>
<p id="pX11p0140c2206" type="inline">△離倒圓成者遠離徧計依他之倒執
<lb n="0140c23"/>即是圓成實性也。</p>
<p id="pX11p0140c2308" type="inline">▲三進退成疑。</p>
<p id="pX11p0140c2314" type="inline">△循環者進退推
<lb n="0140c24"/>尋似環之不絕然終不見常心可得。</p>
<p id="pX11p0140c2415" type="inline">▲四結難求示。</p>
<lb n="0141a01"/>
<p id="pX11p0141a0101">△蒙悋者蒙暗也悋鄙也易曰困蒙悋。</p>
<lb n="0141a02"/>
<p id="pX11p0141a0201">二問答所以中。</p>
<p id="pX11p0141a0207" type="inline">△斥成矯亂者問聲問聞但隨言答
<lb n="0141a03"/>並不決定不體聲自有無聞性元無起滅故被斥成
<lb n="0141a04"/>矯亂也。</p>
<lb n="0141a05"/>
<p id="pX11p0141a0501">初破其執斷。</p>
<p id="pX11p0141a0506" type="inline">△知有知無自是聲塵或有或無者分
<lb n="0141a06"/>別有聲無聲自是境之有無非是聞性有有無也。</p>
<p id="pX11p0141a0620" type="inline">△
<lb n="0141a07"/>誰知無者者聞性若逐聲境將何為知知無聞性耶
<lb n="0141a08"/>若有知性知無聲境驗知聞性不曾斷滅結斥垂勸。</p>
<lb n="0141a09"/>
<p id="pX11p0141a0901">△聲聞無辨者於聲於聲不能甄別誰生滅不生滅
<lb n="0141a10"/>也。</p>
<lb n="0141a11"/>
<p id="pX11p0141a1101">一引睡人中睡人應無聞性者今舉睡人以驗聞性
<lb n="0141a12"/>不滅若作喻說須是睡人全無性可得也今顯人自
<lb n="0141a13"/>或睡或窹聞性不甞斷滅睡尚不曾暫無豈可寤時
<lb n="0141a14"/>却有斷滅耶。</p>
<p id="pX11p0141a1406" type="inline">▲二例死者。</p>
<p id="pX11p0141a1411" type="inline">△命光者命存則六根發
<lb n="0141a15"/>照命謝則諸根閇塞又命在則息風恒起命謝即息
<lb n="0141a16"/>不連持故曰命光。</p>
<p id="pX11p0141a1608" type="inline">▲三結斥迷倒。</p>
<p id="pX11p0141a1614" type="inline">△不循所常者不
<lb n="0141a17"/>順所有常住妙性也。</p>
<lb n="0141a18"/>
<p id="pX11p0141a1801">三結勸中。</p>
<p id="pX11p0141a1805" type="inline">△常光者本性智明顯也。</p>
<p id="pX11p0141a1815" type="inline">△法眼者照十
<lb n="0141a19"/>界法皆實相也。</p>
<p id="pX11p0141a1907" type="inline">△障翳般若者智明不顯全明作暗
<lb n="0141a20"/>也
(此下入第五經)
。</p>
<lb n="0141a21"/>
<p id="pX11p0141a2101">初述<anchor xml:id="begd1e16916"/>己<anchor xml:id="endd1e16916"/>猶迷生之與死不離無明故曰俱滅俱生。</p>
<p id="pX11p0141a2120" type="inline">△
<lb n="0141a22"/>隔日瘧者<anchor xml:id="begd1e16926"/>已<anchor xml:id="endd1e16926"/>除我執如好日未除法執似發曰。</p>
<p id="pX11p0141a2219" type="inline">△全
<lb n="0141a23"/>界無明者通指五住惑也即根本枝末總含故曰全
<lb n="0141a24"/>界。</p>
<p id="pX11p0141a2402" type="inline">△二障見思者煩惱障為界內見思亦名通惑所
<lb n="0141b01"/>知即界外見思此根本無明亦名別惑也。</p>
<p id="pX11p0141b0117" type="inline">△名破煩
<lb n="0141b02"/>惱障者分破也尚有八十一品思惑。</p>
<p id="pX11p0141b0215" type="inline">▲二請示結解。</p>
<lb n="0141b03"/>
<p id="pX11p0141b0301">△免輪迴者二死輪迴也。</p>
<p id="pX11p0141b0311" type="inline">△三有者細分二十五有
<lb n="0141b04"/>然有界內界外三有若秪斷界內與小不殊。</p>
<lb n="0141b05"/>
<p id="pX11p0141b0501">初世尊摩頂。</p>
<p id="pX11p0141b0506" type="inline">△將來眼者眼能照了喻智能達俗證
<lb n="0141b06"/>真。</p>
<p id="pX11p0141b0602" type="inline">△手喻智頂喻理智會理時無明即明諸妄咸泯
<lb n="0141b07"/>又頂喻無明欲破無明根結必須智照也。</p>
<p id="pX11p0141b0717" type="inline">▲二諸佛
<lb n="0141b08"/>放光。</p>
<p id="pX11p0141b0803" type="inline">△六種震動者表破六根也即動踊震起吼擊
<lb n="0141b09"/>搖颺不安名動<g ref="CB01411"/>壠凹凸名踊隱隱有聲名震自下
<lb n="0141b10"/>昇高曰起砰
(披莇切)
磕
(苦盍切)
發響名吼打搏警物名擊
<lb n="0141b11"/>然各有三直動名動四天下動名徧動盡大千動名
<lb n="0141b12"/>等徧動餘皆傚此
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0141b1210" type="inline">▲疏初正釋本文。</p>
<p id="pX11p0141b1217" type="inline">△諸佛標
<lb n="0141b13"/>示者即十方佛同說六根縛脫也。</p>
<p id="pX11p0141b1314" type="inline">△此佛釋成即釋
<lb n="0141b14"/>迦釋成其義也即十方薄伽梵一路涅槃門也。</p>
<p id="pX11p0141b1419" type="inline">▲二
<lb n="0141b15"/>問答。</p>
<p id="pX11p0141b1503" type="inline">△四度放光初如來頂上放百寶光光中出生
<lb n="0141b16"/>千葉蓮華有化如來宣說神咒此說祕密首楞嚴破
<lb n="0141b17"/>登伽邪心。</p>
<p id="pX11p0141b1705" type="inline">▲二從口放光表從說顯理經云爾時世
<lb n="0141b18"/>尊從其面門放種種光其光晃昱如百千日等三從
<lb n="0141b19"/>胷放表從心發見見即智也文云即時如來從胸萬
<lb n="0141b20"/>字涌出寶光其晃曜有百千色徧灌十方所有寶剎
<lb n="0141b21"/>諸如來頂等令十方如來却放寶光灌此佛頂表彼
<lb n="0141b22"/>此道齊也。</p>
<p id="pX11p0141b2205" type="inline">▲三同說結根。</p>
<p id="pX11p0141b2211" type="inline">△覺明初起者真覺妙明
<lb n="0141b23"/>初起迷妄之時也又強覺影明始起時也。</p>
<p id="pX11p0141b2317" type="inline">△自在解
<lb n="0141b24"/>脫等悟之成德也。</p>
<p id="pX11p0141b2408" type="inline">△安樂即樂德。</p>
<p id="pX11p0141b2414" type="inline">△解脫即我德我
<lb n="0141c01"/>即自在為義。</p>
<p id="pX11p0141c0106" type="inline">△寂靜即淨德無煩惱垢染所喧雜故。</p>
<lb n="0141c02"/>
<p id="pX11p0141c0201">△妙常即常德。</p>
<p id="pX11p0141c0207" type="inline">△氣動移等者氣寒則氷喻無明故
<lb n="0141c03"/>九界氣煖則水喻智照故唯真濕即一性無差也。</p>
<p id="pX11p0141c0320" type="inline">▲
<lb n="0141c04"/>五佛為釋通初雙標。</p>
<p id="pX11p0141c0409" type="inline">△疏故云為縛者云當為名字
<lb n="0141c05"/>之誤耳。</p>
<p id="pX11p0141c0504" type="inline">△綺互相影者織綺之互現其紋也形必有
<lb n="0141c06"/>影形存于彼影現於此根塵必有識識必須根塵意
<lb n="0141c07"/>云根塵識三同以真為源縛之與脫唯一六根故
<lb n="0141c08"/>云縛脫無二根塵識體本自空寂若空中華初總顯
<lb n="0141c09"/>無性三莖之蘆交加而立故曰交蘆。</p>
<p id="pX11p0141c0915" type="inline">△喻根境識者
<lb n="0141c10"/>然有二義一外雖具相中間本空喻根境識從緣似
<lb n="0141c11"/>有體性元空。</p>
<p id="pX11p0141c1106" type="inline">▲二由三莖相依故得成立一莖若傾
<lb n="0141c12"/>餘皆不立以喻根境識三互相假待而立隨缺一緣
<lb n="0141c13"/>三皆不成也何故得知蘆具三耶以根境識不可缺
<lb n="0141c14"/>一故知須以三莖為喻如雜阿含云摩訶狗絺羅告
<lb n="0141c15"/>舍利弗知者因譬喻得解譬如三蘆立於空地展轉
<lb n="0141c16"/>相依而得竪立識緣名色亦復如是等。</p>
<p id="pX11p0141c1616" type="inline">▲二別明縛
<lb n="0141c17"/>脫。</p>
<p id="pX11p0141c1702" type="inline">△知見立知者若於見聞覺知定執實有見聞覺
<lb n="0141c18"/>知即生死本此則無同異中熾然成異為物所轉故
<lb n="0141c19"/>於是中觀大觀小不二門云三千在理同名無明若
<lb n="0141c20"/>能體達見聞覺知本無見聞覺知可得即是涅槃此
<lb n="0141c21"/>則若能轉物則同如來歇即菩提勝淨明心本周法
<lb n="0141c22"/>界等無明即明也不二門云三千果成咸稱常樂。</p>
<lb n="0141c23"/>
<p id="pX11p0141c2301">偈文初標舉。</p>
<p id="pX11p0141c2306" type="inline">△相望五對者經云是名妙蓮華金剛
<lb n="0141c24"/>王寶覺偈中有長行無偈云迷晦即無明發明便解
<lb n="0142a01"/>脫即略長行云知見立知即無明本知見無見此則
<lb n="0142a02"/>涅槃是廣長行先說根塵同源縛脫無二後說相見
<lb n="0142a03"/>無性同於交蘆偈中先說中間無實性是故若交蘆
<lb n="0142a04"/>後說解結同所因聖凡無二路偈云解結同所因是
<lb n="0142a05"/>合長行云汝欲識知俱生無明使汝流轉唯汝六根
<lb n="0142a06"/>更非他物汝復欲知無上菩提令汝速證安樂解脫
<lb n="0142a07"/>亦汝六根更非他物即離也偈云結解同所因等即
<lb n="0142a08"/>隱長行云知見立知即無明本知見無見斯則涅槃
<lb n="0142a09"/>即顯。</p>
<lb n="0142a10"/>
<p id="pX11p0142a1001">初此量正破上二句一量破有為下二句一量破無
<lb n="0142a11"/>為意云一真性中遮故三諦俱泯故有為無為悉皆
<lb n="0142a12"/>亡遣又破有為顯即俗之真破無為顯即真之俗不
<lb n="0142a13"/>二三諦圓融方為祕妙。</p>
<lb n="0142a14"/>
<p id="pX11p0142a1401">疏三初略標示。</p>
<p id="pX11p0142a1407" type="inline">△執為無為實有體者若執有為是
<lb n="0142a15"/>實有此不達法空即若不見般若則被般若縛若執
<lb n="0142a16"/>無為是實有即若人見般若亦被般若縛也。</p>
<p id="pX11p0142a1618" type="inline">▲二別
<lb n="0142a17"/>解文。</p>
<p id="pX11p0142a1703" type="inline">△真性有為空者此顯如來藏體本空有為之
<lb n="0142a18"/>法也。</p>
<p id="pX11p0142a1803" type="inline">△通第二量轉者真性之言貫下無為也量云
<lb n="0142a19"/>真性有為是有法
(因明家〔積〕此為前陳)
定元空故為宗
(此名後陳應合
<lb n="0142a20"/>云空即有為有為即空名為諂宗也)
因云從緣生故同喻如幻事然有
<lb n="0142a21"/>今古二合若於同下便合因云從緣生故諸從緣生
<lb n="0142a22"/>體即空故同喻如幻事此名今合若陳那<anchor xml:id="begd1e17206"/>已<anchor xml:id="endd1e17206"/>前古師
<lb n="0142a23"/>合即於喻後合云幻事從緣生幻事體即空有為從
<lb n="0142a24"/>緣生有為體即空
(云云)
次量例知。</p>
<p id="pX11p0142a2414" type="inline">△標揀分明者既
<lb n="0142b01"/>標真性即顯非是權小及外宗教中作如此說故不
<lb n="0142b02"/>相違也然準因明家說真比量宗上須離九過一現
<lb n="0142b03"/>量相違如云聲是有法非所聞性為宗
(世間共許聲是所聞却云
<lb n="0142b04"/>非所聞性故相違也)
二比量相違
(缾本無常今却云常故相違也)
三自教相違
<lb n="0142b05"/>
(如佛弟子立空華是實有)
四世間相違如說懷兔非月有世間盡
<lb n="0142b06"/>知月中有兔今反言非有故相違五自語相違如云
<lb n="0142b07"/>我母是石女六能別不極成如佛弟子對數論立聲
<lb n="0142b08"/>有法滅壞宗
(聲雖共許能別滅壞數論不許故不極成)
七所別不極成如
<lb n="0142b09"/>入正理論曰數論師對佛弟子立我有法思為宗
(思惟
<lb n="0142b10"/>共許我即不許小<anchor xml:id="begd1e17262"/>已<anchor xml:id="endd1e17262"/>破我故也)
八俱不成如勝論對佛弟子立神我
<lb n="0142b11"/>法和合宗
(神我和合成佛弟子俱不許故)
九相符極成如云聲有法
<lb n="0142b12"/>所聞宗人皆許故即符他也。</p>
<lb n="0142b13"/>
<p id="pX11p0142b1301">因有十四過
(因須兩家共許方能成立未共許宗)
一兩俱不成如云聲
<lb n="0142b14"/>是有法無常宗因云眼所見故
(彼此俱不許故)
二隨一不成
<lb n="0142b15"/>如佛弟子對勝論立聲無常宗因云所作性
(此所作因〔亡〕者
<lb n="0142b16"/>雖許敵者不許)
三猶預不成如疑煙是霧等
(既不決定即不能生敵者智也)
<lb n="0142b17"/>四所依不成
(前陳有法是因所依性故)
如勝論對經部師立虗空
<lb n="0142b18"/>實有宗
(經部不許虗空是實有故)
五共不定
(若立因於同異品上皆有名共不定)
六
<lb n="0142b19"/>不共不定如立聲有法常宗因云所聞性同喻如空
<lb n="0142b20"/>異如缾
(所聞性於同異品上俱無則不能成聲上常等義也)
七同品一分轉異
<lb n="0142b21"/>品徧轉如云聲有法非勤勇所發宗因云無常性同
<lb n="0142b22"/>喻如電空異喻如缾
(無常性於同品電上有空上無於異品缾上却徧有)
八異
<lb n="0142b23"/>品一分轉同品徧轉如云聲有法是勤勇所發宗因
<lb n="0142b24"/>云無常性同喻缾異如電空
(無常性於同品缾徧有於異品電有空無)
九
<lb n="0142c01"/>俱品一分轉如立聲常宗因云無質礙故同喻虗空
<lb n="0142c02"/>極微異如缾樂
(今無質礙於同品空有微無於異品上樂欲有缾無)
十決定相
<lb n="0142c03"/>違如云聲是所聲性
(但自成得常宗決定違於所作性無常宗)
十一法自
<lb n="0142c04"/>相相違
(常無常是相違)
如聲常宗因云所作性同喻如空
(此由
<lb n="0142c05"/>因不令云所作性故類宗成相違也)
十二法差別相違
(詮言為自相詮言外各自意許
<lb n="0142c06"/>名差別)
如云眼等有法必為他受用為宗因云積聚住
<lb n="0142c07"/>故喻如臥具
(此數論對佛弟子意欲成立神我是常能受用眼等根若立神我為有法以佛
<lb n="0142c08"/>弟子不許有神我即犯所別不極成故矯立云眼等為他受用他即神我意許神我是實有積聚他用眼等是
<lb n="0142c09"/>役我無積聚明既不許後陳眼等有積聚即無同喻也以臥具是有積聚性故)
十三有法自
<lb n="0142c10"/>相相違
(此勝論師立六句法第四名大有是一是常能有實德業三法五頂弟子不信別有大有
<lb n="0142c11"/>體意云實德業便是能有豈更有大有體此以有性非有性為相違)
立云有性是有法
<lb n="0142c12"/>非實有宗因云有一實故喻如同異性
(意道唯有實等一實)
十
<lb n="0142c13"/>四有法差別相違
(師見弟子不信離實等法外有性乃不離彼一實因立作有緣性成
<lb n="0142c14"/>立有射意道有是境能牽生心性是所有心即有之性也其弟子由能違量云)
有性是有法
<lb n="0142c15"/>非有緣性宗因云有一實故喻如同異性
(師意許性屬大有弟
<lb n="0142c16"/>子意道境當體是性此以有緣性非有緣性為相違)
。</p>
<lb n="0142c17"/>
<p id="pX11p0142c1701">同喻五一能立法不成如聲論對勝論立聲有法常
<lb n="0142c18"/>為宗因云無質礙故同喻如極微
(極微雖常奈有質礙聲勝二師共許
<lb n="0142c19"/>聲無質礙故不成也)
二所立法不成如云聲有法常宗因云無
<lb n="0142c20"/>質礙喻如覺
(覺即心心所法雖無質礙於所常宗即不成以心心所才生即滅故)
三俱
<lb n="0142c21"/>不成如聲常宗無礙因同喻如缾
(缾有質礙是無常故於宗因俱不成)
<lb n="0142c22"/>四無合
(無配合也)
五倒合
(若合云諸無常皆所依故即倒應云諸所作皆無常故即不倒)
<lb n="0142c23"/>異喻五一所立法不遣如云聲常宗異喻如微塵
(微塵
<lb n="0142c24"/>是常於宗不遣也)
二能立法不遣如立聲常宗無礙因異喻
<lb n="0143a01"/>如業
(彼計業無質礙故於能成不遣)
三俱不遣如云聲常宗無質礙
<lb n="0143a02"/>因異喻如空
(空於宗不無常性於因不無無礙性)
四不離
(不離是不相屬著義)
如
<lb n="0143a03"/>云異喻如空見常性故有無㝵性
(合云空若是常定非所作)
五倒
<lb n="0143a04"/>離如云諸無㝵性皆是常性
(合云諸有常性見彼無礙大抵異喻離則先宗
<lb n="0143a05"/>後因)
。</p>
<lb n="0143a06"/>
<p id="pX11p0143a0601">比量者藉立諸論主能立眾相而觀於義智也凡立量
<lb n="0143a07"/>宗前因後者將<anchor xml:id="begd1e17498"/>已<anchor xml:id="endd1e17498"/>極成成未共許也緣此三十三過
<lb n="0143a08"/>起信記主備列在文而不解釋後學以為一家難文
<lb n="0143a09"/>故於彼論疏中撮要略示之耳。</p>
<p id="pX11p0143a0913" type="inline">△掌珍論中取為善
<lb n="0143a10"/>立者掌真論即清辯菩薩於佛滅後一千一百年中
<lb n="0143a11"/>於南天竺造中觀心論及掌真論等於掌真立二比
<lb n="0143a12"/>量都為一偈半破有為菩提涅槃半破無為菩提涅
<lb n="0143a13"/>槃清辨與護法諍於勝義諦法然此比量對護法立
<lb n="0143a14"/>則有一分相符之過以護法於世俗勝義諦中皆許
<lb n="0143a15"/>亦空亦不空若清辨總立為空即符他亦空破得他
<lb n="0143a16"/>亦不空故有一分相符過也今經對一向執有以破
<lb n="0143a17"/>則非過也。</p>
<p id="pX11p0143a1705" type="inline">△先因等者應云無為無有實不起似空
<lb n="0143a18"/>華然此一頌或但約性宗義消可亦言真性有為空
<lb n="0143a19"/>者意云一真法界由無明不了妄執所明從斯變生
<lb n="0143a20"/>有情無情一切有為之相斯有為法既是因緣假有
<lb n="0143a21"/>即當處出生隨處滅盡猶如幻事一般故曰緣生故
<lb n="0143a22"/>如幻。</p>
<p id="pX11p0143a2203" type="inline">△無為無起滅等者意云一真性中菩提涅槃
<lb n="0143a23"/>皆如昨夢對有為故強立無為之稱以不實故無無
<lb n="0143a24"/>為可生可滅如同空華無起無滅病者妄見可耳。</p>
<lb n="0143b01"/>
<p id="pX11p0143b0101">二顯過況破。</p>
<p id="pX11p0143b0106" type="inline">△言妄顯諸真者諸之也因言說破妄
<lb n="0143b02"/>所顯之真亦即是妄以對待故故龍樹云若法為待
<lb n="0143b03"/>成是法還成待故妄與真同虗妄也。</p>
<p id="pX11p0143b0315" type="inline">△疏以是徧計
<lb n="0143b04"/>所緣境者既執實有即是徧計所執取故非正智冥
<lb n="0143b05"/>契也故圓覺云種種取捨皆是輪迴。</p>
<lb n="0143b06"/>
<p id="pX11p0143b0601">二頌。</p>
<p id="pX11p0143b0603" type="inline">△中間無實性者根境識三和合似有自性元
<lb n="0143b07"/>無故如茭蘆不實也。</p>
<p id="pX11p0143b0709" type="inline">△同所因者即六根也能因即
<lb n="0143b08"/>結解也或所因即一真性也。</p>
<p id="pX11p0143b0812" type="inline">△將何遣有者汝觀如
<lb n="0143b09"/>茭之性若有實體則可用無以遣之既無所遣之有
<lb n="0143b10"/>亦無能遣之無。</p>
<p id="pX11p0143b1007" type="inline">▲三頌生起下文。</p>
<p id="pX11p0143b1014" type="inline">△入流即亡境照
<lb n="0143b11"/>性也下經云由我不自觀音以觀觀者。</p>
<p id="pX11p0143b1116" type="inline">▲四頌無明
<lb n="0143b12"/>習氣。</p>
<p id="pX11p0143b1203" type="inline">△三位者一是我愛執藏位即通一切凡夫二
<lb n="0143b13"/>乘七地菩薩破此位時斷滅異二相二善惡業果位
<lb n="0143b14"/>通凡夫二乘菩薩造善惡因受異熟果三相續執持
<lb n="0143b15"/>位通一切眾生乃至諸佛執持種子起現行故習氣
<lb n="0143b16"/>種子也。</p>
<p id="pX11p0143b1604" type="inline">▲五頌遣幻非幻。</p>
<p id="pX11p0143b1611" type="inline">△不取即不分別也。</p>
<p id="pX11p0143b1619" type="inline">△非
<lb n="0143b17"/>幻即真也若執有非幻即是存無也。</p>
<p id="pX11p0143b1715" type="inline">▲六頌讚法令
<lb n="0143b18"/>欣。</p>
<p id="pX11p0143b1802" type="inline">△妙蓮華者妙即法蓮華喻也妙者中道正觀不
<lb n="0143b19"/>著二邊垢染似蓮華開敷不染泥水又喻妙觀所顯
<lb n="0143b20"/>諸法實相永無九界之染似華開蓮現也。</p>
<p id="pX11p0143b2017" type="inline">△寶覺者
<lb n="0143b21"/>性覺真空能破微細無明如金剛之摧物妙假體虗
<lb n="0143b22"/>猶如幻事此三即絕待靈心觀泯相澄神觀起幻消
<lb n="0143b23"/>塵觀如次配上三句即一體而有三義三一微妙即
<lb n="0143b24"/>首楞嚴定三智三諦也。</p>
<p id="pX11p0143b2410" type="inline">△超無學有三義初則一念
<lb n="0143c01"/>不生便超因位直至果海次從然至覺時亦無自果
<lb n="0143c02"/>是泯絕果相故名超。</p>
<lb n="0143c03"/>
<p id="pX11p0143c0301">三亦即下顯速疾故名超。</p>
<p id="pX11p0143c0311" type="inline">△對向者智冥理時也。</p>
<p id="pX11p0143c0320" type="inline">△
<lb n="0143c04"/>自在者於十界中得自在故。</p>
<p id="pX11p0143c0412" type="inline">△熾盛者熾盛智火燒
<lb n="0143c05"/>煩惱薪故。</p>
<p id="pX11p0143c0505" type="inline">△端嚴者諸根相好皆無邊故。</p>
<p id="pX11p0143c0517" type="inline">△名稱者
<lb n="0143c06"/>有大名聞徧法界故。</p>
<p id="pX11p0143c0609" type="inline">△吉祥者生時九龍吐水七步
<lb n="0143c07"/>乘蓮寶樹低枝金河輟浪。</p>
<p id="pX11p0143c0711" type="inline">△尊貴者十界中尊德無
<lb n="0143c08"/>過上。</p>
<lb n="0143c09"/>
<p id="pX11p0143c0901">初敘慶所聞。</p>
<p id="pX11p0143c0906" type="inline">△伽陀即孤起頌。</p>
<p id="pX11p0143c0913" type="inline">△祇夜即重頌。</p>
<p id="pX11p0143c0919" type="inline">▲二
<lb n="0143c10"/>正陳疑意。</p>
<p id="pX11p0143c1005" type="inline">△結無前後者一念不了六根頓萌故無
<lb n="0143c11"/>前後。</p>
<p id="pX11p0143c1103" type="inline">△解亦不倫者了之即真更何倫次。</p>
<lb n="0143c12"/>
<p id="pX11p0143c1201">一結巾初問。</p>
<p id="pX11p0143c1206" type="inline">△涅槃僧此云內衣正云泥縛些
(桑箇切)
<lb n="0143c13"/>那此云裙。</p>
<p id="pX11p0143c1305" type="inline">△攬七寶几者攬猶倚也。</p>
<p id="pX11p0143c1315" type="inline">△劫波天即髑
<lb n="0143c14"/>髏天四天王太子所奉也。</p>
<p id="pX11p0143c1411" type="inline">△疊者布也汝曹者曹輩
<lb n="0143c15"/>也史記曰十餘曹循之云曹輩也意問初結可名為
<lb n="0143c16"/>結第二三等何以亦名結耶。</p>
<lb n="0143c17"/>
<p id="pX11p0143c1701">初問答。</p>
<p id="pX11p0143c1704" type="inline">△六結亂名者既妄成六六用不同故不可
<lb n="0143c18"/>亂也然此意顯六根既殊必有優劣欲依反本須選
<lb n="0143c19"/>圓根故茲問也。</p>
<p id="pX11p0143c1907" type="inline">△循顧本因者循歷也顧觀察也。</p>
<p id="pX11p0143c1920" type="inline">△
<lb n="0143c20"/>是非鋒起者劉伯倫酒德頌曰陳說禮法是非鋒起
<lb n="0143c21"/>言如劍戟之鋒刃相競逐而起也是非相敵若鋒刃
<lb n="0143c22"/>之相競也意云知見立知六根妄隔是非對待於是
<lb n="0143c23"/>紛然知見無見一六俱亡恁時是非自然息矣。</p>
<lb n="0143c24"/>
<p id="pX11p0143c2401">二貼喻釋成如勞下舉喻。</p>
<p id="pX11p0143c2411" type="inline">△湛精明者即清明空也
<lb n="0144a01"/>或約喻指法謂如空華之妄法從湛精明性忽然變
<lb n="0144a02"/>起也初二邊俱非。</p>
<p id="pX11p0144a0208" type="inline">△此勞同結者大地山河生死涅
<lb n="0144a03"/>槃等虗妄勞相恰同巾結之義又生死等同一無明
<lb n="0144a04"/>妄結也右喻空者右則施為宛便若空之無礙也。</p>
<p id="pX11p0144a0420" type="inline">△
<lb n="0144a05"/>非同世間麤相因緣者如父母為緣生子水土為緣
<lb n="0144a06"/>生芽等。</p>
<p id="pX11p0144a0604" type="inline">△知其本因者知十界法皆以實相為因前
<lb n="0144a07"/>云一切因界世界微塵因心成體。</p>
<p id="pX11p0144a0714" type="inline">△隨所緣出者隨
<lb n="0144a08"/>無明緣現九界隨教行緣現佛果下云從聞思修入
<lb n="0144a09"/>三摩地。</p>
<p id="pX11p0144a0904" type="inline">△非餘境界者皆實相也。</p>
<p id="pX11p0144a0914" type="inline">△皆了元由者一
<lb n="0144a10"/>切諸法唯心所現如來<anchor xml:id="begd1e17786"/>已<anchor xml:id="endd1e17786"/>證故了法無難也。</p>
<lb n="0144a11"/>
<p id="pX11p0144a1101">初就事問答。</p>
<p id="pX11p0144a1106" type="inline">△非謂六根相望者非謂先解眼根次
<lb n="0144a12"/>解耳根等但為六根不能總解須先於一根修觀觀
<lb n="0144a13"/>斷故名次第若得一根解時餘根皆脫下云一根既
<lb n="0144a14"/>反源六根成解脫此正同天台止觀去釋就寸之義。</p>
<lb n="0144a15"/>
<p id="pX11p0144a1501">▲二約法合顯。</p>
<p id="pX11p0144a1507" type="inline">△此根初解先得人空等者此是圓
<lb n="0144a16"/>修一心三觀圓伏五住煩惱圓斷諸惑但是智力有
<lb n="0144a17"/>厚薄故任運惑落成前後也故然師云秪由亡智親
<lb n="0144a18"/>疎致使迷成厚薄迷厚薄故強分三惑義開六即名
<lb n="0144a19"/>智淺深觀音觀門亦復如是。</p>
<p id="pX11p0144a1912" type="inline">△得人空者破見惑也。</p>
<lb n="0144a20"/>
<p id="pX11p0144a2001">△法解脫破思惑也。</p>
<p id="pX11p0144a2009" type="inline">△俱空不生破無明也又對天
<lb n="0144a21"/>台三惑謂人空空俗諦破見思惑法解脫空真諦破
<lb n="0144a22"/>塵沙惑俱空不生空中諦破無明惑二引淨名貼釋
<lb n="0144a23"/>然淨名是通相三觀荊溪云解雖虗通就觀除惑不
<lb n="0144a24"/>無前後今疏所引秪是空觀破見思也雖則一空一
<lb n="0144b01"/>切空假中亦空作意唯斷見思從初至即除我想是
<lb n="0144b02"/>體眾生假空從當起法想至是二皆空是體實法假
<lb n="0144b03"/>空從得是平等至空病亦空是體平等假空其餘二
<lb n="0144b04"/>觀更自有文。</p>
<p id="pX11p0144b0406" type="inline">△眾法合成此身者陰入法也。</p>
<p id="pX11p0144b0418" type="inline">△即是
<lb n="0144b05"/>顛倒者無法而起法想也。</p>
<p id="pX11p0144b0511" type="inline">△不念內外者能念所念
<lb n="0144b06"/>也生死名界內涅槃名界外二邊皆空故名平等。</p>
<p id="pX11p0144b0620" type="inline">△
<lb n="0144b07"/>我等涅槃等者能起法想為我此我即空故云我等
<lb n="0144b08"/>涅槃為所想此所即空故云涅槃等。</p>
<p id="pX11p0144b0815" type="inline">△乃至得是平
<lb n="0144b09"/>等者生死有為涅槃無為二法皆空無二相異名為
<lb n="0144b10"/>平等平等亦空故名空病亦空也疏云三空觀即如
<lb n="0144b11"/>上所列之三空也。</p>
<p id="pX11p0144b1108" type="inline">△次第觀者非別教次第但是人
<lb n="0144b12"/>空菩薩總相別相而觀也總相即但體三假皆如幻
<lb n="0144b13"/>化別相則分別眾生實法平等一一無謬以作出假
<lb n="0144b14"/>方便。</p>
<p id="pX11p0144b1403" type="inline">△自然麤執先斷者此顯一心三觀圓修圓斷
<lb n="0144b15"/>不同通相作意次第斷也如浣衣之法心但祈淨任
<lb n="0144b16"/>運麤者先去也。</p>
<lb n="0144b17"/>
<p id="pX11p0144b1701">三廣引修證初述解申疑。</p>
<p id="pX11p0144b1711" type="inline">△慧覺圓通者蒙佛開示
<lb n="0144b18"/>於一六義<anchor xml:id="begd1e17902"/>已<anchor xml:id="endd1e17902"/>得智慧開覺通達無滯也。</p>
<p id="pX11p0144b1816" type="inline">▲二敘迷遇
<lb n="0144b19"/>佛。</p>
<p id="pX11p0144b1902" type="inline">△飄零者飄颺零落在生死之旅久背本性之鄉
<lb n="0144b20"/>也。</p>
<p id="pX11p0144b2002" type="inline">△孤露者禮曰老而無子曰孤少而無父曰露。</p>
<p id="pX11p0144b2020" type="inline">△
<lb n="0144b21"/>何心何慮預佛天倫者我積劫何甞心念思慮希覬
<lb n="0144b22"/>佛為我兄今<anchor xml:id="begd1e17927"/>日<anchor xml:id="endd1e17927"/>天然際會得為兄弟繫辭云天下何
<lb n="0144b23"/>思何慮。</p>
<p id="pX11p0144b2304" type="inline">▲三結願彰益。</p>
<p id="pX11p0144b2310" type="inline">△還同本悟者稟言達理了
<lb n="0144b24"/>妄無妄若不曾迷故曰本悟然此通名字<anchor xml:id="begd1e17941"/>已<anchor xml:id="endd1e17941"/>還疏約
<lb n="0144c01"/>分真有似太局
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0144c0109" type="inline">△則與未聞等者未猶無也則
<lb n="0144c02"/>與無見聞覺知同也或可悟本常也雖則聞法與未
<lb n="0144c03"/>聞法時其性無別故曰有何差別以迷悟性一故也
<lb n="0144c04"/>道成之言亦該四即
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0144c0411" type="inline">▲四請示法門。</p>
<p id="pX11p0144c0417" type="inline">△退藏密
<lb n="0144c05"/>機者機即動也易曰機者動之微也吉凶之先見者
<lb n="0144c06"/>也即靜心受法也。</p>
<p id="pX11p0144c0608" type="inline">△冥授者望佛冥察我心而授與
<lb n="0144c07"/>法門也。</p>
<lb n="0144c08"/>
<p id="pX11p0144c0801">二如來詢諸聖眾。</p>
<p id="pX11p0144c0808" type="inline">△從口生者從佛八音四辨言教
<lb n="0144c09"/>生也。</p>
<p id="pX11p0144c0903" type="inline">△從法化生者因佛法故革俗從真化凡成聖
<lb n="0144c10"/>也得佛法分者受佛氣分也。</p>
<p id="pX11p0144c1012" type="inline">△總攝不離十八者七
<lb n="0144c11"/>大亦根境識如前說。</p>
<lb n="0144c12"/>
<p id="pX11p0144c1201">初陳如三初遇佛獲悟屈
(音泪)
曰吒阿藍摩此云雞園
<lb n="0144c13"/>即無憂王初信佛法時建此精舍。</p>
<p id="pX11p0144c1314" type="inline">△其先者其先祖
<lb n="0144c14"/>也。</p>
<p id="pX11p0144c1402" type="inline">△三轉等如前說。</p>
<p id="pX11p0144c1409" type="inline">△妙音密圓者達音聲性微密
<lb n="0144c15"/>圓妙常住周徧也。</p>
<p id="pX11p0144c1508" type="inline">△音聲為上者了唯聲法門離聲
<lb n="0144c16"/>更無一法一切法趣聲也餘皆傚此。</p>
<lb n="0144c17"/>
<p id="pX11p0144c1701">二尼沙陀因觀微塵見塵實性故名塵性。</p>
<p id="pX11p0144c1717" type="inline">△觀不淨
<lb n="0144c18"/>相者於依正生貪故作此觀對治謂多貪眾生作不
<lb n="0144c19"/>淨觀也此即九相謂脹想青瘀壞血塗漫膿爛噉散
<lb n="0144c20"/>骨燒等然有大小廣如禪波羅蜜中又如十相中不
<lb n="0144c21"/>淨觀身總有五種不淨如上記如是觀<anchor xml:id="begd1e18035"/>已<anchor xml:id="endd1e18035"/>即不計身
<lb n="0144c22"/>尊貴恃<anchor xml:id="begd1e18044"/>己<anchor xml:id="endd1e18044"/>凌他也。</p>
<p id="pX11p0144c2208" type="inline">▲一觀成得道。</p>
<p id="pX11p0144c2214" type="inline">△白骨微塵者白
<lb n="0144c23"/>骨即九相中白骨觀也復折此白骨歸空也。</p>
<p id="pX11p0144c2318" type="inline">△骨鏁
<lb n="0144c24"/>者觀一身從眉間一點白骨漸至一身皆成白骨等
<lb n="0145a01"/>即能對治形色顯色威儀貪等。</p>
<p id="pX11p0145a0113" type="inline">▲二重指釋成。</p>
<p id="pX11p0145a0119" type="inline">△真
<lb n="0145a02"/>善妙色者即三諦也真故非色善故即色妙故非色
<lb n="0145a03"/>非非色三義一體即如來藏。</p>
<lb n="0145a04"/>
<p id="pX11p0145a0401">三香嚴童子因香發智即以智定之香莊嚴法身也。</p>
<lb n="0145a05"/>
<p id="pX11p0145a0501">△童子者即證三德之後直至等覺皆名童子於三
<lb n="0145a06"/>諦法喜不生染愛如世童子於一切女色心無染故。</p>
<lb n="0145a07"/>
<p id="pX11p0145a0701">△宴晦者宴然安靜於晦夕之時也。</p>
<lb n="0145a08"/>
<p id="pX11p0145a0801">四藥王梵云俾沙周羅那此云藥王昔名星光後於
<lb n="0145a09"/>尊者日藏所聞說佛慧以雪山勝藥供養眾僧願我
<lb n="0145a10"/>未來能治眾生身心兩病舉世歡喜號曰藥王又於
<lb n="0145a11"/>藥於病得大自在了味法界故曰藥王將來成佛名
<lb n="0145a12"/>曰淨眼時弟名曰電光見兄發菩提心身心歡喜即
<lb n="0145a13"/>以家中醍醐及諸上藥施僧及一切人以上妙藥得
<lb n="0145a14"/>上氣力亦聞上妙法藥故因是名為藥上將來成佛
<lb n="0145a15"/>名為淨藏。</p>
<p id="pX11p0145a1505" type="inline">△分別性用者知藥性冷熱及病之所宜
<lb n="0145a16"/>用無虗也非有非金石草木等物上有也。</p>
<lb n="0145a17"/>
<p id="pX11p0145a1701">五䟦陀。</p>
<p id="pX11p0145a1704" type="inline">△賢護者賢善也善能守護令妄不起妙觸
<lb n="0145a18"/>發明也。</p>
<p id="pX11p0145a1804" type="inline">△中間安然者中間之水安然無為從茲見
<lb n="0145a19"/>水實相也。</p>
<lb n="0145a20"/>
<p id="pX11p0145a2001">六迦葉正云摩訶羯婆此云大龜此人上古修道感
<lb n="0145a21"/>龜負仙圖而應之。</p>
<p id="pX11p0145a2108" type="inline">△名畢鉢羅者樹名因禱此樹而
<lb n="0145a22"/>生也妻名婆陀其家千倍勝瓶沙王畏勝故唯有九
<lb n="0145a23"/>百九十雙金牛犂最下細氎直百千兩金以丁釘之
<lb n="0145a24"/>入地七尺㲲不穿破身被無價寶衣截為僧伽梨衣
<lb n="0145b01"/>奉佛此人頭陀少欲第一此人涅槃之後所有衣鉢
<lb n="0145b02"/>之餘貨賣秪直三錢時天帝釋以千兩黃金贖將上
<lb n="0145b03"/>天供養。</p>
<p id="pX11p0145b0304" type="inline">△緣起如常者此紫金尼即昔為貧女捉得
<lb n="0145b04"/>金珠往鍛金師所打金貼佛二人發願願我世世身
<lb n="0145b05"/>常金色共為夫婦經出別緣者常說事火身有光明
<lb n="0145b06"/>吞飲日月等云云
(第五卷下)
。</p>
<lb n="0145b07"/>
<p id="pX11p0145b0701">初那律樂見照明者深忍樂欲發於智明照了一實
<lb n="0145b08"/>境界破無明暗故曰照明。</p>
<p id="pX11p0145b0811" type="inline">△金剛三昧即首楞嚴定。</p>
<lb n="0145b09"/>
<p id="pX11p0145b0901">△如意者亦云無貧過去因施辟支佛飯故得世世
<lb n="0145b10"/>無貧受如意樂。</p>
<p id="pX11p0145b1007" type="inline">△無滅者昔為獵師入佛鹿中以箭
<lb n="0145b11"/>排燈因果不亡今獲天眼。</p>
<p id="pX11p0145b1111" type="inline">△精真洞然者照窮實際
<lb n="0145b12"/>也即不以二相見諸淨土也。</p>
<lb n="0145b13"/>
<p id="pX11p0145b1301">二槃特。</p>
<p id="pX11p0145b1304" type="inline">△百日教一句者兄見其弟誦之不得乃謂
<lb n="0145b14"/>弟曰若不能誦何不還作白衣槃特聞<anchor xml:id="begd1e18216"/>已<anchor xml:id="endd1e18216"/>詣祇桓門
<lb n="0145b15"/>泣佛問具答上事佛云成菩提由汝兄佛即以手牽
<lb n="0145b16"/>詣靜室令誦守口攝意身莫犯如是行者得度世誦
<lb n="0145b17"/>得上口佛曰汝今年老唯誦一偈不足為奇須解其
<lb n="0145b18"/>義所謂身口意十觀其所起察其所滅由之生天由
<lb n="0145b19"/>之入淵由之得道菩提自然因此心開得羅漢果。</p>
<p id="pX11p0145b1920" type="inline">△
<lb n="0145b20"/>蛇奴者母與奴私通走逃他國於路中產一子名路
<lb n="0145b21"/>邊生思鄉旋歸於路又生一子因斯名奴過去曾生
<lb n="0145b22"/>蛇中今得人身身猶似蛇又云禱蛇神以生也五百
<lb n="0145b23"/>弟子本起經云我昔放猪軀令度水以繩繫口猪不
<lb n="0145b24"/>得喘中流皆死故招瞢暗。</p>
<p id="pX11p0145b2411" type="inline">△數息者坐時鼻中息風
<lb n="0145c01"/>出入若覺有聲曰風雖無聲若出入結滯不通名喘
<lb n="0145c02"/>雖不結滯而出入不細曰氣須是不聲不結不麤出
<lb n="0145c03"/>入綿綿微微若存若亡資神安穩情抱悅豫方名為
<lb n="0145c04"/>息守風則散守喘則結守氣則勞守息則定梵云安
<lb n="0145c05"/>那鉢那此云出息入息經云安之言生般之言滅即
<lb n="0145c06"/>生滅息也然有約息約心之異若以息為門則但通
<lb n="0145c07"/>行心至四禪四空四無量十六特勝通明等即世間
<lb n="0145c08"/>禪若以心為門即用智慧反觀自性能通行心至法
<lb n="0145c09"/>華念佛般舟覺意首楞嚴諸大三昧自性禪乃至出
<lb n="0145c10"/>世間上上禪等今見息實相約心明矣。</p>
<lb n="0145c11"/>
<p id="pX11p0145c1101">三憍梵鉢提。</p>
<p id="pX11p0145c1106" type="inline">△口業者昔日師年老喫食遲鈍云我
<lb n="0145c12"/>師喫食如牛噍草故招斯報此人為口相不善恐眾
<lb n="0145c13"/>生譏笑損彼之福常居忉利受天供養解律過於波
<lb n="0145c14"/>離。</p>
<p id="pX11p0145c1402" type="inline">△一味心地法門者達了所甞之味本不可得能
<lb n="0145c15"/>甞之根從何而有能所既寂一味平等清淨實相從
<lb n="0145c16"/>茲顯現。</p>
<p id="pX11p0145c1604" type="inline">△滅心者心即性也能知味之性了不可得
<lb n="0145c17"/>也。</p>
<p id="pX11p0145c1702" type="inline">△大論緣異者彼說因摘一莖稻數粒墜地五百
<lb n="0145c18"/>世作牛償他今雖人身猶作牛蹄牛呞之相也。</p>
<lb n="0145c19"/>
<p id="pX11p0145c1901">四畢陵。</p>
<p id="pX11p0145c1904" type="inline">△餘習者因過恒河水見流急云咄小婢駐
<lb n="0145c20"/>流河神為之兩派神往訴佛佛令懺謝即合掌云小
<lb n="0145c21"/>婢莫瞋大眾笑之懺而更罵佛言本習如此實無故
<lb n="0145c22"/>心。</p>
<p id="pX11p0145c2202" type="inline">△雖覺覺痛者雖覺即雖觀也雖觀能覺知所覺
<lb n="0145c23"/>痛也。</p>
<p id="pX11p0145c2303" type="inline">△覺清淨心者覺亦觀也。</p>
<p id="pX11p0145c2313" type="inline">△無痛痛覺者無所
<lb n="0145c24"/>覺痛及能覺痛之覺也。</p>
<p id="pX11p0145c2410" type="inline">△雙覺者兩觀也即能觀觀
<lb n="0146a01"/>慧也。</p>
<p id="pX11p0146a0103" type="inline">△疏痛覺之念者觀痛與覺之念也。</p>
<p id="pX11p0146a0117" type="inline">△淨心之
<lb n="0146a02"/>覺者即淨心之觀也。</p>
<p id="pX11p0146a0209" type="inline">△能覺所覺者痛與知也。</p>
<p id="pX11p0146a0219" type="inline">△純
<lb n="0146a03"/>覺遺身者唯一覺知無身可得也能痛<anchor xml:id="begd1e18355"/>刺<anchor xml:id="endd1e18355"/>也。</p>
<lb n="0146a04"/>
<p id="pX11p0146a0401">五須菩提。</p>
<p id="pX11p0146a0405" type="inline">△空生約法說則由心達空性以空為行
<lb n="0146a05"/>故曰空生。</p>
<p id="pX11p0146a0505" type="inline">△但空即小乘偏空也。</p>
<p id="pX11p0146a0514" type="inline">△性覺真空者畢
<lb n="0146a06"/>竟中空也。</p>
<p id="pX11p0146a0605" type="inline">△解脫性空者於空無著也。</p>
<p id="pX11p0146a0616" type="inline">△非所非盡
<lb n="0146a07"/>者能非所非俱泯藥病都亡也。</p>
<lb n="0146a08"/>
<p id="pX11p0146a0801">十八界初舍利弗。</p>
<p id="pX11p0146a0808" type="inline">△三諦因緣生解者苦集滅三諦
<lb n="0146a09"/>根利故不說道諦也若約今經即圓三諦也。</p>
<p id="pX11p0146a0918" type="inline">△見覺
<lb n="0146a10"/>者體達眼識成覺湛圓明也。</p>
<p id="pX11p0146a1012" type="inline">△三智五眼如上說。</p>
<lb n="0146a11"/>
<p id="pX11p0146a1101">二普賢梵云三滿多般<anchor xml:id="begd1e18401"/>剌<anchor xml:id="endd1e18401"/>囉此云普賢居眾伏之頂
<lb n="0146a12"/>隣極妙覺故稱普賢所修觀法備如普賢行法經。</p>
<lb n="0146a13"/>
<p id="pX11p0146a1301">三孫陀羅鼻識孫陀羅此云艶艶即妻之美色也難
<lb n="0146a14"/>陀此云喜。</p>
<p id="pX11p0146a1405" type="inline">△兼妻為名者揀異放牛難陀是佛親弟
<lb n="0146a15"/>由愛妻故不肯出家佛氣食次接如來鉢盛食奉佛
<lb n="0146a16"/>佛不接令自送至祇桓遂令剃頭
(云云)
由散動故令
<lb n="0146a17"/>觀鼻識也。</p>
<p id="pX11p0146a1705" type="inline">△猶在方便存白相故。</p>
<p id="pX11p0146a1714" type="inline">△明圓滅漏者智
<lb n="0146a18"/>明圓發消滅諸漏也。</p>
<lb n="0146a19"/>
<p id="pX11p0146a1901">四富樓那。</p>
<p id="pX11p0146a1905" type="inline">△四辨者法義辭樂說也法者一切法之
<lb n="0146a20"/>名字分別無滯分別三乘不壞法性義者諸法之義
<lb n="0146a21"/>了了通達知一切義皆入實相辭者言說名字隨其
<lb n="0146a22"/>所應能令得解一切眾生殊方異類男女三世九世
<lb n="0146a23"/>諸教諸門聞者悉解樂說者能於一字說一切字諸
<lb n="0146a24"/>法亦然隨所說者無不真實十二八萬隨根所樂而
<lb n="0146b01"/>為說之。</p>
<p id="pX11p0146b0104" type="inline">△隨說法淨等皆唯談實相名說法淨機緣
<lb n="0146b02"/>既淨能說之人智慧亦淨說法之人智既增惑轉消
<lb n="0146b03"/>心冞顯也。</p>
<lb n="0146b04"/>
<p id="pX11p0146b0401">五波離。</p>
<p id="pX11p0146b0404" type="inline">△疏蓋以初雖隨佛後方得度者通難也既
<lb n="0146b05"/>云親隨侍佛合先得度何以先度五比丘耶答意云
<lb n="0146b06"/>初雖隨佛緣未熟故如來知時知機後方得度。</p>
<p id="pX11p0146b0619" type="inline">△身
<lb n="0146b07"/>心寂滅者大乘持戒身心等持也。</p>
<p id="pX11p0146b0714" type="inline">△四儀即行住坐
<lb n="0146b08"/>臥也。</p>
<p id="pX11p0146b0803" type="inline">△二百五十即一千。</p>
<p id="pX11p0146b0811" type="inline">△三聚即攝善法戒攝律
<lb n="0146b09"/>儀戒攝眾生戒。</p>
<p id="pX11p0146b0907" type="inline">△七支即身殺盜婬口妄言綺語兩
<lb n="0146b10"/>舌惡罵一支三千合成二萬一千。</p>
<p id="pX11p0146b1014" type="inline">△四分即貪瞋癡
<lb n="0146b11"/>等分共成八萬四千也。</p>
<p id="pX11p0146b1110" type="inline">△性業者本是罪亦曰輪王
<lb n="0146b12"/>戒亦曰舊戒佛未出時王<anchor xml:id="begd1e18507"/>已<anchor xml:id="endd1e18507"/>制故。</p>
<p id="pX11p0146b1214" type="inline">△紀綱者網上大
<lb n="0146b13"/>繩曰綱綱舉則目整也。</p>
<lb n="0146b14"/>
<p id="pX11p0146b1401">六大目連意識。</p>
<p id="pX11p0146b1407" type="inline">△尼拘即因禱此樹生也。</p>
<p id="pX11p0146b1417" type="inline">△木爪林
<lb n="0146b15"/>等亦皆約所禱神以立稱或因所居近之而彰名也
<lb n="0146b16"/>或云木爪癃因胷有疾以字也。</p>
<p id="pX11p0146b1613" type="inline">△十方如來歎我神
<lb n="0146b17"/>力者因尋佛聲至不動佛國於鉢緣行眾疑故彼佛
<lb n="0146b18"/>示云此釋迦文上足弟子神通第一
(云云)
。</p>
<lb n="0146b19"/>
<p id="pX11p0146b1901">初火頭由觀欲火為入道初門故云火頭。</p>
<lb n="0146b20"/>
<p id="pX11p0146b2001">二持地。</p>
<p id="pX11p0146b2004" type="inline">△造世界者即依報國土是眾生共業所造
<lb n="0146b21"/>故。</p>
<p id="pX11p0146b2102" type="inline">△不相觸摩者既達平等唯一實相更無此彼之
<lb n="0146b22"/>相誰為相觸以心平則一切平故。</p>
<p id="pX11p0146b2214" type="inline">△多因王請者西
<lb n="0146b23"/>國若人請得一人證羅漢果即生梵天故多被王請
<lb n="0146b24"/>如俱舍論主被王請入小果陳那菩薩在山放光被
<lb n="0146c01"/>按達羅王請證小果將循王請文殊空中彈指告言
<lb n="0146c02"/>莫入小果當為佛法而演大乘從此造因明等大乘
<lb n="0146c03"/>論也。</p>
<lb n="0146c04"/>
<p id="pX11p0146c0401">三月光。</p>
<p id="pX11p0146c0404" type="inline">△水性者太陰也從海涌現故曰浮幢。</p>
<p id="pX11p0146c0419" type="inline">△十
<lb n="0146c05"/>徧處者青黃赤白地水火風空識此十一切處皆有
<lb n="0146c06"/>故如作青想一切處盡是於青然但自心假想爾經
<lb n="0146c07"/>云舍利弗新剃髮竟正身端坐以衣覆頭于時有二
<lb n="0146c08"/>夜叉一名為害二名復害爾時復害語為害言我於
<lb n="0146c09"/>今日欲以拳打剃髮沙門為害云此有神德汝勿因
<lb n="0146c10"/>此受長夜苦時復害以惡熾盛故故以拳打打<anchor xml:id="begd1e18597"/>已<anchor xml:id="endd1e18597"/>地
<lb n="0146c11"/>裂現身陷入地獄今云為害經舉同時逢者也。</p>
<p id="pX11p0146c1119" type="inline">△病
<lb n="0146c12"/>緣者凡夫得病由十因緣一久坐二食不節三多憂
<lb n="0146c13"/>愁四疲極五婬欲六瞋恚七忍大便八忍小便九制
<lb n="0146c14"/>上風十制下風今羅漢<anchor xml:id="begd1e18613"/>已<anchor xml:id="endd1e18613"/>離此緣也。</p>
<p id="pX11p0146c1415" type="inline">△一味流通者
<lb n="0146c15"/>證唯水法門也。</p>
<lb n="0146c16"/>
<p id="pX11p0146c1601">四瑠璃光於風了知本寂顯發智光照平等理瑩若
<lb n="0146c17"/>瑠璃故以名焉。</p>
<p id="pX11p0146c1707" type="inline">△無量聲者因觀風聲見風實性周
<lb n="0146c18"/>徧無涯也。</p>
<p id="pX11p0146c1805" type="inline">△遠山寶者唯須彌有斯寶也。</p>
<p id="pX11p0146c1817" type="inline">△欲顯無
<lb n="0146c19"/>動而觀動者動即不動方真平等。</p>
<p id="pX11p0146c1914" type="inline">△世動時者世是
<lb n="0146c20"/>遷流現在過未遷流不停故。</p>
<p id="pX11p0146c2012" type="inline">△令十方佛者令應作
<lb n="0146c21"/>合意云我既證得本覺與十方如來所傳妙心無異
<lb n="0146c22"/>下云上合十方諸佛本妙覺心。</p>
<lb n="0146c23"/>
<p id="pX11p0146c2301">五空藏心性如空無所積聚故名空藏。</p>
<p id="pX11p0146c2316" type="inline">△手執四大
<lb n="0146c24"/>寶珠者手即能觀智四珠即四大也四大明徹猶若
<lb n="0147a01"/>寶珠。</p>
<p id="pX11p0147a0103" type="inline">△得大隨順者十界機緣受化無逆又能現十
<lb n="0147a02"/>界身隨順機宜作利益故。</p>
<p id="pX11p0147a0211" type="inline">△十身者一虗空身二智
<lb n="0147a03"/>三業報四眾生五國土六聲聞七緣覺八菩薩九如
<lb n="0147a04"/>來十法界然不離法報應也。</p>
<lb n="0147a05"/>
<p id="pX11p0147a0501">六彌勒此菩薩得無緣慈攝一切也又修慈心三昧
<lb n="0147a06"/>故賢愚經云國王見象師調象即慈心生因是為姓
<lb n="0147a07"/>唯遮境有識揀心無顯心不是無也一切諸法唯心
<lb n="0147a08"/>所現離心則無一切境界之相若知心外無法則馳
<lb n="0147a09"/>求自亡。</p>
<p id="pX11p0147a0904" type="inline">△不從他來者高下貴賤得失窮達皆唯識
<lb n="0147a10"/>定若分外求終無得理。</p>
<p id="pX11p0147a1010" type="inline">△初即相無性即徧計也由
<lb n="0147a11"/>彼徧計徧計種種物此徧計所執自性無所有。</p>
<p id="pX11p0147a1119" type="inline">△次
<lb n="0147a12"/>無自然性即無依他依他起自性分別緣所生。</p>
<p id="pX11p0147a1219" type="inline">△後
<lb n="0147a13"/>由遠離前所執我法性即圓成實性但於彼一切法
<lb n="0147a14"/>上遠離前來徧計之法即是圓成也。</p>
<lb n="0147a15"/>
<p id="pX11p0147a1501">七勢至悲華經云我願世界如觀世音等無有異思
<lb n="0147a16"/>益云我投足處震動大千及魔宮殿名大勢至
(勢力取世
<lb n="0147a17"/>不違其志故名世志)
淨名疏云降制內外魔怨外道名得大勢。</p>
<lb n="0147a18"/>
<p id="pX11p0147a1801">△疏不以念間者無邪念間隔也經云一心不亂是
<lb n="0147a19"/>也
(此下入第六經)
。</p>
<lb n="0147a20"/>
<p id="pX11p0147a2001">五觀音。</p>
<p id="pX11p0147a2004" type="inline">△返聞真實證者返觀聞性悟真實相也意
<lb n="0147a21"/>顯餘聖所修多從權入唯有此門始行便修圓實故
<lb n="0147a22"/>也今以觀音。</p>
<p id="pX11p0147a2206" type="inline">△最後說者凡有三義一以圓通義廣
<lb n="0147a23"/>正是此方便宜故備顯修證之門廣演化儀之相也
<lb n="0147a24"/>二是慶說相繼意欲觀音說後即便慶讚以表正讚
<lb n="0147b01"/>觀音旁兼餘聖若於那律次說若不慶讚不彰觀音
<lb n="0147b02"/>最優若便慶讚後說諸聖應非故留後說即慶讚正
<lb n="0147b03"/>旁自然著矣三敕揀連環觀音說竟便敕文殊料簡
<lb n="0147b04"/>連綿相接事無斷絕故也初遇佛稟教梵云阿縛盧
<lb n="0147b05"/>枳帝室伐羅此云觀自在唐三藏云觀有不住有觀
<lb n="0147b06"/>空不住空聞名不惑於名見相不沒於相心不能動
<lb n="0147b07"/>境不能隨動隨不亂於真可謂無礙智慧者矣斯全
<lb n="0147b08"/>就能觀得名觀世音即能所合目也觀即能觀三觀
<lb n="0147b09"/>世音即所觀三種世間一切音聲也妙智觀之無不
<lb n="0147b10"/>即空假中也故云能所境智以立名也天台云能所
<lb n="0147b11"/>圓融有無兼暢照窮正性察其本末故稱觀世音自
<lb n="0147b12"/>行功著化他必然十界之苦菩薩弘慈悉能普救此
<lb n="0147b13"/>乃自行化他俱觀世音大悲經云過去成佛號正法
<lb n="0147b14"/>明如來授記經云未來補彌陀處然此或權或實若
<lb n="0147b15"/>本若迹莫得而知也。</p>
<p id="pX11p0147b1509" type="inline">△皆其所師者所值佛所修觀
<lb n="0147b16"/>皆觀世音也。</p>
<p id="pX11p0147b1606" type="inline">△無有一佛不以音聲化群品者據本
<lb n="0147b17"/>說也縱有理行二經皆藉言教詮辨縱不因聲教自
<lb n="0147b18"/>然啟悟者亦由宿昔聞教為種爾然亦是約此土化
<lb n="0147b19"/>生佛佛皆以音聲故也下云此方真教體清淨在音
<lb n="0147b20"/>聞等。</p>
<lb n="0147b21"/>
<p id="pX11p0147b2101">二如教修觀。</p>
<p id="pX11p0147b2106" type="inline">△初於聞中者始聞言教也。</p>
<p id="pX11p0147b2117" type="inline">△入流者
<lb n="0147b22"/>不隨言教體言達理返觀聞性也。</p>
<p id="pX11p0147b2214" type="inline">△所入既寂者所
<lb n="0147b23"/>達之理本來湛寂故無前塵動靜二相可得故曰了
<lb n="0147b24"/>然不生。</p>
<p id="pX11p0147b2404" type="inline">△聞所聞盡者動靜既無能亡動靜之性亦
<lb n="0147c01"/>盡盡間之後亦不住著思慧。</p>
<p id="pX11p0147c0112" type="inline">△覺所覺空者即能覺
<lb n="0147c02"/>聞慧之覺亦無也所即聞慧覺即思慧。</p>
<p id="pX11p0147c0216" type="inline">△空覺極圓
<lb n="0147c03"/>者空是修慧覺是思慧今空盡思慧修智冞顯故曰
<lb n="0147c04"/>極圓。</p>
<p id="pX11p0147c0403" type="inline">△空所空滅者能空修慧智所空思慧境一時
<lb n="0147c05"/>都泯也此之三慧聞則亡言達理思則言理俱亡修
<lb n="0147c06"/>則境智齊泯即證無生故曰生滅既滅寂滅現前若
<lb n="0147c07"/>論位則聞是名字觀行觀音思修即相似觀音寂滅
<lb n="0147c08"/>現前即分真究竟觀音疏遠離為幻等者能遠心境
<lb n="0147c09"/>之離亦即是幻故須離也。</p>
<p id="pX11p0147c0911" type="inline">△離遠離幻者能離遠離
<lb n="0147c10"/>之離亦即是幻亦須亡遣故曰亦復遠離。</p>
<p id="pX11p0147c1017" type="inline">△二心前
<lb n="0147c11"/>心難者初證曰前究竟名為畢竟初證實相功難成
<lb n="0147c12"/>就證實之後入無功用過難不生自然流入一切智
<lb n="0147c13"/>地也故摩訶止觀掇送行者但至初住耳。</p>
<p id="pX11p0147c1317" type="inline">△薩婆若
<lb n="0147c14"/>此云一切智。</p>
<p id="pX11p0147c1406" type="inline">△反照離緣者反照聞性離能所緣也。</p>
<lb n="0147c15"/>
<p id="pX11p0147c1501">△挾空義說者意云雖三觀圓修就蕩著邊挾空義
<lb n="0147c16"/>說也。</p>
<lb n="0147c17"/>
<p id="pX11p0147c1701">初獲果德斷即法身智即報身恩即解脫應身自初
<lb n="0147c18"/>住去成就三身一切三法無不分顯。</p>
<p id="pX11p0147c1815" type="inline">△自下現應皆
<lb n="0147c19"/>此二者以慈悲故現三十二應十四無畏令一切眾
<lb n="0147c20"/>生脫苦得樂然所現應不離真應二身真身冥作利
<lb n="0147c21"/>益即十四無畏應身顯作利益即三十二應。</p>
<lb n="0147c22"/>
<p id="pX11p0147c2201">二明妙用中初標舉。</p>
<p id="pX11p0147c2209" type="inline">△聞熏聞修者以三昧力從於
<lb n="0147c23"/>聞根熏習修行故曰聞熏聞修。</p>
<p id="pX11p0147c2313" type="inline">△入國土者竪該三世
<lb n="0147c24"/>橫徧十方應身無量度脫眾生。</p>
<p id="pX11p0147c2413" type="inline">△湛然應一切者由證
<lb n="0148a01"/>平等理能普現身說法作利益也。</p>
<p id="pX11p0148a0114" type="inline">▲初聖身。</p>
<p id="pX11p0148a0118" type="inline">△第十
<lb n="0148a02"/>重他受用身者仁王云初地名閻浮提王王百佛土
<lb n="0148a03"/>乃至第十地四禪王王不可說不可說佛土。</p>
<p id="pX11p0148a0318" type="inline">△現上
<lb n="0148a04"/>位身者菩薩因人是本下能現佛身是迹高若現三
<lb n="0148a05"/>乘身是本高迹下菩薩現菩薩是俱下佛是俱高。</p>
<p id="pX11p0148a0520" type="inline">▲
<lb n="0148a06"/>二獨覺。</p>
<p id="pX11p0148a0604" type="inline">△麟角者三千界中獨一而出似麟之頭唯
<lb n="0148a07"/>有一角此觀華飛葉落覩外境之無常例內心之亦
<lb n="0148a08"/>爾若然既本稟教何云現身說法耶答始雖自覺將
<lb n="0148a09"/>圓必假導成故不違也若值佛出則化火焚身入無
<lb n="0148a10"/>為界。</p>
<p id="pX11p0148a1003" type="inline">△資加二位者資粮外凡加行內凡。</p>
<p id="pX11p0148a1017" type="inline">▲三緣覺。</p>
<lb n="0148a11"/>
<p id="pX11p0148a1101">△緣斷勝性者十二因緣斷即證真性也。</p>
<p id="pX11p0148a1117" type="inline">△流轉還
<lb n="0148a12"/>滅如前說。</p>
<p id="pX11p0148a1205" type="inline">△以集為初門者先觀無明即是以集諦
<lb n="0148a13"/>為首聲聞即苦諦為初門也十二因緣亦四諦也無
<lb n="0148a14"/>明行愛取有即集諦識名色等即苦諦能觀智即道
<lb n="0148a15"/>諦所證理即滅諦。</p>
<p id="pX11p0148a1508" type="inline">△緣覺者緣即十二因緣聲教覺
<lb n="0148a16"/>即覺悟智也。</p>
<p id="pX11p0148a1606" type="inline">▲四聲聞。</p>
<p id="pX11p0148a1610" type="inline">△縮觀觀四諦者此有漏縮
<lb n="0148a17"/>觀觀四諦謂初觀欲界苦集滅道四諦每諦各具四
<lb n="0148a18"/>行相
(即十六行相辨上二界令)
觀亦十六行相即成三十二行相
<lb n="0148a19"/>縮者漸觀漸縮令觀境狹也此在中忍位作七周減
<lb n="0148a20"/>緣十二四周減行初觀欲界苦諦下苦空無常無我
<lb n="0148a21"/>次觀上界亦然又觀欲界集諦下集因緣生次觀上
<lb n="0148a22"/>界集諦亦然又觀欲界滅諦下滅靜妙離次觀上界
<lb n="0148a23"/>亦然又觀欲界道諦下道如行出次觀上界亦然然
<lb n="0148a24"/>上界道諦但觀道如行三不觀出之一行也此是一
<lb n="0148b01"/>周減一行也如是漸減唯留欲界苦諦一緣
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0148b0120" type="inline">△
<lb n="0148b02"/>見道十六心者此諦現觀中說十六心即八忍八智
<lb n="0148b03"/>所謂苦法智忍苦法智苦類智忍苦類智集法智忍
<lb n="0148b04"/>集法智集類智忍集類智滅法知忍滅法智滅類智
<lb n="0148b05"/>忍滅類智道法智忍道法智道類智忍道類智此十
<lb n="0148b06"/>六剎那心欲界四諦每諦一忍一智上二界合觀亦
<lb n="0148b07"/>各一忍一智至道諦時生一忍名十五心次生一智
<lb n="0148b08"/>名十六心滿見惑頓盡即證初果。</p>
<lb n="0148b09"/>
<p id="pX11p0148b0901">二釋梵自在對。</p>
<p id="pX11p0148b0907" type="inline">△出入禪支者出一入一次第而修
<lb n="0148b10"/>每禪皆有支林功德梵云忉利此翻三十三釋提桓
<lb n="0148b11"/>因能為三十三天主故飜為能天帝夜摩亦云須炎
<lb n="0148b12"/>摩此云時分亦云妙善覩史陀云知足梵言須洹密
<lb n="0148b13"/>陀此云化樂即自在天梵云婆舍跂提斯云他化自
<lb n="0148b14"/>在。</p>
<p id="pX11p0148b1402" type="inline">△樂自樂他者樂自即樂變化天樂自變化殊勝
<lb n="0148b15"/>樂事而受用樂他即他化自在天樂他變化而受用
<lb n="0148b16"/>也。</p>
<p id="pX11p0148b1602" type="inline">▲二統攝鬼神對。</p>
<p id="pX11p0148b1609" type="inline">△四王各二部者東持國天王
<lb n="0148b17"/>居黃金山所領二部一名犍闥婆二名富單那南增
<lb n="0148b18"/>長天王居瑠璃山所領薜茘多鳩槃荼西惡眼天王
<lb n="0148b19"/>居白銀山所領毒龍毗舍闍北多聞天王居水精山
<lb n="0148b20"/>所領即夜叉羅剎制此鬼神不令惱人故稱護世。</p>
<lb n="0148b21"/>
<p id="pX11p0148b2101">初帝王臣佐對。</p>
<p id="pX11p0148b2107" type="inline">△四輪即金銀銅銕也金輪王王四
<lb n="0148b22"/>天下乃至鐵輪王王一天下。</p>
<p id="pX11p0148b2212" type="inline">△粟散三皇五帝堯舜
<lb n="0148b23"/>諸王為諸侯主也。</p>
<p id="pX11p0148b2308" type="inline">△五官者殷時立司徒司馬司空
<lb n="0148b24"/>司士司寇。</p>
<p id="pX11p0148b2405" type="inline">△六官者周時立太宰司徒宗伯司馬司
<lb n="0148c01"/>寇司空也。</p>
<p id="pX11p0148c0105" type="inline">▲二出家在家對。</p>
<p id="pX11p0148c0112" type="inline">△五星即東歲星南熒
<lb n="0148c02"/>惑西太白北恒星中鎮星。</p>
<p id="pX11p0148c0211" type="inline">△五帝者東方青帝靈威
<lb n="0148c03"/>
<g ref="CB17546"/>南赤西白北黑中黃。</p>
<p id="pX11p0148c0310" type="inline">△大小尸羅即菩薩聲聞戒
<lb n="0148c04"/>也。</p>
<p id="pX11p0148c0402" type="inline">▲三女主童身對。</p>
<p id="pX11p0148c0409" type="inline">△曹慧姬者後漢時人徐令彪
<lb n="0148c05"/>女名照字慧姬嫁曹世叔十九寡居作女誡八篇善
<lb n="0148c06"/>於經藉漢明帝為馬后召入宮內授五經為后妃師
<lb n="0148c07"/>尊而不名但稱大家。</p>
<lb n="0148c08"/>
<p id="pX11p0148c0801">初天龍藥叉對。</p>
<p id="pX11p0148c0807" type="inline">△乾闥婆云尋香行即帝釋外樂神
<lb n="0148c09"/>此神在七寶山間忉利諸天意欲音樂即此人身上
<lb n="0148c10"/>有異相生即往作樂也。</p>
<p id="pX11p0148c1010" type="inline">▲二無酒疑神對。</p>
<p id="pX11p0148c1017" type="inline">△阿脩羅
<lb n="0148c11"/>亦云非天所行猜忌諂曲不正故曰非天。</p>
<p id="pX11p0148c1117" type="inline">△田蚊未
<lb n="0148c12"/>知所出。</p>
<p id="pX11p0148c1204" type="inline">△腹行即無足以腹而行也蛇蚓之類也。</p>
<p id="pX11p0148c1220" type="inline">▲
<lb n="0148c13"/>三人非人等雜類對。</p>
<p id="pX11p0148c1309" type="inline">△見佛受化者人中苦樂相均
<lb n="0148c14"/>故易受化度故佛秪於人中出世也。</p>
<p id="pX11p0148c1415" type="inline">△天之著樂樂
<lb n="0148c15"/>事所縈也四惡多苦不遑進修唯於人中云樂人修
<lb n="0148c16"/>人也。</p>
<lb n="0148c17"/>
<p id="pX11p0148c1701">十四無畏初聞聲離苦。</p>
<p id="pX11p0148c1710" type="inline">△不自觀音者由我自能不
<lb n="0148c18"/>觀音聲返觀聞性故曰以觀觀者者下觀字即聞性
<lb n="0148c19"/>也。</p>
<p id="pX11p0148c1902" type="inline">△自既如是故令他觀皆得解脫又不自觀音者
<lb n="0148c20"/>由觀世音以楞嚴妙定觀照法界所有音聲不從自
<lb n="0148c21"/>生不他生不共生不無因有今略舉不自生一句以
<lb n="0148c22"/>攝後三句也由此四處推撿聲無生處唯照聞性本
<lb n="0148c23"/>周法界故曰以觀觀者孤山云由我不自觀音者由
<lb n="0148c24"/>我亡塵合性也自既證性即起化他常觀十法界內
<lb n="0149a01"/>觀音聲之眾生故曰以觀觀者。</p>
<p id="pX11p0149a0113" type="inline">▲初三災惡國。</p>
<p id="pX11p0149a0119" type="inline">△知
<lb n="0149a02"/>見旋伏者由觀聞性冥真實理餘根亦旋故曰知見
<lb n="0149a03"/>旋伏下云一處成休復六用皆不成。</p>
<p id="pX11p0149a0315" type="inline">△火不燒者知
<lb n="0149a04"/>見照了如火明耀今知見既復故火不燒又見能現
<lb n="0149a05"/>瞋瞋則生火知見復故火自不生故使塵火皆不能
<lb n="0149a06"/>燒此並約根便宜說也然有三種火一果報火二業
<lb n="0149a07"/>火三煩惱火果報自地獄到初禪業通三界經云燒
<lb n="0149a08"/>諸善根無過瞋恚等煩惱始自凡夫終至圓教等覺
<lb n="0149a09"/>即五住煩惱火也由菩薩力悉便得脫良由菩薩深
<lb n="0149a10"/>證平等法界凡有火者即是性火即觀世音等無有
<lb n="0149a11"/>異故得即念而三火頓亡也以火即法界無能燒所
<lb n="0149a12"/>燒故餘皆準此而知
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0149a1211" type="inline">△觀聽旋復者觀於聽根
<lb n="0149a13"/>亡塵復真也。</p>
<p id="pX11p0149a1306" type="inline">△水能漂鼓有聲今既復真根塵俱泯
<lb n="0149a14"/>故逢水難即得免害然亦具三果報水至二禪餘同
<lb n="0149a15"/>上不說風灾者經家略也果報風至三禪餘亦同上。</p>
<lb n="0149a16"/>
<p id="pX11p0149a1601">△斷滅妄想者總舉諸根也由證平等理即無自他
<lb n="0149a17"/>可得誰當受害。</p>
<p id="pX11p0149a1707" type="inline">▲二鬼獄惡賊。</p>
<p id="pX11p0149a1713" type="inline">△性不能全者全暗
<lb n="0149a18"/>成明豈有暗可存耶。</p>
<p id="pX11p0149a1809" type="inline">△羅剎云可畏。</p>
<p id="pX11p0149a1815" type="inline">△鳩槃荼云大
<lb n="0149a19"/>形謂陰藏大也即魘魅鬼。</p>
<p id="pX11p0149a1911" type="inline">△毗舍遮云噉精氣亦云
<lb n="0149a20"/>顛狂鬼。</p>
<p id="pX11p0149a2004" type="inline">△富單那云臭餓鬼餓鬼中勝者。</p>
<p id="pX11p0149a2017" type="inline">△音性圓
<lb n="0149a21"/>銷者了聲性本無故曰圓銷。</p>
<p id="pX11p0149a2112" type="inline">△觀聽反入者反觀聽
<lb n="0149a22"/>根證真實性也。</p>
<p id="pX11p0149a2207" type="inline">△離諸塵妄者根境俱寂也。</p>
<p id="pX11p0149a2218" type="inline">△滅音
<lb n="0149a23"/>圓聞者消滅音塵圓顯聞性也。</p>
<p id="pX11p0149a2313" type="inline">▲三三毒惡心。</p>
<p id="pX11p0149a2319" type="inline">△色
<lb n="0149a24"/>所不劫者隨塵取著則被色劫返照離塵欲從何起。</p>
<lb n="0149b01"/>
<p id="pX11p0149b0101">△純音無塵者證唯聲法門也一切諸法悉趣於聲
<lb n="0149b02"/>也。</p>
<p id="pX11p0149b0202" type="inline">△銷塵旋明者體塵本空旋復明覺也。</p>
<lb n="0149b03"/>
<p id="pX11p0149b0301">三隨欲應求。</p>
<p id="pX11p0149b0306" type="inline">△不動道場涉入世界者即寂而照也。</p>
<lb n="0149b04"/>
<p id="pX11p0149b0401">△種性不斷者佛種不斷也經云佛種從緣起是故
<lb n="0149b05"/>說一乘。</p>
<p id="pX11p0149b0504" type="inline">△男表權智男德剛健復能幹事權智幹事
<lb n="0149b06"/>故生男也經云智度菩薩母方便以為父方便即權
<lb n="0149b07"/>智也。</p>
<p id="pX11p0149b0703" type="inline">△女德坤儀者坤即地也地能柔和承受天陽
<lb n="0149b08"/>之氣資生萬物長養含育故表女德易曰至哉坤元
<lb n="0149b09"/>萬物資生故以鏡智表女德也。</p>
<lb n="0149b10"/>
<p id="pX11p0149b1001">四稱名獲福。</p>
<p id="pX11p0149b1006" type="inline">△修法垂範者自行他化也。</p>
<p id="pX11p0149b1017" type="inline">△圓通本
<lb n="0149b11"/>根者由從耳根圓通觀門契入一心三諦之理故得
<lb n="0149b12"/>一多理齊也。</p>
<p id="pX11p0149b1206" type="inline">△我一名號與彼眾多名號無異者法
<lb n="0149b13"/>身唯一應色則多故六十二等一法身也又六十二
<lb n="0149b14"/>洹偏菩薩等一圓菩薩也孤山云耳根此方最利故
<lb n="0149b15"/>受道之人極多餘聖不順此方故入者甚鮮故稱一
<lb n="0149b16"/>名敵六十二也然亦抑揚之道適時御物也。</p>
<p id="pX11p0149b1618" type="inline">△誰人
<lb n="0149b17"/>出不由戶者正顯從此根得道也以順斯方機宜故
<lb n="0149b18"/>三四不思議。</p>
<p id="pX11p0149b1806" type="inline">△數有限者止三十二應十四無畏也
<lb n="0149b19"/>然茲四不思議所化之機亦不出此但顯能化不思
<lb n="0149b20"/>議無作妙用有若是也。</p>
<p id="pX11p0149b2010" type="inline">▲初現形說法。</p>
<p id="pX11p0149b2016" type="inline">△或慈或威
<lb n="0149b21"/>結上法身法身性具性善惡也。</p>
<p id="pX11p0149b2113" type="inline">△或定即結手是解
<lb n="0149b22"/>脫德或慧即說法是結目般若德爍迦羅此云堅固。</p>
<lb n="0149b23"/>
<p id="pX11p0149b2301">▲二無畏眾生。</p>
<p id="pX11p0149b2307" type="inline">△由我聞思脫出六塵者由聞思修
<lb n="0149b24"/>能轉物故不為境縛也。</p>
<p id="pX11p0149b2410" type="inline">△等悲者同體平等大悲也
<lb n="0149c01"/>四所求隨欲疏通前對觀由修一心三觀發得三德
<lb n="0149c02"/>妙用也或可由即中故寂滅現前即空故十四無畏
<lb n="0149c03"/>即假故三十二應四不思議也。</p>
<lb n="0149c04"/>
<p id="pX11p0149c0401">初結答所問。</p>
<p id="pX11p0149c0406" type="inline">△圓照三昧者首楞嚴定一心三止圓
<lb n="0149c05"/>照一心三諦由此觀照豁悟本心故云緣心自在。</p>
<p id="pX11p0149c0520" type="inline">△
<lb n="0149c06"/>一行三昧者常一其行更無餘次第行也所觀理一
<lb n="0149c07"/>故能照行無次第也。</p>
<p id="pX11p0149c0709" type="inline">△初緣實相造境即中無不真
<lb n="0149c08"/>實即所緣妙境。</p>
<p id="pX11p0149c0807" type="inline">△繫緣法界即觀之止。</p>
<p id="pX11p0149c0816" type="inline">△一念法界
<lb n="0149c09"/>即止之觀能所尚一止觀豈異止觀不二境智冥一
<lb n="0149c10"/>方名緣心自在。</p>
<p id="pX11p0149c1007" type="inline">▲二敘歎得名。</p>
<p id="pX11p0149c1013" type="inline">△十方圓明者由觀
<lb n="0149c11"/>聽根違法界故故周徧十方圓滿明妙也。</p>
<lb n="0149c12"/>
<p id="pX11p0149c1201">初諸佛交光林木演法也法法塵塵無非智體故智
<lb n="0149c13"/>光及處無不演妙也。</p>
<p id="pX11p0149c1309" type="inline">△五體放光者表餘五根一時
<lb n="0149c14"/>解脫。</p>
<p id="pX11p0149c1403" type="inline">△圓張大教者大教之網圓張漉十界魚出生
<lb n="0149c15"/>死河至菩提岸也。</p>
<p id="pX11p0149c1508" type="inline">▲三雨華飾界。</p>
<p id="pX11p0149c1514" type="inline">△百寶華者萬行
<lb n="0149c16"/>因華莊嚴本有法身方彰妙果也。</p>
<p id="pX11p0149c1614" type="inline">▲四合國宣音。</p>
<p id="pX11p0149c1620" type="inline">△
<lb n="0149c17"/>山河不現九界依正一念全空合成一界佛果圓顯
<lb n="0149c18"/>也。</p>
<p id="pX11p0149c1802" type="inline">△梵摩唄匿此云淨讚歎即梵天音曲詠讚三寶
<lb n="0149c19"/>也如陳思王作魚山之唄陳思王即曹子建魏武帝
<lb n="0149c20"/>第四子十歲屬文下筆便成初不曾改每讀佛經輙
<lb n="0149c21"/>留連嗟翫以為至道之宗極也因遊魚山忽聞空中
<lb n="0149c22"/>梵天音響清雅哀婉獨聽良久從者咸聞乃摸其聲
<lb n="0149c23"/>節寫為梵唄撰文製音讚歎三寶傳為後式也。</p>
<lb n="0149c24"/>
<p id="pX11p0149c2401">初指說顯同。</p>
<p id="pX11p0149c2406" type="inline">△前後者遲速也。</p>
<p id="pX11p0149c2413" type="inline">△承佛威神者推功
<lb n="0150a01"/>於師是禮也夫臣子之有作皆功歸於君父也。</p>
<p id="pX11p0150a0119" type="inline">▲二
<lb n="0150a02"/>貼喻釋。</p>
<p id="pX11p0150a0204" type="inline">△空生大覺中如海一漚發者大覺理也理
<lb n="0150a03"/>能含容具足一切隨種種緣而體不變非至大耶。</p>
<p id="pX11p0150a0320" type="inline">△
<lb n="0150a04"/>頑空無明事空不能有不能具一切法非至小耶如
<lb n="0150a05"/>鏡與像鏡能現方圓大小妍𡟎青黃非大耶像不能
<lb n="0150a06"/>爾非至小耶。</p>
<p id="pX11p0150a0606" type="inline">▲三返妄歸真。</p>
<p id="pX11p0150a0612" type="inline">△漚滅空本無者如漚
<lb n="0150a07"/>之空若滅方知此空本不曾有起信云覺心初起心
<lb n="0150a08"/>無初相即此謂也。</p>
<lb n="0150a09"/>
<lb n="0150a10"/>首楞嚴經義疏釋要鈔卷第五<lb n="0150a11"/>
<lb n="0150a12"/>
<lb n="0150a13"/>
<lb n="0150a14"/>首楞嚴經義疏釋要鈔卷第六<lb n="0150a15"/>
<byline>長水沙門　懷遠　錄</byline>
<lb n="0150a16"/>
<p id="pX11p0150a1601">二頌料揀諸聖初六塵。</p>
<p id="pX11p0150a1610" type="inline">▲一。</p>
<p id="pX11p0150a1612" type="inline">△精了不明徹者語倒
<lb n="0150a17"/>合云不精了明徹。</p>
<p id="pX11p0150a1708" type="inline">▲二。</p>
<p id="pX11p0150a1710" type="inline">△句味味即文也古翻為味
<lb n="0150a18"/>字能顯於名句如味顯食也。</p>
<p id="pX11p0150a1812" type="inline">△名詮自性者如云火
<lb n="0150a19"/>秪詮得火更不含水風等并是何火等。</p>
<p id="pX11p0150a1916" type="inline">△句詮差別
<lb n="0150a20"/>即言炭火艾火等。</p>
<p id="pX11p0150a2008" type="inline">▲三。</p>
<p id="pX11p0150a2010" type="inline">△不常其所覺者根境合即
<lb n="0150a21"/>有所覺香塵不合則無故曰不常。</p>
<p id="pX11p0150a2114" type="inline">▲四。</p>
<p id="pX11p0150a2116" type="inline">△非本然者
<lb n="0150a22"/>非是自然常有味也。</p>
<p id="pX11p0150a2209" type="inline">△不恒一者所覺味境不定一
<lb n="0150a23"/>味也謂甜苦等變故。</p>
<p id="pX11p0150a2309" type="inline">▲五。</p>
<p id="pX11p0150a2311" type="inline">△合離性非定者合所觸
<lb n="0150a24"/>即身有觸塵離則無也。</p>
<p id="pX11p0150a2410" type="inline">▲六。</p>
<p id="pX11p0150a2412" type="inline">△必有所者必有能所
<lb n="0150b01"/>也。</p>
<lb n="0150b02"/>
<p id="pX11p0150b0201">根五一。</p>
<p id="pX11p0150b0204" type="inline">△虧半者四角但見前二角也。</p>
<p id="pX11p0150b0216" type="inline">▲三。</p>
<p id="pX11p0150b0218" type="inline">△舌非
<lb n="0150b03"/>入無端者舌入非無端也端由也舌根非無由端自
<lb n="0150b04"/>有也。</p>
<p id="pX11p0150b0403" type="inline">▲四。</p>
<p id="pX11p0150b0405" type="inline">△身與所觸同者互相因待俱無自性又
<lb n="0150b05"/>同即合也身與所合方有知覺也非圓滿覺性所修
<lb n="0150b06"/>之觀故云各非圓覺觀也身有知塵無知各有分限
<lb n="0150b07"/>不相冥合故曰涯量不冥會。</p>
<lb n="0150b08"/>
<p id="pX11p0150b0801">識六一。</p>
<p id="pX11p0150b0804" type="inline">△三和者根境識三也。</p>
<p id="pX11p0150b0813" type="inline">△非相者根境合生
<lb n="0150b09"/>本無自相可得也。</p>
<p id="pX11p0150b0908" type="inline">△自體非定者根境偶則有不對
<lb n="0150b10"/>則亡又為屬根為屬境故曰不定。</p>
<p id="pX11p0150b1014" type="inline">▲二。</p>
<p id="pX11p0150b1016" type="inline">△法界為體
<lb n="0150b11"/>者以法性平等為自體也但為太高故揀然亦隨用。</p>
<lb n="0150b12"/>
<p id="pX11p0150b1201">▲三。</p>
<p id="pX11p0150b1203" type="inline">△住成心所住者住心一處則成心有所著也
<lb n="0150b13"/>非圓觀也真無住故。</p>
<p id="pX11p0150b1309" type="inline">▲四。</p>
<p id="pX11p0150b1311" type="inline">△弄音文者音即聲文即
<lb n="0150b14"/>文字也此聲名句文四法中略舉初後也與下句名
<lb n="0150b15"/>句非無漏影互言也。</p>
<p id="pX11p0150b1509" type="inline">△名句非無漏者或可聲名句
<lb n="0150b16"/>文是所作性屬有漏故故曰非無漏也。</p>
<lb n="0150b17"/>
<p id="pX11p0150b1701">七大初。</p>
<p id="pX11p0150b1704" type="inline">△地性質礙有為非是虗融成就聖性之法
<lb n="0150b18"/>門也。</p>
<p id="pX11p0150b1803" type="inline">▲二。</p>
<p id="pX11p0150b1805" type="inline">△如如非覺觀者如如之理非有尋伺也。</p>
<lb n="0150b19"/>
<p id="pX11p0150b1901">▲三。</p>
<p id="pX11p0150b1903" type="inline">△厭有者存有則牽婬故厭有也。</p>
<p id="pX11p0150b1916" type="inline">△真無取捨
<lb n="0150b20"/>何厭之有故非真也。</p>
<p id="pX11p0150b2009" type="inline">▲五。</p>
<p id="pX11p0150b2011" type="inline">△昏鈍先非覺者晦昧為
<lb n="0150b21"/>空故。</p>
<p id="pX11p0150b2103" type="inline">▲六。</p>
<p id="pX11p0150b2105" type="inline">△唯識者唯遮境有境空也識揀心無心
<lb n="0150b22"/>不無也既存心則妄也。</p>
<lb n="0150b23"/>
<p id="pX11p0150b2301">初標歎所入法。</p>
<p id="pX11p0150b2307" type="inline">△此方真教體者真實教體也以耳
<lb n="0150b24"/>聞音聲為教體故曰在音聞也無有染礙故曰清淨。</p>
<lb n="0150c01"/>
<p id="pX11p0150c0101">△緣名句文者緣聲也以聲中屈曲詮表即名句文
<lb n="0150c02"/>也。</p>
<p id="pX11p0150c0202" type="inline">△引生聞慧者心所法也此於所聞起決定解大
<lb n="0150c03"/>抵此方以音聲為能詮教體如香積世界以香為教
<lb n="0150c04"/>體或衣或樹或臥具或鏡像水月等作佛事。</p>
<p id="pX11p0150c0418" type="inline">▲二略
<lb n="0150c05"/>歎能入人。</p>
<p id="pX11p0150c0505" type="inline">△良哉者良善也。</p>
<p id="pX11p0150c0512" type="inline">△妙音觀世音者由妙
<lb n="0150c06"/>窮音聲實相能徧觀十界音聲也。</p>
<p id="pX11p0150c0614" type="inline">△亦真俗二諦者
<lb n="0150c07"/>中道實理為真諦空假為俗諦。</p>
<p id="pX11p0150c0713" type="inline">△自利利他者妙音
<lb n="0150c08"/>自利自行觀音圓離三種惑染故曰梵音普應十界
<lb n="0150c09"/>化他無忒故曰海潮音也。</p>
<p id="pX11p0150c0911" type="inline">△世間樂者人中財食隨
<lb n="0150c10"/>欲之樂天上自在快樂及禪定等樂出世即二種真
<lb n="0150c11"/>樂二乘等樂。</p>
<p id="pX11p0150c1106" type="inline">▲二釋成。</p>
<p id="pX11p0150c1110" type="inline">△不為不思無者不可因不
<lb n="0150c12"/>思前境便無聞性也。</p>
<p id="pX11p0150c1209" type="inline">△故令語倒者合云出覺觀思
<lb n="0150c13"/>惟也。</p>
<p id="pX11p0150c1303" type="inline">△徧行思者心所法也徧行五中之一也。</p>
<p id="pX11p0150c1319" type="inline">△觀
<lb n="0150c14"/>照者本覺體有照明即真聞性也。</p>
<lb n="0150c15"/>
<p id="pX11p0150c1501">初告語。</p>
<p id="pX11p0150c1504" type="inline">△金剛對空觀者金剛能壞萬物故。</p>
<p id="pX11p0150c1518" type="inline">▲二斥
<lb n="0150c16"/>失。</p>
<p id="pX11p0150c1602" type="inline">△何不自聞聞者上聞字訓觀也。</p>
<p id="pX11p0150c1615" type="inline">▲初脫塵旋根。</p>
<lb n="0150c17"/>
<p id="pX11p0150c1701">△因聲名字者因聲塵故說有聞也。</p>
<p id="pX11p0150c1715" type="inline">△旋聞與聲脫
<lb n="0150c18"/>者旋伏妄聞與聲境俱泯也。</p>
<p id="pX11p0150c1812" type="inline">△能脫者能亡根塵之
<lb n="0150c19"/>觀慧也。</p>
<p id="pX11p0150c1904" type="inline">▲二塵消覺顯。</p>
<p id="pX11p0150c1910" type="inline">△聞復翳根除者聞性若復
<lb n="0150c20"/>元真如翳之妄根自泯故曰除塵亡則真顯故曰塵
<lb n="0150c21"/>消覺圓淨。</p>
<p id="pX11p0150c2105" type="inline">▲三覺極無礙。</p>
<p id="pX11p0150c2111" type="inline">△寂照含虗空者寂照之
<lb n="0150c22"/>理含容十方國土空尚含容餘物可知也。</p>
<p id="pX11p0150c2217" type="inline">▲二喻。</p>
<p id="pX11p0150c2220" type="inline">△
<lb n="0150c23"/>必有所依者或<g ref="CB17557"/>或草等喻妄起必依真也。</p>
<p id="pX11p0150c2318" type="inline">▲三合。</p>
<lb n="0150c24"/>
<p id="pX11p0150c2401">△六和合者因緣和合乃成六根也又眼與色和等
<lb n="0151a01"/>
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0151a0103" type="inline">▲二觀成利益。</p>
<p id="pX11p0151a0109" type="inline">△圓明淨妙者三德難思也。</p>
<p id="pX11p0151a0120" type="inline">△
<lb n="0151a02"/>互現者斷德未圓即影取智亦未圓也。</p>
<p id="pX11p0151a0216" type="inline">▲四勸修。</p>
<p id="pX11p0151a0220" type="inline">△
<lb n="0151a03"/>倒聞機者機即根也。</p>
<p id="pX11p0151a0309" type="inline">△返聞聞自性者返觀自聞性
<lb n="0151a04"/>也。</p>
<lb n="0151a05"/>
<p id="pX11p0151a0501">二重明差當。</p>
<p id="pX11p0151a0506" type="inline">△即事捨塵勞者因權小而入實也又
<lb n="0151a06"/>因始因割因水等事也。</p>
<p id="pX11p0151a0610" type="inline">△因事遠遊者背覺合塵也。</p>
<lb n="0151a07"/>
<p id="pX11p0151a0701">△未得歸還無行也。</p>
<p id="pX11p0151a0709" type="inline">△明了其家所歸道路解心了
<lb n="0151a08"/>了<anchor xml:id="begd1e19854"/>已<anchor xml:id="endd1e19854"/>和必從耳根發行證入也。</p>
<lb n="0151a09"/>
<p id="pX11p0151a0901">大科。</p>
<p id="pX11p0151a0903" type="inline">△三辨離魔業行者前明正道此顯助道正助
<lb n="0151a10"/>相資方成大事矣。</p>
<p id="pX11p0151a1008" type="inline">△疏魔辨逼真者魔有辯智宣說
<lb n="0151a11"/>近真染惑眾生沈淪生死。</p>
<p id="pX11p0151a1111" type="inline">△朋流眾者朋黨法輩多
<lb n="0151a12"/>也又朋黨流行濫述之言眾也。</p>
<p id="pX11p0151a1213" type="inline">△四依者住前名初
<lb n="0151a13"/>依五品十信位也初住至五住名二依六七二住名
<lb n="0151a14"/>三依八九十住名四依通言依者以內有道法堪受
<lb n="0151a15"/>人天依止也此約圓教配也。</p>
<p id="pX11p0151a1512" type="inline">△八不淨者一田宅二
<lb n="0151a16"/>種植根㘽三貯聚稻穀居監求利四奴婢人民五養
<lb n="0151a17"/>群畜六金銀財寶七象牙刻鏤諸寶大牀等八銅銕
<lb n="0151a18"/>釜鑊等。</p>
<lb n="0151a19"/>
<p id="pX11p0151a1901">二陳所願。</p>
<p id="pX11p0151a1905" type="inline">△疏悲增菩薩入地方伏煩惱是任運伏
<lb n="0151a20"/>也。</p>
<p id="pX11p0151a2002" type="inline">△智增地前永伏然天台惟通教留惑潤生以無
<lb n="0151a21"/>應本故故須留惑牽生三界。</p>
<lb n="0151a22"/>
<p id="pX11p0151a2201">一讚請許宣。</p>
<p id="pX11p0151a2206" type="inline">△事理兩修者觀理破惑達惑成智即
<lb n="0151a23"/>理修持戒誦呪等即事修今正明事修以助理修也
<lb n="0151a24"/>又道場中事儀外三七日中心無異緣唯念實相亦
<lb n="0151b01"/>理修也。</p>
<lb n="0151b02"/>
<p id="pX11p0151b0201">初總明三學。</p>
<p id="pX11p0151b0206" type="inline">△戒學先者以戒器不完定水不住戒
<lb n="0151b03"/>淨則可依之發安定水若澄萬象斯鑑故因之發慧
<lb n="0151b04"/>也涅槃云戒如捉賊定如縛賊慧如殊賊。</p>
<p id="pX11p0151b0417" type="inline">△對機不
<lb n="0151b05"/>同者多貪眾生修不淨觀散亂修數息觀等。</p>
<lb n="0151b06"/>
<p id="pX11p0151b0601">初示意。</p>
<p id="pX11p0151b0604" type="inline">△定慧二門前<anchor xml:id="begd1e19946"/>已<anchor xml:id="endd1e19946"/>說者從初至第四半經總
<lb n="0151b07"/>是開解即慧學從阿難舉喻譬如天王賜與華屋至
<lb n="0151b08"/>此是明定學故此下唯明戒學。</p>
<p id="pX11p0151b0813" type="inline">△符律談常者意明
<lb n="0151b09"/>今經唯顯圓頓合明大乘持戒何以但明四根本耶
<lb n="0151b10"/>故引涅槃以顯同也涅槃正顯常住佛性亦止明四
<lb n="0151b11"/>根本戒以符合小乘律制為最後誡勗也今云攝心
<lb n="0151b12"/>為戒斷性亦無即大乘持戒故知名雖同小持心永
<lb n="0151b13"/>殊。</p>
<p id="pX11p0151b1302" type="inline">▲初標示。</p>
<p id="pX11p0151b1306" type="inline">△不隨生死相續者若亡愛欲三界難
<lb n="0151b14"/>拘先明婬者約自行說故欲在初以是三界生死本
<lb n="0151b15"/>故故諸行者不得不慎也菩薩利他為重故戒殺為
<lb n="0151b16"/>先也。</p>
<p id="pX11p0151b1603" type="inline">▲二未來多惑。</p>
<p id="pX11p0151b1609" type="inline">△為善知識者讚歎婬欲為真
<lb n="0151b17"/>修行等。</p>
<p id="pX11p0151b1704" type="inline">△皆是婬根者縱得妙悟但資貪欲根本以
<lb n="0151b18"/>不斷婬輪迴罔息。</p>
<lb n="0151b19"/>
<p id="pX11p0151b1901">二殺為鬼因。</p>
<p id="pX11p0151b1906" type="inline">△祠祀者立祠廟受享祀也。</p>
<p id="pX11p0151b1917" type="inline">△三種肉
<lb n="0151b20"/>者不見殺不聞殺不疑殺也。</p>
<p id="pX11p0151b2012" type="inline">△五種即加自死鳥殘
<lb n="0151b21"/>也。</p>
<p id="pX11p0151b2102" type="inline">△七種即加不為<anchor xml:id="begd1e20008"/>己<anchor xml:id="endd1e20008"/>殺及先乾也。</p>
<p id="pX11p0151b2115" type="inline">△九種者即於
<lb n="0151b22"/>上三中皆有前後方便故成九也見三者見牽去見
<lb n="0151b23"/>持刀將殺之時名前方便見殺時正罪見煞<anchor xml:id="begd1e20020"/>已<anchor xml:id="endd1e20020"/>歡喜
<lb n="0151b24"/>名後方便聞三亦然疑三者初瞥爾舉心名前方便
<lb n="0151c01"/>分別思忖疑為<anchor xml:id="begd1e20033"/>己<anchor xml:id="endd1e20033"/>煞名根本正罪疑然<anchor xml:id="begd1e20039"/>己<anchor xml:id="endd1e20039"/>歡喜名後
<lb n="0151c02"/>方便或云於前七種更加彼煞請<anchor xml:id="begd1e20047"/>己<anchor xml:id="endd1e20047"/>食不期而食又
<lb n="0151c03"/>除十種肉外若不見聞疑皆許得食謂人象蛇獼猴
<lb n="0151c04"/>師子驢馬狐狗猪況顯。</p>
<p id="pX11p0151c0410" type="inline">△不踏生草者不壞生也如
<lb n="0151c05"/>草繫比丘被賊將草繫不敢動身恐損草故。</p>
<p id="pX11p0151c0518" type="inline">△東方
<lb n="0151c06"/>即指此方也。</p>
<p id="pX11p0151c0606" type="inline">△此土即西國也彼多以皮為衣也。</p>
<lb n="0151c07"/>
<p id="pX11p0151c0701">二反以喻顯。</p>
<p id="pX11p0151c0706" type="inline">△皆為彼緣者由服因食以之為緣故
<lb n="0151c08"/>牽三界也。</p>
<p id="pX11p0151c0805" type="inline">△足不離地者劫成時光音天下為人種
<lb n="0151c09"/>身有光明足行離地因食地餅林藤等從此足不離
<lb n="0151c10"/>地。</p>
<p id="pX11p0151c1002" type="inline">△辟穀者辟除也即休粮絕粒也。</p>
<p id="pX11p0151c1015" type="inline">△身身分者身
<lb n="0151c11"/>食也身分服也。</p>
<lb n="0151c12"/>
<p id="pX11p0151c1201">三盜因。</p>
<p id="pX11p0151c1204" type="inline">△上人法者三乘聖果也。</p>
<p id="pX11p0151c1214" type="inline">△循方者順法也
<lb n="0151c13"/>又循歷也即循歷方巷而行乞也。</p>
<p id="pX11p0151c1314" type="inline">△裨者附也附托
<lb n="0151c14"/>佛法興販如來也。</p>
<p id="pX11p0151c1408" type="inline">△却非出家者却非毀出家具戒
<lb n="0151c15"/>之人也。</p>
<p id="pX11p0151c1504" type="inline">▲二反結酬償。</p>
<p id="pX11p0151c1510" type="inline">△馬麥者昔有婆羅門名因
<lb n="0151c16"/>提耆利博達多智教五百弟子因王設會請毗婆棄
<lb n="0151c17"/>佛供養大眾悉赴唯一病比丘彌勤不來餘比丘為
<lb n="0151c18"/>請食迴過梵志山見食香美因生妬心云禿頭沙門
<lb n="0151c19"/>應食馬麥不應食此甘饌之供諸童子曰此等師主
<lb n="0151c20"/>亦應食馬麥昔梵志即我是五百童子今五百羅漢
<lb n="0151c21"/>是故同在毗蘭邑馬廐中九十日食馬麥我不云師
<lb n="0151c22"/>主亦食馬麥故故得擣麥食也。</p>
<p id="pX11p0151c2213" type="inline">△水灌漏巵者漢書
<lb n="0151c23"/>顏師古云巵飲酒圓器也文選曰王巵無當當底也
<lb n="0151c24"/>即漏巵也。</p>
<p id="pX11p0151c2405" type="inline">△分寸不畜即不貪於會禮眾即不慢。</p>
<p id="pX11p0151c2420" type="inline">△
<lb n="0152a01"/>有人捶詈等即不瞋不將如來不了義教迴為<anchor xml:id="begd1e20162"/>己<anchor xml:id="endd1e20162"/>解
<lb n="0152a02"/>即不癡也。</p>
<p id="pX11p0152a0205" type="inline">△暉即暉法師。</p>
<lb n="0152a03"/>
<p id="pX11p0152a0301">四妄因疏。</p>
<p id="pX11p0152a0305" type="inline">△起貪癡慢者貪利養故妄語或愚癡故
<lb n="0152a04"/>或欲<anchor xml:id="begd1e20180"/>己<anchor xml:id="endd1e20180"/>尊勝故。</p>
<p id="pX11p0152a0407" type="inline">△波羅夷云極惡死墮極惡處故或
<lb n="0152a05"/>云棄等
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0152a0506" type="inline">△多羅木斷<anchor xml:id="begd1e20195"/>已<anchor xml:id="endd1e20195"/>不復生也。</p>
<p id="pX11p0152a0516" type="inline">△四攝者一
<lb n="0152a06"/>布施以財法二施令彼附<anchor xml:id="begd1e20205"/>己<anchor xml:id="endd1e20205"/>也二愛語以輭順之語
<lb n="0152a07"/>慰令受道三利行三業利他令生恭敬四同事以種
<lb n="0152a08"/>種形同其事故。</p>
<p id="pX11p0152a0807" type="inline">△密因者所行祕密不與人知。</p>
<p id="pX11p0152a0819" type="inline">△求
<lb n="0152a09"/>那者求那䟦摩此云功德鎧罽賓國王子宋文帝時
<lb n="0152a10"/>來于建康垂死乃屈二指表證斯須二果也真觀法
<lb n="0152a11"/>師垂終反屈三指表證三果。</p>
<p id="pX11p0152a1112" type="inline">△后君噬臍者此譯者
<lb n="0152a12"/>借彼語以潤文也此魯莊公六年楚文王伐申過鄧
<lb n="0152a13"/>鄧祈候曰吾甥也止而享之騅
(音生)
甥聃甥養甥
(並鄧臣侯
<lb n="0152a14"/>亦外甥也)
請殺楚子鄧候弗許三甥曰亡國者必此人也
<lb n="0152a15"/>不早圖后君噬臍
(如噬自臍終不可及)
其及圖之乎圖之此為
<lb n="0152a16"/>時矣曰人將不食吾餘對曰若不從三臣抑社稷實
<lb n="0152a17"/>不血食而君焉取餘弗從還年楚子伐鄧十六年楚
<lb n="0152a18"/>復伐鄧果被滅之規求也
(此下入第七經)
。</p>
<lb n="0152a19"/>
<p id="pX11p0152a1901">他力離魔者持戒但遮現業若有無始冤橫宿殃不
<lb n="0152a20"/>能排遣或於禪中發來三種治魔亦不得免唯有建
<lb n="0152a21"/>立道場持呪禮佛等他力可能治也。</p>
<lb n="0152a22"/>
<p id="pX11p0152a2201">初總結前文。</p>
<p id="pX11p0152a2206" type="inline">△正順解脫者由戒防非三業各各得
<lb n="0152a23"/>解脫故。</p>
<p id="pX11p0152a2304" type="inline">△先容者容儀也即入佛法之先儀也。</p>
<p id="pX11p0152a2319" type="inline">△色
<lb n="0152a24"/>香味觸無非實相者持中道戒也法法無非實相絕
<lb n="0152b01"/>二邊之染名真持戒口等為枝葉也。</p>
<lb n="0152b02"/>
<p id="pX11p0152b0201">二勸誦神呪。</p>
<p id="pX11p0152b0206" type="inline">△無為心佛者大定智悲熏習而現非
<lb n="0152b03"/>有為造作所成故曰無為。</p>
<p id="pX11p0152b0311" type="inline">△垢障塵沙者垢障似塵
<lb n="0152b04"/>若沙之多也功行有力則能動魔所謂城高則荒生
<lb n="0152b05"/>道尊則魔盛。</p>
<p id="pX11p0152b0506" type="inline">△恩愛習氣非一生者五百生中為夫
<lb n="0152b06"/>婦故。</p>
<lb n="0152b07"/>
<p id="pX11p0152b0701">初示行儀。</p>
<p id="pX11p0152b0705" type="inline">△五緣即闕者夫欲修行先具五緣一持
<lb n="0152b08"/>戒清淨二衣食具足三息諸緣務四閑居靜室五近
<lb n="0152b09"/>善知識。</p>
<p id="pX11p0152b0904" type="inline">△七逆者父母羅漢佛身血和合僧和尚阿
<lb n="0152b10"/>闍梨。</p>
<p id="pX11p0152b1003" type="inline">△皆見好相者見光明佛相好異華等相也。</p>
<p id="pX11p0152b1020" type="inline">△
<lb n="0152b11"/>百八煩惱者九十八使見思更如十纏謂無慙無愧
<lb n="0152b12"/>嫉慳悔眠掉舉昏沈忿覆。</p>
<p id="pX11p0152b1211" type="inline">▲二明感應。</p>
<p id="pX11p0152b1216" type="inline">△圭山修證
<lb n="0152b13"/>儀者有十八卷總開三門一道場法事門有七科一
<lb n="0152b14"/>勸修二揀器三訶欲四棄蓋五具緣六嚴處七立志
<lb n="0152b15"/>二禮懺法門有八事一啟請二供養三歎讚四禮敬
<lb n="0152b16"/>五懺悔六雜法事七旋繞八坐思三坐禪法門凡有
<lb n="0152b17"/>八事初總標二調和三近方便四辨魔五治病六正
<lb n="0152b18"/>修七善發八證相。</p>
<p id="pX11p0152b1808" type="inline">△背本習者如修念佛三昧見佛
<lb n="0152b19"/>身相等即稱習也別見異相即不與修多羅合故名
<lb n="0152b20"/>背也。</p>
<lb n="0152b21"/>
<p id="pX11p0152b2101">一壇場基量。</p>
<p id="pX11p0152b2106" type="inline">△旃檀者出外國有白有赤俞益期曰
<lb n="0152b22"/>木根謂之旃檀。</p>
<p id="pX11p0152b2207" type="inline">△沉水者異物志曰出自南國以時
<lb n="0152b23"/>研倒著地久爛取至堅者入水則沉與水平者名𣝕
<lb n="0152b24"/>香。</p>
<p id="pX11p0152b2402" type="inline">△蘇合者續漢書曰出太秦國合諸香煎汁為膏
<lb n="0152c01"/>也一云獸所作中國謂之怪香。</p>
<p id="pX11p0152c0113" type="inline">△熏陸者出秦國海
<lb n="0152c02"/>邊大樹生在沙中凡盛夏時樹膠流入沙上狀似桃
<lb n="0152c03"/>樛。</p>
<p id="pX11p0152c0302" type="inline">△<g ref="CB15106"/>金者說文云百草之華遠方所貢合而釀酒
<lb n="0152c04"/>以降神也。</p>
<p id="pX11p0152c0405" type="inline">△白膠可見。</p>
<p id="pX11p0152c0410" type="inline">△青木者出交州有云出天
<lb n="0152c05"/>竺國。</p>
<p id="pX11p0152c0503" type="inline">△零陵者南越志云土人云燕草芸香月令云
<lb n="0152c06"/>仲冬芸始生
(香草)
。</p>
<p id="pX11p0152c0608" type="inline">△甘松者廣志云出凉山。</p>
<p id="pX11p0152c0618" type="inline">△雞舌者
<lb n="0152c07"/>出五馬州可合以香合俞益期曰木之華為雞舌。</p>
<p id="pX11p0152c0720" type="inline">△
<lb n="0152c08"/>茹退者茹食麤者退為糞。</p>
<p id="pX11p0152c0811" type="inline">△除地者削除地面令平
<lb n="0152c09"/>淨也封土令高謂之壇壇方圓丈六及外供具一一
<lb n="0152c10"/>皆十六應以道場表四種法界統四法界為一真法
<lb n="0152c11"/>界即如來藏正是行人所證之法四界互具即成十
<lb n="0152c12"/>六十六融通秪是一界行人所解所修所證俱不離
<lb n="0152c13"/>此故以表也。</p>
<p id="pX11p0152c1306" type="inline">△兜婁婆香者出兜渠國漢武故事曰
<lb n="0152c14"/>西王母將降上燒此香香聞百里。</p>
<lb n="0152c15"/>
<p id="pX11p0152c1501">二陳象設。</p>
<p id="pX11p0152c1505" type="inline">△當陽安盧舍那者是今經部主也。</p>
<p id="pX11p0152c1519" type="inline">△藍
<lb n="0152c16"/>地迦即青面金剛。</p>
<p id="pX11p0152c1608" type="inline">△頻那夜迦雙身之類。</p>
<p id="pX11p0152c1617" type="inline">△五悔者
<lb n="0152c17"/>一懺悔二勸請三隨喜四迴向五發願然行人建立
<lb n="0152c18"/>道場自供養凡有八事能治八障成就八善一供養
<lb n="0152c19"/>除慳貪障惑大富貴二歎佛除惡口障得無礙辨三
<lb n="0152c20"/>禮佛除我慢障得尊貴身四懺悔除三障四魔得依
<lb n="0152c21"/>正具足五勸請除謗法障得多聞知慧六隨喜除嫉
<lb n="0152c22"/>妬障得大眷屬七迴向除狹劣障成廣大善八發願
<lb n="0152c23"/>除退屈障能總持諸行願如束物所行即無舒散垂
<lb n="0152c24"/>終若得願力則惡念不生不牽惡道即生善處。</p>
<p id="pX11p0152c2419" type="inline">△職
<lb n="0153a01"/>主也。</p>
<p id="pX11p0153a0103" type="inline">△假擇滅者擇是智滅是理由智揀擇惑障故
<lb n="0153a02"/>證滅諦理也若望大乘即是未證故名假也。</p>
<lb n="0153a03"/>
<p id="pX11p0153a0301">初現化佛。</p>
<p id="pX11p0153a0305" type="inline">△肉髻即無見頂頂相表實相無相也。</p>
<p id="pX11p0153a0320" type="inline">△
<lb n="0153a04"/>百寶光表本具十界互具成百也。</p>
<p id="pX11p0153a0414" type="inline">△千葉寶蓮表界
<lb n="0153a05"/>界十如即具千如權實法也此約理具百界千如也。</p>
<lb n="0153a06"/>
<p id="pX11p0153a0601">△從化佛頂放十道光明等即表全性起修成就果
<lb n="0153a07"/>中勝用也佛現化佛即化復作化也。</p>
<p id="pX11p0153a0715" type="inline">△畏愛者畏於
<lb n="0153a08"/>密迹持杵擎山愛於化佛蓮華說呪一畏一愛兼聚
<lb n="0153a09"/>於懷也此示折攝二化。</p>
<p id="pX11p0153a0910" type="inline">△哀祐者哀憐福祐也。</p>
<p id="pX11p0153a0919" type="inline">▲二
<lb n="0153a10"/>說呪辭。</p>
<p id="pX11p0153a1004" type="inline">△非餘聖所能通達者非七方便等所知也。</p>
<lb n="0153a11"/>
<p id="pX11p0153a1101">△大辟者死罪也。</p>
<lb n="0153a12"/>
<p id="pX11p0153a1201">二敘呪功能。</p>
<p id="pX11p0153a1206" type="inline">△乘此呪心者運載也由此法為運載
<lb n="0153a13"/>能於十方現身轉法也。</p>
<p id="pX11p0153a1310" type="inline">△五盛陰者身聚不淨受領
<lb n="0153a14"/>惡觸相象傾渴事不現前起心求欲念念遷流於境
<lb n="0153a15"/>不了種種迷惑也。</p>
<p id="pX11p0153a1508" type="inline">△大小諸橫者灌頂經云大橫有
<lb n="0153a16"/>九小橫無數。</p>
<p id="pX11p0153a1606" type="inline">△四飯諸子者阿那律阿難難陀婆提
<lb n="0153a17"/>婆敷等及餘眷屬即羅睺耶輸陳如十力迦葉等。</p>
<p id="pX11p0153a1720" type="inline">△
<lb n="0153a18"/>用劫壽說不盡者既是密詮藏體功不可窮功若有
<lb n="0153a19"/>盡藏體應是思議法也。</p>
<lb n="0153a20"/>
<p id="pX11p0153a2001">初總勸受持。</p>
<p id="pX11p0153a2006" type="inline">△一切諸毒者外則一切惡病一切冤
<lb n="0153a21"/>家一切諸難但不饒答<anchor xml:id="begd1e20572"/>己<anchor xml:id="endd1e20572"/>事皆名毒也內則貪瞋癡
<lb n="0153a22"/>毒。</p>
<lb n="0153a23"/>
<p id="pX11p0153a2301">初標。</p>
<p id="pX11p0153a2303" type="inline">△出世間智者三乘聖智也。</p>
<p id="pX11p0153a2314" type="inline">▲二釋十一段。</p>
<p id="pX11p0153a2320" type="inline">△
<lb n="0153a24"/>大小毒者大毒令人壽夭小毒令人不安。</p>
<p id="pX11p0153a2417" type="inline">△磣者饌
<lb n="0153b01"/>中有沙也即心懷毒惡之人也。</p>
<p id="pX11p0153b0113" type="inline">△俱胝此云兆心憶
<lb n="0153b02"/>口持非觀持也文中雖舉三度即包六度戒波羅蜜
<lb n="0153b03"/>即含施也由持戒故無殺害即無畏施更兼財食施
<lb n="0153b04"/>之精進含忍由忍故能精勤也智慧攝定有定方能
<lb n="0153b05"/>發智。</p>
<p id="pX11p0153b0503" type="inline">△不清淨者未得無漏清淨也。</p>
<p id="pX11p0153b0515" type="inline">△五辛如下自
<lb n="0153b06"/>明生食發嗔熟食發婬為過深也。</p>
<p id="pX11p0153b0614" type="inline">△園舘者客舍也
<lb n="0153b07"/>周禮五十里有舘舘有委積以待朝聘之客也。</p>
<p id="pX11p0153b0719" type="inline">△二
<lb n="0153b08"/>十八宿謂南方井鬼柳星張翼軫等
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0153b0817" type="inline">△通達即
<lb n="0153b09"/>五位之第三位也如上明也。</p>
<p id="pX11p0153b0912" type="inline">△五土者山林川澤丘
<lb n="0153b10"/>陵墳衍原濕也第四地位疏須位之得。</p>
<lb n="0153b11"/>
<p id="pX11p0153b1101">位有因果者住前為因住上名果又等覺<anchor xml:id="begd1e20643"/>已<anchor xml:id="endd1e20643"/>前名因
<lb n="0153b12"/>妙覺名果。</p>
<p id="pX11p0153b1205" type="inline">△惑有麤細者見思為麤無明為細。</p>
<p id="pX11p0153b1219" type="inline">△智
<lb n="0153b13"/>明昧者我空智昧法空智明又權小智昧圓實智明
<lb n="0153b14"/>又等覺猶昧妙覺方明前云明極即如來。</p>
<p id="pX11p0153b1417" type="inline">△斷淺深
<lb n="0153b15"/>者智淺則斷淺智深則斷深又愚始二教斷淺終等
<lb n="0153b16"/>三教斷深。</p>
<p id="pX11p0153b1605" type="inline">△用優劣者初住見百佛界乃至佛地見
<lb n="0153b17"/>不可說不可說世界等。</p>
<p id="pX11p0153b1710" type="inline">△寡聞者無多聞智暗教修
<lb n="0153b18"/>行也認四禪為四果垂終後有來迎謗云佛說阿羅
<lb n="0153b19"/>漢人不受後有總是妄說從此陷獄。</p>
<p id="pX11p0153b1915" type="inline">▲初述益。</p>
<p id="pX11p0153b1919" type="inline">△得
<lb n="0153b20"/>正熏修者捨小向大依觀音門修首楞嚴定也。</p>
<p id="pX11p0153b2019" type="inline">▲二
<lb n="0153b21"/>正請。</p>
<p id="pX11p0153b2103" type="inline">△佛三摩提揀權小也。</p>
<p id="pX11p0153b2112" type="inline">△信解行地即地前十
<lb n="0153b22"/>信三賢也地者謂此四十位是行所依故稱地也然
<lb n="0153b23"/>的就今經前二漸次為信解行地第三漸次得意之
<lb n="0153b24"/>流即是真修
(云云)
。</p>
<lb n="0153c01"/>
<p id="pX11p0153c0101">疏述意。</p>
<p id="pX11p0153c0104" type="inline">△本性即虗者如病目見華華本不實故敘
<lb n="0153c02"/>二相。</p>
<p id="pX11p0153c0203" type="inline">△因妄有生者因迷不了有諸法生。</p>
<p id="pX11p0153c0217" type="inline">△滅妄名
<lb n="0153c03"/>真者滅即涅槃生死即轉為涅槃故云滅妄也。</p>
<p id="pX11p0153c0319" type="inline">△念
<lb n="0153c04"/>即生相者起信論始自迷真終至受報總成生住異
<lb n="0153c05"/>滅四相最初迷真微細名為生相。</p>
<p id="pX11p0153c0514" type="inline">△能止後念令不
<lb n="0153c06"/>起者始覺初起也。</p>
<p id="pX11p0153c0608" type="inline">△了本無生者始覺智起即了諸
<lb n="0153c07"/>法不曾生起信云覺心初起心無初相以遠離微細
<lb n="0153c08"/>念故得見心性等。</p>
<p id="pX11p0153c0808" type="inline">△轉迷依為悟依者其實所依不
<lb n="0153c09"/>轉但由能依法迷悟爾但全迷是悟亦無可轉秪是
<lb n="0153c10"/>了達故名轉。</p>
<p id="pX11p0153c1006" type="inline">△六依者一損力益能轉即資加二位
<lb n="0153c11"/>以信慙等損本識中染種勢力二通達轉由見道智
<lb n="0153c12"/>斷二障麤分別三修習轉十地漸斷俱生四圓滿轉
<lb n="0153c13"/>究竟位以金剛定頓證佛果五下劣轉二乘厭苦忻
<lb n="0153c14"/>寂證真擇滅六廣大轉大乘俱無欣厭雙斷二障頓
<lb n="0153c15"/>證無上菩提。</p>
<p id="pX11p0153c1506" type="inline">△因明發性者因不了本有妙明妄執
<lb n="0153c16"/>為所故有影明發於性上也。</p>
<p id="pX11p0153c1612" type="inline">△性妄見生者由執所
<lb n="0153c17"/>明能見俄起故曰見生此見全迷性起故曰生妄。</p>
<p id="pX11p0153c1720" type="inline">△
<lb n="0153c18"/>二相俄生者影明妄見也。</p>
<p id="pX11p0153c1811" type="inline">△此有者躡上異相也異
<lb n="0153c19"/>為能有同為所有。</p>
<p id="pX11p0153c1908" type="inline">△從無住本立一切法者從無明
<lb n="0153c20"/>本立一切法也迷無住故成九界染法悟無住故成
<lb n="0153c21"/>佛界依正淨法問無明依法性而有何云無住耶答
<lb n="0153c22"/>離無明外無別法性為無明本以全法性是無明故
<lb n="0153c23"/>全所覆為能覆故約事理染淨不別而別義說兩重
<lb n="0153c24"/>也兩重若異即權教也。</p>
<lb n="0154a01"/>
<p id="pX11p0154a0101">妄性無體者妄無體性也又妄法之性也性即無明
<lb n="0154a02"/>也。</p>
<p id="pX11p0154a0202" type="inline">△非有所依者修然成妄異何因依又全法性成
<lb n="0154a03"/>更無能依所依也。</p>
<p id="pX11p0154a0308" type="inline">△非真求復者躡上轉相也。</p>
<p id="pX11p0154a0319" type="inline">△宛
<lb n="0154a04"/>成非相者境界妄現也。</p>
<p id="pX11p0154a0410" type="inline">△非生非住者略舉四相之
<lb n="0154a05"/>二也妄生妄住也非心非法即妄色妄心也。</p>
<lb n="0154a06"/>
<p id="pX11p0154a0601">二隨業受生。</p>
<p id="pX11p0154a0606" type="inline">△遂有相生相滅之報者愛故相生憎
<lb n="0154a07"/>故相滅也又善生故惡滅即感人天惡生故善滅即
<lb n="0154a08"/>三塗也。</p>
<p id="pX11p0154a0804" type="inline">△非因所因無住所住者異相無因故有而
<lb n="0154a09"/>為同相所因異相本無住著而為同相所住。</p>
<p id="pX11p0154a0918" type="inline">△疏果
<lb n="0154a10"/>住於因者異因同果也如樹生果果住於樹也。</p>
<p id="pX11p0154a1019" type="inline">△成
<lb n="0154a11"/>業性者六根六塵是造業之性。</p>
<lb n="0154a12"/>
<p id="pX11p0154a1201">三類生差別。</p>
<p id="pX11p0154a1206" type="inline">△翻覆者或走或飛不當其類也。</p>
<p id="pX11p0154a1219" type="inline">△假
<lb n="0154a13"/>顛倒者假托他身為<anchor xml:id="begd1e20840"/>己<anchor xml:id="endd1e20840"/>形質也。</p>
<p id="pX11p0154a1313" type="inline">△障顛倒者由障礙
<lb n="0154a14"/>故結成形色色即明著故托明以受生。</p>
<p id="pX11p0154a1416" type="inline">△爝火即螢
<lb n="0154a15"/>火莊子曰日月<anchor xml:id="begd1e20854"/>已<anchor xml:id="endd1e20854"/>出爝火不滅。</p>
<p id="pX11p0154a1513" type="inline">△惑者暗昧不明之
<lb n="0154a16"/>象故所受身無色相也無色界及無相天也。</p>
<p id="pX11p0154a1618" type="inline">△無想
<lb n="0154a17"/>羯南者想心不行也即望夫石女姑泉等。</p>
<p id="pX11p0154a1717" type="inline">△劫毗羅
<lb n="0154a18"/>等者劫初時出世造略數論恐身不久被人破所造
<lb n="0154a19"/>論遂往自在天所請延壽法天曰往餘甘林中求餘
<lb n="0154a20"/>甘子食可令身永又問延法令變身為物報門徒曰
<lb n="0154a21"/>我化為石異宗來難但書石上後陳那造因明論破
<lb n="0154a22"/>之石即書答又展轉問答之不得石即汗流大吼振
<lb n="0154a23"/>碎。</p>
<p id="pX11p0154a2302" type="inline">△非有色相者本無自體也。</p>
<p id="pX11p0154a2313" type="inline">△成色羯南拾沫成
<lb n="0154a24"/>□質也。</p>
<p id="pX11p0154a2404" type="inline">△水母者俗曰鰕蚫。</p>
<p id="pX11p0154a2412" type="inline">△非無色相者各有自
<lb n="0154b01"/>卵也。</p>
<p id="pX11p0154b0103" type="inline">△無色羯南者從無相聲以召成不召則壞也
<lb n="0154b02"/>莊子曰蟲鳴於上風雌應於下風又雌孔<g ref="CB15179"/>聞雄者
<lb n="0154b03"/>鳴即有身。</p>
<p id="pX11p0154b0305" type="inline">△非有想相者螟蛉之相不從蜾羸想。</p>
<p id="pX11p0154b0320" type="inline">△
<lb n="0154b04"/>成相羯南者却假蜾<anchor xml:id="fxX11p0154b01"/>羸想成子也螟蛉即菜蟲亦桑
<lb n="0154b05"/>蟲也蜾<anchor xml:id="fxX11p0154b02"/>羸蠮螉。</p>
<p id="pX11p0154b0507" type="inline">△非無想相者初須想愛變土成兒。</p>
<lb n="0154b06"/>
<p id="pX11p0154b0601">△無想羯南者生<anchor xml:id="begd1e20932"/>已<anchor xml:id="endd1e20932"/>即無想愛故食父母也又土無
<lb n="0154b07"/>想愛故云無想羯南。</p>
<p id="pX11p0154b0709" type="inline">△破鏡為者鳥字合是等字以
<lb n="0154b08"/>破鏡是獸非鳥也故史記孝武本紀曰祀黃帝用一
<lb n="0154b09"/>梟破鏡孟康曰梟鳥名食母也破鏡如貙
(世于功)
虎眼
<lb n="0154b10"/>食父也爾雅曰貙似狸黃帝欲絕其類令百物祀皆
<lb n="0154b11"/>用之。</p>
<p id="pX11p0154b1103" type="inline">△相成相襲者相成即相生也相襲即相害也
<lb n="0154b12"/>春秋云襲鄭襲許等皆暗侵伐之名也
(此下入第八經)
。</p>
<lb n="0154b13"/>
<p id="pX11p0154b1301">二反妄歸真。</p>
<p id="pX11p0154b1306" type="inline">△辨地位之相者反逆也迷則順妄逆
<lb n="0154b14"/>真悟則順真逆妄良由逆妄之智力有淺深故所妄
<lb n="0154b15"/>之惑法爾有其前後故成位次差降不同今經無位
<lb n="0154b16"/>而位始乾慧終妙覺歷五十七位以顯行之淺深矣。</p>
<lb n="0154b17"/>
<p id="pX11p0154b1701">▲初結前顛倒生。</p>
<p id="pX11p0154b1708" type="inline">△顛倒妙圓者顛倒即迷也。</p>
<p id="pX11p0154b1719" type="inline">▲二
<lb n="0154b18"/>生後漸次法。</p>
<p id="pX11p0154b1806" type="inline">△漸次者此是即理而事不次而次成
<lb n="0154b19"/>三對治不同漸教歷別之次第也亦如天台五品對
<lb n="0154b20"/>破五障十信相似入住證真總五十二位皆是不次
<lb n="0154b21"/>而論次也今經第三漸次得意者即證無生法忍初
<lb n="0154b22"/>信即見道位。</p>
<p id="pX11p0154b2206" type="inline">△須具眾因者須藉三漸次為對治也
<lb n="0154b23"/>起信云譬如清淨摩尼寶珠有其曠穢須以種種磨
<lb n="0154b24"/>治方得顯現等。</p>
<lb n="0154c01"/>
<p id="pX11p0154c0101">初總指食為助因。</p>
<p id="pX11p0154c0108" type="inline">△大種者四大種也。</p>
<p id="pX11p0154c0116" type="inline">△相續執持
<lb n="0154c02"/>者由食資益故識心壽命相續無斷也。</p>
<p id="pX11p0154c0216" type="inline">△香味觸三
<lb n="0154c03"/>正消變者正消則資益諸根大種不正消則損諸根
<lb n="0154c04"/>大種不名食也不云色者以色是香味觸三所依之
<lb n="0154c05"/>相不名食故。</p>
<p id="pX11p0154c0506" type="inline">△段者有形段故。</p>
<p id="pX11p0154c0513" type="inline">△觸者根境識三觸
<lb n="0154c06"/>對可意即生喜樂能益身故名之為食如人所求叶
<lb n="0154c07"/>意則體貌悅懌也。</p>
<p id="pX11p0154c0708" type="inline">△意識相應觸起者徧行五中心
<lb n="0154c08"/>所法也。</p>
<p id="pX11p0154c0804" type="inline">△與欲俱轉者思亦徧行中一也欲即別境
<lb n="0154c09"/>五中之一也轉起也思惟希望過求之境有喜樂生
<lb n="0154c10"/>益身命力故名為食。</p>
<p id="pX11p0154c1009" type="inline">△如四食章佛初出家於外道
<lb n="0154c11"/>邊六年苦行日食一麻一麥後於牧牛女邊受乳糜
<lb n="0154c12"/>食外道聞之生謗問佛云所言證得一法餘不能知
<lb n="0154c13"/>者請為說之佛為除彼自餓外道無利勤苦之行乃
<lb n="0154c14"/>曰一切有情皆依食住正覺正說餘不能知然此四
<lb n="0154c15"/>食段以變壞為相觸以觸境為相思以希欲為相識
<lb n="0154c16"/>以相續執持為相。</p>
<p id="pX11p0154c1608" type="inline">△茖䓗薤也。</p>
<p id="pX11p0154c1613" type="inline">△蘭䓗韭也。</p>
<p id="pX11p0154c1618" type="inline">△慈䓗
<lb n="0154c17"/>今䓗也。</p>
<p id="pX11p0154c1704" type="inline">△興渠此方無故不飜慈憫三藏云藏云根
<lb n="0154c18"/>如蘿蔔出土辛臭。</p>
<lb n="0154c19"/>
<p id="pX11p0154c1901">二刳其正性。</p>
<p id="pX11p0154c1906" type="inline">△讓譏嫌與性重等者菩薩利物為先
<lb n="0154c20"/>起過招譏累他墮苦故深誠也。</p>
<p id="pX11p0154c2013" type="inline">△債有餘者食人負
<lb n="0154c21"/>債雖償未畢猶繫獄中喻似二乘猶有愛習。</p>
<p id="pX11p0154c2118" type="inline">△羅剎
<lb n="0154c22"/>女婦隨所生子生<anchor xml:id="begd1e21103"/>已<anchor xml:id="endd1e21103"/>即食愛羅剎女食善根子。</p>
<p id="pX11p0154c2219" type="inline">△華
<lb n="0154c23"/>莖毒蛇凡夫貪五欲華不見愛蛇死墮三惡。</p>
<p id="pX11p0154c2318" type="inline">△婬女
<lb n="0154c24"/>者喻愛女能奪善法之財。</p>
<p id="pX11p0154c2411" type="inline">△摩樓迦子者尼拘大樹
<lb n="0155a01"/>蓋五百乘車設被些子抽藤即纏令枯死愛藤能纏
<lb n="0155a02"/>慧命枯死。</p>
<p id="pX11p0155a0205" type="inline">△瘜肉者愛瘜能興五陰之瘡。</p>
<p id="pX11p0155a0217" type="inline">△彗者彗
<lb n="0155a03"/>星苦出天即飢饉愛彗若興令人善根謹乏。</p>
<p id="pX11p0155a0318" type="inline">△觸入
<lb n="0155a04"/>覆隨者觸即不得與染心男身相觸也入者不得與
<lb n="0155a05"/>染心男捉手捉衣入屏處共立共語共行身相倚共
<lb n="0155a06"/>期覆者不得覆他重罪隨者不得隨舉大僧供給衣
<lb n="0155a07"/>食即為僧所舉未與作共住法者不得隨彼。</p>
<p id="pX11p0155a0718" type="inline">△菩薩
<lb n="0155a08"/>律儀者十重四十八輕也大乘舉心即犯故執心。</p>
<p id="pX11p0155a0820" type="inline">△
<lb n="0155a09"/>負累者偷竊不行則不欠資財為業繫累抑亦不來
<lb n="0155a10"/>詶還宿債。</p>
<p id="pX11p0155a1005" type="inline">△父母肉身覩佛聞法天眼天耳。</p>
<p id="pX11p0155a1018" type="inline">△得大
<lb n="0155a11"/>神通游十方界神境通。</p>
<p id="pX11p0155a1110" type="inline">△宿命清淨宿命通他心通
<lb n="0155a12"/>含存其中即相似五通六根清淨者觀見十方眼聽
<lb n="0155a13"/>受正法耳得大神通身宿命清淨意餘鼻舌含在其
<lb n="0155a14"/>中。</p>
<p id="pX11p0155a1402" type="inline">△觀行持經者文字字性空即解脫也。</p>
<lb n="0155a15"/>
<p id="pX11p0155a1501">三違其現業出觀猶未全亡故云不多流逸。</p>
<p id="pX11p0155a1518" type="inline">▲二獲
<lb n="0155a16"/>無生忍。</p>
<p id="pX11p0155a1604" type="inline">△內懸寶月者寶即假月即中即假中之空
<lb n="0155a17"/>故云內懸引圓寶證清淨是空義也。</p>
<p id="pX11p0155a1715" type="inline">△密圓淨妙者
<lb n="0155a18"/>密理也圓智也淨行也。</p>
<p id="pX11p0155a1810" type="inline">△皆現其中者三德一時顯
<lb n="0155a19"/>發也。</p>
<p id="pX11p0155a1903" type="inline">△不離等者從此位位妙修理證三智三身分
<lb n="0155a20"/>分而顯隨其惑落即彰位號也然第三漸次獲無生
<lb n="0155a21"/>忍即通名以從初信直至等覺皆得名為無生忍故
<lb n="0155a22"/>又第二第三漸次俱通超次若利根第二漸次即得
<lb n="0155a23"/>六根清淨鈍者秪在觀行位中第三漸次利根即獲
<lb n="0155a24"/>無生法忍所歷五十七位皆是真修鈍者秪在相似
<lb n="0155b01"/>初信方破無明方登法忍又十信具在相似初住方
<lb n="0155b02"/>破無明入無生忍聖位難量非可麤意
(云云)
。</p>
<lb n="0155b03"/>
<p id="pX11p0155b0301">疏文初立位所由。</p>
<p id="pX11p0155b0308" type="inline">△斷伏者教道名伏證道名斷又
<lb n="0155b04"/>等覺名伏妙覺名斷又教道名斷證道不斷
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0155b0420" type="inline">△
<lb n="0155b05"/>起信道前名相似覺道中名隨分覺道後名究竟覺
<lb n="0155b06"/>圓人初心圓修三觀圓伏諸惑圓觀三德初信斷見
<lb n="0155b07"/>二信至七信斷思八九信斷界內塵沙十信斷界外
<lb n="0155b08"/>塵沙以未破無明未證實理但名為伏初住方名斷
<lb n="0155b09"/>道又位位皆有伏斷此且略點大綱既是親證境界
<lb n="0155b10"/>凡夫漏識莫能備悉由惑落前後合所顯理得名不
<lb n="0155b11"/>同如經云一切賢聖皆以無為法而有差別此顯法
<lb n="0155b12"/>身發真妙用約智即般若德功力淺深約行即解脫
<lb n="0155b13"/>德由是圓人所顯所悟所修皆不離理智行也。</p>
<p id="pX11p0155b1319" type="inline">△無
<lb n="0155b14"/>有佛涅槃者亡證果法也亦無涅槃佛亡能證人也。</p>
<lb n="0155b15"/>
<p id="pX11p0155b1501">△遠離覺所覺者雙亡理智也。</p>
<p id="pX11p0155b1513" type="inline">△華嚴四十一位不
<lb n="0155b16"/>說十信但有住前十善心也亦不出等覺。</p>
<p id="pX11p0155b1617" type="inline">△大品即
<lb n="0155b17"/>有等覺涅槃五行聖行梵行天行嬰兒行病行。</p>
<p id="pX11p0155b1719" type="inline">▲初
<lb n="0155b18"/>乾慧地。</p>
<p id="pX11p0155b1804" type="inline">△欲愛乾枯根境不偶者初句躡前第二漸
<lb n="0155b19"/>次也前云如是清淨持禁戒人心無貪婬即欲乾也
<lb n="0155b20"/>次句躡第三漸次也前云塵既不緣根無所偶反流
<lb n="0155b21"/>全一六用不行不行即根境不偶也。</p>
<p id="pX11p0155b2115" type="inline">△不續生者盡
<lb n="0155b22"/>此殘質更不重受三界生也此<anchor xml:id="begd1e21284"/>已<anchor xml:id="endd1e21284"/>斷三界見思故不
<lb n="0155b23"/>續也破所知者無根境<anchor xml:id="begd1e21292"/>已<anchor xml:id="endd1e21292"/>偶故無明即破法界理顯
<lb n="0155b24"/>也亦可且破界內法執入似位也。</p>
<p id="pX11p0155b2414" type="inline">△生實報者真實
<lb n="0155c01"/>感報也。</p>
<p id="pX11p0155c0104" type="inline">△執心虗明者我法二執空故曰虗明。</p>
<p id="pX11p0155c0119" type="inline">△未
<lb n="0155c02"/>沾果海法流水者未與理水接也問第三漸次<anchor xml:id="begd1e21317"/>已<anchor xml:id="endd1e21317"/>證
<lb n="0155c03"/>法無生理何言未沾答但未與後位理水接也此正
<lb n="0155c04"/>在無間道斷惑時也若入解脫道證即初信也若鈍
<lb n="0155c05"/>根者第三漸次猶屬似位未接法流理下疑也。</p>
<lb n="0155c06"/>
<p id="pX11p0155c0601">信初躡前總示欲習初乾即乾欲也未與法流水接
<lb n="0155c07"/>即唯有智慧也。</p>
<p id="pX11p0155c0707" type="inline">△中中者即中智證中理也。</p>
<p id="pX11p0155c0718" type="inline">▲疏三
<lb n="0155c08"/>雙次則雙遮雙照寂照俱中故曰中中第三中中者
<lb n="0155c09"/>進進也。</p>
<p id="pX11p0155c0904" type="inline">△圓妙開敷者顯發也由念念增明觀智力
<lb n="0155c10"/>故圓妙之理又得開發。</p>
<p id="pX11p0155c1010" type="inline">△重發真妙者即圓妙開敷
<lb n="0155c11"/>也又從理發智也或可從相似證轉真實證故曰重
<lb n="0155c12"/>發真妙。</p>
<lb n="0155c13"/>
<p id="pX11p0155c1301">二正開十心一。</p>
<p id="pX11p0155c1307" type="inline">△妙信常住者妙信即能冥之智常
<lb n="0155c14"/>住即所冥之理即妙信之常住也又即理之智智亦
<lb n="0155c15"/>常住此則妙信即常住也。</p>
<p id="pX11p0155c1511" type="inline">△疏於實德能者即一體
<lb n="0155c16"/>三寶也於此忍可樂欲冥然契入也。</p>
<p id="pX11p0155c1615" type="inline">△一切滅盡者
<lb n="0155c17"/>頓斷一品無明故曰一切滅盡又約一斷一切斷故
<lb n="0155c18"/>曰滅盡無餘。</p>
<p id="pX11p0155c1806" type="inline">△不偏不邪釋中。</p>
<p id="pX11p0155c1813" type="inline">△是佛正因釋道。</p>
<p id="pX11p0155c1820" type="inline">△
<lb n="0155c19"/>不雜偽妄釋鈍真不住一切法而住中道故曰即住
<lb n="0155c20"/>其中。</p>
<p id="pX11p0155c2003" type="inline">▲二。</p>
<p id="pX11p0155c2005" type="inline">△一切圓通者達九界即佛界也故得三
<lb n="0155c21"/>科一切諸法無礙自在。</p>
<p id="pX11p0155c2110" type="inline">△如是乃至者超越現在也。</p>
<lb n="0155c22"/>
<p id="pX11p0155c2201">△習氣即種子也一切種子蘊在識中多所遺忘今
<lb n="0155c23"/>悉能記憶也。</p>
<p id="pX11p0155c2306" type="inline">△所經未經者即<anchor xml:id="begd1e21401"/>已<anchor xml:id="endd1e21401"/>起未起之種也。</p>
<p id="pX11p0155c2320" type="inline">△
<lb n="0155c24"/>忘失煩惱即二十隨煩惱之一也。</p>
<p id="pX11p0155c2414" type="inline">▲三。</p>
<p id="pX11p0155c2416" type="inline">△精真發化
<lb n="0156a01"/>者從此精真之智現化自在也又發化者融通也由
<lb n="0156a02"/>此真智融通一切妄想純成真智也。</p>
<p id="pX11p0156a0215" type="inline">△進趣真淨者
<lb n="0156a03"/>進增淨行趣向真理。</p>
<p id="pX11p0156a0309" type="inline">▲四。</p>
<p id="pX11p0156a0311" type="inline">△心精現前者即心性彌
<lb n="0156a04"/>顯純一妙智也。</p>
<p id="pX11p0156a0407" type="inline">△慧即是智故云左右惑慧能揀擇
<lb n="0156a05"/>是因智能決斷是界金剛論云慧是智因。</p>
<p id="pX11p0156a0517" type="inline">▲五。</p>
<p id="pX11p0156a0519" type="inline">△執
<lb n="0156a06"/>持智明者以定持慧無二邊之動亂。</p>
<p id="pX11p0156a0615" type="inline">△寂妙常凝者
<lb n="0156a07"/>即上周徧之智凝然湛寂故稱曰定但照故曰智寂
<lb n="0156a08"/>故曰定體不異也。</p>
<p id="pX11p0156a0808" type="inline">▲六。</p>
<p id="pX11p0156a0810" type="inline">△定光即躡上定慧也。</p>
<p id="pX11p0156a0819" type="inline">△明
<lb n="0156a09"/>性深入者智性深照三諦理也。</p>
<p id="pX11p0156a0913" type="inline">△惟深惟進者深於
<lb n="0156a10"/>理進于行也。</p>
<p id="pX11p0156a1006" type="inline">▲七。</p>
<p id="pX11p0156a1008" type="inline">△心進安然者理智相冥保護無
<lb n="0156a11"/>失也。</p>
<p id="pX11p0156a1103" type="inline">△氣分交接者所證之理與佛所證等也佛踞
<lb n="0156a12"/>極理今始分得故云交接。</p>
<p id="pX11p0156a1211" type="inline">▲八。</p>
<p id="pX11p0156a1213" type="inline">△覺明即躡上定慧
<lb n="0156a13"/>由其覺慧深冥於理智定力深故能使佛光因心中
<lb n="0156a14"/>現又以因心冥極果理故云向佛安住此即因果平
<lb n="0156a15"/>等互相涉入名迴向心。</p>
<p id="pX11p0156a1510" type="inline">▲九。</p>
<p id="pX11p0156a1512" type="inline">△心光密迴等者光即
<lb n="0156a16"/>照也由心光冥合於佛故曰密迴。</p>
<p id="pX11p0156a1614" type="inline">△獲佛常凝者凝
<lb n="0156a17"/>寂也即分得常寂理也又心光密迴即躡上迴佛慈
<lb n="0156a18"/>光獲佛常礙即躡上向佛安住。</p>
<p id="pX11p0156a1813" type="inline">△無上妙淨者深得
<lb n="0156a19"/>中道也無二邊為作防非不失名戒心住。</p>
<p id="pX11p0156a1917" type="inline">△定道者
<lb n="0156a20"/>即定共戒道共戒此之二戒得不因受捨非要期但
<lb n="0156a21"/>隨定道證道之所感也。</p>
<p id="pX11p0156a2110" type="inline">▲十。</p>
<p id="pX11p0156a2112" type="inline">△過累不拘者明持戒
<lb n="0156a22"/>之德也若不持戒則起過造業為業繫累即不自在
<lb n="0156a23"/>今善得中道徧應十方故大自在。</p>
<p id="pX11p0156a2314" type="inline">△以此為足者以
<lb n="0156a24"/>戒為足也戒經云常當護戒足。</p>
<lb n="0156b01"/>
<p id="pX11p0156b0101">三十住一。</p>
<p id="pX11p0156b0105" type="inline">△以真方便發此十心者揀異相似故曰
<lb n="0156b02"/>真以此真智顯發此十心也。</p>
<p id="pX11p0156b0212" type="inline">△十用涉入圓成一心
<lb n="0156b03"/>即十心圓融互相涉入自在無礙即是一心由此妙
<lb n="0156b04"/>智而得心精顯發名發心住。</p>
<p id="pX11p0156b0412" type="inline">△發心者三心發也一
<lb n="0156b05"/>正因性顯即理心發二了因即智心發三緣因即行
<lb n="0156b06"/>心發十種三法一時顯發無住而住是住不思議解
<lb n="0156b07"/>脫然不獨此住三心開發但破無明見理即三心發。</p>
<lb n="0156b08"/>
<p id="pX11p0156b0801">▲二。</p>
<p id="pX11p0156b0803" type="inline">△心中發明者躡上也發明即顯現也履以成地
<lb n="0156b09"/>者即以此心為基依之顯發妙用也地者有能生義
<lb n="0156b10"/>故又以初住為二住所觀境故云治地住或可瑠璃
<lb n="0156b11"/>空中現精金假。</p>
<p id="pX11p0156b1107" type="inline">▲三。</p>
<p id="pX11p0156b1109" type="inline">△遊履十方者由理智合故能
<lb n="0156b12"/>起大用也。</p>
<p id="pX11p0156b1205" type="inline">▲四行與佛同分真智與究竟果同也。</p>
<p id="pX11p0156b1220" type="inline">△
<lb n="0156b13"/>受佛氣分者即分證與究竟理等也既合佛理智即
<lb n="0156b14"/>是用權實二智為父母故如陰身自求父母也。</p>
<p id="pX11p0156b1419" type="inline">△入
<lb n="0156b15"/>如來種者既合佛二智即是稟佛遺體初托聖胎令
<lb n="0156b16"/>佛種不斷。</p>
<p id="pX11p0156b1605" type="inline">▲五。</p>
<p id="pX11p0156b1607" type="inline">△親奉覺胤者由是受氣為種胤育
<lb n="0156b17"/>長養諸行圓成如人在胎五位具足故云人相不缺。</p>
<lb n="0156b18"/>
<p id="pX11p0156b1801">▲六。</p>
<p id="pX11p0156b1803" type="inline">△容貌如佛者具足理智無緣慈悲應用無盡
<lb n="0156b19"/>全如佛也。</p>
<p id="pX11p0156b1905" type="inline">▲七。</p>
<p id="pX11p0156b1907" type="inline">△身心合成者躡上容貌如佛心相
<lb n="0156b20"/>亦同也。</p>
<p id="pX11p0156b2004" type="inline">△日益增長者種智行三念念資益增長也。</p>
<lb n="0156b21"/>
<p id="pX11p0156b2101">▲八。</p>
<p id="pX11p0156b2103" type="inline">△佛自具十身者一菩提二願三化四力五莊
<lb n="0156b22"/>嚴六威勢七意生八福九法十智。</p>
<p id="pX11p0156b2214" type="inline">▲九。</p>
<p id="pX11p0156b2216" type="inline">△形成出胎
<lb n="0156b23"/>者破第九無明之因如出如又從體起用如出胎。</p>
<p id="pX11p0156b2320" type="inline">▲
<lb n="0156b24"/>十化緣具足堪行佛事故云表以成人。</p>
<p id="pX11p0156b2416" type="inline">△太子者天
<lb n="0156c01"/>人最大之子也。</p>
<p id="pX11p0156c0107" type="inline">△世子者繼世之子也上言太子下
<lb n="0156c02"/>云世子互其文也漢制天子之嫡嗣曰太子諸候嫡
<lb n="0156c03"/>嗣名世子古則互稱皆得如禮云文王世子此天子
<lb n="0156c04"/>稱世子春秋云晉太子申生此諸候稱太子今譯者
<lb n="0156c05"/>從古式也。</p>
<p id="pX11p0156c0505" type="inline">△疏圓融不礙行布者圓融是約理約橫
<lb n="0156c06"/>故一位即能包括含融一切位也行布是約事約竪
<lb n="0156c07"/>故因不該果後不是前二義相資方成圓妙若知二
<lb n="0156c08"/>義相濟教味圓實則隨舉一義二必相兼故華嚴初
<lb n="0156c09"/>住成正覺現十界身作大佛事一位具一切位一切
<lb n="0156c10"/>位即一位雖則圓融若此而位次宛然高下不濫今
<lb n="0156c11"/>經第十住方明成佛入胎形成出胎文云十用涉入
<lb n="0156c12"/>圓成一心豈非並是二義無礙若昧斯旨眾異難通。</p>
<lb n="0156c13"/>
<p id="pX11p0156c1301">△大品為如佛者通教第十地菩薩破一品無明能
<lb n="0156c14"/>八相成道利生故如佛也。</p>
<lb n="0156c15"/>
<p id="pX11p0156c1501">四十行一。</p>
<p id="pX11p0156c1505" type="inline">△十方隨順者現十界身施三輪化若自
<lb n="0156c16"/>若他咸生歡喜。</p>
<p id="pX11p0156c1607" type="inline">▲二。</p>
<p id="pX11p0156c1609" type="inline">△疏如歡喜等者明四悉檀也
<lb n="0156c17"/>一切諸佛菩薩出世利生無越此四初世界悉檀生
<lb n="0156c18"/>人歡喜益即隨方異說令生歡喜二為人悉檀生善
<lb n="0156c19"/>益三對治悉檀破惡益四第一義悉檀入理益悉徧
<lb n="0156c20"/>也檀施也以此四益徧施法界一切眾生也。</p>
<p id="pX11p0156c2018" type="inline">▲三。</p>
<p id="pX11p0156c2020" type="inline">△
<lb n="0156c21"/>得無違拒者違意則多瞋今自他不違故無瞋也。</p>
<p id="pX11p0156c2120" type="inline">▲
<lb n="0156c22"/>四。</p>
<p id="pX11p0156c2202" type="inline">△種類出生者現種種同類之身化一切也出生
<lb n="0156c23"/>者不起滅定現諸威儀也。</p>
<p id="pX11p0156c2311" type="inline">▲五。</p>
<p id="pX11p0156c2313" type="inline">△一切合同者於一
<lb n="0156c24"/>切法皆合妙理也所有塵沙法門或逆或順皆與實
<lb n="0157a01"/>相不相違背故曰得無差悞由不迷法故離癡亂。</p>
<p id="pX11p0157a0120" type="inline">▲
<lb n="0157a02"/>六。</p>
<p id="pX11p0157a0202" type="inline">△則於同中者能於同中現種種異即理而事也。</p>
<lb n="0157a03"/>
<p id="pX11p0157a0301">△一一異相各各見同者即事而理也同異無礙名
<lb n="0157a04"/>善現行。</p>
<p id="pX11p0157a0404" type="inline">▲七。</p>
<p id="pX11p0157a0406" type="inline">△如是乃至者化用無量略有六種自
<lb n="0157a05"/>在今但敘大小自在故云乃至於一塵中現十方界
<lb n="0157a06"/>而不壞一塵之小相又不損十界之大相故曰現塵
<lb n="0157a07"/>現界也。</p>
<p id="pX11p0157a0704" type="inline">▲八。</p>
<p id="pX11p0157a0706" type="inline">△咸是第一波羅蜜者所起之行皆是
<lb n="0157a08"/>無作超過一切權小之行即是究竟彼岸之行故曰
<lb n="0157a09"/>尊重。</p>
<p id="pX11p0157a0903" type="inline">▲九。</p>
<p id="pX11p0157a0905" type="inline">△如是圓融者躡上尊重行也既能覺了
<lb n="0157a10"/>一一法門皆合涅槃即能成就諸佛利生軌範。</p>
<p id="pX11p0157a1019" type="inline">▲十。</p>
<lb n="0157a11"/>
<p id="pX11p0157a1101">△性本然故者達前諸行皆是性本具足不從修得
<lb n="0157a12"/>此了修即性名真實行。</p>
<lb n="0157a13"/>
<p id="pX11p0157a1301">五十迴向。</p>
<p id="pX11p0157a1305" type="inline">△迴向者前來諸位並約從體發用說今
<lb n="0157a14"/>則攝用歸體迴前二行向佛果理故曰迴向。</p>
<p id="pX11p0157a1418" type="inline">▲初。</p>
<p id="pX11p0157a1420" type="inline">△
<lb n="0157a15"/>純潔精真者唯一清淨實智也既能了法成智則無
<lb n="0157a16"/>無明惑障為留礙故曰遠諸留患般若亦同等者彼
<lb n="0157a17"/>說度四生九類盡成佛道而無一眾生得滅度者若
<lb n="0157a18"/>有相則疫倦愛憎也。</p>
<p id="pX11p0157a1809" type="inline">▲二。</p>
<p id="pX11p0157a1811" type="inline">△不壞者能以妙智壞一
<lb n="0157a19"/>切法而不為壞名不壞迴向。</p>
<p id="pX11p0157a1912" type="inline">▲三。</p>
<p id="pX11p0157a1914" type="inline">△覺齊佛覺者亦
<lb n="0157a20"/>可分智與究竟果智同。</p>
<p id="pX11p0157a2010" type="inline">▲四。</p>
<p id="pX11p0157a2012" type="inline">△至一切處者處即理
<lb n="0157a21"/>也由智顯發徧照於理智稱理周故名至一切處。</p>
<p id="pX11p0157a2120" type="inline">▲
<lb n="0157a22"/>五。</p>
<p id="pX11p0157a2202" type="inline">△世界如來者此依正全是一心故得各各體徧
<lb n="0157a23"/>互相涉入。</p>
<p id="pX11p0157a2305" type="inline">▲六。</p>
<p id="pX11p0157a2307" type="inline">△生清淨因者理具性德之行具故
<lb n="0157a24"/>名生因即行也全性成修故云依因發輝取涅槃果
<lb n="0157b01"/>順性而修故曰隨順善根。</p>
<p id="pX11p0157b0111" type="inline">▲七。</p>
<p id="pX11p0157b0113" type="inline">△真根既成者真因
<lb n="0157b02"/>
<anchor xml:id="begd1e21826"/>已<anchor xml:id="endd1e21826"/>成也了達一切眾生皆我心性我心既徧一切眾
<lb n="0157b03"/>生心性亦徧彼此性同故得不失。</p>
<p id="pX11p0157b0314" type="inline">▲八。</p>
<p id="pX11p0157b0316" type="inline">△如名不動
<lb n="0157b04"/>故云即一切法即世間相常也亦可二無所著雙遮
<lb n="0157b05"/>也。</p>
<p id="pX11p0157b0502" type="inline">△亦三諦者即一切法俗也離一切相真也二無
<lb n="0157b06"/>所著中也。</p>
<p id="pX11p0157b0605" type="inline">▲九。</p>
<p id="pX11p0157b0607" type="inline">△真得所知者<anchor xml:id="begd1e21854"/>已<anchor xml:id="endd1e21854"/>了法法無不是也
<lb n="0157b07"/>十方無礙者不著二邊善得中道故無縛著。</p>
<p id="pX11p0157b0718" type="inline">▲十。</p>
<p id="pX11p0157b0720" type="inline">△
<lb n="0157b08"/>法界量滅者無十界高下之相故云量滅又混四法
<lb n="0157b09"/>界故曰量滅。</p>
<p id="pX11p0157b0906" type="inline">△疏聖法因義者所證不思議實相之
<lb n="0157b10"/>法為聖智之因故云聖法因也。</p>
<lb n="0157b11"/>
<p id="pX11p0157b1101">四加行。</p>
<p id="pX11p0157b1104" type="inline">△疏小乘五位者五停心總別念處名資粮
<lb n="0157b12"/>位煖頂忍世第一名加行位初果為通達位二三果
<lb n="0157b13"/>名修習位四果名究竟位。</p>
<p id="pX11p0157b1311" type="inline">△大乘相宗三賢為外凡
<lb n="0157b14"/>名資粮位四加行為內凡名加行位初地名通達二
<lb n="0157b15"/>地<anchor xml:id="begd1e21895"/>已<anchor xml:id="endd1e21895"/>去名修習妙覺名究竟然今位在迴向之後將
<lb n="0157b16"/>入初地作此四番加功用行破入初地之障或有不
<lb n="0157b17"/>出者含地迴向發心也問從前至此利根<anchor xml:id="begd1e21906"/>已<anchor xml:id="endd1e21906"/>破四十
<lb n="0157b18"/>一品無明稍鈍破三十品何啻明加功用行耶答諸
<lb n="0157b19"/>經論及法相宗並是初地入理剏入此理為難故陳
<lb n="0157b20"/>四種加行今圓實教中無位可論但寄權教名目以
<lb n="0157b21"/>辨圓之位次故亦地前立也名雖同權義須圓實故
<lb n="0157b22"/>仁王云三賢十聖住果報唯佛一人居淨土然今地
<lb n="0157b23"/>前立四加行凡有三義一為擬權故二為登地高深
<lb n="0157b24"/>却難進趣不同前位破執尚淺如人及第為官歷任
<lb n="0157c01"/>雖多將入廟堂更宜進德修業三亦兼被歷別之機
<lb n="0157c02"/>於此修入以法華後有重施義故有茲三意故在地
<lb n="0157c03"/>前出也初地名決擇究竟名解脫初心雖祈究竟及
<lb n="0157c04"/>到地前加功且希見道如人西上意祈見王及近京
<lb n="0157c05"/>幾且祈入門而<anchor xml:id="begd1e21943"/>已<anchor xml:id="endd1e21943"/>。</p>
<p id="pX11p0157c0508" type="inline">△以佛覺為<anchor xml:id="begd1e21951"/>己<anchor xml:id="endd1e21951"/>心者用初地果智
<lb n="0157c06"/>為<anchor xml:id="begd1e21959"/>己<anchor xml:id="endd1e21959"/>因心也。</p>
<p id="pX11p0157c0606" type="inline">△未能離因顯果者加行為因初地為
<lb n="0157c07"/>果位位相望迭論因果存二相因果也。</p>
<p id="pX11p0157c0716" type="inline">△心佛二同
<lb n="0157c08"/>者因果平等也猶存中相故云非出唯識云現前立
<lb n="0157c09"/>少物謂是唯識性以有所得故非實住唯識。</p>
<p id="pX11p0157c0918" type="inline">△迷覺
<lb n="0157c10"/>即因果者迷因果覺也。</p>
<p id="pX11p0157c1010" type="inline">△前之二位依明得明增二
<lb n="0157c11"/>定等者依明得定發下尋伺觀觀名義名義自性名
<lb n="0157c12"/>義差別四法所取是無立為煖位以此四法皆是自
<lb n="0157c13"/>心假施設有
(初得慧日名明得定)
尋伺者尋求伺察也即尋伺
<lb n="0157c14"/>名等四法假有實無也依明增定發上尋伺重觀無
<lb n="0157c15"/>所取名頂位即重觀四法實無可得
(明相轉增名明增定)
。</p>
<p id="pX11p0157c1523" type="inline">△後
<lb n="0157c16"/>二位等者依印順定發下如實智於無所取決定印
<lb n="0157c17"/>持於無能取亦隨順忍樂立為忍位即印前順後依
<lb n="0157c18"/>無間定發上如實智雙印二取俱空名世第一
(從此無間
<lb n="0157c19"/>必入見道名為無間)
然上四位所立觀門並是未證所修今即
<lb n="0157c20"/>證位圓修定慧漸入漸深也。</p>
<lb n="0157c21"/>
<p id="pX11p0157c2101">七十地一歡喜地。</p>
<p id="pX11p0157c2108" type="inline">△地者可遊履義又出生義智為
<lb n="0157c22"/>能履能發理為所履所發也。</p>
<p id="pX11p0157c2212" type="inline">△經覺通如來者妙智
<lb n="0157c23"/>冥合果理也當爾之時遠離分別動搖寂能所相離
<lb n="0157c24"/>五怖畏開百法明門證三德祕藏故曰通達亦曰一
<lb n="0158a01"/>子地<anchor xml:id="begd1e22032"/>已<anchor xml:id="endd1e22032"/>離異生性障故等觀眾生如一子也。</p>
<p id="pX11p0158a0118" type="inline">△檀波
<lb n="0158a02"/>羅蜜增上者意顯此地菩薩亦備修諸度但就增勝
<lb n="0158a03"/>得名入此地時理智行三及諸陀羅尼等一時顯發
<lb n="0158a04"/>也。</p>
<p id="pX11p0158a0402" type="inline">△徧行者真如徧在一切遷流法中今得生滅去
<lb n="0158a05"/>來本如來藏。</p>
<p id="pX11p0158a0506" type="inline">▲二異性入同者躡前地為所破也性
<lb n="0158a06"/>戒成就者無二邊垢染善得中道性戒。</p>
<p id="pX11p0158a0616" type="inline">△三成就勝
<lb n="0158a07"/>定等者謂以智慧光照諸三昧及聞持陀羅尼能得
<lb n="0158a08"/>自在故。</p>
<p id="pX11p0158a0804" type="inline">▲四二身見者煩惱所知二障分別中各斷
<lb n="0158a09"/>一身見也身見以第六我執為本。</p>
<p id="pX11p0158a0914" type="inline">▲五一切同異者
<lb n="0158a10"/>達俗即照真照真即達俗故真俗同異俱不能及故
<lb n="0158a11"/>曰所不能至。</p>
<p id="pX11p0158a1106" type="inline">△類無差別者種種異類唯一真如不
<lb n="0158a12"/>同眼等種族別故。</p>
<p id="pX11p0158a1208" type="inline">△下乘者聲聞涅槃也不著此證
<lb n="0158a13"/>故名斷。</p>
<p id="pX11p0158a1304" type="inline">▲六性淨明露者三德又轉轉增明也疏住
<lb n="0158a14"/>因緣智等者雖修十二因緣智而不住著以之作方
<lb n="0158a15"/>便引發後位無分別智也然疏中多用唯識義消經
<lb n="0158a16"/>學者隨文用圓意疎之不可對滯
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0158a1616" type="inline">▲七遠行地
<lb n="0158a17"/>者多劫行行至不動之邊際故曰遠行。</p>
<p id="pX11p0158a1716" type="inline">△方便善巧波
<lb n="0158a18"/>羅蜜者謂方便攝取眾生安置諸善法中自此四度
<lb n="0158a19"/>皆後得智。</p>
<p id="pX11p0158a1905" type="inline">▲八無分別智任運相續者此地破現相
<lb n="0158a20"/>梨耶三境自此都泯既無心外之法故自行化他於
<lb n="0158a21"/>茲頓息攝用歸體唯與理冥故云任運相續未必至
<lb n="0158a22"/>此方得無分別智任運續也。</p>
<p id="pX11p0158a2212" type="inline">△願波羅蜜者謂現多
<lb n="0158a23"/>煩惱不能攝取內心正定為薄煩惱故須發種種願
<lb n="0158a24"/>力願薄諸煩惱成大精進。</p>
<p id="pX11p0158a2411" type="inline">▲九善慧地者從真如理
<lb n="0158b01"/>起大慧用說一切法一切種智無礙自在無不降伏
<lb n="0158b02"/>故名善慧。</p>
<p id="pX11p0158b0205" type="inline">△四無礙解者在心曰解騰口曰辨。</p>
<p id="pX11p0158b0219" type="inline">△力
<lb n="0158b03"/>波羅蜜者由親近善知識故聽聞妙法如實思惟如
<lb n="0158b04"/>實修行增長善力故也。</p>
<p id="pX11p0158b0410" type="inline">▲十初標指。</p>
<p id="pX11p0158b0415" type="inline">△第四位者修
<lb n="0158b05"/>習位也。</p>
<p id="pX11p0158b0504" type="inline">▲二正顯。</p>
<p id="pX11p0158b0508" type="inline">△融為果海者轉因成果也。</p>
<p id="pX11p0158b0519" type="inline">△二
<lb n="0158b06"/>相尚存者能覆智所覆理也。</p>
<p id="pX11p0158b0612" type="inline">△業自在者能斷業相
<lb n="0158b07"/>無動作因故得自在然真如唯一但就所亡惑障有
<lb n="0158b08"/>殊故彰徧行等名也。</p>
<p id="pX11p0158b0809" type="inline">△智波羅蜜者如所顯示諸波
<lb n="0158b09"/>羅蜜自受用法樂及成就眾生等皆依智所建立也。</p>
<lb n="0158b10"/>
<p id="pX11p0158b1001">▲等妙二位並可見。</p>
<lb n="0158b11"/>
<p id="pX11p0158b1101">三結位初。</p>
<p id="pX11p0158b1105" type="inline">△幻者譬如幻法雖無有實而可見聞今
<lb n="0158b12"/>觀若智若惑若行若證諸法亦然。</p>
<p id="pX11p0158b1214" type="inline">▲二。</p>
<p id="pX11p0158b1216" type="inline">△炎者風鼓
<lb n="0158b13"/>塵和日光名為野馬渴鹿謂之為水無智謂之為實。</p>
<lb n="0158b14"/>
<p id="pX11p0158b1401">▲三。</p>
<p id="pX11p0158b1403" type="inline">△水月者水中月影當處不實。</p>
<p id="pX11p0158b1415" type="inline">▲四。</p>
<p id="pX11p0158b1417" type="inline">△空者空
<lb n="0158b15"/>但有名望似有色。</p>
<p id="pX11p0158b1508" type="inline">▲五。</p>
<p id="pX11p0158b1510" type="inline">△響者妄謂空谷有聲發響。</p>
<lb n="0158b16"/>
<p id="pX11p0158b1601">▲六。</p>
<p id="pX11p0158b1603" type="inline">△城者日初出時蜃吐其氣望如城郭日高即
<lb n="0158b17"/>無。</p>
<p id="pX11p0158b1702" type="inline">▲七。</p>
<p id="pX11p0158b1704" type="inline">△夢者在夢謂為實寤方知是虗。</p>
<p id="pX11p0158b1717" type="inline">▲八。</p>
<p id="pX11p0158b1719" type="inline">△影
<lb n="0158b18"/>者影現不可捉元來自寂然。</p>
<p id="pX11p0158b1812" type="inline">▲九。</p>
<p id="pX11p0158b1814" type="inline">△鏡像者不內外
<lb n="0158b19"/>出入非生滅可求。</p>
<p id="pX11p0158b1908" type="inline">▲十。</p>
<p id="pX11p0158b1910" type="inline">△化者如化不曾生更說誰
<lb n="0158b20"/>為滅。</p>
<lb n="0158b21"/>
<p id="pX11p0158b2101">第五出聖教名殊疏。</p>
<p id="pX11p0158b2109" type="inline">△是尊重法釋寶字。</p>
<p id="pX11p0158b2117" type="inline">△揩定邪
<lb n="0158b22"/>正釋印字。</p>
<p id="pX11p0158b2205" type="inline">△唯佛究盡釋無上。</p>
<p id="pX11p0158b2213" type="inline">△以此照明釋眼。</p>
<p id="pX11p0158b2220" type="inline">△
<lb n="0158b23"/>竪窮橫徧釋海。</p>
<p id="pX11p0158b2307" type="inline">▲三。</p>
<p id="pX11p0158b2309" type="inline">△密即祕密藏也。</p>
<p id="pX11p0158b2316" type="inline">△因即楞嚴
<lb n="0158b24"/>妙定以之為因證彼果理也。</p>
<p id="pX11p0158b2412" type="inline">△智礙即所知障。</p>
<p id="pX11p0158b2419" type="inline">△蓮
<lb n="0158c01"/>華者三德顯發似蓮華出水。</p>
<lb n="0158c02"/>
<p id="pX11p0158c0201">六趣生因果。</p>
<p id="pX11p0158c0206" type="inline">△三界九地者欲界五趣雜染地色界
<lb n="0158c03"/>四禪無色四空。</p>
<p id="pX11p0158c0307" type="inline">△故意令生者令起貪愛煩惱潤生
<lb n="0158c04"/>三界教化眾生也。</p>
<lb n="0158c05"/>
<p id="pX11p0158c0501">二結示中。</p>
<p id="pX11p0158c0505" type="inline">△前後相濟者即俗而真一切咸泯即真
<lb n="0158c06"/>而俗因果照然偏在一邊成斷常見。</p>
<lb n="0158c07"/>
<p id="pX11p0158c0701">初總分二分一標列。</p>
<p id="pX11p0158c0709" type="inline">△因彼妄見有妄習生者眾生
<lb n="0158c08"/>妄分別有佛有世界起信云一切諸法唯依妄念而
<lb n="0158c09"/>有差別既因妄造必受妄執正法念經云如繩繫飛
<lb n="0158c10"/>鳥雖遠攝即還眾生被業牽當知亦如是。</p>
<lb n="0158c11"/>
<p id="pX11p0158c1101">二外分想能飛舉乃至成佛亦資想念如觀經中觀
<lb n="0158c12"/>念彌陀而生淨土然內分非謂無想但是情染之想
<lb n="0158c13"/>也。</p>
<lb n="0158c14"/>
<p id="pX11p0158c1401">初純想中。</p>
<p id="pX11p0158c1405" type="inline">△心開見佛亦須兼通觀行相似
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0158c1420" type="inline">▲
<lb n="0158c15"/>二情少想多。</p>
<p id="pX11p0158c1506" type="inline">△差別之因一如上說者上中下品異
<lb n="0158c16"/>如魔業中說。</p>
<p id="pX11p0158c1606" type="inline">△仙鬼等四飛仙九想大力鬼神八想
<lb n="0158c17"/>飛行夜叉七想地行羅剎六想。</p>
<p id="pX11p0158c1713" type="inline">△保總法忍者保持
<lb n="0158c18"/>安隱令無退也。</p>
<p id="pX11p0158c1807" type="inline">▲三。</p>
<p id="pX11p0158c1809" type="inline">△情想均等想明斯聰者想是
<lb n="0158c19"/>清明之法稍增必聰慧也情是幽暗之法稍增必愚
<lb n="0158c20"/>鈍也。</p>
<p id="pX11p0158c2003" type="inline">▲四情多。</p>
<p id="pX11p0158c2007" type="inline">△無間是七熱者俱舍說八熱第八
<lb n="0158c21"/>名為無間於八熱外自有五無間也。</p>
<lb n="0158c22"/>
<p id="pX11p0158c2201">三結由自業。</p>
<p id="pX11p0158c2206" type="inline">△共中共變者山河大地地獄等是眾
<lb n="0158c23"/>生共業共變唯識有四句一共中共變即山河地獄
<lb n="0158c24"/>等二共中不共即田園產業三不共中共即妻女等
<lb n="0159a01"/>四不共中不共即正報身。</p>
<p id="pX11p0159a0111" type="inline">△同受此苦者謂彼彼同
<lb n="0159a02"/>受鑊湯等。</p>
<p id="pX11p0159a0205" type="inline">△受報不同者雖同感地獄而受苦各異
<lb n="0159a03"/>謂彼銕牀此刀山等又彼八寒此八熱等。</p>
<p id="pX11p0159a0317" type="inline">△元地者
<lb n="0159a04"/>謂本造鐵丸因即受鐵丸苦等結前生後。</p>
<lb n="0159a05"/>
<p id="pX11p0159a0501">引滿者牽生地獄是引業受有輕重是滿業初婬習。</p>
<lb n="0159a06"/>
<p id="pX11p0159a0601">△無明正發者即癡使貪瞋慢等九為助發也由貪
<lb n="0159a07"/>癡等惑故起於婬行故婬為所發也。</p>
<p id="pX11p0159a0715" type="inline">△根隨者根本
<lb n="0159a08"/>煩惱六隨煩惱有二十並如上貪習。</p>
<p id="pX11p0159a0815" type="inline">△有有具者於
<lb n="0159a09"/>種種物上生貪也。</p>
<p id="pX11p0159a0908" type="inline">△地獄者地下有獄也獄局也拘
<lb n="0159a10"/>局罪人處也梵語泥犁此云無去處捺落迦云受苦
<lb n="0159a11"/>器。</p>
<p id="pX11p0159a1102" type="inline">△<g ref="CB15106"/>鉢羅云青蓮華凍成青淤之色奔茶利云白
<lb n="0159a12"/>蓮華鉢頭摩云紅蓮華皆色如此也八寒一皰二皰
<lb n="0159a13"/>列三𠿒
(音喝)
哳詀
(叱涉切)
四郝
(音赤)
五虎虎六青蓮華七紅
<lb n="0159a14"/>蓮華八大紅蓮華八熱者一等活二黑繩三號呌四
<lb n="0159a15"/>大號叫五燒熱六極燒熱七徧燒熱八無間。</p>
<p id="pX11p0159a1518" type="inline">△瘴海
<lb n="0159a16"/>氣也。</p>
<p id="pX11p0159a1603" type="inline">△人吸即病。</p>
<p id="pX11p0159a1608" type="inline">△衝突也。</p>
<p id="pX11p0159a1612" type="inline">△忤觸也逆也。</p>
<p id="pX11p0159a1618" type="inline">△火能
<lb n="0159a17"/>鑄物由瞋火故鑄成種種金苦具也。</p>
<p id="pX11p0159a1715" type="inline">△宮割者男子
<lb n="0159a18"/>去其勢故云割女子閇其宮故云宮又割即截其耳
<lb n="0159a19"/>也。</p>
<p id="pX11p0159a1902" type="inline">△秦五刑者秦相商君公孫鞅所制一墨刑
(刻其額以
<lb n="0159a20"/>墨指之)
二劓
(截其鼻也)
二
(剕其足也)
四宮五大辟
(死刑)
新五刑即漢
<lb n="0159a21"/>鄭侯蕭何所制一笞笞耻也鞭令青色象東方甲乙
<lb n="0159a22"/>木有五等一十至五十每十下贖銅一斤二杖鞭令
<lb n="0159a23"/>見血象南方丙丁火亦五等六十至一百三曰徒徒
<lb n="0159a24"/>者奴也白日驅使象西方庚辛金夜間即禁之亦五
<lb n="0159b01"/>等一年
(二十斤)
一年半
(三十斤)
二年
(四十斤)
二年半
(五十斤)
三
<lb n="0159b02"/>年
(六十斤)
四流流散也如水東流更不西返水黑象北
<lb n="0159b03"/>方壬癸水有三等二千里二千五百里三千里五死
<lb n="0159b04"/>人死則骨肉歸土土黃象中央戊巳土。</p>
<p id="pX11p0159b0416" type="inline">△延亦引也。</p>
<lb n="0159b05"/>
<p id="pX11p0159b0501">△校即枷也易曰荷挍滅耳。</p>
<p id="pX11p0159b0512" type="inline">△大尾長胡者詩曰狼
<lb n="0159b06"/>䟦其胡載疐其尾。</p>
<p id="pX11p0159b0608" type="inline">△銳首者央銳其頭也文選云銳
<lb n="0159b07"/>耳白頭。</p>
<p id="pX11p0159b0704" type="inline">△飛心者動役其心也。</p>
<p id="pX11p0159b0713" type="inline">△如塵隨風各無所
<lb n="0159b08"/>見者風與微塵各不可見也塵雖有相非日不照以
<lb n="0159b09"/>喻姦𧨀人所不覺。</p>
<p id="pX11p0159b0908" type="inline">△如擘者如擘五指也。</p>
<p id="pX11p0159b0917" type="inline">△車檻者
<lb n="0159b10"/>拘夾罪人具也。</p>
<p id="pX11p0159b1007" type="inline">△畜惡者積惡在心也匿怨而友人
<lb n="0159b11"/>若作槿字濫上投礰也若拋字即濫上擲也。</p>
<p id="pX11p0159b1118" type="inline">△薩迦
<lb n="0159b12"/>耶此云邪見。</p>
<p id="pX11p0159b1206" type="inline">△見戒禁取者見即身邊二見也戒禁
<lb n="0159b13"/>即戒禁取也取即見取此五若執常即違斷執斷即
<lb n="0159b14"/>違常故曰出生相反發於違拒。</p>
<p id="pX11p0159b1413" type="inline">△染慧者邪智也。</p>
<p id="pX11p0159b1420" type="inline">△
<lb n="0159b15"/>見取者我所見事取為最勝諸見。</p>
<p id="pX11p0159b1514" type="inline">△戒禁者因見持
<lb n="0159b16"/>戒也外道因以天眼觀見雞狗死得生天便謂但是
<lb n="0159b17"/>雞狗死悉生天遂持雞戒狗戒如彼宿食訟即覆藏
<lb n="0159b18"/>
<anchor xml:id="begd1e22578"/>己<anchor xml:id="endd1e22578"/>事被他訟發也。</p>
<p id="pX11p0159b1808" type="inline">△追觸暴熟者追他過惡觸惱其
<lb n="0159b19"/>心令暴熱也。</p>
<p id="pX11p0159b1906" type="inline">△蛆螫者訢人之事如蟲毒傷人也。</p>
<lb n="0159b20"/>
<p id="pX11p0159b2001">二六交報初總標。</p>
<p id="pX11p0159b2008" type="inline">△六識造業者六根但是造業之
<lb n="0159b21"/>具如魚鳥之網然六識造復有正助第六正造前五
<lb n="0159b22"/>識是助造。</p>
<p id="pX11p0159b2205" type="inline">△總報業者引業也此業於諸業中最勝
<lb n="0159b23"/>故即能引生諸趣故。</p>
<p id="pX11p0159b2309" type="inline">△善不善思者正是業體善思
<lb n="0159b24"/>即為善報之因惡思即是惡報之因由前六造因第
<lb n="0159c01"/>八無記受報。</p>
<p id="pX11p0159c0106" type="inline">△強盛隨轉者前五不能造引但隨六
<lb n="0159c02"/>轉第六造善強盛前五即隨造善造惡強盛前五即
<lb n="0159c03"/>隨造惡。</p>
<p id="pX11p0159c0304" type="inline">▲一見報。</p>
<p id="pX11p0159c0308" type="inline">△色能役心令心躁動故盛火現。</p>
<p id="pX11p0159c0321" type="inline">△
<lb n="0159c04"/>種種惡物者鐵山鐵城牛頭獄卒創劒刀兵等。</p>
<p id="pX11p0159c0419" type="inline">▲二
<lb n="0159c05"/>聞報。</p>
<p id="pX11p0159c0503" type="inline">△雨霧毒蟲合是身境。</p>
<p id="pX11p0159c0512" type="inline">△毒氣合是鼻境
(云云)
。</p>
<lb n="0159c06"/>
<p id="pX11p0159c0601">▲三齅報。</p>
<p id="pX11p0159c0605" type="inline">△餒爽者魚敗曰餒羮敗曰爽即敗壞失
<lb n="0159c07"/>鮮潔也老子曰五味令人口爽。</p>
<p id="pX11p0159c0713" type="inline">△為道者塗道也。</p>
<p id="pX11p0159c0720" type="inline">△
<lb n="0159c08"/>觀即門兩闕也古今法云闕者觀也古者每門樹兩
<lb n="0159c09"/>觀於其前以標表宮門也觀者登之可遠觀也人臣
<lb n="0159c10"/>將朝至此則思其所闕故也。</p>
<p id="pX11p0159c1012" type="inline">△倳者竹之鋒刃也又
<lb n="0159c11"/>倳者以物𢮿地也思報。</p>
<p id="pX11p0159c1110" type="inline">△風能轉變迅疾且無形狀
<lb n="0159c12"/>似意之速疾也。</p>
<p id="pX11p0159c1207" type="inline">△荒即亂也。</p>
<p id="pX11p0159c1212" type="inline">△合石等宜為身境。</p>
<lb n="0159c13"/>
<p id="pX11p0159c1301">二別顯重輕。</p>
<p id="pX11p0159c1306" type="inline">△六根十因具足同造者如眼根造惡
<lb n="0159c14"/>時餘五根俱時備造十因也。</p>
<p id="pX11p0159c1412" type="inline">△不涉餘根者如眼識
<lb n="0159c15"/>與意造業時但是眼根眼境同造不兼餘根境造也。</p>
<lb n="0159c16"/>
<p id="pX11p0159c1601">△口意不作者意云身犯殺盜婬者口不起四惡意
<lb n="0159c17"/>不貪瞋癡也或意造三惡身口不作等或可身口意
<lb n="0159c18"/>三作殺盜婬者謂意念口言身作也。</p>
<p id="pX11p0159c1815" type="inline">△三業不兼者
<lb n="0159c19"/>不具造殺盜婬三也或為殺時即不作盜婬等或可
<lb n="0159c20"/>犯殺盜時不兼婬也或犯婬殺即不犯盜此但約不
<lb n="0159c21"/>具犯也。</p>
<p id="pX11p0159c2104" type="inline">△單犯一業者即犯一業時意不念口不言
<lb n="0159c22"/>也或可前二業此一業也
(云云)
。</p>
<lb n="0159c23"/>
<p id="pX11p0159c2301">二鬼趣。</p>
<p id="pX11p0159c2304" type="inline">△輕重不禁者十重四十八。</p>
<p id="pX11p0159c2315" type="inline">△毀佛涅槃者
<lb n="0159c24"/>不信有究竟安樂處也。</p>
<p id="pX11p0159c2410" type="inline">△非是輕受者非謂造貪物
<lb n="0160a01"/>等十罪後便秪受鬼趣輕報此<anchor xml:id="begd1e22729"/>已<anchor xml:id="endd1e22729"/>於地獄受重苦畢
<lb n="0160a02"/>方受鬼報也。</p>
<p id="pX11p0160a0206" type="inline">△魃鬼即旱怪之鬼有經作妖鬼即妖
<lb n="0160a03"/>媚之鬼惑亂人也以多情故。</p>
<p id="pX11p0160a0312" type="inline">△苦苦具者種種違心
<lb n="0160a04"/>之境也。</p>
<p id="pX11p0160a0404" type="inline">△水石變怪者孔子世家曰丘聞之石之怪
<lb n="0160a05"/>變罔閬水之怪龍罔象或云獨足魍魎山精也好學
<lb n="0160a06"/>人語能迷人。</p>
<p id="pX11p0160a0606" type="inline">△童子師即鳴童也因果報應皆虗妄
<lb n="0160a07"/>造受若了圓常都不可得故云若悟菩提本無所有
<lb n="0160a08"/>三畜趣。</p>
<p id="pX11p0160a0804" type="inline">△咎徵者惡行之驗也。</p>
<p id="pX11p0160a0813" type="inline">△𪄱鴹即陰鳥故主
<lb n="0160a09"/>雨諺云𪄱鴹鼓舞天下大雨。</p>
<p id="pX11p0160a0912" type="inline">△<g ref="CB15112"/>者相<g ref="CB15112"/>經云陽鳥
<lb n="0160a10"/>也是以主旱<g ref="CB15112"/>能警露露下則鳴。</p>
<p id="pX11p0160a1014" type="inline">△狐即妖獸說文
<lb n="0160a11"/>云狐有三德其色中和小前大後死枕丘首名山記
<lb n="0160a12"/>云狐先古之婬婦也其名紫紫化為狐。</p>
<p id="pX11p0160a1216" type="inline">△應時者燕
<lb n="0160a13"/>雁也燕知社後來社前去今古注云燕一名天女亦
<lb n="0160a14"/>名鷙鳥詩云燕燕于飛差遲其羽雁者隨陽之鳥禮
<lb n="0160a15"/>云季秋之月鴻雁來賓。</p>
<p id="pX11p0160a1510" type="inline">△麟鳳者麒麟鳳凰也牡曰
<lb n="0160a16"/>麒牝曰麟說文曰仁獸也詩義曰麟馬足黃色圓蹄
<lb n="0160a17"/>角端有肉音中黃鐘王者至仁則出鳳凰者神鳥也
<lb n="0160a18"/>雄曰鳳雌曰凰鶉火之禽陽之精也瑞應圖云王者
<lb n="0160a19"/>之嘉祥也遇亂則居夷狄也。</p>
<lb n="0160a20"/>
<p id="pX11p0160a2001">四人趣可見。</p>
<p id="pX11p0160a2006" type="inline">▲五仙趣。</p>
<p id="pX11p0160a2010" type="inline">△俾賤作貴者點物成金之
<lb n="0160a21"/>類也。</p>
<p id="pX11p0160a2103" type="inline">△榮衛者身中陰陽二氣也。</p>
<p id="pX11p0160a2114" type="inline">△悉化源者知一
<lb n="0160a22"/>切物變化之源也此十種仙不離人間但是名峯靈
<lb n="0160a23"/>岳方丈蓬萊即自變化園亭莊宅而居止也如漢明
<lb n="0160a24"/>帝永平五年剡縣劉農入天台山度山見一大溪有
<lb n="0160b01"/>二女子姿容妙絕遂留半年後因懷土求歸既出親
<lb n="0160b02"/>舊零落邑屋更變並無相識及子細詢問問得其家
<lb n="0160b03"/>是七世孫故知此皆仙類也。</p>
<lb n="0160b04"/>
<p id="pX11p0160b0401">天欲界。</p>
<p id="pX11p0160b0404" type="inline">△天者果報天然不藉為作念衣衣來想食
<lb n="0160b05"/>食至故名曰天俗中釋天云天者顯也在上高顯也
<lb n="0160b06"/>又天者坦也坦然高遠也春曰蒼天陽氣始發色蒼
<lb n="0160b07"/>蒼也夏曰昊天其氣布散浩浩然也秋曰旻天旻閔
<lb n="0160b08"/>也物就枯落可閔傷也冬曰上天其氣上騰與地絕
<lb n="0160b09"/>也然此六天壽量如俱舍說人間五十年下天一晝
<lb n="0160b10"/>夜承斯壽五百上五倍倍增
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0160b1014" type="inline">▲初四天王。</p>
<p id="pX11p0160b1019" type="inline">△於
<lb n="0160b11"/>邪婬中心不流逸者略舉其一也須具持五戒謂不
<lb n="0160b12"/>殺不盜不邪婬不妄語不飲酒兼行上品十善方生
<lb n="0160b13"/>欲天然此欲界六天兼護法心得生四天兼慈化人
<lb n="0160b14"/>生忉利天其心細妙善巧純熟生𦦨摩天兼修禪定
<lb n="0160b15"/>攝麤細念住生兜率天修欲界定生化樂天修未到
<lb n="0160b16"/>定破事障生他化天四王去人間四萬踰善那於須
<lb n="0160b17"/>彌半山有四級東提頭賴吒南毗留勒叉西毗留博
<lb n="0160b18"/>叉北毗沙門共領八部鬼神。</p>
<p id="pX11p0160b1812" type="inline">▲二忉利居妙高頂俱
<lb n="0160b19"/>舍云妙高頂八萬三十三天居四角有四峯金剛首
<lb n="0160b20"/>所居中宮名善現周萬踰繕那四峰即三十二天所
<lb n="0160b21"/>居也。</p>
<p id="pX11p0160b2103" type="inline">△戾者逆也乖也未能乖逆彼意也。</p>
<p id="pX11p0160b2117" type="inline">△三災不
<lb n="0160b22"/>及者此約彌勒居處說也餘凡夫天還受三災壞也。</p>
<lb n="0160b23"/>
<p id="pX11p0160b2301">△所居器者器界依報也。</p>
<p id="pX11p0160b2311" type="inline">△六受欲等者謂地居二
<lb n="0160b24"/>天形交同人法𦦨摩勾抱兜率執手化樂對笑他化
<lb n="0160c01"/>相視俱名欲也樓炭經云地居形交不泄𦦨摩相抱
<lb n="0160c02"/>或但執手兜率意喜語笑化樂共相瞻視他化但聞
<lb n="0160c03"/>聲及香氣而<anchor xml:id="begd1e22921"/>已<anchor xml:id="endd1e22921"/>此六天衣皆重半兩阿含云四天半
<lb n="0160c04"/>兩忉利六銖𦦨摩三銖兜率一銖半化樂一銖他化
<lb n="0160c05"/>半銖。</p>
<p id="pX11p0160c0503" type="inline">△形雖出動者不同人類欲心麤染之相且云
<lb n="0160c06"/>出動也
(此下入第九經)
。</p>
<lb n="0160c07"/>
<p id="pX11p0160c0701">二色界前欲天亦是色法以彼三欲五妙勝故但受
<lb n="0160c08"/>欲名此約色法殊勝故得名又此所有依正莊嚴皆
<lb n="0160c09"/>禪定發異下散動故受禪稱此天衣與欲天不殊頭
<lb n="0160c10"/>雖無髻如似天冠無男女相形唯一種梵語禪那此
<lb n="0160c11"/>云靜慮即定慧相均之目也亦云功德叢林等此天
<lb n="0160c12"/>無晝夜之異壽命與身量數等。</p>
<p id="pX11p0160c1213" type="inline">△除無想者含在廣
<lb n="0160c13"/>果天也。</p>
<p id="pX11p0160c1304" type="inline">△大眾部者律有上座部大眾部也。</p>
<p id="pX11p0160c1318" type="inline">△六行
<lb n="0160c14"/>者修六行事觀伏惑也亦名十二行觀因果合稱也
<lb n="0160c15"/>初攀為因至土為果初厭為因去下為果即厭下欲
<lb n="0160c16"/>界是苦是麤是障欣求色界是淨是妙是離也。</p>
<p id="pX11p0160c1619" type="inline">△味
<lb n="0160c17"/>此而生者有漏心修隨發支林多生味著即便感果
<lb n="0160c18"/>受生不出三界也。</p>
<p id="pX11p0160c1808" type="inline">△獨一而住者天王先住一劫後
<lb n="0160c19"/>起異計思念眷屬梵子俄生。</p>
<p id="pX11p0160c1912" type="inline">△無尋唯伺者麤念斷
<lb n="0160c20"/>故無尋存細想故有伺。</p>
<p id="pX11p0160c2010" type="inline">△為一因主者計我為因能
<lb n="0160c21"/>生梵眾也。</p>
<p id="pX11p0160c2105" type="inline">△八苦者生老病死愛別離怨憎會求不
<lb n="0160c22"/>得五盛陰也。</p>
<p id="pX11p0160c2206" type="inline">△不於三界現身意者若靜身<anchor xml:id="begd1e22995"/>斂<anchor xml:id="endd1e22995"/>念方
<lb n="0160c23"/>得入定即現身意也身如木石即現身心如死<g ref="CB01926"/>要
<lb n="0160c24"/>期出入即現意也若云在欲而行禪令魔心憒亂即
<lb n="0161a01"/>不現身意也。</p>
<p id="pX11p0161a0106" type="inline">△五支者初心覺悟名覺細心分別名
<lb n="0161a02"/>觀慶悅之心名喜恬惔心之名樂寂然不散名一心
<lb n="0161a03"/>二禪初天。</p>
<p id="pX11p0161a0305" type="inline">△離覺觀者尋伺立也尋伺是發語之加
<lb n="0161a04"/>行加行既無語言即息也光復生光故云光光相然。</p>
<lb n="0161a05"/>
<p id="pX11p0161a0501">△離諸麤重者亡尋伺也。</p>
<p id="pX11p0161a0511" type="inline">△無前五識者小乘及凡
<lb n="0161a06"/>夫若在定時俱不能起前王了境。</p>
<p id="pX11p0161a0614" type="inline">△欣上厭下者厭
<lb n="0161a07"/>離覺觀也此二動亂定心故是苦從此二法生喜樂
<lb n="0161a08"/>故是麤此二翳上定故是障二禪異斯故欣餘悉俲
<lb n="0161a09"/>此
(云云)
。</p>
<p id="pX11p0161a0904" type="inline">△內淨支者初禪八觸既除即內淨與定俱
<lb n="0161a10"/>發餘悉同上。</p>
<lb n="0161a11"/>
<p id="pX11p0161a1101">三禪。</p>
<p id="pX11p0161a1103" type="inline">△圓光成音者圓滿慧光成就教體故曰成音。</p>
<lb n="0161a12"/>
<p id="pX11p0161a1201">△三慧者聞前光音思惟妙理修習禪觀也現所詮
<lb n="0161a13"/>妙理清淨之性也即寂滅樂也。</p>
<p id="pX11p0161a1313" type="inline">△捨者樂上捨喜。</p>
<p id="pX11p0161a1320" type="inline">△
<lb n="0161a14"/>念者護念令其增長。</p>
<p id="pX11p0161a1409" type="inline">△慧者善巧離著樂者快樂徧
<lb n="0161a15"/>身此樂不同二禪倚喜生樂亦不同覺觀生樂唯受
<lb n="0161a16"/>樂息故曰一心。</p>
<lb n="0161a17"/>
<p id="pX11p0161a1701">四禪。</p>
<p id="pX11p0161a1703" type="inline">△願智無諍邊際者此依四禪修超越三昧禪
<lb n="0161a18"/>也此禪最為高上故云邊際邊際至極義也亦云願
<lb n="0161a19"/>智頂禪又能轉壽為福轉福為壽故名願智又隨願
<lb n="0161a20"/>即知三世能令他心不起諍故名無諍定。</p>
<p id="pX11p0161a2017" type="inline">△彼器非
<lb n="0161a21"/>常等者彼器即依報非是常住不壞之法情即有情
<lb n="0161a22"/>正報壽命有限報盡必滅故云生滅然此四禪得四
<lb n="0161a23"/>支林一捨二念三清淨四一心疏不出者略也離三
<lb n="0161a24"/>禪勝樂不生憂悔名捨等智照了名為護念無下地
<lb n="0161b01"/>染名為清淨定體不動名為一心。</p>
<lb n="0161b02"/>
<p id="pX11p0161b0201">二五不還天何故須雜修耶謂五淨居無別引業一
<lb n="0161b03"/>切有情法爾第四禪中秪有三品總報引業生彼三
<lb n="0161b04"/>天聖人既無煩惱故須雜修資下三天故業生生五
<lb n="0161b05"/>天也然所資故業是一由能資因行相有五故感五
<lb n="0161b06"/>天故頌云由雜修五品生有五淨居。</p>
<p id="pX11p0161b0615" type="inline">▲初無煩天既
<lb n="0161b07"/>無苦樂相形則無鬪諍鬪諍不生則無煩惱。</p>
<p id="pX11p0161b0718" type="inline">△雜修
<lb n="0161b08"/>初品者即下品心資也謂行人先入四禪定<anchor xml:id="begd1e23130"/>已<anchor xml:id="endd1e23130"/>於此
<lb n="0161b09"/>定中先起多念無漏心相續現前次起多念有漏心
<lb n="0161b10"/>相續現前又起多念無漏心相續現前如是漸漸減
<lb n="0161b11"/>至二念無漏二念有漏二念無漏時名雜修加行成
<lb n="0161b12"/>滿次起一念無漏一念有漏一念無漏至此名為根
<lb n="0161b13"/>本成滿由此有漏無漏間雜修故名為雜修亦名來
<lb n="0161b14"/>熏禪以用無漏來熏有漏色定轉明果報轉勝也由
<lb n="0161b15"/>此資故業故從廣果歿便生無煩天也。</p>
<p id="pX11p0161b1516" type="inline">▲二。</p>
<p id="pX11p0161b1518" type="inline">△機括
<lb n="0161b16"/>者是弩矢要欲發矢以機括為要譬修禪以捨心為
<lb n="0161b17"/>要也若有苦樂研磨則生熱惱今既不交故得清凉
<lb n="0161b18"/>也。</p>
<p id="pX11p0161b1802" type="inline">△中品雜修者用前二品三心
(二無漏心二有漏心二無漏心為三
<lb n="0161b19"/>心)
為加行更引一無漏一有漏一無漏以為根本資
<lb n="0161b20"/>故業故從廣果歿生無熱天。</p>
<p id="pX11p0161b2012" type="inline">▲三。</p>
<p id="pX11p0161b2014" type="inline">△更無塵像者周
<lb n="0161b21"/>徧澄寂更無塵像可以礙心也定慧均等故無沈散
<lb n="0161b22"/>由無沉散故名善見。</p>
<p id="pX11p0161b2209" type="inline">△雜修上品者此品有九心用
<lb n="0161b23"/>前六心為加行更起三心為根本資故業故從廣果
<lb n="0161b24"/>歿生善現天也。</p>
<p id="pX11p0161b2407" type="inline">▲四。</p>
<p id="pX11p0161b2409" type="inline">△精見現前者精明照了自在
<lb n="0161c01"/>無礙名善見天。</p>
<p id="pX11p0161c0107" type="inline">△陶鑄者陶即陶師為器也周書曰
<lb n="0161c02"/>神農作陶陶人瓦器之官也鑄即爐冶鑄像也漢書
<lb n="0161c03"/>曰猶金之在鎔惟冶者之鑄注曰鎔謂鑄器之模範
<lb n="0161c04"/>也喻變化自在也此雜修上勝品有十二心用前九
<lb n="0161c05"/>心為加行又引三心為根本資於故業即歿廣果生
<lb n="0161c06"/>善現也。</p>
<p id="pX11p0161c0604" type="inline">▲五。</p>
<p id="pX11p0161c0606" type="inline">△群幾者幾者動之微也即窮及萬有
<lb n="0161c07"/>將形之際也此欲形未形之時。</p>
<p id="pX11p0161c0713" type="inline">△所依大種者四大
<lb n="0161c08"/>種為識心所依即有理也空又是有理所依也此當
<lb n="0161c09"/>雜修上極品即有十五心用前十二心為加行更引
<lb n="0161c10"/>三心為根本資於故業歿廣果生色究竟天也。</p>
<lb n="0161c11"/>
<p id="pX11p0161c1101">三無色界。</p>
<p id="pX11p0161c1105" type="inline">△無色界無處者以無色法及所依處俱
<lb n="0161c12"/>異熟生有勝劣故說有四種謂於是處得彼定者命
<lb n="0161c13"/>終即於是處生也。</p>
<p id="pX11p0161c1308" type="inline">△同分者意識也若無色法受想
<lb n="0161c14"/>行三蘊依何而住謂依意識及命也。</p>
<p id="pX11p0161c1415" type="inline">▲初。</p>
<p id="pX11p0161c1417" type="inline">△迴心不
<lb n="0161c15"/>入入有淺深者有按位入有勝進入按位者如在小
<lb n="0161c16"/>方斷見惑入大即圓初信二三四果即二信至七信
<lb n="0161c17"/>升進者即破無明入圓初住也。</p>
<p id="pX11p0161c1713" type="inline">△消礙之言亦通前
<lb n="0161c18"/>二者有頂廣果也。</p>
<p id="pX11p0161c1808" type="inline">▲二識。</p>
<p id="pX11p0161c1811" type="inline">△無礙無滅者謂此空亦
<lb n="0161c19"/>空也。</p>
<p id="pX11p0161c1903" type="inline">▲四非非想。</p>
<p id="pX11p0161c1908" type="inline">△於無盡中發宣盡性者識在故
<lb n="0161c20"/>無盡妄計為盡故云發宣盡性也。</p>
<p id="pX11p0161c2014" type="inline">△非畢竟不迴者
<lb n="0161c21"/>斯但不於涅槃現座迴心也如不於此迴心生方便
<lb n="0161c22"/>土中初果經八萬劫方迴心二果六萬三果四萬四
<lb n="0161c23"/>果二萬支佛一萬
(一二三果云生方便者此據本說也本者謂一生中修習秪得初果
<lb n="0161c24"/>此人成無學後若生方便須經八萬大劫方迴心也餘果例知然是敷逼之談要令其人憚遠速於此世迴心
<lb n="0162a01"/>其實生彼聞勝應佛說法訓誘未必須經爾許時也)
從無想所外道天等者如
<lb n="0162a02"/>疏今更作解言無想天無上生義者且據經偏說機
<lb n="0162a03"/>宜無量或有一類於斯有上生者理亦無妨或可斯
<lb n="0162a04"/>文結指當文因揀無想不入也此既於彼窮研捨心
<lb n="0162a05"/>身心俱滅認斯空處便為涅槃更不入無色故云不
<lb n="0162a06"/>歸不同廣果能窮色盡歸無色也。</p>
<lb n="0162a07"/>
<p id="pX11p0162a0701">七修羅趣海龍王經云阿須倫此云不善神由慢疑
<lb n="0162a08"/>瞋故受此界生也餘如前。</p>
<p id="pX11p0162a0811" type="inline">△第七陳禪那現境者即
<lb n="0162a09"/>重明禪中所現境界令行人預識不落群邪故佛大
<lb n="0162a10"/>慈不問自說也。</p>
<p id="pX11p0162a1007" type="inline">△攬七寶机者攬取也即以手再來
<lb n="0162a11"/>取按也。</p>
<lb n="0162a12"/>
<p id="pX11p0162a1201">迷真妄起。</p>
<p id="pX11p0162a1205" type="inline">△疏我癡者即最初無明業相也。</p>
<p id="pX11p0162a1218" type="inline">△飾三
<lb n="0162a13"/>摩地者三摩地言義該理行今惟指理謂圓定慧嚴
<lb n="0162a14"/>飾法身也。</p>
<p id="pX11p0162a1405" type="inline">△心精通脗者心性通合也。</p>
<p id="pX11p0162a1416" type="inline">△亦通羅漢
<lb n="0162a15"/>者開權後經故可通也。</p>
<p id="pX11p0162a1510" type="inline">△陰消入明者陰是迷惑無
<lb n="0162a16"/>知明即智慧顯發也。</p>
<p id="pX11p0162a1609" type="inline">△削藉者削除板藉子孫永無
<lb n="0162a17"/>食祿也。</p>
<p id="pX11p0162a1704" type="inline">△區宇者色等五別如區同是陰覆如宇然
<lb n="0162a18"/>斯秪是色等邊際也。</p>
<p id="pX11p0162a1809" type="inline">△憶妄如一者起心分別即有
<lb n="0162a19"/>憶妄今亡分別故如一也。</p>
<p id="pX11p0162a1911" type="inline">△初心有破無明分者色
<lb n="0162a20"/>破方是觀行位耳今約三惑一體一破徧破故見思
<lb n="0162a21"/>時即是破無明也。</p>
<p id="pX11p0162a2108" type="inline">△內外精研者內身外境也又內
<lb n="0162a22"/>五藏外身質也。</p>
<p id="pX11p0162a2207" type="inline">△離心主賓於肝者本是心主而離
<lb n="0162a23"/>心主入肝為賓也。</p>
<p id="pX11p0162a2308" type="inline">△寶色分現者越分而現也又青
<lb n="0162a24"/>等分分而現也。</p>
<p id="pX11p0162a2407" type="inline">△迫心者急切觀心也。</p>
<lb n="0162b01"/>
<p id="pX11p0162b0101">二受陰。</p>
<p id="pX11p0162b0104" type="inline">△反觀其面者實魘歇亦不反見自面但是
<lb n="0162b02"/>心於根門動用自在故也。</p>
<p id="pX11p0162b0211" type="inline">△赤子者始生其體赤而
<lb n="0162b03"/>未衣也。</p>
<p id="pX11p0162b0304" type="inline">△嬰兒者胸前曰嬰抱之嬰前乳養也厭遊
<lb n="0162b04"/>盛故魔即現身水上出沒自在稱善知識我能令汝
<lb n="0162b05"/>早得解脫爭求此人以斷命根佛知即令以觀解之。</p>
<lb n="0162b06"/>
<p id="pX11p0162b0601">△稱量同德者於見識同者言我與彼等亦屬慢也。</p>
<lb n="0162b07"/>
<p id="pX11p0162b0701">△卑劣者知身卑賤反自矜高也。</p>
<p id="pX11p0162b0714" type="inline">△安順入心者由
<lb n="0162b08"/>心安定境順而無逆禪支深入故發狂欲。</p>
<lb n="0162b09"/>
<p id="pX11p0162b0901">三想。</p>
<p id="pX11p0162b0903" type="inline">△得意生身者隨意能應十界利生譬如意去
<lb n="0162b10"/>速疾無礙即同楞伽三種意生俱在十地若淨名疏
<lb n="0162b11"/>中三種意生俱約似位一三昧正受意生身通教二
<lb n="0162b12"/>觀法性意生身別教三無作意生身圓教皆言意者
<lb n="0162b13"/>未發真修猶是作意。</p>
<p id="pX11p0162b1309" type="inline">△淬
(七內切)
利者淬染也愛染祈
<lb n="0162b14"/>利令得精明也。</p>
<p id="pX11p0162b1407" type="inline">△暫見其身如百千歲者此人顏貌
<lb n="0162b15"/>耆古如百千歲又乍見似如百千年之舊識。</p>
<p id="pX11p0162b1518" type="inline">△愛深
<lb n="0162b16"/>入者惟愛深入山谷幽寂處也。</p>
<p id="pX11p0162b1613" type="inline">△簡䇿符牘者簡即
<lb n="0162b17"/>簡牘䇿即史䇿春秋曰大事書之於䇿小事簡牘而<anchor xml:id="begd1e23445"/>已<anchor xml:id="endd1e23445"/>
<lb n="0162b18"/>符者竹長六寸分為兩片各收一片則合君臣之信也。</p>
<lb n="0162b19"/>
<p id="pX11p0162b1901">△理於地下者誘彼聽人藏身於地下自有明月寶
<lb n="0162b20"/>珠照之使不暗也。</p>
<p id="pX11p0162b2008" type="inline">△化性者化即萬化窮萬物變化
<lb n="0162b21"/>之性入空寂也。</p>
<p id="pX11p0162b2107" type="inline">△蝕神羅計也。</p>
<p id="pX11p0162b2113" type="inline">△四派者阿難歎曰
<lb n="0162b22"/>我今於世無用詣闍王所告別門人云王睡即度恒
<lb n="0162b23"/>河王夢蓋莖忽折覺<anchor xml:id="begd1e23471"/>已<anchor xml:id="endd1e23471"/>門人奏其事王隨追之半河
<lb n="0162b24"/>方及請曰世尊入滅迦葉入滅我俱不見唯仰尊者
<lb n="0162c01"/>今復棄我何所歸依阿難默然即入風迅三昧分身
<lb n="0162c02"/>四派也骨與二國及天上地下也。</p>
<p id="pX11p0162c0214" type="inline">△四安樂者身口
<lb n="0162c03"/>意及誓願安樂也
(此下入第十經)
。</p>
<lb n="0162c04"/>
<p id="pX11p0162c0401">四行陰。</p>
<p id="pX11p0162c0404" type="inline">△寤寐一者有想象及夢事可分寤寐之殊
<lb n="0162c05"/>今既皆亡雖有寤寐故如一也般若云遠離顛倒夢
<lb n="0162c06"/>想。</p>
<p id="pX11p0162c0602" type="inline">△麤重即想心也。</p>
<p id="pX11p0162c0609" type="inline">△來無所黏者鏡雖現淨穢之
<lb n="0162c07"/>像像不粘著鏡體故曰虗受照應如想盡故根識對
<lb n="0162c08"/>境雖暫分別過去更無緣慮。</p>
<p id="pX11p0162c0812" type="inline">△畢竟無有無始妄習
<lb n="0162c09"/>者上句釋了罔下句釋陳習次解意云惟有了別之
<lb n="0162c10"/>識此識具足無始罔象種子詺此以為一精真也。</p>
<p id="pX11p0162c1020" type="inline">△
<lb n="0162c11"/>未通各命者未達識陰也識是眾生各各性命之由
<lb n="0162c12"/>緒也。</p>
<p id="pX11p0162c1203" type="inline">△同生基者同以行為生滅本也。</p>
<p id="pX11p0162c1216" type="inline">△各別性命
<lb n="0162c13"/>者善惡種子千差萬別咸蘊識中故各別也。</p>
<p id="pX11p0162c1318" type="inline">△熠熠
<lb n="0162c14"/>者日中之塵擾擾紛紜也。</p>
<p id="pX11p0162c1411" type="inline">△元性者行陰是眾生生
<lb n="0162c15"/>滅之本性也此以事為性也熠熠即生滅也。</p>
<p id="pX11p0162c1518" type="inline">△性入
<lb n="0162c16"/>元澄者滅斯熠熠元性歸寂之識陰也。</p>
<p id="pX11p0162c1616" type="inline">△波瀾即喻
<lb n="0162c17"/>行陰。</p>
<p id="pX11p0162c1703" type="inline">▲初二無因。</p>
<p id="pX11p0162c1708" type="inline">△正心即正定之心也行陰周徧
<lb n="0162c18"/>生滅故云圓擾。</p>
<p id="pX11p0162c1807" type="inline">△灣環者輪迴也。</p>
<p id="pX11p0162c1814" type="inline">△本無因者一切
<lb n="0162c19"/>眾生八萬劫前本無因由而生也見末無因却云皆
<lb n="0162c20"/>本無因者以本驗末也本既無末可知也。</p>
<p id="pX11p0162c2017" type="inline">▲二中。</p>
<p id="pX11p0162c2020" type="inline">△
<lb n="0162c21"/>窮心境性者心性境性生滅無斷故計為常。</p>
<p id="pX11p0162c2118" type="inline">△氷水
<lb n="0162c22"/>者氷喻生水喻滅。</p>
<p id="pX11p0162c2208" type="inline">△六根者六根之識也。</p>
<p id="pX11p0162c2217" type="inline">△心意識
<lb n="0162c23"/>者重牒上八種識也心即第八意即第七識即前六
<lb n="0162c24"/>行陰正是微細生滅妄計為不生滅理。</p>
<p id="pX11p0162c2416" type="inline">△生理即行
<lb n="0163a01"/>也行中無想陰麤浮生滅故云更無流止運轉也。</p>
<p id="pX11p0163a0120" type="inline">▲
<lb n="0163a02"/>三中。</p>
<p id="pX11p0163a0203" type="inline">△有漏觀者未斷惑也。</p>
<p id="pX11p0163a0212" type="inline">△假想見者觀中似見
<lb n="0163a03"/>也。</p>
<p id="pX11p0163a0302" type="inline">△心如微塵者微塵至細難見心亦難見色身即
<lb n="0163a04"/>無常也。</p>
<p id="pX11p0163a0404" type="inline">▲四中。</p>
<p id="pX11p0163a0407" type="inline">△過未即今無故名有邊現在行心
<lb n="0163a05"/>相續無窮極故名無邊。</p>
<p id="pX11p0163a0510" type="inline">△我曾不知彼之知性者一
<lb n="0163a06"/>切眾生身雖在我知中被我得見而心不現我知中
<lb n="0163a07"/>此心既不到我知中故名有邊由我能徧一切眾生
<lb n="0163a08"/>身故名無邊也。</p>
<p id="pX11p0163a0807" type="inline">△研令取空者前三陰既空行亦研
<lb n="0163a09"/>究令空也計一切眾生身中念念生滅半生名有邊
<lb n="0163a10"/>半滅名無邊。</p>
<p id="pX11p0163a1006" type="inline">△一切所有者依報也。</p>
<p id="pX11p0163a1015" type="inline">▲五中。</p>
<p id="pX11p0163a1018" type="inline">△觀變
<lb n="0163a11"/>化元者即生滅元也。</p>
<p id="pX11p0163a1109" type="inline">△見所見處者見得及處也。</p>
<p id="pX11p0163a1120" type="inline">△
<lb n="0163a12"/>不見見處者見不及處也。</p>
<p id="pX11p0163a1211" type="inline">△以理都觀者總觀行陰
<lb n="0163a13"/>之理別生八種見解也於義無準故遺失章句也。</p>
<p id="pX11p0163a1320" type="inline">△
<lb n="0163a14"/>但答是者兼通有無也。</p>
<p id="pX11p0163a1410" type="inline">△二相各別者有中雖有於
<lb n="0163a15"/>無而無且不是有故云別也。</p>
<p id="pX11p0163a1512" type="inline">▲標。</p>
<p id="pX11p0163a1514" type="inline">△行是我之所有
<lb n="0163a16"/>者行既遷流不絕必我死後有相如見彼在必知水
<lb n="0163a17"/>存也。</p>
<p id="pX11p0163a1703" type="inline">▲六中。</p>
<p id="pX11p0163a1706" type="inline">△四句者一色是我二我有色三色屬
<lb n="0163a18"/>我四我在色受想行例然故有十六相也。</p>
<p id="pX11p0163a1817" type="inline">△或見我
<lb n="0163a19"/>圓者執我性圓徧能含國土國土之色是我能有。</p>
<p id="pX11p0163a1920" type="inline">△
<lb n="0163a20"/>隨我迴復者由我安置也。</p>
<p id="pX11p0163a2011" type="inline">△依行相續云我在色者
<lb n="0163a21"/>在一切色內遷流我既與行相續故我亦在色中。</p>
<p id="pX11p0163a2120" type="inline">△
<lb n="0163a22"/>不被陰迷者不被十境惱也。</p>
<p id="pX11p0163a2212" type="inline">△兩馳者各存其相無
<lb n="0163a23"/>相奪也究竟煩惱究竟菩提不相融刻如樹與果也。</p>
<lb n="0163a24"/>
<p id="pX11p0163a2401">▲七中。</p>
<p id="pX11p0163a2404" type="inline">△心無繫者不緣念也受能領納任持不散
<lb n="0163b01"/>故曰連綴。</p>
<p id="pX11p0163b0105" type="inline">△縱有生理者有行陰也雖有行陰與草
<lb n="0163b02"/>木等故知亦歸無也現在既不可得應知死後四陰
<lb n="0163b03"/>亦空因果合論名八無相。</p>
<p id="pX11p0163b0311" type="inline">▲八中。</p>
<p id="pX11p0163b0314" type="inline">△兼受想滅者略
<lb n="0163b04"/>舉<anchor xml:id="begd1e23721"/>已<anchor xml:id="endd1e23721"/>滅二陰也行存是非無例知<anchor xml:id="begd1e23727"/>已<anchor xml:id="endd1e23727"/>滅三陰亦非無
<lb n="0163b05"/>
<anchor xml:id="begd1e23734"/>已<anchor xml:id="endd1e23734"/>滅三陰今非有例知現存行陰亦非有故以存歿
<lb n="0163b06"/>相例成四句非有非無現今四陰既非有非無死後
<lb n="0163b07"/>四陰亦非有非無故名八俱非也。</p>
<p id="pX11p0163b0714" type="inline">△自體相破者當
<lb n="0163b08"/>句自破也計有非有以即無故計無非無以即有故
<lb n="0163b09"/>故成自相破也。</p>
<p id="pX11p0163b0907" type="inline">△隨得一緣者若於一陰見得現在
<lb n="0163b10"/>死後非有非無即知餘陰亦然也。</p>
<p id="pX11p0163b1014" type="inline">▲九中。</p>
<p id="pX11p0163b1017" type="inline">△七際者
<lb n="0163b11"/>七處報也一人二天三初禪四二禪五三禪六四禪
<lb n="0163b12"/>七無色此七處報盡皆歸斷滅更不續也。</p>
<p id="pX11p0163b1217" type="inline">▲十中。</p>
<p id="pX11p0163b1220" type="inline">△
<lb n="0163b13"/>五處現今即是涅槃更非別有安樂處也因修欲定
<lb n="0163b14"/>見圓明相便計欲界是涅槃也因初禪無憂故便謂
<lb n="0163b15"/>涅槃等。</p>
<p id="pX11p0163b1504" type="inline">△勝淨依即涅槃異名也。</p>
<lb n="0163b16"/>
<p id="pX11p0163b1601">五識陰。</p>
<p id="pX11p0163b1604" type="inline">△沈細綱紐者法喻雙舉也沉細行陰為能
<lb n="0163b17"/>感因。</p>
<p id="pX11p0163b1703" type="inline">△補特伽羅是所感果。</p>
<p id="pX11p0163b1712" type="inline">△深脉者行陰微細如
<lb n="0163b18"/>身中血脉深密難了。</p>
<p id="pX11p0163b1809" type="inline">△精色者精明曰色也又曰是
<lb n="0163b19"/>太陽之精故曰精色。</p>
<p id="pX11p0163b1909" type="inline">△內內者上是內照之觀下即
<lb n="0163b20"/>所照內境識陰<anchor xml:id="begd1e23802"/>已<anchor xml:id="endd1e23802"/>極此外更無妄法可照故曰無所
<lb n="0163b21"/>入也無業牽生諸趣故曰諸類不召。</p>
<p id="pX11p0163b2115" type="inline">△見聞通鄰者
<lb n="0163b22"/>即見聞覺知通融鄰接為一體也。</p>
<lb n="0163b23"/>
<p id="pX11p0163b2301">初因所因執。</p>
<p id="pX11p0163b2306" type="inline">△<anchor xml:id="begd1e23822"/>已<anchor xml:id="endd1e23822"/>滅生滅者<anchor xml:id="begd1e23828"/>已<anchor xml:id="endd1e23828"/>滅行陰生滅而識陰
<lb n="0163b24"/>微細猶在故曰精妙未圓也。</p>
<p id="pX11p0163b2412" type="inline">△覺知通㳷者即見聞
<lb n="0163c01"/>覺知融通㳷合以為一也。</p>
<p id="pX11p0163c0111" type="inline">△全是識影者變起真如
<lb n="0163c02"/>影像也。</p>
<p id="pX11p0163c0204" type="inline">△言因所因者因由所因妄識執為真常能
<lb n="0163c03"/>為其因生萬法也此即執妄為真也。</p>
<p id="pX11p0163c0315" type="inline">△所歸冥諦即
<lb n="0163c04"/>識也妄計為所歸究竟涅槃也。</p>
<p id="pX11p0163c0413" type="inline">△因中為所得者計
<lb n="0163c05"/>有此真可得果上所歸安樂處也。</p>
<p id="pX11p0163c0514" type="inline">▲二中。</p>
<p id="pX11p0163c0517" type="inline">△能非能
<lb n="0163c06"/>者不唯認識為因抑謂之屬我體。</p>
<p id="pX11p0163c0614" type="inline">△外道所宗者外
<lb n="0163c07"/>道計欲界第六是常住能生諸子<anchor xml:id="begd1e23873"/>己<anchor xml:id="endd1e23873"/>心為能事因眾
<lb n="0163c08"/>生為能事果從能成事故曰能事。</p>
<p id="pX11p0163c0814" type="inline">▲三中。</p>
<p id="pX11p0163c0817" type="inline">△在生滅
<lb n="0163c09"/>中早計常住者於識生滅中便妄計為常也又在行
<lb n="0163c10"/>陰生滅中見識不動早計為常也或可早字應作妄
<lb n="0163c11"/>字筆之誤也。</p>
<p id="pX11p0163c1106" type="inline">▲四中。</p>
<p id="pX11p0163c1109" type="inline">△成虗謬果者妄計人死成草
<lb n="0163c12"/>木實無此理故曰虗謬。</p>
<p id="pX11p0163c1210" type="inline">▲五中。</p>
<p id="pX11p0163c1213" type="inline">△觀塵成就者觀地
<lb n="0163c13"/>大之相寂然不動也又積塵能成世界也。</p>
<p id="pX11p0163c1317" type="inline">△一切亦
<lb n="0163c14"/>爾者因於根中發得互用遂計物物之上皆可發於
<lb n="0163c15"/>勝用成就勝果物既有知亦可修成知見合得常住
<lb n="0163c16"/>故崇火等。</p>
<p id="pX11p0163c1605" type="inline">▲六中。</p>
<p id="pX11p0163c1608" type="inline">△計明中虗者<anchor xml:id="begd1e23922"/>已<anchor xml:id="endd1e23922"/>滅行陰生滅動
<lb n="0163c17"/>亂計此識陰圓明虗靜也。</p>
<p id="pX11p0163c1711" type="inline">△非滅群化者即<anchor xml:id="begd1e23934"/>已<anchor xml:id="endd1e23934"/>除滅
<lb n="0163c18"/>前之四陰故云滅群化又<anchor xml:id="begd1e23942"/>已<anchor xml:id="endd1e23942"/>破行陰類生變化之基
<lb n="0163c19"/>故故云群化。</p>
<p id="pX11p0163c1906" type="inline">▲七中。</p>
<p id="pX11p0163c1909" type="inline">△勞與牢古同用。</p>
<p id="pX11p0163c1916" type="inline">▲八中。</p>
<p id="pX11p0163c1919" type="inline">△互
<lb n="0163c20"/>通者識為命根彼我皆以此識為命故互通也。</p>
<p id="pX11p0163c2019" type="inline">△恐
<lb n="0163c21"/>銷盡者不貪欲則識不續識不續則命銷盡也故留
<lb n="0163c22"/>塵勞。</p>
<p id="pX11p0163c2203" type="inline">△女寶者爾雅云男寶曰彥女寶曰媛。</p>
<lb n="0163c23"/>
<p id="pX11p0163c2301">結勸中。</p>
<p id="pX11p0163c2304" type="inline">△因依迷惑者因不了識而生迷也。</p>
<p id="pX11p0163c2318" type="inline">△先習
<lb n="0163c24"/>迷心者宿曾熏習斯迷倒性蘊在識中因定激發也
<lb n="0164a01"/>全止是觀故曰奢摩他中毗鉢舍那。</p>
<p id="pX11p0164a0115" type="inline">△心垢洗除者
<lb n="0164a02"/>不為魔垢染心故曰洗除。</p>
<p id="pX11p0164a0211" type="inline">△褫
(直是切又音祉)
易曰以訟受
<lb n="0164a03"/>服賜之鞶
(大帶)
帶終朝三褫之。</p>
<p id="pX11p0164a0313" type="inline">△下劣增進者二乘行
<lb n="0164a04"/>劣由離魔故能進大行也。</p>
<lb n="0164a05"/>
<p id="pX11p0164a0501">二阿難因聞請益別顯中。</p>
<p id="pX11p0164a0511" type="inline">△必非妄想同類者意云
<lb n="0164a06"/>體是妄想同類故能容有想水想酸生也故知不獨
<lb n="0164a07"/>想陰是妄想也。</p>
<p id="pX11p0164a0707" type="inline">△由因受生能動色體者顯受亦是
<lb n="0164a08"/>妄想也若不因受妄想領納安能令其色體有損益
<lb n="0164a09"/>耶。</p>
<p id="pX11p0164a0902" type="inline">△融色質者由想念故融變其身如望夫石女姑
<lb n="0164a10"/>泉等又如月光童子想身成水等能坐緣天下故曰
<lb n="0164a11"/>通心念能變一切影像而緣故曰變影像。</p>
<p id="pX11p0164a1117" type="inline">△不出見
<lb n="0164a12"/>聞覺知者識體隱密故約事用以表。</p>
<p id="pX11p0164a1215" type="inline">△不容習妄者
<lb n="0164a13"/>若是真實不合容受習妄而發現也。</p>
<p id="pX11p0164a1315" type="inline">△習幾者此是
<lb n="0164a14"/>見聞中串習之幾微也。</p>
<p id="pX11p0164a1410" type="inline">△罔象者無形也。</p>
<p id="pX11p0164a1417" type="inline">△湛入合
<lb n="0164a15"/>湛者上湛是觀伏行陰生滅下湛是合歸澄湛識陰
<lb n="0164a16"/>也亦可澄湛之定合歸湛寂之理理是識之極邊際
<lb n="0164a17"/>也。</p>
<p id="pX11p0164a1702" type="inline">△日出孩生者日出則團圓頓現孩生則六根併
<lb n="0164a18"/>足此喻理頓悟也日乃漸漸升陟孩則漸漸長養斯
<lb n="0164a19"/>喻事次第盡也。</p>
<lb n="0164a20"/>
<p id="pX11p0164a2001">三流通。</p>
<p id="pX11p0164a2004" type="inline">△七寶者然有三種一海中七寶謂白銀黃
<lb n="0164a21"/>金珊瑚白珠硨磲明月珠摩尼珠二人間七寶謂金
<lb n="0164a22"/>銀瑠璃頗梨真珠硨磲瑪瑙三輪王七寶廣大等即
<lb n="0164a23"/>彌勒頌也頌云廣大第一常其心不顛倒今唯闕不
<lb n="0164a24"/>顛倒心也若欲具者即布施不求名等即不顛倒也
<lb n="0164b01"/>輪王七寶者輪寶白象紺馬神珠玉女居士主兵住
<lb n="0164b02"/>劫時人壽八萬歲即輪王化世也。</p>
<p id="pX11p0164b0214" type="inline">△眴息即經此方
<lb n="0164b03"/>他方者業猛盛故墮獄如箭射也。</p>
<p id="pX11p0164b0314" type="inline">△現無僧用者不
<lb n="0164b04"/>堪與大僧共任作法也亦翻極惡死墮極惡處故。</p>
<p id="pX11p0164b0420" type="inline">△
<lb n="0164b05"/>十重者殺盜邪婬妄語飲酒自讚毀他說在家出家
<lb n="0164b06"/>菩薩過失。</p>
<lb n="0164b07"/>
<p id="pX11p0164b0701">貪瞋謗三寶。</p>
<p id="pX11p0164b0706" type="inline">△一念者心之極少分極微是色之極
<lb n="0164b08"/>少分剎那是時之極少分也。</p>
<p id="pX11p0164b0812" type="inline">△苦因成安樂國者轉
<lb n="0164b09"/>三道成三德也能除極苦反受極樂也。</p>
<p id="pX11p0164b0916" type="inline">△能說人清
<lb n="0164b10"/>淨者非是名利生滅心說也。</p>
<p id="pX11p0164b1012" type="inline">△所說法淨者說實相
<lb n="0164b11"/>究竟之法也。</p>
<p id="pX11p0164b1106" type="inline">△得果淨者不令得人天二乘之果也
<lb n="0164b12"/>三總結迴向即疏家流通分也即迴其製疏功利普
<lb n="0164b13"/>益自他同臻祕藏也。</p>
<p id="pX11p0164b1309" type="inline">△迴向者所謂迴事向理迴因
<lb n="0164b14"/>向果迴自向他迴事向理者本由理具方有事用一
<lb n="0164b15"/>切修證不出理性也今迴此心向於實際迴自向他
<lb n="0164b16"/>者若迷理徧凡所修善秪嚴自身今知自他體等順
<lb n="0164b17"/>於本性故迴向眾生也迴因向果者所修善種不趣
<lb n="0164b18"/>二乘所修順性皆成了因因必顯果故迴向菩提如
<lb n="0164b19"/>此迴向方是菩薩大行方獲自他等度也。</p>
<lb n="0164b20"/>
<lb n="0164b21"/>首楞嚴經義疏釋要鈔卷第六
(終)
<lb n="0164b22"/>
<lb n="0164b23"/>
<lb n="0164b24"/>
<lb n="0164c01"/>
<lb n="0164c02"/>
<lb n="0164c03"/>
<lb n="0164c04"/>
<head>楞嚴經釋題一卷</head>
<lb n="0164c05"/>
<byline>宋　宗印述</byline>
<lb n="0164c06"/>
<p id="pX11p0164c0601" rend="margin-left:1em">載于楞嚴經集註卷首。</p>
</p5txt>