<p5txt n="X25n0491">
<lb n="0373a01"/>
<lb n="0373a02"/>
<lb n="0373a03"/>
<head>No. 491-A</head>
<lb n="0373a04"/>
<p id="pX25p0373a0401">佛藏奧衍閎博。至汗牛充棟靡可殫究。奚非三乘之
<lb n="0373a05"/>妙諦五蘊之覺緣矣。金剛經者。廣敷般若。顯示波羅。
<lb n="0373a06"/>自姚秦譯後。而唐有圭峯之疏。宋有長水之記。逮明
<lb n="0373a07"/>僧大<g ref="CB15358"/>。彚為科會。於是辭義宛然。喻陳惟遠<g ref="CB15164"/>。以無
<lb n="0373a08"/>多流布。未廣津梁。眾善人等。每以不及徧睹為恨。友
<lb n="0373a09"/>人吉川朱君。爰出所獲雲捿舊本。發願重刊。普施大
<lb n="0373a10"/>眾。暢佛慧之宏略。開發請之教源。俾苾芻中睹指知
<lb n="0373a11"/>歸。有同棒喝。由是超悟禪旨。洞明心鏡。微玅不可思
<lb n="0373a12"/>議功德。亦不可思議。丞於經首。敘而辨之。以證世之
<lb n="0373a13"/>受持是經者。</p>
<p id="pX25p0373a1306" type="inline">乾隆壬寅浴佛日滄浪居士孫效曾</p>
<lb n="0373a14"/>
<lb n="0373a15"/>
<lb n="0373a16"/>
<head>No. 491-B</head>
<lb n="0373a17"/>
<p id="pX25p0373a1701">二乘菩薩學佛度生。初則人我之見未除。繼則我法
<lb n="0373a18"/>之執尚在。故空生于般若會上。兩以如何應住。叩請
<lb n="0373a19"/>如來。如來以金剛實智。重重指破。決斷羣疑。使知真
<lb n="0373a20"/>空本體不涉二邊。為入道之初門。實成佛之究竟。宗
<lb n="0373a21"/>門諸祖。曾以此經印心。與楞伽等。至干緇白之流。讀
<lb n="0373a22"/>誦此經。著有靈騐。不可勝記。葢摩訶般若。為諸經第
<lb n="0373a23"/>一。而此金剛般若。又為八部中第一。自無著菩薩之
<lb n="0373a24"/>十八住。天親菩薩之二十七疑。依偈成解。無異親承
<lb n="0373b01"/>佛旨。嗣是而後。青龍大雲智度之類。各有譔述。文詞
<lb n="0373b02"/>灝瀚。有同淵海。其最顯者。有唐圭峰大師疏論纂要。
<lb n="0373b03"/>依文衍義。統會諸家。又得長水大師刊定。重為作記。
<lb n="0373b04"/>至明雲棲沙門大<g ref="CB15358"/>。轍復科會釐為十卷。雖條件繁
<lb n="0373b05"/>多。觀者望洋。而此經微言大義。要稱具在。夫儒者之
<lb n="0373b06"/>學。有十三經注疏。雖後人崇尚宋儒。而鄭孔之言。歷
<lb n="0373b07"/>久不廢。今此之經。或者類是。歷年未久。經版殘缺。有
<lb n="0373b08"/>密雲師。教中龍象。嘗欲募刻此經。懷願未界。今了修
<lb n="0373b09"/>師廣植善緣。繼續前志。請于居士孫君效曾朱君玉
<lb n="0373b10"/>擎等。徵材集工。不日而成。竣事刻成。問序于余。余惟
<lb n="0373b11"/>毗耶杜口。摩竭掩室。不二之門。不在語言文字。然末
<lb n="0373b12"/>法既遠。義學尤珍。經之存亡。教將焉繫。況諸君由此
<lb n="0373b13"/>一經。了悟自心。斷疑生信。直使般若現前。是為諸佛
<lb n="0373b14"/>種子。如所教住者。豈直為前三大師功臣而<anchor xml:id="begd1e173"/>已<anchor xml:id="endd1e173"/>。是經
<lb n="0373b15"/>凡七譯。此則專依秦譯。科會之文。各有義門。惟觀者
<lb n="0373b16"/>能自領之。</p>
<p id="pX25p0373b1605" type="inline">訶泉居士顧光
大清乾隆四十七年巧月吉旦</p>
<lb n="0373b18"/>
<lb n="0373b19"/>
<lb n="0373b20"/>
<lb n="0373b21"/>
<lb n="0373b22"/>
<lb n="0373b23"/>
<lb n="0373b24"/>
<lb n="0373c01"/>
<lb n="0373c02"/>
<docNumber>No. 491</docNumber>
<lb n="0373c03"/>金剛經疏記科會卷第一<lb n="0373c04"/>
<lb n="0373c05"/>
<byline>唐　圭峰大師　疏</byline>
<lb n="0373c06"/>
<byline>宋　長水大師　記</byline>
<lb n="0373c07"/>
<byline>後學雲棲寺沙門大<g ref="CB15358"/>科會</byline>
<lb n="0373c08"/>
<p id="pX25p0373c0801" rend="margin-left:1em">【記】金剛經纂要刊定記并序</p>
<lb n="0373c09"/>
<p id="pX25p0373c0901" rend="margin-left:1em">釋氏教金剛經。世所由來尚矣。自秦至今。凡幾百
<lb n="0373c10"/>載。諷誦無卑高。感應盈簡牘。利及幽壤。而達乎神
<lb n="0373c11"/>明。葢趣大之坦途。破小之宏略也。故補處頌以為
<lb n="0373c12"/>本。二論釋而有貫。諸疏互解。或依或違。圭山大師。
<lb n="0373c13"/>撮掇精英。黜逐浮偽。命曰纂要。葢取中庸。復申紀
<lb n="0373c14"/>略。用備傳習。石壁師仍貫義意。別為廣錄。美則美
<lb n="0373c15"/>矣。辭或繁長。後學多不便用。今更刊定剪利煩亂。
<lb n="0373c16"/>俾流而無滯。學而思講。庶吾道無墜地之患也<anchor xml:id="begd1e255"/>已<anchor xml:id="endd1e255"/>。</p>
<lb n="0373c17"/>
<p id="pX25p0373c1701" rend="margin-left:1em">大宋天聖紀號之明年季冬月甲子日序云。</p>
<lb n="0373c18"/>
<p id="pX25p0373c1801" rend="margin-left:1em">【記】金剛經纂要刊定記　長水沙門子璿錄。</p>
<lb n="0373c19"/>
<p id="pX25p0373c1901" rend="margin-left:1em">△釋金剛經纂要疏分三。初標題目。二序宗旨。三
<lb n="0373c20"/>解本文。初標題目二。初經疏名題。二作者嘉號。</p>
<lb n="0373c21"/>
<p id="pX25p0373c2101" rend="margin-left:1em">初經疏名題。</p>
<lb n="0373c22"/>
<p id="pX25p0373c2201">【疏】金剛般若經疏論纂要
(并序)
</p>
<lb n="0373c23"/>
<p id="pX25p0373c2301" rend="margin-left:1em">【記】疏文分三。初標題目。二。初經疏名題。</p>
<lb n="0373c24"/>
<p id="pX25p0373c2401" rend="margin-left:1em">【記】金剛般若經疏論纂要者。此題九字。從寬至狹。
<lb n="0374a01"/>能所六重。一能所釋。謂金剛等五字是所。疏論下
<lb n="0374a02"/>四字屬能。二能所詮。謂經疏屬能。金剛等四字是
<lb n="0374a03"/>所。三能所簡。有二。一簡通。謂經通一代時教。般若
<lb n="0374a04"/>唯局當部。二簡別。般若猶通八部。金剛但屬一經。
<lb n="0374a05"/>五能所喻。金剛是能。般若屬所。六能所纂。纂字屬
<lb n="0374a06"/>能。謂疏主也。要字是所。謂正義也。若著并序二字。
<lb n="0374a07"/>復加一重。二字是能。上皆所攝。然此七重。不出教
<lb n="0374a08"/>行人理。謂經及疏論并序五字是教。謂能詮能釋
<lb n="0374a09"/>能序也。般若通行。謂觀照也。纂字屬人。疏主也。金
<lb n="0374a10"/>剛要字屬理。金剛喻實相。即真理。要字是正義。即
<lb n="0374a11"/>道理。</p>
<lb n="0374a12"/>
<p id="pX25p0374a1201" rend="margin-left:1em">【記】既知一題能所去著。須知題內義理淺深。金剛
<lb n="0374a13"/>有三義。謂堅利明也。般若亦三義。謂實相觀照文
<lb n="0374a14"/>字也。經有三義。謂常貫攝也。疏亦三義。謂疎決布
<lb n="0374a15"/>也。論者議也。亦三義。謂議理議智議行也。纂要亦
<lb n="0374a16"/>三義。謂要義要行要文也。</p>
<lb n="0374a17"/>
<p id="pX25p0374a1701" rend="margin-left:1em">【記】且金剛三義者。以萬物不能壞。能壞於萬物。復
<lb n="0374a18"/>能有照用。可喻三種般若矣。堅喻實相。以其雖經
<lb n="0374a19"/>多劫。流迸六道。未甞生滅。未甞虧缺。故云堅也。故
<lb n="0374a20"/>心經云。是諸法空相。不生不滅。不垢不淨。不增不
<lb n="0374a21"/>減等。利喻觀照般若。謂此顯時。照諸法空。故言利
<lb n="0374a22"/>也。故心經云。觀自在菩薩。行深般若波羅蜜多時。
<lb n="0374a23"/>照見五蘊皆空。度一切苦厄。乃至云。無智亦無得
<lb n="0374a24"/>等。明喻文字般若。以文字能詮顯彰明實相觀照。
<lb n="0374b01"/>令顯現故。由斯三義似彼金剛。故舉金剛以喻般
<lb n="0374b02"/>若。然此般若。諸佛眾生。悉皆有之。由彼在纏。故不
<lb n="0374b03"/>能利用。苟能聞教解悟。內外熏力。則能斷煩惱。出
<lb n="0374b04"/>生死。理智相冥能起大用。與佛無異。其猶金在鑛
<lb n="0374b05"/>中。不能隨用。苟能出鑛。必能成器斷物。故知此慧
<lb n="0374b06"/>無不有之。故知此慧能建大義。今云般若。葢大慧
<lb n="0374b07"/>之梵音也。金剛。即般若之正喻也。法喻雙彰。故曰
<lb n="0374b08"/>金剛般若也。</p>
<lb n="0374b09"/>
<p id="pX25p0374b0901" rend="margin-left:1em">【記】若準經題具足。合云波羅蜜。即歎慧之功也。唐
<lb n="0374b10"/>言彼岸到。此猶西域之風。若順此方。合云到彼岸。
<lb n="0374b11"/>彼岸者。即是涅槃。為對生死之此。故號涅槃為彼。
<lb n="0374b12"/>意明般若是到彼岸慧。斯則慧之別相也。然到彼
<lb n="0374b13"/>岸慧。略有二意。所謂頓漸也。頓者。此慧顯時。一剎
<lb n="0374b14"/>那間。照諸法空。即是到彼岸。故名到彼岸慧。以不
<lb n="0374b15"/>歷多時。乃名為頓。漸者。雖則頓照法空。且習以性
<lb n="0374b16"/>成。任運計執。所以䇿彼頓悟之慧。觀察妄情。損之
<lb n="0374b17"/>又損之。以至於無為。此則究竟到於彼岸。亦名到
<lb n="0374b18"/>彼岸慧。以歷多時。故名為漸。漸之與頓。遲速雖殊。
<lb n="0374b19"/>一種得名到彼岸慧。所以具足合云金剛般若波
<lb n="0374b20"/>羅蜜。今略不言也。</p>
<lb n="0374b21"/>
<p id="pX25p0374b2101" rend="margin-left:1em">【記】次明經字具三義者。然準諸家解釋。共有多義。
<lb n="0374b22"/>謂湧泉出生繩墨結鬘之類。若佛地論中。唯說二
<lb n="0374b23"/>義。謂貫也攝也。貫穿所應說義。攝持所化眾生。且
<lb n="0374b24"/>如來入滅。二千餘年。遺風若存。得聞正法者。斯皆
<lb n="0374c01"/>經之貫穿之義也。眾生流浪。莫知所從。得佛教門。
<lb n="0374c02"/>咸歸正趣者。斯皆經之攝持之義也。具此二義。故
<lb n="0374c03"/>名為經。今以此二。復加常義。以對三種般若。謂實
<lb n="0374c04"/>相常。觀照貫。文字攝也。然此一經。羅什所譯。句偈
<lb n="0374c05"/>清潤。令人樂聞。至今長幼高卑。盈於寰宇。靡不受
<lb n="0374c06"/>持此經也。</p>
<lb n="0374c07"/>
<p id="pX25p0374c0701" rend="margin-left:1em">【記】疏論纂要者。即此一卷疏文也。疏即青龍大雲
<lb n="0374c08"/>資聖塵外等疏。疏謂疎通理趣。決擇義相。布致文
<lb n="0374c09"/>言也。論即天親無著。智度金剛仙功德施等論。一
<lb n="0374c10"/>一論中。任運議於理智行也。問。既有疏論釋經。何
<lb n="0374c11"/>必更製斯疏。答。以纂要故。即是纂他疏論之要義
<lb n="0374c12"/>而成此疏也。然纂要之設。總有兩意。一則上符聖
<lb n="0374c13"/>旨。二則下叶人心。意顯諸說有不符聖旨不叶人
<lb n="0374c14"/>心者。且初意者。只如此經。是空無有宗有以法相
<lb n="0374c15"/>行位廣列而釋。此則不符聖旨。失於宗故。故序云。
<lb n="0374c16"/>或配入名相。著事乖宗。有人聞是空宗。便作一味
<lb n="0374c17"/>無相道理解釋。此亦不符聖旨。以宗雖無相。義乃
<lb n="0374c18"/>千端。既以一味解釋。此則迷於末也。故序云。或但
<lb n="0374c19"/>云一真。望源迷派。前則乖宗不迷派。此則迷派不
<lb n="0374c20"/>乖宗。互有得失。俱未圓暢。復有縱於僻見。以之注
<lb n="0374c21"/>釋。宗派俱失。不足評量。故序云。其餘胸談臆注。不
<lb n="0374c22"/>足論矣。然其諸說。雖各有舛的。以未兼暢。故皆判
<lb n="0374c23"/>云不符聖旨也。今製此疏。不添法相。免乖於宗。隨
<lb n="0374c24"/>文釋之。不迷於派。離前二過。宛乎得中。此則超然
<lb n="0375a01"/>獨符聖旨。然今疏內皆用聖言。故序云。故今所述。
<lb n="0375a02"/>不攻異端。疏是論文。乳非城內。況二菩薩。師補處
<lb n="0375a03"/>尊。補處如來。師釋迦佛。展轉推本。佛佛相承。降及
<lb n="0375a04"/>無著天親更無異說。故知此疏便是佛言。謗此疏
<lb n="0375a05"/>者。即同謗佛也。故序云。且天親無著。師補處尊。後
<lb n="0375a06"/>學何疑。或添或棄。次下叶人心者。且諸家章疏。在
<lb n="0375a07"/>理未當。於文且繁致令學人。少敢措意。故轉念者
<lb n="0375a08"/>廣。通會者稀。故序云。致使口諷牛毛。心通麟角。然
<lb n="0375a09"/>今此疏。撮其樞要。直下銷經。經疏相兼。盈五十紙。
<lb n="0375a10"/>不問緇侶塵俗。可以留心。不唯上中下根。可以學
<lb n="0375a11"/>習。有斯兩意。所以述之。此則前智後悲。自他兼利
<lb n="0375a12"/>也。故云金剛般若經疏論纂要。</p>
<lb n="0375a13"/>
<p id="pX25p0375a1301" rend="margin-left:1em">【記】并序者。并謂共。兼。及。也。序者敘也。敘述經疏之
<lb n="0375a14"/>意故。又序者緒也。謂頭緒也。意明此半紙之言。是
<lb n="0375a15"/>入疏述作之頭緒也。</p>
<lb n="0375a16"/>
<p id="pX25p0375a1601" rend="margin-left:1em">△二作者嘉號。</p>
<lb n="0375a17"/>
<p id="pX25p0375a1701">【疏】京大興福寺沙門宗密述。</p>
<lb n="0375a18"/>
<p id="pX25p0375a1801" rend="margin-left:1em">【記】二作者嘉號。京者。都也大也。即士庶貴賤都會
<lb n="0375a19"/>之大處也。然是西京。非謂東北。以有大興福寺闇
<lb n="0375a20"/>揀。故不言西也。沙門梵語。此云勤息。即釋眾之通
<lb n="0375a21"/>號。謂勤修諸行。息煩惱故。述者。明非製作。符上纂
<lb n="0375a22"/>要之言。但是敘述先聖之旨。非別製作故也。例如
<lb n="0375a23"/>夫子云。述而不作。信而好古。竊比於我老彭。</p>
<lb n="0375a24"/>
<p id="pX25p0375a2401">【疏】長水沙門子璿治定。</p>
<lb n="0375b01"/>
<p id="pX25p0375b0101" rend="margin-left:1em">△二序宗旨二。初序讚經旨。二述造疏意。初序讚
<lb n="0375b02"/>經旨二。初通明起教之緣。二別明說教之意。初通
<lb n="0375b03"/>明起教之緣二。初明迷真起妄。二明習妄流轉。初
<lb n="0375b04"/>明迷真起妄二。初真空。二妄有。</p>
<p id="pX25p0375b0413" type="inline" rend="margin-left:1em">初真空。</p>
<lb n="0375b05"/>
<p id="pX25p0375b0501">【疏】鏡心本淨。像色元空。</p>
<lb n="0375b06"/>
<p id="pX25p0375b0601" rend="margin-left:1em">【記】二序宗旨。二。一序讚經旨。二。一通明起教之緣。
<lb n="0375b07"/>二。一明迷真起妄。二。一真空。</p>
<lb n="0375b08"/>
<p id="pX25p0375b0801" rend="margin-left:1em">【記】言鏡心等者。以要言之。上句即真性離緣。下句
<lb n="0375b09"/>即緣無自性。大約如此。若其委明。應先略配。後當
<lb n="0375b10"/>廣釋。</p>
<lb n="0375b11"/>
<p id="pX25p0375b1101" rend="margin-left:1em">【記】略配者。此兩句中。鏡像是喻。心色是法本淨元
<lb n="0375b12"/>空通於法喻。以鏡喻於心。以像喻於色。像是鏡之
<lb n="0375b13"/>所現。如色是心之所現。鏡雖現像。其像元空。即顯
<lb n="0375b14"/>鏡本淨也。心雖現色。其色元空。即顯心本淨也。言
<lb n="0375b15"/>本淨者。即是性淨。通因果凡聖故。故華嚴云。非識
<lb n="0375b16"/>所能識。亦非心境界。其性本清淨。開示諸群生。此
<lb n="0375b17"/>略指配也。</p>
<lb n="0375b18"/>
<p id="pX25p0375b1801" rend="margin-left:1em">【記】若廣釋者。鏡即人間所用之鏡。然有塵薶不堪
<lb n="0375b19"/>用者。有雖淨而在匣者。有淨無塵垢。挂之高臺。萬
<lb n="0375b20"/>像斯鑒者。今取後者為喻。</p>
<p id="pX25p0375b2011" type="inline" rend="margin-left:1em">○心者。性相二宗所說
<lb n="0375b21"/>各異。相宗說者。或以集起為心。唯第八識。集諸種
<lb n="0375b22"/>子。起現行故。或以緣慮為心。通於八識。俱能緣慮
<lb n="0375b23"/>自分境故。然此所說。但是有為生滅。非今所喻。性
<lb n="0375b24"/>宗說者。即如來藏。本源自性清淨心也。然今所明。
<lb n="0375c01"/>正是此心。以是迷悟根本。凡聖通依。世出世間皆
<lb n="0375c02"/>不離此。所以起信論中。立為大乘法體。故論云。摩
<lb n="0375c03"/>訶衍者。一法二義。所言法者。謂眾生心。是心則攝
<lb n="0375c04"/>一切世間出世間法。依於此心。顯示摩訶衍義。又
<lb n="0375c05"/>云。依一心法。有二種門。一者心真如門。二者心生
<lb n="0375c06"/>滅門。是二種門。皆各總攝一切法。此義云何。以是
<lb n="0375c07"/>二門。不相離故。以真如門是通相。故攝一切。生滅
<lb n="0375c08"/>門雖是別相。以是即真如之生滅。亦攝一切。以此
<lb n="0375c09"/>二門。同依一心為源。則知萬法不出此心。又如華
<lb n="0375c10"/>嚴是圓極一乘。亦以此心為一真法界之體。故彼
<lb n="0375c11"/>疏說。統四法界為一真法界。謂寂寥虗曠。沖深包
<lb n="0375c12"/>博。總該萬有。即是一心。體絕有無。相非生滅。乃至
<lb n="0375c13"/>云。諸佛證此。妙覺圓明。現成菩提。為物開示等。然
<lb n="0375c14"/>此一心。有性有相。相則凡聖迷悟因果染淨等異。
<lb n="0375c15"/>性則靈靈不昧。了了常知。然此性相。不即不離。以
<lb n="0375c16"/>相不離性故。只向同處異。性不離相故。只於異處
<lb n="0375c17"/>同。性不即相故。未始有差別。相不即性故。未嘗不
<lb n="0375c18"/>殊異。葢緣性相一味。所以同異兩存。其猶一水波
<lb n="0375c19"/>溼。性相同異可知。然此靈心。本非一切。能為一切。
<lb n="0375c20"/>心之名字。亦由此立。今云淨者。但約畢竟空義。非
<lb n="0375c21"/>是揀染名淨。以但唯一心。貫通染淨。故荷澤云。知
<lb n="0375c22"/>之一字。眾妙之門。一切諸法。依此建立。既為得失
<lb n="0375c23"/>之秘府。乃是昇降之玄樞。稱眾妙門。實為至矣。今
<lb n="0375c24"/>所辨者。即是此心。然前所說相宗二種。乃是此心
<lb n="0376a01"/>之內生滅一門。對辨淺深。故須料揀。和會通攝。則
<lb n="0376a02"/>實無所遺。</p>
<p id="pX25p0376a0205" type="inline" rend="margin-left:1em">○本淨者。喻則可知。法中有二意。一則
<lb n="0376a03"/>此心從本<anchor xml:id="begd1e699"/>已<anchor xml:id="endd1e699"/>來。性畢竟空故。二則現為煩惱所纏
<lb n="0376a04"/>而無染故。此當起信論中真如門也。故大集經云。
<lb n="0376a05"/>善男子。一切眾生。心性本淨。心本淨故。煩惱諸結
<lb n="0376a06"/>不能染著。猶如虗空。不可玷汙。心性空性。等無有
<lb n="0376a07"/>二等。</p>
<p id="pX25p0376a0703" type="inline" rend="margin-left:1em">○像。即鏡中所現萬像。</p>
<p id="pX25p0376a0712" type="inline" rend="margin-left:1em">○色。即本淨之心所
<lb n="0376a08"/>現諸法。然所現法不出色心。今唯言色而不言心
<lb n="0376a09"/>者。一為文句窄故。二為影在下故。三為以初攝後
<lb n="0376a10"/>故。前二可知。後意者。一切諸法。不出五蘊。色之一
<lb n="0376a11"/>字。貫五之初。今言色者。舉初攝後也。故大般若中。
<lb n="0376a12"/>每例諸法。皆以色字為初。如云。善現。般若波羅蜜
<lb n="0376a13"/>多清淨故。色清淨。色清淨故。一切智智清淨等。由
<lb n="0376a14"/>是文雖標色。而意兼於心。色心既彰。萬法備矣。</p>
<p id="pX25p0376a1419" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0376a15"/>元空者。喻則可知。法中有二意。一即本來是空。論
<lb n="0376a16"/>云。一切諸法。唯依妄念而有差別。若離心念。則無
<lb n="0376a17"/>一切境界之相。二即現見空故。色等諸法。本來自
<lb n="0376a18"/>空。迷人不知。妄執為有。雖然執有。未始不空。故中
<lb n="0376a19"/>論云。諸法若不空。即無道無果。又云。以有空義故。
<lb n="0376a20"/>一切法得成。</p>
<p id="pX25p0376a2006" type="inline" rend="margin-left:1em">○然此一句。亦是釋疑。恐人聞說心
<lb n="0376a21"/>性本淨。復見論云是心則攝世間法等。便謂本具
<lb n="0376a22"/>染等。不合言淨。故下句釋云。像色元空也。意云。色
<lb n="0376a23"/>等若實。則汙淨心。色等既空。憑何汙心。如鏡現穢
<lb n="0376a24"/>像。穢像元空。似有實無。云何染汙。故云鏡心本淨。
<lb n="0376b01"/>像色元空也。無上依經云。清淨有二義。一者自性
<lb n="0376b02"/>清淨。是其通相。二者離垢清淨。是其別相。寶性論
<lb n="0376b03"/>中。亦有二義。一自性清淨。謂性淨解脫。二離垢清
<lb n="0376b04"/>淨。謂障盡解脫。魏譯唯識論云。心有二種。一者相
<lb n="0376b05"/>應心。所謂一切煩惱受想行等。二者不相應心。所
<lb n="0376b06"/>謂第一義諦常住不變自性清淨心也。今所明者。
<lb n="0376b07"/>即自性清淨及第一義諦心。故云本淨。</p>
<p id="pX25p0376b0716" type="inline" rend="margin-left:1em">○復次。兩
<lb n="0376b08"/>句更互釋成。以上句釋下句。成色空義。以下句釋
<lb n="0376b09"/>上句。成心淨義。色若不空。心則不淨。心若不淨。色
<lb n="0376b10"/>即不空。由心淨故色空。由色空故心淨。以色心二
<lb n="0376b11"/>法。不相離故。當知由心淨故。方能現色。如鏡淨故。
<lb n="0376b12"/>方能現像。染則不能。又由色空故。不能染心。如像
<lb n="0376b13"/>空故。不能汙鏡。實則汙也。上句下句。法喻對明。反
<lb n="0376b14"/>覆相成。故云互釋。</p>
<lb n="0376b15"/>
<p id="pX25p0376b1501" rend="margin-left:1em">△二妄有。</p>
<lb n="0376b16"/>
<p id="pX25p0376b1601">【疏】夢識無初。物境成有。</p>
<lb n="0376b17"/>
<p id="pX25p0376b1701" rend="margin-left:1em">【記】疏夢識下。二明妄有。即正當起信論中心生滅
<lb n="0376b18"/>門。然此亦具法喻。以夢喻識。以夢中所現之物喻
<lb n="0376b19"/>境。如人睡後作夢。於無物處見物。喻心迷成識。於
<lb n="0376b20"/>無境處見境。然雖物依夢現。而夢物皆虗。雖境從
<lb n="0376b21"/>識生。而識境俱妄也。</p>
<lb n="0376b22"/>
<p id="pX25p0376b2201" rend="margin-left:1em">【記】夢者。如常人被睡葢所覆。心識昧略。恍忽成夢。
<lb n="0376b23"/>準切韻中。夢者心亂之貌。亦云𥧌見曰夢。意明心
<lb n="0376b24"/>識昏亂。見於異事。名之為夢。</p>
<p id="pX25p0376b2412" type="inline" rend="margin-left:1em">○識者。本淨一心。忽
<lb n="0376c01"/>然不覺。不覺是妄。心性乃真。真妄和合。目之為識。
<lb n="0376c02"/>即是第八阿棃耶識也。故起信云。依如來藏故。有
<lb n="0376c03"/>生滅心。所謂不生不滅與生滅和合。非一非異。名
<lb n="0376c04"/>阿梨耶識。</p>
<p id="pX25p0376c0405" type="inline" rend="margin-left:1em">○無初者。初。始也。意明此識無前際故。
<lb n="0376c05"/>然真心妄識。雖虗實有殊。若究其源。俱無初際。然
<lb n="0376c06"/>有兩意。一則如佛頂經說。煩惱菩提。二俱無始。謂
<lb n="0376c07"/>自有此真心<anchor xml:id="begd1e856"/>已<anchor xml:id="endd1e856"/>來。便有此妄識。非謂真先妄後。亦
<lb n="0376c08"/>非妄先真後。若言真先妄後。即應諸佛更起無明。
<lb n="0376c09"/>若言妄先真後。何有無真之妄居然獨立。由是故
<lb n="0376c10"/>知二俱無始。此則夢喻不齊。却似金之與鑛。若言
<lb n="0376c11"/>鑛先金後。即合所棄之鑛鍊之得金。若言金先鑛
<lb n="0376c12"/>後。應可純淨金器重生於鑛。由是二物俱無初際。
<lb n="0376c13"/>於法可知。問。如論云。依如來藏故。有生滅心。既言
<lb n="0376c14"/>依真有妄。則是妄後真先。何得說云二俱無始。答。
<lb n="0376c15"/>不然。所言依者。明妄無自體。依真而成。顯本末之
<lb n="0376c16"/>義。非先後之義。故起信云。以如來藏無前際故。無
<lb n="0376c17"/>明之相亦無有始。若說三界外更有眾生始起者。
<lb n="0376c18"/>即是外道經說。二者。謂妄體全空。都無生起之蹤
<lb n="0376c19"/>跡。故言妄無始也。故起信云。覺心初起。心無初相。
<lb n="0376c20"/>即斯義也。若據此意。夢喻正同。以夢生時。無縱跡
<lb n="0376c21"/>故。有茲兩意。故云妄無初也。然上夢鑛二喻之中。
<lb n="0376c22"/>各取少分。共況一識無初之義。方盡其理。夢則喻
<lb n="0376c23"/>無初法。鑛則喻無初時。若單用鑛喻。則妄識有實。
<lb n="0376c24"/>若唯取夢喻。則妄識有始。今既分取相似之處。理
<lb n="0377a01"/>極成矣。</p>
<p id="pX25p0377a0104" type="inline" rend="margin-left:1em">○物者。即夢中所現之物也。</p>
<p id="pX25p0377a0115" type="inline" rend="margin-left:1em">○境者。即是
<lb n="0377a02"/>識中所變我法等境。</p>
<p id="pX25p0377a0209" type="inline" rend="margin-left:1em">○成有者。且如夢中所見自
<lb n="0377a03"/>他境界。覺來反想。即定是無。正在夢時。決定為有。
<lb n="0377a04"/>若不然者。何有讚喜謗嗔厭苦欣樂等事耶。故知
<lb n="0377a05"/>有也。如莊子中說。莊周夢為蝴蝶。都來忘却莊周。
<lb n="0377a06"/>及乎睡覺夢除。何曾更有蝴蝶。為莊周時。既不羨
<lb n="0377a07"/>蝴蝶。為蝴蝶時。亦不羨莊周。彼此各行。互不相識。
<lb n="0377a08"/>然準彼書。意以顯生死齊平。今之所引。意明執實
<lb n="0377a09"/>之義。謂依於妄識。變起我法等相。悟來了達。則誠
<lb n="0377a10"/>知是空。若正迷時。定執為有。若不然者。何有貪瞋
<lb n="0377a11"/>愛惡取捨等事耶。故知是有。故成唯識論云。依識
<lb n="0377a12"/>所變妄見我法。猶如幻夢。幻夢力故。心似種種外
<lb n="0377a13"/>境相現。緣此執為實有外境。</p>
<p id="pX25p0377a1312" type="inline" rend="margin-left:1em">○然雖夢中見種種
<lb n="0377a14"/>事。推其根本。唯一夢心。以夢心滅時。夢事皆滅。法
<lb n="0377a15"/>中亦爾。境雖無量。原其根本。唯一識心。識心滅時。
<lb n="0377a16"/>境界隨滅。故起信論云。一切諸法。唯依妄念而有
<lb n="0377a17"/>差別。若離心念。即無一切境界之相。則知三界唯
<lb n="0377a18"/>心。萬法唯識。諒不虗哉。由是三界世間一切有漏
<lb n="0377a19"/>染法。皆從妄識而生。故名此識以為妄本。</p>
<p id="pX25p0377a1917" type="inline" rend="margin-left:1em">○然一
<lb n="0377a20"/>切有漏染法生起。微著次第。總有兩重一無始根
<lb n="0377a21"/>本。二展轉枝末。展轉枝末。即後逐妄科中所明。無
<lb n="0377a22"/>始根本。正當此段。言根本者。即根本無明。言無明
<lb n="0377a23"/>者。謂無妙覺之明故。以就通相言之。故當此識。然
<lb n="0377a24"/>根本無明。其有二義。所謂迷真執妄也。迷真者。即
<lb n="0377b01"/>真心本不生滅。德相業用。量過塵沙。日用不知。如
<lb n="0377b02"/>狂如醉。若貧女宅中寶藏。窮子衣內明珠。雖有如
<lb n="0377b03"/>無。枉受艱苦。故華嚴云。於第一義不了。名曰無明。
<lb n="0377b04"/>執妄者。妄即五蘊。色之與心。如幻如化。本無實體。
<lb n="0377b05"/>眾生認此為自身心。計虗為實。故名執妄。故圓覺
<lb n="0377b06"/>經云。妄認四大為自身相。六塵緣影為自心相。乃
<lb n="0377b07"/>至結云。由此妄有輪轉生死。故名無明。然此二義
<lb n="0377b08"/>遞互相成。舉一則兼。未嘗獨立。但若執妄。必須迷
<lb n="0377b09"/>真。但若迷真。必須執妄。譬如有人。迷東必執西。亦
<lb n="0377b10"/>互相成立。思之可見。</p>
<lb n="0377b11"/>
<p id="pX25p0377b1101" rend="margin-left:1em">△二明習妄流轉。</p>
<lb n="0377b12"/>
<p id="pX25p0377b1201">【疏】由是惑業襲習。報應綸輪。塵沙劫波。莫之遏絕。</p>
<lb n="0377b13"/>
<p id="pX25p0377b1301" rend="margin-left:1em">【記】疏由是下。二明習妄流轉。即當妄法生起第二
<lb n="0377b14"/>門展轉枝末也。</p>
<p id="pX25p0377b1407" type="inline" rend="margin-left:1em">○由是等者。由。因也。是。此也。因此
<lb n="0377b15"/>迷真成識。現起世間一切境界。緣此境界。起惑造
<lb n="0377b16"/>業。受報無窮。</p>
<p id="pX25p0377b1606" type="inline" rend="margin-left:1em">○此中惑業報應四字。但是三道。然
<lb n="0377b17"/>此三法。諸教之中。有名三障。障聖道故。或名三道。
<lb n="0377b18"/>引心邐迤至業報故。或名三雜染。以性不清淨故。
<lb n="0377b19"/>又此三障。更相由藉。由煩惱故起惡業。由惡業因
<lb n="0377b20"/>緣故得苦果。</p>
<p id="pX25p0377b2006" type="inline" rend="margin-left:1em">○初言惑者。即煩惱也。品類即根本
<lb n="0377b21"/>及隨。根本有六。謂貪瞋癡慢疑惡見。隨煩惱有二
<lb n="0377b22"/>十。謂忿恨覆惱嫉慳。乃至散亂不正知等。若以要
<lb n="0377b23"/>言之。不出根本中三謂貪瞋癡。即此三種。便能成
<lb n="0377b24"/>就三界世間。故華嚴云。由貪瞋癡。發身口意。作諸
<lb n="0377c01"/>惡業。無量無邊等。此惑因起。由前無明。迷平等理。
<lb n="0377c02"/>妄認五蘊身心。即此身心。是過患根本。故肇公云。
<lb n="0377c03"/>約天地為高下。約日月為東西。約身為彼此。約心。
<lb n="0377c04"/>為是非。老子亦云。吾有大患。為吾有身。及吾無身。
<lb n="0377c05"/>吾有何患。故知此身是一切過患根本。既執之為
<lb n="0377c06"/>有。遂分自他。依此身心。起諸煩惱。於一切順情境
<lb n="0377c07"/>上。起於貪心。於一切違情境上。起於瞋心。以護自
<lb n="0377c08"/>身。將為主宰也。於此二中。不知是妄。任運而起。乃
<lb n="0377c09"/>名為癡。此等煩惱。究其所因。皆從根本無明而有
<lb n="0377c10"/>也。</p>
<p id="pX25p0377c1002" type="inline" rend="margin-left:1em">○次云業者。然業雖無量。統唯有三。謂善惡不
<lb n="0377c11"/>動也。由前貪瞋熾盛。發動身口。作諸惡業。即身三
<lb n="0377c12"/>口四意三等十惡業也。或有稍知因果。貪來生榮
<lb n="0377c13"/>樂之事。即翻惡為善。持不殺等五八十戒。即善業
<lb n="0377c14"/>也。或厭下苦麤障。欣上淨妙離。脩有漏禪定。名不
<lb n="0377c15"/>動業。然此三種業。雖勝劣不同。皆由迷心所造。俱
<lb n="0377c16"/>有漏攝。故圓覺經中。結三業云。皆輪迴故。不成聖
<lb n="0377c17"/>道。由是則知前之三業。皆依煩惱所成也。</p>
<p id="pX25p0377c1717" type="inline" rend="margin-left:1em">○言報
<lb n="0377c18"/>應者。應即是報。既有業種。蘊在藏識。因緣會時。必
<lb n="0377c19"/>須受報。涅槃經云。非空非海中。非入山石間。無有
<lb n="0377c20"/>地方所。脫之不受報。尚書云。天作孽。猶可違。自作
<lb n="0377c21"/>孽。不可逭。由是有業必有報應。然若推諸業。體相
<lb n="0377c22"/>都無。及受報時。未嘗差錯。惡因苦果。善因樂果。如
<lb n="0377c23"/>影如響。的無差謬。然泛論果報。六道不同。以類收
<lb n="0377c24"/>之。但唯三種。謂苦樂捨。由前惡業為因。則感三塗
<lb n="0378a01"/>苦報。謂地獄餓鬼畜生也。由前善業為因。即感人
<lb n="0378a02"/>天樂報。謂四洲六欲也。由前不動業為因。即感上
<lb n="0378a03"/>界差別之報。即色無色界也。然於三界之中。所受
<lb n="0378a04"/>苦樂之身。是別業正報。所居勝劣器界。即共業依
<lb n="0378a05"/>報。正報有生老病死。依報有成住壞空。器界空而
<lb n="0378a06"/>復成。有情死而還生。無始至今。聯緜不絕。迷惑耽
<lb n="0378a07"/>戀。誠可悲夫。故法華云。三界無安。猶如火宅。由是
<lb n="0378a08"/>報因業感。業由惑成。惑因無明。無明無始。一念妄
<lb n="0378a09"/>有也。則知三界六道有情無情。究其所從。皆因夢
<lb n="0378a10"/>識而有。</p>
<p id="pX25p0378a1004" type="inline" rend="margin-left:1em">○襲習綸輪者。襲謂承襲。即相續義。由惑
<lb n="0378a11"/>發業。業能招苦。次第相續故。習謂熏習。即相斆義。
<lb n="0378a12"/>意明惑業念念斆學。念念熏習故。唯識云。由諸業
<lb n="0378a13"/>習氣。二取習氣俱。故名為習。然此二義。必互相資。
<lb n="0378a14"/>謂相續故相斆。相斆故相續。故云襲習。故唯識云。
<lb n="0378a15"/>前異熟<anchor xml:id="begd1e1160"/>已<anchor xml:id="endd1e1160"/>盡。復生餘異熟也。譬如有人。習儒學文。
<lb n="0378a16"/>由承襲於儒故。方能學習於文。又由學習於文故。
<lb n="0378a17"/>方能承襲於儒也。相資之義。豈不昭然。綸即綸緒
<lb n="0378a18"/>也。謂眾生業種雖復無邊。終不一時受六道報。報
<lb n="0378a19"/>有次緒。故名綸緒也。然有兩意。一如人負債。強者
<lb n="0378a20"/>先牽故。二如人種物。潤者先生故。輪謂輪轉。謂生
<lb n="0378a21"/>
<anchor xml:id="begd1e1178"/>已<anchor xml:id="endd1e1178"/>復死。死<anchor xml:id="begd1e1185"/>已<anchor xml:id="endd1e1185"/>還生。生死不停故名輪轉。或天上死。
<lb n="0378a22"/>人間生。人間死。畜生生等。故無常經云。循環三界
<lb n="0378a23"/>內。猶如汲井輪。然此二義。亦互相資。由綸緒故輪
<lb n="0378a24"/>轉。由輪轉故綸緒也。其猶繰繭抽絲。由彼絲輪。轉
<lb n="0378b01"/>而不止。故使絲緒。起之不絕。亦由絲緒。起之不絕。
<lb n="0378b02"/>故使絲輪。轉而不止。或可淪子。其義亦通。即沒溺
<lb n="0378b03"/>義也。謂於生死大河。長受沒溺。故云淪。涅槃經云。
<lb n="0378b04"/>若有眾生。樂諸有為。造作諸業。是人迷失真常。是
<lb n="0378b05"/>名暫出還沒。疏中且用輪字。如向所說。惑業則言
<lb n="0378b06"/>其襲習。報應則言其綸輪。然二二對辨。亦互相資。
<lb n="0378b07"/>謂由惑業襲習。故使報應綸輪。實由報應綸輪。故
<lb n="0378b08"/>令惑業襲習。斯則乘因感果。依果造因。因果相資。
<lb n="0378b09"/>以之不絕。此即十二因緣前前為因後後為果之
<lb n="0378b10"/>義。故唯識頌云。由諸業習氣。二取習氣俱。前異熟
<lb n="0378b11"/>
<anchor xml:id="begd1e1222"/>已<anchor xml:id="endd1e1222"/>盡。復生餘異熟。</p>
<p id="pX25p0378b1108" type="inline" rend="margin-left:1em">○或曰。如是起惑造業。受報輪
<lb n="0378b12"/>轉。時劫長短耶。故次云。塵沙劫波。莫之遏絕也。塵
<lb n="0378b13"/>即碎十方世界之微塵。沙即殑伽河中如麵之沙。
<lb n="0378b14"/>謂此河周四十里。沙細如麵。劫波者梵音。此云時
<lb n="0378b15"/>分。大劫小劫。長時短時。延促雖殊。通名時分。莫之
<lb n="0378b16"/>者。猶不能也。遏絕者。止滅也。意言六道眾生。起惑
<lb n="0378b17"/>造業。受生輪轉<anchor xml:id="begd1e1243"/>已<anchor xml:id="endd1e1243"/>來。將一沙為一劫波。沙盡而劫
<lb n="0378b18"/>波不盡。又將一塵為一劫波。塵盡而劫波無盡。塵
<lb n="0378b19"/>沙有限。劫波無窮。相續至今。不能止之滅之。故云
<lb n="0378b20"/>莫之遏絕也。</p>
<lb n="0378b21"/>
<p id="pX25p0378b2101" rend="margin-left:1em">【記】然此二段。字句雖多。若論實事。不過五字。謂心
<lb n="0378b22"/>識惑業報。其餘並是顯敘真妄成立輪迴之辭。意
<lb n="0378b23"/>謂本是一心。不覺成識。起惑造業。生死無窮。是故
<lb n="0378b24"/>如來。現身說教。故大科云起教緣也。</p>
<lb n="0378c01"/>
<p id="pX25p0378c0101" rend="margin-left:1em">△二別明說教之意二。初敘說阿含之意。二敘說
<lb n="0378c02"/>般若之意。初敘說阿含之意二。初正敘。二結判。初
<lb n="0378c03"/>正敘二。初現身。二設教。</p>
<p id="pX25p0378c0310" type="inline" rend="margin-left:1em">初現身。</p>
<lb n="0378c04"/>
<p id="pX25p0378c0401">【疏】故我滿淨覺者。現相人中。</p>
<lb n="0378c05"/>
<p id="pX25p0378c0501" rend="margin-left:1em">【記】疏故我下。二別明說教之意。如法華經云。我以
<lb n="0378c06"/>佛眼觀。見六道眾生。貧窮無福慧。入生死嶮道。相
<lb n="0378c07"/>續苦不斷。乃至為是眾生故。而起大悲心等。文二。
<lb n="0378c08"/>一敘說阿含之意。二。一正敘。今初兩句。標佛現身
<lb n="0378c09"/>也。</p>
<p id="pX25p0378c0902" type="inline" rend="margin-left:1em">○故者。所以義。我。即指佛也。言滿淨者。揀異分
<lb n="0378c10"/>淨。以佛無明永盡。無念之極故。覺即覺悟。者即指
<lb n="0378c11"/>人。謂佛是覺悟之人也。若梵語菩提。此翻為覺。斯
<lb n="0378c12"/>則約法。梵語佛陀。此云覺者。斯則約人。今此辨人。
<lb n="0378c13"/>故言覺者。亦可滿字是總。淨覺為別。者字屬人。即
<lb n="0378c14"/>明如來是滿淨滿覺之者。揀諸聖人覺淨未滿。唯
<lb n="0378c15"/>佛如來。三障都盡。三覺俱圓。故號如來為滿淨覺
<lb n="0378c16"/>者。若以此二。望眾生二乘菩薩諸佛及本性料揀。
<lb n="0378c17"/>有兩種四句。一者。眾生不淨。二乘菩薩分淨。諸佛
<lb n="0378c18"/>滿淨。本性但淨。二者。眾生不覺。二乘菩薩分覺。諸
<lb n="0378c19"/>佛滿覺。本性但覺。今於此二四句中。皆當第三也。</p>
<lb n="0378c20"/>
<p id="pX25p0378c2001" rend="margin-left:1em">○現相者。即化身相也。人中者。即現化之處也。唯
<lb n="0378c21"/>向人中示相者。天上著樂。無由發心。三塗極苦。正
<lb n="0378c22"/>當難處。唯於人中。苦樂相兼。對苦必能發心。所以
<lb n="0378c23"/>佛出現化。天上如病未發。豈須針艾。三塗似膏肓
<lb n="0378c24"/>之病。不足醫治。人中如小瘵所縈。堪可與藥。故佛
<lb n="0379a01"/>出現。然如來現相。總有四種。謂他受用報身。大化
<lb n="0379a02"/>小化隨類化身等。今明說此教者。即小化身也。然
<lb n="0379a03"/>有八相。謂一從兜率天退。二入胎。三住胎。四出胎。
<lb n="0379a04"/>五出家。
(年十九)
六道成。
(年二十五)
七轉法輪。
(經五十五年)
八入
<lb n="0379a05"/>涅槃。
(年八十)
此論現身。但明成道之相。次明說法。即
<lb n="0379a06"/>轉法輪相。佛成道之相。身長丈六。紫磨金容。項佩
<lb n="0379a07"/>圓光。胸題卍字。三十二相。八十種好。八部擁衛。四
<lb n="0379a08"/>眾欽崇。巍巍峨峨。光映日月。德相繁廣。不可具陳。
<lb n="0379a09"/>此小化身。其相劣弱。若望受用。即雲泥有殊。故法
<lb n="0379a10"/>華經說。長者脫珍御服。著弊垢衣。珍御之服。以喻
<lb n="0379a11"/>受用之身。弊垢之衣。即況紫磨金體。葢以眾生垢
<lb n="0379a12"/>重。不堪見勝妙之身。既不能見。亦無所聞。則於眾
<lb n="0379a13"/>生。都無利益。大悲接物。故現小化。亦如法華經說。
<lb n="0379a14"/>窮子見父。踞師子牀。寶几承足。富貴殊勝。威德特
<lb n="0379a15"/>尊。窮子見之。竊作是念。此或是王。或是王等。非我
<lb n="0379a16"/>傭力得物之處。長者見子。默而識之。乃至云。即脫
<lb n="0379a17"/>瓔珞細軟上服嚴飾之具。更著麤弊垢膩之衣。右
<lb n="0379a18"/>手執持除糞之器。以此方便。得近窮子。此喻如來
<lb n="0379a19"/>隱彼勝身。現於劣相也。</p>
<lb n="0379a20"/>
<p id="pX25p0379a2001" rend="margin-left:1em">△二設教。</p>
<lb n="0379a21"/>
<p id="pX25p0379a2101">【疏】先說生滅因緣。令悟苦集滅道。</p>
<lb n="0379a22"/>
<p id="pX25p0379a2201" rend="margin-left:1em">【記】疏先說下。正明設教。以此方佛事。藉以音聲。若
<lb n="0379a23"/>無言教。現相何益。</p>
<p id="pX25p0379a2308" type="inline" rend="margin-left:1em">○教先設小。後方說大。或曰。此
<lb n="0379a24"/>明般若。何論小乘。答。雖同佛言。有深有淺。若不對
<lb n="0379b01"/>辯。安知淺深。</p>
<p id="pX25p0379b0106" type="inline" rend="margin-left:1em">○然一代佛教不出大乘小乘。乃至
<lb n="0379b02"/>圓宗亦大乘攝。其所宗者。皆宗因緣。雖則同宗因
<lb n="0379b03"/>緣。於中淺深有異。小乘即生滅因緣。大乘即無性
<lb n="0379b04"/>因緣。無性因緣者。如中論云。因緣所生法。我說即
<lb n="0379b05"/>是空。空即無性義也。今明小乘。故云生滅因緣。生
<lb n="0379b06"/>滅因緣者。諸法緣會即生。緣離即滅。既生既滅。足
<lb n="0379b07"/>知無常。然則不無生滅之法。以有法執故也。然佛
<lb n="0379b08"/>出世。先說小者。有二對治故。說生滅。對治凡夫外
<lb n="0379b09"/>道執我。我是主宰義。既言生滅。則知無主。無主無
<lb n="0379b10"/>宰。則無我也。說因緣。對治外道自然之計。外道所
<lb n="0379b11"/>執。多執神我有作受故。兼執自然。既言因緣。則非
<lb n="0379b12"/>神我自然也。為治此二。是故先說生滅因緣。即佛
<lb n="0379b13"/>初成道。始從鹿苑。度五俱輪。次度舍利弗目連迦
<lb n="0379b14"/>葉三兄弟等。於十二年間所說。即諸部阿含等經
<lb n="0379b15"/>是也。</p>
<p id="pX25p0379b1503" type="inline" rend="margin-left:1em">○令悟等者。佛說此法。意令眾生悟四真諦
<lb n="0379b16"/>也。此有兩種因果。謂集是世間因。苦是世間果。道
<lb n="0379b17"/>是出世因。滅是出世果也。苦即三苦八苦。三苦謂
<lb n="0379b18"/>苦苦壞苦行苦。八苦謂生老病死求不得五陰盛
<lb n="0379b19"/>愛別離怨憎會。集即業惑。如逐妄中說。滅即有餘
<lb n="0379b20"/>無餘二種涅槃。入經可見。道即八正道。謂正見正
<lb n="0379b21"/>思惟正語正業正命正精進正念正定也。諦者誠
<lb n="0379b22"/>實義。如世間苦集。逼迫和合。事無虗謬。名為實義。
<lb n="0379b23"/>非謂不生不滅名實。即說苦定苦集定集等。以是
<lb n="0379b24"/>義故。四皆實也。故遺教經云。日可令冷。月可令熱。
<lb n="0379c01"/>佛說苦諦實苦。不可令樂。即如佛於鹿苑。為五比
<lb n="0379c02"/>丘三轉四諦法輪之例也。三轉者。一示相轉。示謂
<lb n="0379c03"/>顯示苦行相等。令其悟解。云此是苦。此是集等。二
<lb n="0379c04"/>勸修轉。勸謂誡勸。令其修斷。云此是苦汝須知。此
<lb n="0379c05"/>是集汝須斷等。三作證轉。作證謂引<anchor xml:id="begd1e1485"/>己<anchor xml:id="endd1e1485"/>所作。令其
<lb n="0379c06"/>信受。云此是苦我<anchor xml:id="begd1e1494"/>已<anchor xml:id="endd1e1494"/>知。此是集我<anchor xml:id="begd1e1500"/>已<anchor xml:id="endd1e1500"/>斷等。意言我
<lb n="0379c07"/>
<anchor xml:id="begd1e1507"/>已<anchor xml:id="endd1e1507"/>知<anchor xml:id="begd1e1513"/>已<anchor xml:id="endd1e1513"/>斷<anchor xml:id="begd1e1520"/>已<anchor xml:id="endd1e1520"/>修<anchor xml:id="begd1e1526"/>已<anchor xml:id="endd1e1526"/>證。汝等斆我。當知當斷當修當
<lb n="0379c08"/>證。如是說<anchor xml:id="begd1e1536"/>已<anchor xml:id="endd1e1536"/>。一類小根之人。如言啟悟。厭生死苦
<lb n="0379c09"/>樂求涅槃。發心進修。作五停心等七種方便。斷三
<lb n="0379c10"/>界四諦下分別麤惑。得初果證。乃至進修。漸斷三
<lb n="0379c11"/>界俱生細惑證餘三果。得阿羅漢。則令世間因亡
<lb n="0379c12"/>果喪。出世間因生果證。法華云。為求聲聞者。說應
<lb n="0379c13"/>四諦法。度生老病死。究竟涅槃。是故疏云。先說生
<lb n="0379c14"/>滅因緣。令悟苦集滅道。</p>
<lb n="0379c15"/>
<p id="pX25p0379c1501" rend="margin-left:1em">△二結判。</p>
<lb n="0379c16"/>
<p id="pX25p0379c1601">【疏】既除我執。未達法空。</p>
<lb n="0379c17"/>
<p id="pX25p0379c1701" rend="margin-left:1em">【記】疏既除下。二結判。</p>
<p id="pX25p0379c1709" type="inline" rend="margin-left:1em">○我執者。即於五蘊總相。計
<lb n="0379c18"/>有主宰。名為我執。若一一推求。色等性中。不見我
<lb n="0379c19"/>體。名為我空。</p>
<p id="pX25p0379c1906" type="inline" rend="margin-left:1em">○若見五蘊之法。實有體性。名為法
<lb n="0379c20"/>執。若了五蘊。如幻如化。從緣無性。名為法空。</p>
<p id="pX25p0379c2018" type="inline" rend="margin-left:1em">○既
<lb n="0379c21"/>除者。<anchor xml:id="begd1e1583"/>已<anchor xml:id="endd1e1583"/>盡也。以小乘人。聞說生滅因緣不執於我。
<lb n="0379c22"/>故云既除我執。</p>
<p id="pX25p0379c2207" type="inline" rend="margin-left:1em">○未達者。以未聞說無性因緣。猶
<lb n="0379c23"/>計蘊法為實。故云未達法空。</p>
<p id="pX25p0379c2312" type="inline" rend="margin-left:1em">○若具言之。合云。既
<lb n="0379c24"/>除我執。<anchor xml:id="begd1e1599"/>已<anchor xml:id="endd1e1599"/>達我空。未達法空。未除法執。今則上執
<lb n="0380a01"/>下空。文影略故。又除我執。便是<anchor xml:id="begd1e1609"/>已<anchor xml:id="endd1e1609"/>達我空。未達法
<lb n="0380a02"/>空。便是未除法執故也。</p>
<lb n="0380a03"/>
<p id="pX25p0380a0301" rend="margin-left:1em">△二敘說般若之意二。初總示大部。二別示今經。
<lb n="0380a04"/>初總示大部二。初敘教釋意。二顯瑞彰會。初敘教
<lb n="0380a05"/>釋意二。初敘教。二釋意。</p>
<p id="pX25p0380a0510" type="inline" rend="margin-left:1em">初敘教。</p>
<lb n="0380a06"/>
<p id="pX25p0380a0601">【疏】欲盡病根。方談般若。</p>
<lb n="0380a07"/>
<p id="pX25p0380a0701" rend="margin-left:1em">【記】疏欲盡下。二敘說般若意。二。一總示大部二。一
<lb n="0380a08"/>敘教釋意。</p>
<p id="pX25p0380a0805" type="inline" rend="margin-left:1em">○病根者。喻法執也。如人有病。令人不
<lb n="0380a09"/>安。如木有根。能生枝葉。意云。二執如病。令諸眾生。
<lb n="0380a10"/>不得安樂。若取法執為病。病即是根。持業釋也。若
<lb n="0380a11"/>取我執為病。是病之根。即依主釋。今則病通二執。
<lb n="0380a12"/>根喻法執。以能所依二體異故。我是能依。法是所
<lb n="0380a13"/>依。以能從所生。故能非根。根唯局所也。由是凡夫
<lb n="0380a14"/>有我執。必兼有法執。二乘有法執。不必具我執。又
<lb n="0380a15"/>二乘無我執。則未必無法執。菩薩無法執。則必無
<lb n="0380a16"/>我執。如因迷杌。方可見人等。</p>
<p id="pX25p0380a1612" type="inline" rend="margin-left:1em">○般若即慧也。為顯
<lb n="0380a17"/>此法故。遺言成教。教即文字。般若即觀照實相二
<lb n="0380a18"/>般若也。今約佛論。故通法教俱名般若也。此中意
<lb n="0380a19"/>云。如來意欲盡眾生有執之病根。方談空宗之般
<lb n="0380a20"/>若。然大乘教法無量無邊。何故此中唯談般若。謂
<lb n="0380a21"/>正能破執。大乘初門。二執若除。真性自現。故唯談
<lb n="0380a22"/>此。除其病也。故古德云。華嚴經。如治國之法。養性
<lb n="0380a23"/>之藥。般若教。如定亂之將。治病之藥。二經既爾。餘
<lb n="0380a24"/>可例知。</p>
<lb n="0380b01"/>
<p id="pX25p0380b0101" rend="margin-left:1em">△二釋意。</p>
<lb n="0380b02"/>
<p id="pX25p0380b0201">【疏】心境齊泯。即是真心。垢淨雙亡。一切清淨。</p>
<lb n="0380b03"/>
<p id="pX25p0380b0301" rend="margin-left:1em">【記】心境等者。然佛初說小乘。心境俱有。說大乘法
<lb n="0380b04"/>相。即境空心有。說般若教。即心境俱空。今正明此
<lb n="0380b05"/>故云齊泯。心即心心所法境即諸識相分。心通能
<lb n="0380b06"/>變能緣。境通本質影像。心境等亡。故云齊泯。謂約
<lb n="0380b07"/>徧計。則都無所有。如繩上蛇。約依他。則緣無自性。
<lb n="0380b08"/>如麻上繩。由心故境。由境故心。境滅心空。心如境
<lb n="0380b09"/>謝。然諸法雖多。不出心境。心境既泯。則一切皆泯
<lb n="0380b10"/>也。心經亦云。無眼耳鼻舌身意。無色聲香味觸法。
<lb n="0380b11"/>無眼界。乃至無意識界等。故云齊泯。</p>
<p id="pX25p0380b1115" type="inline" rend="margin-left:1em">○即是真心
<lb n="0380b12"/>者。顯非斷滅。恐聞一切諸法泯之皆無。諸法既無。
<lb n="0380b13"/>應成斷滅。故此顯云即是真心。然此心。與上心字
<lb n="0380b14"/>不同。上是緣生妄心。即前夢識也。此是常住真心。
<lb n="0380b15"/>即前鏡心也。為揀別故。故特言真。以一切諸法。皆
<lb n="0380b16"/>依此心。若離此心。無別有法。故經云。一切世界因
<lb n="0380b17"/>果微塵。因心成體。心之所現。名曰依他。執之為實。
<lb n="0380b18"/>乃名徧計。依計既泯。即是圓成。如繩依麻有。蛇託
<lb n="0380b19"/>繩生。繩蛇既亡。則麻著矣。</p>
<p id="pX25p0380b1911" type="inline" rend="margin-left:1em">○此是疏主出般若之
<lb n="0380b20"/>密意。若據經文。即但言諸法皆空。不言即是真心。
<lb n="0380b21"/>故下文云。離一切相。即名諸佛。文雖不彰。義實如
<lb n="0380b22"/>此。若法性宗。即直於諸法空處顯出真心。故圓覺
<lb n="0380b23"/>經云。種種幻化。皆生如來圓覺妙心。猶如空華。從
<lb n="0380b24"/>空而有。乃至云。諸幻盡滅。覺心不動。故云即是真
<lb n="0380c01"/>心也。</p>
<p id="pX25p0380c0103" type="inline" rend="margin-left:1em">○垢淨雙亡者。上言心境。染淨<anchor xml:id="begd1e1753"/>已<anchor xml:id="endd1e1753"/>含。文未顯
<lb n="0380c02"/>彰。故重明也。意云。非但無諸有漏心境之法。若於
<lb n="0380c03"/>法中。染淨之法。亦復不有。為對治垢染。方彰淨法
<lb n="0380c04"/>之名。所治之垢既亡。能治之淨何立。如無慳貪。布
<lb n="0380c05"/>施亦遣等。則知若理若智若因若果一切行位諸
<lb n="0380c06"/>對治門。悉皆不有。垢淨並無。故曰雙亡。故心經云
<lb n="0380c07"/>無無明。亦無無明盡等。</p>
<p id="pX25p0380c0710" type="inline" rend="margin-left:1em">○一切清淨者。此淨。與上
<lb n="0380c08"/>淨字不同。上即對染之淨。此名真空曰淨。以聲聞
<lb n="0380c09"/>怖空。故言清淨。清淨即空義也。大般若中。或則云
<lb n="0380c10"/>空。或言清淨。然萬法雖多。不出心境。恐收不盡。又
<lb n="0380c11"/>約垢淨重明。斯則是法皆攝。竟無所遺。故言一切
<lb n="0380c12"/>也。故大般若云。善現。般若波羅蜜多清淨故。色清
<lb n="0380c13"/>淨。乃至諸佛無上菩提。悉皆清淨。</p>
<p id="pX25p0380c1314" type="inline" rend="margin-left:1em">○又。非謂泯却
<lb n="0380c14"/>心境顯真心了。然後亡垢淨顯真空。此乃文家成
<lb n="0380c15"/>隔句對。若欲順義。應云。心境齊泯。垢淨雙亡。一切
<lb n="0380c16"/>清淨。即是真心。理則明矣。謂真心之中。本無心境
<lb n="0380c17"/>垢淨等法。名之為空。非謂無於心法。成於斷滅。故
<lb n="0380c18"/>唯識頌云。初即相無性。次無自然性。後由遠離前。
<lb n="0380c19"/>所執我法性。此諸法勝義。亦即是真如。常如其性
<lb n="0380c20"/>故。即唯識實性。</p>
<p id="pX25p0380c2007" type="inline" rend="margin-left:1em">○然此與前迷真習妄。正為翻對。
<lb n="0380c21"/>若無前意。焉起此文。</p>
<lb n="0380c22"/>
<p id="pX25p0380c2201" rend="margin-left:1em">△二顯瑞彰會二。初顯瑞。二彰會。</p>
<p id="pX25p0380c2214" type="inline" rend="margin-left:1em">初顯瑞。</p>
<lb n="0380c23"/>
<p id="pX25p0380c2301">【疏】三千瑞煥。</p>
<lb n="0380c24"/>
<p id="pX25p0380c2401" rend="margin-left:1em">【記】疏三千下。二顯瑞彰會。</p>
<p id="pX25p0380c2411" type="inline" rend="margin-left:1em">○三千。即三千大千世
<lb n="0381a01"/>界。如下所明。瑞即祥瑞。煥。明也。佛說此經之時。放
<lb n="0381a02"/>大光明。照三千界。靡不煥然。復現種種奇異之事。
<lb n="0381a03"/>有此祥瑞。故云三千瑞煥。故大般若經第一云。爾
<lb n="0381a04"/>時世尊。於師子座上。自敷尼師壇。結加趺坐。入等
<lb n="0381a05"/>持王三昧。安詳而起。一一身分。各放六十百千俱
<lb n="0381a06"/>胝那庾多光。各照三千大千世界。乃至云。令此世
<lb n="0381a07"/>界。六種變動。盲者得視。聾者得聞等。又云。其諸天
<lb n="0381a08"/>人。佛神力故。各見於佛。正坐其前。咸謂如來。獨為
<lb n="0381a09"/>說法。</p>
<lb n="0381a10"/>
<p id="pX25p0381a1001" rend="margin-left:1em">△二彰會。</p>
<lb n="0381a11"/>
<p id="pX25p0381a1101">【疏】十六會彰。</p>
<lb n="0381a12"/>
<p id="pX25p0381a1201" rend="margin-left:1em">【記】十六會彰者。然般若類有八部。謂大品。小品。放
<lb n="0381a13"/>光。光讚。道行。勝天王。文殊問。金剛。唐譯六百卷。二
<lb n="0381a14"/>百七十五品。總一十六分。前五無名。後十一分有
<lb n="0381a15"/>名。前六分品。後十不分品。即初分七十九品。第二
<lb n="0381a16"/>分八十五品。第三三十一品。第四二十九品。第五
<lb n="0381a17"/>二十四品。第六勝天王般若分一十七品。第七曼
<lb n="0381a18"/>殊室利分。第八那伽室利分。第九能斷金剛分。第
<lb n="0381a19"/>十般若理趣分。第十一施波羅蜜多分。十二淨戒。
<lb n="0381a20"/>十三安忍。十四精進。十五靜慮。十六般若。即大明
<lb n="0381a21"/>度無極經四卷同前五分。濡首菩薩無上清淨分
<lb n="0381a22"/>衛經二卷即第九分。實相般若即第十分。道行小
<lb n="0381a23"/>品各十卷同第四分。光讚十卷放光三十卷大品
<lb n="0381a24"/>三十卷皆同第二分。然上諸本。開合大部。文勢次
<lb n="0381b01"/>緒事理。一一皆同。但廣略之異。唯仁王一本。不在
<lb n="0381b02"/>八部之中。</p>
<lb n="0381b03"/>
<p id="pX25p0381b0301" rend="margin-left:1em">△二別示今經二。初略標指。二廣序讚。</p>
<p id="pX25p0381b0316" type="inline" rend="margin-left:1em">初略標指。</p>
<lb n="0381b04"/>
<p id="pX25p0381b0401">【疏】今之所傳。即第九分。</p>
<lb n="0381b05"/>
<p id="pX25p0381b0501" rend="margin-left:1em">【記】疏今之下。二別示今經。二。初略標指。如文。</p>
<lb n="0381b06"/>
<p id="pX25p0381b0601" rend="margin-left:1em">△二廣序讚二。初序歎幽玄。二引文結顯。初序歎
<lb n="0381b07"/>幽玄二。初具序一經詮旨。二結歎四法幽玄。初具
<lb n="0381b08"/>序一經詮旨三。初正敘。二反顯。三順結。初正敘二。
<lb n="0381b09"/>初就本經以敘歎。二約二論以敘歎。初就本經以
<lb n="0381b10"/>敘歎二。初敘詮旨以歎經。二舉慧福以彰相。</p>
<p id="pX25p0381b1018" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0381b11"/>敘詮旨以歎經。</p>
<lb n="0381b12"/>
<p id="pX25p0381b1201">【疏】句偈隱略。旨趣深微。</p>
<lb n="0381b13"/>
<p id="pX25p0381b1301" rend="margin-left:1em">【記】二廣序讚。二。一序歎幽玄。二。一具序一經詮旨。
<lb n="0381b14"/>三。句偈下。一正序。</p>
<p id="pX25p0381b1408" type="inline" rend="margin-left:1em">○句有文句義句。今通此二。偈
<lb n="0381b15"/>謂積句所成。亦通此二。隱謂潛隱。即現在無文。如
<lb n="0381b16"/>經中多無所斷之疑文及其住名。略謂少也。即現
<lb n="0381b17"/>雖有文而不廣故。如經中唯有能斷之文及有住
<lb n="0381b18"/>義。</p>
<p id="pX25p0381b1802" type="inline" rend="margin-left:1em">○旨謂意旨。趣謂旨之所歸。徹理曰深。難覺曰
<lb n="0381b19"/>微。難覺有二意。一為文隱略故。義趣難覺。二為徹
<lb n="0381b20"/>理故。甚深難覺。</p>
<p id="pX25p0381b2007" type="inline" rend="margin-left:1em">○然隱略深微之相。即下所云。</p>
<lb n="0381b21"/>
<p id="pX25p0381b2101" rend="margin-left:1em">△二舉慧福以彰相。</p>
<lb n="0381b22"/>
<p id="pX25p0381b2201">【疏】慧徹三空。檀含萬行。</p>
<lb n="0381b23"/>
<p id="pX25p0381b2301" rend="margin-left:1em">【記】慧即返流淨用。約斷執觀空得名。般若正翻。云
<lb n="0381b24"/>慧不云智也。下釋題中。廣辯體相。三空者。即我空
<lb n="0381c01"/>法空俱空也。如下經云無我相人相等。即我空也。
<lb n="0381c02"/>我相即是非相等。即法空也。離一切相即名諸佛。
<lb n="0381c03"/>是俱空也。二空可知。俱空有三說。一。別觀人法。名
<lb n="0381c04"/>二空。同一剎那。雙觀人法。曰俱空。二。即二執既遣。
<lb n="0381c05"/>二空亦遣。名俱空。三。即能所遣時。慧亦無住。即與
<lb n="0381c06"/>本性相應。此時自無人法二相及非法相等。名俱
<lb n="0381c07"/>空。徹謂透徹。慧是能徹。三空是所徹。般若照時。透
<lb n="0381c08"/>過三空之表。即與本源相應。以本心源。非空非有。
<lb n="0381c09"/>為對人執。方說人空。為對法執方說法空。為對二
<lb n="0381c10"/>執。方說俱空。即空是能對。執為所對。所對之執既
<lb n="0381c11"/>遣。能對之空亦除。空執兩亡。方契本性。若住空境。
<lb n="0381c12"/>未曰相應。所以疏中。特言慧徹。由是四加行位菩
<lb n="0381c13"/>薩。為取空相。不名見道。故唯識偈云。現前立少物。
<lb n="0381c14"/>謂是唯識性。以有所得故。非真住唯識。今既徹於
<lb n="0381c15"/>空相。能所兼亡。即同唯識見道頌云。若時於所緣。
<lb n="0381c16"/>智都無所得。爾時住唯識。離二取相故。</p>
<p id="pX25p0381c1616" type="inline" rend="margin-left:1em">○檀含萬
<lb n="0381c17"/>行者。梵音檀那。此云布施。含謂含攝。萬行即菩薩
<lb n="0381c18"/>所行之行。不唯於萬。今舉大數耳。以布施含於三
<lb n="0381c19"/>施。三施該於六度。六度包於萬行。以本望末。故曰
<lb n="0381c20"/>檀含萬行也。所以佛答脩行。唯言布施。故彌勒頌
<lb n="0381c21"/>云。檀義攝於六。資生無畏法。此中一二三。是名脩
<lb n="0381c22"/>行住。</p>
<lb n="0381c23"/>
<p id="pX25p0381c2301" rend="margin-left:1em">△二約二論以敘歎二。初約無著論顯位。二約天
<lb n="0381c24"/>親論斷疑。</p>
<p id="pX25p0381c2405" type="inline" rend="margin-left:1em">初約無著論顯位。</p>
<lb n="0382a01"/>
<p id="pX25p0382a0101">【疏】住一十八處。密示階差。</p>
<lb n="0382a02"/>
<p id="pX25p0382a0201" rend="margin-left:1em">【記】住一十八下。約二論以敘歎。</p>
<p id="pX25p0382a0213" type="inline" rend="margin-left:1em">○準無著論中。從
<lb n="0382a03"/>佛正說<anchor xml:id="begd1e2052"/>已<anchor xml:id="endd1e2052"/>下。乃至經終。分為十八住處。謂第一發
<lb n="0382a04"/>心住。乃至第十八上求佛地住。即是脩大乘行人。
<lb n="0382a05"/>從因至果安住之處。</p>
<p id="pX25p0382a0509" type="inline" rend="margin-left:1em">○密示階差者。謂隱密示現
<lb n="0382a06"/>行人脩行入位階降差別之相。以經中都無十八
<lb n="0382a07"/>住名。含有十八住義。以不顯配。故云密示。前後淺
<lb n="0382a08"/>深不同。故云階差也。然階差之相。在下正宗文前
<lb n="0382a09"/>疏文具明。</p>
<lb n="0382a10"/>
<p id="pX25p0382a1001" rend="margin-left:1em">△二約天親論斷疑。</p>
<lb n="0382a11"/>
<p id="pX25p0382a1101">【疏】斷二十七疑潛通血脉。</p>
<lb n="0382a12"/>
<p id="pX25p0382a1201" rend="margin-left:1em">【記】斷二十七疑者。準天親論。從佛答三問畢便躡
<lb n="0382a13"/>跡斷疑。乃至經終。二十七段。謂第一求佛行施住
<lb n="0382a14"/>相疑。乃至第二十七入寂如何說法疑。</p>
<p id="pX25p0382a1416" type="inline" rend="margin-left:1em">○潛通血
<lb n="0382a15"/>脉者。潛謂潛闇。通謂通流。血脉者喻也。以經中多
<lb n="0382a16"/>分唯有能斷之語。而無所斷之言。由是文起孤然。
<lb n="0382a17"/>勢意斷絕。及尋經旨。皆有所因。文雖不彰。理且連
<lb n="0382a18"/>貫。以不明顯。故曰潛通。其猶人身血脉。外雖不彰。
<lb n="0382a19"/>內宛流注。約喻顯法。故曰潛通血脉也。此意見於
<lb n="0382a20"/>逐段敘疑之文。</p>
<lb n="0382a21"/>
<p id="pX25p0382a2101" rend="margin-left:1em">△二反顯。</p>
<lb n="0382a22"/>
<p id="pX25p0382a2201">【疏】不先遣遣曷。契如如。</p>
<lb n="0382a23"/>
<p id="pX25p0382a2301" rend="margin-left:1em">【記】疏不先下。二反顯。</p>
<p id="pX25p0382a2309" type="inline" rend="margin-left:1em">○不先遣遣者。即反顯慧徹
<lb n="0382a24"/>三空之義。謂二執為所遣。二空。為能遣。又二空為
<lb n="0382b01"/>所遣。俱空為能遣。以俱空遣二空。空病亦空。故云
<lb n="0382b02"/>遣遣。如圓覺云。應當遠離一切幻化虗妄境界。由
<lb n="0382b03"/>堅執持遠離心故。心如幻者。亦復遠離。遠離為幻。
<lb n="0382b04"/>亦復遠離。離遠離幻。亦復遠離。</p>
<p id="pX25p0382b0413" type="inline" rend="margin-left:1em">○曷契如如者。曷。
<lb n="0382b05"/>何也。契。合也。如如者。即上三空之表本源真性也。
<lb n="0382b06"/>二空破執。執喪空明。空病亦空。方契本源真性也。
<lb n="0382b07"/>意云。若不先遣遣。即滯有滯空。何能契合真如本
<lb n="0382b08"/>性。</p>
<p id="pX25p0382b0802" type="inline" rend="margin-left:1em">○然此語勢。亦是御注序文。彼云。咸歸遣遣之
<lb n="0382b09"/>旨。盡入如如之妙。</p>
<lb n="0382b10"/>
<p id="pX25p0382b1001" rend="margin-left:1em">△三順結。</p>
<lb n="0382b11"/>
<p id="pX25p0382b1101">【疏】故雖䇿修。始終無相。</p>
<lb n="0382b12"/>
<p id="pX25p0382b1201" rend="margin-left:1em">【記】疏故雖下。三順結。</p>
<p id="pX25p0382b1209" type="inline" rend="margin-left:1em">○如經中。度四生即是䇿脩。
<lb n="0382b13"/>無生可度即是無相。行六度即是䇿修。不住相布
<lb n="0382b14"/>施等即是無相。如是類例。徧於經中。然度生脩行。
<lb n="0382b15"/>合是有相。今以無生可度。無住布施。無法可說。無
<lb n="0382b16"/>我修善。故順經宗無相之義。</p>
<p id="pX25p0382b1612" type="inline" rend="margin-left:1em">○一經前後。無不談
<lb n="0382b17"/>此。故曰始終。又因心果心。咸皆如是。斯則正䇿脩
<lb n="0382b18"/>時無相。正無相處䇿脩。非謂前後。始終皆爾。</p>
<lb n="0382b19"/>
<p id="pX25p0382b1901" rend="margin-left:1em">△二結歎四法幽玄三。初正結歎。二示難了。三彰
<lb n="0382b20"/>謬解。</p>
<p id="pX25p0382b2003" type="inline" rend="margin-left:1em">初正結歎。</p>
<lb n="0382b21"/>
<p id="pX25p0382b2101">【疏】由斯教理皆密。行果俱玄。</p>
<lb n="0382b22"/>
<p id="pX25p0382b2201" rend="margin-left:1em">【記】疏由斯下。二結歎四法幽玄。三。一正結歎。若據
<lb n="0382b23"/>前正敘歎中。約教義分能詮所詮。今於所詮之中。
<lb n="0382b24"/>別開行果。即四法足矣。</p>
<p id="pX25p0382b2410" type="inline" rend="margin-left:1em">○然教密。如前句偈隱略。
<lb n="0382c01"/>理密。如前旨趣深微。行果二玄。前文未顯。故宜別
<lb n="0382c02"/>明。</p>
<p id="pX25p0382c0202" type="inline" rend="margin-left:1em">○行玄者。夫菩薩行。不出二種。謂隨相行。離相
<lb n="0382c03"/>行也。隨相即同前䇿修。離相即同前無相。玄者妙
<lb n="0382c04"/>也。若二行抗行。或先或後。不名為玄。二行同時。不
<lb n="0382c05"/>相妨閡。乃名為玄。若唯隨相。即同凡夫。若唯離相。
<lb n="0382c06"/>即同二乘。二行相資。宛符中道。即觀空而萬行沸
<lb n="0382c07"/>騰。涉有而一道清淨。是菩薩行矣。</p>
<p id="pX25p0382c0714" type="inline" rend="margin-left:1em">○果玄者。果即
<lb n="0382c08"/>佛果也。此中佛果。總有二種。所謂真身應身。應身
<lb n="0382c09"/>有相。真身無相。玄者。若二身各異。相無相殊。不名
<lb n="0382c10"/>為玄。以相即無相。無相即相。真應無閡故曰玄也。
<lb n="0382c11"/>所以經中。若以相觀佛。則是人行邪道。不以具足
<lb n="0382c12"/>相發心。則墮斷滅。以此真身應身。不一不二。故使
<lb n="0382c13"/>然也。</p>
<p id="pX25p0382c1303" type="inline" rend="margin-left:1em">○由斯者。因此也。即正指說此一卷經。是密
<lb n="0382c14"/>是玄也。此則結指前文之所明。標為後說之所以
<lb n="0382c15"/>也。</p>
<lb n="0382c16"/>
<p id="pX25p0382c1601" rend="margin-left:1em">△二示難了。</p>
<lb n="0382c17"/>
<p id="pX25p0382c1701">【疏】致使口諷牛毛。心通麟角。</p>
<lb n="0382c18"/>
<p id="pX25p0382c1801" rend="margin-left:1em">【記】疏致使下。二示難了。</p>
<p id="pX25p0382c1810" type="inline" rend="margin-left:1em">○致。遂也。使。令也。由前四
<lb n="0382c19"/>法幽玄之故。遂令諷誦甚多而解者極少。口諷。即
<lb n="0382c20"/>讀誦其文也。牛毛。喻其多也。妙解經意。乃名心通。
<lb n="0382c21"/>麟者瑞獸。君聖則現。角者。麟唯一角。喻悟者少也。
<lb n="0382c22"/>此有兩重相望以論多少。謂麟比牛而<anchor xml:id="begd1e2295"/>已<anchor xml:id="endd1e2295"/>少。角比
<lb n="0382c23"/>毛而又少。意謂讀誦者多中之多。通悟者少中之
<lb n="0382c24"/>少。</p>
<lb n="0383a01"/>
<p id="pX25p0383a0101" rend="margin-left:1em">△三彰謬解二。初不符聖旨。二正是邪謬。</p>
<lb n="0383a02"/>
<p id="pX25p0383a0201" rend="margin-left:1em">【記】疏或配下。三彰謬解。前四句。即但不符聖旨。別
<lb n="0383a03"/>作意度。不得圓暢。雖非邪僻。亦名謬解。後二句。胸
<lb n="0383a04"/>談臆注。正是邪謬。前言心通者少。不通者多。此之
<lb n="0383a05"/>三類。即是不通之相也。</p>
<lb n="0383a06"/>
<p id="pX25p0383a0601" rend="margin-left:1em">△初不符聖旨二。初乖宗。二迷派。</p>
<lb n="0383a07"/>
<p id="pX25p0383a0701" rend="margin-left:1em">【記】此前兩家。皆先敘因。然後結過。</p>
<lb n="0383a08"/>
<p id="pX25p0383a0801" rend="margin-left:1em">△初乖宗二。初敘因。二結過。</p>
<p id="pX25p0383a0812" type="inline" rend="margin-left:1em">初敘因。</p>
<lb n="0383a09"/>
<p id="pX25p0383a0901">【疏】或配入名相。</p>
<lb n="0383a10"/>
<p id="pX25p0383a1001" rend="margin-left:1em">【記】配入名相者。謂有疏。將法相名句。配入其中。</p>
<lb n="0383a11"/>
<p id="pX25p0383a1101" rend="margin-left:1em">△二結過。</p>
<lb n="0383a12"/>
<p id="pX25p0383a1201">【疏】著事乖宗。</p>
<lb n="0383a13"/>
<p id="pX25p0383a1301" rend="margin-left:1em">【記】此則貪著其事。好尚法相也。如下經云。凡夫之
<lb n="0383a14"/>人。貪著其事。</p>
<p id="pX25p0383a1406" type="inline" rend="margin-left:1em">○乖宗者。以經宗無相真空。既以法
<lb n="0383a15"/>相解之。寧契經旨。以不順理。名之為乖。</p>
<lb n="0383a16"/>
<p id="pX25p0383a1601" rend="margin-left:1em">△二迷派二。初敘因。二結過。</p>
<p id="pX25p0383a1612" type="inline" rend="margin-left:1em">初敘因。</p>
<lb n="0383a17"/>
<p id="pX25p0383a1701">【疏】或但云一真。</p>
<lb n="0383a18"/>
<p id="pX25p0383a1801" rend="margin-left:1em">【記】但云一真者。但。猶獨也。以聞說此經是空無相
<lb n="0383a19"/>宗。則首末作離心離境。空無相道理一味銷釋。故
<lb n="0383a20"/>云一真。</p>
<lb n="0383a21"/>
<p id="pX25p0383a2101" rend="margin-left:1em">△二結過。</p>
<lb n="0383a22"/>
<p id="pX25p0383a2201">【疏】望源迷派。</p>
<lb n="0383a23"/>
<p id="pX25p0383a2301" rend="margin-left:1em">【記】望源迷派者。望。謂瞻望。源。謂水生之處也。迷。謂
<lb n="0383a24"/>昏迷。派。謂流派。路分曰岐。水分曰派。意云。此經雖
<lb n="0383b01"/>宗無相。而文義千差。今雖符大底宗源。而全乖差
<lb n="0383b02"/>別義理。故云望源迷派<anchor xml:id="begd1e2411"/>已<anchor xml:id="endd1e2411"/>。</p>
<p id="pX25p0383b0211" type="inline" rend="margin-left:1em">○斯言乃是曉公起信
<lb n="0383b03"/>序文。今雖用之。而意異彼。彼則以一心為源。隨緣
<lb n="0383b04"/>生滅為派。此則以經宗為源。義理為派。故不同也。</p>
<lb n="0383b05"/>
<p id="pX25p0383b0501" rend="margin-left:1em">△二正是邪謬。</p>
<lb n="0383b06"/>
<p id="pX25p0383b0601">【疏】其餘胸談臆注。不足論矣。</p>
<lb n="0383b07"/>
<p id="pX25p0383b0701" rend="margin-left:1em">【記】其餘等者。前則各有一長。此乃都來邪僻。前則
<lb n="0383b08"/>依人依教。此乃率意推胸。率爾疎謬之言。放曰胸
<lb n="0383b09"/>談臆注。不堪採覽。置之言外。故云不足論矣。</p>
<p id="pX25p0383b0918" type="inline" rend="margin-left:1em">○就
<lb n="0383b10"/>中此釋。字內偏多。疏主云。予久志斯經。徧詢諸疏。
<lb n="0383b11"/>親見數十本。或假託金剛藏。或云志公。或云傅大
<lb n="0383b12"/>士。或云達磨。或云五祖。或題自名。皆好紙好墨。裝
<lb n="0383b13"/>飾甚華。其中文義。總不堪採。如釋舍衛國。云衛者
<lb n="0383b14"/>百靈衛護。舉一例諸。首末皆爾。苟有無眼愚人。不
<lb n="0383b15"/>能甄別。寶為至妙。誠可悲哉。故云胸談等。</p>
<lb n="0383b16"/>
<p id="pX25p0383b1601" rend="margin-left:1em">【記】若將源派。約迷不迷。前後相望。有其四句。一迷
<lb n="0383b17"/>源不迷派。即配入名相者。二迷派不迷源。即但云
<lb n="0383b18"/>一真者。三源派俱迷。即胸談臆注也。四源派俱不
<lb n="0383b19"/>迷。即不不攻異端。是此疏也。</p>
<lb n="0383b20"/>
<p id="pX25p0383b2001" rend="margin-left:1em">△二引文結顯。</p>
<lb n="0383b21"/>
<p id="pX25p0383b2101">【疏】河沙珍寶。三時身命。喻所不及。豈徒然哉。</p>
<lb n="0383b22"/>
<p id="pX25p0383b2201" rend="margin-left:1em">【記】疏河沙下。二引文結顯。</p>
<p id="pX25p0383b2211" type="inline" rend="margin-left:1em">○河沙珍寶者。即經云。
<lb n="0383b23"/>如恒河中所有沙。有如是等恒河。是諸恒河沙。寧
<lb n="0383b24"/>為多不。乃至此福德。勝前福德。</p>
<p id="pX25p0383b2413" type="inline" rend="margin-left:1em">○三時身命者。即
<lb n="0383c01"/>經云。須菩提。若有善男子。善女人。初日分。以恒河
<lb n="0383c02"/>沙等身命布施。乃至何況書寫受持讀誦為人解
<lb n="0383c03"/>說。</p>
<p id="pX25p0383c0302" type="inline" rend="margin-left:1em">○喻所下。有二意。一即於此內外二財。喻之不
<lb n="0383c04"/>及。二即如下文云。我念過去無量阿僧祗劫。於然
<lb n="0383c05"/>燈佛前。乃至譬喻所不能及。含茲二意。故云喻所
<lb n="0383c06"/>不及。</p>
<p id="pX25p0383c0603" type="inline" rend="margin-left:1em">○豈徒然哉者。豈者可也。徒者空也。意云可
<lb n="0383c07"/>空如此也。意謂此經句偈隱略。旨趣深微。尋波討
<lb n="0383c08"/>源。卒難得意。儻悟玄理隨分受持。得福德多。不可
<lb n="0383c09"/>思議。既若如此。非聖智不能造其源。常情之流。豈
<lb n="0383c10"/>合措意。此文意含兩勢。一驗凡心不曉。二驗持者
<lb n="0383c11"/>福多也。</p>
<lb n="0383c12"/>
<p id="pX25p0383c1201" rend="margin-left:1em">△二述造疏意二。初示疏論師承有據。二示名題
<lb n="0383c13"/>義意在下。初示疏論師承有據二。初示論師承斥
<lb n="0383c14"/>他添削。二示今述解不攻異端。初示論師承斥他
<lb n="0383c15"/>添削二。初示論可宗。二斥其違論。</p>
<p id="pX25p0383c1514" type="inline" rend="margin-left:1em">初示論可宗。</p>
<lb n="0383c16"/>
<p id="pX25p0383c1601">【疏】且天親無著。師補處尊。</p>
<lb n="0383c17"/>
<p id="pX25p0383c1701" rend="margin-left:1em">【記】疏且天親下。二述造疏意。二。一示疏論師承有
<lb n="0383c18"/>據。二。一示論師承斥他添削。</p>
<p id="pX25p0383c1812" type="inline" rend="margin-left:1em">○梵語提婆盤豆。此
<lb n="0383c19"/>云天親。是地前四加行位菩薩。即無著弟也。</p>
<p id="pX25p0383c1918" type="inline" rend="margin-left:1em">○無
<lb n="0383c20"/>著。梵語阿僧佉。是初地菩薩。即天親兄也。</p>
<p id="pX25p0383c2017" type="inline" rend="margin-left:1em">○補處。
<lb n="0383c21"/>即彌勒菩薩。見在兜率天上。次補佛處。號曰當來
<lb n="0383c22"/>下生彌勒尊佛。以二菩薩。依稟彌勒菩薩偈頌。造
<lb n="0383c23"/>論解經。故云師補處尊。下懸談廣明。</p>
<lb n="0383c24"/>
<p id="pX25p0383c2401" rend="margin-left:1em">△二斥其違論。</p>
<lb n="0384a01"/>
<p id="pX25p0384a0101">【疏】後學何疑。或添或棄。</p>
<lb n="0384a02"/>
<p id="pX25p0384a0201" rend="margin-left:1em">【記】後學下。斥其違論。即無著天親之後製疏之者
<lb n="0384a03"/>也。何疑者。責辭也。添。即前云配入名相者。於本論
<lb n="0384a04"/>外。加以大小乘法相行位故云添。棄。即前云但云
<lb n="0384a05"/>一真者。棄却兩論。別自解釋也。</p>
<p id="pX25p0384a0513" type="inline" rend="margin-left:1em">○不知彼人。云我
<lb n="0384a06"/>勝菩薩。為復不知菩薩所造論耶。若言不是我勝
<lb n="0384a07"/>菩薩。亦非不知造論。但以志道參玄。忘言取意。截
<lb n="0384a08"/>徑修進。不務枝流。誰有心力。尋於論文者。即應責
<lb n="0384a09"/>之曰。尋論釋經。則推無心力。推胸率意。心力何多。
<lb n="0384a10"/>且者。約截之辭。以不論所餘。截徑而斥。意云。今不
<lb n="0384a11"/>論你有理無理。且論主是入位上流。復從彌勒所
<lb n="0384a12"/>受義句。此葢佛佛相傳。展轉師授。你之後學。何得
<lb n="0384a13"/>固違。而自率意耶。一是凡聖愚智懸隔。二是師父
<lb n="0384a14"/>之言。背智率愚。悖師無禮。如父有所作。子乃故違。
<lb n="0384a15"/>豈合天道耶。故此引師以斥也。</p>
<lb n="0384a16"/>
<p id="pX25p0384a1601" rend="margin-left:1em">△二示今述解不攻異端二。初對非顯是。二出其
<lb n="0384a17"/>因由。</p>
<p id="pX25p0384a1703" type="inline" rend="margin-left:1em">初對非顯是。</p>
<lb n="0384a18"/>
<p id="pX25p0384a1801">【疏】故今所述。不攻異端。</p>
<lb n="0384a19"/>
<p id="pX25p0384a1901" rend="margin-left:1em">【記】疏故今下。二明今述解不攻異端。今初兩句。對
<lb n="0384a20"/>非顯是。</p>
<p id="pX25p0384a2004" type="inline" rend="margin-left:1em">○故今者。由菩薩展轉相授。所以今之述
<lb n="0384a21"/>作。不攻異端。攻謂攻擊。異謂別異。端即端倪。即顯
<lb n="0384a22"/>諸家却是異端也。故云對非顯是。故論語云。攻乎
<lb n="0384a23"/>異端。斯害也<anchor xml:id="begd1e2642"/>已<anchor xml:id="endd1e2642"/>。注云。善道有統。故殊塗而同歸。異
<lb n="0384a24"/>端不同歸也。</p>
<lb n="0384b01"/>
<p id="pX25p0384b0101" rend="margin-left:1em">△二出其因由。</p>
<lb n="0384b02"/>
<p id="pX25p0384b0201">【疏】疏是論文。乳非城內。</p>
<lb n="0384b03"/>
<p id="pX25p0384b0301" rend="margin-left:1em">【記】疏是下二句。出其因由。既用本論釋經。不攻異
<lb n="0384b04"/>端明矣。</p>
<p id="pX25p0384b0404" type="inline" rend="margin-left:1em">○乳非下。引經喻。涅槃第十云。復次善男
<lb n="0384b05"/>子。如牧牛女。為欲賣乳。貪多利故。加二分水。轉復
<lb n="0384b06"/>賣與餘牧牛女。彼牧牛女得<anchor xml:id="begd1e2675"/>已<anchor xml:id="endd1e2675"/>。復加二分水。轉賣
<lb n="0384b07"/>與近城女人。彼女得<anchor xml:id="begd1e2683"/>已<anchor xml:id="endd1e2683"/>。復加二分水。賣與城中女
<lb n="0384b08"/>人。彼女得<anchor xml:id="begd1e2692"/>已<anchor xml:id="endd1e2692"/>。復加二分水。詣市賣之。時有一人。為
<lb n="0384b09"/>子納婦。當須好乳。以待賓客。至市欲買。是賣乳者。
<lb n="0384b10"/>多索價數。是人答言。汝乳多水。不直爾許之直。今
<lb n="0384b11"/>我贍待賓客。是故當取。取<anchor xml:id="begd1e2704"/>已<anchor xml:id="endd1e2704"/>還家。煑用作麋。而無
<lb n="0384b12"/>乳味。然於苦味中。千倍為勝。何以故。乳之為味。諸
<lb n="0384b13"/>味中最。善男子。我涅槃後正法未滅。餘八十年。爾
<lb n="0384b14"/>時是經。於閻浮提。當廣流布。是時當有諸比丘。抄
<lb n="0384b15"/>略是經。分作多分。抄前著後。抄後著前。前後著中。
<lb n="0384b16"/>中著前後。雜以世語。錯定是經。令多眾生。不得正
<lb n="0384b17"/>見。如彼女人。展轉賣乳。乃至成麋而無乳味。然彼
<lb n="0384b18"/>經意。以喻涅槃。此借用之。以喻般若。此中城內之
<lb n="0384b19"/>言。語稍漫通。今取最初新搆之乳未加水者以為
<lb n="0384b20"/>喻也。或曰。此中豈無疏主自語。應同添水乳耶。答。
<lb n="0384b21"/>不然。雖有自言。但是連合前後。或引文之端。皆從
<lb n="0384b22"/>本義。而非添也。</p>
<lb n="0384b23"/>
<p id="pX25p0384b2301" rend="margin-left:1em">△二示名題義意在下。</p>
<lb n="0384b24"/>
<p id="pX25p0384b2401">【疏】纂要名意。及經題目。次下即釋。無煩預云。</p>
<lb n="0384c01"/>
<p id="pX25p0384c0101" rend="margin-left:1em">【記】疏纂要下。二示名題義意在下。諸家至此。皆略
<lb n="0384c02"/>判經題。今務簡削繁。下文委釋。</p>
<lb n="0384c03"/>
<p id="pX25p0384c0301" rend="margin-left:1em">△三解本文二。初偈文歸請。二開章正釋。初偈文
<lb n="0384c04"/>歸請二。初歸敬三寶。二祈願利生。</p>
<lb n="0384c05"/>
<p id="pX25p0384c0501" rend="margin-left:1em">【記】三解本文。二。初偈文歸請。將欲製疏。恐未上符
<lb n="0384c06"/>下合。故歸請也。意云。法華經說。假使滿世間。皆如
<lb n="0384c07"/>舍利弗。盡思共度量。不能測佛智。聖智尚難圖度。
<lb n="0384c08"/>凡心豈可測量。由是祈請加護。冀無紕繆。於中前
<lb n="0384c09"/>三句歸敬三寶。後一句祈願利生。</p>
<lb n="0384c10"/>
<p id="pX25p0384c1001" rend="margin-left:1em">△初歸敬三寶二。初能歸至誠。二正舉三寶。</p>
<p id="pX25p0384c1018" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0384c11"/>能歸至誠。</p>
<lb n="0384c12"/>
<p id="pX25p0384c1201">【疏】稽首。</p>
<lb n="0384c13"/>
<p id="pX25p0384c1301" rend="margin-left:1em">【記】初二字。能歸至誠。</p>
<p id="pX25p0384c1309" type="inline" rend="margin-left:1em">○稽者稽也。首即頭也。尚書
<lb n="0384c14"/>云稽首拜手。注云。稽首。謂首至地也。拜手。首至手
<lb n="0384c15"/>也。今則屈頭至地稽留少時。表敬之甚也。又禮有
<lb n="0384c16"/>三種。謂下揖中跪上稽首。今則上禮。表無慢心。</p>
<p id="pX25p0384c1619" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0384c17"/>然能歸之人。必具三業。表佛有天眼天耳他心知
<lb n="0384c18"/>故。謂以身業歸。表佛有天眼見。以口業歸。表佛有
<lb n="0384c19"/>天耳聞。以意業歸。表佛有他心知。又圓滿三業善
<lb n="0384c20"/>故。成就三輪因故。以未歸三寶之前。三業悉皆不
<lb n="0384c21"/>善。今歸三寶故。三業皆善也。三輪者。謂神通輪。記
<lb n="0384c22"/>心輪。教誡輪。因中身業歸。果獲神通輪。因中口業
<lb n="0384c23"/>歸。果獲教誡論。因中意業歸。果獲記心輪。據此即
<lb n="0384c24"/>三業是因。三輪是果。三輪之因。依主釋也。今言稽
<lb n="0385a01"/>首。即當身業。但舉身業。餘者自具。謂稱三寶名及
<lb n="0385a02"/>述所為事。即口業也。心不虔誠。寧肯歸禮。即意業
<lb n="0385a03"/>也。</p>
<lb n="0385a04"/>
<p id="pX25p0385a0401" rend="margin-left:1em">△二正舉三寶三。初佛寶。二法寶。三僧寶。</p>
<lb n="0385a05"/>
<p id="pX25p0385a0501" rend="margin-left:1em">【記】牟尼下。正舉三寶。謂佛法僧。為福之田。三皆可
<lb n="0385a06"/>寶。故云三寶。帶數釋也。</p>
<p id="pX25p0385a0610" type="inline" rend="margin-left:1em">○然有三種。一住持。即塑
<lb n="0385a07"/>畵等像。佛也。三藏教文。法也。五眾和合。僧也。遵守
<lb n="0385a08"/>遺言。任持像法。名曰住持。二別相者。佛即三身。法
<lb n="0385a09"/>即教理行果。僧即二乘菩薩。三同體者。覺照名佛。
<lb n="0385a10"/>軌持名法。和合為僧。於中復有本性觀行融通之
<lb n="0385a11"/>異。皆一法上說之。故云同體。</p>
<p id="pX25p0385a1112" type="inline" rend="margin-left:1em">○於上三中。今所歸
<lb n="0385a12"/>者。即別相也。</p>
<p id="pX25p0385a1206" type="inline" rend="margin-left:1em">○五教之中。當其始教。以此經屬始
<lb n="0385a13"/>教故。今但取當宗之中。能說般若為佛。所說般若
<lb n="0385a14"/>為法。發起流通者為僧。故非餘教。</p>
<lb n="0385a15"/>
<p id="pX25p0385a1501" rend="margin-left:1em">△初佛寶。</p>
<lb n="0385a16"/>
<p id="pX25p0385a1601">【疏】牟尼大覺尊。</p>
<lb n="0385a17"/>
<p id="pX25p0385a1701" rend="margin-left:1em">【記】牟尼下。佛也。</p>
<p id="pX25p0385a1707" type="inline" rend="margin-left:1em">○梵音釋迦牟尼。此云能仁寂默。
<lb n="0385a18"/>能仁故不住涅槃。寂默故不住生死。又寂者現相
<lb n="0385a19"/>無相。默者示說無說。此則即真之應也。</p>
<p id="pX25p0385a1916" type="inline" rend="margin-left:1em">○大覺者。
<lb n="0385a20"/>覺即是佛。大揀餘聖。餘聖雖覺。未名為大。二乘偏
<lb n="0385a21"/>覺。菩薩分覺。皆非大也。唯佛如來。一覺永覺。無所
<lb n="0385a22"/>不覺。如大夢覺。如蓮華開。逈超群聖。故獨稱大。</p>
<p id="pX25p0385a2219" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0385a23"/>尊者。具上九號。為物所尊。下文廣辨。</p>
<lb n="0385a24"/>
<p id="pX25p0385a2401" rend="margin-left:1em">△二法寶。</p>
<lb n="0385b01"/>
<p id="pX25p0385b0101">【疏】能開般若三空句。</p>
<lb n="0385b02"/>
<p id="pX25p0385b0201" rend="margin-left:1em">【記】能開下。法也。</p>
<p id="pX25p0385b0207" type="inline" rend="margin-left:1em">○於中。能字屬佛。開字通佛及法。
<lb n="0385b03"/>謂在佛為能開。在法為所開。般若三空句五字。唯
<lb n="0385b04"/>局法也。</p>
<p id="pX25p0385b0404" type="inline" rend="margin-left:1em">○然於此中。具教理行果。般若。果也。以是
<lb n="0385b05"/>到彼岸慧故。三空。理也。句。即教也。理果合論。行也。
<lb n="0385b06"/>以慧照理。是菩薩行故。</p>
<lb n="0385b07"/>
<p id="pX25p0385b0701" rend="margin-left:1em">△三僧寶。</p>
<lb n="0385b08"/>
<p id="pX25p0385b0801">【疏】發起流通諸上士。</p>
<lb n="0385b09"/>
<p id="pX25p0385b0901" rend="margin-left:1em">【記】發起下。僧也。</p>
<p id="pX25p0385b0907" type="inline" rend="margin-left:1em">○發起上士。即須菩提。因興三問。
<lb n="0385b10"/>故佛說之。</p>
<p id="pX25p0385b1005" type="inline" rend="margin-left:1em">○流通上士。即是彌勒無著天親也。邐
<lb n="0385b11"/>迤解釋。方始弘傳。</p>
<p id="pX25p0385b1108" type="inline" rend="margin-left:1em">○上士者。高上之士也。或曰上
<lb n="0385b12"/>人。故馬鳴菩薩讚無常經歸敬偈云。八輩上人能
<lb n="0385b13"/>離染。或云大士。故大雲疏云。如斯大士皆歸命。斯
<lb n="0385b14"/>皆通用。故隨人稱。</p>
<lb n="0385b15"/>
<p id="pX25p0385b1501" rend="margin-left:1em">△二祈願利生。</p>
<lb n="0385b16"/>
<p id="pX25p0385b1601">【疏】冥資所述契群機。</p>
<lb n="0385b17"/>
<p id="pX25p0385b1701" rend="margin-left:1em">【記】疏冥資下一句。祈願利生也。</p>
<p id="pX25p0385b1713" type="inline" rend="margin-left:1em">○冥。闇。資。助也。所
<lb n="0385b18"/>述。即此疏也。契。合也。群機。即一切眾生也。</p>
<p id="pX25p0385b1817" type="inline" rend="margin-left:1em">○然資
<lb n="0385b19"/>助加護有二種。一即顯加。謂現身說法。有所見聞。
<lb n="0385b20"/>二即冥加。但得智力。無所視聽。今於二中。唯求冥
<lb n="0385b21"/>加也。以製疏釋經。唯藉智力。但得冥助。不須見聞。
<lb n="0385b22"/>以此經云。若以色見聲求。是行邪道。為順此教。故
<lb n="0385b23"/>不求顯。</p>
<p id="pX25p0385b2304" type="inline" rend="margin-left:1em">○然凡所設教。皆契理契機。今不言契理
<lb n="0385b24"/>者。以疏是論文。<anchor xml:id="begd1e2990"/>已<anchor xml:id="endd1e2990"/>契理故。又疏主於二利中。利他
<lb n="0385c01"/>偏甚。今唯言契機者。悲增之相也。</p>
<lb n="0385c02"/>
<p id="pX25p0385c0201" rend="margin-left:1em">△二開章正釋二。初標列章門。二依章正釋。</p>
<p id="pX25p0385c0218" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0385c03"/>標列章門。</p>
<lb n="0385c04"/>
<p id="pX25p0385c0401">【疏】將釋此經。未入文前。懸敘義門。略開四段。第一辨
<lb n="0385c05"/>教起因緣。第二明經宗體。第三分別處會。第四釋通
<lb n="0385c06"/>文義。</p>
<lb n="0385c07"/>
<p id="pX25p0385c0701" rend="margin-left:1em">【記】將釋下。二開章正釋。既蒙加祐。心通智明。約義
<lb n="0385c08"/>開章。遂申經旨。文二。初標列章門。</p>
<p id="pX25p0385c0814" type="inline" rend="margin-left:1em">○將。猶欲也。</p>
<p id="pX25p0385c0819" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0385c09"/>此依崇聖寺塵外疏。唯開四門。若準大雲疏中。即
<lb n="0385c10"/>開六門。一明經意。二明宗旨。三明經體。四辨譯時。
<lb n="0385c11"/>五解題目。六釋經文。今雖四門。含六門義。謂此第
<lb n="0385c12"/>二攝彼二三。第四攝彼五六。其餘單攝。但小異耳。</p>
<lb n="0385c13"/>
<p id="pX25p0385c1301" rend="margin-left:1em">△二依章正釋四。初辨教起因緣。二明經宗體。三
<lb n="0385c14"/>分別處會。四釋通文義。初辨教起因緣二。初總論
<lb n="0385c15"/>諸教。二別顯此經。初總論諸教二。初通赴機緣。二
<lb n="0385c16"/>克就佛意。</p>
<p id="pX25p0385c1605" type="inline" rend="margin-left:1em">初通赴機緣。</p>
<lb n="0385c17"/>
<p id="pX25p0385c1701">【疏】初中二。初總論諸教。謂酧因酬請顯理度生也。</p>
<lb n="0385c18"/>
<p id="pX25p0385c1801" rend="margin-left:1em">【記】二依章正釋。二。初總論諸教。如多藥共治一病。
<lb n="0385c19"/>二別顯。則如一一藥各有功能也。初中二。初通赴
<lb n="0385c20"/>機緣。</p>
<p id="pX25p0385c2003" type="inline" rend="margin-left:1em">○酬因者。酬謂酧報。因謂因地。以佛於因地
<lb n="0385c21"/>初發心時。希求無上正等菩提。遂啟四弘誓願。煩
<lb n="0385c22"/>惱無邊誓願斷。法門無邊誓願學。眾生無邊誓願
<lb n="0385c23"/>度。佛道無上誓願成。於此四中。三願皆畢。唯一未
<lb n="0385c24"/>圓。誓度眾生。眾生宛在。今雖證果。不捨因門。現身
<lb n="0386a01"/>說法。濟度群品。以報先願。故曰酬因。故法華云。我
<lb n="0386a02"/>本立誓願。欲令一切眾。如我等無異。如我昔所願。
<lb n="0386a03"/>今者<anchor xml:id="begd1e3086"/>已<anchor xml:id="endd1e3086"/>滿足。化一切眾生。皆令入佛道。</p>
<p id="pX25p0386a0316" type="inline" rend="margin-left:1em">○酬請者。
<lb n="0386a04"/>佛初成道。梵王帝釋等。請轉法輪。故法華云。爾時
<lb n="0386a05"/>諸梵王。及諸天帝釋。護世四天王。及大自在天。并
<lb n="0386a06"/>餘諸天眾。眷屬百千萬。恭敬合掌禮。請我轉法輪。
<lb n="0386a07"/>如來默然受請。既受其請。故始於鹿苑。終至<g ref="CB15112"/>林
<lb n="0386a08"/>四十九年。說諸經教。救度眾生。故法華云。即於波
<lb n="0386a09"/>羅奈。轉四諦法輪等也。</p>
<p id="pX25p0386a0910" type="inline" rend="margin-left:1em">○顯理度生者。此二相從
<lb n="0386a10"/>合說。然有通別。通則佛以一音演說法。眾生隨類
<lb n="0386a11"/>各得解。別則說四諦法。顯生空理。度凡夫外道。說
<lb n="0386a12"/>六波羅蜜。顯二空理。度不定性二乘。及利根凡夫。
<lb n="0386a13"/>令入大乘道。說一乘法。顯法界理。度定性不定性
<lb n="0386a14"/>二乘。及地住菩薩。并上上利根凡夫。令入一乘究
<lb n="0386a15"/>竟佛道。</p>
<lb n="0386a16"/>
<p id="pX25p0386a1601" rend="margin-left:1em">△二克就佛意。</p>
<lb n="0386a17"/>
<p id="pX25p0386a1701">【疏】若據佛本意。則唯為一大事因緣故。出現於世。欲
<lb n="0386a18"/>令眾生開佛知見等。</p>
<lb n="0386a19"/>
<p id="pX25p0386a1901" rend="margin-left:1em">【記】若據下。二克就佛意。</p>
<p id="pX25p0386a1910" type="inline" rend="margin-left:1em">○唯為一大事等者。法華
<lb n="0386a20"/>經具云。諸佛世尊。唯為一大事因緣故。出現於世。
<lb n="0386a21"/>舍利弗。云何名諸佛世尊唯為一大事因緣故出
<lb n="0386a22"/>現於世。諸佛世尊。欲令眾生開佛知見。使得清淨
<lb n="0386a23"/>故。出現於世。乃至欲令眾生。入佛知見道故。出現
<lb n="0386a24"/>於世。準天長疏解云。佛之知見。非三非五故云一。
<lb n="0386b01"/>廣博包含故云大。諸佛儀式說此化生故云事。眾
<lb n="0386b02"/>生有此機能感於佛曰因。佛即應之曰緣。故者所
<lb n="0386b03"/>以義。由此一大事因緣。所以佛出於世。開示悟入
<lb n="0386b04"/>者。此之四句。不出於二。初二句能化。後兩句所化。
<lb n="0386b05"/>能化有二。謂大開而曲示。此屬於佛。所化亦二。謂
<lb n="0386b06"/>始悟而終入。此屬眾生。若準法華論釋。開者雙開
<lb n="0386b07"/>菩提涅槃二無上果。示者別示法身。顯三乘同體。
<lb n="0386b08"/>悟者知義。別指報身。二乘不知。說令知故。入者因
<lb n="0386b09"/>義修因契入故。華嚴疏主解云。開者開除惑障。示
<lb n="0386b10"/>者示真實理。悟者悟妄本空。了心體寂。只令悟上
<lb n="0386b11"/>真理。入者冥於心體。石壁解云。一切眾生。皆有佛
<lb n="0386b12"/>性。大開也。指云心中了了分明。是佛性。曲示也。斬
<lb n="0386b13"/>新領解。決定印可不疑。始悟也。一切念想都亡。終
<lb n="0386b14"/>入也。諸家解釋。旨趣不同。白璧黃金。各為至寶。</p>
<lb n="0386b15"/>
<p id="pX25p0386b1501" rend="margin-left:1em">△二別顯此經二。初總標。二別列。</p>
<p id="pX25p0386b1514" type="inline" rend="margin-left:1em">初總標。</p>
<lb n="0386b16"/>
<p id="pX25p0386b1601">【疏】後別顯此經。五。</p>
<lb n="0386b17"/>
<p id="pX25p0386b1701" rend="margin-left:1em">【記】疏後別顯者。近指一卷金剛。遠關諸部般若。以
<lb n="0386b18"/>同宗故。</p>
<p id="pX25p0386b1804" type="inline" rend="margin-left:1em">○意明有何所以。說無相經。於中五段。具
<lb n="0386b19"/>列如疏。</p>
<lb n="0386b20"/>
<p id="pX25p0386b2001" rend="margin-left:1em">△二別列五。初對治我法二執。二遮斷種現二疑。
<lb n="0386b21"/>三轉滅輕重二業。四顯示福慧二因。五發明真應
<lb n="0386b22"/>二果。初對治我法二執三。初標。二釋三結。</p>
<p id="pX25p0386b2217" type="inline" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0386b23"/>
<p id="pX25p0386b2301">【疏】一。為對治我法二執故。</p>
<lb n="0386b24"/>
<p id="pX25p0386b2401" rend="margin-left:1em">【記】初中三。初標。</p>
<p id="pX25p0386b2407" type="inline" rend="margin-left:1em">○對治者。如病設藥。義見序中。</p>
<p id="pX25p0386b2419" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0386c01"/>我執者有二。一凡夫情計我。即執五蘊總相以為
<lb n="0386c02"/>主宰。二外道神我。即蘊離蘊。或大或小。幽靈神聖。
<lb n="0386c03"/>動用難思。皆計為實。故云我執。</p>
<p id="pX25p0386c0313" type="inline" rend="margin-left:1em">○計一切法實有
<lb n="0386c04"/>體性。名為法執。</p>
<p id="pX25p0386c0407" type="inline" rend="margin-left:1em">○然佛說小乘。<anchor xml:id="begd1e3246"/>已<anchor xml:id="endd1e3246"/>除我執。今說般
<lb n="0386c05"/>若。重為此者。葢深必該淺也。由是。正除法執。兼明
<lb n="0386c06"/>我空也。</p>
<lb n="0386c07"/>
<p id="pX25p0386c0701" rend="margin-left:1em">△二釋二。初總標由執起障。二別示二障過患。</p>
<lb n="0386c08"/>
<p id="pX25p0386c0801" rend="margin-left:1em">初總標由執起障。</p>
<lb n="0386c09"/>
<p id="pX25p0386c0901">【疏】由此二執。起煩惱所知二障。</p>
<lb n="0386c10"/>
<p id="pX25p0386c1001" rend="margin-left:1em">【記】由此下。二釋。二。初總標由執起障。</p>
<p id="pX25p0386c1015" type="inline" rend="margin-left:1em">○煩惱。即根
<lb n="0386c11"/>隨等。此依我執而起。如前逐妄中說。</p>
<p id="pX25p0386c1115" type="inline" rend="margin-left:1em">○所知。即根
<lb n="0386c12"/>本無明也。故起信論云。無明義者。名為智礙。即所
<lb n="0386c13"/>知障也。此依法執而起。</p>
<lb n="0386c14"/>
<p id="pX25p0386c1401" rend="margin-left:1em">△二別示二障過患二。初煩惱障。二所知障。</p>
<p id="pX25p0386c1418" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0386c15"/>煩惱障。</p>
<lb n="0386c16"/>
<p id="pX25p0386c1601">【疏】由煩惱障障心。心不解脫。造業受生。輪轉五道。</p>
<lb n="0386c17"/>
<p id="pX25p0386c1701" rend="margin-left:1em">【記】由煩下。二別示二障過患。二。初煩惱障。</p>
<p id="pX25p0386c1717" type="inline" rend="margin-left:1em">○心不
<lb n="0386c18"/>等者。心本清淨自在。功德妙用。過於塵沙。良由此
<lb n="0386c19"/>障覆蔽。不得顯現。故云心不解脫。解脫者。自在義。</p>
<lb n="0386c20"/>
<p id="pX25p0386c2001" rend="margin-left:1em">○不唯令心不解脫。復能造業潤業。業即善惡不
<lb n="0386c21"/>動業也。</p>
<p id="pX25p0386c2104" type="inline" rend="margin-left:1em">○以有業因。必招果報。即受生也。</p>
<p id="pX25p0386c2117" type="inline" rend="margin-left:1em">○受生
<lb n="0386c22"/>之處。所謂五道。</p>
<p id="pX25p0386c2207" type="inline" rend="margin-left:1em">○生而復死。往而又來。故云輪轉。
<lb n="0386c23"/>輪轉之相。<anchor xml:id="begd1e3327"/>已<anchor xml:id="endd1e3327"/>如序中綸輪義也。</p>
<p id="pX25p0386c2313" type="inline" rend="margin-left:1em">○反推其源。即是
<lb n="0386c24"/>我執。故知我執是過患根本。故要除之。</p>
<lb n="0387a01"/>
<p id="pX25p0387a0101" rend="margin-left:1em">△二所知障。</p>
<lb n="0387a02"/>
<p id="pX25p0387a0201">【疏】由所知障障慧。慧不解脫。不了自心。不達諸法性
<lb n="0387a03"/>相。縱出三界。亦滯二乘不得成佛。故名障也。</p>
<lb n="0387a04"/>
<p id="pX25p0387a0401" rend="margin-left:1em">【記】由所知下。二所知障。</p>
<p id="pX25p0387a0410" type="inline" rend="margin-left:1em">○慧不等者。此即大乘深
<lb n="0387a05"/>慧。不論小乘淺慧。</p>
<p id="pX25p0387a0508" type="inline" rend="margin-left:1em">○此慧若發。照見五蘊皆空。唯
<lb n="0387a06"/>是心性。離自心外。無別有法。今為無明覆蔽。不得
<lb n="0387a07"/>開發。故華嚴云。若不了自心。云何知正道。彼由顛
<lb n="0387a08"/>倒慧。增長一切惡。</p>
<p id="pX25p0387a0808" type="inline" rend="margin-left:1em">○不達等者。然諸法性相。有別
<lb n="0387a09"/>有通。別則如水以濕為性。以動靜為相等。通則諸
<lb n="0387a10"/>法同以無為為性。有為為相。由無是慧。故不能了
<lb n="0387a11"/>之。</p>
<p id="pX25p0387a1102" type="inline" rend="margin-left:1em">○然了心即根本智。了性相即後得智。二智不
<lb n="0387a12"/>顯。葢由無明。無明不除。不成佛法。故云縱出三界
<lb n="0387a13"/>亦滯二乘等。斯則雖出火宅。猶止化城不到寶所。</p>
<lb n="0387a14"/>
<p id="pX25p0387a1401" rend="margin-left:1em">○若反推其本。由於法執。將知法執是過患根本
<lb n="0387a15"/>也。</p>
<lb n="0387a16"/>
<p id="pX25p0387a1601" rend="margin-left:1em">【記】然此二障。非謂抗行。皆由一心所為。但微著有
<lb n="0387a17"/>異。所知則細。煩惱則麤。麤細雖殊。都無別體。猶如
<lb n="0387a18"/>一水。起動成波。微著有異。於中亦有二義。纔動則
<lb n="0387a19"/>不能現像。同彼所知。猛盛則覆舟溺人。況於煩惱。
<lb n="0387a20"/>法喻相對。昭然可見。</p>
<lb n="0387a21"/>
<p id="pX25p0387a2101" rend="margin-left:1em">【記】又心慧解脫。約人料揀。以成四句。謂心解脫慧
<lb n="0387a22"/>不解脫。二乘也。心不解脫慧解脫。大悲菩薩也。俱
<lb n="0387a23"/>解脫。佛也。俱不解脫。凡夫也。</p>
<lb n="0387a24"/>
<p id="pX25p0387a2401" rend="margin-left:1em">△三結。</p>
<lb n="0387b01"/>
<p id="pX25p0387b0101">【疏】二執若除。二障隨斷。為除二執。故說此經。</p>
<lb n="0387b02"/>
<p id="pX25p0387b0201" rend="margin-left:1em">【記】疏二執下。三結。</p>
<p id="pX25p0387b0208" type="inline" rend="margin-left:1em">○以前推窮一切過患根本。是
<lb n="0387b03"/>其我法二執。二執若遣。二障即除。二障若除。則諸
<lb n="0387b04"/>過自滅。由是過患之源。即其二執。為除二執。故演
<lb n="0387b05"/>斯經。故知此經是大良藥。故心經云。般若波羅蜜
<lb n="0387b06"/>多。是大神呪。是大明呪等。乃至云。能除一切苦。真
<lb n="0387b07"/>實不虗。</p>
<p id="pX25p0387b0704" type="inline" rend="margin-left:1em">○欲知此經除二執者。如經云無我相人
<lb n="0387b08"/>相眾生相壽者相。是除我執也。無法相亦無非法
<lb n="0387b09"/>相。是除法執也。如此類例。徧於經中。</p>
<lb n="0387b10"/>
<p id="pX25p0387b1001" rend="margin-left:1em">△二遮斷種現二疑二。初標。二釋。</p>
<p id="pX25p0387b1014" type="inline" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0387b11"/>
<p id="pX25p0387b1101">【疏】二。為遮斷種現二疑故。</p>
<lb n="0387b12"/>
<p id="pX25p0387b1201" rend="margin-left:1em">【記】疏二中。二。初標。可知。</p>
<lb n="0387b13"/>
<p id="pX25p0387b1301" rend="margin-left:1em">△二釋二。初正釋。二指經。</p>
<p id="pX25p0387b1311" type="inline" rend="margin-left:1em">初正釋。</p>
<lb n="0387b14"/>
<p id="pX25p0387b1401">【疏】遮未起種子之疑。斷現起現行之疑。</p>
<lb n="0387b15"/>
<p id="pX25p0387b1501" rend="margin-left:1em">【記】二釋。</p>
<p id="pX25p0387b1504" type="inline" rend="margin-left:1em">○疑者。於理於事。猶豫不決。即心所法中
<lb n="0387b16"/>煩惱一數。然有二種。一種子。二現行。種子。謂蘊在
<lb n="0387b17"/>藏識。未顯發者。名為未起。現行。謂動之於心。或形
<lb n="0387b18"/>之於口。名為現起。遮則遮其種子。不令起於現行。
<lb n="0387b19"/>斷則斷於現行。即自除其根本。其猶築堤防水。傾
<lb n="0387b20"/>津潑𦦨。其義可見。</p>
<lb n="0387b21"/>
<p id="pX25p0387b2101" rend="margin-left:1em">△二指經。</p>
<lb n="0387b22"/>
<p id="pX25p0387b2201">【疏】即經中答所問<anchor xml:id="begd1e3513"/>已<anchor xml:id="endd1e3513"/>。便躡跡節節斷疑。乃至經終。二
<lb n="0387b23"/>十七段。</p>
<lb n="0387b24"/>
<p id="pX25p0387b2401" rend="margin-left:1em">【記】即經下。指經也。然準經。即答三問<anchor xml:id="begd1e3526"/>已<anchor xml:id="endd1e3526"/>。展轉而斷。
<lb n="0387c01"/>起復連環。故云節節至二十七。</p>
<p id="pX25p0387c0113" type="inline" rend="margin-left:1em">○然遮斷之言。總
<lb n="0387c02"/>有兩意。一則經中有須菩提陳疑處是現行。即第
<lb n="0387c03"/>二第十一第十九。餘無問辭。皆種子也。二即當時
<lb n="0387c04"/>盡是現行。望於後代總名種子。斯則斷現行時。即
<lb n="0387c05"/>是遮種子也。然二意中。後意稍切。故二十七疑。皆
<lb n="0387c06"/>言斷而不言遮也。</p>
<lb n="0387c07"/>
<p id="pX25p0387c0701" rend="margin-left:1em">△三轉滅輕重二業二。初標。二釋。</p>
<p id="pX25p0387c0714" type="inline" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0387c08"/>
<p id="pX25p0387c0801">【疏】三。為轉滅輕重二業故。</p>
<lb n="0387c09"/>
<p id="pX25p0387c0901" rend="margin-left:1em">【記】疏三中。二。初標。</p>
<lb n="0387c10"/>
<p id="pX25p0387c1001" rend="margin-left:1em">△二釋。</p>
<lb n="0387c11"/>
<p id="pX25p0387c1101">【疏】轉重業令輕受。滅輕業令不受。</p>
<lb n="0387c12"/>
<p id="pX25p0387c1201" rend="margin-left:1em">【記】二釋。</p>
<p id="pX25p0387c1204" type="inline" rend="margin-left:1em">○然汎論。業有三種。謂善惡不動。受有三
<lb n="0387c13"/>時。謂現生後。若今世造善惡。今世受苦樂者。名順
<lb n="0387c14"/>現報業。若今世造善惡。次生方受。名順生報業。若
<lb n="0387c15"/>今世造善惡。從第三生<anchor xml:id="begd1e3587"/>已<anchor xml:id="endd1e3587"/>去。乃至百千生方受。名
<lb n="0387c16"/>順後報業。今世有人。造善惡業。目下無報。便疑無
<lb n="0387c17"/>因果者。良由不達此三時報也。故佛名經云。行善
<lb n="0387c18"/>之者。觸事轗軻。行惡之者。是事諧偶。致使世間愚
<lb n="0387c19"/>人。謂之善惡不分。我經中說。有三種報。如上所敘。
<lb n="0387c20"/>今言轉滅者。三中唯轉惡業。以違理故。時則通三。</p>
<lb n="0387c21"/>
<p id="pX25p0387c2101" rend="margin-left:1em">○然此惡業受報。準小乘宗說有定不定。如初篇
<lb n="0387c22"/>四重。名為定業。僧殘<anchor xml:id="begd1e3610"/>已<anchor xml:id="endd1e3610"/>下。名不定業。以此對時。應
<lb n="0387c23"/>成四句。謂時定報不定。報定時不定。俱定。俱不定。
<lb n="0387c24"/>若此經說者則不然。以未入我法。名決定業。若入
<lb n="0388a01"/>我法。名不決定業。所言不定者。或輕或重。或受或
<lb n="0388a02"/>不受也。問。若然者。何以大般若中云。唯除決定業
<lb n="0388a03"/>應受報耶。答。但轉重成輕。非令不受。故無違也。如
<lb n="0388a04"/>此經云。若有人受持讀誦此經。為人輕賤者。是人
<lb n="0388a05"/>先世罪業。應墮惡道。以今世人輕賤故。先世罪業
<lb n="0388a06"/>則為消滅。當得阿耨菩提。</p>
<p id="pX25p0388a0611" type="inline" rend="margin-left:1em">○言先世者有二意。一。
<lb n="0388a07"/>前生之前。名為先世。二。未持經前。名為先世。雖通
<lb n="0388a08"/>此二。後義為正也。今以三塗之業。用輕賤代之。令
<lb n="0388a09"/>報不定。生報現償。令時不定。此皆轉重令輕也。</p>
<p id="pX25p0388a0919" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0388a10"/>其滅輕不受。經則無文。經雖無文。義乃合有。然有
<lb n="0388a11"/>兩意。一者。以重況輕。意云。重業既轉之令輕。輕業
<lb n="0388a12"/>故宜不受。二則曾墮三塗之者。出在人中。猶有餘
<lb n="0388a13"/>業。即貧窮諸衰等苦。令既不墮三塗。則餘業必免。
<lb n="0388a14"/>亦是時報俱不定也。</p>
<lb n="0388a15"/>
<p id="pX25p0388a1501" rend="margin-left:1em">△四顯示福慧二因三。初標。二釋。三結。</p>
<p id="pX25p0388a1516" type="inline" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0388a16"/>
<p id="pX25p0388a1601">【疏】四。為顯示福慧二因故。</p>
<lb n="0388a17"/>
<p id="pX25p0388a1701" rend="margin-left:1em">【記】疏四中。三。初標。</p>
<lb n="0388a18"/>
<p id="pX25p0388a1801" rend="margin-left:1em">△二釋二。初未說失為凡小。二<anchor xml:id="begd1e3675"/>已<anchor xml:id="endd1e3675"/>說得為佛因。</p>
<lb n="0388a19"/>
<p id="pX25p0388a1901" rend="margin-left:1em">初未說失為凡小。</p>
<lb n="0388a20"/>
<p id="pX25p0388a2001">【疏】佛成正覺。未說般若之前。眾生由無妙慧。施等住
<lb n="0388a21"/>相。皆成有漏。或滯二乘。</p>
<lb n="0388a22"/>
<p id="pX25p0388a2201" rend="margin-left:1em">【記】二釋。二。初未說失為凡小。</p>
<p id="pX25p0388a2212" type="inline" rend="margin-left:1em">○佛成正覺者。即菩
<lb n="0388a23"/>提樹下。三十四心斷結。五分法身初圓。示成正覺
<lb n="0388a24"/>也。</p>
<p id="pX25p0388a2402" type="inline" rend="margin-left:1em">○未說等者。即成道之後。十二年以前。但說人
<lb n="0388b01"/>天因果及四諦緣生。未說三空般若。</p>
<p id="pX25p0388b0115" type="inline" rend="margin-left:1em">○無妙慧者。
<lb n="0388b02"/>妙慧。謂無相甚深般若也。此是法空之慧。以未說
<lb n="0388b03"/>般若。未顯法空。故無此慧也。</p>
<p id="pX25p0388b0312" type="inline" rend="margin-left:1em">○施等住相者。等於
<lb n="0388b04"/>戒忍等四住於我人眾生等相。及住法非法相也。</p>
<lb n="0388b05"/>
<p id="pX25p0388b0501" rend="margin-left:1em">○既住我法等相。則成世間因果。故皆有漏也。此
<lb n="0388b06"/>說凡夫依人天教者。</p>
<p id="pX25p0388b0609" type="inline" rend="margin-left:1em">○或滯二乘者。設有斷惑證
<lb n="0388b07"/>真。不無厭苦欣樂。縱出三界。亦墮聲聞緣覺之地。
<lb n="0388b08"/>此依小乘教者。</p>
<p id="pX25p0388b0807" type="inline" rend="margin-left:1em">○若準凡夫。兼無麤慧。就勝通說。
<lb n="0388b09"/>故言無妙慧也。</p>
<lb n="0388b10"/>
<p id="pX25p0388b1001" rend="margin-left:1em">△二<anchor xml:id="begd1e3741"/>已<anchor xml:id="endd1e3741"/>說得為佛因二。初順釋。二反顯。</p>
<p id="pX25p0388b1016" type="inline" rend="margin-left:1em">初順釋。</p>
<lb n="0388b11"/>
<p id="pX25p0388b1101">【疏】故談般若。顯示妙慧為法身因。五度為應身因。</p>
<lb n="0388b12"/>
<p id="pX25p0388b1201" rend="margin-left:1em">【記】疏故談下。二<anchor xml:id="begd1e3759"/>已<anchor xml:id="endd1e3759"/>說得為佛因。二初順釋。</p>
<p id="pX25p0388b1217" type="inline" rend="margin-left:1em">○即十
<lb n="0388b13"/>二年後。說諸部般若之教。詮顯妙慧。</p>
<p id="pX25p0388b1315" type="inline" rend="margin-left:1em">○妙慧即第
<lb n="0388b14"/>六般若波羅蜜。以法身是真如妙理。本不生滅。但
<lb n="0388b15"/>以煩惱覆之。名如來藏。若妙慧照破煩惱。真理顯
<lb n="0388b16"/>現。成大法身。故說妙慧為法身因也。</p>
<p id="pX25p0388b1615" type="inline" rend="margin-left:1em">○五度等者。
<lb n="0388b17"/>五度即施。戒忍進定。應身即三十二相八十種好
<lb n="0388b18"/>紫磨金色之體也。此由積習五波羅蜜之所感得。
<lb n="0388b19"/>故言五度為應身因。</p>
<lb n="0388b20"/>
<p id="pX25p0388b2001" rend="margin-left:1em">△二反顯。</p>
<lb n="0388b21"/>
<p id="pX25p0388b2101">【疏】若無般若。則施等五。非波羅蜜。不名佛因。</p>
<lb n="0388b22"/>
<p id="pX25p0388b2201" rend="margin-left:1em">【記】疏若無下。二反顯。</p>
<p id="pX25p0388b2209" type="inline" rend="margin-left:1em">○非波羅蜜等者。雖行施等。
<lb n="0388b23"/>由無慧導。皆成住相。由住相故。便成有漏。但成世
<lb n="0388b24"/>間善因樂果。故非佛因也。故菩提資糧論云。施戒
<lb n="0388c01"/>忍進定。及此五之餘。皆由智度故。波羅蜜所攝。</p>
<lb n="0388c02"/>
<p id="pX25p0388c0201" rend="margin-left:1em">△三結。</p>
<lb n="0388c03"/>
<p id="pX25p0388c0301">【疏】故須福慧二嚴。方成兩足尊矣。</p>
<lb n="0388c04"/>
<p id="pX25p0388c0401" rend="margin-left:1em">【記】疏故須下。三結。</p>
<p id="pX25p0388c0408" type="inline" rend="margin-left:1em">○福慧屬因。即五度六度。是能
<lb n="0388c05"/>嚴也。兩足是果。即真身應身。為所嚴也。然諸佛果
<lb n="0388c06"/>德。雖無量無邊。以要言之。不過此二。故法華云。如
<lb n="0388c07"/>其所得法。定慧力莊嚴。以此度眾生。自證無上道。
<lb n="0388c08"/>大意謂。由無般若。致使施等非波羅蜜。不成佛因。
<lb n="0388c09"/>故須福慧二嚴。乃成兩足妙體。</p>
<p id="pX25p0388c0913" type="inline" rend="margin-left:1em">○然前五與第六。
<lb n="0388c10"/>互相資助。以真應二果。必須具故。其猶膠青彩色。
<lb n="0388c11"/>彩非膠而不著。膠非彩而無色。六非五而無相。五
<lb n="0388c12"/>非六而無因。如經云。應無所住。即修慧也。行於布
<lb n="0388c13"/>施。即修福也。又以無我無人無眾生無壽者。即修
<lb n="0388c14"/>慧也。修一切善。即修福也。此例甚多。</p>
<lb n="0388c15"/>
<p id="pX25p0388c1501" rend="margin-left:1em">△五發明真應二果三。初標。二釋。三結。</p>
<p id="pX25p0388c1516" type="inline" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0388c16"/>
<p id="pX25p0388c1601">【疏】五。為發明真應二果故。</p>
<lb n="0388c17"/>
<p id="pX25p0388c1701" rend="margin-left:1em">【記】疏五中。三。初標。</p>
<p id="pX25p0388c1708" type="inline" rend="margin-left:1em">○真應二果者。然諸經論。皆說
<lb n="0388c18"/>三身。此中唯明二者。<anchor xml:id="begd1e3869"/>已<anchor xml:id="endd1e3869"/>合攝故。言三身者。即法報
<lb n="0388c19"/>化。如權宗所說。法身是理。無漏無為。報身是智。轉
<lb n="0388c20"/>識所成。有為無漏。雖證於理。智且非理。如日舍空。
<lb n="0388c21"/>由是理智分為二也。化身是影。固宜不同。由此說
<lb n="0388c22"/>佛有三身也。今言二者。法報合故。以智即是理。如
<lb n="0388c23"/>光即珠。是故合說為真身也。如淨名經云。佛身無
<lb n="0388c24"/>為。不墮諸數。豈言報體是有為耶。又涅槃經云。若
<lb n="0389a01"/>人言如來同有為者。死入地獄。是故此中不說於
<lb n="0389a02"/>三。但言二也。故智論云。佛有二身。一真身。二應身。
<lb n="0389a03"/>亦云生身應身皆化身也。</p>
<p id="pX25p0389a0311" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。法報化等。皆是佛
<lb n="0389a04"/>身。法報既其不分。化體何故別說耶。答。法報皆實。
<lb n="0389a05"/>所以合論。化體唯虗。故宜別也。</p>
<lb n="0389a06"/>
<p id="pX25p0389a0601" rend="margin-left:1em">△二釋。</p>
<lb n="0389a07"/>
<p id="pX25p0389a0701">【疏】未聞般若之前。但言色相是佛。不知應化唯真之
<lb n="0389a08"/>影。不如實見真身應身。</p>
<lb n="0389a09"/>
<p id="pX25p0389a0901" rend="margin-left:1em">【記】疏未聞下。二釋。</p>
<p id="pX25p0389a0908" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂十二年前小乘之人。唯取
<lb n="0389a10"/>三十二相金色之身以為真佛。不知更有真佛。故
<lb n="0389a11"/>云但言色相。</p>
<p id="pX25p0389a1106" type="inline" rend="margin-left:1em">○不知下。以未達法空故。不知此相
<lb n="0389a12"/>但是真身之中所現影像也。故唯識云。大圓鏡智。
<lb n="0389a13"/>能現能生身土智影。既言是影則知非真。故彌勒
<lb n="0389a14"/>頌云。應化非真佛。亦非說法者。</p>
<p id="pX25p0389a1413" type="inline" rend="margin-left:1em">○不知等者。若知
<lb n="0389a15"/>真身是實。應身是虗。又了相即無相名為真身。無
<lb n="0389a16"/>相即相名為應身。如是見者。名如實見。故華嚴云。
<lb n="0389a17"/>於實見真實。不實見不實。如是解法相。是則名為
<lb n="0389a18"/>佛。若不如是。名為不如實見。</p>
<lb n="0389a19"/>
<p id="pX25p0389a1901" rend="margin-left:1em">△三結。</p>
<lb n="0389a20"/>
<p id="pX25p0389a2001">【疏】故此發明二果。令知由前二因證得。</p>
<lb n="0389a21"/>
<p id="pX25p0389a2101" rend="margin-left:1em">【記】疏故此下。三結。</p>
<p id="pX25p0389a2108" type="inline" rend="margin-left:1em">○發明二果者。如經云如來說
<lb n="0389a22"/>三十二相即是非相者。發明真身也。是名三十二
<lb n="0389a23"/>相者。發明應身也。又云則非具足色身。發明真身
<lb n="0389a24"/>也。是名具足色身。發明應身也。餘例此知。</p>
<p id="pX25p0389a2417" type="inline" rend="margin-left:1em">○二因
<lb n="0389b01"/>等者。真身由前慧因證得。應身由前福因證得也。</p>
<lb n="0389b02"/>
<p id="pX25p0389b0201" rend="margin-left:1em">○前段中云故須福慧二嚴等。即是約果說因。今
<lb n="0389b03"/>云故此發明等。即是望因說果。如是說者。意令眾
<lb n="0389b04"/>生。修二種因。證二種果也。</p>
<lb n="0389b05"/>
<p id="pX25p0389b0501" rend="margin-left:1em">【記】然前五門。展轉相躡。謂說般若經。本除二執。故
<lb n="0389b06"/>有第一。二執雖遣。兩疑猶存。故有第二。縱使無疑。
<lb n="0389b07"/>爭奈先業。故有第三。惡業既滅。無漏因成。故有第
<lb n="0389b08"/>四。因既昭然。果證何遠。故有第五。由是。一經大意。
<lb n="0389b09"/>極此五重矣。</p>
<lb n="0389b10"/>
<p id="pX25p0389b1001" rend="margin-left:1em">△二明經宗體二。初總標別開。二依開別釋。</p>
<p id="pX25p0389b1018" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0389b11"/>總標別開。</p>
<lb n="0389b12"/>
<p id="pX25p0389b1201">【疏】第二明經宗體。二。</p>
<lb n="0389b13"/>
<p id="pX25p0389b1301" rend="margin-left:1em">【記】疏明經宗體者。宗即所詮。體即能詮。</p>
<lb n="0389b14"/>
<p id="pX25p0389b1401" rend="margin-left:1em">△二依開別釋二。初明經宗。二明經體。初明經宗
<lb n="0389b15"/>二。初標。二釋。</p>
<p id="pX25p0389b1506" type="inline" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0389b16"/>
<p id="pX25p0389b1601">【疏】初宗。</p>
<lb n="0389b17"/>
<p id="pX25p0389b1701" rend="margin-left:1em">【記】今初。宗者。尊也重也。心言之所尚也。然言由於
<lb n="0389b18"/>心故。故肇公云。情尚於空者。觸言而賓無。毛詩序
<lb n="0389b19"/>云。情動於中而形於言。餘皆例此。文二。</p>
<lb n="0389b20"/>
<p id="pX25p0389b2001" rend="margin-left:1em">△二釋二。初統明諸教。二別顯今經。</p>
<p id="pX25p0389b2015" type="inline" rend="margin-left:1em">初統明諸教。</p>
<lb n="0389b21"/>
<p id="pX25p0389b2101">【疏】統論佛教。因緣為宗。</p>
<lb n="0389b22"/>
<p id="pX25p0389b2201" rend="margin-left:1em">【記】初統明諸教。</p>
<p id="pX25p0389b2207" type="inline" rend="margin-left:1em">○然此方古今。教有三種。淺深既
<lb n="0389b23"/>異。所宗亦殊。一儒教。主即文宣王。謂孔丘也。宗於
<lb n="0389b24"/>五常。仁義禮智信。意以修身慎行。理國理家。揚名
<lb n="0389c01"/>後代也。二道教。主即玄元皇帝。謂老聃也。宗於自
<lb n="0389c02"/>然。自然即融蕩是非。齊平生死。終歸虗無也。三釋
<lb n="0389c03"/>教。主即釋迦也。宗於因緣。意令識迷破惑。證真起
<lb n="0389c04"/>用也。是故疏云因緣為宗。</p>
<p id="pX25p0389c0411" type="inline" rend="margin-left:1em">○然一代佛教。通宗因
<lb n="0389c05"/>緣。雖小乘生滅。大乘無性。淺深有異。大約統論皆
<lb n="0389c06"/>因緣也。</p>
<p id="pX25p0389c0604" type="inline" rend="margin-left:1em">○然有二種。一世間。二出世間。世間有二。
<lb n="0389c07"/>一內二外。外復有二。一謂種子為因。水土人時等
<lb n="0389c08"/>為緣。而芽得生。又泥團為因。輪繩陶師等為緣。而
<lb n="0389c09"/>器得成。二內。謂無明為因。行支為緣。而生識等五
<lb n="0389c10"/>支及生老死二支。前二器世間。後一即有情世間。
<lb n="0389c11"/>故知成此三界世間只由因緣二字。二者出世間。
<lb n="0389c12"/>有三種。一則本覺內熏為因。師教外熏為緣。而始
<lb n="0389c13"/>覺得生。二始覺為因。施等五度為緣。而佛果得成。
<lb n="0389c14"/>三則大悲為因。眾生為緣。而應化得興。故知出世
<lb n="0389c15"/>間一切淨妙等事。不出因緣二字。故法華云。佛種
<lb n="0389c16"/>從緣起。是故說一乘。中論云。未曾有一法。不從因
<lb n="0389c17"/>緣生。又云。我說是因緣。能滅諸戲論。</p>
<p id="pX25p0389c1715" type="inline" rend="margin-left:1em">○然統收世
<lb n="0389c18"/>出世間一切諸法有義空義假義中義。雖淺深不
<lb n="0389c19"/>同。皆墮因緣也。言有者。有生有滅也。謂諸法緣會
<lb n="0389c20"/>而生。緣離則滅。如馬勝比丘。為舍利弗說偈。曰。諸
<lb n="0389c21"/>法從緣生。緣離法即滅。如是滅與生。沙門如是說。
<lb n="0389c22"/>空者。既屬因緣。則知無體。無體即空義也。故中論
<lb n="0389c23"/>云。因緣所生法。我說即是空。假者。如鏡像水月。雖
<lb n="0389c24"/>則不實。緣會不得不現。故淨名云。是身如影。從業
<lb n="0390a01"/>緣現。中者。以假故非空。空故非假。非空非假。即空
<lb n="0390a02"/>即假。名為中義。故淨名云。說法不有亦不無。以因
<lb n="0390a03"/>緣故諸法生。又如中論都明有等四義。云。因緣所
<lb n="0390a04"/>生法。我說即是空。亦名為假名。亦名中道義。即三
<lb n="0390a05"/>乘教中所說空有中假等義並不出因緣。故云佛
<lb n="0390a06"/>教統宗因緣也。</p>
<lb n="0390a07"/>
<p id="pX25p0390a0701" rend="margin-left:1em">△二別顯今經三。初約法正立。二約喻釋成。三約
<lb n="0390a08"/>行結顯。</p>
<lb n="0390a09"/>
<p id="pX25p0390a0901" rend="margin-left:1em">【記】疏別顯等者。所謂通中之別。隨何經中。所宗各
<lb n="0390a10"/>異。如華嚴法界。法華一乘。淨名不思議真如佛性
<lb n="0390a11"/>等也。文三。初約法正立。</p>
<lb n="0390a12"/>
<p id="pX25p0390a1201" rend="margin-left:1em">△初約法正立。</p>
<lb n="0390a13"/>
<p id="pX25p0390a1301">【疏】別顯此經。則實相般若。觀照般若。不一不二。以為
<lb n="0390a14"/>其宗。</p>
<lb n="0390a15"/>
<p id="pX25p0390a1501" rend="margin-left:1em">【記】然般若種類。諸說不同。準智度論。說有三種。一
<lb n="0390a16"/>文字。即能詮教。二觀照。即能觀智。三實相。即所觀
<lb n="0390a17"/>境。羅什後來開為五種。謂於觀照中。開出眷屬。即
<lb n="0390a18"/>隨行五蘊及煗等善根。於實相中。開出境界。即俗
<lb n="0390a19"/>諦境。此五中。唯觀照持業釋。餘皆依主。大雲解之。
<lb n="0390a20"/>五皆持業。謂文字性空。即般若故。眷屬境界。同文
<lb n="0390a21"/>字故實相即是法身。起信論云。依此法身。說名本
<lb n="0390a22"/>覺故。然雖三雖五。三者為正。何則。般若所照。皆實
<lb n="0390a23"/>相故。不唯真如。故智論云。照色等空。即名實性。性
<lb n="0390a24"/>空實理。離於顛倒。非虗偽故。於空見空。亦名顛倒
<lb n="0390b01"/>於空無著。乃是實法。色等虗偽。誑人眼根。故知但
<lb n="0390b02"/>約不顛倒。離虗偽。便為實相。則雙取真俗二諦為
<lb n="0390b03"/>一實相也。煗等眷屬。是慧性故。相應隨行。俱觀照
<lb n="0390b04"/>故。故知觀照攝眷屬也。由是。雖則說三。<anchor xml:id="begd1e4209"/>已<anchor xml:id="endd1e4209"/>攝於五。
<lb n="0390b05"/>既符智論。必契深經。故三為正。</p>
<p id="pX25p0390b0513" type="inline" rend="margin-left:1em">○然諸家立宗。或
<lb n="0390b06"/>唯觀照。或唯實相。此並未當。且此經所詮。一一離
<lb n="0390b07"/>相。豈唯觀照。又教化眾生。斷疑破執。豈唯實相。由
<lb n="0390b08"/>是。今疏雙取為宗。</p>
<p id="pX25p0390b0808" type="inline" rend="margin-left:1em">○不一不二者。欲言其一。體用
<lb n="0390b09"/>有殊。欲言其二。寂照常俱。故非一二。</p>
<lb n="0390b10"/>
<p id="pX25p0390b1001" rend="margin-left:1em">△二約喻釋成。</p>
<lb n="0390b11"/>
<p id="pX25p0390b1101">【疏】以即理之智。觀照諸相。故如金剛。能斷一切。</p>
<lb n="0390b12"/>
<p id="pX25p0390b1201">【疏】即智之理。是為實相。故如金剛。堅牢難壞。</p>
<lb n="0390b13"/>
<p id="pX25p0390b1301" rend="margin-left:1em">【記】疏以即下。二約喻釋成。則顯雙取為正。且本舉
<lb n="0390b14"/>能堅能利一金剛。以喻觀照實相二種般若。若單
<lb n="0390b15"/>取觀照。則闕堅義。若單取實相。則闕利義。</p>
<p id="pX25p0390b1517" type="inline" rend="margin-left:1em">○又皆
<lb n="0390b16"/>言即者。釋成不二之相。以照而常寂故。理非智外。
<lb n="0390b17"/>寂而常照故。智非理外。既離理無智。離智無理。故
<lb n="0390b18"/>如金剛。即堅即利。</p>
<lb n="0390b19"/>
<p id="pX25p0390b1901" rend="margin-left:1em">△三約行結顯。</p>
<lb n="0390b20"/>
<p id="pX25p0390b2001">【疏】萬行之中。一一不得昧此。是故合之以為經宗。</p>
<lb n="0390b21"/>
<p id="pX25p0390b2101" rend="margin-left:1em">【記】疏萬行下。三約行結顯。</p>
<p id="pX25p0390b2111" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂菩薩行中。必須具
<lb n="0390b22"/>此。若昧實相。則難亡分別。便成住相。即墮有漏。若
<lb n="0390b23"/>昧觀照。則闕智用。便滯偏空。同於二乘。故須二事
<lb n="0390b24"/>兼行。方契中道。此則如前行玄之義也。由是。起信
<lb n="0390c01"/>論中。止觀合說。法華經內。定慧莊嚴。華嚴明定慧
<lb n="0390c02"/>二事。菩薩依賴。涅槃顯定慧不等。不見佛性。諸教
<lb n="0390c03"/>中說。無明邪見。自此而生。故華嚴疏云。萬行忘照
<lb n="0390c04"/>而齊修。頓漸無礙而雙入。皆此義也。</p>
<lb n="0390c05"/>
<p id="pX25p0390c0501" rend="margin-left:1em">△二明經體二。初標。二釋。</p>
<p id="pX25p0390c0511" type="inline" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0390c06"/>
<p id="pX25p0390c0601">【疏】二體。</p>
<lb n="0390c07"/>
<p id="pX25p0390c0701" rend="margin-left:1em">△二釋三。初標立。二正釋。三總結。</p>
<p id="pX25p0390c0714" type="inline" rend="margin-left:1em">初標立。</p>
<lb n="0390c08"/>
<p id="pX25p0390c0801">【疏】文字般若。即是經體。</p>
<lb n="0390c09"/>
<p id="pX25p0390c0901" rend="margin-left:1em">【記】二體。分三。初標立。可知。</p>
<lb n="0390c10"/>
<p id="pX25p0390c1001" rend="margin-left:1em">△二正釋二。初明具四法。二明攝所詮理。</p>
<p id="pX25p0390c1017" type="inline" rend="margin-left:1em">初明
<lb n="0390c11"/>具四法。</p>
<lb n="0390c12"/>
<p id="pX25p0390c1201">【疏】文字即含聲名句文。</p>
<lb n="0390c13"/>
<p id="pX25p0390c1301" rend="margin-left:1em">【記】文字下。二正釋。</p>
<p id="pX25p0390c1308" type="inline" rend="margin-left:1em">○或曰。諸家所出教體。皆取聲
<lb n="0390c14"/>名句文。或通取所詮之法。今何單取文字耶。</p>
<p id="pX25p0390c1418" type="inline" rend="margin-left:1em">○由
<lb n="0390c15"/>是。疏云文字即含聲名句文。此明具四法也。</p>
<p id="pX25p0390c1518" type="inline" rend="margin-left:1em">○聲
<lb n="0390c16"/>即言音。名句文三。即聲上屈曲表示。名詮諸法自
<lb n="0390c17"/>性。句詮諸法差別。文即是字。為二所依也。</p>
<p id="pX25p0390c1717" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。四
<lb n="0390c18"/>法之中。文字最居其末。云何攝聲等法耶。答。所以
<lb n="0390c19"/>能攝者有二意。一能顯文字。有其三處。謂心上顯。
<lb n="0390c20"/>即意識境。聲上顯。即耳識境。色上顯。即眼識境。今
<lb n="0390c21"/>取初者。故能攝之。二。有聲未必有名句文。有文則
<lb n="0390c22"/>必有聲名句。前前未必有後後。後後必有於前前。
<lb n="0390c23"/>如苗必有根。根未必有苗也。以是義故。故攝聲等。</p>
<lb n="0390c24"/>
<p id="pX25p0390c2401" rend="margin-left:1em">△二明攝所詮理。</p>
<lb n="0391a01"/>
<p id="pX25p0391a0101">【疏】文字性空。即是般若。無別文字之體。</p>
<lb n="0391a02"/>
<p id="pX25p0391a0201" rend="margin-left:1em">【記】文字性空下。明攝所詮理也。謂依於般若。顯乎
<lb n="0391a03"/>文字。文字本空。即是般若。無別文字體也。然有二
<lb n="0391a04"/>意。一。體屬緣生。無自體故。二。非別有一法為文字
<lb n="0391a05"/>體故。此皆意顯般若是文字體也。其猶鎔金成像。
<lb n="0391a06"/>像即是金也。</p>
<lb n="0391a07"/>
<p id="pX25p0391a0701" rend="margin-left:1em">△三總結。</p>
<lb n="0391a08"/>
<p id="pX25p0391a0801">【疏】故皆含攝。理無不盡。統為教體。</p>
<lb n="0391a09"/>
<p id="pX25p0391a0901" rend="margin-left:1em">【記】疏故皆下。三總結。</p>
<p id="pX25p0391a0909" type="inline" rend="margin-left:1em">○含攝之義。如上所明。能所
<lb n="0391a10"/>總該。故言理無不盡。此乃文字則該能詮盡。般若
<lb n="0391a11"/>則該所詮盡。詮旨既備。故云統為教體。</p>
<lb n="0391a12"/>
<p id="pX25p0391a1201" rend="margin-left:1em">△三分別處會二。初總標別開。二依開別釋。</p>
<p id="pX25p0391a1218" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0391a13"/>總標別開。</p>
<lb n="0391a14"/>
<p id="pX25p0391a1401">【疏】第三分別處會二。</p>
<lb n="0391a15"/>
<p id="pX25p0391a1501" rend="margin-left:1em">【記】疏分別處會文二。</p>
<lb n="0391a16"/>
<p id="pX25p0391a1601" rend="margin-left:1em">△二依開別釋二。初總明佛說大部處會。二別明
<lb n="0391a17"/>傳譯此卷時主。初總明佛說大部處會二。初標。二
<lb n="0391a18"/>釋。</p>
<p id="pX25p0391a1802" type="inline" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0391a19"/>
<p id="pX25p0391a1901">【疏】初。總明佛說大部處會。</p>
<lb n="0391a20"/>
<p id="pX25p0391a2001" rend="margin-left:1em">△二釋二。初總示大部。二別顯此經。</p>
<lb n="0391a21"/>
<p id="pX25p0391a2101" rend="margin-left:1em">【記】初中二。初總示大部。此經下。二別顯此經。</p>
<lb n="0391a22"/>
<p id="pX25p0391a2201" rend="margin-left:1em">△初總示大部二。初總標。二別列。</p>
<p id="pX25p0391a2214" type="inline" rend="margin-left:1em">初總標。</p>
<lb n="0391a23"/>
<p id="pX25p0391a2301">【疏】六百卷。四處十六會說。</p>
<lb n="0391a24"/>
<p id="pX25p0391a2401" rend="margin-left:1em">△二別列。</p>
<lb n="0391b01"/>
<p id="pX25p0391b0101">【疏】一王舍城鷲峰山七會。
(山中四會山頂三會)
二給孤獨園七
<lb n="0391b02"/>會。三他化天宮摩尼寶藏殿一會。四王舍城竹林園
<lb n="0391b03"/>白鷺池側一會。</p>
<lb n="0391b04"/>
<p id="pX25p0391b0401" rend="margin-left:1em">△二別顯此經。</p>
<lb n="0391b05"/>
<p id="pX25p0391b0501">【疏】此經。則二處第九會第五百七十七卷。</p>
<lb n="0391b06"/>
<p id="pX25p0391b0601" rend="margin-left:1em">【記】總。可知。</p>
<lb n="0391b07"/>
<p id="pX25p0391b0701" rend="margin-left:1em">△二別明傳譯此卷時主二。初標。二釋。</p>
<p id="pX25p0391b0716" type="inline" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0391b08"/>
<p id="pX25p0391b0801">【疏】後。別明傳譯此卷時主。</p>
<lb n="0391b09"/>
<p id="pX25p0391b0901" rend="margin-left:1em">△二釋三。初正明東土翻譯前後。二因辨西方解
<lb n="0391b10"/>釋異同。三示今科判依據差別。初正明東土翻譯
<lb n="0391b11"/>前後二。初通辯諸譯。二克示所傳。</p>
<lb n="0391b12"/>
<p id="pX25p0391b1201" rend="margin-left:1em">【記】疏別明中。文三。初正明東土翻譯前後。二。初通
<lb n="0391b13"/>辨諸譯。</p>
<lb n="0391b14"/>
<p id="pX25p0391b1401" rend="margin-left:1em">△初通辨諸譯二。初總標。二別列。</p>
<p id="pX25p0391b1414" type="inline" rend="margin-left:1em">初總標。</p>
<lb n="0391b15"/>
<p id="pX25p0391b1501">【疏】前後六譯。</p>
<lb n="0391b16"/>
<p id="pX25p0391b1601" rend="margin-left:1em">△二別列二。初列別名。二顯通號。</p>
<p id="pX25p0391b1614" type="inline" rend="margin-left:1em">初列別名。</p>
<lb n="0391b17"/>
<p id="pX25p0391b1701">【疏】一後秦羅什。二後魏菩提流支。三陳朝真諦。四隋
<lb n="0391b18"/>朝笈多。五唐初玄奘。六大周義淨。</p>
<lb n="0391b19"/>
<p id="pX25p0391b1901" rend="margin-left:1em">【記】流支者。天平二年。於洛陽。譯成十四紙。名金剛
<lb n="0391b20"/>般若。</p>
<p id="pX25p0391b2003" type="inline" rend="margin-left:1em">○真諦。太康元年。於金陵郡。譯成十四紙。名
<lb n="0391b21"/>金剛斷割。</p>
<p id="pX25p0391b2105" type="inline" rend="margin-left:1em">○笈多。開皇十年。於洛陽。譯成十六紙。
<lb n="0391b22"/>名金剛斷割。</p>
<p id="pX25p0391b2206" type="inline" rend="margin-left:1em">○玄奘。貞觀二十二年。於玉華宮。譯
<lb n="0391b23"/>成十八紙。名能斷金剛。</p>
<p id="pX25p0391b2310" type="inline" rend="margin-left:1em">○義淨。證聖二年。於佛授
<lb n="0391b24"/>記寺。譯成十二紙。名能斷金剛。</p>
<lb n="0391c01"/>
<p id="pX25p0391c0101" rend="margin-left:1em">△二顯通號。</p>
<lb n="0391c02"/>
<p id="pX25p0391c0201">【疏】上六人皆三藏。</p>
<lb n="0391c03"/>
<p id="pX25p0391c0301" rend="margin-left:1em">△二克示所傳。</p>
<lb n="0391c04"/>
<p id="pX25p0391c0401">【疏】今所傳者。即羅什弘始四年於長安艸堂寺所譯。</p>
<lb n="0391c05"/>
<p id="pX25p0391c0501" rend="margin-left:1em">【記】疏今所下。二克示所傳。</p>
<lb n="0391c06"/>
<p id="pX25p0391c0601" rend="margin-left:1em">△二因辨西方解釋異同二。初明偈受授。二明論
<lb n="0391c07"/>異同。初明偈受授二。初稟受彌勒。二轉授天親。</p>
<lb n="0391c08"/>
<p id="pX25p0391c0801" rend="margin-left:1em">初稟受彌勒。</p>
<lb n="0391c09"/>
<p id="pX25p0391c0901">【疏】天竺有無著菩薩。入日光定。上昇兜率。親詣彌勒。
<lb n="0391c10"/>稟受八十行偈。</p>
<lb n="0391c11"/>
<p id="pX25p0391c1101" rend="margin-left:1em">【記】疏天竺下。二因辨西方解釋異同。</p>
<lb n="0391c12"/>
<p id="pX25p0391c1201" rend="margin-left:1em">△二轉授天親。</p>
<lb n="0391c13"/>
<p id="pX25p0391c1301">【疏】又將此偈。轉授天親。</p>
<lb n="0391c14"/>
<p id="pX25p0391c1401" rend="margin-left:1em">【記】轉授天親者。有說云。以天親久習小乘。近從大
<lb n="0391c15"/>教。要滌情執。故轉授之。</p>
<lb n="0391c16"/>
<p id="pX25p0391c1601" rend="margin-left:1em">△二明論異同二。初天親斷疑執。二無著顯行位
<lb n="0391c17"/>初天親斷疑執。</p>
<lb n="0391c18"/>
<p id="pX25p0391c1801">【疏】天親作長行解釋。成三卷論。約斷疑執以釋。</p>
<lb n="0391c19"/>
<p id="pX25p0391c1901" rend="margin-left:1em">△二無著顯行位。</p>
<lb n="0391c20"/>
<p id="pX25p0391c2001">【疏】無著又造兩卷論。約顯行位以釋。</p>
<lb n="0391c21"/>
<p id="pX25p0391c2101" rend="margin-left:1em">【記】斷疑執。顯行位正。宗文中可。見。</p>
<lb n="0391c22"/>
<p id="pX25p0391c2201" rend="margin-left:1em">△三示今科判依據差別二。初正明科釋所依。二
<lb n="0391c23"/>結成立題所以。初正明科釋所依二。初天親無著。
<lb n="0391c24"/>二餘論諸疏。</p>
<p id="pX25p0391c2406" type="inline" rend="margin-left:1em">初天親無著。</p>
<lb n="0392a01"/>
<p id="pX25p0392a0101">【疏】今。科經唯約天親。釋義。即兼無著。</p>
<lb n="0392a02"/>
<p id="pX25p0392a0201" rend="margin-left:1em">【記】疏今科下。三示今科判依據差別。二。初正明科
<lb n="0392a03"/>釋所依。</p>
<p id="pX25p0392a0304" type="inline" rend="margin-left:1em">○兼無著者。以顯此疏。正依天親。傍用無
<lb n="0392a04"/>著。</p>
<lb n="0392a05"/>
<p id="pX25p0392a0501" rend="margin-left:1em">△二餘論諸疏。</p>
<lb n="0392a06"/>
<p id="pX25p0392a0601">【疏】亦傍求餘論。採集諸疏。</p>
<lb n="0392a07"/>
<p id="pX25p0392a0701" rend="margin-left:1em">【記】餘論諸疏。義見開題處。</p>
<lb n="0392a08"/>
<p id="pX25p0392a0801" rend="margin-left:1em">△二結成立題所以。</p>
<lb n="0392a09"/>
<p id="pX25p0392a0901">【疏】題云纂要。其在茲焉。</p>
<lb n="0392a10"/>
<p id="pX25p0392a1001" rend="margin-left:1em">【記】疏題云下。二結成立題所以。</p>
<p id="pX25p0392a1013" type="inline" rend="margin-left:1em">○不同淨名集疏。
<lb n="0392a11"/>備書四聖之名。義即如何晏集解論語。於孔安國
<lb n="0392a12"/>馬融等注中。當者用之。不當者翦之。今疏亦爾。或
<lb n="0392a13"/>雙取。以各有理。或共成一義。故兩存焉。</p>
<lb n="0392a14"/>
<lb n="0392a15"/>金剛經疏記科會卷第一<lb n="0392a16"/>
<lb n="0392a17"/>
<lb n="0392a18"/>
<lb n="0392a19"/>金剛經疏記科會卷第二<lb n="0392a20"/>
<byline>唐　圭峰大師　疏</byline>
<lb n="0392a21"/>
<byline>宋　長水大師　記</byline>
<lb n="0392a22"/>
<byline>後學雲棲寺沙門大<g ref="CB15358"/>科會</byline>
<lb n="0392a23"/>
<p id="pX25p0392a2301" rend="margin-left:1em">△四釋通文義二。初解題目。二釋經文。初解題目
<lb n="0392a24"/>二。初科經。二釋義。</p>
<p id="pX25p0392a2408" type="inline" rend="margin-left:1em">初科經。</p>
<lb n="0392b01"/>
<p id="pX25p0392b0101" rend="margin-left:1em">【疏】第四釋通文義。二。初解題目。</p>
<lb n="0392b02"/>
<p id="pX25p0392b0201">金剛般若波羅蜜經</p>
<lb n="0392b03"/>
<p id="pX25p0392b0301" rend="margin-left:1em">△二釋義二。初釋所詮。二釋能詮。初釋所詮三。初
<lb n="0392b04"/>釋金剛。二釋般若。三釋波羅蜜。初釋金剛二。初翻
<lb n="0392b05"/>名示相。二約法辨義。初翻名示相。</p>
<lb n="0392b06"/>
<p id="pX25p0392b0601" rend="margin-left:1em">【疏】金剛者。梵云䟦折羅。力士所執之杵。是此寶也。
<lb n="0392b07"/>金中最剛。故名金剛。帝釋有之。薄福者難見。</p>
<lb n="0392b08"/>
<p id="pX25p0392b0801" rend="margin-left:1em">【記】疏釋通文義。二。初題目。二。初釋所詮。三。初釋金
<lb n="0392b09"/>剛。二。初翻名示相。</p>
<p id="pX25p0392b0908" type="inline" rend="margin-left:1em">○梵云下。新云縛左羅。</p>
<p id="pX25p0392b0917" type="inline" rend="margin-left:1em">○力士
<lb n="0392b10"/>所執者。如經所說執金剛神。梵云諾建那。此云露
<lb n="0392b11"/>形神。即此力士也。</p>
<p id="pX25p0392b1108" type="inline" rend="margin-left:1em">○金中最剛者。金語通五。此最
<lb n="0392b12"/>精堅。故安剛字。</p>
<p id="pX25p0392b1207" type="inline" rend="margin-left:1em">○仍非人間之物。故云帝釋有之。
<lb n="0392b13"/>乃是天上至寶。故云薄福者難見。正理論云。帝釋
<lb n="0392b14"/>有寶。名曰金剛。不為薄福眾生所見。</p>
<lb n="0392b15"/>
<p id="pX25p0392b1501" rend="margin-left:1em">△二約法辨義二。初引經論總彰二義。二引真諦
<lb n="0392b16"/>別示六種。初引經論總彰二義三。初總標略辨。二
<lb n="0392b17"/>引教委釋。三結顯喻旨。</p>
<p id="pX25p0392b1710" type="inline" rend="margin-left:1em">初總標略辨。</p>
<lb n="0392b18"/>
<p id="pX25p0392b1801" rend="margin-left:1em">【疏】極堅極利。喻般若焉。無物可能壞之。而能碎壞
<lb n="0392b19"/>萬物。</p>
<lb n="0392b20"/>
<p id="pX25p0392b2001" rend="margin-left:1em">【記】疏極堅下。二約法辨義。二。初引經論總彰二義。
<lb n="0392b21"/>三。初總標略辨。為有勝能。故云極堅極利喻般若
<lb n="0392b22"/>焉。</p>
<p id="pX25p0392b2202" type="inline" rend="margin-left:1em">○無物下。釋極堅等相。則知若有一物能壞。則
<lb n="0392b23"/>非極堅。若有一物不碎。則非極利也。如銀鐵雖堅。
<lb n="0392b24"/>遇火則融。刀劍雖利。斫石則缺。非極堅利也。揀餘
<lb n="0392c01"/>堅利。故加極字。</p>
<lb n="0392c02"/>
<p id="pX25p0392c0201" rend="margin-left:1em">△二引教委釋二。初引經。二引論。</p>
<p id="pX25p0392c0214" type="inline" rend="margin-left:1em">初引經。</p>
<lb n="0392c03"/>
<p id="pX25p0392c0301" rend="margin-left:1em">【疏】涅槃經云譬如金剛。無能壞者。而能碎壞一切
<lb n="0392c04"/>諸物。</p>
<lb n="0392c05"/>
<p id="pX25p0392c0501" rend="margin-left:1em">【記】疏涅槃下。二引教委釋。</p>
<p id="pX25p0392c0511" type="inline" rend="margin-left:1em">○涅槃下。引經。</p>
<lb n="0392c06"/>
<p id="pX25p0392c0601" rend="margin-left:1em">△二引論。</p>
<lb n="0392c07"/>
<p id="pX25p0392c0701" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。金剛難壞。又云。金剛能斷。</p>
<p id="pX25p0392c0715" type="inline" rend="margin-left:1em">○又云。金剛
<lb n="0392c08"/>者。細牢故。細者智因故。牢者不可壞故。</p>
<lb n="0392c09"/>
<p id="pX25p0392c0901" rend="margin-left:1em">【記】無著下。引論。</p>
<p id="pX25p0392c0907" type="inline" rend="margin-left:1em">○難壞即堅義。能斷即利義。</p>
<p id="pX25p0392c0918" type="inline" rend="margin-left:1em">○細
<lb n="0392c10"/>牢者。細謂揀麤。顯是微妙。牢揀可壞。堅固義成。</p>
<p id="pX25p0392c1019" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0392c11"/>智因即是慧。慧是智之因。智是慧之果。此約觀照
<lb n="0392c12"/>般若說。以微細故。能入於惑。令彼滅也。</p>
<p id="pX25p0392c1216" type="inline" rend="margin-left:1em">○不可壞
<lb n="0392c13"/>者。智論云。一切語言名相等事。皆可破壞。唯無相
<lb n="0392c14"/>智。不可破壞。此約實相般若說。</p>
<p id="pX25p0392c1413" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。實相般若。分
<lb n="0392c15"/>因果耶。答。用有勝劣。故分因果。體無增減。因果一
<lb n="0392c16"/>如。故普賢觀云。大乘因者。諸法實相。大乘果者。亦
<lb n="0392c17"/>諸法實相。華嚴經疏云理。開體用。名大方廣。智分
<lb n="0392c18"/>因果。號佛華嚴。</p>
<lb n="0392c19"/>
<p id="pX25p0392c1901" rend="margin-left:1em">△三結顯喻旨。</p>
<lb n="0392c20"/>
<p id="pX25p0392c2001" rend="margin-left:1em">【疏】皆以堅喻般若體。利喻般若用。</p>
<lb n="0392c21"/>
<p id="pX25p0392c2101" rend="margin-left:1em">【記】疏皆以下。三結顯喻旨。此結所引經論之義。</p>
<p id="pX25p0392c2119" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0392c22"/>然先上諸德。皆用此義。資聖云。金剛者。堅而復利。
<lb n="0392c23"/>堅喻本覺真性。雖流轉諸趣。而覺性無壞。利喻般
<lb n="0392c24"/>若淨照。三賢十地。貫通萬行。無明惑暗。無不壞也。
<lb n="0393a01"/>肇云。金剛者。堅利之譬也。堅故物不能沮。利故物
<lb n="0393a02"/>無不摧。以況斯慧。邪魔不能毀。堅之極也。萬物皆
<lb n="0393a03"/>能破。利之義也。</p>
<p id="pX25p0393a0307" type="inline" rend="margin-left:1em">○又諸經論說金剛喻定。勝鬘經
<lb n="0393a04"/>說金剛喻智。梵網經以十迴向為十金剛。仁王謂
<lb n="0393a05"/>十堅心。淨名以金剛慧決了此相。無縛無脫。得無
<lb n="0393a06"/>生法忍。又諸經論說金剛座。金剛山金剛輪。如是
<lb n="0393a07"/>等說。皆取堅利義也。</p>
<p id="pX25p0393a0709" type="inline" rend="margin-left:1em">○又晉武帝起居注云。武帝
<lb n="0393a08"/>十三年。燉煌有人獻金剛寶。生於金中。色如紫石
<lb n="0393a09"/>英。狀如蕎麥。百鍊不銷。可以切玉如泥。是知堅利
<lb n="0393a10"/>之極也。</p>
<lb n="0393a11"/>
<p id="pX25p0393a1101" rend="margin-left:1em">△二引真諦別示六種二。初正明六種。二結示傍
<lb n="0393a12"/>正。初正明六種二。初總標。二別列。</p>
<p id="pX25p0393a1214" type="inline" rend="margin-left:1em">初總標。</p>
<lb n="0393a13"/>
<p id="pX25p0393a1301" rend="margin-left:1em">【疏】又真諦記。說六種金剛。</p>
<lb n="0393a14"/>
<p id="pX25p0393a1401" rend="margin-left:1em">【記】疏真諦下。二引真諦別示六種。二。初正明六種。
<lb n="0393a15"/>一一以法合之。分明在疏。皆般若之功也。</p>
<lb n="0393a16"/>
<p id="pX25p0393a1601" rend="margin-left:1em">△二別列六。初青色。二黃色。三赤色。四白色。五空
<lb n="0393a17"/>色。六碧色。</p>
<p id="pX25p0393a1705" type="inline" rend="margin-left:1em">初青色。</p>
<lb n="0393a18"/>
<p id="pX25p0393a1801" rend="margin-left:1em">【疏】一青色。能消災厄。喻般若能除業障。</p>
<lb n="0393a19"/>
<p id="pX25p0393a1901" rend="margin-left:1em">【記】災厄等者。有厄則災禍必來。有業則苦果定至。
<lb n="0393a20"/>厄除則災禍不起。業喪則苦果不生。</p>
<lb n="0393a21"/>
<p id="pX25p0393a2101" rend="margin-left:1em">△二黃色。</p>
<lb n="0393a22"/>
<p id="pX25p0393a2201" rend="margin-left:1em">【疏】二黃色。隨人所須。喻無漏功德。</p>
<lb n="0393a23"/>
<p id="pX25p0393a2301" rend="margin-left:1em">【記】隨人所須有二意。一則如餘物不能隨所須。金
<lb n="0393a24"/>不可為銀用。羅不可為錦用等。金剛則不然。要者
<lb n="0393b01"/>皆得。法中亦爾。有漏功德。人不可為天。富不可為
<lb n="0393b02"/>貧。無漏不爾。隨心所成。二則餘物用之則盡。金剛
<lb n="0393b03"/>出之不窮。法上亦爾。有漏受之則窮。無漏受之不
<lb n="0393b04"/>盡。</p>
<lb n="0393b05"/>
<p id="pX25p0393b0501" rend="margin-left:1em">△三赤色。</p>
<lb n="0393b06"/>
<p id="pX25p0393b0601" rend="margin-left:1em">【疏】三赤色。對日出火。慧對本覺出無生智火。</p>
<lb n="0393b07"/>
<p id="pX25p0393b0701" rend="margin-left:1em">【記】對日等者。慧即始覺。合本覺時。見法無生。名無
<lb n="0393b08"/>生智。如起信云。得見心性。心即常住。常住即無生
<lb n="0393b09"/>義也。火出。燒盡世間。使六合空廓。智起。斷除煩惱。
<lb n="0393b10"/>令大道通同。</p>
<lb n="0393b11"/>
<p id="pX25p0393b1101" rend="margin-left:1em">△四白色。</p>
<lb n="0393b12"/>
<p id="pX25p0393b1201" rend="margin-left:1em">【疏】四白色。能清濁水。般若能清疑濁。</p>
<lb n="0393b13"/>
<p id="pX25p0393b1301" rend="margin-left:1em">【記】能清等者。水清則萬像齊鑒。疑除即佛法現前。</p>
<lb n="0393b14"/>
<p id="pX25p0393b1401" rend="margin-left:1em">△五空色。</p>
<lb n="0393b15"/>
<p id="pX25p0393b1501" rend="margin-left:1em">【疏】五空色。令人空中行坐。慧破法執。住真空理。</p>
<lb n="0393b16"/>
<p id="pX25p0393b1601" rend="margin-left:1em">【記】空中等者。昇太虗。則不履於地。住真空。則不墮
<lb n="0393b17"/>世間。</p>
<lb n="0393b18"/>
<p id="pX25p0393b1801" rend="margin-left:1em">△六碧色。</p>
<lb n="0393b19"/>
<p id="pX25p0393b1901" rend="margin-left:1em">【疏】六碧色。能消諸毒。慧除三毒。</p>
<lb n="0393b20"/>
<p id="pX25p0393b2001" rend="margin-left:1em">【記】銷諸毒者。中毒則令人命終。起惑則永沉生死。
<lb n="0393b21"/>毒除則延年益壽。惑遣則不滅不生。</p>
<lb n="0393b22"/>
<p id="pX25p0393b2201" rend="margin-left:1em">△二結示傍正。</p>
<lb n="0393b23"/>
<p id="pX25p0393b2301" rend="margin-left:1em">【疏】傍兼可矣。非堅利之本喻。</p>
<lb n="0393b24"/>
<p id="pX25p0393b2401" rend="margin-left:1em">【記】疏傍兼下。二結示傍正。</p>
<p id="pX25p0393b2411" type="inline" rend="margin-left:1em">○佛所立名。本約堅利。
<lb n="0393c01"/>如上六義。乃是兼明。諸家至此。多不料簡。殊濫正
<lb n="0393c02"/>義。</p>
<p id="pX25p0393c0202" type="inline" rend="margin-left:1em">○若將此六。配前五因。即一當第三。二三當四
<lb n="0393c03"/>五。四當第二。五六當第一。</p>
<lb n="0393c04"/>
<p id="pX25p0393c0401" rend="margin-left:1em">△二釋般若二。初翻名略指。二引教廣辯。初翻名
<lb n="0393c05"/>略指二。初翻名。二指體。</p>
<p id="pX25p0393c0510" type="inline" rend="margin-left:1em">初翻名。</p>
<lb n="0393c06"/>
<p id="pX25p0393c0601" rend="margin-left:1em">【疏】般若。正翻云慧。</p>
<lb n="0393c07"/>
<p id="pX25p0393c0701" rend="margin-left:1em">【記】疏般若下。二釋般若。二。初翻名略指。</p>
<p id="pX25p0393c0716" type="inline" rend="margin-left:1em">○般若正
<lb n="0393c08"/>翻慧者。以古來諸德。義翻為妙慧淨慧無相慧。此
<lb n="0393c09"/>皆挾到彼岸義。是別相也。或云智慧。今云正翻慧
<lb n="0393c10"/>者。即通相也。</p>
<lb n="0393c11"/>
<p id="pX25p0393c1101" rend="margin-left:1em">△二指體。</p>
<lb n="0393c12"/>
<p id="pX25p0393c1201" rend="margin-left:1em">【疏】即照五蘊空相應本覺之慧。是也。</p>
<lb n="0393c13"/>
<p id="pX25p0393c1301" rend="margin-left:1em">【記】即照下。約功用以出體也。照蘊空。即是功用。本
<lb n="0393c14"/>覺之慧。即是出體。</p>
<p id="pX25p0393c1408" type="inline" rend="margin-left:1em">○大品云。色如聚沫。受如泡幻。
<lb n="0393c15"/>想如陽𦦨。行如芭蕉。識如幻化。如是觀者。名照蘊
<lb n="0393c16"/>空。</p>
<p id="pX25p0393c1602" type="inline" rend="margin-left:1em">○相應等者。本覺即如來藏自性清淨心。非新
<lb n="0393c17"/>生故言本。不頑暗故言覺。慧即始覺也。依體起用。
<lb n="0393c18"/>故云之慧。始即同本。故曰相應。</p>
<p id="pX25p0393c1813" type="inline" rend="margin-left:1em">○然本覺與慧。不
<lb n="0393c19"/>一不二。以不二故。故言相應。以不一故。故言之慧。
<lb n="0393c20"/>故資聖云。妄心見俗曰無明。悟心照真為般若。俗
<lb n="0393c21"/>境萬有。見心必異。真空理一。悟自無差。第一義空。
<lb n="0393c22"/>離照無理。清淨本覺。即理是照。又涅槃云。佛性者
<lb n="0393c23"/>名第一義空。第一義空名為智慧。此等皆證體用
<lb n="0393c24"/>非一非二義也。</p>
<p id="pX25p0393c2407" type="inline" rend="margin-left:1em">○然本即實相。始即觀照。</p>
<lb n="0394a01"/>
<p id="pX25p0394a0101" rend="margin-left:1em">△二引教廣辯二。初引論別相釋。二引經通相辯。
<lb n="0394a02"/>初引論別相釋二。初明總攝三慧。二引論文釋成。</p>
<lb n="0394a03"/>
<p id="pX25p0394a0301" rend="margin-left:1em">初明總攝三慧。</p>
<lb n="0394a04"/>
<p id="pX25p0394a0401" rend="margin-left:1em">【疏】若約學者從淺至深言之。則攝聞思修三慧。總
<lb n="0394a05"/>為般若。</p>
<lb n="0394a06"/>
<p id="pX25p0394a0601" rend="margin-left:1em">【記】疏若約下。二引教廣釋。二。初引論別相釋。二。初
<lb n="0394a07"/>明總攝三慧。</p>
<p id="pX25p0394a0706" type="inline" rend="margin-left:1em">○學者。即修大乘行人也。初須聞法
<lb n="0394a08"/>生解。名聞慧。次則測度所聞。評量教理。分明忍可。
<lb n="0394a09"/>以印自心。曰思慧。然後如聞思處。依而行之。無所
<lb n="0394a10"/>乖越。名修慧。前二有漏。後一無漏。前淺後深。深淺
<lb n="0394a11"/>雖殊。通名為慧。是故總收名為般若。如人攻文赴
<lb n="0394a12"/>舉及第。雖前劣後勝。皆一人也
(云云)
。</p>
<lb n="0394a13"/>
<p id="pX25p0394a1301" rend="margin-left:1em">△二引論文釋成二。初正釋成。二配因果。</p>
<p id="pX25p0394a1317" type="inline" rend="margin-left:1em">初正
<lb n="0394a14"/>釋成。</p>
<lb n="0394a15"/>
<p id="pX25p0394a1501" rend="margin-left:1em">【疏】故無著云。能斷者。般若波羅蜜中聞思修。所斷。
<lb n="0394a16"/>如金剛斷處而斷故。</p>
<lb n="0394a17"/>
<p id="pX25p0394a1701" rend="margin-left:1em">【記】疏故無著下。二引論文釋成。二。初正釋成。</p>
<p id="pX25p0394a1718" type="inline" rend="margin-left:1em">○波
<lb n="0394a18"/>羅蜜中等者。此明頓悟中漸修也。慧纔發時。照萬
<lb n="0394a19"/>法空。便到彼岸。名為頓悟。由有多生習性。未得念
<lb n="0394a20"/>念相應。故須聽聞正法。思惟其義。如說修行。方得
<lb n="0394a21"/>究竟證入。名為漸修。開題中略明也。若唯識中說
<lb n="0394a22"/>則具根後二智。謂十度中。六通本後。四唯後得。六
<lb n="0394a23"/>中則二智皆具。為分十度故第六偏取二空本也。
<lb n="0394a24"/>今依無著。更加加行智。則通前三矣。</p>
<p id="pX25p0394a2415" type="inline" rend="margin-left:1em">○金剛斷處
<lb n="0394b01"/>等者。如金剛斷物之處而斷煩惱。非謂金剛亦通
<lb n="0394b02"/>所斷。</p>
<lb n="0394b03"/>
<p id="pX25p0394b0301" rend="margin-left:1em">△二配因果二。初雙引論。二雙解釋。初雙引論二。
<lb n="0394b04"/>初引無著。二引智度。</p>
<p id="pX25p0394b0409" type="inline" rend="margin-left:1em">初引無著。</p>
<lb n="0394b05"/>
<p id="pX25p0394b0501" rend="margin-left:1em">【疏】又云。細者智因故者。智因即慧也。</p>
<lb n="0394b06"/>
<p id="pX25p0394b0601" rend="margin-left:1em">【記】疏又云下。二配因果二。初雙引論。</p>
<p id="pX25p0394b0615" type="inline" rend="margin-left:1em">○上者字。論
<lb n="0394b07"/>牒所標。下者字。疏牒論文。</p>
<p id="pX25p0394b0711" type="inline" rend="margin-left:1em">○智因即慧。慧果即智
<lb n="0394b08"/>也。前雖引用。今方解釋。</p>
<p id="pX25p0394b0810" type="inline" rend="margin-left:1em">○此引無著也。</p>
<lb n="0394b09"/>
<p id="pX25p0394b0901" rend="margin-left:1em">△二引智度。</p>
<lb n="0394b10"/>
<p id="pX25p0394b1001" rend="margin-left:1em">【疏】依智度論。因位名般若。果位名智。</p>
<lb n="0394b11"/>
<p id="pX25p0394b1101" rend="margin-left:1em">【記】次引智論。可知。</p>
<lb n="0394b12"/>
<p id="pX25p0394b1201" rend="margin-left:1em">△二雙解釋二。初正解釋。二出所以。</p>
<p id="pX25p0394b1215" type="inline" rend="margin-left:1em">初正解釋。</p>
<lb n="0394b13"/>
<p id="pX25p0394b1301" rend="margin-left:1em">【疏】則聞思修。皆名為細。細妙之慧。佛智之因矣。</p>
<lb n="0394b14"/>
<p id="pX25p0394b1401" rend="margin-left:1em">【記】疏則聞下。二雙解釋。</p>
<p id="pX25p0394b1410" type="inline" rend="margin-left:1em">○此明法空深慧。意揀我
<lb n="0394b15"/>空慧為麤淺。不為佛因。但是二乘因故。</p>
<lb n="0394b16"/>
<p id="pX25p0394b1601" rend="margin-left:1em">△二出所以。</p>
<lb n="0394b17"/>
<p id="pX25p0394b1701" rend="margin-left:1em">【疏】般若能斷。故在因位。佛果無斷。轉受智名。</p>
<lb n="0394b18"/>
<p id="pX25p0394b1801" rend="margin-left:1em">【記】般若下。出所以。</p>
<p id="pX25p0394b1808" type="inline" rend="margin-left:1em">○以慧是揀擇義。揀擇惑障顯
<lb n="0394b19"/>無為故。以因位有惑。故須擇之。乃名為慧。</p>
<p id="pX25p0394b1917" type="inline" rend="margin-left:1em">○智但
<lb n="0394b20"/>決斷為義。以果位無惑。但唯決定。朗然獨照。故名
<lb n="0394b21"/>為智。</p>
<p id="pX25p0394b2103" type="inline" rend="margin-left:1em">○只是一法。受此兩名。如人破賊為將。功成
<lb n="0394b22"/>為相也。</p>
<p id="pX25p0394b2204" type="inline" rend="margin-left:1em">○有說。以無漏智性為智因。大雲破之。三
<lb n="0394b23"/>塗有性。何不斷惑。闕細義也。此約妙慧別相以破。
<lb n="0394b24"/>若就通相。取亦可矣。以凡是有心。皆成佛故。此得
<lb n="0394c01"/>是因也。</p>
<lb n="0394c02"/>
<p id="pX25p0394c0201" rend="margin-left:1em">△二引經通相辯二。初引經。二辯體。</p>
<p id="pX25p0394c0215" type="inline" rend="margin-left:1em">初引經。</p>
<lb n="0394c03"/>
<p id="pX25p0394c0301" rend="margin-left:1em">【疏】若依大品經。若字通智慧二義。</p>
<lb n="0394c04"/>
<p id="pX25p0394c0401" rend="margin-left:1em">【記】疏若依下。二引經通相釋。</p>
<p id="pX25p0394c0412" type="inline" rend="margin-left:1em">○此明字緣字界。若
<lb n="0394c05"/>字是字界。般那都為緣。若以般為緣。助於若界。則
<lb n="0394c06"/>名為慧。若以那為緣。助於若界。則名為智。如僧人
<lb n="0394c07"/>俗人等
(云云)
。</p>
<lb n="0394c08"/>
<p id="pX25p0394c0801" rend="margin-left:1em">△二辯體。</p>
<lb n="0394c09"/>
<p id="pX25p0394c0901" rend="margin-left:1em">【疏】故智與慧。名義少殊。體性無別。</p>
<lb n="0394c10"/>
<p id="pX25p0394c1001" rend="margin-left:1em">【記】名殊謂曰智曰慧。義殊謂決斷揀擇。此中義殊。
<lb n="0394c11"/>故使名殊也。</p>
<p id="pX25p0394c1106" type="inline" rend="margin-left:1em">○體性無別者。皆別境中一也。前三
<lb n="0394c12"/>種智。皆名慧故。故智與慧。皆如金剛。故薩遮尼乾
<lb n="0394c13"/>經云。帝釋金剛寶。能滅阿脩羅。智碎煩惱山。能壞
<lb n="0394c14"/>亦如是。無常經云。金剛智杵碎邪山。永斷無始相
<lb n="0394c15"/>纏縛。</p>
<lb n="0394c16"/>
<p id="pX25p0394c1601" rend="margin-left:1em">△三釋波羅蜜三。初約語對翻。二約義順釋。三順
<lb n="0394c17"/>義通結。</p>
<p id="pX25p0394c1704" type="inline" rend="margin-left:1em">初約語對翻。</p>
<lb n="0394c18"/>
<p id="pX25p0394c1801" rend="margin-left:1em">【疏】波羅蜜者。此云彼岸到。應云到彼岸。</p>
<lb n="0394c19"/>
<p id="pX25p0394c1901" rend="margin-left:1em">【記】疏波羅下。三釋波羅蜜。文三。初約語對翻。</p>
<p id="pX25p0394c1918" type="inline" rend="margin-left:1em">○應
<lb n="0394c20"/>云下。迴梵文。以西域風俗。例皆如此
(云云)
。</p>
<p id="pX25p0394c2017" type="inline" rend="margin-left:1em">○青龍
<lb n="0394c21"/>云。蜜多者。離義到義。元康云。天竺風俗。所作究竟
<lb n="0394c22"/>皆云到彼岸。到離之義。次文明之。</p>
<lb n="0394c23"/>
<p id="pX25p0394c2301" rend="margin-left:1em">△二約義順釋二。初釋義。二通難。初釋義二。初正
<lb n="0394c24"/>釋到離義。二因明彼岸義。初正釋到離義。</p>
<lb n="0395a01"/>
<p id="pX25p0395a0101" rend="margin-left:1em">【疏】謂離生死此岸。度煩惱中流。到涅槃彼岸。</p>
<lb n="0395a02"/>
<p id="pX25p0395a0201" rend="margin-left:1em">【記】疏謂離下。二約義順釋。二。初釋義。</p>
<p id="pX25p0395a0215" type="inline" rend="margin-left:1em">○前三句中。
<lb n="0395a03"/>每句皆上法下喻。意明煩惱如大河。難可度故。生
<lb n="0395a04"/>死如此岸。有情居故。涅槃如彼岸。諸佛住故。則慧
<lb n="0395a05"/>是能離能度能到。生死等是所離所度所到。若欲
<lb n="0395a06"/>離此到彼。必須渡於中流。此約四諦說之。理則明
<lb n="0395a07"/>矣。知苦是離此岸。斷集修道是渡中流。證滅是到
<lb n="0395a08"/>彼岸也。此順小乘義說。下經令入大乘無餘涅槃。
<lb n="0395a09"/>即須離二種生死此岸。乘六度船筏。度二障中流。
<lb n="0395a10"/>到二涅槃彼岸。</p>
<lb n="0395a11"/>
<p id="pX25p0395a1101" rend="margin-left:1em">△二因明彼岸義。</p>
<lb n="0395a12"/>
<p id="pX25p0395a1201" rend="margin-left:1em">【疏】涅槃。此云圓寂。亦云滅度。</p>
<lb n="0395a13"/>
<p id="pX25p0395a1301" rend="margin-left:1em">【記】涅槃等者。以翻波羅蜜為彼岸。即是涅槃。是故
<lb n="0395a14"/>約轉依果。明彼岸義。然生死即分段變易。煩惱即
<lb n="0395a15"/>總該二障。</p>
<p id="pX25p0395a1505" type="inline" rend="margin-left:1em">○圓寂者。義翻也。謂德備塵沙曰圓。妙
<lb n="0395a16"/>絕相累曰寂。</p>
<p id="pX25p0395a1606" type="inline" rend="margin-left:1em">○滅度者。肇云。涅槃者。秦言無為。亦
<lb n="0395a17"/>云滅度。或但云滅。然滅與小乘不同。小乘以滅生
<lb n="0395a18"/>死為滅。大乘以寂滅為滅。故涅槃云。生滅滅<anchor xml:id="begd1e5533"/>已<anchor xml:id="endd1e5533"/>。寂
<lb n="0395a19"/>滅為樂。然滅唯據果。滅度乃兼因。今則約果標因。
<lb n="0395a20"/>故云滅度。所以經中。上言涅槃下云滅度。亦是唐
<lb n="0395a21"/>梵雙彰也。涅槃種類。下文具明。</p>
<lb n="0395a22"/>
<p id="pX25p0395a2201" rend="margin-left:1em">△二通難二。初引經作難。二據義釋通。</p>
<p id="pX25p0395a2216" type="inline" rend="margin-left:1em">初引經
<lb n="0395a23"/>作難。</p>
<lb n="0395a24"/>
<p id="pX25p0395a2401" rend="margin-left:1em">【疏】一切眾生即寂滅相。不復更滅。</p>
<lb n="0395b01"/>
<p id="pX25p0395b0101" rend="margin-left:1em">【記】疏一切下。二通難。</p>
<p id="pX25p0395b0109" type="inline" rend="margin-left:1em">○此即淨名經文。彼云。若彌
<lb n="0395b02"/>勒得授記者。一切眾生。亦應授記。何以故。一切眾
<lb n="0395b03"/>生。即寂滅相。不復更滅等。今用此文以為難辭。難
<lb n="0395b04"/>意云。眾生既即寂滅。何有離此到彼。今言到彼者。
<lb n="0395b05"/>莫違經耶。</p>
<lb n="0395b06"/>
<p id="pX25p0395b0601" rend="margin-left:1em">△二據義釋通。</p>
<lb n="0395b07"/>
<p id="pX25p0395b0701" rend="margin-left:1em">【疏】但以迷倒妄見生死。名在此岸。若悟生死本空。
<lb n="0395b08"/>元來圓寂。名到彼岸。</p>
<lb n="0395b09"/>
<p id="pX25p0395b0901" rend="margin-left:1em">【記】但以下。釋通。</p>
<p id="pX25p0395b0907" type="inline" rend="margin-left:1em">○但約翻迷成悟。便是離此到彼。
<lb n="0395b10"/>若悟此<anchor xml:id="begd1e5594"/>已<anchor xml:id="endd1e5594"/>。漸除漸證。名為究竟。</p>
<p id="pX25p0395b1013" type="inline" rend="margin-left:1em">○然成波羅蜜。要
<lb n="0395b11"/>與七最勝相應。如唯識說。</p>
<lb n="0395b12"/>
<p id="pX25p0395b1201" rend="margin-left:1em">△三順義通結。</p>
<lb n="0395b13"/>
<p id="pX25p0395b1301" rend="margin-left:1em">【疏】若兼般若迴文。應云到彼岸慧。</p>
<lb n="0395b14"/>
<p id="pX25p0395b1401" rend="margin-left:1em">【記】疏若兼下。三順義通結。</p>
<p id="pX25p0395b1411" type="inline" rend="margin-left:1em">○則是波羅蜜中之聞
<lb n="0395b15"/>思修慧也。</p>
<lb n="0395b16"/>
<p id="pX25p0395b1601" rend="margin-left:1em">△二釋能詮二。初翻名。二釋義。</p>
<p id="pX25p0395b1613" type="inline" rend="margin-left:1em">初翻名。</p>
<lb n="0395b17"/>
<p id="pX25p0395b1701" rend="margin-left:1em">【疏】經者。梵音修多羅。義翻為契經。</p>
<lb n="0395b18"/>
<p id="pX25p0395b1801" rend="margin-left:1em">【記】疏經者下。二釋能。詮二。初翻名。</p>
<p id="pX25p0395b1814" type="inline" rend="margin-left:1em">○修多羅。或云
<lb n="0395b19"/>修妬路。或云素怛覽。此但梵音楚夏之異耳。</p>
<p id="pX25p0395b1918" type="inline" rend="margin-left:1em">○義
<lb n="0395b20"/>翻者。以修多羅正翻云線。由西天以修多羅一名。
<lb n="0395b21"/>召於四實。謂聖教席經井索線。彼多以華獻佛。置
<lb n="0395b22"/>之案上。恐風吹散。以線貫之。又見此方聖教。能持
<lb n="0395b23"/>佛語。得無所遺。如線貫華。故以線稱目之。就彼處
<lb n="0395b24"/>呼。曰修多羅。據此正翻。即合云線。此方不貴線稱
<lb n="0395c01"/>故翻為經。斯則暗符彼方席經。兼順此土儒道之
<lb n="0395c02"/>經。然雖符順彼此。而未免相濫。由是。更加契字以
<lb n="0395c03"/>揀異之。然更合於修多羅上。加欲底二字。翻為契
<lb n="0395c04"/>經。則唐梵皆足也。</p>
<lb n="0395c05"/>
<p id="pX25p0395c0501" rend="margin-left:1em">△二釋義二。初釋契字。二釋經字。</p>
<p id="pX25p0395c0514" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋契字。</p>
<lb n="0395c06"/>
<p id="pX25p0395c0601" rend="margin-left:1em">【疏】契者。詮表義理。契合人心。即契理契機也。</p>
<lb n="0395c07"/>
<p id="pX25p0395c0701" rend="margin-left:1em">【記】契者下。二釋義。詮表下。釋契字。</p>
<p id="pX25p0395c0714" type="inline" rend="margin-left:1em">○詮表義理。釋
<lb n="0395c08"/>契理也。謂說事如事。說理如理
(云云)
。</p>
<p id="pX25p0395c0815" type="inline" rend="margin-left:1em">○契合人心。
<lb n="0395c09"/>釋契機也。謂令人有所悟解。歡喜信受
(云云)
。</p>
<p id="pX25p0395c0918" type="inline" rend="margin-left:1em">○斯
<lb n="0395c10"/>則契理契機之經。依主釋也。文雖是倒。意以經是
<lb n="0395c11"/>能契也。</p>
<lb n="0395c12"/>
<p id="pX25p0395c1201" rend="margin-left:1em">△二釋經字。</p>
<lb n="0395c13"/>
<p id="pX25p0395c1301" rend="margin-left:1em">【疏】經者。佛地論云。能貫能攝。故名為經。以佛聖教。
<lb n="0395c14"/>貫穿所應說義。攝持所化生故。</p>
<lb n="0395c15"/>
<p id="pX25p0395c1501" rend="margin-left:1em">【記】經者下。次釋經字。初標。以佛下釋。如開題處明
<lb n="0395c16"/>
<anchor xml:id="begd1e5716"/>已<anchor xml:id="endd1e5716"/>。</p>
<p id="pX25p0395c1602" type="inline" rend="margin-left:1em">○今唯言經而不言契者。以為有般若揀濫。明
<lb n="0395c17"/>非道德等經。故不言也。</p>
<lb n="0395c18"/>
<p id="pX25p0395c1801" rend="margin-left:1em">△二釋經文二。初科分。二隨釋。</p>
<p id="pX25p0395c1813" type="inline" rend="margin-left:1em">初科分。</p>
<lb n="0395c19"/>
<p id="pX25p0395c1901" rend="margin-left:1em">【疏】後釋經文。准常三分。初序分。二正宗分。三流通
<lb n="0395c20"/>分。</p>
<lb n="0395c21"/>
<p id="pX25p0395c2101" rend="margin-left:1em">【記】後釋下。二釋經文。疏二。初科分。</p>
<p id="pX25p0395c2114" type="inline" rend="margin-left:1em">○斯則道安法
<lb n="0395c22"/>師所判。但是佛經。無問大小。皆科為三。意云序分
<lb n="0395c23"/>彰說法之由致。正宗暢本意之玄門。流通繼遐芳
<lb n="0395c24"/>於萬古。冥符西域。今古通遵。此經從如是至敷座
<lb n="0396a01"/>而坐。是序分。時長老下至應作如是觀。是正宗分。
<lb n="0396a02"/>佛說是經下至信受奉行。是流通分。</p>
<lb n="0396a03"/>
<p id="pX25p0396a0301" rend="margin-left:1em">△二隨釋三。初序分。二正宗分。三流通分。初序分
<lb n="0396a04"/>二。初證信序。二發起序。</p>
<lb n="0396a05"/>
<p id="pX25p0396a0501" rend="margin-left:1em">【疏】初文二。初證信序。二發起序。</p>
<lb n="0396a06"/>
<p id="pX25p0396a0601" rend="margin-left:1em">【記】證信者。即六成就也。顯說聽時處。一一分明。以
<lb n="0396a07"/>證非謬。令物生信故。發起者。則以事相表示。發起
<lb n="0396a08"/>正宗法義也。然此二序。更有異名。謂通序別序。通
<lb n="0396a09"/>謂諸經同故。
(云云)
。別謂諸經別故。
(云云)
。亦謂經後
<lb n="0396a10"/>序經前序。經後序者。佛說之時未有。結集之時方
<lb n="0396a11"/>安立故。經前序者。佛先發起。方說經故。</p>
<lb n="0396a12"/>
<p id="pX25p0396a1201" rend="margin-left:1em">△初證信序三。初明建立之因。二明建立之意。三
<lb n="0396a13"/>正釋文義。</p>
<p id="pX25p0396a1305" type="inline" rend="margin-left:1em">初明建立之因。</p>
<lb n="0396a14"/>
<p id="pX25p0396a1401" rend="margin-left:1em">【疏】今初證信序。釋此分三。一明建立之因。則佛臨
<lb n="0396a15"/>滅度。阿難請問四事。佛一一答。我滅度後。一依四
<lb n="0396a16"/>念處住。二以戒為師。三默擯惡性比丘。四一切經
<lb n="0396a17"/>初。皆云如是我聞一時。佛在某處。與某眾若干等。</p>
<lb n="0396a18"/>
<p id="pX25p0396a1801" rend="margin-left:1em">【記】疏中三段。今初。
(云云)
。</p>
<p id="pX25p0396a1810" type="inline" rend="margin-left:1em">○疏建立因者。意明如是
<lb n="0396a19"/>等言。因何而立。</p>
<p id="pX25p0396a1907" type="inline" rend="margin-left:1em">○佛臨下。佛將入滅。阿難愁惱。阿
<lb n="0396a20"/>泥樓豆告阿難言。汝是持佛法人。且須裁抑。汝當
<lb n="0396a21"/>往彼。咨問後事。阿難曰。云何後事。阿泥樓豆曰。世
<lb n="0396a22"/>尊在日。以佛為師。世尊滅後。以誰為師。世尊在日。
<lb n="0396a23"/>依世尊住。世尊滅後。依何而住。惡性比丘。佛在之
<lb n="0396a24"/>日。佛自調伏。佛滅度後。如何調伏。遐益後來。理宜
<lb n="0396b01"/>結集。一切經首。置何等言。阿難承教。一一咨問。今
<lb n="0396b02"/>疏影略。不載問辭。但書答語也。</p>
<p id="pX25p0396b0213" type="inline" rend="margin-left:1em">○四念處者。四即
<lb n="0396b03"/>身受心法。念謂念慧。處謂身等即是念慧所安住
<lb n="0396b04"/>處。則念是能住。身等四處為所住。於此四處。安住
<lb n="0396b05"/>念慧。名四念處住。帶數釋也。</p>
<p id="pX25p0396b0512" type="inline" rend="margin-left:1em">○一觀身不淨。即有
<lb n="0396b06"/>漏色蘊。具有五種不淨。一種子不淨。乘過去業識
<lb n="0396b07"/>種子。攬現在父母精血。合成身故。故淨名云。是身
<lb n="0396b08"/>如幻。從顛倒起。是身如影。從業緣現。智論云。是身
<lb n="0396b09"/>種不淨。非餘妙寶物。不從華間生。唯從穢道出。二
<lb n="0396b10"/>住處不淨。於母胎中。居生藏之下。熟藏之上。常受
<lb n="0396b11"/>熏穢故。智論云。是身如臭物。不因華間生。不從薝
<lb n="0396b12"/>蔔有。亦不出寶山。三自體不淨。合三十六物以成
<lb n="0396b13"/>身故。謂外有𩬊毛爪齒眵淚涕唾垢汗便利等十
<lb n="0396b14"/>二。次有皮膚血肉筋脉骨髓肪膏腦膜等十二。中
<lb n="0396b15"/>有脾腎心肺肝膽腸胃赤痰白痰生藏熟藏等十
<lb n="0396b16"/>二。智論云。地水火風質。能盛受不淨。傾海洗此身。
<lb n="0396b17"/>不能令香潔。四自相不淨。九孔常流不淨物故。智
<lb n="0396b18"/>論云。種種不淨物。充滿於身中。常流出不止。如漏
<lb n="0396b19"/>囊盛物。五究竟不淨。一旦命終。胮脹爛壞。臭惡狼
<lb n="0396b20"/>籍。不堪見故。淨名云。是身假以澡浴衣食。必歸磨
<lb n="0396b21"/>滅。智論云。審諦觀是身。終歸於死處。難御無反復。
<lb n="0396b22"/>背恩如小兒。金光明亦云。雖常供給懷怨害。終歸
<lb n="0396b23"/>棄我不知恩。</p>
<p id="pX25p0396b2306" type="inline" rend="margin-left:1em">○二觀受是苦者。受即是心所。徧行
<lb n="0396b24"/>五中一也。仍有三種。謂苦樂捨。苦謂苦苦。樂謂壞
<lb n="0396c01"/>苦。捨謂行苦。問。樂受未壞。應非苦耶。答。以樂是苦
<lb n="0396c02"/>因故。凡夫妄計為樂。元來是苦。問。捨非苦樂。云何
<lb n="0396c03"/>苦耶。答。行蘊遷流。逼迫常苦。但以苦樂麤相所覆。
<lb n="0396c04"/>常情不知。此微細苦。故此三法。俱名苦也。</p>
<p id="pX25p0396c0417" type="inline" rend="margin-left:1em">○三觀
<lb n="0396c05"/>心無常者。心即緣慮生滅之心。謂心心念念。前滅
<lb n="0396c06"/>後生。相續不絕。如水流注。故經中說。一念中有九
<lb n="0396c07"/>十剎那。一剎那中九百生滅。</p>
<p id="pX25p0396c0712" type="inline" rend="margin-left:1em">○四觀法無我者。法
<lb n="0396c08"/>即五蘊。謂五蘊法中。一一推求。即蘊離蘊。皆無我
<lb n="0396c09"/>也。</p>
<p id="pX25p0396c0902" type="inline" rend="margin-left:1em">○如上觀之。即能對治凡夫四種顛倒。謂凡夫
<lb n="0396c10"/>顛倒。則造業受生。反此用心自然無咎。</p>
<p id="pX25p0396c1016" type="inline" rend="margin-left:1em">○以戒為
<lb n="0396c11"/>師者。從其軌範。但依戒律。作止分明。故菩薩戒序
<lb n="0396c12"/>云。波羅提木叉者。是汝大師。如來在日。無異此也。</p>
<lb n="0396c13"/>
<p id="pX25p0396c1301" rend="margin-left:1em">○默擯等者。佛法慈悲。為無刑罰。比丘惡性。唯默
<lb n="0396c14"/>擯之。意令省<anchor xml:id="begd1e5942"/>己<anchor xml:id="endd1e5942"/>知慙。自然調伏耳。</p>
<p id="pX25p0396c1414" type="inline" rend="margin-left:1em">○經初等語釋
<lb n="0396c15"/>在次文。</p>
<p id="pX25p0396c1504" type="inline" rend="margin-left:1em">○然此四中。意在第四。文中承便。兼帶。前
<lb n="0396c16"/>三。</p>
<lb n="0396c17"/>
<p id="pX25p0396c1701" rend="margin-left:1em">△二明建立之意。</p>
<lb n="0396c18"/>
<p id="pX25p0396c1801" rend="margin-left:1em">【疏】二明建立之意。意有三焉。</p>
<lb n="0396c19"/>
<p id="pX25p0396c1901" rend="margin-left:1em">【記】疏建立意者。建立如是等言。意在於何。此有三
<lb n="0396c20"/>意。如疏三段。</p>
<lb n="0396c21"/>
<p id="pX25p0396c2101" rend="margin-left:1em">【疏】一斷疑故。謂結集時。阿難昇座。欲宣佛法。感得
<lb n="0396c22"/>自身相好如佛。眾起三疑。一疑佛重起說法。二疑
<lb n="0396c23"/>他方佛來。三疑阿難成佛。故說此言。三疑頓斷。</p>
<lb n="0396c24"/>
<p id="pX25p0396c2401" rend="margin-left:1em">【記】斷疑等者。智度論說。佛滅度後。諸天王等。請迦
<lb n="0397a01"/>葉言。乃至云。法城欲頹。法幢欲倒。當以大悲建立
<lb n="0397a02"/>佛法。迦葉受請。往須彌頂。擊大揵槌。諸聖弟子得
<lb n="0397a03"/>神通者。皆來集會。迦葉告言。佛法欲滅。眾生可愍。
<lb n="0397a04"/>待結集竟。隨汝入滅。諸來聖眾。受教而住畢鉢羅
<lb n="0397a05"/>窟。迦葉入定。以天眼觀。今是眾中。誰有煩惱應逐
<lb n="0397a06"/>出者。唯有阿難。煩惱未盡。爾時迦葉從定而起。於
<lb n="0397a07"/>大眾中。牽出阿難。告言。清淨眾中。結集法藏。汝結
<lb n="0397a08"/>未盡。不應住此。是時阿難。慙耻悲泣。告迦葉言。我
<lb n="0397a09"/>能有力。久可得道。但為侍佛。以阿羅漢者不得給
<lb n="0397a10"/>侍。故留殘結。不盡斷爾。迦葉告言。汝更有過。佛意
<lb n="0397a11"/>不聽女人出家。為汝慇勤致請。令佛正法五百歲
<lb n="0397a12"/>衰微。是汝突吉羅罪。佛臨涅槃近俱尸竭城背痛。
<lb n="0397a13"/>疊<g ref="CB15106"/>多羅僧敷臥。語汝須水。汝不供給。是汝突吉
<lb n="0397a14"/>羅罪。佛昔問汝。若有人好修四神足。應住壽一劫
<lb n="0397a15"/>若無。減一劫。為汝不對。令佛早入涅槃。是汝突吉
<lb n="0397a16"/>羅罪。汝於一時。以<g ref="CB15106"/>多羅僧。襯身而臥。是汝突吉
<lb n="0397a17"/>羅罪。汝昔與佛疊僧伽棃衣。以足踏上。是汝突吉
<lb n="0397a18"/>羅罪。佛陰藏相。入涅槃後以示女人。實為羞耻。是
<lb n="0397a19"/>汝突吉羅罪。迦葉言。汝有如是六種突吉羅罪。應
<lb n="0397a20"/>於僧中悔過。是時阿難。脫革屣。袒右肩。長跪合掌。
<lb n="0397a21"/>依六種突吉羅罪懺悔。懺悔<anchor xml:id="begd1e6047"/>已<anchor xml:id="endd1e6047"/>。迦葉牽阿難出。語
<lb n="0397a22"/>言。汝漏盡可來。言訖。自閉窟門。是時阿難。涕淚悲
<lb n="0397a23"/>泣求斷結惑。靡不精誠。至於後夜。疲極偃息。頭未
<lb n="0397a24"/>至枕。朗然得悟。三明六通。作大羅漢。却至窟門。擊
<lb n="0397b01"/>門而喚。迦葉言。汝復何來。曰。我漏<anchor xml:id="begd1e6066"/>已<anchor xml:id="endd1e6066"/>盡。迦葉言。汝
<lb n="0397b02"/>若漏盡。可縱神通。於戶鑰孔中入。阿難騰身入來。
<lb n="0397b03"/>禮拜僧足。迦葉手摩阿難頂言。我欲為汝。令汝得
<lb n="0397b04"/>道。汝勿嫌恨。此如蘇秦張儀。
(云云)
。然階聖果。切在
<lb n="0397b05"/>修心。不如說行。事佛何益。狐假虎威。宜其止絕。斯
<lb n="0397b06"/>意甚妙。詳而警之。時大眾請阿難昇座。結集法藏。
<lb n="0397b07"/>既昇座<anchor xml:id="begd1e6088"/>已<anchor xml:id="endd1e6088"/>。未發言間。感得自身相好如佛。是時大
<lb n="0397b08"/>眾。遂起三疑。</p>
<p id="pX25p0397b0806" type="inline" rend="margin-left:1em">○故說下。既言我從佛聞。則知非佛
<lb n="0397b09"/>重起。非他方佛來。亦非阿難成佛。故云三疑頓斷。
<lb n="0397b10"/>廣如彼論。恐煩略敘也。</p>
<lb n="0397b11"/>
<p id="pX25p0397b1101" rend="margin-left:1em">【疏】二息諍故。若不推從佛聞。言自製作。則諍論起。</p>
<lb n="0397b12"/>
<p id="pX25p0397b1201" rend="margin-left:1em">【記】疏息諍等者。同為羅漢。德業頗齊。若云自言。固
<lb n="0397b13"/>宜喧諍。</p>
<lb n="0397b14"/>
<p id="pX25p0397b1401" rend="margin-left:1em">【疏】三異邪故。不同外道經初。云阿憂等。</p>
<lb n="0397b15"/>
<p id="pX25p0397b1501" rend="margin-left:1em">【記】疏異邪等者。阿者言無。憂者曰有。外道意云。萬
<lb n="0397b16"/>法雖異。不出有無。置之經初。以之為吉。以初吉故。
<lb n="0397b17"/>令中後亦吉。今則不爾。故云異邪。</p>
<lb n="0397b18"/>
<p id="pX25p0397b1801" rend="margin-left:1em">△三正釋文義二。初標列述意。二依科解釋。</p>
<p id="pX25p0397b1818" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0397b19"/>標列述意。</p>
<lb n="0397b20"/>
<p id="pX25p0397b2001" rend="margin-left:1em">【疏】三正釋文義。具六成就。謂信聞時主處眾。六緣
<lb n="0397b21"/>不具。教則不興。必須具六。故云成就。</p>
<lb n="0397b22"/>
<p id="pX25p0397b2201" rend="margin-left:1em">【記】疏正釋下。二。初標列述意。</p>
<p id="pX25p0397b2212" type="inline" rend="margin-left:1em">○言成就者。謂六為
<lb n="0397b23"/>能成就。教為所成就也。</p>
<lb n="0397b24"/>
<p id="pX25p0397b2401" rend="margin-left:1em">△二依科解釋六。初信成就。二聞成就。三時成就。
<lb n="0397c01"/>四主成就。五處成就。六眾成就。初信成就二。初合
<lb n="0397c02"/>釋。二單釋。</p>
<p id="pX25p0397c0205" type="inline" rend="margin-left:1em">初合釋。</p>
<lb n="0397c03"/>
<p id="pX25p0397c0301" rend="margin-left:1em">【疏】一信。若兼我聞合釋。則指法之辭也。如是之法。
<lb n="0397c04"/>我從佛聞。</p>
<lb n="0397c05"/>
<p id="pX25p0397c0501" rend="margin-left:1em">【記】疏一信下。二依科解釋。六。初中二。初合釋。</p>
<p id="pX25p0397c0518" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂
<lb n="0397c06"/>兼次段。合而釋之。</p>
<p id="pX25p0397c0608" type="inline" rend="margin-left:1em">○此則別義。不計六數。</p>
<lb n="0397c07"/>
<p id="pX25p0397c0701" rend="margin-left:1em">△二單釋三。初引智度論。二引劉<anchor xml:id="begd1e6182"/>虯<anchor xml:id="endd1e6182"/>注。三引梁武
<lb n="0397c08"/>帝解。初引智度論二。初標。二釋。</p>
<p id="pX25p0397c0813" type="inline" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0397c09"/>
<p id="pX25p0397c0901">如是。</p>
<lb n="0397c10"/>
<p id="pX25p0397c1001" rend="margin-left:1em">【疏】單釋如是者。智度論云。信成就也。</p>
<lb n="0397c11"/>
<p id="pX25p0397c1101" rend="margin-left:1em">【記】單釋。謂正釋信成就義。所引論文。有標。有釋。</p>
<lb n="0397c12"/>
<p id="pX25p0397c1201" rend="margin-left:1em">△二釋二。初答問。二正顯。</p>
<p id="pX25p0397c1211" type="inline" rend="margin-left:1em">初答問。</p>
<lb n="0397c13"/>
<p id="pX25p0397c1301" rend="margin-left:1em">【疏】佛法大海信為能入。智為能度。</p>
<lb n="0397c14"/>
<p id="pX25p0397c1401" rend="margin-left:1em">【記】佛法下。是釋。</p>
<p id="pX25p0397c1407" type="inline" rend="margin-left:1em">○或曰。因何最初。便明其信。故此
<lb n="0397c15"/>釋也。</p>
<p id="pX25p0397c1503" type="inline" rend="margin-left:1em">○信為能入者。然佛法無量。信為初基。若無
<lb n="0397c16"/>信心。寧肯修習。由是。五位之內。信位居初。十信之
<lb n="0397c17"/>中。信稱第一。十一善法。信亦為先。故知信心之前。
<lb n="0397c18"/>更無善法依。此信本。方興解行。乃至證入。故華嚴
<lb n="0397c19"/>云。信是道源功德母。長養一切諸善根。斷除疑網
<lb n="0397c20"/>出愛河。開示涅槃無上道。今置經首。以表信相為
<lb n="0397c21"/>入法之初也。</p>
<p id="pX25p0397c2106" type="inline" rend="margin-left:1em">○智為能度者。菩薩萬行。非智不成。
<lb n="0397c22"/>若無智慧。即滯有著空。以智為主。不著二邊。成無
<lb n="0397c23"/>漏因。獲菩提果。故菩提資糧論云。施戒忍進定。及
<lb n="0397c24"/>此五之餘。皆由智度故。波羅蜜所攝。</p>
<lb n="0398a01"/>
<p id="pX25p0398a0101" rend="margin-left:1em">△二正顯。</p>
<lb n="0398a02"/>
<p id="pX25p0398a0201" rend="margin-left:1em">【疏】信者言是事如是。不信者言是事不如是。</p>
<lb n="0398a03"/>
<p id="pX25p0398a0301" rend="margin-left:1em">【記】信者下。正顯如是二字是信之辭。</p>
<p id="pX25p0398a0315" type="inline" rend="margin-left:1em">○上皆智論
<lb n="0398a04"/>所釋。</p>
<lb n="0398a05"/>
<p id="pX25p0398a0501" rend="margin-left:1em">△二引劉<anchor xml:id="begd1e6271"/>虯<anchor xml:id="endd1e6271"/>注。</p>
<lb n="0398a06"/>
<p id="pX25p0398a0601" rend="margin-left:1em">【疏】又。聖人說法。但為顯如。唯如為是。故稱如是。</p>
<lb n="0398a07"/>
<p id="pX25p0398a0701" rend="margin-left:1em">【記】又聖下。是劉<anchor xml:id="begd1e6286"/>虯<anchor xml:id="endd1e6286"/>注無量義經中釋。</p>
<p id="pX25p0398a0715" type="inline" rend="margin-left:1em">○此下皆約
<lb n="0398a08"/>法說也。</p>
<p id="pX25p0398a0804" type="inline" rend="margin-left:1em">○顯如者。眾生如隱。故沉三界。欲絕三界。
<lb n="0398a09"/>只要顯如。故云但為。</p>
<p id="pX25p0398a0909" type="inline" rend="margin-left:1em">○除如之外。餘皆虗妄。故云
<lb n="0398a10"/>唯如為是。</p>
<p id="pX25p0398a1005" type="inline" rend="margin-left:1em">○論云。除諸法實相。餘皆魔事。又云始
<lb n="0398a11"/>從得道。乃至涅槃。其中所說。無不為如。</p>
<lb n="0398a12"/>
<p id="pX25p0398a1201" rend="margin-left:1em">△三引梁武帝解二。初雙融顯如。二雙遮顯是。</p>
<lb n="0398a13"/>
<p id="pX25p0398a1301" rend="margin-left:1em">初雙融顯如。</p>
<lb n="0398a14"/>
<p id="pX25p0398a1401" rend="margin-left:1em">【疏】又有無不二為如。</p>
<lb n="0398a15"/>
<p id="pX25p0398a1501" rend="margin-left:1em">【記】又有下。即梁武帝解。意明有即無故不有。無即
<lb n="0398a16"/>有故不無。相即同時。故名不二。不二即如也。此約
<lb n="0398a17"/>雙融顯如也。</p>
<lb n="0398a18"/>
<p id="pX25p0398a1801" rend="margin-left:1em">△二雙遮顯是。</p>
<lb n="0398a19"/>
<p id="pX25p0398a1901" rend="margin-left:1em">【疏】如非有無為是。</p>
<lb n="0398a20"/>
<p id="pX25p0398a2001" rend="margin-left:1em">【記】如非下。恐聞有無不二為如。便謂如體是有是
<lb n="0398a21"/>無。故此遮云如非有無。意明有無即不是。是即非
<lb n="0398a22"/>有無也。</p>
<lb n="0398a23"/>
<p id="pX25p0398a2301" rend="margin-left:1em">【記】此上二解。如字是顯體。是字即無非也。</p>
<lb n="0398a24"/>
<p id="pX25p0398a2401" rend="margin-left:1em">△二聞成就二。初正釋我聞之義。二商較所聞之
<lb n="0398b01"/>法。初正釋我聞之義二。初正釋。二通難。</p>
<p id="pX25p0398b0116" type="inline" rend="margin-left:1em">初正釋。</p>
<lb n="0398b02"/>
<p id="pX25p0398b0201">我聞。</p>
<lb n="0398b03"/>
<p id="pX25p0398b0301" rend="margin-left:1em">【疏】二聞。我即阿難五蘊假者。聞謂耳根發識。</p>
<lb n="0398b04"/>
<p id="pX25p0398b0401" rend="margin-left:1em">【記】疏二聞下。二。初正釋我聞之義。</p>
<p id="pX25p0398b0414" type="inline" rend="margin-left:1em">○然我有四種。
<lb n="0398b05"/>一凡夫徧計我。二外道神我。三三乘假我。四法身
<lb n="0398b06"/>真我。今揀餘者。故云五蘊假者。則第三隨世流布
<lb n="0398b07"/>要揀賓主。乃稱於我阿難<anchor xml:id="begd1e6388"/>已<anchor xml:id="endd1e6388"/>達我空。實不計執。故
<lb n="0398b08"/>云假者。</p>
<p id="pX25p0398b0804" type="inline" rend="margin-left:1em">○聞者。然大小乘諸論。辨聞不同。有云耳
<lb n="0398b09"/>根或云耳識。或云根識和合故聞。今云耳根發識。
<lb n="0398b10"/>則後義也。以根識單闕。皆不能聞
(云云)
。</p>
<p id="pX25p0398b1016" type="inline" rend="margin-left:1em">○然根識
<lb n="0398b11"/>聞聲而不聞教。若準名句。唯是意聞。故瑜伽云。聞
<lb n="0398b12"/>謂比量。然由耳識緣於聲境。與意同時得聞也。然
<lb n="0398b13"/>此二識聞聲名句。實非先後異時。以率爾耳識同。
<lb n="0398b14"/>時意識。故得聞也。五識皆然。</p>
<lb n="0398b15"/>
<p id="pX25p0398b1501" rend="margin-left:1em">△二通難。</p>
<lb n="0398b16"/>
<p id="pX25p0398b1601" rend="margin-left:1em">【疏】廢別從總。故云我聞。</p>
<lb n="0398b17"/>
<p id="pX25p0398b1701" rend="margin-left:1em">【記】廢別下。或曰。既云耳根發識故聞。合云耳聞。云
<lb n="0398b18"/>何經內唯言我聞。故此釋也。以耳是六根之別。我
<lb n="0398b19"/>是一身之總。今廢別耳。從其總我。故言我聞。</p>
<lb n="0398b20"/>
<p id="pX25p0398b2001" rend="margin-left:1em">△二商較所聞之法二。初牒難辭。二通釋。</p>
<p id="pX25p0398b2017" type="inline" rend="margin-left:1em">初牒
<lb n="0398b21"/>難辭。</p>
<lb n="0398b22"/>
<p id="pX25p0398b2201" rend="margin-left:1em">【疏】阿難所不聞。二十年前之經。</p>
<lb n="0398b23"/>
<p id="pX25p0398b2301" rend="margin-left:1em">【記】阿難下。二商較所聞之法。</p>
<p id="pX25p0398b2312" type="inline" rend="margin-left:1em">○前二句。牒難辭。謂
<lb n="0398b24"/>阿難是佛成道夜生。年至二十方為侍者。二十年
<lb n="0398c01"/>前佛所說法。並其不聞。何得結集諸經皆稱我聞。</p>
<lb n="0398c02"/>
<p id="pX25p0398c0201" rend="margin-left:1em">△二通釋二。初姑約佛力。二姑約自力。三直推其
<lb n="0398c03"/>本。</p>
<p id="pX25p0398c0302" type="inline" rend="margin-left:1em">初姑約佛力。</p>
<lb n="0398c04"/>
<p id="pX25p0398c0401" rend="margin-left:1em">【疏】有云。如來重說。</p>
<lb n="0398c05"/>
<p id="pX25p0398c0501" rend="margin-left:1em">【記】有云下。通釋。此有三意。有云重說者一也。佛初
<lb n="0398c06"/>命阿難為侍者。阿難從佛乞三願。一不著佛退衣。
<lb n="0398c07"/>二不隨佛受別請。三請說未聞之法。佛隨其願。故
<lb n="0398c08"/>得聞也。</p>
<lb n="0398c09"/>
<p id="pX25p0398c0901" rend="margin-left:1em">△二姑約自力。</p>
<lb n="0398c10"/>
<p id="pX25p0398c1001" rend="margin-left:1em">【疏】有云。得深三昧總領。</p>
<lb n="0398c11"/>
<p id="pX25p0398c1101" rend="margin-left:1em">【記】得深三昧等者。二也。金剛華仙經云。阿難得法
<lb n="0398c12"/>性覺自在三昧力故。前所說經。皆能憶持。與聞無
<lb n="0398c13"/>異。故法華經云。世尊甚希有。令我念過去。無量諸
<lb n="0398c14"/>佛法。如今日所聞。</p>
<lb n="0398c15"/>
<p id="pX25p0398c1501" rend="margin-left:1em">△三直推其本。</p>
<lb n="0398c16"/>
<p id="pX25p0398c1601" rend="margin-left:1em">【疏】若推本而言。即阿難是大權菩薩。何法不通。</p>
<lb n="0398c17"/>
<p id="pX25p0398c1701" rend="margin-left:1em">【記】若推下。三也。不思議境界經云。復有百千萬億
<lb n="0398c18"/>菩薩。現聲聞形。亦來在座。其名曰舍利弗。乃至阿
<lb n="0398c19"/>難等。</p>
<p id="pX25p0398c1903" type="inline" rend="margin-left:1em">○是則三中。前二權說。後一實論。故言推本
<lb n="0398c20"/>也。</p>
<lb n="0398c21"/>
<p id="pX25p0398c2101" rend="margin-left:1em">△三時成就二。初揀顯釋。二會法釋。初揀顯釋二。
<lb n="0398c22"/>初顯釋。二揀釋。</p>
<p id="pX25p0398c2207" type="inline" rend="margin-left:1em">初顯釋。</p>
<lb n="0398c23"/>
<p id="pX25p0398c2301">一時。</p>
<lb n="0398c24"/>
<p id="pX25p0398c2401" rend="margin-left:1em">【疏】三時。師資合會。說聽究竟。故言一時。</p>
<lb n="0399a01"/>
<p id="pX25p0399a0101" rend="margin-left:1em">【記】疏三時下。二。一揀顯釋。</p>
<p id="pX25p0399a0111" type="inline" rend="margin-left:1em">○師資合會者。謂說者
<lb n="0399a02"/>教人以道德曰師。資者取也。從師之教。取而行之
<lb n="0399a03"/>也。佛及大眾。說聽具足。故云合會。說畢聽畢。故云
<lb n="0399a04"/>究竟。意取說無異席。貫通首末。故曰一時。佛地論
<lb n="0399a05"/>云。此就剎那相續不斷。說聽究竟。總名一時。一時
<lb n="0399a06"/>之語。佛自言故。涅槃云。昔佛一時。在尸首林。又云。
<lb n="0399a07"/>我於一時。在迦尸國。此則顯說聽能所一切圓畢
<lb n="0399a08"/>也。</p>
<lb n="0399a09"/>
<p id="pX25p0399a0901" rend="margin-left:1em">△二揀釋。</p>
<lb n="0399a10"/>
<p id="pX25p0399a1001" rend="margin-left:1em">【疏】諸方時分。延促不同。故但言一。</p>
<lb n="0399a11"/>
<p id="pX25p0399a1101" rend="margin-left:1em">【記】諸方下。揀時也。不同有二。謂橫則參差不同。豎
<lb n="0399a12"/>則延促不同。延促不同。如人間五十年。四天王天
<lb n="0399a13"/>一晝夜。上上倍增故。參差不同者。如俱舍云。夜半
<lb n="0399a14"/>日沒中。日出四洲等。既然。云何定言寅卯辰巳日
<lb n="0399a15"/>月等耶。</p>
<lb n="0399a16"/>
<p id="pX25p0399a1601" rend="margin-left:1em">△二會法釋。</p>
<lb n="0399a17"/>
<p id="pX25p0399a1701" rend="margin-left:1em">【疏】又。說法領法之時。心境泯。理智融。凡聖如。始本
<lb n="0399a18"/>會。此諸二法皆一之時。</p>
<lb n="0399a19"/>
<p id="pX25p0399a1901" rend="margin-left:1em">【記】又說下。二會法釋。此是慤公楞嚴疏意。</p>
<p id="pX25p0399a1917" type="inline" rend="margin-left:1em">○說領。
<lb n="0399a20"/>即師資也。下有四對。</p>
<p id="pX25p0399a2009" type="inline" rend="margin-left:1em">○心境泯者。以聞法之時。妄
<lb n="0399a21"/>心不起。心既不起。境即不生。心境兩忘。故云泯也。
<lb n="0399a22"/>此即不得以生滅心行聽實相法。此通依計。故皆
<lb n="0399a23"/>泯也。斯則染心俗境一對。</p>
<p id="pX25p0399a2311" type="inline" rend="margin-left:1em">○理智融者。以聽法之
<lb n="0399a24"/>際。能所不分。以動念即乖法體。二皆真實。故言融
<lb n="0399b01"/>而不言泯也。斯則淨心真境一對。</p>
<p id="pX25p0399b0114" type="inline" rend="margin-left:1em">○凡聖如者。由
<lb n="0399b02"/>心分別。則見聖見凡。心既不生。誰凡誰聖。相本自
<lb n="0399b03"/>盡。故言如也。斯則因果一對。</p>
<p id="pX25p0399b0312" type="inline" rend="margin-left:1em">○本始會者。妄念起
<lb n="0399b04"/>時。隔於本始。念既不起。本始自同。攝用歸體。故言
<lb n="0399b05"/>會也。斯則體用一對。問。此與第二何別。答。前智是
<lb n="0399b06"/>始覺中根本智。前理是本覺中真諦境。若此始本。
<lb n="0399b07"/>本通真俗。始含本後。則前狹後寬也。前為形染。且
<lb n="0399b08"/>言真境淨智。此為都明。故言本覺始覺也。又前約
<lb n="0399b09"/>分證。故云理智融。此約極證。故言本始會也。</p>
<p id="pX25p0399b0918" type="inline" rend="margin-left:1em">○諸
<lb n="0399b10"/>二者。謂心境理智凡聖本始也。皆一者。一義不同。
<lb n="0399b11"/>謂心境則泯之故一。理智則融之故一。凡聖則如
<lb n="0399b12"/>之故一。本始則會之故一。義雖不同。俱名為一。故
<lb n="0399b13"/>云一時。</p>
<lb n="0399b14"/>
<p id="pX25p0399b1401" rend="margin-left:1em">△四主成就二。初翻名。二釋義。</p>
<p id="pX25p0399b1413" type="inline" rend="margin-left:1em">初翻名。</p>
<lb n="0399b15"/>
<p id="pX25p0399b1501">佛。</p>
<lb n="0399b16"/>
<p id="pX25p0399b1601" rend="margin-left:1em">【疏】四主。具云佛陀。此云覺者。</p>
<lb n="0399b17"/>
<p id="pX25p0399b1701" rend="margin-left:1em">【記】疏四主下。二。初翻名。</p>
<p id="pX25p0399b1710" type="inline" rend="margin-left:1em">○經唯標佛者。以秦人好
<lb n="0399b18"/>略故。仍存梵音者。恐濫菩提故。以菩提云覺。則屬
<lb n="0399b19"/>於法。今指於人。故言其佛。無相濫失。故不翻也。若
<lb n="0399b20"/>釋其義。須得唐言。故先翻對也。</p>
<p id="pX25p0399b2013" type="inline" rend="margin-left:1em">○然覺謂覺察覺
<lb n="0399b21"/>悟。覺悟即照真本有。覺察則了妄本空。了妄本空
<lb n="0399b22"/>則不逐於妄。照真本有則不迷於真。真妄既明。則
<lb n="0399b23"/>能破和合識。滅相續心。顯現法身。智純淨也。當爾
<lb n="0399b24"/>之時。始本無二。唯一覺耳。菩薩雖亦照真了妄。未
<lb n="0399c01"/>得究竟。猶帶薩埵之名。唯佛如來。所作究竟。故獨
<lb n="0399c02"/>稱覺者。</p>
<lb n="0399c03"/>
<p id="pX25p0399c0301" rend="margin-left:1em">△二釋義二。初引論正釋。二引論反釋。初引論正
<lb n="0399c04"/>釋二。初約體離念釋。二引位三義釋。初約體離念
<lb n="0399c05"/>釋二。初引文。二結義。</p>
<p id="pX25p0399c0509" type="inline" rend="margin-left:1em">初引文。</p>
<lb n="0399c06"/>
<p id="pX25p0399c0601" rend="margin-left:1em">【疏】起信云。所言覺義者。謂心體離念。離念相者。等
<lb n="0399c07"/>虗空界。即是如來平等法身。</p>
<lb n="0399c08"/>
<p id="pX25p0399c0801" rend="margin-left:1em">△二結義。</p>
<lb n="0399c09"/>
<p id="pX25p0399c0901" rend="margin-left:1em">【疏】則以無念。名之為佛。</p>
<lb n="0399c10"/>
<p id="pX25p0399c1001" rend="margin-left:1em">【記】起信下。二釋義。二。一約體離念釋。</p>
<p id="pX25p0399c1015" type="inline" rend="margin-left:1em">○然此論明
<lb n="0399c11"/>本覺心體。性離諸念。今此引釋果佛者。以果佛之
<lb n="0399c12"/>體即是本覺。元自離念。因果雖分。離念無別。故以
<lb n="0399c13"/>本覺離念。即是佛體。故經云。大乘因者。諸法實相
<lb n="0399c14"/>等。是故在纏名本覺。出纏名究竟覺。始終體一。更
<lb n="0399c15"/>無別法。故論云。即是如來平等法身。依此法身。說
<lb n="0399c16"/>名本覺。則以下。疏結本覺離念是佛體也。</p>
<lb n="0399c17"/>
<p id="pX25p0399c1701" rend="margin-left:1em">△二約位三義釋二。初總標。二別釋。</p>
<p id="pX25p0399c1715" type="inline" rend="margin-left:1em">初總標。</p>
<lb n="0399c18"/>
<p id="pX25p0399c1801" rend="margin-left:1em">【疏】然覺有三義。</p>
<lb n="0399c19"/>
<p id="pX25p0399c1901" rend="margin-left:1em">【記】然覺下。二約位三義釋。</p>
<lb n="0399c20"/>
<p id="pX25p0399c2001" rend="margin-left:1em">△二別釋三。初自覺。二覺他。三覺滿。</p>
<p id="pX25p0399c2015" type="inline" rend="margin-left:1em">初自覺。</p>
<lb n="0399c21"/>
<p id="pX25p0399c2101" rend="margin-left:1em">【疏】一自覺。覺知自心。本無生滅。</p>
<lb n="0399c22"/>
<p id="pX25p0399c2201" rend="margin-left:1em">【記】無生滅者。謂智照真如。如理見故。然有二意。一
<lb n="0399c23"/>則心中無生滅之法。如起信云。如實空者。從本<anchor xml:id="begd1e6775"/>已<anchor xml:id="endd1e6775"/>
<lb n="0399c24"/>來。一切染法。不相應故。以念生則染。今既無念故。
<lb n="0400a01"/>不相應。二則無者不也。只明此心本不生滅。即同
<lb n="0400a02"/>起信云。以遠離微細念故。得見心性。心即常住。常
<lb n="0400a03"/>住即無生滅也。</p>
<lb n="0400a04"/>
<p id="pX25p0400a0401" rend="margin-left:1em">△二覺他。</p>
<lb n="0400a05"/>
<p id="pX25p0400a0501" rend="margin-left:1em">【疏】二覺他覺一切法。無不是如。</p>
<lb n="0400a06"/>
<p id="pX25p0400a0601" rend="margin-left:1em">【記】覺他者。此亦始覺。了事即真。以望自心。故名覺
<lb n="0400a07"/>他。即同起信云。一切諸法。從本<anchor xml:id="begd1e6807"/>已<anchor xml:id="endd1e6807"/>來。離名字相。離
<lb n="0400a08"/>心緣相。畢竟平等。無有變異。不可破壞。唯是一心。
<lb n="0400a09"/>故名真如。</p>
<lb n="0400a10"/>
<p id="pX25p0400a1001" rend="margin-left:1em">△三覺滿。</p>
<lb n="0400a11"/>
<p id="pX25p0400a1101" rend="margin-left:1em">【疏】三覺滿。三覺理圓。稱之為滿。</p>
<lb n="0400a12"/>
<p id="pX25p0400a1201" rend="margin-left:1em">【記】覺滿者。以前二覺。有解有證。先後勝劣。存自他
<lb n="0400a13"/>之相。未得稱滿。今此圓備。不立自他。故稱之滿。</p>
<lb n="0400a14"/>
<p id="pX25p0400a1401" rend="margin-left:1em">【記】若準涅槃經說。自覺者。覺自身有佛性。覺他者。
<lb n="0400a15"/>覺一切眾生悉有佛性。覺滿者。若自若他無二佛
<lb n="0400a16"/>性故。</p>
<lb n="0400a17"/>
<p id="pX25p0400a1701" rend="margin-left:1em">【記】然常途所說。自覺揀凡夫。覺他揀二乘。覺滿揀
<lb n="0400a18"/>菩薩。此中說者。自覺便揀二乘權教菩薩。豈唯凡
<lb n="0400a19"/>夫。故華嚴云。一切諸法性。無生亦無滅。奇哉大導
<lb n="0400a20"/>師。自覺能覺他。</p>
<lb n="0400a21"/>
<p id="pX25p0400a2101" rend="margin-left:1em">△二引論反釋三。初反顯。二引證。三順結。</p>
<p id="pX25p0400a2117" type="inline" rend="margin-left:1em">初反顯。</p>
<lb n="0400a22"/>
<p id="pX25p0400a2201" rend="margin-left:1em">【疏】故知有念則不名覺。</p>
<lb n="0400a23"/>
<p id="pX25p0400a2301" rend="margin-left:1em">【記】故知下。二引論反釋。三。初反顯。</p>
<p id="pX25p0400a2314" type="inline" rend="margin-left:1em">○意云。無念故
<lb n="0400a24"/>名覺。當知有念則不名覺也。</p>
<lb n="0400b01"/>
<p id="pX25p0400b0101" rend="margin-left:1em">△二引證。</p>
<lb n="0400b02"/>
<p id="pX25p0400b0201" rend="margin-left:1em">【疏】起信云。一切眾生不名為覺。以無始來。念念相
<lb n="0400b03"/>續。未曾離念。</p>
<lb n="0400b04"/>
<p id="pX25p0400b0401" rend="margin-left:1em">【記】起信下。二引證。</p>
<p id="pX25p0400b0408" type="inline" rend="margin-left:1em">○前云心體離念。雖通因果。今
<lb n="0400b05"/>明眾生不名為覺。獨顯果人方名覺也。</p>
<lb n="0400b06"/>
<p id="pX25p0400b0601" rend="margin-left:1em">△三順結。</p>
<lb n="0400b07"/>
<p id="pX25p0400b0701" rend="margin-left:1em">【疏】又云。若有眾生。能觀無念者。則為向佛智故。</p>
<lb n="0400b08"/>
<p id="pX25p0400b0801" rend="margin-left:1em">【記】又云下。三順結。</p>
<p id="pX25p0400b0808" type="inline" rend="margin-left:1em">○正結無念是佛義。以無念是
<lb n="0400b09"/>佛。故能觀無念者。即是向佛智也。</p>
<lb n="0400b10"/>
<p id="pX25p0400b1001" rend="margin-left:1em">△五處成就二。一釋舍衛。二釋秪園。</p>
<p id="pX25p0400b1015" type="inline" rend="margin-left:1em">一釋舍衛。</p>
<lb n="0400b11"/>
<p id="pX25p0400b1101">在舍衛國。</p>
<lb n="0400b12"/>
<p id="pX25p0400b1201" rend="margin-left:1em">【疏】五處。舍衛。此云聞物。謂具足欲塵。財寶。多聞。解
<lb n="0400b13"/>脫等。遠聞諸國故。義淨譯云。名稱大城。</p>
<lb n="0400b14"/>
<p id="pX25p0400b1401" rend="margin-left:1em">【記】疏五處下。二。一釋舍衛。</p>
<p id="pX25p0400b1411" type="inline" rend="margin-left:1em">○舍衛。亦云舍婆提。新
<lb n="0400b15"/>云室羅伐悉底。此但梵音楚夏耳。此城在中印土
<lb n="0400b16"/>憍薩羅國。緣南天亦有憍薩羅國。恐濫彼國。故以
<lb n="0400b17"/>城為國名。</p>
<p id="pX25p0400b1705" type="inline" rend="margin-left:1em">○聞物者。謂名聞勝德。珍奇寶物。多出
<lb n="0400b18"/>此國。</p>
<p id="pX25p0400b1803" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂具下。釋。欲塵即佳麗女色。財寶即珍奇
<lb n="0400b19"/>寶物。多聞謂博通內外典籍。解脫即五通仙人等
<lb n="0400b20"/>遠離欲也。此即國豐四德。亦翻為豐德也。遠聞等
<lb n="0400b21"/>者。如上四事。皆為外國之所聞知。</p>
<p id="pX25p0400b2114" type="inline" rend="margin-left:1em">○義淨下。但證
<lb n="0400b22"/>遠聞之義。以有名稱。故得遠聞。</p>
<lb n="0400b23"/>
<p id="pX25p0400b2301" rend="margin-left:1em">△二釋秪園二。初總指。二別釋。</p>
<p id="pX25p0400b2313" type="inline" rend="margin-left:1em">初總指。</p>
<lb n="0400b24"/>
<p id="pX25p0400b2401">祇樹給孤獨園。</p>
<lb n="0400c01"/>
<p id="pX25p0400c0101" rend="margin-left:1em">【疏】秖樹等者即秪陀太子所施之樹。給孤長者所
<lb n="0400c02"/>買之園。</p>
<lb n="0400c03"/>
<p id="pX25p0400c0301" rend="margin-left:1em">【記】秖樹下。二釋秪園。二。初總指。</p>
<p id="pX25p0400c0313" type="inline" rend="margin-left:1em">○舍衛國主波斯
<lb n="0400c04"/>匿王。有一大臣。名須達多。為兒聘媍。躬至王舍城。
<lb n="0400c05"/>寄止長者珊檀那舍宅。時長者中夜而起。莊嚴舍
<lb n="0400c06"/>宅。營辦餚饍。須達聞<anchor xml:id="begd1e6993"/>已<anchor xml:id="endd1e6993"/>。問言。大士。欲請國王為婚
<lb n="0400c07"/>姻之會耶。答言。請佛無上法王。須達聞<anchor xml:id="begd1e7001"/>已<anchor xml:id="endd1e7001"/>。身毛皆
<lb n="0400c08"/>豎。復問何等名佛。長者廣為說佛功德。須達多言。
<lb n="0400c09"/>善哉大士。所言佛者。功德無上。今在何處。長者答
<lb n="0400c10"/>言。在王舍城迦蘭陀竹林精舍。時須達多。一心念
<lb n="0400c11"/>佛。忽然天明。其光熾盛。猶如白日。即尋光處。至城
<lb n="0400c12"/>門下。佛神力故。門自開闢。尋路而往。爾時如來。出
<lb n="0400c13"/>外經行。須達見<anchor xml:id="begd1e7020"/>已<anchor xml:id="endd1e7020"/>歡喜踴躍。不知禮法。直問世尊。
<lb n="0400c14"/>時首陀天。為其長者化作四人。至世尊所。接足禮
<lb n="0400c15"/>拜。胡跪問訊。右繞三匝却住一面。須達見<anchor xml:id="begd1e7033"/>已<anchor xml:id="endd1e7033"/>。依而
<lb n="0400c16"/>為之。世尊即為如應說法。長者聞<anchor xml:id="begd1e7041"/>已<anchor xml:id="endd1e7041"/>。得須陀洹果。
<lb n="0400c17"/>後復請佛。惟願臨顧。至舍衛城。受我微供。佛即問
<lb n="0400c18"/>言。卿舍衛國。頗有精舍。容受我否。須達多言。必見
<lb n="0400c19"/>垂顧。便當營辦。世尊爾時。默然受請。時須達多。迴
<lb n="0400c20"/>舍衛國。佛令鶖子同往。指授造寺儀式。即須達布
<lb n="0400c21"/>金。買秪陀太子園。秪陀太子施園中樹林。二人共
<lb n="0400c22"/>搆精舍。既訖。即執香爐。向王舍城。遙作是言。所設
<lb n="0400c23"/>
<anchor xml:id="begd1e7061"/>已<anchor xml:id="endd1e7061"/>辦。惟願如來。受此住處。佛時懸知長者之心。即
<lb n="0400c24"/>共大眾。發王舍城。猶如壯士屈伸臂頃。至秪陀園。
<lb n="0401a01"/>是時長者。以其所設。奉施於佛。佛即受<anchor xml:id="begd1e7074"/>已<anchor xml:id="endd1e7074"/>。即住其
<lb n="0401a02"/>中。廣如涅槃經賢愚經四分律西域記說。須者往
<lb n="0401a03"/>檢。今佛於此說金剛般若經。故云在舍衛國秪樹
<lb n="0401a04"/>給孤獨園也。然須達是主。秪陀助成。今樹先園後
<lb n="0401a05"/>者。以太子是儲君。須達是臣佐。禮別尊卑故爾。</p>
<p id="pX25p0401a0519" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0401a06"/>真諦記說。住處有二。一境界處。即舍衛也。為化俗
<lb n="0401a07"/>故。二依止處。即秪園也。為統出家人故。又善見婆
<lb n="0401a08"/>沙云。舉舍衛。令遠人知。舉秪園。令近人知。故雙舉
<lb n="0401a09"/>也。</p>
<lb n="0401a10"/>
<p id="pX25p0401a1001" rend="margin-left:1em">△二別釋三。初釋秪陀。二釋給孤。三釋園字。</p>
<p id="pX25p0401a1018" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0401a11"/>釋秪陀。</p>
<lb n="0401a12"/>
<p id="pX25p0401a1201" rend="margin-left:1em">【疏】秖陀。此云戰勝。波斯匿王太子也。生時。王與外
<lb n="0401a13"/>國戰勝。因以為名。</p>
<lb n="0401a14"/>
<p id="pX25p0401a1401" rend="margin-left:1em">【記】秖陀下。二別釋。三。初釋秪陀。</p>
<p id="pX25p0401a1413" type="inline" rend="margin-left:1em">○戰勝者。亦云勝
<lb n="0401a15"/>林。餘如疏。</p>
<lb n="0401a16"/>
<p id="pX25p0401a1601" rend="margin-left:1em">△二釋給孤。</p>
<lb n="0401a17"/>
<p id="pX25p0401a1701" rend="margin-left:1em">【疏】梵語須達。此云善施。給孤獨即是善施也。又亦
<lb n="0401a18"/>常行施故。</p>
<lb n="0401a19"/>
<p id="pX25p0401a1901" rend="margin-left:1em">【記】梵語下。二釋給孤。</p>
<p id="pX25p0401a1909" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂少而無父曰孤。老而無
<lb n="0401a20"/>子曰獨。拯給孤獨。名為善施。</p>
<p id="pX25p0401a2012" type="inline" rend="margin-left:1em">○又亦等者。就中孤
<lb n="0401a21"/>獨。偏所矜哀。其實餘人。亦非不施。故也。</p>
<lb n="0401a22"/>
<p id="pX25p0401a2201" rend="margin-left:1em">△三釋園字。</p>
<lb n="0401a23"/>
<p id="pX25p0401a2301" rend="margin-left:1em">【疏】西國呼寺為僧伽藍。此云眾園。</p>
<lb n="0401a24"/>
<p id="pX25p0401a2401" rend="margin-left:1em">【記】西國下。三釋園字。</p>
<p id="pX25p0401a2409" type="inline" rend="margin-left:1em">○梵音具云僧伽藍摩。此云
<lb n="0401b01"/>眾園。則僧伽是能住之眾。藍摩是所住之園。斯則
<lb n="0401b02"/>約能要所耳。</p>
<p id="pX25p0401b0206" type="inline" rend="margin-left:1em">○寺者。司也。官舍也。以佛法初來。安
<lb n="0401b03"/>鴻臚寺。後置僧舍。便以為名也。</p>
<lb n="0401b04"/>
<p id="pX25p0401b0401" rend="margin-left:1em">△六眾成就二。初釋標類。二釋舉數。</p>
<p id="pX25p0401b0415" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋標類。</p>
<lb n="0401b05"/>
<p id="pX25p0401b0501">與大比丘眾。</p>
<lb n="0401b06"/>
<p id="pX25p0401b0601" rend="margin-left:1em">【疏】六眾。與者。并也及也。大者。名高德著。比丘梵語。
<lb n="0401b07"/>此含三義。故存梵不譯。一怖魔。二乞士。三淨戒。眾
<lb n="0401b08"/>者。理和事和。</p>
<lb n="0401b09"/>
<p id="pX25p0401b0901" rend="margin-left:1em">【記】疏六眾下。文二。初釋標類。</p>
<p id="pX25p0401b0912" type="inline" rend="margin-left:1em">○名高謂遐邇稱譽。
<lb n="0401b10"/>德著。謂行業恢隆。</p>
<p id="pX25p0401b1008" type="inline" rend="margin-left:1em">○怖魔者。謂初出家日。飛行夜
<lb n="0401b11"/>叉帽。乃至魔宮聞。故怖也。以一人出家。展轉化度。
<lb n="0401b12"/>損減眷屬故。然出家人。從因至果。三度怖魔。謂出
<lb n="0401b13"/>家時。發菩提心時。成正覺時。前二但怖。後乃興戈。
<lb n="0401b14"/>為佛所摧。莫不降伏。</p>
<p id="pX25p0401b1409" type="inline" rend="margin-left:1em">○乞士者。謂上從善友乞法
<lb n="0401b15"/>以練心。下從檀越乞食以資身。故智度論云。何名
<lb n="0401b16"/>比丘。比丘名乞士。清淨活命故名乞士。如經中說。
<lb n="0401b17"/>舍利弗乞食。向壁而䬸。時有梵志女名淨目。來見
<lb n="0401b18"/>舍利弗云。沙門。汝食淨耶。答言食淨。淨目言。沙門
<lb n="0401b19"/>下口食耶。答曰不也。乃至問仰維方等。皆答言不
<lb n="0401b20"/>也。淨目女言。食有四種。我問於汝。汝皆言不。我今
<lb n="0401b21"/>不解汝說。舍利弗言。有出家人。合藥種穀植樹等
<lb n="0401b22"/>不淨活命。名下口食。有觀星宿日月風雨雷電等
<lb n="0401b23"/>不淨活命。名仰口食。有曲媚豪勢通致四方巧言
<lb n="0401b24"/>多求不淨活命。名方口食。有以種種呪術下筭吉
<lb n="0401c01"/>凶不淨活命。名維口食。姊。我不墮是四種不淨食
<lb n="0401c02"/>中。我用清淨乞食活命。淨目因聞是說清淨法食。
<lb n="0401c03"/>歡喜信解。得須陀洹道。如是清淨乞食活命。故名
<lb n="0401c04"/>乞士。</p>
<p id="pX25p0401c0403" type="inline" rend="margin-left:1em">○淨戒者。謂比丘二百五十戒。比丘尼五百
<lb n="0401c05"/>戒。有表受無表持。清淨持戒。名為淨戒。</p>
<p id="pX25p0401c0516" type="inline" rend="margin-left:1em">○有說五
<lb n="0401c06"/>義。謂如淨命破惡。今以乞士即淨命。淨戒即破惡。
<lb n="0401c07"/>故唯三也。</p>
<p id="pX25p0401c0705" type="inline" rend="margin-left:1em">○理和下。梵語僧伽。此云眾和合。謂理
<lb n="0401c08"/>和無違。事和無諍也。</p>
<lb n="0401c09"/>
<p id="pX25p0401c0901" rend="margin-left:1em">△二釋舉數。</p>
<lb n="0401c10"/>
<p id="pX25p0401c1001">千二百五十人俱。</p>
<lb n="0401c11"/>
<p id="pX25p0401c1101" rend="margin-left:1em">【疏】千二百五十者。佛初成道。度憍陳如等五人。次
<lb n="0401c12"/>度迦葉三兄弟。兼徒總一千。次度舍利弗目連。各
<lb n="0401c13"/>兼徒一百。次度耶舍長者子等五十人。經舉大數。
<lb n="0401c14"/>故減五人。</p>
<lb n="0401c15"/>
<p id="pX25p0401c1501" rend="margin-left:1em">【記】千二下。二釋舉數。</p>
<p id="pX25p0401c1509" type="inline" rend="margin-left:1em">○佛初成道者。即菩提樹下。
<lb n="0401c16"/>示成正覺也。</p>
<p id="pX25p0401c1606" type="inline" rend="margin-left:1em">○憍陳如等者。餘阿溼<g ref="CB16014"/>。摩訶男。婆
<lb n="0401c17"/>提婆敷富那。婆蹉。準本行經說。佛初成道。梵天王
<lb n="0401c18"/>等。請轉法輪。世尊受請作是思惟。諸世間中。誰先
<lb n="0401c19"/>得度。有五仙人昔日與我。有大利益。堪能受我初
<lb n="0401c20"/>轉法輪。復作是念彼等五仙。今在何處。以淨天眼
<lb n="0401c21"/>觀彼五仙。在鹿野苑中。爾時世尊。即向彼園。廣為
<lb n="0401c22"/>說法。外道身心。悉皆伏滅。所著之服。即成三衣。手
<lb n="0401c23"/>執鉢器。鬚髮自落。經於七日。威儀具足。如百夏比
<lb n="0401c24"/>丘。乃至為轉四諦法輪。得阿羅漢果。</p>
<p id="pX25p0401c2415" type="inline" rend="margin-left:1em">○迦葉三兄
<lb n="0402a01"/>弟等者。智度論說。爾時第一優樓頻螺迦葉。在火
<lb n="0402a02"/>龍窟為首。教化五百弟子。二那提迦葉。領三百弟
<lb n="0402a03"/>子。在象頭山修行。三伽耶迦葉領二百弟子。在希
<lb n="0402a04"/>連河曲。共計千人。皆為世尊之所降伏。求索出家。
<lb n="0402a05"/>師徒皆得阿羅漢果。</p>
<p id="pX25p0402a0509" type="inline" rend="margin-left:1em">○舍利弗等者。智度論說。摩
<lb n="0402a06"/>伽陀聚落。有婆羅門名檀耶那。而有八子。中有一
<lb n="0402a07"/>子。名優婆低沙。即舍利弗也。復有一婆羅門。產子
<lb n="0402a08"/>名離多。即目連也。是二童子。共為親友。於刪闍耶
<lb n="0402a09"/>外道所出家。二人同心。立其誓願。若復更得勝是
<lb n="0402a10"/>師者。為我等說甘露勝道。必相契悟。爾時世尊。有
<lb n="0402a11"/>一弟子。名曰馬勝。威儀庠序。入城乞食。進止有方。
<lb n="0402a12"/>舍利弗見<anchor xml:id="begd1e7345"/>已<anchor xml:id="endd1e7345"/>。隨到所止。白言仁者。汝是正師。為是
<lb n="0402a13"/>弟子。馬勝言別有大師。我是弟子。又復問言。汝之
<lb n="0402a14"/>大師。說何法耶。答言。諸法從緣生。諸法從緣滅。如
<lb n="0402a15"/>是滅與生。我師如是說。時舍利弗。聞是語<anchor xml:id="begd1e7358"/>已<anchor xml:id="endd1e7358"/>。即於
<lb n="0402a16"/>是處。遠塵離垢。得法眼淨。歸到所止。為目連說亦
<lb n="0402a17"/>復如是。二人共相領諸弟子。俱詣佛所。求索出家。
<lb n="0402a18"/>佛呼善來。鬚髮自落。袈裟著體。執持應器。成比丘
<lb n="0402a19"/>相。於聲聞眾中。智慧神通。各得第一。是二百眷屬。
<lb n="0402a20"/>悉得出家。即受具戒。乃至得成阿羅漢果。</p>
<p id="pX25p0402a2017" type="inline" rend="margin-left:1em">○耶舍
<lb n="0402a21"/>等者。未撿。</p>
<lb n="0402a22"/>
<p id="pX25p0402a2201" rend="margin-left:2em">大<g ref="CB15358"/>謹按因果經云。有長者子。名耶舍。有大辯
<lb n="0402a23"/>才。聰明智慧。於中夜分。見空中光明。尋光詣鹿
<lb n="0402a24"/>野苑。見佛三十二相。八十種好。禮佛白言。唯願
<lb n="0402b01"/>世尊。救濟於我。佛言。色受想行識。無常苦空無
<lb n="0402b02"/>我。汝知否。答言實是。聞是語<anchor xml:id="begd1e7396"/>已<anchor xml:id="endd1e7396"/>。得法眼淨。成阿
<lb n="0402b03"/>羅漢。願求出家。佛言善來比丘。即成沙門。又有
<lb n="0402b04"/>耶舍朋類五十長者子。聞耶舍出家。共詣佛所。
<lb n="0402b05"/>願求出家。佛言。色受想行識。無常苦空無我。汝
<lb n="0402b06"/>知否。聞<anchor xml:id="begd1e7411"/>已<anchor xml:id="endd1e7411"/>漏盡意解。佛言善來比丘即成沙門。
<lb n="0402b07"/>是時始有五十六阿羅漢。佛告比丘。汝等堪為
<lb n="0402b08"/>世間作無上福田。宜各遊方教化。以慈悲心。度
<lb n="0402b09"/>諸眾生。</p>
<p id="pX25p0402b0904" type="inline" rend="margin-left:2em">○又按如來應化錄。最初度五人。次耶
<lb n="0402b10"/>舍五十人。俱在鹿野苑。次於石室降火龍。度三
<lb n="0402b11"/>迦葉一千人。然後詣王舍城。受頻婆娑羅王請。
<lb n="0402b12"/>住竹園。舍利弗目連。詣竹園見佛得度。各一百
<lb n="0402b13"/>弟子。是為千二百五十人也。舉成數。不言五人。</p>
<lb n="0402b14"/>
<p id="pX25p0402b1401" rend="margin-left:1em">【疏】此常隨眾。故偏列數非無餘眾。文隱顯耳。</p>
<lb n="0402b15"/>
<p id="pX25p0402b1501" rend="margin-left:1em">【記】此常隨等者。以此諸人。先並事外。艱苦累劫。一
<lb n="0402b16"/>無所證。纔遇見佛。便得上果。感佛恩深故常隨也。
<lb n="0402b17"/>然具四眾及龍天等。今但顯一隱餘。流通分中自
<lb n="0402b18"/>見。</p>
<lb n="0402b19"/>
<p id="pX25p0402b1901" rend="margin-left:1em">【疏】俱者。一時一處。</p>
<lb n="0402b20"/>
<p id="pX25p0402b2001" rend="margin-left:1em">【記】俱者下。前則標指。約主望眾。故言與。此則都結。
<lb n="0402b21"/>主眾通論。首末相望。事不異也。</p>
<lb n="0402b22"/>
<p id="pX25p0402b2201" rend="margin-left:1em">△二發起序二。初敘意。二隨釋。</p>
<p id="pX25p0402b2213" type="inline" rend="margin-left:1em">初敘意。</p>
<lb n="0402b23"/>
<p id="pX25p0402b2301" rend="margin-left:1em">【疏】二發起序者。謂乞食威儀。離於邪命。是為持戒。
<lb n="0402b24"/>戒能資定。定能發慧。故以戒定。發起般若正宗。</p>
<lb n="0402c01"/>
<p id="pX25p0402c0101" rend="margin-left:1em">【記】二發起下。二。初敘意。</p>
<p id="pX25p0402c0110" type="inline" rend="margin-left:1em">○戒能下。以戒是防非止
<lb n="0402c02"/>惡義。定是寂靜不動義。慧是明照揀擇義。但能防
<lb n="0402c03"/>非。心即不動。心若不動。慧乃分明。世出世法。無不
<lb n="0402c04"/>鑒照。其猶海中欲現萬象。必要水清。欲求清水。無
<lb n="0402c05"/>過水靜。欲得水靜。勿令起波。止波如戒。水靜如定。
<lb n="0402c06"/>水清如慧。所現萬像。如一切法。喻中則水若不起
<lb n="0402c07"/>波則水靜。水靜則水清。水清則現萬像。法中則心
<lb n="0402c08"/>不起非則心寂。心寂則照知萬法。法上但惟一心。
<lb n="0402c09"/>喻上但唯一水。法喻相對。義則昭然。故經云。尸羅
<lb n="0402c10"/>不清淨。三昧不現前。此則戒資定也。圓覺云。一切
<lb n="0402c11"/>諸菩薩。無閡清淨慧。皆依禪定生。此則定發慧也。</p>
<lb n="0402c12"/>
<p id="pX25p0402c1201" rend="margin-left:1em">△二隨釋二。初戒。二定。初戒二。初標科。二列釋。</p>
<lb n="0402c13"/>
<p id="pX25p0402c1301" rend="margin-left:1em">初標科。</p>
<lb n="0402c14"/>
<p id="pX25p0402c1401" rend="margin-left:1em">【疏】文二。初戒。分七節釋。</p>
<lb n="0402c15"/>
<p id="pX25p0402c1501" rend="margin-left:1em">【記】疏戒中七節。如疏。</p>
<lb n="0402c16"/>
<p id="pX25p0402c1601" rend="margin-left:1em">△二列釋七。初釋化主。二釋化時。三釋化儀。四釋
<lb n="0402c17"/>化處。五釋化事。六釋化等。七釋化終。</p>
<p id="pX25p0402c1715" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋化主。</p>
<lb n="0402c18"/>
<p id="pX25p0402c1801">爾時世尊。</p>
<lb n="0402c19"/>
<p id="pX25p0402c1901" rend="margin-left:1em">【疏】一化主。成實論說具上九號。為物欽重。故曰世
<lb n="0402c20"/>尊。天上人間共所尊故。</p>
<lb n="0402c21"/>
<p id="pX25p0402c2101" rend="margin-left:1em">【記】一化主。</p>
<p id="pX25p0402c2105" type="inline" rend="margin-left:1em">○具上九號者。以佛有十號。世尊當第
<lb n="0402c22"/>十。故云具上九號。</p>
<p id="pX25p0402c2208" type="inline" rend="margin-left:1em">○十號者。一如來。二應供。三正
<lb n="0402c23"/>徧知。四明行足。五善逝世間解。六無上士。七調御
<lb n="0402c24"/>丈夫。八天人師。九佛。十世尊。</p>
<lb n="0403a01"/>
<p id="pX25p0403a0101" rend="margin-left:1em">△二釋化時。</p>
<lb n="0403a02"/>
<p id="pX25p0403a0201" rend="margin-left:1em">食時。</p>
<lb n="0403a03"/>
<p id="pX25p0403a0301" rend="margin-left:1em">【疏】二化時。食時。辰時。當日初分。求乞易得。不惱自
<lb n="0403a04"/>他。乞<anchor xml:id="begd1e7569"/>已<anchor xml:id="endd1e7569"/>歸園。正當巳時。如常齋法。</p>
<lb n="0403a05"/>
<p id="pX25p0403a0501" rend="margin-left:1em">【記】二化時。</p>
<p id="pX25p0403a0505" type="inline" rend="margin-left:1em">○當日初分者。謂一日夜十二時總成
<lb n="0403a06"/>四分。一初分。即寅卯辰。諸天食時。二中分。即巳午
<lb n="0403a07"/>未。人法食時。三晡分。即申酉戌。神鬼食時。四夜分。
<lb n="0403a08"/>即亥子丑。畜生食時。今言辰時。即初分之後際也。
<lb n="0403a09"/>唐周二譯。皆言日初分。斯則時勝也。</p>
<p id="pX25p0403a0915" type="inline" rend="margin-left:1em">○此時則乞
<lb n="0403a10"/>求不難。以太早太遲。皆難得故。</p>
<p id="pX25p0403a1013" type="inline" rend="margin-left:1em">○若非時乞食。欲
<lb n="0403a11"/>施即無。不施又愧。便成惱他。乞之不得。亡䬸又饑。
<lb n="0403a12"/>是惱自也。</p>
<lb n="0403a13"/>
<p id="pX25p0403a1301" rend="margin-left:1em">△三釋化儀。</p>
<lb n="0403a14"/>
<p id="pX25p0403a1401">著衣。持鉢。</p>
<lb n="0403a15"/>
<p id="pX25p0403a1501" rend="margin-left:1em">【疏】三化儀。著僧伽棃衣。持四天王所獻鉢。</p>
<lb n="0403a16"/>
<p id="pX25p0403a1601" rend="margin-left:1em">記三化儀下。謂佛有三衣。一安陀會。即五條。名下
<lb n="0403a17"/>品衣。亦名行道作務儭身等衣。二<g ref="CB15106"/>多羅僧。即七
<lb n="0403a18"/>條。名中品衣。亦名入眾說法衣。三僧伽棃。即九條
<lb n="0403a19"/>乃至二十五條。名上品衣。亦名福田衣。製像水田。
<lb n="0403a20"/>見生福故。入王城聚落。即著此衣。今以入城乞食。
<lb n="0403a21"/>故著也。</p>
<p id="pX25p0403a2104" type="inline" rend="margin-left:1em">○天王鉢者。梵語鉢多羅。此云應量器。是
<lb n="0403a22"/>過去維衛佛鉢。入涅槃後。龍王將在宮中供養。釋
<lb n="0403a23"/>迦成道。龍王送至海水上。四天王欲取。化為四鉢。
<lb n="0403a24"/>各得一鉢。以奉如來。如來受<anchor xml:id="begd1e7661"/>已<anchor xml:id="endd1e7661"/>。重疊四鉢。在於左
<lb n="0403b01"/>手。以左手按。合成一鉢。此是紺琉璃石缽。持用乞
<lb n="0403b02"/>食也。</p>
<p id="pX25p0403b0203" type="inline" rend="margin-left:1em">○佛出行化須著衣持缽者。為離苦樂二邊
<lb n="0403b03"/>故。諸在家者。好尚錦綺華潔。衣服寶器。增長放逸。
<lb n="0403b04"/>太著樂邊。出家外道。苦行尼乾。躶形手捧飯食。致
<lb n="0403b05"/>招訶醜。太著苦邊。佛處中行。故著衣持鉢也。</p>
<lb n="0403b06"/>
<p id="pX25p0403b0601" rend="margin-left:1em">△四釋化處。</p>
<lb n="0403b07"/>
<p id="pX25p0403b0701">入舍衛大城。</p>
<lb n="0403b08"/>
<p id="pX25p0403b0801" rend="margin-left:1em">【疏】四化處。園在城東南五六里。自外之內為入。處
<lb n="0403b09"/>廣人多曰大。</p>
<lb n="0403b10"/>
<p id="pX25p0403b1001" rend="margin-left:1em">【記】四化處者。園是所住處。國是所化處。之。往也。今
<lb n="0403b11"/>行化故。出祗園。入舍衛也。</p>
<p id="pX25p0403b1111" type="inline" rend="margin-left:1em">○處廣等者。準西域記
<lb n="0403b12"/>國周六十餘里。內城周二十里。故云處廣。智度論
<lb n="0403b13"/>云。居家九億。故曰人多。</p>
<lb n="0403b14"/>
<p id="pX25p0403b1401" rend="margin-left:1em">△五釋化事二。初正釋。二通難。</p>
<p id="pX25p0403b1413" type="inline" rend="margin-left:1em">初正釋。</p>
<lb n="0403b15"/>
<p id="pX25p0403b1501">乞食。</p>
<lb n="0403b16"/>
<p id="pX25p0403b1601" rend="margin-left:1em">【疏】五化事。佛為欲顯頭陀功德。令放逸者慙愧。以
<lb n="0403b17"/>同事攝。故自乞食。</p>
<lb n="0403b18"/>
<p id="pX25p0403b1801" rend="margin-left:1em">【記】五化事者。此釋經中乞食兩字。</p>
<p id="pX25p0403b1814" type="inline" rend="margin-left:1em">○頭陀下。或曰。
<lb n="0403b19"/>佛為教主。何須乞食。故疏釋也。</p>
<p id="pX25p0403b1913" type="inline" rend="margin-left:1em">○頭陀。此云抖擻。
<lb n="0403b20"/>抖擻煩惱故。然頭陀有十二種事。謂常乞食。阿蘭
<lb n="0403b21"/>若。乃至樹下坐。露地塚間坐等。今則一也。若行此
<lb n="0403b22"/>事。獲大功德。佛現斯軌。令人效之。頭陀既獲功德。
<lb n="0403b23"/>放逸足明尤過。世尊尚自乞食。餘人豈合懈怠。慚
<lb n="0403b24"/>耻愧悚。自然行之。同事攝者。則四攝法之一也。</p>
<p id="pX25p0403b2419" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0403c01"/>又佛自乞食。準纓絡經說有十意。一止苦故。謂盲
<lb n="0403c02"/>得見。二得樂故。謂一瞻一禮。生無量福。三除慢。故
<lb n="0403c03"/>謂眾生見之不生我慢。四滿缽願故。富欲施多。缽
<lb n="0403c04"/>則為空。貧欲施少。鉢則為滿。五鬼神供養故。六障
<lb n="0403c05"/>閡者見佛故。老病貧賤。悉皆得見佛也。七示天王
<lb n="0403c06"/>所獻鉢故。八作軌模故。九絕誹謗故。十令弟子不
<lb n="0403c07"/>畜八不淨物故。有此十意。故自乞食。</p>
<lb n="0403c08"/>
<p id="pX25p0403c0801" rend="margin-left:1em">△二通難。</p>
<lb n="0403c09"/>
<p id="pX25p0403c0901" rend="margin-left:1em">【疏】瓔珞女經說。化佛身如全段金剛。無生熟二藏。
<lb n="0403c10"/>今所乞者。利益他故。故淨名云。為不食故。應受彼
<lb n="0403c11"/>食。</p>
<lb n="0403c12"/>
<p id="pX25p0403c1201" rend="margin-left:1em">【記】瓔珞女下通難。</p>
<p id="pX25p0403c1208" type="inline" rend="margin-left:1em">○前引經難。</p>
<p id="pX25p0403c1213" type="inline" rend="margin-left:1em">○今所下。釋通。</p>
<p id="pX25p0403c1219" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0403c13"/>淨名下。但證上乞食不食之義。</p>
<lb n="0403c14"/>
<p id="pX25p0403c1401" rend="margin-left:1em">△六釋化等。</p>
<lb n="0403c15"/>
<p id="pX25p0403c1501">於其城中。次第乞<anchor xml:id="begd1e7817"/>已<anchor xml:id="endd1e7817"/>。</p>
<lb n="0403c16"/>
<p id="pX25p0403c1601" rend="margin-left:1em">【疏】六化等。一由內證平等理。外不見貧富相。二心
<lb n="0403c17"/>離貪慢。慈無偏利。三表威德。不懼惡象沽酒婬女
<lb n="0403c18"/>等家。四息凡夫猜嫌。五破二乘分別。</p>
<lb n="0403c19"/>
<p id="pX25p0403c1901" rend="margin-left:1em">【記】六化等者。此釋經中於其城中次第乞<anchor xml:id="begd1e7836"/>已<anchor xml:id="endd1e7836"/>也。</p>
<p id="pX25p0403c1919" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0403c20"/>內證平等者。如理見故。</p>
<p id="pX25p0403c2010" type="inline" rend="margin-left:1em">○心離貪慢等者。不貪富
<lb n="0403c21"/>好。不慢貧拙。平等修乞。故云慈無偏利也。</p>
<p id="pX25p0403c2117" type="inline" rend="margin-left:1em">○表威
<lb n="0403c22"/>德等者。謂佛制小乘律。不許入惡象家。恐被損害。
<lb n="0403c23"/>不許入婬女沽酒家。恐生染心。佛入者。表威德勝
<lb n="0403c24"/>也。</p>
<p id="pX25p0403c2402" type="inline" rend="margin-left:1em">○息凡夫等者。謂恐憎此愛彼故。</p>
<p id="pX25p0403c2415" type="inline" rend="margin-left:1em">○破二乘分
<lb n="0404a01"/>別者。謂迦葉捨富從貧乞。意令生福。須菩提捨貧
<lb n="0404a02"/>從富乞。不欲惱他。
(云云)
。二人所見。互有是非。如來
<lb n="0404a03"/>異此。是非一貫也。</p>
<p id="pX25p0404a0308" type="inline" rend="margin-left:1em">○然上五中。初大智。二大悲。三
<lb n="0404a04"/>顯德。四息凡。五破小。</p>
<lb n="0404a05"/>
<p id="pX25p0404a0501" rend="margin-left:1em">△七釋化終三。初會句義。二通伏難。三顯齋儀。</p>
<lb n="0404a06"/>
<p id="pX25p0404a0601" rend="margin-left:1em">初會句義。</p>
<lb n="0404a07"/>
<p id="pX25p0404a0701">還至本處。</p>
<lb n="0404a08"/>
<p id="pX25p0404a0801" rend="margin-left:1em">【疏】七化終。然<anchor xml:id="begd1e7897"/>已<anchor xml:id="endd1e7897"/>字。義屬下句。文連上句。飯食字。義
<lb n="0404a09"/>屬上句。文連下句。若廣其文。令當句中備者。應云。
<lb n="0404a10"/>次第乞<anchor xml:id="begd1e7907"/>已<anchor xml:id="endd1e7907"/>。還至本處飯食。飯食訖。收衣鉢。</p>
<lb n="0404a11"/>
<p id="pX25p0404a1101" rend="margin-left:1em">【記】七化終。</p>
<p id="pX25p0404a1105" type="inline" rend="margin-left:1em">○然<anchor xml:id="begd1e7921"/>已<anchor xml:id="endd1e7921"/>等者。和會字之句義也。今讀則
<lb n="0404a12"/>從文。釋則從義。</p>
<p id="pX25p0404a1207" type="inline" rend="margin-left:1em">○若廣下。權加數字。顯文義兼暢
<lb n="0404a13"/>也。</p>
<p id="pX25p0404a1302" type="inline" rend="margin-left:1em">○飯。即喫也。論語云。飯疏食。</p>
<lb n="0404a14"/>
<p id="pX25p0404a1401" rend="margin-left:1em">△二通伏難。</p>
<lb n="0404a15"/>
<p id="pX25p0404a1501" rend="margin-left:1em">【疏】佛若不食。他福不滿。</p>
<lb n="0404a16"/>
<p id="pX25p0404a1601" rend="margin-left:1em">【記】佛若下。通伏難。應先難云。前引纓絡女經言不
<lb n="0404a17"/>食。今經何以言食。故此釋也。</p>
<p id="pX25p0404a1712" type="inline" rend="margin-left:1em">○有說。食欲至口。有
<lb n="0404a18"/>威德天在側隱形。接至他方。施作佛事。斯則下現
<lb n="0404a19"/>而食。非真食也。由是。彼此皆不相違。</p>
<lb n="0404a20"/>
<p id="pX25p0404a2001" rend="margin-left:1em">△三顯齋儀。</p>
<lb n="0404a21"/>
<p id="pX25p0404a2101" rend="margin-left:1em">【疏】寶雲經說。隨所乞得。分為四分。一擬與同梵行。
<lb n="0404a22"/>二擬施貧病乞人。三水陸眾生。四自食。十二頭陀
<lb n="0404a23"/>經。唯說三分。除梵行。</p>
<lb n="0404a24"/>
<p id="pX25p0404a2401" rend="margin-left:1em">【記】寶雲下。顯齋儀也。</p>
<p id="pX25p0404a2409" type="inline" rend="margin-left:1em">○此四事中。前二云擬。後二
<lb n="0404b01"/>不云者。以梵行貧病。來則與之。不來自食。後二不
<lb n="0404b02"/>然。故不云耳。</p>
<p id="pX25p0404b0206" type="inline" rend="margin-left:1em">○十二頭陀經除梵行者。以自乞故。
<lb n="0404b03"/>故不分之。</p>
<lb n="0404b04"/>
<p id="pX25p0404b0401" rend="margin-left:1em">△二定二。初正解此文。二通前表法。初正解此文
<lb n="0404b05"/>二。初標科。二列釋。</p>
<p id="pX25p0404b0508" type="inline" rend="margin-left:1em">初標科。</p>
<lb n="0404b06"/>
<p id="pX25p0404b0601" rend="margin-left:1em">【疏】二定。分三節釋。</p>
<lb n="0404b07"/>
<p id="pX25p0404b0701" rend="margin-left:1em">【記】疏定者。於中三節。如疏
(云云)
。</p>
<lb n="0404b08"/>
<p id="pX25p0404b0801" rend="margin-left:1em">△二列釋三。初併資緣。二淨身業。三正入定。</p>
<p id="pX25p0404b0818" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0404b09"/>併資緣。</p>
<lb n="0404b10"/>
<p id="pX25p0404b1001">飯食訖。收衣鉢。</p>
<lb n="0404b11"/>
<p id="pX25p0404b1101" rend="margin-left:1em">【疏】一併資緣。將欲入定。須息攀緣。衣鉢不收。心有
<lb n="0404b12"/>勞慮。故佛示現。為後軌也。即收大衣。著七條。</p>
<lb n="0404b13"/>
<p id="pX25p0404b1301" rend="margin-left:1em">【記】疏併資緣者。此釋經中收衣鉢也。</p>
<p id="pX25p0404b1315" type="inline" rend="margin-left:1em">○飯食兩字。
<lb n="0404b14"/>如前所解。</p>
<p id="pX25p0404b1405" type="inline" rend="margin-left:1em">○訖。了畢也。</p>
<p id="pX25p0404b1410" type="inline" rend="margin-left:1em">○須併資緣者。以修定時。
<lb n="0404b15"/>具於五緣。謂閑居處靜。息謂緣務等。</p>
<p id="pX25p0404b1515" type="inline" rend="margin-left:1em">○佛雖至聖。
<lb n="0404b16"/>諸習都無。實於衣鉢。不生勞慮。若不併除。後人倣
<lb n="0404b17"/>效。無由得定。以佛是教主。凡有所作。人皆效學。故
<lb n="0404b18"/>云示現為後軌也。</p>
<lb n="0404b19"/>
<p id="pX25p0404b1901" rend="margin-left:1em">△二淨身業。</p>
<lb n="0404b20"/>
<p id="pX25p0404b2001">洗足<anchor xml:id="begd1e8065"/>已<anchor xml:id="endd1e8065"/>。</p>
<lb n="0404b21"/>
<p id="pX25p0404b2101" rend="margin-left:1em">【疏】二淨身業阿含經說。佛行離地四指。蓮華承足。
<lb n="0404b22"/>今示現洗者。順世。表法。為後軌也。</p>
<lb n="0404b23"/>
<p id="pX25p0404b2301" rend="margin-left:1em">【記】疏淨身業等者。此釋經中洗足<anchor xml:id="begd1e8082"/>已<anchor xml:id="endd1e8082"/>三字。</p>
<p id="pX25p0404b2317" type="inline" rend="margin-left:1em">○阿含
<lb n="0404b24"/>下。牒難也。又如佛三十二相中。有皮膚塵不染相。
<lb n="0404c01"/>今何用洗耶。</p>
<p id="pX25p0404c0106" type="inline" rend="margin-left:1em">○示現下。釋通也。此有三意。</p>
<p id="pX25p0404c0117" type="inline" rend="margin-left:1em">○一順
<lb n="0404c02"/>世故。夫人外歸。必恐塵染。故須洗足。佛順亦爾也。</p>
<lb n="0404c03"/>
<p id="pX25p0404c0301" rend="margin-left:1em">○二表法故。洗去煩惱垢染。顯得清淨法身也。</p>
<p id="pX25p0404c0319" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0404c04"/>三為後軌者。如資緣說。</p>
<lb n="0404c05"/>
<p id="pX25p0404c0501" rend="margin-left:1em">△三正入定二。初正釋入定。二顯入定意。初正釋
<lb n="0404c06"/>入定二。初正釋。二引證。</p>
<p id="pX25p0404c0610" type="inline" rend="margin-left:1em">初正釋。</p>
<lb n="0404c07"/>
<p id="pX25p0404c0701">敷座而坐。</p>
<lb n="0404c08"/>
<p id="pX25p0404c0801" rend="margin-left:1em">【疏】三正入定。敷座坐禪者。由身端故。心離沉掉。</p>
<lb n="0404c09"/>
<p id="pX25p0404c0901" rend="margin-left:1em">【記】疏正入定者。此釋經中敷座而坐也。</p>
<p id="pX25p0404c0916" type="inline" rend="margin-left:1em">○沉掉等
<lb n="0404c10"/>者。沉謂昏沉。能引睡眠。障定增故。掉謂掉舉。任運
<lb n="0404c11"/>攀緣。能引散亂。亦障定心。</p>
<p id="pX25p0404c1111" type="inline" rend="margin-left:1em">○又於四儀中。以臥則
<lb n="0404c12"/>昏沉。行則掉舉。住則疲倦。唯坐為勝。故不沉掉。</p>
<p id="pX25p0404c1219" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0404c13"/>然昏沉掉舉。葢是凡夫。若據如來。的無此事。今垂
<lb n="0404c14"/>軌則。葢為後人。</p>
<lb n="0404c15"/>
<p id="pX25p0404c1501" rend="margin-left:1em">△二引證。</p>
<lb n="0404c16"/>
<p id="pX25p0404c1601" rend="margin-left:1em">【疏】故魏譯云。如常敷座。結加趺坐。端身而住。正念
<lb n="0404c17"/>不動。唐譯云。端身正願。住對面念。</p>
<lb n="0404c18"/>
<p id="pX25p0404c1801" rend="margin-left:1em">【記】或曰。經中但言敷座。焉知入定耶。故次釋云魏
<lb n="0404c19"/>譯等。則知入定也。</p>
<p id="pX25p0404c1908" type="inline" rend="margin-left:1em">○如常敷座等者。謂如來每會
<lb n="0404c20"/>說般若。皆自敷座具。為般若出生諸佛。即是佛母。
<lb n="0404c21"/>表敬般若。故自敷座。<anchor xml:id="begd1e8176"/>已<anchor xml:id="endd1e8176"/>說八會。此當第九。儀軌不
<lb n="0404c22"/>易。故曰如常。</p>
<p id="pX25p0404c2206" type="inline" rend="margin-left:1em">○趺謂足背。加謂以一足壓一足。結
<lb n="0404c23"/>即兩足不散。表吉祥故。智論云。見畫加趺坐。魔王
<lb n="0404c24"/>尚驚懼。何況入道人。端身不傾動。又為正觀五種
<lb n="0405a01"/>因緣。是故結加趺座。一由身攝<anchor xml:id="begd1e8194"/>斂<anchor xml:id="endd1e8194"/>。速發輕安。最為
<lb n="0405a02"/>勝故。二由此晏坐。能經時久。不令身速疲極故。三
<lb n="0405a03"/>由此晏坐。是不共法。外道他論。皆無有故。四由此
<lb n="0405a04"/>晏坐。形相端嚴。令他見<anchor xml:id="begd1e8207"/>已<anchor xml:id="endd1e8207"/>。極敬信故。五由此晏坐。
<lb n="0405a05"/>佛佛弟子。共所開許。一切賢聖所稱讚故。正觀五
<lb n="0405a06"/>種因緣。是故應當結加趺坐。</p>
<p id="pX25p0405a0612" type="inline" rend="margin-left:1em">○端身住者。不低不
<lb n="0405a07"/>昂。不左右傾側也。</p>
<p id="pX25p0405a0708" type="inline" rend="margin-left:1em">○正念者。如理而念。名為正念。
<lb n="0405a08"/>念即念慧。謂離沉掉有無等。不動。謂不動於正念
<lb n="0405a09"/>也。</p>
<p id="pX25p0405a0902" type="inline" rend="margin-left:1em">○唐譯下。亦證同上義。正願者。即正念也。若別
<lb n="0405a10"/>說者。願是希欲。謂希欲住對面念。念是所願也。然
<lb n="0405a11"/>在定前。異此則非正願也。</p>
<p id="pX25p0405a1111" type="inline" rend="margin-left:1em">○住對面念者。面即是
<lb n="0405a12"/>喻。念即是法。住對兩字通於法喻。今法喻之中。各
<lb n="0405a13"/>闕一事。謂法闕所照理。喻闕能照鏡。鏡對面住。面
<lb n="0405a14"/>則自彰。念對理住。理則自現。法喻闕者。文影略故。
<lb n="0405a15"/>或可不爾。但理觀分明。如面目覩理量即水喻亦
<lb n="0405a16"/>得。</p>
<lb n="0405a17"/>
<p id="pX25p0405a1701" rend="margin-left:1em">△二顯入定意。</p>
<lb n="0405a18"/>
<p id="pX25p0405a1801" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。顯示唯寂者。於此能覺能說故。</p>
<lb n="0405a19"/>
<p id="pX25p0405a1901" rend="margin-left:1em">【記】無著下。顯入定意。</p>
<p id="pX25p0405a1909" type="inline" rend="margin-left:1em">○先牒難。併緣入定。意在於
<lb n="0405a20"/>何。</p>
<p id="pX25p0405a2002" type="inline" rend="margin-left:1em">○於此下。釋通。於此者。論云於法也。能覺者定
<lb n="0405a21"/>通。能說者說通也。意云。定通方得說通。以散心說
<lb n="0405a22"/>法。不能如實。從定發言。必有當也。故下文云。云何
<lb n="0405a23"/>為人演說。不取於相。如如不動。諸經之中。每欲說
<lb n="0405a24"/>法。皆先入定。意皆如此。
(云云)
。</p>
<p id="pX25p0405a2412" type="inline" rend="margin-left:1em">○斯亦示現為後軌
<lb n="0405b01"/>也。若準如來。言念何失。是故論云顯示等也。</p>
<lb n="0405b02"/>
<p id="pX25p0405b0201" rend="margin-left:1em">△二通前表法二。初約大雲廣辯。二引資聖略明。
<lb n="0405b03"/>初約大雲廣辯三。初標。二釋。三結。</p>
<p id="pX25p0405b0314" type="inline" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0405b04"/>
<p id="pX25p0405b0401" rend="margin-left:1em">【疏】然大聖現跡。必有所表。</p>
<lb n="0405b05"/>
<p id="pX25p0405b0501" rend="margin-left:1em">【記】疏然大下。二通前表法釋。二。初約大雲廣辯。三。
<lb n="0405b06"/>初標。</p>
<p id="pX25p0405b0603" type="inline" rend="margin-left:1em">○大聖即佛。體周法界曰大。智鑒無昧曰聖。
<lb n="0405b07"/>現跡者。所現之化跡也。所表者。諸佛所為。必不率
<lb n="0405b08"/>爾。皆以事相。表內身心。如說如來藏經。舉身放光。
<lb n="0405b09"/>光中現華。華萎見佛。遂阿難問佛。佛為說之。如華
<lb n="0405b10"/>嚴中。說佛菩薩。說天說雲須彌山大海等。皆有所
<lb n="0405b11"/>表。斯皆事相為能表。法為所表。以不徒然。故云必
<lb n="0405b12"/>也。</p>
<lb n="0405b13"/>
<p id="pX25p0405b1301" rend="margin-left:1em">△二釋二。初表通序。二表別序。</p>
<p id="pX25p0405b1313" type="inline" rend="margin-left:1em">初表通序。</p>
<lb n="0405b14"/>
<p id="pX25p0405b1401" rend="margin-left:1em">【疏】表本覺之佛。在五蘊之都。覺魔軍本空。名為戰
<lb n="0405b15"/>勝。照心識具德。即是給孤。求法養神。名乞士眾。</p>
<lb n="0405b16"/>
<p id="pX25p0405b1601" rend="margin-left:1em">【記】疏表本覺下。二釋。二。初表通序。</p>
<p id="pX25p0405b1614" type="inline" rend="margin-left:1em">○本覺佛。對化
<lb n="0405b17"/>佛說。五蘊都。對舍衛國。化身佛在舍衛國。表本覺
<lb n="0405b18"/>佛在五蘊城。城中既人物相兼。蘊內亦色心具足。</p>
<lb n="0405b19"/>
<p id="pX25p0405b1901" rend="margin-left:1em">○覺魔等。對戰勝也。梵音魔羅。此云殺者。能殺行
<lb n="0405b20"/>人慧命故也。然有四種。一天魔。即欲界主。二煩惱
<lb n="0405b21"/>魔。三陰魔。四死魔。今言覺空者。如心經云。照見五
<lb n="0405b22"/>蘊皆空。無無明。乃至亦無老死盡也。照五蘊空。即
<lb n="0405b23"/>破陰魔。無無明盡。破煩惱魔。乃至無老死。即破死
<lb n="0405b24"/>魔。餘出世法尚空。況天魔耶。</p>
<p id="pX25p0405b2412" type="inline" rend="margin-left:1em">○照心識具德者。對
<lb n="0405c01"/>給孤獨也。上迷本覺之父曰孤。下隱妙用之子曰
<lb n="0405c02"/>獨。今照性本具塵沙功德。無所乏少。即給孤獨也。</p>
<lb n="0405c03"/>
<p id="pX25p0405c0301" rend="margin-left:1em">○求法等。對比丘乞士義也。外則乞食養命。內則
<lb n="0405c04"/>求法資神。</p>
<lb n="0405c05"/>
<p id="pX25p0405c0501" rend="margin-left:1em">△二表別序。</p>
<lb n="0405c06"/>
<p id="pX25p0405c0601" rend="margin-left:1em">【疏】覺心既發。寧棄塵勞。將欲徧觀。遂入識藏。心心
<lb n="0405c07"/>數法。次第思惟。即妄而真。皆得法喜。法喜無體。融
<lb n="0405c08"/>合覺心。思惟假緣。亡緣可符真性。觀照是跡。拂跡
<lb n="0405c09"/>返本還源。返本還源。法空心寂。心寂真體。般若朗
<lb n="0405c10"/>然。</p>
<lb n="0405c11"/>
<p id="pX25p0405c1101" rend="margin-left:1em">【記】覺心下。二表別序。</p>
<p id="pX25p0405c1109" type="inline" rend="margin-left:1em">○覺心等者。對入舍衛大城
<lb n="0405c12"/>也。應云。覺心既發。寧棄塵勞。如來出世。寧棄群品。
<lb n="0405c13"/>將欲徧觀。遂入識藏。將欲教化。遂入王城。離城邑
<lb n="0405c14"/>而教化誰人。離心識而觀察何事。</p>
<p id="pX25p0405c1414" type="inline" rend="margin-left:1em">○心心數法等
<lb n="0405c15"/>者。對於其城中次第乞<anchor xml:id="begd1e8407"/>已<anchor xml:id="endd1e8407"/>也。乞食不揀貧之與富。
<lb n="0405c16"/>觀察豈擇心所心王。</p>
<p id="pX25p0405c1609" type="inline" rend="margin-left:1em">○即妄下二句。對乞得食也。
<lb n="0405c17"/>外化人而得食。內觀法而生喜。</p>
<p id="pX25p0405c1713" type="inline" rend="margin-left:1em">○法喜下二句。對
<lb n="0405c18"/>還至本處飯食也。食能資身。法能益心也。</p>
<p id="pX25p0405c1817" type="inline" rend="margin-left:1em">○思惟
<lb n="0405c19"/>假緣。對著衣持鉢。亡纔符真。對收衣鉢也。乞食既
<lb n="0405c20"/>須衣鉢。思惟要假因緣。入定既併資緣。契理須忘
<lb n="0405c21"/>念慮。</p>
<p id="pX25p0405c2103" type="inline" rend="margin-left:1em">○觀照下二句。對洗足也。若欲安坐。必須洗
<lb n="0405c22"/>去足塵。若欲還源。必須拂除心念。</p>
<p id="pX25p0405c2214" type="inline" rend="margin-left:1em">○返本下二句。
<lb n="0405c23"/>對敷座而坐也。法空即敷座。心寂即而坐。敷座方
<lb n="0405c24"/>堪人坐。法空心始得寂。</p>
<p id="pX25p0405c2410" type="inline" rend="margin-left:1em">○心寂下二句。對正宗法
<lb n="0406a01"/>也。謂安坐始能說經。心寂方彰妙慧也。</p>
<lb n="0406a02"/>
<p id="pX25p0406a0201" rend="margin-left:1em">△三結。</p>
<lb n="0406a03"/>
<p id="pX25p0406a0301" rend="margin-left:1em">【疏】欲談般若正宗。如是示現發起。</p>
<lb n="0406a04"/>
<p id="pX25p0406a0401" rend="margin-left:1em">【記】疏欲談下。三結也。</p>
<lb n="0406a05"/>
<p id="pX25p0406a0501" rend="margin-left:1em">△二引資聖略明二。初正明。二引證。</p>
<p id="pX25p0406a0515" type="inline" rend="margin-left:1em">初正明。</p>
<lb n="0406a06"/>
<p id="pX25p0406a0601" rend="margin-left:1em">【疏】資聖云。夫身有二。一偽二真。五蘊偽體。假衣食
<lb n="0406a07"/>以生育。法身無相。因般若以照成。群生保偽遺真。
<lb n="0406a08"/>諸佛養真棄偽。群生既迷真而取偽。我乃假偽跡
<lb n="0406a09"/>而引真。故託乞食之緣。將施法喜之化。</p>
<lb n="0406a10"/>
<p id="pX25p0406a1001" rend="margin-left:1em">【記】資聖下。二引資聖略明。即道液法師疏也。今摘
<lb n="0406a11"/>而用之。文不全取。於中二。一正明。</p>
<p id="pX25p0406a1114" type="inline" rend="margin-left:1em">○身有二者。通
<lb n="0406a12"/>論生佛也。偽者色身。真即法身。</p>
<p id="pX25p0406a1213" type="inline" rend="margin-left:1em">○五蘊等者。謂衣
<lb n="0406a13"/>以外覆。食以內資。生則雖因父母。存即須假衣食。</p>
<lb n="0406a14"/>
<p id="pX25p0406a1401" rend="margin-left:1em">○法身等者。謂非生因之所生。但了因之所了。由
<lb n="0406a15"/>是色身以食為命。法身以慧為命。</p>
<p id="pX25p0406a1514" type="inline" rend="margin-left:1em">○保偽謂執妄
<lb n="0406a16"/>合塵。遺真謂迷理背覺。此皆倒也。</p>
<p id="pX25p0406a1614" type="inline" rend="margin-left:1em">○養真謂悟理
<lb n="0406a17"/>合覺。棄偽謂達妄背塵也。</p>
<p id="pX25p0406a1711" type="inline" rend="margin-left:1em">○群生下。牒前倒者也。</p>
<lb n="0406a18"/>
<p id="pX25p0406a1801" rend="margin-left:1em">○我乃下。示現入城乞食以表法也。意令求般若
<lb n="0406a19"/>照成法身。故云引真也。</p>
<p id="pX25p0406a1910" type="inline" rend="margin-left:1em">○故託下。都結表法之意。
<lb n="0406a20"/>謂示現乞食意在說法耳。</p>
<lb n="0406a21"/>
<p id="pX25p0406a2101" rend="margin-left:1em">△二引證。</p>
<lb n="0406a22"/>
<p id="pX25p0406a2201" rend="margin-left:1em">【疏】故涅槃經云。汝諸比丘。雖行乞食。初未曾乞大
<lb n="0406a23"/>乘法食。</p>
<lb n="0406a24"/>
<p id="pX25p0406a2401" rend="margin-left:1em">【記】疏涅槃下。二引證。但證法為食義也。</p>
<lb n="0406b01"/>金剛經疏記科會卷第二<lb n="0406b02"/>
<lb n="0406b03"/>
<lb n="0406b04"/>
<lb n="0406b05"/>金剛經疏記科會卷第三<lb n="0406b06"/>
<byline>唐　圭峰大師　疏</byline>
<lb n="0406b07"/>
<byline>宋　長水大師　記</byline>
<lb n="0406b08"/>
<byline>後學雲棲寺沙門大<g ref="CB15358"/>科會</byline>
<lb n="0406b09"/>
<p id="pX25p0406b0901" rend="margin-left:1em">△二正宗分二。初標列章門。二依章隨釋。</p>
<p id="pX25p0406b0917" type="inline" rend="margin-left:1em">初標
<lb n="0406b10"/>列章門。</p>
<lb n="0406b11"/>
<p id="pX25p0406b1101" rend="margin-left:1em">【疏】第二正宗分。二門分別。初約無著七種義句以
<lb n="0406b12"/>懸判。後依天親門答斷疑以科釋。</p>
<lb n="0406b13"/>
<p id="pX25p0406b1301" rend="margin-left:1em">【記】正宗中疏二。初標章門。</p>
<p id="pX25p0406b1311" type="inline" rend="margin-left:1em">○以一卷經文。二論解
<lb n="0406b14"/>釋。大雲青龍皆二論並行。今即不爾。何者。以無著
<lb n="0406b15"/>配十八住處。天親斷二十七疑。旨趣既殊。科段亦
<lb n="0406b16"/>異。或一疑中有四住五住。或一住中有二疑三疑。
<lb n="0406b17"/>乍合乍離。連前帶後。以是之故。文涉交加。理則不
<lb n="0406b18"/>必深玄。學者以之難解。今既別釋。庶不相干。傳講
<lb n="0406b19"/>之流。少力多獲耳。</p>
<lb n="0406b20"/>
<p id="pX25p0406b2001" rend="margin-left:1em">△二依章隨釋二。初約無著七種義句以懸判。二
<lb n="0406b21"/>依天親問答斷疑以科釋。初約無著七種義句以
<lb n="0406b22"/>懸判三。初正示七句。二總指後四。三廣釋第三。</p>
<lb n="0406b23"/>
<p id="pX25p0406b2301" rend="margin-left:1em">【記】初中三。初正示七句。</p>
<lb n="0406b24"/>
<p id="pX25p0406b2401" rend="margin-left:1em">△初正示七句二。初牒標。二列釋。</p>
<p id="pX25p0406b2414" type="inline" rend="margin-left:1em">初牒標。</p>
<lb n="0406c01"/>
<p id="pX25p0406c0101" rend="margin-left:1em">【疏】初中。七義句者。</p>
<lb n="0406c02"/>
<p id="pX25p0406c0201" rend="margin-left:1em">【記】七義句者。論述歸敬偈<anchor xml:id="begd1e8641"/>已<anchor xml:id="endd1e8641"/>。即云。成立七種義句
<lb n="0406c03"/>
<anchor xml:id="begd1e8648"/>已<anchor xml:id="endd1e8648"/>。此般若波羅蜜。即得成立。義句。揀文句也。既以
<lb n="0406c04"/>一義為一句。此經共有七義句也。七義句名。疏中
<lb n="0406c05"/>自有。於中。前六顯示菩薩所作究竟。第七顯示成
<lb n="0406c06"/>立此法門故。然此七句之文。教理行果。悉圓滿矣。
<lb n="0406c07"/>於中一二三四。是行也。五。理也。六果也。七。教也。齊
<lb n="0406c08"/>此懸判一科。唯依無著之名記之。</p>
<lb n="0406c09"/>
<p id="pX25p0406c0901" rend="margin-left:1em">△二列釋七。初種性。二發起。三住處。四對治。五不
<lb n="0406c10"/>失。六地位。七立名。</p>
<p id="pX25p0406c1008" type="inline" rend="margin-left:1em">初種性。</p>
<lb n="0406c11"/>
<p id="pX25p0406c1101" rend="margin-left:1em">【疏】一。種性不斷。謂護念付囑。</p>
<lb n="0406c12"/>
<p id="pX25p0406c1201" rend="margin-left:1em">【記】疏一種性不斷者。此非凡夫二乘及權教菩薩。
<lb n="0406c13"/>意明佛種性不斷也。</p>
<p id="pX25p0406c1309" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂護下。指經。便是釋意。謂
<lb n="0406c14"/>以小付大。囑大化小。展轉如是。寧有斷絕。如人父
<lb n="0406c15"/>母。付囑子孫。
(云云)
。此是空生之本意。故以此事讚
<lb n="0406c16"/>佛。引起問端也。</p>
<lb n="0406c17"/>
<p id="pX25p0406c1701" rend="margin-left:1em">△二發起。</p>
<lb n="0406c18"/>
<p id="pX25p0406c1801" rend="margin-left:1em">【疏】二。發起行相。謂申請讚許。</p>
<lb n="0406c19"/>
<p id="pX25p0406c1901" rend="margin-left:1em">【記】疏二發起行相者。既欲種性不斷。故須發起修
<lb n="0406c20"/>行之相也。</p>
<p id="pX25p0406c2005" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂申下。指經。其實佇聽亦在此攝。</p>
<lb n="0406c21"/>
<p id="pX25p0406c2101" rend="margin-left:1em">△三住處。</p>
<lb n="0406c22"/>
<p id="pX25p0406c2201" rend="margin-left:1em">【疏】三。行所住處。謂十八住。從佛正說。直至經終。是
<lb n="0406c23"/>無相行所住處矣。</p>
<lb n="0406c24"/>
<p id="pX25p0406c2401" rend="margin-left:1em">【記】疏三行所住處者。既有能發。必有所發也。</p>
<p id="pX25p0406c2418" type="inline" rend="margin-left:1em">○十
<lb n="0407a01"/>八住名義。下文廣釋。</p>
<p id="pX25p0407a0109" type="inline" rend="margin-left:1em">○從佛下。指經。</p>
<p id="pX25p0407a0115" type="inline" rend="margin-left:1em">○是無下。釋
<lb n="0407a02"/>名義。此既相之無相。非一向之無相。略見行玄。為
<lb n="0407a03"/>順本宗。故標無相也。</p>
<lb n="0407a04"/>
<p id="pX25p0407a0401" rend="margin-left:1em">△四對治。</p>
<lb n="0407a05"/>
<p id="pX25p0407a0501" rend="margin-left:1em">【疏】四。對治。謂一一住處。皆具邪行。共見正行。二種
<lb n="0407a06"/>對治。</p>
<lb n="0407a07"/>
<p id="pX25p0407a0701" rend="margin-left:1em">【記】疏四對治中。邪行。即不正行也。但不順佛道。皆
<lb n="0407a08"/>名邪行。</p>
<p id="pX25p0407a0804" type="inline" rend="margin-left:1em">○共者。不一義。見者。分別情。正行者。即雜
<lb n="0407a09"/>見之正行。非純正之正行也。</p>
<p id="pX25p0407a0912" type="inline" rend="margin-left:1em">○二種對治者。以正
<lb n="0407a10"/>行治邪行。是一對治。以無分別智治分別見。是二
<lb n="0407a11"/>對治。然邪即全治。共中即但治於見。不治正行。如
<lb n="0407a12"/>披砂揀金。而去砂不去金。今經中。但有能治。無所
<lb n="0407a13"/>治也。且如第一住處中。不度眾生為邪行。度眾生
<lb n="0407a14"/>為對治。於度眾生時。見有眾生是所度。見我是能
<lb n="0407a15"/>度。是分別見。度而無度為對治。此理實同時。義分
<lb n="0407a16"/>前後。初住既爾。餘可例知。故論云。行諸住處時。有
<lb n="0407a17"/>二種對治。</p>
<lb n="0407a18"/>
<p id="pX25p0407a1801" rend="margin-left:1em">△五不失。</p>
<lb n="0407a19"/>
<p id="pX25p0407a1901" rend="margin-left:1em">【疏】五。不失。謂由對治離增減二邊。不失中道。</p>
<lb n="0407a20"/>
<p id="pX25p0407a2001" rend="margin-left:1em">【記】疏五不失中。謂由下。明意也。</p>
<p id="pX25p0407a2013" type="inline" rend="margin-left:1em">○離增減者。謂執
<lb n="0407a21"/>有為增。執無為減。前墮此二。則失中道。今皆離之。
<lb n="0407a22"/>故得不失也。如經中。即非佛法。是勝義諦。遮增益
<lb n="0407a23"/>邊。是名佛法。是世俗諦。遮損減邊。其餘即非是名。
<lb n="0407a24"/>皆例之也。論最後結云。菩薩離此二邊故。於彼對
<lb n="0407b01"/>治。不復更失。故名不失。</p>
<lb n="0407b02"/>
<p id="pX25p0407b0201" rend="margin-left:1em">△六地位。</p>
<lb n="0407b03"/>
<p id="pX25p0407b0301" rend="margin-left:1em">【疏】六。地位。謂由不失中道。成賢聖位。信行地。淨心
<lb n="0407b04"/>地。如來地。</p>
<lb n="0407b05"/>
<p id="pX25p0407b0501" rend="margin-left:1em">【記】疏六地位中。謂由下。釋。以二邊邪僻。置之不論。
<lb n="0407b06"/>中道乃是大菩提路。故於此中。分立地位。如往帝
<lb n="0407b07"/>都。有三路異。兩邊皆非。中道即正。正路之中。方可
<lb n="0407b08"/>論於遠近遲速等也。法中亦爾。故經云。一切賢聖
<lb n="0407b09"/>皆以無為法。而有差別。</p>
<p id="pX25p0407b0910" type="inline" rend="margin-left:1em">○信行下。分位也。於十八
<lb n="0407b10"/>住中。前十六住是信行地。此當三賢。依信起行。故
<lb n="0407b11"/>名信行。亦名信解。依信起解故。第十七住是淨心
<lb n="0407b12"/>地。此當初地。離分別障。親證真如故。第十八住。從
<lb n="0407b13"/>第二地<anchor xml:id="begd1e8842"/>已<anchor xml:id="endd1e8842"/>去乃至佛位。通名如來地也。</p>
<p id="pX25p0407b1316" type="inline" rend="margin-left:1em">○又以諸
<lb n="0407b14"/>家明地位。或廣或略。廣則五十二位。略則泯之全
<lb n="0407b15"/>無。今則均於廣略。去其太甚。說三地五位矣。</p>
<lb n="0407b16"/>
<p id="pX25p0407b1601" rend="margin-left:1em">△七立名。</p>
<lb n="0407b17"/>
<p id="pX25p0407b1701" rend="margin-left:1em">【疏】七。立名。謂由前六。智慧堅利。位地濶狹。故名金
<lb n="0407b18"/>剛。</p>
<lb n="0407b19"/>
<p id="pX25p0407b1901" rend="margin-left:1em">【記】疏七立名中。謂由下。釋。謂約三種法上。立金剛
<lb n="0407b20"/>名。一約般若體用名金剛。此如金剛堅利。二約地
<lb n="0407b21"/>位濶狹名金剛。此如金剛杵形。以信行一僧祗。淨
<lb n="0407b22"/>心只一剎那。佛地二僧祗。如金剛杵。初後濶。中間
<lb n="0407b23"/>狹故。三約文字名金剛。此如畫像也。以詮信行地
<lb n="0407b24"/>七紙餘經。佛地三紙餘文。淨心地五行經。如彼畫
<lb n="0407c01"/>像。亦初後濶。中間狹故。又此三者。法喻之上。皆展
<lb n="0407c02"/>轉而成。喻中。且根本是堅利金剛。因造以成其杵。
<lb n="0407c03"/>因畫以成其像。法中。根本是體用般若。因修以成
<lb n="0407c04"/>其位地。因詮以成其文字也。又此法喻各三事中。
<lb n="0407c05"/>一事即實。餘二皆虗。喻中。堅利金剛是實。杵形畫
<lb n="0407c06"/>像皆虗。法中。體用般若是實。位地文字皆虗。以此
<lb n="0407c07"/>三事。首末相似。故立金剛之名。然前一是佛本意。
<lb n="0407c08"/>餘二是菩薩及古德意也。</p>
<p id="pX25p0407c0811" type="inline" rend="margin-left:1em">○由前六等者。於中。前
<lb n="0407c09"/>五堅利。第六濶狹。濶狹之中。含能所詮也。</p>
<lb n="0407c10"/>
<p id="pX25p0407c1001" rend="margin-left:1em">△二總指後四。</p>
<lb n="0407c11"/>
<p id="pX25p0407c1101" rend="margin-left:1em">【疏】後四但約第三句中十八住說。無別經文。</p>
<lb n="0407c12"/>
<p id="pX25p0407c1201" rend="margin-left:1em">【記】疏後四下。二總指後四。</p>
<p id="pX25p0407c1211" type="inline" rend="margin-left:1em">○應先問云。第三句內。
<lb n="0407c13"/>說盡經文。未知後四。如何配攝。故此云也。</p>
<p id="pX25p0407c1317" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂一
<lb n="0407c14"/>一住說對治故。於對治處。顯不失中道故。於不失
<lb n="0407c15"/>中。立位地故。於前六中道。立名故。
(云云)
。</p>
<lb n="0407c16"/>
<p id="pX25p0407c1601" rend="margin-left:1em">△三廣釋第三三。初正辯十八住處。二重以八義
<lb n="0407c17"/>相攝。三更約地位配釋。初正辯十八住處二。初牒
<lb n="0407c18"/>標。二列釋。</p>
<p id="pX25p0407c1805" type="inline" rend="margin-left:1em">初牒標。</p>
<lb n="0407c19"/>
<p id="pX25p0407c1901" rend="margin-left:1em">【疏】十八住處者。</p>
<lb n="0407c20"/>
<p id="pX25p0407c2001" rend="margin-left:1em">【記】疏十八下。三廣釋第三。三。一正辯十八住處。疏
<lb n="0407c21"/>中具列十八住名。略釋其義。兼明對治十二種障。
<lb n="0407c22"/>便指經文。令知科段所屬。</p>
<p id="pX25p0407c2211" type="inline" rend="margin-left:1em">○然每住經文。疏但略
<lb n="0407c23"/>標三字五字。緣以經本科段首尾文勢稍重。恐言
<lb n="0407c24"/>涉相濫。故不標最初之字。但取其次異文。亦不結
<lb n="0408a01"/>終齊至何處意在省約耳。向下隨文略敘首末。以
<lb n="0408a02"/>隔前後。</p>
<lb n="0408a03"/>
<p id="pX25p0408a0301" rend="margin-left:1em">△二列釋十八。初發心住。二波羅蜜相應住。三欲
<lb n="0408a04"/>得色身住。四欲得法身住。五修道無慢住。六不離
<lb n="0408a05"/>佛世住。七願淨佛土住。八成熟眾生住。九遠離外
<lb n="0408a06"/>論住。十觀破色身住。十一給侍如來住。十二遠離
<lb n="0408a07"/>退失住。十三忍苦住。十四離寂靜味住。十五證道
<lb n="0408a08"/>離喜住。十六求佛教授住。十七證道住。十八求佛
<lb n="0408a09"/>地住。</p>
<p id="pX25p0408a0903" type="inline" rend="margin-left:1em">初發心住。</p>
<lb n="0408a10"/>
<p id="pX25p0408a1001" rend="margin-left:1em">【疏】一。發心住。經云應如是降伏其心所有一切等。</p>
<lb n="0408a11"/>
<p id="pX25p0408a1101" rend="margin-left:1em">【記】一中發心者。謂發廣大第一等四種心也。</p>
<p id="pX25p0408a1118" type="inline" rend="margin-left:1em">○經
<lb n="0408a12"/>文從佛告須菩提諸菩薩摩訶薩。應如是降伏其
<lb n="0408a13"/>心。乃至若菩薩有我相人相眾生相壽者相。即非
<lb n="0408a14"/>菩薩。</p>
<p id="pX25p0408a1403" type="inline" rend="margin-left:1em">○以大乘菩薩。最初法爾合發是心。故十八
<lb n="0408a15"/>住中。居其第一。</p>
<lb n="0408a16"/>
<p id="pX25p0408a1601" rend="margin-left:1em">△二波羅蜜相應住。</p>
<lb n="0408a17"/>
<p id="pX25p0408a1701" rend="margin-left:1em">【疏】二。波羅蜜相應行住。不住色布施等。</p>
<lb n="0408a18"/>
<p id="pX25p0408a1801" rend="margin-left:1em">【記】二者。經從復次須菩提。於法應無所住行於布
<lb n="0408a19"/>施。乃至須菩提。菩薩但應如所教住。</p>
<p id="pX25p0408a1915" type="inline" rend="margin-left:1em">○不住等者。
<lb n="0408a20"/>等有二意。一則等於餘文。如上所引。二則等於餘
<lb n="0408a21"/>義。謂等餘戒等五也。</p>
<p id="pX25p0408a2109" type="inline" rend="margin-left:1em">○此則雖是指經。便兼釋義。
<lb n="0408a22"/>則波羅蜜是所應。戒等是能應。能所兩合。故云相
<lb n="0408a23"/>應。由是。但行施戒等。不能離相。或行離相。不行施
<lb n="0408a24"/>戒等。皆非相應行。直於行施戒等處離相。離相處
<lb n="0408b01"/>行施戒等。方得名為相應行也。</p>
<lb n="0408b02"/>
<p id="pX25p0408b0201" rend="margin-left:1em">△三欲得色身住。</p>
<lb n="0408b03"/>
<p id="pX25p0408b0301" rend="margin-left:1em">【疏】三。欲得色身住。可以身相等。</p>
<lb n="0408b04"/>
<p id="pX25p0408b0401" rend="margin-left:1em">【記】三者。經從須菩提於意云何。可以身相見如來
<lb n="0408b05"/>不。乃至若見諸相非相。即見如來。</p>
<p id="pX25p0408b0514" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。色身是相。
<lb n="0408b06"/>何以離相求之。答色身之相是影。法身無相是體。
<lb n="0408b07"/>欲得有相色身。須見無相法體。未見法體。不能現
<lb n="0408b08"/>相。是故先令見相無相。方得色相之身耳。此中意
<lb n="0408b09"/>在文外。故論以意科也。</p>
<lb n="0408b10"/>
<p id="pX25p0408b1001" rend="margin-left:1em">△四欲得法身住。</p>
<lb n="0408b11"/>
<p id="pX25p0408b1101" rend="margin-left:1em">【疏】四。欲得法身住。法身有二。一言說法身。頗有眾
<lb n="0408b12"/>生等。因言顯理故。二證得法身復有二。一智相。如
<lb n="0408b13"/>來得阿耨等。二福相。若人滿三千等。</p>
<lb n="0408b14"/>
<p id="pX25p0408b1401" rend="margin-left:1em">【記】四中言說者。經從須菩提白佛言世尊。乃至法
<lb n="0408b15"/>尚應捨。何況非法。</p>
<p id="pX25p0408b1508" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。法身非言說。何故以言說
<lb n="0408b16"/>為法身耶。故疏釋云因言顯理故。此有二意。一以
<lb n="0408b17"/>言說顯於法身。法身非言說。二文字性離。即是法
<lb n="0408b18"/>身。無別法身耳。</p>
<p id="pX25p0408b1807" type="inline" rend="margin-left:1em">○智相者。經從須菩提於意云何。
<lb n="0408b19"/>如來得阿耨菩提耶。乃至一切賢聖。皆以無為法
<lb n="0408b20"/>而有差別。</p>
<p id="pX25p0408b2005" type="inline" rend="margin-left:1em">○則以無相無為法為智相也。故起信
<lb n="0408b21"/>云。以智相無可見故。</p>
<p id="pX25p0408b2109" type="inline" rend="margin-left:1em">○福相者。經從須菩提於意
<lb n="0408b22"/>云何。若人滿三千大千世界七寶以用布施。乃至
<lb n="0408b23"/>須菩提。所謂佛法者。即非佛法。</p>
<p id="pX25p0408b2313" type="inline" rend="margin-left:1em">○斯則以持說此
<lb n="0408b24"/>經。獲無漏福所感微妙色身。名為福相也。然是法
<lb n="0408c01"/>身之福相。福相非法身。依主釋。</p>
<lb n="0408c02"/>
<p id="pX25p0408c0201" rend="margin-left:1em">△五修道無慢住三。初正示此文。二通敘後段。三
<lb n="0408c03"/>別結對治。</p>
<p id="pX25p0408c0305" type="inline" rend="margin-left:1em">初正示此文。</p>
<lb n="0408c04"/>
<p id="pX25p0408c0401" rend="margin-left:1em">【疏】五。於修道得勝中無慢住須陀洹等。</p>
<lb n="0408c05"/>
<p id="pX25p0408c0501" rend="margin-left:1em">【記】五於下。文三。初正示此文。</p>
<p id="pX25p0408c0512" type="inline" rend="margin-left:1em">○經從須菩提於意
<lb n="0408c06"/>云何。須陀洹能作是念我得須陀洹果不。乃至是
<lb n="0408c07"/>樂阿蘭那行。</p>
<p id="pX25p0408c0706" type="inline" rend="margin-left:1em">○得勝者。以小乘四果。勝於四向等
<lb n="0408c08"/>故。對劣彰勝也。此即以小況大也。小人尚猶無過。
<lb n="0408c09"/>君子豈合有𠍴。由無慢故。方得證果。故經皆言。我
<lb n="0408c10"/>不作是念。我得須陀洹果等。</p>
<lb n="0408c11"/>
<p id="pX25p0408c1101" rend="margin-left:1em">△二通敘後段。</p>
<lb n="0408c12"/>
<p id="pX25p0408c1201" rend="margin-left:1em">【疏】從此至十六住。如次對治十二種障。意明欲求
<lb n="0408c13"/>色身法身。須離是障。障盡故。入十七證道住。</p>
<lb n="0408c14"/>
<p id="pX25p0408c1401" rend="margin-left:1em">【記】從此下。二通敘後段。</p>
<p id="pX25p0408c1410" type="inline" rend="margin-left:1em">○意明等者。敘次第之意
<lb n="0408c15"/>也。先問云。前之四住。何不言離障耶。故云也。意云
<lb n="0408c16"/>凡欲修進。先須發心。發心<anchor xml:id="begd1e9186"/>已<anchor xml:id="endd1e9186"/>。則修行。故有第一第
<lb n="0408c17"/>二。發心修行。本求佛果。佛果之內。唯有二身。麤細
<lb n="0408c18"/>之間。先色後法。故有第三第四。前修勝行。恐有慢
<lb n="0408c19"/>心。障入聖位。故說小果以況大乘。今離障。進入十
<lb n="0408c20"/>迴向位也。故從第五。方說離障也。</p>
<p id="pX25p0408c2014" type="inline" rend="margin-left:1em">○然此十二障。
<lb n="0408c21"/>每至一住。皆須躡前。以辨來意。如云。雖得無慢。猶
<lb n="0408c22"/>自少聞。故於第六住中。對治少聞障。他皆倣此。以
<lb n="0408c23"/>此諸障。皆在地前。能障見道。非是地上。故云障盡
<lb n="0408c24"/>入證道也。然障是所治。文在經外。住是能治。正是
<lb n="0409a01"/>經文。若相望說之。理則明矣。</p>
<lb n="0409a02"/>
<p id="pX25p0409a0201" rend="margin-left:1em">△三別結對治。</p>
<lb n="0409a03"/>
<p id="pX25p0409a0301" rend="margin-left:1em">【疏】今當對治第一慢障。</p>
<lb n="0409a04"/>
<p id="pX25p0409a0401" rend="margin-left:1em">【記】今當下。三別結對治。</p>
<p id="pX25p0409a0410" type="inline" rend="margin-left:1em">○然準五蘊論說。慢有七
<lb n="0409a05"/>九二種。但開合之異。此約入道人說。七者。論云。一
<lb n="0409a06"/>慢。於劣謂勝。於相似謂等。二過慢。於相似謂勝。於
<lb n="0409a07"/>勝謂等。三慢過慢。謂於勝<anchor xml:id="begd1e9237"/>己<anchor xml:id="endd1e9237"/>計勝彼。四邪慢。<anchor xml:id="begd1e9243"/>己<anchor xml:id="endd1e9243"/>實
<lb n="0409a08"/>無德。計<anchor xml:id="begd1e9252"/>己<anchor xml:id="endd1e9252"/>有德。五我慢。謂於五取蘊。計我我所。六
<lb n="0409a09"/>增上慢。謂於勝妙法中。未得謂得。七卑劣慢。於多
<lb n="0409a10"/>分勝。計<anchor xml:id="begd1e9262"/>己<anchor xml:id="endd1e9262"/>少分劣。今所離者。即五六也。以證我空
<lb n="0409a11"/>故。取自果故。</p>
<lb n="0409a12"/>
<p id="pX25p0409a1201" rend="margin-left:1em">△六不離佛世住。</p>
<lb n="0409a13"/>
<p id="pX25p0409a1301" rend="margin-left:1em">【疏】六。不離佛世時住。昔在然燈等。離第二少聞障。
<lb n="0409a14"/>不離佛世。則具多聞。</p>
<lb n="0409a15"/>
<p id="pX25p0409a1501" rend="margin-left:1em">【記】六者。經從佛告須菩提。於意云何。如來昔在燃
<lb n="0409a16"/>燈佛所。乃至實無所得。</p>
<p id="pX25p0409a1610" type="inline" rend="margin-left:1em">○云何離障得成住耶。疏
<lb n="0409a17"/>次云離第下。所離障。不離下。結成住義。於中。上句
<lb n="0409a18"/>成住。下句離障也。若離佛世。不名住處。無佛說法。
<lb n="0409a19"/>則是少聞。便成其障。若不離佛世。乃成住處。常遇
<lb n="0409a20"/>佛說法。則具多聞。便離障也。</p>
<p id="pX25p0409a2012" type="inline" rend="margin-left:1em">○然凡是修行。智慧
<lb n="0409a21"/>為本。欲得智慧。必須多聞。故依佛住。離少聞障也。
<lb n="0409a22"/>故經云。多聞增智慧。勤問第一方。</p>
<p id="pX25p0409a2214" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。若然者。據
<lb n="0409a23"/>今經云。於法實無所得。豈成多聞。答。此是聞而無
<lb n="0409a24"/>聞。得而無得。無得而得。是真得。無聞而聞。是實聞。
<lb n="0409b01"/>故成此住。</p>
<lb n="0409b02"/>
<p id="pX25p0409b0201" rend="margin-left:1em">△七願淨佛土住。</p>
<lb n="0409b03"/>
<p id="pX25p0409b0301" rend="margin-left:1em">【疏】七。願淨佛土住。菩薩莊嚴佛土不等。離小攀緣
<lb n="0409b04"/>作念修道障。緣形相土則小。無緣則大。契法界故。</p>
<lb n="0409b05"/>
<p id="pX25p0409b0501" rend="margin-left:1em">【記】七者。經從須菩提於意云何。菩薩莊嚴佛土不。
<lb n="0409b06"/>乃至應無所住而生其心。</p>
<p id="pX25p0409b0611" type="inline" rend="margin-left:1em">○離小下。所離障。攀緣
<lb n="0409b07"/>即是作念。葢一義耳。</p>
<p id="pX25p0409b0709" type="inline" rend="margin-left:1em">○緣形等者。意云。若取色聲
<lb n="0409b08"/>等相為土。即有分限。故名小也。以不如法身故。若
<lb n="0409b09"/>不取相。分別不生。心境兩忘。竟何分限。故云大也。
<lb n="0409b10"/>契法下。釋所以也。意令忘懷嚴法性土。不令生心
<lb n="0409b11"/>嚴法相土也。故經云。不應住色等生心。應無所住
<lb n="0409b12"/>而生其心。偈釋云。智習唯識通。如是取淨土。非形
<lb n="0409b13"/>第一體。非嚴莊嚴意。</p>
<lb n="0409b14"/>
<p id="pX25p0409b1401" rend="margin-left:1em">△八成熟眾生住。</p>
<lb n="0409b15"/>
<p id="pX25p0409b1501" rend="margin-left:1em">【疏】八。成熟眾生住。人身如須彌等。離捨眾生障。若
<lb n="0409b16"/>見大小。不能濟物。</p>
<lb n="0409b17"/>
<p id="pX25p0409b1701" rend="margin-left:1em">【記】八者。經從須菩提於意云何。譬如有人。身如須
<lb n="0409b18"/>彌山王。乃至是名大身。</p>
<p id="pX25p0409b1810" type="inline" rend="margin-left:1em">○成熟者。即由教化令眾
<lb n="0409b19"/>生成種。根熟有所悟證。</p>
<p id="pX25p0409b1910" type="inline" rend="margin-left:1em">○離捨下。所離障。若捨眾
<lb n="0409b20"/>生。即不能教化。故令離障。方成住也。</p>
<p id="pX25p0409b2015" type="inline" rend="margin-left:1em">○若見大小
<lb n="0409b21"/>下。反釋所以。意言能濟物者。葢為不見大小也。故
<lb n="0409b22"/>經云。佛說非身。是名大身。豈存大小。若見大小。則
<lb n="0409b23"/>有高下親疎憎愛。心既不等。寧曰大悲。縱使化生
<lb n="0409b24"/>但成愛見。憎者則去。便捨眾生。云何成熟。反此用
<lb n="0409c01"/>意。則物無有遺。遲速之間。皆能成熟。</p>
<lb n="0409c02"/>
<p id="pX25p0409c0201" rend="margin-left:1em">△九遠離外論住。</p>
<lb n="0409c03"/>
<p id="pX25p0409c0301" rend="margin-left:1em">【疏】九。遠離隨順外論散亂住。如恒河中所有沙等。
<lb n="0409c04"/>離樂隨外論散亂障。恒沙寶施。不及持經。如何外
<lb n="0409c05"/>學。不修正法。</p>
<lb n="0409c06"/>
<p id="pX25p0409c0601" rend="margin-left:1em">【記】九者。經從須菩提。如恒河中所有沙。乃至如來
<lb n="0409c07"/>無所說。</p>
<p id="pX25p0409c0704" type="inline" rend="margin-left:1em">○離樂下。所離障。然隨順外論。即是散亂
<lb n="0409c08"/>但能遠離。即成住也。即儒墨文筆。除佛教外。皆外
<lb n="0409c09"/>論也。以外論之事。是名利源。既若求名。豈得心無
<lb n="0409c10"/>散亂。況得之則樂。失之則苦。苦之則憂。樂之則溢。
<lb n="0409c11"/>由斯業累。世世沉淪。反推其本。皆由隨順外論耳。</p>
<lb n="0409c12"/>
<p id="pX25p0409c1201" rend="margin-left:1em">○恒沙下。舉持經福多以責外學。意云。持經者功
<lb n="0409c13"/>德若此而不修行。名利之源。是輪迴苦本。如何隨
<lb n="0409c14"/>順。却乃修學。</p>
<lb n="0409c15"/>
<p id="pX25p0409c1501" rend="margin-left:1em">△十觀破色身住。</p>
<lb n="0409c16"/>
<p id="pX25p0409c1601" rend="margin-left:1em">【疏】十。色及眾生身摶取中觀破相應行住。三千世
<lb n="0409c17"/>界所有微塵等。離破影像相中無巧便障。既離散
<lb n="0409c18"/>亂。與定相應。以細末不念二種方便。破麤至細。泯
<lb n="0409c19"/>細至空。則除影像之相想。</p>
<lb n="0409c20"/>
<p id="pX25p0409c2001" rend="margin-left:1em">【記】十者。經從須菩提於意云何三千大千世界所
<lb n="0409c21"/>有微塵是為多不。乃至是名世界。</p>
<p id="pX25p0409c2114" type="inline" rend="margin-left:1em">○色是依報。即
<lb n="0409c22"/>外四大。身是正報。即內五蘊。摶取者。即和合義也。
<lb n="0409c23"/>但秦魏譯異爾。然摶取約法。相應兼人。二事相望。
<lb n="0409c24"/>總有三對。一。內身色蘊。及外器界。但合微塵所成。
<lb n="0410a01"/>名為摶取。見有身器為依正執取等。即是相應。二
<lb n="0410a02"/>受等四蘊。但合心心所法而成。名為摶取。見有苦
<lb n="0410a03"/>樂受等。即是相應。三。色心和合以成此身。名為摶
<lb n="0410a04"/>取。見有心色。即是我人相應。行即遷流造作之義。
<lb n="0410a05"/>觀破之義。如下所明。</p>
<p id="pX25p0410a0509" type="inline" rend="margin-left:1em">○影像相者。謂色心等法。是
<lb n="0410a06"/>法界中之影像。亦可是業識之影像。離破下。所離
<lb n="0410a07"/>障。無巧便者。由無善巧方便。不能破此影像。乃名
<lb n="0410a08"/>為障。若有巧便破之。則成其住也。巧便之相。彰在
<lb n="0410a09"/>次文。</p>
<p id="pX25p0410a0903" type="inline" rend="margin-left:1em">○既離下。躡於前住以為方便之本。由無散
<lb n="0410a10"/>亂。則成其定。從定方能發慧。觀而破之。</p>
<p id="pX25p0410a1016" type="inline" rend="margin-left:1em">○以細下。
<lb n="0410a11"/>正示二種方便。巧便之相也。然破色具二。破心唯
<lb n="0410a12"/>一。除細末也。以心心所法。不可析破故。麤色顯著。
<lb n="0410a13"/>難忘執情。析至極微。易祛妄念。故須具二。如下文
<lb n="0410a14"/>說。</p>
<p id="pX25p0410a1402" type="inline" rend="margin-left:1em">○相想。即心境也。心境兩忘。故云除。</p>
<lb n="0410a15"/>
<p id="pX25p0410a1501" rend="margin-left:1em">△十一給侍如來住。</p>
<lb n="0410a16"/>
<p id="pX25p0410a1601" rend="margin-left:1em">【疏】十一。供養給侍如來住。可以三十二相見如來
<lb n="0410a17"/>不等。離福資糧不具障。不以相見。常見法身。名為
<lb n="0410a18"/>給侍。福無邊矣。</p>
<lb n="0410a19"/>
<p id="pX25p0410a1901" rend="margin-left:1em">【記】十一者。經從須菩提於意云何。可以三十二相
<lb n="0410a20"/>見如來不。乃至是名三十二相。</p>
<p id="pX25p0410a2013" type="inline" rend="margin-left:1em">○離福下。所離障。
<lb n="0410a21"/>欲入聖道。須福資糧。如人遠行。豈可空往。佛為至
<lb n="0410a22"/>聖。是福之因。供養給侍。無不獲福。即以此福。為其
<lb n="0410a23"/>資糧。若供養得福。即是住非障。反之則是障非住
<lb n="0410a24"/>也。</p>
<p id="pX25p0410a2402" type="inline" rend="margin-left:1em">○不以下。或問。文云不以相見如來。如來尚不
<lb n="0410b01"/>得見。云何給侍耶。故此釋也。此即但以智慧隨順
<lb n="0410b02"/>相應。名為給侍。然非謂棄却相身。別侍無相之佛。
<lb n="0410b03"/>但了相即非相。不生執著。乃曰相應。凡所供養親
<lb n="0410b04"/>近恭敬。皆名給侍。若生執著。不順於理。雖常見佛
<lb n="0410b05"/>不名為見。如下文云。若以色見我。以音聲求我。是
<lb n="0410b06"/>人行邪道。不能見如來。華嚴云。若人百千劫。常隨
<lb n="0410b07"/>於如來。不了真實義。盲瞑不見佛。又如佛昔三月
<lb n="0410b08"/>昇忉利天為母說法。後降閻浮。有蓮華色比丘尼
<lb n="0410b09"/>欲先見佛。化作轉輪王隊仗。往至佛所。佛乃訶之
<lb n="0410b10"/>具陳上事。時須菩提。在於山中。亦欲見佛。尋復思
<lb n="0410b11"/>念。空無相理。是真法身。何用見色相。言<anchor xml:id="begd1e9561"/>已<anchor xml:id="endd1e9561"/>復坐。竟
<lb n="0410b12"/>不往見。於是佛告蓮華色言。須菩提先見我竟。汝
<lb n="0410b13"/>
<anchor xml:id="begd1e9570"/>已<anchor xml:id="endd1e9570"/>在後。故知執相迷真。對面千里。虗心體物。天地
<lb n="0410b14"/>一家。故古人云。肝膽雖近。情生則隔。江山雖緬。道
<lb n="0410b15"/>契則隣。是知通達妙理。方真給侍。若斯給侍。是侍
<lb n="0410b16"/>真佛。故所獲福。無有邊際。</p>
<lb n="0410b17"/>
<p id="pX25p0410b1701" rend="margin-left:1em">△十二遠離退失住。</p>
<lb n="0410b18"/>
<p id="pX25p0410b1801" rend="margin-left:1em">【疏】十二。遠離利養及疲乏熱惱故不起精進及退
<lb n="0410b19"/>失住。恒河沙身命布施等。離樂味懈怠利養障。恒
<lb n="0410b20"/>沙命施。猶劣受持。豈為一身。躭著利養。身疲心惱
<lb n="0410b21"/>而懈怠耶。</p>
<lb n="0410b22"/>
<p id="pX25p0410b2201" rend="margin-left:1em">【記】十二者。經從須菩提。若有善男子善女人。以恒
<lb n="0410b23"/>河沙等身布施。乃至是名第一波羅蜜。</p>
<p id="pX25p0410b2316" type="inline" rend="margin-left:1em">○離樂下。
<lb n="0410b24"/>是所離障。然障名有所闕略。若取周備。不過住名。
<lb n="0410c01"/>但樂味成障。遠離成住。且約為障起過。有其五重。
<lb n="0410c02"/>一為身求利。二由求利養。令身疲乏。此復有二。一
<lb n="0410c03"/>由放逸。令身疲乏。二求不得。身亦疲乏。三由身疲
<lb n="0410c04"/>故。令心熱惱。四由心熱惱故。不起精進。五由不精
<lb n="0410c05"/>進故。退失功德。</p>
<p id="pX25p0410c0507" type="inline" rend="margin-left:1em">○恒沙命施下。釋成對治經苦較
<lb n="0410c06"/>量。意令改革。以見大利故。不求小利。既不求利。身
<lb n="0410c07"/>則不疲。身既不疲。心則不惱。心既不惱。則起精進。
<lb n="0410c08"/>既起精進。則能受持。獲無邊福。故知經意。為治此
<lb n="0410c09"/>障。成其住也。</p>
<p id="pX25p0410c0906" type="inline" rend="margin-left:1em">○一身者。一報身也。意云。豈為一報
<lb n="0410c10"/>之身。終日求名求利。求之不足。未始稱情。縱使多
<lb n="0410c11"/>財。死為他物。持經功德無量無邊。盡未來際。用之
<lb n="0410c12"/>不竭。利害若此。人何不然。無常經云。眷屬皆捨去。
<lb n="0410c13"/>財寶任他將。但持自善根。險道充糧食。</p>
<lb n="0410c14"/>
<p id="pX25p0410c1401" rend="margin-left:1em">△十三忍苦住。</p>
<lb n="0410c15"/>
<p id="pX25p0410c1501" rend="margin-left:1em">【疏】十三。忍苦住。忍波羅蜜割截身等。離不能忍苦
<lb n="0410c16"/>障。無我等相。累苦能忍。</p>
<lb n="0410c17"/>
<p id="pX25p0410c1701" rend="margin-left:1em">【記】十三者。經從須菩提。忍辱波羅蜜。乃至如人有
<lb n="0410c18"/>目。日光明照見種種色。</p>
<p id="pX25p0410c1810" type="inline" rend="margin-left:1em">○離不下。所離障。此但不
<lb n="0410c19"/>忍為障。忍之成住也。</p>
<p id="pX25p0410c1909" type="inline" rend="margin-left:1em">○無我下。出忍之所以也。斯
<lb n="0410c20"/>有兩意。所謂通別。通則由無我相。雖累遭割截。常
<lb n="0410c21"/>能忍受。別則由無我故忍。由累苦故能忍也。</p>
<lb n="0410c22"/>
<p id="pX25p0410c2201" rend="margin-left:1em">△十四離寂靜味住。</p>
<lb n="0410c23"/>
<p id="pX25p0410c2301" rend="margin-left:1em">【疏】十四。離寂靜味住。當來之世。若有人能於此經
<lb n="0410c24"/>受持讀誦等。離智資糧不具障。日三時捨身。一一
<lb n="0411a01"/>沙數。不及信經。如何唯專禪定。耽寂靜味。闕於智
<lb n="0411a02"/>慧。而不持說。</p>
<lb n="0411a03"/>
<p id="pX25p0411a0301" rend="margin-left:1em">【記】十四者。經從須菩提。當來之世。若有善男子善
<lb n="0411a04"/>女人。能於此經受持讀誦。乃至果報亦不可思議。</p>
<lb n="0411a05"/>
<p id="pX25p0411a0501" rend="margin-left:1em">○離智下。所離障。若躭寂無智即是障非住。若離
<lb n="0411a06"/>寂修智。即是住非障。</p>
<p id="pX25p0411a0609" type="inline" rend="margin-left:1em">○日三時下。指經對治。意云
<lb n="0411a07"/>欲證聖性。非智不階。經苦較量。意在䇿發。此同革
<lb n="0411a08"/>嚴經中訶勸之相。彼云。法性真常離心念。二乘於
<lb n="0411a09"/>此亦能得。不以此故為世尊。但以甚深無閡智。</p>
<p id="pX25p0411a0919" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0411a10"/>然此是對治之別意。故須一向而言。令人捨定修
<lb n="0411a11"/>慧。若據究竟通論。必須定慧等學。涅槃經中說。定
<lb n="0411a12"/>慧不等。不見佛性。無明邪見。自此而生。前第十一
<lb n="0411a13"/>住。便是定門。對治不同。故須然也。修習之者。須兼
<lb n="0411a14"/>行之。</p>
<lb n="0411a15"/>
<p id="pX25p0411a1501" rend="margin-left:1em">△十五證道離喜住。</p>
<lb n="0411a16"/>
<p id="pX25p0411a1601" rend="margin-left:1em">【疏】十五。於證道時遠離喜動住。云何住降等。離十
<lb n="0411a17"/>一不自攝障。我能住降。心生喜動。動則不能自攝。</p>
<lb n="0411a18"/>
<p id="pX25p0411a1801" rend="margin-left:1em">【記】十五者。經從爾時須菩提白佛言世尊。乃至實
<lb n="0411a19"/>無有法發阿耨多羅三藐三菩提者。</p>
<p id="pX25p0411a1915" type="inline" rend="margin-left:1em">○離十一下。
<lb n="0411a20"/>所離障。謂動不自攝。則是障非住。若自攝不動。則
<lb n="0411a21"/>是住非障也。論中則云自取障。</p>
<p id="pX25p0411a2113" type="inline" rend="margin-left:1em">○我能下。釋。意云
<lb n="0411a22"/>由計我故。遂起降住勝能之心。不覺喜動。故不自
<lb n="0411a23"/>攝。今經既云無一眾生得滅度。無法得菩提則不
<lb n="0411a24"/>計勝能。故能對治也。</p>
<lb n="0411b01"/>
<p id="pX25p0411b0101" rend="margin-left:1em">△十六求佛教授住。</p>
<lb n="0411b02"/>
<p id="pX25p0411b0201" rend="margin-left:1em">【疏】十六。求佛教授住。於然燈佛所。有法得菩提不
<lb n="0411b03"/>等。離十二無教授障。欲入初地。須佛教授。故約遇
<lb n="0411b04"/>佛得無所得。而證道矣。</p>
<lb n="0411b05"/>
<p id="pX25p0411b0501" rend="margin-left:1em">【記】十六經。從須菩提於意云何。如來於然燈佛所。
<lb n="0411b06"/>有法得阿耨多羅三藐三菩提不。乃至是故名一
<lb n="0411b07"/>切法。</p>
<p id="pX25p0411b0703" type="inline" rend="margin-left:1em">○離十二下。若無教授。即是障非住。若得教
<lb n="0411b08"/>授。即是住非障。</p>
<p id="pX25p0411b0807" type="inline" rend="margin-left:1em">○欲入下。釋成住義。雖三賢位中。
<lb n="0411b09"/>亂修六度。經一無數劫欲入聖道。要佛䇿發。故於
<lb n="0411b10"/>資糧位後。立加行名。其猶鑽火。火欲出時。倍加功
<lb n="0411b11"/>力。遇佛。然燈佛也。得無所得者。即然燈與善慧授
<lb n="0411b12"/>記。當得作佛。號釋迦牟尼。非佛與法。故云無得。</p>
<p id="pX25p0411b1219" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0411b13"/>問。此說善慧得記。進入八地。何故將此配地前耶。
<lb n="0411b14"/>答。欲入初地。須學八地用心。方可得入。若學初地。
<lb n="0411b15"/>竟不能入。如人學射。可知。又將證八地。猶須教授。
<lb n="0411b16"/>欲入見道。豈得不然。</p>
<p id="pX25p0411b1609" type="inline" rend="margin-left:1em">○然從第五。至此住中。每住
<lb n="0411b17"/>對治一障。此障障於見道。今則加行位極。對治<anchor xml:id="begd1e9812"/>已<anchor xml:id="endd1e9812"/>
<lb n="0411b18"/>盡。故云而證道矣。</p>
<lb n="0411b19"/>
<p id="pX25p0411b1901" rend="margin-left:1em">△十七證道住。</p>
<lb n="0411b20"/>
<p id="pX25p0411b2001" rend="margin-left:1em">【疏】十七。證道住。人身長大等。攝種性智。證徧行真
<lb n="0411b21"/>如。成法報身。故長大矣。</p>
<lb n="0411b22"/>
<p id="pX25p0411b2201" rend="margin-left:1em">【記】十七者。經從須菩提譬如人身長大。乃至佛說
<lb n="0411b23"/>一切法無我無人無眾生無壽者。</p>
<p id="pX25p0411b2314" type="inline" rend="margin-left:1em">○攝種性下。釋
<lb n="0411b24"/>成住義。智體即觀照般若。是能證也。即妙平二智
<lb n="0411c01"/>無分別也。以得此智。生如來家。決定紹佛種故。斯
<lb n="0411c02"/>則地前加行之智。至於初地。轉受此名。</p>
<p id="pX25p0411c0216" type="inline" rend="margin-left:1em">○證徧等
<lb n="0411c03"/>者。體即實相般若。是所證也。以徧在一切法中故。
<lb n="0411c04"/>唯識云。由此真如。二空所顯。無有一法而不在故。
<lb n="0411c05"/>論中則名平等智。然有五種平等因緣。一麤惡平
<lb n="0411c06"/>等。二法無我平等。三斷相應平等。四無希望心平
<lb n="0411c07"/>等。五一切菩薩證道平等。有是五種因緣。故名平
<lb n="0411c08"/>等智。故論云。入證道時。得二種智。一攝種性智。二
<lb n="0411c09"/>平等智也。然所證是理。今云智者。斯有兩意。一準
<lb n="0411c10"/>起信論云。依此法身。說名本覺。二則理智冥合。能
<lb n="0411c11"/>所不殊。如珠與光。不相捨離。</p>
<p id="pX25p0411c1112" type="inline" rend="margin-left:1em">○成法報身者。攝種
<lb n="0411c12"/>性智至果得成報身。平等智至果得成法身。</p>
<p id="pX25p0411c1218" type="inline" rend="margin-left:1em">○故
<lb n="0411c13"/>長大者。論即云妙大。妙即報身。以萬行功德所莊
<lb n="0411c14"/>嚴故。大即法身。真如實理。徧一切故。</p>
<lb n="0411c15"/>
<p id="pX25p0411c1501" rend="margin-left:1em">△十八求佛地住二。初標六種具足。二列六種具
<lb n="0411c16"/>足。</p>
<p id="pX25p0411c1602" type="inline" rend="margin-left:1em">初標六種具足。</p>
<lb n="0411c17"/>
<p id="pX25p0411c1701" rend="margin-left:1em">【疏】十八。上求佛地住。於中復有六種具足。</p>
<lb n="0411c18"/>
<p id="pX25p0411c1801" rend="margin-left:1em">【記】十八者。自此<anchor xml:id="begd1e9903"/>已<anchor xml:id="endd1e9903"/>下。皆求佛地。於中復有六種具
<lb n="0411c19"/>足。具足者。圓滿義。謂轉捨二障。轉得菩提涅槃。攝
<lb n="0411c20"/>轉具足也。</p>
<lb n="0411c21"/>
<p id="pX25p0411c2101" rend="margin-left:1em">△二列六種具足六。初國土具足。二無上見智淨
<lb n="0411c22"/>具足。三無上福具足。四無上身具足。五無上語具
<lb n="0411c23"/>足。六無上心具足。</p>
<lb n="0411c24"/>
<p id="pX25p0411c2401" rend="margin-left:1em">【記】既證聖性。生如來家。須示佛果功德。令其欣趣。
<lb n="0412a01"/>然其果德雖多。以要言之。不出依正二報。二報之
<lb n="0412a02"/>內。先明所依。若無所依。能依何立。正報之內。不踰
<lb n="0412a03"/>福智。智引福故。先智後福。然後別顯三業。依次所
<lb n="0412a04"/>明。</p>
<lb n="0412a05"/>
<p id="pX25p0412a0501" rend="margin-left:1em">△初國土具足。</p>
<lb n="0412a06"/>
<p id="pX25p0412a0601" rend="margin-left:1em">【疏】一。國土淨具足。我當莊嚴佛土等。此教二地<anchor xml:id="begd1e9944"/>已<anchor xml:id="endd1e9944"/>
<lb n="0412a07"/>上諸大菩薩。</p>
<lb n="0412a08"/>
<p id="pX25p0412a0801" rend="margin-left:1em">【記】一。經從須菩提。若菩薩作是言。我當莊嚴佛土。
<lb n="0412a09"/>是不名菩薩。乃至若菩薩通達無我法者。如來說
<lb n="0412a10"/>名真是菩薩。</p>
<p id="pX25p0412a1006" type="inline" rend="margin-left:1em">○此教下指位。即從二地至於等覺。
<lb n="0412a11"/>當修道位。謂莊嚴之時。離能所相。名之為淨。稱周
<lb n="0412a12"/>法界。故云具足。故經云。通達無我法者。如來說名
<lb n="0412a13"/>真是菩薩。</p>
<lb n="0412a14"/>
<p id="pX25p0412a1401" rend="margin-left:1em">△二無上見智淨具足。</p>
<lb n="0412a15"/>
<p id="pX25p0412a1501" rend="margin-left:1em">【疏】二。無上見智淨具足。有肉眼不等。此下皆唯佛
<lb n="0412a16"/>果。故云無上。無上之言。貫通下四。</p>
<lb n="0412a17"/>
<p id="pX25p0412a1701" rend="margin-left:1em">【記】二者。經從須菩提於意云何。如來有肉眼不。乃
<lb n="0412a18"/>至未來心不可得。</p>
<p id="pX25p0412a1808" type="inline" rend="margin-left:1em">○見淨者。即五眼也。見即無見。
<lb n="0412a19"/>名之為淨。無所不見。名為具足。</p>
<p id="pX25p0412a1913" type="inline" rend="margin-left:1em">○智淨者。即悉知
<lb n="0412a20"/>諸心等。知即無知。名之為淨。無所不知。名為具足。
<lb n="0412a21"/>以智見不別。故當一處。</p>
<p id="pX25p0412a2110" type="inline" rend="margin-left:1em">○此下等。即指位。揀非修
<lb n="0412a22"/>道。即無學位也。</p>
<p id="pX25p0412a2207" type="inline" rend="margin-left:1em">○下之四段。皆合有無上之言。故
<lb n="0412a23"/>云貫通下四。</p>
<lb n="0412a24"/>
<p id="pX25p0412a2401" rend="margin-left:1em">△三無上福具足。</p>
<lb n="0412b01"/>
<p id="pX25p0412b0101" rend="margin-left:1em">【疏】三。福自在具足。若人滿三千界七寶等。</p>
<lb n="0412b02"/>
<p id="pX25p0412b0201" rend="margin-left:1em">【記】三者。經從須菩提於意云何。若人滿三千大千
<lb n="0412b03"/>世界七寶。以用布施。乃至以福德無故。如來說得
<lb n="0412b04"/>福德多。</p>
<p id="pX25p0412b0404" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。前<anchor xml:id="begd1e10025"/>已<anchor xml:id="endd1e10025"/>頻說施福。與此何別。答。前所說
<lb n="0412b05"/>者。皆是較量不及受持之福。今此說者。乃是無住
<lb n="0412b06"/>稱性之福。非能較量。故不同也。</p>
<p id="pX25p0412b0613" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。佛是果。布施
<lb n="0412b07"/>是因。云何果中即說因行。答。凡是果德。皆彼因成
<lb n="0412b08"/>舉彼無住之因。以彰稱性之福也。</p>
<p id="pX25p0412b0814" type="inline" rend="margin-left:1em">○言自在者。揀
<lb n="0412b09"/>有漏之福不自在也。</p>
<p id="pX25p0412b0909" type="inline" rend="margin-left:1em">○若準論中。此與智淨合為
<lb n="0412b10"/>一段。意明福智不相離故。則於身中開之為二。謂
<lb n="0412b11"/>色身具足。亦盈六數。今則合後開前者。意云。福之
<lb n="0412b12"/>與智。迢然不同。配攝因果。五六有異。異須開也。相
<lb n="0412b13"/>之與好。同是一身。兼對下語意以成三業。故須合
<lb n="0412b14"/>也。</p>
<lb n="0412b15"/>
<p id="pX25p0412b1501" rend="margin-left:1em">△四無上身具足。</p>
<lb n="0412b16"/>
<p id="pX25p0412b1601" rend="margin-left:1em">【疏】四。身具足。佛可以具足色身等。</p>
<lb n="0412b17"/>
<p id="pX25p0412b1701" rend="margin-left:1em">【記】四者。經從須菩提於意云何。佛可以具足色身
<lb n="0412b18"/>見不。乃至是名諸相具足。</p>
<p id="pX25p0412b1811" type="inline" rend="margin-left:1em">○此明如來真應具足。
<lb n="0412b19"/>如經云即非具足色身。明真身也。是名具足色身。
<lb n="0412b20"/>明應身也。即非諸相具足。明真身也。是名諸相具
<lb n="0412b21"/>足。明應身也。</p>
<lb n="0412b22"/>
<p id="pX25p0412b2201" rend="margin-left:1em">△五無上語具足。</p>
<lb n="0412b23"/>
<p id="pX25p0412b2301" rend="margin-left:1em">【疏】五語具足。汝勿謂如來說法等。</p>
<lb n="0412b24"/>
<p id="pX25p0412b2401" rend="margin-left:1em">【記】五者。經從須菩提。汝勿謂如來作是念。我當有
<lb n="0412c01"/>所說法。乃至是名說法。</p>
<p id="pX25p0412c0110" type="inline" rend="margin-left:1em">○說而無說。無說之說。是
<lb n="0412c02"/>真說法。</p>
<p id="pX25p0412c0204" type="inline" rend="margin-left:1em">○具足者。無法可說無所不說是名說法。</p>
<lb n="0412c03"/>
<p id="pX25p0412c0301" rend="margin-left:1em">△六無上心具足。</p>
<lb n="0412c04"/>
<p id="pX25p0412c0401" rend="margin-left:1em">【疏】六。心具足。佛得阿耨菩提。為無所得耶。乃至應
<lb n="0412c05"/>作如是觀。</p>
<lb n="0412c06"/>
<p id="pX25p0412c0601" rend="margin-left:1em">【記】六者。然於心中。復有六種。一念處。二正覺。三施
<lb n="0412c07"/>設大利益。四攝取法身。五不住生死涅槃。六行住
<lb n="0412c08"/>淨。化度眾生。大悲為本。故先明念處。自未成佛焉
<lb n="0412c09"/>能度他。故次明正覺。自利既滿。即合利他。故次明
<lb n="0412c10"/>施設大利益。猶恐滯相。故次明攝取法身。又恐住
<lb n="0412c11"/>空有。故次明不住生死涅槃。又恐執施化跡。故次
<lb n="0412c12"/>明行住淨也。以此六義。別對經文。廣如彼論。避煩
<lb n="0412c13"/>不敘。</p>
<lb n="0412c14"/>
<p id="pX25p0412c1401" rend="margin-left:1em">△二重以八義相攝二。初標。二配。</p>
<p id="pX25p0412c1414" type="inline" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0412c15"/>
<p id="pX25p0412c1501" rend="margin-left:1em">【疏】又十八住。略為八種。亦得滿足。</p>
<lb n="0412c16"/>
<p id="pX25p0412c1601" rend="margin-left:1em">【記】又十下。二重以八義相攝。</p>
<lb n="0412c17"/>
<p id="pX25p0412c1701" rend="margin-left:1em">△二配二。初以六攝十八。二以二攝十八。初以六
<lb n="0412c18"/>攝十八四。初以二攝二。二以一攝二。三以一攝十
<lb n="0412c19"/>二。四以二攝二。</p>
<p id="pX25p0412c1907" type="inline" rend="margin-left:1em">初以二攝二。</p>
<lb n="0412c20"/>
<p id="pX25p0412c2001" rend="margin-left:1em">【疏】一。攝住處二。波羅蜜淨住處。一二次配。</p>
<lb n="0412c21"/>
<p id="pX25p0412c2101" rend="margin-left:1em">【記】一者。</p>
<p id="pX25p0412c2104" type="inline" rend="margin-left:1em">○是籠羅包納之義。即以普度眾生。現無
<lb n="0412c22"/>違反。是故配同第一發心住也。</p>
<p id="pX25p0412c2213" type="inline" rend="margin-left:1em">○二者。淨與相應。
<lb n="0412c23"/>葢一義耳。是故配同第二住也。</p>
<lb n="0412c24"/>
<p id="pX25p0412c2401" rend="margin-left:1em">△二以一攝二。</p>
<lb n="0413a01"/>
<p id="pX25p0413a0101" rend="margin-left:1em">【疏】三。欲住處攝三及四。</p>
<lb n="0413a02"/>
<p id="pX25p0413a0201" rend="margin-left:1em">【記】三者。雖三色四法。皆是欲得。由此配同三四二
<lb n="0413a03"/>住也。</p>
<lb n="0413a04"/>
<p id="pX25p0413a0401" rend="margin-left:1em">△三以一攝十二。</p>
<lb n="0413a05"/>
<p id="pX25p0413a0501" rend="margin-left:1em">【疏】四。離障礙住處。即前十二障也。從五至十六。</p>
<lb n="0413a06"/>
<p id="pX25p0413a0601" rend="margin-left:1em">【記】四者。可知。</p>
<lb n="0413a07"/>
<p id="pX25p0413a0701" rend="margin-left:1em">△四以二攝二。</p>
<lb n="0413a08"/>
<p id="pX25p0413a0801" rend="margin-left:1em">【疏】五。淨心住處。六。究竟住處。上二次配十七十八。</p>
<lb n="0413a09"/>
<p id="pX25p0413a0901" rend="margin-left:1em">【記】五者。正當淨心地。故同此住。</p>
<p id="pX25p0413a0913" type="inline" rend="margin-left:1em">○六者。正當究竟
<lb n="0413a10"/>位。故同此住。</p>
<p id="pX25p0413a1006" type="inline" rend="margin-left:1em">○雖通修道。就多故說。</p>
<lb n="0413a11"/>
<p id="pX25p0413a1101" rend="margin-left:1em">△二以二攝十八。</p>
<lb n="0413a12"/>
<p id="pX25p0413a1201" rend="margin-left:1em">【疏】七。廣大住處。八。甚深住處。上二各攝十八住處。
<lb n="0413a13"/>一一住中。皆深皆廣。</p>
<lb n="0413a14"/>
<p id="pX25p0413a1401" rend="margin-left:1em">【記】一一下。明各攝義。如第一住中。普度四生。廣也。
<lb n="0413a15"/>令入無餘涅槃深也。實無眾生得滅度者。廣也。菩
<lb n="0413a16"/>薩無我人等相者。深也。初住既爾。餘則例知。若五
<lb n="0413a17"/>百生忍。廣也。並無我人。深也。</p>
<p id="pX25p0413a1712" type="inline" rend="margin-left:1em">○若細言之。前以六
<lb n="0413a18"/>住攝十八住。後以二住攝十八住。皆得滿足。</p>
<lb n="0413a19"/>
<p id="pX25p0413a1901" rend="margin-left:1em">△三更約地位配釋二。初標。二配。</p>
<p id="pX25p0413a1914" type="inline" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0413a20"/>
<p id="pX25p0413a2001" rend="margin-left:1em">【疏】十八住文。配位地者。</p>
<lb n="0413a21"/>
<p id="pX25p0413a2101" rend="margin-left:1em">【記】十八住文下。三更約地位配釋。</p>
<p id="pX25p0413a2114" type="inline" rend="margin-left:1em">○然諸教中。所
<lb n="0413a22"/>說地位。或有或無。如楞伽經云。十地即為初。二地
<lb n="0413a23"/>即為入。乃至無所有何地。此明無也。仁王纓絡等
<lb n="0413a24"/>經。即是說地位。是明有也。然此有無。皆隨機說也。
<lb n="0413b01"/>若華嚴。行布萬差。圓融一際。有無無閡。斯則稱性
<lb n="0413b02"/>之說卷。然依華嚴有無無閡。方為了義。以約法即
<lb n="0413b03"/>無。約人即有。人法既不相離。有無故合均齊。然其
<lb n="0413b04"/>行人。念念須冥佛境。反窮果海。自然階降不同。若
<lb n="0413b05"/>預等級用心。畢竟障於證入。故華嚴疏云。修則頓
<lb n="0413b06"/>修。位分因果。況此經宗無相。豈合列位淺深。但約
<lb n="0413b07"/>情惑漸薄而位地轉高。義相稍同。故略配攝也。</p>
<lb n="0413b08"/>
<p id="pX25p0413b0801" rend="margin-left:1em">△二配三。初配資糧。二配加行。三配三道。初配資
<lb n="0413b09"/>糧三。初十住。二十行。三十迴向。</p>
<p id="pX25p0413b0913" type="inline" rend="margin-left:1em">初十住。</p>
<lb n="0413b10"/>
<p id="pX25p0413b1001" rend="margin-left:1em">【疏】第一。十住。</p>
<lb n="0413b11"/>
<p id="pX25p0413b1101" rend="margin-left:1em">【記】第一十住者。十住。謂第一發心住。二治地。三修
<lb n="0413b12"/>行。四生貴。五方便具足。六正心。七不退。八童真。九
<lb n="0413b13"/>法王子。十灌頂。</p>
<p id="pX25p0413b1307" type="inline" rend="margin-left:1em">○今配十住者。與彼初住名同。故
<lb n="0413b14"/>配之也。</p>
<p id="pX25p0413b1404" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。此但云一。如何配十。答。以初攝後故。</p>
<lb n="0413b15"/>
<p id="pX25p0413b1501" rend="margin-left:1em">○問。何故不言十信位耶。答。亦攝入十住位中也。
<lb n="0413b16"/>以前之十住。通名信行地故。亦同華嚴合前開後
<lb n="0413b17"/>也。故發心一住。前攝十信。後攝餘九耳。</p>
<lb n="0413b18"/>
<p id="pX25p0413b1801" rend="margin-left:1em">△二十行三。初前六。二第七。三後三。</p>
<p id="pX25p0413b1815" type="inline" rend="margin-left:1em">初前六。</p>
<lb n="0413b19"/>
<p id="pX25p0413b1901" rend="margin-left:1em">【疏】第二十行中前六。</p>
<lb n="0413b20"/>
<p id="pX25p0413b2001" rend="margin-left:1em">【記】第二十行等者。十行。即一歡喜行。二饒益。三無
<lb n="0413b21"/>瞋恨。四無盡。五離癡亂。六善現。七無著。八尊重。九
<lb n="0413b22"/>善法。十真實。</p>
<p id="pX25p0413b2206" type="inline" rend="margin-left:1em">○前六者。十中前六行也。以配此中
<lb n="0413b23"/>第二住處。以此住處。說六度故。即布施配歡喜行。
<lb n="0413b24"/>持戒配饒益行忍辱配無嗔恨行。精進配無盡行。
<lb n="0413c01"/>禪定配離癡亂行。智慧配善現行。心離分別。善巧
<lb n="0413c02"/>示現故。</p>
<lb n="0413c03"/>
<p id="pX25p0413c0301" rend="margin-left:1em">△二第七。</p>
<lb n="0413c04"/>
<p id="pX25p0413c0401" rend="margin-left:1em">【疏】三第七行。</p>
<lb n="0413c05"/>
<p id="pX25p0413c0501" rend="margin-left:1em">【記】三第七行者。不以相見如來。即無著也。</p>
<lb n="0413c06"/>
<p id="pX25p0413c0601" rend="margin-left:1em">△三後三。</p>
<lb n="0413c07"/>
<p id="pX25p0413c0701" rend="margin-left:1em">【疏】四。後三行。</p>
<lb n="0413c08"/>
<p id="pX25p0413c0801" rend="margin-left:1em">【記】四後三行者。配第四住中三種法身。</p>
<p id="pX25p0413c0816" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂言說
<lb n="0413c09"/>法身。配尊重行。於佛言教。生尊重故。</p>
<p id="pX25p0413c0915" type="inline" rend="margin-left:1em">○智相法身。
<lb n="0413c10"/>配善法行。以真如無為。是真善法故。</p>
<p id="pX25p0413c1015" type="inline" rend="margin-left:1em">○福相法身
<lb n="0413c11"/>配真實行。以持經之福無漏真實故。</p>
<lb n="0413c12"/>
<p id="pX25p0413c1201" rend="margin-left:1em">△三十迴向。</p>
<lb n="0413c13"/>
<p id="pX25p0413c1301" rend="margin-left:1em">【疏】五至十四。如次配十迴向。</p>
<lb n="0413c14"/>
<p id="pX25p0413c1401" rend="margin-left:1em">【記】五至十四配十迴向者。一救獲一切眾生離眾
<lb n="0413c15"/>生相迴向。二不壞。三等一切佛。四至一切處。五無
<lb n="0413c16"/>盡功德藏。六隨順堅固善根。七等心隨順一切眾
<lb n="0413c17"/>生。八真如相。九無縛無著解脫。十法界無量。</p>
<p id="pX25p0413c1718" type="inline" rend="margin-left:1em">○五
<lb n="0413c18"/>配第一。離慢即是離眾生相也。</p>
<p id="pX25p0413c1813" type="inline" rend="margin-left:1em">○六配第二。遇佛
<lb n="0413c19"/>多聞。信解行等不壞。</p>
<p id="pX25p0413c1909" type="inline" rend="margin-left:1em">○七配第三。諸佛離相。既不
<lb n="0413c20"/>住色。即等佛也。</p>
<p id="pX25p0413c2007" type="inline" rend="margin-left:1em">○八配第四。既見大身非身。是真
<lb n="0413c21"/>如際。方至一切處。</p>
<p id="pX25p0413c2108" type="inline" rend="margin-left:1em">○九配第五。不隨外論。受持此
<lb n="0413c22"/>經。即得無盡功德。</p>
<p id="pX25p0413c2208" type="inline" rend="margin-left:1em">○十配第六。觀破五蘊。與定相
<lb n="0413c23"/>應。善根堅固。</p>
<p id="pX25p0413c2306" type="inline" rend="margin-left:1em">○十一配第七。既不取相即於眾生
<lb n="0413c24"/>等隨順之。</p>
<p id="pX25p0413c2405" type="inline" rend="margin-left:1em">○十二配第八。經云。離一切相。即名諸
<lb n="0414a01"/>佛。即真如相也。</p>
<p id="pX25p0414a0107" type="inline" rend="margin-left:1em">○十三配第九。割截不瞋。即無縛
<lb n="0414a02"/>無著也。</p>
<p id="pX25p0414a0204" type="inline" rend="margin-left:1em">○十四配第十。經云無有邊不可思議功
<lb n="0414a03"/>德。即是法界功德也。</p>
<lb n="0414a04"/>
<p id="pX25p0414a0401" rend="margin-left:1em">△二配加行二。初前二位。二後二位。</p>
<lb n="0414a05"/>
<p id="pX25p0414a0501" rend="margin-left:1em">【記】十五煖等者。配四加行位也。</p>
<p id="pX25p0414a0513" type="inline" rend="margin-left:1em">○然此四位。由三
<lb n="0414a06"/>賢菩薩。<anchor xml:id="begd1e10468"/>已<anchor xml:id="endd1e10468"/>經一無數劫。修集福智資糧。為入見道。
<lb n="0414a07"/>故復加行。</p>
<p id="pX25p0414a0705" type="inline" rend="margin-left:1em">○煖頂二位以四尋伺觀。觀所取名等
<lb n="0414a08"/>四法。假有實無。即所取空。</p>
<p id="pX25p0414a0811" type="inline" rend="margin-left:1em">○忍世第一。以四如實
<lb n="0414a09"/>智。通觀能所名等皆空。然忍有三品。謂下中上。下
<lb n="0414a10"/>品即所取空。中品順能取空。上品印能取空。世第
<lb n="0414a11"/>一二空俱印。然皆滯相。未能證實。故唯識云。現前
<lb n="0414a12"/>立少物。謂是唯識性。以有所得故。非實住唯識。</p>
<lb n="0414a13"/>
<p id="pX25p0414a1301" rend="margin-left:1em">△初前二位。</p>
<lb n="0414a14"/>
<p id="pX25p0414a1401" rend="margin-left:1em">【疏】十五。煖頂。</p>
<lb n="0414a15"/>
<p id="pX25p0414a1501" rend="margin-left:1em">【記】若配經文。即十五住經云。實無有法發阿耨菩
<lb n="0414a16"/>提心者。以菩提能發所取。既言實無。即所取空。當
<lb n="0414a17"/>煖頂二位。</p>
<lb n="0414a18"/>
<p id="pX25p0414a1801" rend="margin-left:1em">△二後二位。</p>
<lb n="0414a19"/>
<p id="pX25p0414a1901" rend="margin-left:1em">【疏】十六。忍世第一。</p>
<lb n="0414a20"/>
<p id="pX25p0414a2001" rend="margin-left:1em">【記】十六住中云經。佛於然燈佛所。不得菩提。是印
<lb n="0414a21"/>所取空。當下品忍。</p>
<p id="pX25p0414a2108" type="inline" rend="margin-left:1em">○次云如來者即諸法如義。即
<lb n="0414a22"/>順能取空。然猶未說後時不得。即知未能印持。故
<lb n="0414a23"/>當中品忍。</p>
<p id="pX25p0414a2305" type="inline" rend="margin-left:1em">○次云實無有法佛得阿耨菩提。此明
<lb n="0414a24"/>後時畢竟不得。即印能取空。當上品忍。</p>
<p id="pX25p0414a2416" type="inline" rend="margin-left:1em">○次云如
<lb n="0414b01"/>來所得法此法無實無虗。乃至即非一切法。即雙
<lb n="0414b02"/>印二空。當世第一位也。</p>
<lb n="0414b03"/>
<p id="pX25p0414b0301" rend="margin-left:1em">△三配三道二。初前一道。二後二道。</p>
<p id="pX25p0414b0315" type="inline" rend="margin-left:1em">初前一道。</p>
<lb n="0414b04"/>
<p id="pX25p0414b0401" rend="margin-left:1em">【疏】十七。初地。</p>
<lb n="0414b05"/>
<p id="pX25p0414b0501" rend="margin-left:1em">【記】十七初地者。如前疏云攝種性智證徧行真如
<lb n="0414b06"/>等。故當初地。</p>
<lb n="0414b07"/>
<p id="pX25p0414b0701" rend="margin-left:1em">△二後二道。</p>
<lb n="0414b08"/>
<p id="pX25p0414b0801" rend="margin-left:1em">【疏】十八。從二地乃至佛地。</p>
<lb n="0414b09"/>
<p id="pX25p0414b0901" rend="margin-left:1em">【記】十八等者。於中合有二。</p>
<p id="pX25p0414b0911" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂此住中。初國土淨
<lb n="0414b10"/>具足。當修道位。故前疏云。此教二地<anchor xml:id="begd1e10578"/>已<anchor xml:id="endd1e10578"/>上諸大菩
<lb n="0414b11"/>薩。</p>
<p id="pX25p0414b1102" type="inline" rend="margin-left:1em">○從無上見智淨具足<anchor xml:id="begd1e10588"/>已<anchor xml:id="endd1e10588"/>下。皆究竟位。故前疏
<lb n="0414b12"/>云。此下皆唯佛果也。</p>
<lb n="0414b13"/>
<p id="pX25p0414b1301" rend="margin-left:1em">【記】是則十八住中。前十四資糧。十五十六加行。十
<lb n="0414b14"/>七見道。十八中初一具足修道。餘即無學道也。</p>
<lb n="0414b15"/>
<p id="pX25p0414b1501" rend="margin-left:1em">【記】懸判竟。</p>
<lb n="0414b16"/>
<lb n="0414b17"/>金剛經疏記科會卷第三<lb n="0414b18"/>
<lb n="0414b19"/>
<lb n="0414b20"/>
<lb n="0414b21"/>金剛經疏記科會卷第四<lb n="0414b22"/>
<byline>唐　圭峰大師　疏</byline>
<lb n="0414b23"/>
<byline>宋　長水大師　記</byline>
<lb n="0414b24"/>
<byline>後學雲棲寺沙門大<g ref="CB15358"/>科會</byline>
<lb n="0414c01"/>
<p id="pX25p0414c0101" rend="margin-left:1em">△二依天親問答斷疑以科釋二。初牒章分文。二
<lb n="0414c02"/>依章正釋。</p>
<p id="pX25p0414c0205" type="inline" rend="margin-left:1em">初牒章分文。</p>
<lb n="0414c03"/>
<p id="pX25p0414c0301" rend="margin-left:1em">【疏】第二。依天親問答斷疑以科釋。總分四段。</p>
<lb n="0414c04"/>
<p id="pX25p0414c0401" rend="margin-left:1em">【記】第二下。二。初牒章分文。</p>
<lb n="0414c05"/>
<p id="pX25p0414c0501" rend="margin-left:1em">△二依章正釋四。初善現申請。二如來讚許。三善
<lb n="0414c06"/>現佇聞。四如來正說。初善現申請二。初整儀讚佛。
<lb n="0414c07"/>二正發問端。初整儀讚佛二。初釋請人。二釋請儀。</p>
<lb n="0414c08"/>
<p id="pX25p0414c0801" rend="margin-left:1em">初釋請人。</p>
<lb n="0414c09"/>
<p id="pX25p0414c0901">時長老須菩提。</p>
<lb n="0414c10"/>
<p id="pX25p0414c1001" rend="margin-left:1em">【疏】初善現申請。二。初整儀讚佛。</p>
<lb n="0414c11"/>
<p id="pX25p0414c1101" rend="margin-left:1em">【記】二依章正釋。四。初善現申請。二。一整儀讚佛。疏
<lb n="0414c12"/>二。初釋請人。從初至恭敬。即是整儀。餘皆讚佛也。</p>
<lb n="0414c13"/>
<p id="pX25p0414c1301" rend="margin-left:1em">○經時者。即如來食<anchor xml:id="begd1e10695"/>已<anchor xml:id="endd1e10695"/>敷座而坐時也。</p>
<lb n="0414c14"/>
<p id="pX25p0414c1401" rend="margin-left:1em">【疏】長老者。德長年老。唐譯云具壽。壽即是命。魏譯
<lb n="0414c15"/>云慧命。以慧為命。</p>
<lb n="0414c16"/>
<p id="pX25p0414c1601" rend="margin-left:1em">【記】德長年老者。謂德高曰長。年多曰老也。</p>
<p id="pX25p0414c1617" type="inline" rend="margin-left:1em">○唐譯
<lb n="0414c17"/>下。證年老。</p>
<p id="pX25p0414c1705" type="inline" rend="margin-left:1em">○魏譯下。證德長。智慧超倫。即是德長
<lb n="0414c18"/>義也。</p>
<p id="pX25p0414c1803" type="inline" rend="margin-left:1em">○然以慧為命者。約喻顯法也。謂人身以命
<lb n="0414c19"/>為本。佛法以慧為本。命盡則六根俱廢。慧喪則萬
<lb n="0414c20"/>行不成。
(云云)
。</p>
<p id="pX25p0414c2006" type="inline" rend="margin-left:1em">○此約別義釋長老也。若通意者。但
<lb n="0414c21"/>有德業。便名長老。如云先生。未必年老矣。</p>
<lb n="0414c22"/>
<p id="pX25p0414c2201" rend="margin-left:1em">【疏】須菩提。有三義譯。謂善吉。善現。空生。生時室空。
<lb n="0414c23"/>解空之善瑞現。矣相師占。云唯善唯吉。</p>
<lb n="0414c24"/>
<p id="pX25p0414c2401" rend="margin-left:1em">【記】須菩提者。亦云蘇補底。但梵音楚夏耳。</p>
<p id="pX25p0414c2417" type="inline" rend="margin-left:1em">○善吉
<lb n="0415a01"/>下。從末倒標。生時下。據本順釋。</p>
<p id="pX25p0415a0113" type="inline" rend="margin-left:1em">○西域記云。是東
<lb n="0415a02"/>方青龍陀佛。影響釋迦之會。示跡聲聞。發揚空理。
<lb n="0415a03"/>十方諸佛。法皆爾也。</p>
<lb n="0415a04"/>
<p id="pX25p0415a0401" rend="margin-left:1em">△二釋請儀二。初正釋經文。二別解菩薩。初正釋
<lb n="0415a05"/>經文二。初釋整儀。二釋讚佛。</p>
<p id="pX25p0415a0512" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋整儀。</p>
<lb n="0415a06"/>
<p id="pX25p0415a0601">在大眾中。即從座起。偏袒右肩。右膝著地。合掌恭敬
<lb n="0415a07"/>而白佛言。</p>
<lb n="0415a08"/>
<p id="pX25p0415a0801" rend="margin-left:1em">【疏】從座起下。皆整理威儀修敬之相。</p>
<lb n="0415a09"/>
<p id="pX25p0415a0901" rend="margin-left:1em">【記】從座下。二釋請儀。二。初正釋經文。</p>
<p id="pX25p0415a0915" type="inline" rend="margin-left:1em">○皆整儀者。
<lb n="0415a10"/>疏雖通明。經須別釋。</p>
<p id="pX25p0415a1009" type="inline" rend="margin-left:1em">○從座起者。師資之道。尊卑
<lb n="0415a11"/>頗殊。欲有諮詢。不可坐問。此同曾子避席對夫子
<lb n="0415a12"/>也。孝經中。夫子問曾子曰。先王有至德要道以順
<lb n="0415a13"/>天下。民用和穆。上下無怨。汝知之乎。曾子避席曰
<lb n="0415a14"/>參不敏。何足以知之。雖彼答此問。而致敬是同也。</p>
<lb n="0415a15"/>
<p id="pX25p0415a1501" rend="margin-left:1em">○偏袒右肩。是彼方儀則。此土非儀也。欲問如來。
<lb n="0415a16"/>故須偏袒。</p>
<p id="pX25p0415a1605" type="inline" rend="margin-left:1em">○右膝下。右則為順。膝能迴屈。表順理
<lb n="0415a17"/>心也。著地。即示卑之相也。膝表智。地表理。</p>
<p id="pX25p0415a1717" type="inline" rend="margin-left:1em">○合掌。
<lb n="0415a18"/>即表冥心。掌合不執外物。心冥覺不異緣。欲問實
<lb n="0415a19"/>相法門。故須用心如此。</p>
<p id="pX25p0415a1910" type="inline" rend="margin-left:1em">○恭敬者。總結也。起座袒
<lb n="0415a20"/>肩跪膝合掌。莫非恭敬故爾。</p>
<p id="pX25p0415a2012" type="inline" rend="margin-left:1em">○亦可配於三業。謂
<lb n="0415a21"/>座起袒肩合掌等。身業也。恭敬即意業也。白佛言
<lb n="0415a22"/>下。即口業也。</p>
<lb n="0415a23"/>
<p id="pX25p0415a2301" rend="margin-left:1em">△二釋讚佛。</p>
<lb n="0415a24"/>
<p id="pX25p0415a2401">希有世尊。如來善護念諸菩薩。善付囑諸菩薩。</p>
<lb n="0415b01"/>
<p id="pX25p0415b0101" rend="margin-left:1em">【疏】希有者。世所無故。</p>
<lb n="0415b02"/>
<p id="pX25p0415b0201" rend="margin-left:1em">【記】希有下。疏且總明。具有四種。</p>
<p id="pX25p0415b0213" type="inline" rend="margin-left:1em">○一。時希有。曠劫
<lb n="0415b03"/>難逢。然今賢劫之中。正當住劫。就住劫中。有二十
<lb n="0415b04"/>增減。今即第九減劫中。人壽二萬歲時。迦葉如來
<lb n="0415b05"/>出世。百年劫一年。至人壽百歲時。釋迦如來出世。
<lb n="0415b06"/>減後此劫<anchor xml:id="begd1e10852"/>已<anchor xml:id="endd1e10852"/>盡。至第十劫。展轉却增。至八萬四千
<lb n="0415b07"/>歲。又百年減一年。至人壽八萬歲時。彌勒佛出世。
<lb n="0415b08"/>望過去未來二佛。相去一千一百萬餘年。中間更
<lb n="0415b09"/>無。故云希有也。故法華云。諸佛與出世。懸遠值遇
<lb n="0415b10"/>難。</p>
<p id="pX25p0415b1002" type="inline" rend="margin-left:1em">○二。處希有。三千界中。唯有一佛。百億四天下。
<lb n="0415b11"/>百億須彌山。百億日月。百億六欲。百億梵世。其中
<lb n="0415b12"/>唯有一佛。此方而現也。</p>
<p id="pX25p0415b1210" type="inline" rend="margin-left:1em">○三。德希有。福慧超絕。勝
<lb n="0415b13"/>無上故。故法華云。我所得智慧。微妙最第一。又云。
<lb n="0415b14"/>如其所得法。定慧力莊嚴。以此度眾生。自證無上
<lb n="0415b15"/>道。然佛功德。不可稱說盡其邊際。故華嚴云。剎塵
<lb n="0415b16"/>心念可數知。大海中水可飲盡。虗空可量風可繫。
<lb n="0415b17"/>無能盡說佛功德。</p>
<p id="pX25p0415b1708" type="inline" rend="margin-left:1em">○四。事希有。用大慈悲。極巧方
<lb n="0415b18"/>便。現多種身相。演無量法門。隨眾生根。皆利益故。</p>
<lb n="0415b19"/>
<p id="pX25p0415b1901" rend="margin-left:1em">○今所歎者。意則雖通。義當歎事。以下標云善護
<lb n="0415b20"/>念等。</p>
<lb n="0415b21"/>
<p id="pX25p0415b2101" rend="margin-left:1em">【疏】如來者。從如而來。</p>
<lb n="0415b22"/>
<p id="pX25p0415b2201" rend="margin-left:1em">【記】如來者。真化不同。</p>
<p id="pX25p0415b2209" type="inline" rend="margin-left:1em">○真佛名如來者。迷時。背覺
<lb n="0415b23"/>合塵。名如去悟了。背塵合覺。名如來。如即真如。來
<lb n="0415b24"/>去即隨緣也。</p>
<p id="pX25p0415b2406" type="inline" rend="margin-left:1em">○化佛名如來者。從真如起。來成正
<lb n="0415c01"/>覺。而化眾生。</p>
<p id="pX25p0415c0106" type="inline" rend="margin-left:1em">○今當後者。故云從如而來。</p>
<lb n="0415c02"/>
<p id="pX25p0415c0201" rend="margin-left:1em">【疏】論云。善護念者。依根熟菩薩說。謂與智慧力。令
<lb n="0415c03"/>成就佛法。與教化力。令攝受眾生。</p>
<lb n="0415c04"/>
<p id="pX25p0415c0401" rend="margin-left:1em">【記】根熟者。三賢<anchor xml:id="begd1e10934"/>已<anchor xml:id="endd1e10934"/>上菩薩。信根成熟。永無退轉也。</p>
<lb n="0415c05"/>
<p id="pX25p0415c0501" rend="margin-left:1em">○智慧力。即無分別智。</p>
<p id="pX25p0415c0510" type="inline" rend="margin-left:1em">○成就佛法。即隨其分位。
<lb n="0415c06"/>令證真如。乃於一法。令達百千萬法明門等。斯則
<lb n="0415c07"/>自利行也。</p>
<p id="pX25p0415c0705" type="inline" rend="margin-left:1em">○教化力。即後得智。</p>
<p id="pX25p0415c0713" type="inline" rend="margin-left:1em">○攝受眾生。即隨
<lb n="0415c08"/>其分位。令於百千萬億等世界中教化眾生。斯則
<lb n="0415c09"/>利他行也。</p>
<lb n="0415c10"/>
<p id="pX25p0415c1001" rend="margin-left:1em">【疏】善付囑者。依根未熟菩薩說。懼其退失。付授智
<lb n="0415c11"/>者。付者將小付大。囑者囑大化小。</p>
<lb n="0415c12"/>
<p id="pX25p0415c1201" rend="margin-left:1em">【記】根未熟者。十信菩薩也。</p>
<p id="pX25p0415c1211" type="inline" rend="margin-left:1em">○以此位人。六度亂修。
<lb n="0415c13"/>心如輕毛。故云懼其退失。</p>
<p id="pX25p0415c1311" type="inline" rend="margin-left:1em">○以信根未成。遇緣恐
<lb n="0415c14"/>退。故須付囑智者。令其教化。使不退也。</p>
<p id="pX25p0415c1416" type="inline" rend="margin-left:1em">○將小下。
<lb n="0415c15"/>將小菩薩付大菩薩。囑大菩薩化小菩薩也。此如
<lb n="0415c16"/>父母遺囑子孫。
(云云)
。</p>
<lb n="0415c17"/>
<p id="pX25p0415c1701" rend="margin-left:1em">△二別解菩薩。</p>
<lb n="0415c18"/>
<p id="pX25p0415c1801" rend="margin-left:1em">【疏】菩提薩埵。此云覺有情。三釋。一約境。所求所度。
<lb n="0415c19"/>二約心。有覺悟之智。餘情慮之識。三約能所。所求
<lb n="0415c20"/>能求。三皆如次配覺及有情。</p>
<lb n="0415c21"/>
<p id="pX25p0415c2101" rend="margin-left:1em">【記】菩提下。二別解菩薩。</p>
<p id="pX25p0415c2110" type="inline" rend="margin-left:1em">○菩薩梵音。言猶不足。具
<lb n="0415c22"/>云菩提薩埵。此云覺有情。以時人不貴唐言。故存
<lb n="0415c23"/>梵語。秦地好略。又削提埵二字。但云菩薩。</p>
<p id="pX25p0415c2317" type="inline" rend="margin-left:1em">○約境
<lb n="0415c24"/>所求是覺。所度是有情。然約人有四句。謂二乘有
<lb n="0416a01"/>求無度。諸佛有度無求。菩薩亦求亦度。凡夫無求
<lb n="0416a02"/>無度。</p>
<p id="pX25p0416a0203" type="inline" rend="margin-left:1em">○約心者亦四句。諸佛有覺無情。凡夫有情
<lb n="0416a03"/>無覺。菩薩有情有覺。二乘入無餘依界無情無覺。</p>
<lb n="0416a04"/>
<p id="pX25p0416a0401" rend="margin-left:1em">○約能所者。所求是覺。能求是有情。</p>
<p id="pX25p0416a0415" type="inline" rend="margin-left:1em">○三皆下。皆
<lb n="0416a05"/>上句是覺。下句是有情。</p>
<p id="pX25p0416a0510" type="inline" rend="margin-left:1em">○然此三義之中。初約悲
<lb n="0416a06"/>智。次約真妄。三約人法。菩薩之義。不踰此三。未必
<lb n="0416a07"/>寶冠天衣方是菩薩。</p>
<lb n="0416a08"/>
<p id="pX25p0416a0801" rend="margin-left:1em">△二正發問端二。初釋當機。二釋正問。</p>
<p id="pX25p0416a0816" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋當機。</p>
<lb n="0416a09"/>
<p id="pX25p0416a0901">世尊。善男子善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心。</p>
<lb n="0416a10"/>
<p id="pX25p0416a1001" rend="margin-left:1em">【疏】二正發問端。曲分二。初釋當機。</p>
<lb n="0416a11"/>
<p id="pX25p0416a1101" rend="margin-left:1em">【記】二中。疏曲分下。二。初釋當機。以發心者方是當
<lb n="0416a12"/>機。</p>
<lb n="0416a13"/>
<p id="pX25p0416a1301" rend="margin-left:1em">【疏】華嚴云。忘失菩提心。修諸善業。魔所攝持。</p>
<lb n="0416a14"/>
<p id="pX25p0416a1401" rend="margin-left:1em">【記】華嚴下。引證。</p>
<p id="pX25p0416a1407" type="inline" rend="margin-left:1em">○此有兩意。</p>
<p id="pX25p0416a1412" type="inline" rend="margin-left:1em">○初云。有人先曾發
<lb n="0416a15"/>心。後時忘失。尚非其器。況全不發心者。何以故。魔
<lb n="0416a16"/>所攝持故。</p>
<p id="pX25p0416a1605" type="inline" rend="margin-left:1em">○後意即云。眾生發心後時忘失者。葢
<lb n="0416a17"/>為不解住修降伏耳。故今所問。免使遺忘。</p>
<p id="pX25p0416a1717" type="inline" rend="margin-left:1em">○前揀
<lb n="0416a18"/>其機。後防其退。有茲兩意。故用彼經。</p>
<p id="pX25p0416a1815" type="inline" rend="margin-left:1em">○所以善財
<lb n="0416a19"/>童子。每遇善友。皆啟云。我<anchor xml:id="begd1e11092"/>已<anchor xml:id="endd1e11092"/>先發阿耨多羅三藐
<lb n="0416a20"/>三菩提心。而未知云何學菩薩行。修菩薩道。</p>
<p id="pX25p0416a2018" type="inline" rend="margin-left:1em">○意
<lb n="0416a21"/>明發心方是修行之器。</p>
<lb n="0416a22"/>
<p id="pX25p0416a2201" rend="margin-left:1em">【疏】阿耨多羅三藐三菩提。此云無上正徧正覺。</p>
<lb n="0416a23"/>
<p id="pX25p0416a2301" rend="margin-left:1em">【記】阿耨下。先翻名。</p>
<lb n="0416a24"/>
<p id="pX25p0416a2401" rend="margin-left:1em">【疏】謂正智徧智。覺知真俗。不偏不邪。</p>
<lb n="0416b01"/>
<p id="pX25p0416b0101" rend="margin-left:1em">【記】謂正智下。釋義。</p>
<p id="pX25p0416b0108" type="inline" rend="margin-left:1em">○上正字。且對徧字以分二智。
<lb n="0416b02"/>下正字。即明二智所覺不偏不邪。即以正智覺真。
<lb n="0416b03"/>徧知覺俗。皆不偏邪。故云正覺。以二乘偏覺。凡夫
<lb n="0416b04"/>邪覺。今揀此二。故不偏邪。謂如理而知。如事而知
<lb n="0416b05"/>故也。</p>
<p id="pX25p0416b0503" type="inline" rend="margin-left:1em">○然此二智。亦名如理如量。根本後得。真俗。
<lb n="0416b06"/>權實。等。</p>
<lb n="0416b07"/>
<p id="pX25p0416b0701" rend="margin-left:1em">【記】又準智度論說。從因至果。有五種菩提。</p>
<p id="pX25p0416b0717" type="inline" rend="margin-left:1em">○一發
<lb n="0416b08"/>心菩提。即十信是。二伏心菩提。即三賢是。三明心
<lb n="0416b09"/>菩提。即初地至七地是。四出到菩提。八九十地是。
<lb n="0416b10"/>五無上菩提。即如來地是。</p>
<p id="pX25p0416b1011" type="inline" rend="margin-left:1em">○今約能發心。即當第
<lb n="0416b11"/>一。約所發。即第五能所合論。貫通初後也。</p>
<lb n="0416b12"/>
<p id="pX25p0416b1201" rend="margin-left:1em">△二釋正問三。初釋魏本。二會當經。三引論證。</p>
<lb n="0416b13"/>
<p id="pX25p0416b1301" rend="margin-left:1em">初釋魏本。</p>
<lb n="0416b14"/>
<p id="pX25p0416b1401" rend="margin-left:1em">【疏】二釋正問。</p>
<lb n="0416b15"/>
<p id="pX25p0416b1501" rend="margin-left:1em">【疏】魏譯云。應云何住。云何修行。云何降伏其心。</p>
<lb n="0416b16"/>
<p id="pX25p0416b1601" rend="margin-left:1em">【記】疏二釋正問。三。初釋魏本。</p>
<p id="pX25p0416b1612" type="inline" rend="margin-left:1em">○先引文。</p>
<lb n="0416b17"/>
<p id="pX25p0416b1701" rend="margin-left:1em">【疏】意云。若人發菩提心<anchor xml:id="begd1e11188"/>已<anchor xml:id="endd1e11188"/>。住何境界。修何行業。妄
<lb n="0416b18"/>心若起。云何降伏。</p>
<lb n="0416b19"/>
<p id="pX25p0416b1901" rend="margin-left:1em">【記】意云下。釋意。</p>
<p id="pX25p0416b1907" type="inline" rend="margin-left:1em">○住何境界者。未發心時。住六塵
<lb n="0416b20"/>境。既發心<anchor xml:id="begd1e11205"/>已<anchor xml:id="endd1e11205"/>。誠宜改轍。故云住何境界。</p>
<p id="pX25p0416b2016" type="inline" rend="margin-left:1em">○修何下
<lb n="0416b21"/>未發心時。十惡為務。既發心<anchor xml:id="begd1e11215"/>已<anchor xml:id="endd1e11215"/>。不可依前。故云修
<lb n="0416b22"/>何行業。</p>
<p id="pX25p0416b2204" type="inline" rend="margin-left:1em">○妄心下。未發心時。妄心起即逐妄。既發
<lb n="0416b23"/>心<anchor xml:id="begd1e11227"/>已<anchor xml:id="endd1e11227"/>。不可隨之。是故問云云何降伏。</p>
<lb n="0416b24"/>
<p id="pX25p0416b2401" rend="margin-left:1em">【疏】故佛令安住四心。修六度行。於中降心。不令著
<lb n="0416c01"/>相。</p>
<lb n="0416c02"/>
<p id="pX25p0416c0201" rend="margin-left:1em">【記】故佛下。懸示答意。</p>
<p id="pX25p0416c0209" type="inline" rend="margin-left:1em">○意云。昔住六塵之境。今住
<lb n="0416c03"/>四心。昔行十惡。今行六度。昔時著相。今令不著。如
<lb n="0416c04"/>是用心。真實修行。發菩提心。豈忘失耶。</p>
<lb n="0416c05"/>
<p id="pX25p0416c0501" rend="margin-left:1em">△二會當經。</p>
<lb n="0416c06"/>
<p id="pX25p0416c0601">應云何住。云何降伏其心。</p>
<lb n="0416c07"/>
<p id="pX25p0416c0701" rend="margin-left:1em">【疏】秦譯略修行者。</p>
<lb n="0416c08"/>
<p id="pX25p0416c0801" rend="margin-left:1em">【記】秦譯下。會當經。</p>
<p id="pX25p0416c0808" type="inline" rend="margin-left:1em">○初難起。</p>
<lb n="0416c09"/>
<p id="pX25p0416c0901" rend="margin-left:1em">【疏】意云。住道降心即是修行。</p>
<lb n="0416c10"/>
<p id="pX25p0416c1001" rend="margin-left:1em">【記】意云下。釋。</p>
<p id="pX25p0416c1006" type="inline" rend="margin-left:1em">○初二句。標。</p>
<p id="pX25p0416c1011" type="inline" rend="margin-left:1em">○意云。雖無修行之文。
<lb n="0416c11"/>含有修行之義。</p>
<p id="pX25p0416c1107" type="inline" rend="margin-left:1em">○如起信中。說六八二識。不言第
<lb n="0416c12"/>七。雖即不說。義具足。
(云云)
。</p>
<lb n="0416c13"/>
<p id="pX25p0416c1301" rend="margin-left:1em">【疏】謂四心六度。皆名住修降伏。</p>
<lb n="0416c14"/>
<p id="pX25p0416c1401" rend="margin-left:1em">【記】謂四下。指經釋成。</p>
<p id="pX25p0416c1409" type="inline" rend="margin-left:1em">○意云。四心中亦有住修降
<lb n="0416c15"/>義。六度中亦有住修降義。何以故。住謂發心必須
<lb n="0416c16"/>修進。降謂制伏。依住修所明。由是於此不相捨離。
<lb n="0416c17"/>秦什所略。意在於茲。文雖不明。義<anchor xml:id="begd1e11310"/>已<anchor xml:id="endd1e11310"/>具矣。</p>
<lb n="0416c18"/>
<p id="pX25p0416c1801" rend="margin-left:1em">△三引論證。</p>
<lb n="0416c19"/>
<p id="pX25p0416c1901" rend="margin-left:1em">【疏】故無著云。住謂欲願。修行謂相應等持。降伏謂
<lb n="0416c20"/>彼心若散。制令還住。</p>
<lb n="0416c21"/>
<p id="pX25p0416c2101" rend="margin-left:1em">【記】故無著下。三引論證。</p>
<p id="pX25p0416c2110" type="inline" rend="margin-left:1em">○住謂欲願者。欲願意起
<lb n="0416c22"/>即是發心也。</p>
<p id="pX25p0416c2206" type="inline" rend="margin-left:1em">○修行等者。平等持心。名為等持。等
<lb n="0416c23"/>持即相應。相應即是修行義也。</p>
<p id="pX25p0416c2313" type="inline" rend="margin-left:1em">○降伏等者。彼心
<lb n="0416c24"/>即上相應心也。制令還住。即却使相應也。</p>
<p id="pX25p0416c2417" type="inline" rend="margin-left:1em">○此即
<lb n="0417a01"/>依住修說降伏義。經論相契。聖旨頗同。故如上說。
<lb n="0417a02"/>理實然矣。</p>
<lb n="0417a03"/>
<p id="pX25p0417a0301" rend="margin-left:1em">【疏】又十八住中。一一皆以住修降伏釋之。</p>
<lb n="0417a04"/>
<p id="pX25p0417a0401" rend="margin-left:1em">【記】又十八等者。此是無著論明豎答三問之意也。</p>
<lb n="0417a05"/>
<p id="pX25p0417a0501" rend="margin-left:1em">○若準天親解經。則明橫答三問。從須菩提但應
<lb n="0417a06"/>如所教住<anchor xml:id="begd1e11368"/>已<anchor xml:id="endd1e11368"/>下。即為別斷疑情。</p>
<p id="pX25p0417a0613" type="inline" rend="margin-left:1em">○今明無著。故有
<lb n="0417a07"/>此說。意云。不唯四心六度之中有住修降伏之義。
<lb n="0417a08"/>其如十八住內。皆有此三。如初住中。度四生入涅
<lb n="0417a09"/>槃。是住義。無生可度。是修義。無我等相。是降伏義。
<lb n="0417a10"/>初住既爾。餘則皆然。</p>
<lb n="0417a11"/>
<p id="pX25p0417a1101" rend="margin-left:1em">【疏】故知義雖有三。而行是一。</p>
<lb n="0417a12"/>
<p id="pX25p0417a1201" rend="margin-left:1em">【記】故知下。結。</p>
<p id="pX25p0417a1206" type="inline" rend="margin-left:1em">○義三行一者。三義具足。方成一行。
<lb n="0417a13"/>謂空發心降伏。不修行。亦非行。但發心修行。不降
<lb n="0417a14"/>伏。亦非行。空降伏修行。不發心。亦非行。如鼎三足。
<lb n="0417a15"/>如天三光。闕一不可。譯經之妙。厥在茲焉。</p>
<lb n="0417a16"/>
<p id="pX25p0417a1601" rend="margin-left:1em">△二如來讚許三。初印讚所讚。二勑聽許說。三標
<lb n="0417a17"/>勸將陳。</p>
<p id="pX25p0417a1704" type="inline" rend="margin-left:1em">初印讚所讚。</p>
<lb n="0417a18"/>
<p id="pX25p0417a1801">佛言。善哉善哉。須菩提。如汝所說。如來善護念諸菩
<lb n="0417a19"/>薩。善付囑諸菩薩。</p>
<lb n="0417a20"/>
<p id="pX25p0417a2001" rend="margin-left:1em">【疏】二如來讚許。曲分三。一印讚所讚。</p>
<lb n="0417a21"/>
<p id="pX25p0417a2101" rend="margin-left:1em">【記】印讚所讚者。印讚須菩提之所讚也。即經云善
<lb n="0417a22"/>哉善哉。是讚也。如汝所說。是印也。如來善護念等。
<lb n="0417a23"/>是所讚也。</p>
<lb n="0417a24"/>
<p id="pX25p0417a2401" rend="margin-left:1em">【疏】重言善哉。讚美之極。護付能令佛種不斷。是事
<lb n="0417b01"/>必然。故印讚言。如汝所說。</p>
<lb n="0417b02"/>
<p id="pX25p0417b0201" rend="margin-left:1em">【記】重言等者。善吉所讚。雅契佛心。若不重言。安表
<lb n="0417b03"/>善極。如顏回死。夫子歎之云。天喪予。天喪予。注云
<lb n="0417b04"/>再言者。痛傷之甚也。吉凶雖別。殷勤頗同。</p>
<p id="pX25p0417b0417" type="inline" rend="margin-left:1em">○護付
<lb n="0417b05"/>等者。空生發言。言當其事。是故調御。印讚
(云云)
。</p>
<lb n="0417b06"/>
<p id="pX25p0417b0601" rend="margin-left:1em">△二勑聽許說。</p>
<lb n="0417b07"/>
<p id="pX25p0417b0701">汝今諦聽。當為汝說。</p>
<lb n="0417b08"/>
<p id="pX25p0417b0801" rend="margin-left:1em">【疏】二勑聽許說。</p>
<lb n="0417b09"/>
<p id="pX25p0417b0901" rend="margin-left:1em">【記】勑聽許說者。經云汝今諦聽。勑聽也。當為汝說。
<lb n="0417b10"/>許說也。</p>
<p id="pX25p0417b1004" type="inline" rend="margin-left:1em">○諦。謂審實之義。意令審諦真實。用心聽
<lb n="0417b11"/>也。</p>
<lb n="0417b12"/>
<p id="pX25p0417b1201" rend="margin-left:1em">【疏】無以生滅心行。聽實相法。</p>
<lb n="0417b13"/>
<p id="pX25p0417b1301" rend="margin-left:1em">【記】無以生滅等者。此乃反用淨名經文。彼云。無以
<lb n="0417b14"/>生滅心行。說實相法。此意云。既不得以生滅心說。
<lb n="0417b15"/>豈得以生滅心聽。說是不生不滅實相之法。云何
<lb n="0417b16"/>以生滅心行之聽之。無以妙饌。置於穢器。</p>
<lb n="0417b17"/>
<p id="pX25p0417b1701" rend="margin-left:1em">【疏】智論偈云。聽者端視如渴飲。一心入於語義中。
<lb n="0417b18"/>踴躍聞法心悲喜。如是之人可為說。</p>
<lb n="0417b19"/>
<p id="pX25p0417b1901" rend="margin-left:1em">【記】智論下。釋相。</p>
<p id="pX25p0417b1907" type="inline" rend="margin-left:1em">○端視。謂不左顧右盻也。目若別
<lb n="0417b20"/>顧。心則異緣。本欲制心。且令端視。此是用心之方
<lb n="0417b21"/>便也。</p>
<p id="pX25p0417b2103" type="inline" rend="margin-left:1em">○渴飲者。喻也。如渴飲水。但恐水竭。無暇別
<lb n="0417b22"/>觀。聽法之者。亦復如是。思冀妙門。無心睥睨。</p>
<p id="pX25p0417b2218" type="inline" rend="margin-left:1em">○一
<lb n="0417b23"/>心入語義者。意中現義。方發於言。言中有義。義中
<lb n="0417b24"/>有意。令聽者以耳識聽其言。以意識採其義。尋義
<lb n="0417c01"/>而取意。得意而捨義。苟能得意在懷。何慮失於言
<lb n="0417c02"/>義。心心若此。如瓶注瓶。一覽無遺。可為至妙。故云
<lb n="0417c03"/>一心入於語義中也。</p>
<p id="pX25p0417c0309" type="inline" rend="margin-left:1em">○踊躍。即歡賀之貌。即欲聞
<lb n="0417c04"/>法之時也。</p>
<p id="pX25p0417c0405" type="inline" rend="margin-left:1em">○悲喜。即聞了之時。悲謂傷昔日不遇。
<lb n="0417c05"/>如下經云。涕淚悲泣。喜謂慶今日之得聞。如鶖子
<lb n="0417c06"/>踊躍歡喜。傷昔慶今。故云悲喜。</p>
<p id="pX25p0417c0613" type="inline" rend="margin-left:1em">○如是下。結揀其
<lb n="0417c07"/>機也。意云。若不如是用心。則不可為說。</p>
<p id="pX25p0417c0716" type="inline" rend="margin-left:1em">○又真諦
<lb n="0417c08"/>記說。諦聽離三過失。得三功德。謂離散亂輕慢顛
<lb n="0417c09"/>倒。如次生聞思修三慧也。</p>
<lb n="0417c10"/>
<p id="pX25p0417c1001" rend="margin-left:1em">△三標勸將陳。</p>
<lb n="0417c11"/>
<p id="pX25p0417c1101">善男子。善女人。發阿耨多羅三藐三菩提心。應如是
<lb n="0417c12"/>住。如是降伏其心。</p>
<lb n="0417c13"/>
<p id="pX25p0417c1301" rend="margin-left:1em">【疏】三標觀將陳。我當為汝。如是如是委細而說。</p>
<lb n="0417c14"/>
<p id="pX25p0417c1401" rend="margin-left:1em">【記】標觀將陳者。標謂標指。勸謂勸勉。將猶欲也。陳。
<lb n="0417c15"/>記也。</p>
<p id="pX25p0417c1503" type="inline" rend="margin-left:1em">○即經云善男子等。標也。應如是等者。勸也
<lb n="0417c16"/>標勸之意。意在欲說。故云將陳。即懸指向下正答
<lb n="0417c17"/>之文是。故疏云我當為汝等也。</p>
<lb n="0417c18"/>
<p id="pX25p0417c1801" rend="margin-left:1em">△三善現佇聞。</p>
<lb n="0417c19"/>
<p id="pX25p0417c1901">唯然世尊。願樂欲聞。</p>
<lb n="0417c20"/>
<p id="pX25p0417c2001" rend="margin-left:1em">【疏】唯者。順從之辭。禮對曰唯。野對曰阿。</p>
<lb n="0417c21"/>
<p id="pX25p0417c2101" rend="margin-left:1em">【記】三中唯者下。如今人稱喏。皆順從之辭也。</p>
<p id="pX25p0417c2118" type="inline" rend="margin-left:1em">○老
<lb n="0417c22"/>子云。唯之與阿。相去幾何。注文如疏。</p>
<p id="pX25p0417c2215" type="inline" rend="margin-left:1em">○今則禮對
<lb n="0417c23"/>也。</p>
<lb n="0417c24"/>
<p id="pX25p0417c2401" rend="margin-left:1em">【疏】十地經云。如渴思冷水。如饑思美食。如病思良
<lb n="0418a01"/>藥。如眾蜂依蜜。我等亦如是。願聞甘露法。</p>
<lb n="0418a02"/>
<p id="pX25p0418a0201" rend="margin-left:1em">【記】十地等者。釋願聞之相。即華嚴十地品中。諸菩
<lb n="0418a03"/>薩眾。請金剛藏說十地法門之偈。今借用之。</p>
<p id="pX25p0418a0318" type="inline" rend="margin-left:1em">○然
<lb n="0418a04"/>前四句。於中約喻。配其三慧。</p>
<p id="pX25p0418a0412" type="inline" rend="margin-left:1em">○初句聞慧。聞法不
<lb n="0418a05"/>思。如飲水不味。</p>
<p id="pX25p0418a0507" type="inline" rend="margin-left:1em">○次句思慧。若要尋求食味。應須
<lb n="0418a06"/>啖嚼。</p>
<p id="pX25p0418a0603" type="inline" rend="margin-left:1em">○第三修慧。修行惑遣。如服藥病除。</p>
<p id="pX25p0418a0617" type="inline" rend="margin-left:1em">○後句
<lb n="0418a07"/>即三慧之果。蜂採百華以成蜜。人集萬行以證真。
<lb n="0418a08"/>蜂成蜜<anchor xml:id="begd1e11649"/>已<anchor xml:id="endd1e11649"/>。依蜜而活。人證真<anchor xml:id="begd1e11655"/>已<anchor xml:id="endd1e11655"/>。依真而住。</p>
<p id="pX25p0418a0817" type="inline" rend="margin-left:1em">○我等
<lb n="0418a09"/>下。合喻。</p>
<p id="pX25p0418a0904" type="inline" rend="margin-left:1em">○最後一句。通喻所聞。</p>
<lb n="0418a10"/>
<p id="pX25p0418a1001" rend="margin-left:1em">△四如來正說二。初正答所問。二躡跡斷疑。初正
<lb n="0418a11"/>答所問二。初舉總標別以牒問。二約別顯總以答
<lb n="0418a12"/>問。初舉總標別以牒問
(疏)
四。初正釋經文。二斥他
<lb n="0418a13"/>謬判。三詳定經旨。四牒難釋通。</p>
<p id="pX25p0418a1313" type="inline" rend="margin-left:1em">初正釋經文。</p>
<lb n="0418a14"/>
<p id="pX25p0418a1401">佛告須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是降伏其心。</p>
<lb n="0418a15"/>
<p id="pX25p0418a1501" rend="margin-left:1em">【疏】四如來正說。二。一正答所問。二。初舉總標別以
<lb n="0418a16"/>牒問。此以降伏為總。住修為別也。謂住修之中。皆
<lb n="0418a17"/>有降伏。經意在此。故唯標降伏。</p>
<lb n="0418a18"/>
<p id="pX25p0418a1801" rend="margin-left:1em">【記】四如來正說二。初正答所問。二。初舉總標別以
<lb n="0418a19"/>牒問。</p>
<lb n="0418a20"/>
<p id="pX25p0418a2001" rend="margin-left:1em">【記】經諸菩薩摩訶薩者。問。前舉當機。云善男子善
<lb n="0418a21"/>女人。洎今答處。何言菩薩摩訶薩耶。答。大心未發。
<lb n="0418a22"/>即是凡夫。既<anchor xml:id="begd1e11712"/>已<anchor xml:id="endd1e11712"/>發心。即名菩薩。善現標舉。約未發
<lb n="0418a23"/>心時。故云善男子善女人。世尊酬答。約<anchor xml:id="begd1e11720"/>已<anchor xml:id="endd1e11720"/>發心後。
<lb n="0418a24"/>乃言諸菩薩摩訶薩。</p>
<lb n="0418b01"/>
<p id="pX25p0418b0101" rend="margin-left:1em">【記】疏此以下。四。初正釋經文。以空生問有三種。佛
<lb n="0418b02"/>今牒舉。但言降伏。故此釋也。</p>
<p id="pX25p0418b0212" type="inline" rend="margin-left:1em">○前二句。標。</p>
<p id="pX25p0418b0217" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂住
<lb n="0418b03"/>下。釋。謂度生無我。是住中降伏也。施不住相。是修
<lb n="0418b04"/>中降伏也。由斯義故。降伏為總也。</p>
<p id="pX25p0418b0414" type="inline" rend="margin-left:1em">○經意在此者。
<lb n="0418b05"/>在舉降伏而標住修。欲顯文簡義豐。彰平玄妙。始
<lb n="0418b06"/>雖住修。究竟降伏。得意茲深。故但云一也。</p>
<lb n="0418b07"/>
<p id="pX25p0418b0701" rend="margin-left:1em">△二斥他謬判。</p>
<lb n="0418b08"/>
<p id="pX25p0418b0801" rend="margin-left:1em">【疏】有科此所標。云舉後攝初者。乃令經文極不穩
<lb n="0418b09"/>暢。理例顛倒。自古言教。秪有以初攝後。未聞以後
<lb n="0418b10"/>攝初。</p>
<lb n="0418b11"/>
<p id="pX25p0418b1101" rend="margin-left:1em">【記】有科下。二斥他謬判。即大雲疏也。</p>
<p id="pX25p0418b1115" type="inline" rend="margin-left:1em">○青龍即云
<lb n="0418b12"/>舉終括始。其義亦同。</p>
<p id="pX25p0418b1209" type="inline" rend="margin-left:1em">○乃令下。正斥失。文不穩暢
<lb n="0418b13"/>者。本宜初包後義。如色例於聲等。何忽舉彼攝初。
<lb n="0418b14"/>致使文非穩暢。不穩暢則葢由於科。非經文本意
<lb n="0418b15"/>也。</p>
<lb n="0418b16"/>
<p id="pX25p0418b1601" rend="margin-left:1em">△三詳定經旨。</p>
<lb n="0418b17"/>
<p id="pX25p0418b1701" rend="margin-left:1em">【疏】況詳經文。無別答降伏之處。則知降伏在住修
<lb n="0418b18"/>中。皆令離相。是答降伏問也。</p>
<lb n="0418b19"/>
<p id="pX25p0418b1901" rend="margin-left:1em">【記】況詳下。三詳定經旨。</p>
<p id="pX25p0418b1910" type="inline" rend="margin-left:1em">○降伏在住修中者。住中
<lb n="0418b20"/>降伏。即實無度者。修中降伏。即無住布施。無度無
<lb n="0418b21"/>住。便是離相。離相既通住修。故知降伏是總。</p>
<lb n="0418b22"/>
<p id="pX25p0418b2201" rend="margin-left:1em">△四牒難釋通。</p>
<lb n="0418b23"/>
<p id="pX25p0418b2301" rend="margin-left:1em">【疏】不別答者。此經宗於離相。離相正是降心。本意
<lb n="0418b24"/>欲明降心。須約住修而顯。住修降心。本不相離。故
<lb n="0418c01"/>無著十八住。皆有住修降心。</p>
<lb n="0418c02"/>
<p id="pX25p0418c0201" rend="margin-left:1em">【記】不別下。四牒難釋通。</p>
<p id="pX25p0418c0210" type="inline" rend="margin-left:1em">○初句牒難。難云。空生既
<lb n="0418c03"/>問有次第。住修降伏宛分。何故經中不與別答。而
<lb n="0418c04"/>寄住修中明耶。</p>
<p id="pX25p0418c0407" type="inline" rend="margin-left:1em">○此經下。正通。離相是降心者。如
<lb n="0418c05"/>前所引無度無住等。須約住修顯者。若有發心修
<lb n="0418c06"/>行。斯可說得降心。若無住修。說何降制。斯則只於
<lb n="0418c07"/>住修以降分別妄念。故云本不相離。</p>
<p id="pX25p0418c0715" type="inline" rend="margin-left:1em">○無著下。引
<lb n="0418c08"/>證可知。</p>
<lb n="0418c09"/>
<p id="pX25p0418c0901" rend="margin-left:1em">△二約別顯總以答問二。初答安住降心問。二答
<lb n="0418c10"/>修行降心問。初答安住降心問四。初廣大心。二第
<lb n="0418c11"/>一心。三常心。四不倒心。初廣大心
(疏)
二。初釋標。二
<lb n="0418c12"/>釋列。</p>
<p id="pX25p0418c1203" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋標。</p>
<lb n="0418c13"/>
<p id="pX25p0418c1301">所有一切眾生之類。</p>
<lb n="0418c14"/>
<p id="pX25p0418c1401" rend="margin-left:1em">【疏】二約別顯總以答問。二。一答安住降心問。四。初
<lb n="0418c15"/>廣大心。文二。初句標。三界普度故。</p>
<lb n="0418c16"/>
<p id="pX25p0418c1601" rend="margin-left:1em">【記】疏答問中科安住等者。此即安住四心。彌勒偈
<lb n="0418c17"/>云。廣大第一常。其心不類倒。利益深心住。此乘功
<lb n="0418c18"/>德滿。依此科判。故列四心也。</p>
<lb n="0418c19"/>
<p id="pX25p0418c1901" rend="margin-left:1em">【記】疏初句下。二。初釋標。</p>
<p id="pX25p0418c1910" type="inline" rend="margin-left:1em">○三界普度者。釋廣大義。
<lb n="0418c20"/>一切眾生。不越三界。三界普度。方名廣大。若一眾
<lb n="0418c21"/>生不與度者。非廣大也。故經標云所有一切眾生。
<lb n="0418c22"/>即統該也。</p>
<p id="pX25p0418c2205" type="inline" rend="margin-left:1em">○梵語僕呼繕那。此云眾生。智度論云。
<lb n="0418c23"/>五蘊和合中生。故云眾生。瑜伽論云。思業為因。卵
<lb n="0418c24"/>胎濕化為緣。五蘊初起。名之為生。</p>
<p id="pX25p0418c2414" type="inline" rend="margin-left:1em">○類即流類。即
<lb n="0419a01"/>胎卵等四也。</p>
<lb n="0419a02"/>
<p id="pX25p0419a0201" rend="margin-left:1em">△二釋列三。初受生差別。二依止差別。三境界差
<lb n="0419a03"/>別。初受生差別二。初釋文。二通難。</p>
<p id="pX25p0419a0314" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋文。</p>
<lb n="0419a04"/>
<p id="pX25p0419a0401">若卵生。若胎生。若濕生。若化生。</p>
<lb n="0419a05"/>
<p id="pX25p0419a0501" rend="margin-left:1em">【疏】若卵下。二列。三。一受生差別。天獄化生。鬼通胎
<lb n="0419a06"/>化。人畜各四。諸餘微細水陸地空。不可具分品類。</p>
<lb n="0419a07"/>
<p id="pX25p0419a0701" rend="margin-left:1em">【記】若卵下。二釋列。三。初中二。初釋文。</p>
<p id="pX25p0419a0715" type="inline" rend="margin-left:1em">○稟命之始。
<lb n="0419a08"/>名曰受生。即初起之時也。卵等四異。故云差別。謂
<lb n="0419a09"/>卵㲉中生。胎藏中生。依濕而生。化忽然生。故不同
<lb n="0419a10"/>也。</p>
<p id="pX25p0419a1002" type="inline" rend="margin-left:1em">○然三界眾生。不出五道。以四攝五。亦得具足。
<lb n="0419a11"/>故疏次云天獄等化生。斯則從狹之寬明也。</p>
<p id="pX25p0419a1118" type="inline" rend="margin-left:1em">○天
<lb n="0419a12"/>獄化生者。天上地獄。唯是化生。最狹也。</p>
<p id="pX25p0419a1216" type="inline" rend="margin-left:1em">○鬼通胎
<lb n="0419a13"/>化者。鬼寬也。謂地行羅剎。及鬼子母。皆是胎生。故
<lb n="0419a14"/>有鬼母白目連曰。我晝夜分。各生五百子。隨生自
<lb n="0419a15"/>食。雖盡不飽。故知有胎生鬼也。餘皆化生也。</p>
<p id="pX25p0419a1518" type="inline" rend="margin-left:1em">○人
<lb n="0419a16"/>畜各四者。人四者。毗舍佉母。卵生三十二子。胎生
<lb n="0419a17"/>常人。濕即柰女。從菴羅樹濕氣而生。化生即劫初
<lb n="0419a18"/>之人。故俱舍云。二禪福將盡。下生贍部洲。畜具四
<lb n="0419a19"/>者。正法念經云。化生金翅鳥。能食四生龍。乃至濕
<lb n="0419a20"/>生也。然禽獸雖殊。皆畜生道攝。餘獸皆胎。餘鳥皆
<lb n="0419a21"/>卵也。</p>
<p id="pX25p0419a2103" type="inline" rend="margin-left:1em">○諸餘微細等者。如華嚴云。盡法界虗空界
<lb n="0419a22"/>十方剎海。所有眾生種種差別。所謂卵生胎生濕
<lb n="0419a23"/>生化生。或有依於地水火風而生住者。或有依空
<lb n="0419a24"/>及諸卉木而生住者。種種生類。種種色身。乃至云
<lb n="0419b01"/>一切天龍八部人非人等。無足四足多足。有色無
<lb n="0419b02"/>色。有想無想。非有想非無想等。以今經中無別說
<lb n="0419b03"/>處。不可構虗而言。故疏結云不可具分品類也。</p>
<lb n="0419b04"/>
<p id="pX25p0419b0401" rend="margin-left:1em">△二通難。</p>
<lb n="0419b05"/>
<p id="pX25p0419b0501" rend="margin-left:1em">【疏】卵劣在初者。二釋。一約境。具緣多者為首。二約
<lb n="0419b06"/>心。從本至末為次。</p>
<lb n="0419b07"/>
<p id="pX25p0419b0701" rend="margin-left:1em">【記】卵劣下。二通難。</p>
<p id="pX25p0419b0708" type="inline" rend="margin-left:1em">○應難云。卵生最劣。云何在初。
<lb n="0419b08"/>化生最勝。云何居末。</p>
<p id="pX25p0419b0809" type="inline" rend="margin-left:1em">○二釋下。通。</p>
<p id="pX25p0419b0814" type="inline" rend="margin-left:1em">○約境等者。謂
<lb n="0419b09"/>卵生必具胎濕化。以未生處胎。胎中必濕。無而忽
<lb n="0419b10"/>有為化。胎生必兼濕化。濕必兼化。化不必兼餘。但
<lb n="0419b11"/>從於無而忽有故。此則前前必具後後。後後不具
<lb n="0419b12"/>前前。故為此次也。</p>
<p id="pX25p0419b1208" type="inline" rend="margin-left:1em">○約心從本等者。謂眾生本因
<lb n="0419b13"/>起業。業識即根本無明。與本性和合。能所未分。混
<lb n="0419b14"/>沌如卵。卵即卵㲉。故藥師經云。破無明㲉。竭煩惱
<lb n="0419b15"/>河。無明發業。蘊在藏識為胎。受生為濕。生時從無
<lb n="0419b16"/>而忽有為化。由是義故。故為此次也。</p>
<lb n="0419b17"/>
<p id="pX25p0419b1701" rend="margin-left:1em">△二依止差別。</p>
<lb n="0419b18"/>
<p id="pX25p0419b1801">若有色。若無色。</p>
<lb n="0419b19"/>
<p id="pX25p0419b1901" rend="margin-left:1em">【疏】二依止差別。有色四禪。無色四空。</p>
<lb n="0419b20"/>
<p id="pX25p0419b2001" rend="margin-left:1em">【記】依止差別者。依止即是眾生身。身見依止。依止
<lb n="0419b21"/>義異。故云差別。故疏次云有色無色等。有色即以
<lb n="0419b22"/>色為身。無色即以四蘊為身。又色界有四禪
(云云)
。
<lb n="0419b23"/>無色有四空
(云云)
。如是品類不同。故云依止差別。</p>
<lb n="0419b24"/>
<p id="pX25p0419b2401" rend="margin-left:1em">○問。如有經云。佛涅槃時。無色界天。淚下如雨既
<lb n="0419c01"/>有淚下。云何無色。答所言無色者。無業果色。不無
<lb n="0419c02"/>定果色。故不違也。</p>
<lb n="0419c03"/>
<p id="pX25p0419c0301" rend="margin-left:1em">△三境界差別。</p>
<lb n="0419c04"/>
<p id="pX25p0419c0401">若有想。若無想。若非有想非無想。</p>
<lb n="0419c05"/>
<p id="pX25p0419c0501" rend="margin-left:1em">【疏】三境界差別。功德施云。有想則空識二處。無想
<lb n="0419c06"/>則無所有處。非等則有頂。</p>
<lb n="0419c07"/>
<p id="pX25p0419c0701" rend="margin-left:1em">【記】境界差別者。雖言境界。意明空等四處。空識二
<lb n="0419c08"/>處者。無色界第一第二天也。無所有處者。第三天
<lb n="0419c09"/>也。非有想非無想者。第四天也。無麤想有細想故。
<lb n="0419c10"/>是三有之頂。故云有頂。</p>
<p id="pX25p0419c1010" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。下二界皆有色。何故
<lb n="0419c11"/>唯言四禪以為色界。又色界亦有一天名為無想。
<lb n="0419c12"/>云何唯指無所有處為無想耶。答。三界統論。不出
<lb n="0419c13"/>五事。謂欲。色。想。無想。非有想非無想。然非有無想。
<lb n="0419c14"/>即局於有頂一天。色界一天雖名無想。<anchor xml:id="begd1e12112"/>已<anchor xml:id="endd1e12112"/>從多分
<lb n="0419c15"/>通名色界。故但指無所有處為無想。其餘三事。從
<lb n="0419c16"/>空識二處<anchor xml:id="begd1e12123"/>已<anchor xml:id="endd1e12123"/>下乃至欲界相望。有無寬狹不同。謂
<lb n="0419c17"/>欲界具三。色界無欲。無色界唯想。無色無欲。故立
<lb n="0419c18"/>有想之名。色界雖有想。恐濫上名。故立有色之目。
<lb n="0419c19"/>欲界雖兼色想。上<anchor xml:id="begd1e12136"/>已<anchor xml:id="endd1e12136"/>占於二名。揀異彼故。但名欲
<lb n="0419c20"/>界。下下必具於上上。上上不兼於下下。故立名之
<lb n="0419c21"/>本。其在茲焉。如有三人。一人解經律論。一人解經
<lb n="0419c22"/>律。一人唯解律。揀別立號。云云可知。</p>
<p id="pX25p0419c2215" type="inline" rend="margin-left:1em">○又欲界。三
<lb n="0419c23"/>欲五妙欲境勝故。色界。細妙色勝故。無色。想心勝
<lb n="0419c24"/>故。由是欲唯欲界。色通二界。想徧三界。無想通上
<lb n="0420a01"/>三界。非有想非無想局上一界。斯則不同功德施
<lb n="0420a02"/>所釋也。</p>
<lb n="0420a03"/>
<p id="pX25p0420a0301" rend="margin-left:1em">△二第一心
(疏)
二。初釋文。二通難。</p>
<p id="pX25p0420a0314" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋文。</p>
<lb n="0420a04"/>
<p id="pX25p0420a0401">我皆令入無餘涅槃而滅度之。</p>
<lb n="0420a05"/>
<p id="pX25p0420a0501" rend="margin-left:1em">【記】二中。經我者。即發菩提心菩薩所稱。今佛說彼
<lb n="0420a06"/>也。</p>
<p id="pX25p0420a0602" type="inline" rend="margin-left:1em">○涅槃者。秦譯滅度。今經上梵下唐。故云而滅
<lb n="0420a07"/>度之。若具足梵音。應云摩訶波利昵嚩喃。此云大
<lb n="0420a08"/>圓寂。今經論中。多言涅槃也。</p>
<p id="pX25p0420a0812" type="inline" rend="margin-left:1em">○然準唯識論說。有
<lb n="0420a09"/>四種涅槃。一自性清淨涅槃。凡聖同有。二有餘依。
<lb n="0420a10"/>即由煩惱障。有苦依身故。三無餘依。身出生死。苦
<lb n="0420a11"/>無依故。然小乘以<g ref="CB01926"/>身滅智為無餘。無餘有三。一
<lb n="0420a12"/>煩惱餘。二業餘。三果報餘。大乘則以究竟寶所為
<lb n="0420a13"/>無餘。故智論說。四住地煩惱盡。名有餘依。五住地
<lb n="0420a14"/>煩惱盡。名無餘依。四無住處。悲智相兼。不住生死
<lb n="0420a15"/>涅槃故。</p>
<lb n="0420a16"/>
<p id="pX25p0420a1601" rend="margin-left:1em">【疏】二第一心。即無住處涅槃。不共二乘。故云第一。</p>
<lb n="0420a17"/>
<p id="pX25p0420a1701" rend="margin-left:1em">【記】疏即無下。即大乘之無餘。四種之中無住處涅
<lb n="0420a18"/>槃也。謂不住菩薩變易生死。不住二乘<g ref="CB01926"/>斷涅槃。
<lb n="0420a19"/>即真無住處。名為無餘。若小乘無餘。如有情滅減
<lb n="0420a20"/>不別。今不同彼。故云不共二乘。不共者。即非彼四
<lb n="0420a21"/>之第三。則言同而意異也。如法華經云。若得作佛
<lb n="0420a22"/>時。具三十二相。爾時乃可謂。永盡滅無餘。此則二
<lb n="0420a23"/>障都盡。二死永離也。</p>
<p id="pX25p0420a2309" type="inline" rend="margin-left:1em">○第一者。結歸偈旨仍釋科
<lb n="0420a24"/>名。意謂若非無住處之無餘。焉得彌勒指為第一
<lb n="0420b01"/>心耶。</p>
<lb n="0420b02"/>
<p id="pX25p0420b0201" rend="margin-left:1em">△二通難二。初通五性難。二通八難難。初通五性
<lb n="0420b03"/>難二。初難。二通。</p>
<p id="pX25p0420b0307" type="inline" rend="margin-left:1em">初難。</p>
<lb n="0420b04"/>
<p id="pX25p0420b0401" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。何故願此。不可得義。</p>
<lb n="0420b05"/>
<p id="pX25p0420b0501" rend="margin-left:1em">【記】無著下。初二句難。意云。一切眾生。五性差別。云
<lb n="0420b06"/>何皆入無餘涅槃。三分半眾生不得成佛。故云不
<lb n="0420b07"/>可得義。</p>
<lb n="0420b08"/>
<p id="pX25p0420b0801" rend="margin-left:1em">△二通。</p>
<lb n="0420b09"/>
<p id="pX25p0420b0901" rend="margin-left:1em">【疏】生所攝故。</p>
<lb n="0420b10"/>
<p id="pX25p0420b1001" rend="margin-left:1em">【記】生所攝者。答也。此是無著立量。成立皆可度也。
<lb n="0420b11"/>應立量云。三分半眾生是有法。定皆成佛故為宗。
<lb n="0420b12"/>因云生所攝故。同喻一分半眾生。意云涅槃經說。
<lb n="0420b13"/>凡是有心。定當作佛。圓覺經云。有性無性齊成佛
<lb n="0420b14"/>道。此則是可得義。安云不得。</p>
<lb n="0420b15"/>
<p id="pX25p0420b1501" rend="margin-left:1em">△二通八難難二。初難。二通。</p>
<p id="pX25p0420b1512" type="inline" rend="margin-left:1em">初難。</p>
<lb n="0420b16"/>
<p id="pX25p0420b1601" rend="margin-left:1em">【疏】又云。卵濕無想有頂。則不能云何普入。</p>
<lb n="0420b17"/>
<p id="pX25p0420b1701" rend="margin-left:1em">【記】又云。卵濕等者。舉難處難也。卵濕則畜生難。無
<lb n="0420b18"/>想有頂即長壽天難。雖舉二處。意兼八難。八難。謂
<lb n="0420b19"/>三塗。北洲。長壽天。佛前佛後。世智辯聰。無根等。難
<lb n="0420b20"/>意云。難處即不可度。云何皆人。</p>
<lb n="0420b21"/>
<p id="pX25p0420b2101" rend="margin-left:1em">△二通。</p>
<lb n="0420b22"/>
<p id="pX25p0420b2201" rend="margin-left:1em">【疏】有三因緣。一。難處生者待時故。二。非難處生未
<lb n="0420b23"/>成熟者成熟之故。三。<anchor xml:id="begd1e12315"/>已<anchor xml:id="endd1e12315"/>成熟者解脫之故。</p>
<lb n="0420b24"/>
<p id="pX25p0420b2401" rend="margin-left:1em">【記】有三因緣等者。答也。難處待時者。此亦令成其
<lb n="0420c01"/>種也。意云。難處眾生。不可常定。至非難處而度脫
<lb n="0420c02"/>之。若得成種。遲速之間。必須成熟。發廣大心。故合
<lb n="0420c03"/>無遺。非難處者。雖即未度。且令成熟。<anchor xml:id="begd1e12334"/>已<anchor xml:id="endd1e12334"/>熟可知。此
<lb n="0420c04"/>稍同前護付之義也。</p>
<lb n="0420c05"/>
<p id="pX25p0420c0501" rend="margin-left:1em">△三常心。</p>
<lb n="0420c06"/>
<p id="pX25p0420c0601">如是滅度無量無數無邊眾生。實無眾生得滅度者。</p>
<lb n="0420c07"/>
<p id="pX25p0420c0701" rend="margin-left:1em">【疏】三常心。一性空故。二同體故。論云。自身滅度。無
<lb n="0420c08"/>異眾生。三本寂故。四無念故。五法界故。</p>
<lb n="0420c09"/>
<p id="pX25p0420c0901" rend="margin-left:1em">【記】三中疏。一性空者。眾生緣生。緣生無性。故即空
<lb n="0420c10"/>也。</p>
<p id="pX25p0420c1002" type="inline" rend="margin-left:1em">○同體者。同一真如性故。故起信論云。謂如實
<lb n="0420c11"/>知一切眾生。反與<anchor xml:id="begd1e12370"/>己<anchor xml:id="endd1e12370"/>身。真如平等。無別異故。</p>
<p id="pX25p0420c1118" type="inline" rend="margin-left:1em">○論
<lb n="0420c12"/>云下。引證。此語猶反。應云。眾生滅度。無異自身。寧
<lb n="0420c13"/>於自身。起於他想。</p>
<p id="pX25p0420c1308" type="inline" rend="margin-left:1em">○本寂者。相本自盡。不待滅故。
<lb n="0420c14"/>淨名云。一切眾生。即寂滅相。不復更滅。</p>
<p id="pX25p0420c1416" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。此與
<lb n="0420c15"/>性空何別。答。前但即空。此則本來成佛。成佛即入
<lb n="0420c16"/>涅槃。故云本寂。前淺後深可知。</p>
<p id="pX25p0420c1613" type="inline" rend="margin-left:1em">○無念者。有念即
<lb n="0420c17"/>有眾生。如無翳則空華不現。</p>
<p id="pX25p0420c1712" type="inline" rend="margin-left:1em">○法界者。一真法界。
<lb n="0420c18"/>平等無差。云何於中。見自他相。故偈云。平等真法
<lb n="0420c19"/>界。佛不度眾生。</p>
<p id="pX25p0420c1907" type="inline" rend="margin-left:1em">○此上五義。大雲之文。然於中。一
<lb n="0420c20"/>三約所。二約能所。四唯約能。五該本末也。</p>
<p id="pX25p0420c2017" type="inline" rend="margin-left:1em">○大抵
<lb n="0420c21"/>意云。若見眾生有可度者。即生疲勞。不能常度。反
<lb n="0420c22"/>此即常也。又度與不度。其心不二。名之為常也。故
<lb n="0420c23"/>金剛三昧經云。若化眾生。不生於化不生無化。其
<lb n="0420c24"/>化大焉。</p>
<lb n="0421a01"/>
<p id="pX25p0421a0101" rend="margin-left:1em">△四不倒心。</p>
<lb n="0421a02"/>
<p id="pX25p0421a0201">何以故。須菩提。若菩薩有我相人相眾生相壽者相。
<lb n="0421a03"/>即非菩薩。</p>
<lb n="0421a04"/>
<p id="pX25p0421a0401" rend="margin-left:1em">【記】四中。經何以故者。徵意云。設所見有眾生可度。
<lb n="0421a05"/>此何遇耶。</p>
<p id="pX25p0421a0505" type="inline" rend="margin-left:1em">○次通云。若菩薩有我等相。即非菩薩。
<lb n="0421a06"/>此是反明。意云。是真菩薩。必無我為能度。豈更見
<lb n="0421a07"/>有眾生得滅度耶。</p>
<lb n="0421a08"/>
<p id="pX25p0421a0801" rend="margin-left:1em">【疏】四不倒心。論云。遠離依止身見眾生等相故。</p>
<lb n="0421a09"/>
<p id="pX25p0421a0901" rend="margin-left:1em">【記】遠離依止身見眾生等。依止即身見異名。亦名
<lb n="0421a10"/>相續。梵云薩迦耶。此云身見。等於我人壽者也。此
<lb n="0421a11"/>名身見者。以依於身。起此見故。故云依止身見眾
<lb n="0421a12"/>生等相。又身見為本。諸餘見等依此而生故。今皆
<lb n="0421a13"/>遠離。故云等相也。</p>
<lb n="0421a14"/>
<p id="pX25p0421a1401" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。<anchor xml:id="begd1e12463"/>已<anchor xml:id="endd1e12463"/>斷我見。得自行平等相故。信解自他
<lb n="0421a15"/>平等。</p>
<lb n="0421a16"/>
<p id="pX25p0421a1601" rend="margin-left:1em">【記】<anchor xml:id="begd1e12476"/>已<anchor xml:id="endd1e12476"/>斷等者。內無我。即無自相。無自相即平等。平
<lb n="0421a17"/>等即空義也。</p>
<p id="pX25p0421a1706" type="inline" rend="margin-left:1em">○信解等者。以<anchor xml:id="begd1e12486"/>己<anchor xml:id="endd1e12486"/>方人也。由內無自
<lb n="0421a18"/>相。故得外無他相。中有故字。是所以也。既無自他
<lb n="0421a19"/>之相。即自他平等。志公云。以我身空諸法空。千品
<lb n="0421a20"/>萬類悉皆同。</p>
<lb n="0421a21"/>
<p id="pX25p0421a2101" rend="margin-left:1em">【疏】顯示降伏心中攝散時。眾生想亦不轉。如彼爾
<lb n="0421a22"/>𦦨。</p>
<lb n="0421a23"/>
<p id="pX25p0421a2301" rend="margin-left:1em">【記】顯示。降伏等者。準無著論。廣大第一當住。常心
<lb n="0421a24"/>當修。不倒當降。安住一段之中。便具三義。今此段
<lb n="0421b01"/>文。正當降義。故云顯示降伏等也。</p>
<p id="pX25p0421b0114" type="inline" rend="margin-left:1em">○不轉者。轉即
<lb n="0421b02"/>生起義。意云。我見等不生起也。我不生起。正是降
<lb n="0421b03"/>心義也。</p>
<p id="pX25p0421b0304" type="inline" rend="margin-left:1em">○爾炎者。梵語。此云智母。即根本智。能生
<lb n="0421b04"/>後得。故名智母。以根本智。雖內證真理。而無能證
<lb n="0421b05"/>之心。今後得智。雖外度生。而無能度之念。故云如
<lb n="0421b06"/>爾炎也。</p>
<p id="pX25p0421b0604" type="inline" rend="margin-left:1em">○如是用意。名不顛倒心。反之即顛倒耳。</p>
<lb n="0421b07"/>
<p id="pX25p0421b0701" rend="margin-left:1em">△二答修行降心問五。初總標。二別釋。三總結。四
<lb n="0421b08"/>顯益。五結勸。初總標
(疏)
二。初釋文。二通意。</p>
<p id="pX25p0421b0817" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋文。</p>
<lb n="0421b09"/>
<p id="pX25p0421b0901">復次須菩提。菩薩於法。應無所住。行於布施。</p>
<lb n="0421b10"/>
<p id="pX25p0421b1001" rend="margin-left:1em">【疏】二答修行降心問。五。初總標於法者。統標諸法。
<lb n="0421b11"/>應無下。正明修行。</p>
<lb n="0421b12"/>
<p id="pX25p0421b1201" rend="margin-left:1em">【記】二答修行五。一總標。</p>
<p id="pX25p0421b1210" type="inline" rend="margin-left:1em">○疏於法統標者。謂色聲
<lb n="0421b13"/>等六。通名法故。故魏經云。不住於事。</p>
<lb n="0421b14"/>
<p id="pX25p0421b1401" rend="margin-left:1em">△二通意二。初問。二答。</p>
<p id="pX25p0421b1410" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0421b15"/>
<p id="pX25p0421b1501" rend="margin-left:1em">【疏】問菩薩萬行。何唯說一。</p>
<lb n="0421b16"/>
<p id="pX25p0421b1601" rend="margin-left:1em">【記】菩薩萬行者。謂自利利他。事行理行如是等行。
<lb n="0421b17"/>無量無邊。今言萬者。且舉大數。</p>
<lb n="0421b18"/>
<p id="pX25p0421b1801" rend="margin-left:1em">△二答二。初正釋。二證釋。</p>
<p id="pX25p0421b1811" type="inline" rend="margin-left:1em">初正釋。</p>
<lb n="0421b19"/>
<p id="pX25p0421b1901" rend="margin-left:1em">【疏】答。萬行不出六度。六度總名布施。</p>
<lb n="0421b20"/>
<p id="pX25p0421b2001" rend="margin-left:1em">【記】總名布施者。謂第一。即資生施。第二第三。即無
<lb n="0421b21"/>畏施。四五六度。皆名法施。</p>
<lb n="0421b22"/>
<p id="pX25p0421b2201" rend="margin-left:1em">△二證釋二。初引偈證攝。二釋攝所以。</p>
<p id="pX25p0421b2216" type="inline" rend="margin-left:1em">初引偈
<lb n="0421b23"/>證攝。</p>
<lb n="0421b24"/>
<p id="pX25p0421b2401" rend="margin-left:1em">【疏】故偈云。檀義攝於六。資生無畏法。此中一二三。
<lb n="0421c01"/>是名修行住。</p>
<lb n="0421c02"/>
<p id="pX25p0421c0201" rend="margin-left:1em">【記】偈云下。引偈釋。於中。初二句標。第三句配。第四
<lb n="0421c03"/>句結也。</p>
<p id="pX25p0421c0304" type="inline" rend="margin-left:1em">○一二三者。謂一攝一。二攝二。三攝三也。
<lb n="0421c04"/>是則三施為能攝。六度為所攝。</p>
<lb n="0421c05"/>
<p id="pX25p0421c0501" rend="margin-left:1em">△二釋攝所以。</p>
<lb n="0421c06"/>
<p id="pX25p0421c0601" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。若無精進。疲倦故。不能說法。若無禪定。
<lb n="0421c07"/>即貪信敬利養。染心說法。若無智慧。便顛倒說法。</p>
<lb n="0421c08"/>
<p id="pX25p0421c0801" rend="margin-left:1em">【記】無著下。攝所以也。前二義顯。法施義隱。故疏明
<lb n="0421c09"/>矣。</p>
<p id="pX25p0421c0902" type="inline" rend="margin-left:1em">○然要略明。資生者。資即外財也。無畏者。由持
<lb n="0421c10"/>戒忍辱故。無心害物。設有冤家。亦不讐報也。</p>
<p id="pX25p0421c1018" type="inline" rend="margin-left:1em">○若
<lb n="0421c11"/>無精進等者。起信云。於諸善事。心不懈退。立志堅
<lb n="0421c12"/>強。遠離怯弱等。</p>
<p id="pX25p0421c1207" type="inline" rend="margin-left:1em">○若無禪定等者。下文云。云何為
<lb n="0421c13"/>人演說不取於相。如如不動。不動即無染義也。擬
<lb n="0421c14"/>心即差。尚名為染。況貪信敬名利等。豈得非愆。</p>
<p id="pX25p0421c1419" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0421c15"/>若無智慧等者。說火濕水熱地動風堅。名為顛倒。
<lb n="0421c16"/>若說事如事。說理如理。則非顛倒。</p>
<p id="pX25p0421c1614" type="inline" rend="margin-left:1em">○由是。開一施
<lb n="0421c17"/>為三施。開三施為六度。開六度為萬行。萬行不出
<lb n="0421c18"/>六度。六度不出三施。三施不出一種檀那。是故此
<lb n="0421c19"/>中。唯言布施。</p>
<lb n="0421c20"/>
<p id="pX25p0421c2001" rend="margin-left:1em">△二別釋
(疏)
三。初標。二列。三釋。</p>
<lb n="0421c21"/>
<p id="pX25p0421c2101">所謂不住色布施。不住聲香味觸法布施。</p>
<lb n="0421c22"/>
<p id="pX25p0421c2201" rend="margin-left:1em">【疏】二別釋。</p>
<lb n="0421c23"/>
<p id="pX25p0421c2301" rend="margin-left:1em">【記】二別釋。</p>
<lb n="0421c24"/>
<p id="pX25p0421c2401" rend="margin-left:1em">△初標。</p>
<lb n="0422a01"/>
<p id="pX25p0422a0101" rend="margin-left:1em">【疏】本論但指三事。</p>
<lb n="0422a02"/>
<p id="pX25p0422a0201" rend="margin-left:1em">【記】疏指三事者。六境雖差。統唯三事。</p>
<lb n="0422a03"/>
<p id="pX25p0422a0301" rend="margin-left:1em">△二列。</p>
<lb n="0422a04"/>
<p id="pX25p0422a0401" rend="margin-left:1em">【疏】謂自身。報恩。果報。</p>
<lb n="0422a05"/>
<p id="pX25p0422a0501" rend="margin-left:1em">【記】謂自下。列。</p>
<lb n="0422a06"/>
<p id="pX25p0422a0601" rend="margin-left:1em">△三釋二。初標。二釋。</p>
<p id="pX25p0422a0609" type="inline" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0422a07"/>
<p id="pX25p0422a0701" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。自身及報恩。果報斯不著。</p>
<lb n="0422a08"/>
<p id="pX25p0422a0801" rend="margin-left:1em">【記】偈云下。釋。初二句。標。</p>
<p id="pX25p0422a0810" type="inline" rend="margin-left:1em">○斯不著者。斯。此也。不令
<lb n="0422a09"/>著此三事也。</p>
<lb n="0422a10"/>
<p id="pX25p0422a1001" rend="margin-left:1em">△二釋。</p>
<lb n="0422a11"/>
<p id="pX25p0422a1101" rend="margin-left:1em">【疏】護存<anchor xml:id="begd1e12750"/>己<anchor xml:id="endd1e12750"/>不施。防求於異事。</p>
<lb n="0422a12"/>
<p id="pX25p0422a1201" rend="margin-left:1em">【記】次二句。釋。</p>
<p id="pX25p0422a1206" type="inline" rend="margin-left:1em">○存<anchor xml:id="begd1e12763"/>己<anchor xml:id="endd1e12763"/>不施者。釋上自身也。為著自
<lb n="0422a13"/>身。不行施故。</p>
<p id="pX25p0422a1306" type="inline" rend="margin-left:1em">○求異事者。釋上報恩果報也。此非
<lb n="0422a14"/>菩薩所行正行。故云異事。</p>
<p id="pX25p0422a1411" type="inline" rend="margin-left:1em">○報恩。酬過去之恩。果
<lb n="0422a15"/>報。望未來之報。自身不施。義當現在。護亦防也。意
<lb n="0422a16"/>令於此三世事中防護。悉皆不著。即是不住色等
<lb n="0422a17"/>亦施也。</p>
<lb n="0422a18"/>
<p id="pX25p0422a1801" rend="margin-left:1em">△三總結
(疏)
二。初正解經文。二指斥謬判。初正解
<lb n="0422a19"/>經文二。初指前論文。二顯今經意。</p>
<p id="pX25p0422a1914" type="inline" rend="margin-left:1em">初指前論文。</p>
<lb n="0422a20"/>
<p id="pX25p0422a2001" rend="margin-left:1em">【疏】三總結。前但指三事。</p>
<lb n="0422a21"/>
<p id="pX25p0422a2101" rend="margin-left:1em">【記】三中。疏前但下。意云前之三事。收過未盡。不妨
<lb n="0422a22"/>有不著自身。不著果報。不為報恩。而行施者。亦非
<lb n="0422a23"/>無住。</p>
<lb n="0422a24"/>
<p id="pX25p0422a2401" rend="margin-left:1em">△二顯今經意二。初正解。二引證。</p>
<p id="pX25p0422a2414" type="inline" rend="margin-left:1em">初正解。</p>
<lb n="0422b01"/>
<p id="pX25p0422b0101">須菩提。菩薩應如是布施。不住於相。</p>
<lb n="0422b02"/>
<p id="pX25p0422b0201" rend="margin-left:1em">【疏】今則心境空有。微細盡袪。</p>
<lb n="0422b03"/>
<p id="pX25p0422b0301" rend="margin-left:1em">【記】今則下。顯今經意。</p>
<p id="pX25p0422b0309" type="inline" rend="margin-left:1em">○心即能緣。境即所緣。有即
<lb n="0422b04"/>雙該心境。及心境所餘。收不盡者。皆有字攝。空者。
<lb n="0422b05"/>即離心境等相也。</p>
<p id="pX25p0422b0508" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。住境理有所乖。離心此復
<lb n="0422b06"/>何失。答。空有二法。相待立名。有之與空。二俱是相。
<lb n="0422b07"/>隨墮一相。非是常心。是故此令一切皆遣。</p>
<p id="pX25p0422b0717" type="inline" rend="margin-left:1em">○微細
<lb n="0422b08"/>盡袪者。不論心境空有。起心動念。則乖法體是故
<lb n="0422b09"/>一切盡令袪遣。直須施時。其心平等。不起分別。方
<lb n="0422b10"/>成無住也。</p>
<p id="pX25p0422b1005" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。若然者。生心動念。則非無住。且眾
<lb n="0422b11"/>生心行。任運非常。若待相應。畢竟無分。若一向不
<lb n="0422b12"/>施。又不成佛因。若行布施。即墮住相。進退不可。其
<lb n="0422b13"/>事云何。答。欲求菩提。必須行施。初行施時。難頓相
<lb n="0422b14"/>應。要須用心。方便隨順。任運起念。作意遠之。用心
<lb n="0422b15"/>多時。自然任運得與理合。從微至著。漸次相應爾。
<lb n="0422b16"/>如起信說真如。離言說名字。心緣不及。遂致問云。
<lb n="0422b17"/>若如是義者。諸眾生等。云何隨順。而能得入。故答
<lb n="0422b18"/>云。若知一切法。雖念。亦無能念可念。是名隨順。若
<lb n="0422b19"/>離於念。名為得入。
(云云)
。</p>
<lb n="0422b20"/>
<p id="pX25p0422b2001" rend="margin-left:1em">△二引證。</p>
<lb n="0422b21"/>
<p id="pX25p0422b2101" rend="margin-left:1em">【疏】故偈云。遠離取相心。論云。不見施物受者施者。
<lb n="0422b22"/>無著云。不住相想。</p>
<lb n="0422b23"/>
<p id="pX25p0422b2301" rend="margin-left:1em">【記】偈云下。引證上義故知心境空有等。莫非相也。</p>
<lb n="0422b24"/>
<p id="pX25p0422b2401" rend="margin-left:1em">○論云下。約離二執三輪。釋上離相。施物是法。施
<lb n="0422c01"/>者受者是人。今皆不見。則離二執。名為二空。二空
<lb n="0422c02"/>皆離。即三輪體空。輪者。喻也。如車輪。內虗方能運
<lb n="0422c03"/>轉。故老子云。當其無。有車之用。三事體空。能招佛
<lb n="0422c04"/>果。三體體實。即墮世間。斯則以無相輪。摧三有相。
<lb n="0422c05"/>超世出<anchor xml:id="begd1e12908"/>世<anchor xml:id="endd1e12908"/>間也。</p>
<p id="pX25p0422c0507" type="inline" rend="margin-left:1em">○無著下。但證成上義。相即境也。想
<lb n="0422c06"/>即心也。</p>
<lb n="0422c07"/>
<p id="pX25p0422c0701" rend="margin-left:1em">△二指斥謬判。</p>
<lb n="0422c08"/>
<p id="pX25p0422c0801" rend="margin-left:1em">【疏】有人將此結文為答降伏問。非也。前標次釋次
<lb n="0422c09"/>結。皆云無住。都是修行中降伏之義。何忽偏判配
<lb n="0422c10"/>結之文。為答別問。</p>
<lb n="0422c11"/>
<p id="pX25p0422c1101" rend="margin-left:1em">【記】有人下。指斥謬判。如文。</p>
<lb n="0422c12"/>
<p id="pX25p0422c1201" rend="margin-left:1em">△四顯益
(疏)
二。初科釋文意。二別辯喻旨
<lb n="0422c13"/>【記】四顯益經。此亦別斷一疑。應云無住則無福德
<lb n="0422c14"/>疑也。大雲二十七疑。從此便為第一。云無住有福
<lb n="0422c15"/>疑。今則不取為大段疑數。何者緣是答問之中曲
<lb n="0422c16"/>分疑也。故論云。得降伏心故。是以次說布施利益
<lb n="0422c17"/>不住相者施成就故。次後方始文勢云。自此<anchor xml:id="begd1e12952"/>已<anchor xml:id="endd1e12952"/>下
<lb n="0422c18"/>一切修多羅。示現斷生疑心也。疏二。一科釋文意。</p>
<lb n="0422c19"/>
<p id="pX25p0422c1901" rend="margin-left:1em">△初科釋文意二。初釋徵。二釋釋。</p>
<p id="pX25p0422c1914" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋徵。</p>
<lb n="0422c20"/>
<p id="pX25p0422c2001">何以故。</p>
<lb n="0422c21"/>
<p id="pX25p0422c2101" rend="margin-left:1em">【疏】四顯益。初句微者。論云。若離施等相想。云何成
<lb n="0422c22"/>就施福。</p>
<lb n="0422c23"/>
<p id="pX25p0422c2301" rend="margin-left:1em">【記】若離等者。釋微意也。以魏云不住相想。遂疑云
<lb n="0422c24"/>若存施想。即有施因。以有施因。方有施果。既無施
<lb n="0423a01"/>想。則無施因。因尚不成。果何得立。如放債須起。若
<lb n="0423a02"/>忘誰還。此疑同無記心中行施也。</p>
<lb n="0423a03"/>
<p id="pX25p0423a0301" rend="margin-left:1em">△二釋釋三。初法說。二喻說。三法合。</p>
<p id="pX25p0423a0315" type="inline" rend="margin-left:1em">初法說。</p>
<lb n="0423a04"/>
<p id="pX25p0423a0401">若菩薩不住相布施。其福德不可思量。</p>
<lb n="0423a05"/>
<p id="pX25p0423a0501" rend="margin-left:1em">【疏】若菩薩下。釋。於中三。初法說。為疑無福。不可思
<lb n="0423a06"/>以斷之。</p>
<lb n="0423a07"/>
<p id="pX25p0423a0701" rend="margin-left:1em">【記】法中亦爾。不可思量者。以是無相施福。故不可
<lb n="0423a08"/>思量。</p>
<lb n="0423a09"/>
<p id="pX25p0423a0901" rend="margin-left:1em">△二喻說。</p>
<lb n="0423a10"/>
<p id="pX25p0423a1001">須菩提。於意云何。東方虗空。可思量不。不也世尊。須
<lb n="0423a11"/>菩提。南西北方四維上下虗空。可思量不。不也世尊。</p>
<lb n="0423a12"/>
<p id="pX25p0423a1201" rend="margin-left:1em">【疏】東方下。喻說。可知。</p>
<lb n="0423a13"/>
<p id="pX25p0423a1301" rend="margin-left:1em">【記】喻中。東方是眾方之首。是故先明。南西北方。如
<lb n="0423a14"/>次例說。</p>
<p id="pX25p0423a1404" type="inline" rend="margin-left:1em">○法喻皆同不可思量。意云。非謂無空。此
<lb n="0423a15"/>空相對。義在合中。</p>
<lb n="0423a16"/>
<p id="pX25p0423a1601" rend="margin-left:1em">△三法合。</p>
<lb n="0423a17"/>
<p id="pX25p0423a1701">須菩提。菩薩無住相布施福德。亦復如是不可思量。</p>
<lb n="0423a18"/>
<p id="pX25p0423a1801" rend="margin-left:1em">【疏】菩薩無住相下。法合。</p>
<lb n="0423a19"/>
<p id="pX25p0423a1901" rend="margin-left:1em">△二別辨喻旨。</p>
<lb n="0423a20"/>
<p id="pX25p0423a2001" rend="margin-left:1em">【疏】虗空者。無著云。猶如虗空。有三因緣。一遍一切
<lb n="0423a21"/>處。謂住不住相中福生故。二寬廣高大殊勝故。三
<lb n="0423a22"/>無盡究竟不窮故。</p>
<lb n="0423a23"/>
<p id="pX25p0423a2301" rend="margin-left:1em">【記】虗空下。二別辨喻旨。</p>
<p id="pX25p0423a2310" type="inline" rend="margin-left:1em">○徧一切處者。謂色非色
<lb n="0423a24"/>中。皆有空故。</p>
<p id="pX25p0423a2406" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂住下。法合也。住不住中。皆有福
<lb n="0423b01"/>故。謂近感十王住中福。遠招菩提不住福。又近得
<lb n="0423b02"/>色身住中福。遠得法身不住福。空雖無相。非謂無
<lb n="0423b03"/>空。福雖不住。非謂無福。</p>
<p id="pX25p0423b0310" type="inline" rend="margin-left:1em">○二者。寬廣即橫徧十方。
<lb n="0423b04"/>高即竪窮三際。大即通該橫竪。如上之義。法喻皆
<lb n="0423b05"/>大。殊勝者。喻則三災不壞。法則四相不遷。</p>
<p id="pX25p0423b0517" type="inline" rend="margin-left:1em">○三者。
<lb n="0423b06"/>無盡究竟不窮。葢一義耳。然世界有盡。虗空無窮。
<lb n="0423b07"/>有漏有窮。無漏無盡。三種常義。厥在茲焉。</p>
<p id="pX25p0423b0717" type="inline" rend="margin-left:1em">○大抵
<lb n="0423b08"/>意云。無住之福。遍滿一切。無住之福。高大殊勝。無
<lb n="0423b09"/>住之福。究竟不窮。猶如虗空。思量不及。以稱法界。
<lb n="0423b10"/>故得如斯。義利昭然。復何所惑。</p>
<lb n="0423b11"/>
<p id="pX25p0423b1101" rend="margin-left:1em">△五結勸。</p>
<lb n="0423b12"/>
<p id="pX25p0423b1201">須菩提。菩薩但應如所教住。</p>
<lb n="0423b13"/>
<p id="pX25p0423b1301" rend="margin-left:1em">【疏】五結勸。</p>
<lb n="0423b14"/>
<p id="pX25p0423b1401" rend="margin-left:1em">【記】五中。經但應如所教住者。問。前令不住。此又令
<lb n="0423b15"/>住。住與不住。何是何非。答。前令不住用心。此令住
<lb n="0423b16"/>於不住。不住而住。即住真空。如鳥不住空。却能住
<lb n="0423b17"/>空。若住於空。即不住空也。故魏經云。但應如是行
<lb n="0423b18"/>於布施。</p>
<lb n="0423b19"/>
<p id="pX25p0423b1901" rend="margin-left:1em">【記】準此答三問<anchor xml:id="begd1e13164"/>已<anchor xml:id="endd1e13164"/>。便合經終。入流通分。緣空生於
<lb n="0423b20"/>如來答處。生起疑情。所以為斷。斷<anchor xml:id="begd1e13172"/>已<anchor xml:id="endd1e13172"/>又起。展轉滋
<lb n="0423b21"/>多。執盡疑除。終二十七段。由是更有次下經文也。</p>
<lb n="0423b22"/>
<lb n="0423b23"/>金剛經疏記科會卷第四<lb n="0423c01"/>
<lb n="0423c02"/>
<lb n="0423c03"/>
<lb n="0423c04"/>金剛經疏記科會卷第五<lb n="0423c05"/>
<byline>唐　圭峰大師　疏</byline>
<lb n="0423c06"/>
<byline>宋　長水大師　記</byline>
<lb n="0423c07"/>
<byline>後學古杭雲棲釋大<g ref="CB15358"/>科會</byline>
<lb n="0423c08"/>
<p id="pX25p0423c0801" rend="margin-left:1em">△二躡跡斷疑
(疏)
二。初約論分文。二依論科釋
<lb n="0423c09"/>初約論分文。</p>
<lb n="0423c10"/>
<p id="pX25p0423c1001" rend="margin-left:1em">【疏】二躡跡斷疑。論云。自此<anchor xml:id="begd1e13233"/>已<anchor xml:id="endd1e13233"/>下。示現斷生疑心。於
<lb n="0423c11"/>中文分二十七斷。</p>
<lb n="0423c12"/>
<p id="pX25p0423c1201" rend="margin-left:1em">【記】疏二躡跡下。文二。初約論分文。</p>
<p id="pX25p0423c1214" type="inline" rend="margin-left:1em">○躡跡斷疑者。
<lb n="0423c13"/>謂躡前語跡。斷彼疑情。經中雖不顯有疑辭。而伏
<lb n="0423c14"/>在文內。故但言斷。而不言起。彌勒頌中。亦同於此。
<lb n="0423c15"/>故偈云。調伏彼事中。遠離取相心。及斷種種疑。亦
<lb n="0423c16"/>防生成心。</p>
<p id="pX25p0423c1605" type="inline" rend="margin-left:1em">○示現者二意。一則空生假說云為。二
<lb n="0423c17"/>則指示顯現故。</p>
<lb n="0423c18"/>
<p id="pX25p0423c1801" rend="margin-left:1em">△二依論科釋
(疏分)
二十七。初斷求佛行施住相
<lb n="0423c19"/>疑。二斷因果俱深無信疑。三斷無相云何得說疑。
<lb n="0423c20"/>四斷聲聞得果是取疑。五斷釋迦然燈取說疑。六
<lb n="0423c21"/>斷嚴土違於不取疑。七斷受得報身有取疑。八斷
<lb n="0423c22"/>持說未脫苦果疑。九斷能證無體非因疑。十斷如
<lb n="0423c23"/>遍有得無得疑。十一斷住修降伏是我疑。十二斷
<lb n="0423c24"/>佛因是有菩薩疑。十三斷無因則無佛法疑。十四
<lb n="0424a01"/>斷無人度生嚴土疑。十五斷諸佛不見諸法疑。十
<lb n="0424a02"/>六斷福德例心顛倒疑。十七斷無為何有相好疑。
<lb n="0424a03"/>十八斷無身何以說法疑。十九斷無法如何修證
<lb n="0424a04"/>疑。二十斷所說無記非因疑。二十一斷平等云何
<lb n="0424a05"/>度生疑。二十二斷以相比知真佛疑。二十三斷佛
<lb n="0424a06"/>果非關福相疑。二十四斷化身出現受福疑。二十
<lb n="0424a07"/>五斷法身化身一異疑。二十六斷化身說法無福
<lb n="0424a08"/>疑。二十七斷入寂如何說法疑。</p>
<lb n="0424a09"/>
<p id="pX25p0424a0901" rend="margin-left:1em">初斷求佛行施住相疑
(疏)
二。初標章敘疑。二依經
<lb n="0424a10"/>斷疑。初標章敘疑三。初標章。二指疑起處。三縱難。</p>
<lb n="0424a11"/>
<p id="pX25p0424a1101" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0424a12"/>
<p id="pX25p0424a1201" rend="margin-left:1em">【疏】一。斷求佛行施住相疑。</p>
<lb n="0424a13"/>
<p id="pX25p0424a1301" rend="margin-left:1em">【記】第一疏。初標章。</p>
<lb n="0424a14"/>
<p id="pX25p0424a1401" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0424a15"/>
<p id="pX25p0424a1501" rend="margin-left:1em">【疏】疑云。為求佛果行施。即是住所求佛相。云何無
<lb n="0424a16"/>住。</p>
<lb n="0424a17"/>
<p id="pX25p0424a1701" rend="margin-left:1em">【記】為求下。指疑起處也。此從不住相布施中來。為
<lb n="0424a18"/>聞前不住三世空有等相。方名真施。遂疑云。凡所
<lb n="0424a19"/>行施。葢為求佛。既有所求。云何無住。</p>
<lb n="0424a20"/>
<p id="pX25p0424a2001" rend="margin-left:1em">△三縱難。</p>
<lb n="0424a21"/>
<p id="pX25p0424a2101" rend="margin-left:1em">【疏】又不住相為因。豈感色相之果。因果不類故。</p>
<lb n="0424a22"/>
<p id="pX25p0424a2201" rend="margin-left:1em">【記】又不住等者。此縱難也。設使因成無住。此亦非
<lb n="0424a23"/>理。故次云因果不類故。</p>
<p id="pX25p0424a2310" type="inline" rend="margin-left:1em">○夫為因果。必須相類。有
<lb n="0424a24"/>即俱有。空即俱空。染淨皆爾。既若色相是果。云何
<lb n="0424b01"/>以無住為因。則因空果有。理恐不然。今將果騐因。
<lb n="0424b02"/>因合有住。佛說無住。是誑我耶。</p>
<lb n="0424b03"/>
<p id="pX25p0424b0301" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(經)
四。初舉疑因以問。二防相得以
<lb n="0424b04"/>酬。三釋體異有為。四印佛身無相。</p>
<p id="pX25p0424b0414" type="inline" rend="margin-left:1em">初舉疑因以問。</p>
<lb n="0424b05"/>
<p id="pX25p0424b0501">須菩提。於意云何。可以身相見如來不。</p>
<lb n="0424b06"/>
<p id="pX25p0424b0601" rend="margin-left:1em">【疏】斷疑文四。初舉因以問。</p>
<lb n="0424b07"/>
<p id="pX25p0424b0701" rend="margin-left:1em">【記】舉疑因經意云。於汝意中。還可用三十二相之
<lb n="0424b08"/>身。見法身如來。為不可耶。</p>
<p id="pX25p0424b0811" type="inline" rend="margin-left:1em">○此相是疑起之因。故
<lb n="0424b09"/>舉以問。</p>
<lb n="0424b10"/>
<p id="pX25p0424b1001" rend="margin-left:1em">【疏】本秪因以相為佛。故對前不住相起疑。佛舉疑
<lb n="0424b11"/>起之因。問答欲令除斷。</p>
<lb n="0424b12"/>
<p id="pX25p0424b1201" rend="margin-left:1em">【記】本只下。釋起疑因。以二乘人。唯取丈六相為真
<lb n="0424b13"/>佛。既將此相為果。故不信無住之因。因果不相類
<lb n="0424b14"/>故。佛今舉果以問。令知果海無相。自然於因不惑
<lb n="0424b15"/>無住也。</p>
<lb n="0424b16"/>
<p id="pX25p0424b1601" rend="margin-left:1em">△二防相得以酬。</p>
<lb n="0424b17"/>
<p id="pX25p0424b1701">不也世尊。不可以身相得見如來。</p>
<lb n="0424b18"/>
<p id="pX25p0424b1801" rend="margin-left:1em">【疏】二防相得以酬。</p>
<lb n="0424b19"/>
<p id="pX25p0424b1901" rend="margin-left:1em">【記】防相酬經意。空生見佛舉相以問。即知不得相
<lb n="0424b20"/>求。故答不也。</p>
<lb n="0424b21"/>
<p id="pX25p0424b2101" rend="margin-left:1em">【疏】遮防疑者。欲以相求令得見佛。故答云不可以
<lb n="0424b22"/>相得見。論云。為防彼相成就如來身。</p>
<lb n="0424b23"/>
<p id="pX25p0424b2301" rend="margin-left:1em">【記】遮防等者。意恐末代眾生。不達此理。取相為真。
<lb n="0424b24"/>故此遠遮迷見。準義則正斷空生現行。遮防未來
<lb n="0424c01"/>種子也。遮斷之義。具在懸談。</p>
<p id="pX25p0424c0112" type="inline" rend="margin-left:1em">○論云下。引證。問。經
<lb n="0424c02"/>中云見。論釋云成就。豈合佛意耶。答。既作此見。必
<lb n="0424c03"/>作此證。故無違也。</p>
<lb n="0424c04"/>
<p id="pX25p0424c0401" rend="margin-left:1em">△三釋體異有為二。初正釋經文。二別明三相。</p>
<lb n="0424c05"/>
<p id="pX25p0424c0501" rend="margin-left:1em">初正釋經文。</p>
<lb n="0424c06"/>
<p id="pX25p0424c0601">何以故。如來所說身相即非身相。</p>
<lb n="0424c07"/>
<p id="pX25p0424c0701" rend="margin-left:1em">【疏】三釋體異有為。</p>
<lb n="0424c08"/>
<p id="pX25p0424c0801" rend="margin-left:1em">【記】異有為經。徵意云。以何義故。不以三十二相見
<lb n="0424c09"/>法身如來。</p>
<p id="pX25p0424c0905" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋意云。以如來所說三十二相之身
<lb n="0424c10"/>相。即非法身之相故。</p>
<p id="pX25p0424c1009" type="inline" rend="margin-left:1em">○即。猶是也。非。猶不也。本文
<lb n="0424c11"/>猶倒。正言不是也。</p>
<lb n="0424c12"/>
<p id="pX25p0424c1201" rend="margin-left:1em">【疏】相是有為生住異滅。佛體異此。故非身相。</p>
<lb n="0424c13"/>
<p id="pX25p0424c1301" rend="margin-left:1em">【記】相是等者。謂三十二相。葢是鏡智之上所現影
<lb n="0424c14"/>像。既墮有為之數。故當四相所遷。況對機宜。有無
<lb n="0424c15"/>不定。焉可將此而為法身。故言相是有為等。此釋
<lb n="0424c16"/>經中如來所說身相也。</p>
<p id="pX25p0424c1610" type="inline" rend="margin-left:1em">○佛體異此等者。法身佛
<lb n="0424c17"/>體。異此有為。故說三十二相不是法身相也。此釋
<lb n="0424c18"/>即非有相。</p>
<lb n="0424c19"/>
<p id="pX25p0424c1901" rend="margin-left:1em">【疏】偈云三相異體故者。佛體異於有為三相也。</p>
<lb n="0424c20"/>
<p id="pX25p0424c2001" rend="margin-left:1em">【記】偈云下。引證。</p>
<p id="pX25p0424c2007" type="inline" rend="margin-left:1em">○具云。分別有為體。防彼成就得。
<lb n="0424c21"/>三相異體故。離彼是如來。於中。初二句。義當前段。
<lb n="0424c22"/>後一句。當次科。第三一句。合當此文。故偏引證。</p>
<p id="pX25p0424c2219" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0424c23"/>佛體下。轉釋偈文。即經云即非身相。</p>
<lb n="0424c24"/>
<p id="pX25p0424c2401" rend="margin-left:1em">△二別明三相。</p>
<lb n="0425a01"/>
<p id="pX25p0425a0101" rend="margin-left:1em">【疏】住異二相。同是現在。故合為一。</p>
<lb n="0425a02"/>
<p id="pX25p0425a0201" rend="margin-left:1em">【記】住異下。釋三相義。以前標四相。此偈唯三者。以
<lb n="0425a03"/>生在過去。滅屬未來。住異二種同處現在。又此二
<lb n="0425a04"/>相。不相捨離。即住而異。即異而住。以同時處。故合
<lb n="0425a05"/>為一。恐濫常住。但標異也。</p>
<lb n="0425a06"/>
<p id="pX25p0425a0601" rend="margin-left:1em">【疏】若細分即四。故唯識云。生表此法先非有。滅表
<lb n="0425a07"/>此法後是無。異表此法非凝然。住表此法暫有用。</p>
<lb n="0425a08"/>
<p id="pX25p0425a0801" rend="margin-left:1em">【記】若細下。約義細分。即為四也。此引唯識釋相。謂
<lb n="0425a09"/>從無而有名生。自有而無為滅。前後改變為異。暫
<lb n="0425a10"/>爾相續為住。</p>
<p id="pX25p0425a1006" type="inline" rend="margin-left:1em">○然法身如來。非前際生。非後際滅。
<lb n="0425a11"/>無有變異。不可破壞。故異此也。</p>
<lb n="0425a12"/>
<p id="pX25p0425a1201" rend="margin-left:1em">△四印佛身無相二。初釋前二句。二釋後二句。</p>
<lb n="0425a13"/>
<p id="pX25p0425a1301" rend="margin-left:1em">【記】印無相經意云。夫一切相。皆從妄念而生。是故
<lb n="0425a14"/>佛相。亦是虗妄。</p>
<p id="pX25p0425a1407" type="inline" rend="margin-left:1em">○若分別不起。相自無相。即見非
<lb n="0425a15"/>相。諸相既亡。唯是覺體。名見如來。</p>
<p id="pX25p0425a1514" type="inline" rend="margin-left:1em">○由是。則知佛
<lb n="0425a16"/>身無相。</p>
<p id="pX25p0425a1604" type="inline" rend="margin-left:1em">○疏二。一釋前二句。二。初正釋。</p>
<lb n="0425a17"/>
<p id="pX25p0425a1701" rend="margin-left:1em">△初釋前二句二。初正釋。二引證。初正釋二。初釋
<lb n="0425a18"/>文。二出意。</p>
<p id="pX25p0425a1805" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋文。</p>
<lb n="0425a19"/>
<p id="pX25p0425a1901">佛告須菩提。凡所有相。皆是虗妄。</p>
<lb n="0425a20"/>
<p id="pX25p0425a2001" rend="margin-left:1em">【疏】四印佛身無相。非但佛身無相。但是一切凡聖
<lb n="0425a21"/>依正有為之相。盡是虗妄。</p>
<lb n="0425a22"/>
<p id="pX25p0425a2201" rend="margin-left:1em">【記】非但者。不獨也。</p>
<p id="pX25p0425a2208" type="inline" rend="margin-left:1em">○凡即六道眾生。聖即三乘賢
<lb n="0425a23"/>聖。依有淨穢。正即凡聖。為對依報。故重牒之。諸法
<lb n="0425a24"/>雖多。不出此四。雖舉四法。該一切也。</p>
<p id="pX25p0425a2415" type="inline" rend="margin-left:1em">○此釋經中
<lb n="0425b01"/>凡所有相皆是虗忘。恐人聞說身相非相。將謂唯
<lb n="0425b02"/>獨佛身。今言凡所。以遮局見。</p>
<lb n="0425b03"/>
<p id="pX25p0425b0301" rend="margin-left:1em">△二出意。</p>
<lb n="0425b04"/>
<p id="pX25p0425b0401" rend="margin-left:1em">【疏】以從忘念所變現故。妄念本空。所變何實。</p>
<lb n="0425b05"/>
<p id="pX25p0425b0501" rend="margin-left:1em">【記】以從下。釋所以。</p>
<p id="pX25p0425b0508" type="inline" rend="margin-left:1em">○凡聖染淨。勝劣雖殊。皆從念
<lb n="0425b06"/>生。無不虗妄。</p>
<p id="pX25p0425b0606" type="inline" rend="margin-left:1em">○念無自相。不離覺性。念尚無性。況
<lb n="0425b07"/>所現相而實有耶。以念是所依。相是能依。所依尚
<lb n="0425b08"/>虗。能依何有。其猶皮既不存。毛將安附。</p>
<lb n="0425b09"/>
<p id="pX25p0425b0901" rend="margin-left:1em">△二引證二。初順顯。二反顯。</p>
<lb n="0425b10"/>
<p id="pX25p0425b1001" rend="margin-left:1em">【記】起信下。二引證。於中順顯反顯。詳而悉之。</p>
<lb n="0425b11"/>
<p id="pX25p0425b1101" rend="margin-left:1em">△初順顯。</p>
<lb n="0425b12"/>
<p id="pX25p0425b1201" rend="margin-left:1em">【疏】故起信云。一切境界。唯依妄念而有差別。</p>
<lb n="0425b13"/>
<p id="pX25p0425b1301" rend="margin-left:1em">△二反顯。</p>
<lb n="0425b14"/>
<p id="pX25p0425b1401" rend="margin-left:1em">【疏】若離心念。即無一切境界之相。</p>
<lb n="0425b15"/>
<p id="pX25p0425b1501" rend="margin-left:1em">△二釋後二句二。初正釋。二引論釋。初正釋二。初
<lb n="0425b16"/>釋相字。二釋諸字。</p>
<p id="pX25p0425b1608" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋相字。</p>
<lb n="0425b17"/>
<p id="pX25p0425b1701">若見諸相非相。即見如來。</p>
<lb n="0425b18"/>
<p id="pX25p0425b1801" rend="margin-left:1em">【疏】若見諸相等者。遮離色觀空也。恐聞相是虗妄。
<lb n="0425b19"/>又別求無相佛身。故云。相即非相。便是如來。</p>
<lb n="0425b20"/>
<p id="pX25p0425b2001" rend="margin-left:1em">【記】若見下。二釋後二句。二。初正釋。</p>
<p id="pX25p0425b2014" type="inline" rend="margin-left:1em">○遮離等者。以
<lb n="0425b21"/>色即是空。空即是色。離色求空。斯為大失。故此遮
<lb n="0425b22"/>矣。</p>
<lb n="0425b23"/>
<p id="pX25p0425b2301" rend="margin-left:1em">△二釋諸字。</p>
<lb n="0425b24"/>
<p id="pX25p0425b2401" rend="margin-left:1em">【疏】不唯佛化身相是如來。所見一切相。相皆無相。
<lb n="0425c01"/>即如來也。</p>
<lb n="0425c02"/>
<p id="pX25p0425c0201" rend="margin-left:1em">【記】不唯等者。又恐聞相即非相是如來。將謂只約
<lb n="0425c03"/>佛身相說。除佛身外。相非如來。故云一切相皆無
<lb n="0425c04"/>也。此釋經中諸字也。</p>
<p id="pX25p0425c0409" type="inline" rend="margin-left:1em">○譬如鏡中。現一人像。兼現
<lb n="0425c05"/>餘物。不唯人像空處是鏡。餘物空處亦皆是鏡。合
<lb n="0425c06"/>法可知。</p>
<p id="pX25p0425c0604" type="inline" rend="margin-left:1em">○如是了者。則知見與見緣。似現前境。元
<lb n="0425c07"/>我覺明。</p>
<lb n="0425c08"/>
<p id="pX25p0425c0801" rend="margin-left:1em">△二引論釋四。初引起信。二引肇注。三引本論。四
<lb n="0425c09"/>依無著。初引起信二。初證諸相皆無義。二證相無
<lb n="0425c10"/>皆佛義。</p>
<p id="pX25p0425c1004" type="inline" rend="margin-left:1em">初證諸相皆無義。</p>
<lb n="0425c11"/>
<p id="pX25p0425c1101" rend="margin-left:1em">【疏】故起信云。所言覺義者。謂心體離念。</p>
<lb n="0425c12"/>
<p id="pX25p0425c1201" rend="margin-left:1em">【記】故起下。二引論釋。四。初引起信。此有二意。一證
<lb n="0425c13"/>諸相皆無相義。</p>
<p id="pX25p0425c1307" type="inline" rend="margin-left:1em">○以相依念生。覺體尚離於念。何
<lb n="0425c14"/>況於相耶。</p>
<lb n="0425c15"/>
<p id="pX25p0425c1501" rend="margin-left:1em">△二證相無皆佛義。</p>
<lb n="0425c16"/>
<p id="pX25p0425c1601" rend="margin-left:1em">【疏】離念相者。等虗空界。即是如來平等法身。</p>
<lb n="0425c17"/>
<p id="pX25p0425c1701" rend="margin-left:1em">【記】二證諸相無處皆如來義。</p>
<p id="pX25p0425c1712" type="inline" rend="margin-left:1em">○離念之相。名為法
<lb n="0425c18"/>身。法身既等虗空。虗空何曾有相。無相平等。攝一
<lb n="0425c19"/>切相。即是法身。下文云。離一切相。即名諸佛。又云。
<lb n="0425c20"/>如來者。即諸法如義。故云不唯等也。</p>
<lb n="0425c21"/>
<p id="pX25p0425c2101" rend="margin-left:1em">△二引肇注。</p>
<lb n="0425c22"/>
<p id="pX25p0425c2201" rend="margin-left:1em">【疏】肇云。行合解通。則為見佛。</p>
<lb n="0425c23"/>
<p id="pX25p0425c2301" rend="margin-left:1em">【記】肇云下。二引肇注。</p>
<p id="pX25p0425c2309" type="inline" rend="margin-left:1em">○此即明見法身佛之行相。
<lb n="0425c24"/>恐人聞諸相非相即見如來。便希無相之佛。昭然
<lb n="0426a01"/>目前。若如是者。何殊彼相。故云行合等。</p>
<p id="pX25p0426a0116" type="inline" rend="margin-left:1em">○智與理
<lb n="0426a02"/>冥。心與神會。故云行合。</p>
<p id="pX25p0426a0210" type="inline" rend="margin-left:1em">○解通者。如前解了一切
<lb n="0426a03"/>相非相也。前是真見。此是似見。</p>
<p id="pX25p0426a0313" type="inline" rend="margin-left:1em">○故起信云。法身
<lb n="0426a04"/>無有彼此色相迭相見故。</p>
<lb n="0426a05"/>
<p id="pX25p0426a0501" rend="margin-left:1em">△三引本論。</p>
<lb n="0426a06"/>
<p id="pX25p0426a0601" rend="margin-left:1em">【疏】偈云離彼是如來者。離彼三相。是法身如來也。</p>
<lb n="0426a07"/>
<p id="pX25p0426a0701" rend="margin-left:1em">【記】偈云下。三引本論。</p>
<p id="pX25p0426a0709" type="inline" rend="margin-left:1em">○即前殘偈。</p>
<p id="pX25p0426a0714" type="inline" rend="margin-left:1em">○此依天親論
<lb n="0426a08"/>釋。</p>
<lb n="0426a09"/>
<p id="pX25p0426a0901" rend="margin-left:1em">△四引無著。</p>
<lb n="0426a10"/>
<p id="pX25p0426a1001" rend="margin-left:1em">【疏】無著則於色身。但離徧計。不執色相。即真色身。
<lb n="0426a11"/>故彼論云。此為顯示如來色身。又此當第三欲得
<lb n="0426a12"/>色身住處。</p>
<lb n="0426a13"/>
<p id="pX25p0426a1301" rend="margin-left:1em">【記】無著下。四引無著。</p>
<p id="pX25p0426a1309" type="inline" rend="margin-left:1em">○離徧計者。不執虗相為實。
<lb n="0426a14"/>故唯識云。圓成實於彼。常遠離前性。</p>
<p id="pX25p0426a1415" type="inline" rend="margin-left:1em">○真色身者。
<lb n="0426a15"/>有兩意。一則以虗妄為虗妄。但如其事。不必取不
<lb n="0426a16"/>生不滅以為真也。如以水月為水月。雖似而非真
<lb n="0426a17"/>矣。故華嚴云。於實見真實。不實見不實。如是解法
<lb n="0426a18"/>相。是則名為佛。二謂相即無相。同法身故。攝末歸
<lb n="0426a19"/>本。名真色身。即真善妙色也。故涅槃云。吾今此身。
<lb n="0426a20"/>即是常身法身金剛不壞之身。</p>
<p id="pX25p0426a2013" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。前則泯相。此
<lb n="0426a21"/>乃存相。何相違耶。答。前顯法身。故云相即非相。今
<lb n="0426a22"/>明色身。故言無相即相。葢以果佛必具二身。二身
<lb n="0426a23"/>相即。如波與水。兩論之中。各顯一義。言似相反。意
<lb n="0426a24"/>實相符。菩薩巧便。妙在於此。</p>
<p id="pX25p0426a2412" type="inline" rend="margin-left:1em">○故彼下兩文。皆證
<lb n="0426b01"/>顯色身義耳。</p>
<lb n="0426b02"/>
<p id="pX25p0426b0201" rend="margin-left:1em">【記】然此一段疑中。從微至著。明真應二身。總有六
<lb n="0426b03"/>重。一明佛相非相。二明佛相非即如來。三明一切
<lb n="0426b04"/>相皆非相。四明一切相非相皆如來。五明唯證相
<lb n="0426b05"/>應。無佛可見。六明無相之相。是真色身。</p>
<p id="pX25p0426b0516" type="inline" rend="margin-left:1em">○然此六
<lb n="0426b06"/>重。前前則淺。後後轉深。文不累書。理即頓現。達者
<lb n="0426b07"/>所見。必須一時無前後耳。</p>
<lb n="0426b08"/>
<p id="pX25p0426b0801" rend="margin-left:1em">△二斷因果俱深無信疑
(疏)
二。初標章敘疑。二依
<lb n="0426b09"/>經斷疑。初標章敘疑三。初標章。二指疑起處。三結
<lb n="0426b10"/>成疑。</p>
<p id="pX25p0426b1003" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0426b11"/>
<p id="pX25p0426b1101" rend="margin-left:1em">【疏】二。斷因果俱深無信疑。</p>
<lb n="0426b12"/>
<p id="pX25p0426b1201" rend="margin-left:1em">【記】第二疏。初標章。</p>
<lb n="0426b13"/>
<p id="pX25p0426b1301" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0426b14"/>
<p id="pX25p0426b1401" rend="margin-left:1em">【疏】論云。無住行施。因深也。無相見佛。果深也。</p>
<lb n="0426b15"/>
<p id="pX25p0426b1501" rend="margin-left:1em">【記】論云下。指疑起處。</p>
<p id="pX25p0426b1509" type="inline" rend="margin-left:1em">○無住等者。此指正答住修
<lb n="0426b16"/>降問也。</p>
<p id="pX25p0426b1604" type="inline" rend="margin-left:1em">○無相見佛。即前若見諸相非相即見如
<lb n="0426b17"/>來。</p>
<lb n="0426b18"/>
<p id="pX25p0426b1801" rend="margin-left:1em">△三結成疑。</p>
<lb n="0426b19"/>
<p id="pX25p0426b1901" rend="margin-left:1em">【疏】未來惡世。必不生信。空說何益。</p>
<lb n="0426b20"/>
<p id="pX25p0426b2001" rend="margin-left:1em">【記】未來下。結成疑也。</p>
<p id="pX25p0426b2009" type="inline" rend="margin-left:1em">○意云。因果既皆無相。即因
<lb n="0426b21"/>果俱深。如我親承。方能領悟。末世鈍根。云何信受。
<lb n="0426b22"/>既不信受。空說何益耶。</p>
<lb n="0426b23"/>
<p id="pX25p0426b2301" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(經)
四。初約無信以呈疑。二呵疑詞
<lb n="0426b24"/>以顯信。三明能信之所以。四示中道之玄門。</p>
<p id="pX25p0426b2418" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0426c01"/>約無信以呈疑。</p>
<lb n="0426c02"/>
<p id="pX25p0426c0201">須菩提白佛言。世尊。頗有眾生。得聞如是言說章句。
<lb n="0426c03"/>生實信不。</p>
<lb n="0426c04"/>
<p id="pX25p0426c0401" rend="margin-left:1em">【疏】斷疑之文四。初約無信以呈疑。</p>
<lb n="0426c05"/>
<p id="pX25p0426c0501" rend="margin-left:1em">【記】呈疑經。問意云。未來末世。能有眾生。聞此因果
<lb n="0426c06"/>俱深章句。生真實信心不。</p>
<p id="pX25p0426c0611" type="inline" rend="margin-left:1em">○頗。能也。</p>
<p id="pX25p0426c0615" type="inline" rend="margin-left:1em">○意揀汎爾
<lb n="0426c07"/>之信。故言實信。</p>
<lb n="0426c08"/>
<p id="pX25p0426c0801" rend="margin-left:1em">【疏】魏云。頗有眾生。於未來世云云。今略此句者。影
<lb n="0426c09"/>在後五百歲也。</p>
<lb n="0426c10"/>
<p id="pX25p0426c1001" rend="margin-left:1em">【記】魏云下。引魏本會文。</p>
<p id="pX25p0426c1010" type="inline" rend="margin-left:1em">○魏經有之。此經闕者。羅
<lb n="0426c11"/>什巧譯。妙在影略耳。</p>
<p id="pX25p0426c1109" type="inline" rend="margin-left:1em">○亦可此文通約現未為問。
<lb n="0426c12"/>以佛世時。亦有難信此深法者。如諸小乘。及外道
<lb n="0426c13"/>等。法華會上。猶有退席聲聞。況今般若。至下佛等
<lb n="0426c14"/>但舉末世。以況現在。末世尚有。佛世豈無。故今秦
<lb n="0426c15"/>本。不言未來等也。</p>
<lb n="0426c16"/>
<p id="pX25p0426c1601" rend="margin-left:1em">【疏】句詮差別。</p>
<lb n="0426c17"/>
<p id="pX25p0426c1701" rend="margin-left:1em">【記】句詮差別者。以名但詮諸法自性。如言色。即揀
<lb n="0426c18"/>非心等。言心。揀非色等。然其色心。各有多種。而未
<lb n="0426c19"/>明此何色心耶。句能分辨真心妄心形色顯色等。
<lb n="0426c20"/>故云詮差別也。</p>
<lb n="0426c21"/>
<p id="pX25p0426c2101" rend="margin-left:1em">【疏】章者。解句。</p>
<lb n="0426c22"/>
<p id="pX25p0426c2201" rend="margin-left:1em">【記】章解句者。以句雖詮差別。而未廣顯義理。以真
<lb n="0426c23"/>妄形顯色心之中。含多義故。章能明之。故云解句。
<lb n="0426c24"/>章。猶彰也。</p>
<p id="pX25p0426c2405" type="inline" rend="margin-left:1em">○疏文順義。故先解句。</p>
<lb n="0427a01"/>
<p id="pX25p0427a0101" rend="margin-left:1em">【疏】實信者。大品云。於一切法不信。是信般若。</p>
<lb n="0427a02"/>
<p id="pX25p0427a0201" rend="margin-left:1em">【記】大品下。明信之相。</p>
<p id="pX25p0427a0209" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂見有色心三科等法。是
<lb n="0427a03"/>信一切法也。今以般若照之。一切浮塵諸幻化相。
<lb n="0427a04"/>當處出生。隨處滅盡。幻妄稱相。其性真為妙覺明
<lb n="0427a05"/>體。是不信一切法。方名信般若矣。</p>
<p id="pX25p0427a0514" type="inline" rend="margin-left:1em">○其猶淨眼。不
<lb n="0427a06"/>見空華。若執空華。豈信淨眼。</p>
<p id="pX25p0427a0612" type="inline" rend="margin-left:1em">○法合可知。</p>
<lb n="0427a07"/>
<p id="pX25p0427a0701" rend="margin-left:1em">△二呵疑詞以顯信。</p>
<lb n="0427a08"/>
<p id="pX25p0427a0801">佛告須菩提。莫作是說。如來滅後。後五百歲。有持戒
<lb n="0427a09"/>修福者。於此章句。能生信心。以此為實。</p>
<lb n="0427a10"/>
<p id="pX25p0427a1001" rend="margin-left:1em">【疏】二呵疑詞以顯信。</p>
<lb n="0427a11"/>
<p id="pX25p0427a1101" rend="margin-left:1em">【記】顯信經。莫作是說者。訶勸之辭。豈謂後世一向
<lb n="0427a12"/>無信。如佛滅後。末法之中。有戒定者。能於深義。實
<lb n="0427a13"/>有信心。信此為實也。</p>
<lb n="0427a14"/>
<p id="pX25p0427a1401" rend="margin-left:1em">【疏】後五百歲者。大集云。初五百歲。解脫牢固。第二
<lb n="0427a15"/>五百歲。禪定牢固。三多聞。四塔寺。五鬪諍。皆如初
<lb n="0427a16"/>二句例。</p>
<lb n="0427a17"/>
<p id="pX25p0427a1701" rend="margin-left:1em">【記】大集下。明佛滅後。有五五百歲。前前勝。後後劣。</p>
<lb n="0427a18"/>
<p id="pX25p0427a1801" rend="margin-left:1em">○解脫者。證也。即三乘聖果。</p>
<p id="pX25p0427a1812" type="inline" rend="margin-left:1em">○禪定者。行也。即漏
<lb n="0427a19"/>無漏大小乘事理等定也。</p>
<p id="pX25p0427a1911" type="inline" rend="margin-left:1em">○多聞者。解也。即頓漸
<lb n="0427a20"/>偏圓空有等解。</p>
<p id="pX25p0427a2007" type="inline" rend="margin-left:1em">○此上三者。前必具後。後未必具
<lb n="0427a21"/>前。</p>
<p id="pX25p0427a2102" type="inline" rend="margin-left:1em">○塔寺者。謂不求至道。多好有為。以身外資財。
<lb n="0427a22"/>修世間福業等。</p>
<p id="pX25p0427a2207" type="inline" rend="margin-left:1em">○鬪諍者。此明佛法之中多有諍
<lb n="0427a23"/>論。且如西天。大小乘宗。分河飲水。大乘之內。性相
<lb n="0427a24"/>又殊。小乘之中。二十部異。各皆黨<anchor xml:id="begd1e14190"/>己<anchor xml:id="endd1e14190"/>。自是非他。爰
<lb n="0427b01"/>及此方。未免於是。若相若性。南宗北宗。禪講相非。
<lb n="0427b02"/>彼此朋黨。互不相許。名鬪諍也。</p>
<p id="pX25p0427b0213" type="inline" rend="margin-left:1em">○皆如例者。須有
<lb n="0427b03"/>五百歲及牢固之言。</p>
<p id="pX25p0427b0309" type="inline" rend="margin-left:1em">○牢固者。人多相襲。決定不
<lb n="0427b04"/>捨也。</p>
<p id="pX25p0427b0403" type="inline" rend="margin-left:1em">○然此但就增勝說之。非不相通。如佛滅後。
<lb n="0427b05"/>二百年內。育王造塔。豈局第四耶。又菩薩藏經云。
<lb n="0427b06"/>後五百歲。無量善人。修禪定解脫多聞。豈唯一二
<lb n="0427b07"/>三耶。今經云後五百歲。即此時也。雖當鬬諍之代。
<lb n="0427b08"/>亦有戒德之人。是知五種牢固。但約增勝而說。</p>
<lb n="0427b09"/>
<p id="pX25p0427b0901" rend="margin-left:1em">【疏】本疑惡世無信。故舉惡世以斷疑。</p>
<lb n="0427b10"/>
<p id="pX25p0427b1001" rend="margin-left:1em">【記】本疑下。疏以斷疑之文。照前呈疑之處。是顯空
<lb n="0427b11"/>生疑於惡世無信也。前引魏經。以證斯義。惡世尚
<lb n="0427b12"/>爾。況餘世耶。</p>
<lb n="0427b13"/>
<p id="pX25p0427b1301" rend="margin-left:1em">【疏】持戒修福者。戒定也。以此為實者。正解無倒。無
<lb n="0427b14"/>著云。增上戒等三學。顯示修行少欲等功德。</p>
<lb n="0427b15"/>
<p id="pX25p0427b1501" rend="margin-left:1em">【記】戒定下。約三學釋。</p>
<p id="pX25p0427b1509" type="inline" rend="margin-left:1em">○定是福體。故對於定。</p>
<p id="pX25p0427b1518" type="inline" rend="margin-left:1em">○正
<lb n="0427b16"/>解無倒者。既有正解。必無倒惑。以解因果無相道
<lb n="0427b17"/>理。名為實信。即慧學也。</p>
<p id="pX25p0427b1710" type="inline" rend="margin-left:1em">○無著下。引證。</p>
<p id="pX25p0427b1716" type="inline" rend="margin-left:1em">○魏經云。
<lb n="0427b18"/>有持戒修福德智慧者。彌勒頌云。說因果深義。於
<lb n="0427b19"/>後惡世時。不空以有實。菩薩三德備。三德即是三
<lb n="0427b20"/>學。今文但取於此章句能生信心以此為實。即是
<lb n="0427b21"/>慧也。若其無慧。孰能以此為實而生信耶。</p>
<p id="pX25p0427b2117" type="inline" rend="margin-left:1em">○少欲
<lb n="0427b22"/>下持戒少欲。修定靜亂。習慧斷惑。故言等也。</p>
<p id="pX25p0427b2218" type="inline" rend="margin-left:1em">○言
<lb n="0427b23"/>增上者。以戒等三學。是增勝上法。經中說為三決
<lb n="0427b24"/>定義。</p>
<lb n="0427c01"/>
<p id="pX25p0427c0101" rend="margin-left:1em">【疏】戒出三塗。定出六欲。慧出三界。</p>
<lb n="0427c02"/>
<p id="pX25p0427c0201" rend="margin-left:1em">【記】戒出下。辨三益相。</p>
<p id="pX25p0427c0209" type="inline" rend="margin-left:1em">○有戒者。不墮地獄餓鬼畜
<lb n="0427c03"/>生。生四洲六欲。故戒經云。欲得生天上。若生人中
<lb n="0427c04"/>者。常當護戒足。勿令有毀損。</p>
<p id="pX25p0427c0412" type="inline" rend="margin-left:1em">○定出六欲者。欲界
<lb n="0427c05"/>無定。故得定者。生上二界。故圓覺經云。棄愛樂捨
<lb n="0427c06"/>還資愛本。便現有為增上善果。</p>
<p id="pX25p0427c0613" type="inline" rend="margin-left:1em">○慧出三界者。三
<lb n="0427c07"/>界之本。是其業惑。有智慧者。悉能除遣。業惑即遣。
<lb n="0427c08"/>自然超越。故心經云。觀自在菩薩。行深般若波羅
<lb n="0427c09"/>蜜多時。照見五蘊皆空。度一切苦厄。然淺慧尚能
<lb n="0427c10"/>得出三界。豈況大乘甚深般若。</p>
<lb n="0427c11"/>
<p id="pX25p0427c1101" rend="margin-left:1em">△三明能信之所以二。初明歷事善友積集信因。
<lb n="0427c12"/>二明善友所攝成就信德。</p>
<p id="pX25p0427c1211" type="inline" rend="margin-left:1em">初明歷事善友積集
<lb n="0427c13"/>信因。</p>
<lb n="0427c14"/>
<p id="pX25p0427c1401">當知是人。不於一佛二佛三四五佛而種善根。<anchor xml:id="begd1e14328"/>已<anchor xml:id="endd1e14328"/>於
<lb n="0427c15"/>無量千萬佛所。種諸善根。聞是章句。乃至一念生淨
<lb n="0427c16"/>信者。</p>
<lb n="0427c17"/>
<p id="pX25p0427c1701" rend="margin-left:1em">【疏】三明能信之所以。二。初明歷事善友積集信因。</p>
<lb n="0427c18"/>
<p id="pX25p0427c1801" rend="margin-left:1em">【記】信因經。反顯順明之異。可知。</p>
<lb n="0427c19"/>
<p id="pX25p0427c1901" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。顯示集因。於多佛所。明久事善友。則緣
<lb n="0427c20"/>勝也。種諸善根。明久伏三毒。則因勝也。</p>
<lb n="0427c21"/>
<p id="pX25p0427c2101" rend="margin-left:1em">【記】緣勝者。雖則益我為友。人皆友焉。且凡不及聖。
<lb n="0427c22"/>小不如大。因不及果。一佛雖果。不及多佛。既云無
<lb n="0427c23"/>量千萬。故云緣勝也。</p>
<p id="pX25p0427c2309" type="inline" rend="margin-left:1em">○因勝者。三毒即貪嗔癡。此
<lb n="0427c24"/>明能害有情。故貶云毒。以生起即是不善。久伏故
<lb n="0428a01"/>名善根。故華嚴云。我昔所造諸惡業。皆由無始貪
<lb n="0428a02"/>瞋癡。唯識云。善謂信慚愧。無貪等三根有生長義。
<lb n="0428a03"/>故名根也。善與不善。皆由此三。苟能伏之。乃名因
<lb n="0428a04"/>勝。</p>
<p id="pX25p0428a0402" type="inline" rend="margin-left:1em">○因緣俱勝。方起此信。是知實信誠不易得。一
<lb n="0428a05"/>念尚爾。況乎永信及持說等耶。</p>
<lb n="0428a06"/>
<p id="pX25p0428a0601" rend="margin-left:1em">△二明善友所攝成就信德二。初明攝受得福顯
<lb n="0428a07"/>福德門。二明攝受所以顯智慧門。初明攝受得福
<lb n="0428a08"/>顯福德門
(疏)
二。初釋佛知見。二釋得福德。</p>
<lb n="0428a09"/>
<p id="pX25p0428a0901">須菩提。如來悉知悉見。是諸眾生。得如是無量福德。</p>
<lb n="0428a10"/>
<p id="pX25p0428a1001" rend="margin-left:1em">【疏】二明善友所攝。成就信德。二。初明攝受得福。顯
<lb n="0428a11"/>福德門。</p>
<lb n="0428a12"/>
<p id="pX25p0428a1201" rend="margin-left:1em">【記】福德門經意云。信經之人。得無量福。如來於彼。
<lb n="0428a13"/>咸悉知見。</p>
<p id="pX25p0428a1305" type="inline" rend="margin-left:1em">○如是無量福者。指信經福。同前不住
<lb n="0428a14"/>施福。十方虗空。不可思量也。</p>
<lb n="0428a15"/>
<p id="pX25p0428a1501" rend="margin-left:1em">△初釋佛知見。</p>
<lb n="0428a16"/>
<p id="pX25p0428a1601" rend="margin-left:1em">【記】無著下。文二。初釋佛知見。</p>
<lb n="0428a17"/>
<p id="pX25p0428a1701" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。謂於一切行住所作中。知其心。
(四蘊)
見其
<lb n="0428a18"/>依止
(色身)
故。此等顯示善友所攝
<lb n="0428a19"/>【記】行住等。即四威儀。中各有所作差別故。</p>
<p id="pX25p0428a1917" type="inline" rend="margin-left:1em">○註云
<lb n="0428a20"/>四蘊者。即受想行識。謂相應不相應。思何事念何
<lb n="0428a21"/>事。取捨憂喜等念。皆名心也。</p>
<p id="pX25p0428a2112" type="inline" rend="margin-left:1em">○注云色身者。即為
<lb n="0428a22"/>四蘊所依止故。今約義標。故云依止。即行住坐臥
<lb n="0428a23"/>屈伸俯仰等。</p>
<p id="pX25p0428a2306" type="inline" rend="margin-left:1em">○斯則生心起念。無所不知。舉動施
<lb n="0428a24"/>為。靡不咸見。葢佛智眼。廓爾無邊。依正斯在。豈不
<lb n="0428b01"/>齊鑒。法華云。我常知眾生。行道不行道。</p>
<p id="pX25p0428b0116" type="inline" rend="margin-left:1em">○心無形
<lb n="0428b02"/>相。故但言知。身質既形。故得云見。</p>
<p id="pX25p0428b0214" type="inline" rend="margin-left:1em">○斯人德行既
<lb n="0428b03"/>備。善根夙成。佛不攝授。於理如何。故云此等顯示
<lb n="0428b04"/>等。然則佛智無偏。觀生如一。有感斯應。其誰謂之
<lb n="0428b05"/>不然。</p>
<lb n="0428b06"/>
<p id="pX25p0428b0601" rend="margin-left:1em">【疏】論云。若不說見。或謂如來以比智知。若不說知。
<lb n="0428b07"/>或謂如來以肉眼見。故須二語。</p>
<lb n="0428b08"/>
<p id="pX25p0428b0801" rend="margin-left:1em">【記】論云下。或問。見之與知。說一則可。云何經內具
<lb n="0428b09"/>言之乎。故云若不說等。以凡夫亦有知見。見通肉
<lb n="0428b10"/>眼。知兼比量。由是故。有不知不見。今佛知見。非同
<lb n="0428b11"/>此也。謂於見處即知。非如比量知。知處即見。非同
<lb n="0428b12"/>肉眼見。即無事不知。無事不見。經標悉言。其在茲
<lb n="0428b13"/>矣。故彌勒頌云。佛非見果知。願智力現見。</p>
<lb n="0428b14"/>
<p id="pX25p0428b1401" rend="margin-left:1em">△二釋得福德。</p>
<lb n="0428b15"/>
<p id="pX25p0428b1501" rend="margin-left:1em">【疏】得福德者。魏云。生如是福德。取如是福德。</p>
<lb n="0428b16"/>
<p id="pX25p0428b1601" rend="margin-left:1em">【記】得福下。二釋得福。先引經。</p>
<lb n="0428b17"/>
<p id="pX25p0428b1701" rend="margin-left:1em">【疏】論云。生者。能生因。取者。熏修自體果義。無著云。
<lb n="0428b18"/>生者。福正起時現行。取者。即彼滅時攝持種子。</p>
<lb n="0428b19"/>
<p id="pX25p0428b1901" rend="margin-left:1em">【記】論云下。釋義。</p>
<p id="pX25p0428b1907" type="inline" rend="margin-left:1em">○能生因者。正修福業。即信解持
<lb n="0428b20"/>說者也。</p>
<p id="pX25p0428b2004" type="inline" rend="margin-left:1em">○自體果者。即熏成種子自體。後感當果
<lb n="0428b21"/>也。</p>
<p id="pX25p0428b2102" type="inline" rend="margin-left:1em">○正起者。作福之時。當於現行。</p>
<p id="pX25p0428b2114" type="inline" rend="margin-left:1em">○彼滅者。謂現
<lb n="0428b22"/>行滅謝。種子方成。蘊在識中。用感當果。</p>
<lb n="0428b23"/>
<p id="pX25p0428b2301" rend="margin-left:1em">【疏】此云得者。生取二義。不離於得。得之一字。生取
<lb n="0428b24"/>俱攝。</p>
<lb n="0428c01"/>
<p id="pX25p0428c0101" rend="margin-left:1em">【記】此云下。正會今文。</p>
<p id="pX25p0428c0109" type="inline" rend="margin-left:1em">○以得之一字。生取俱含。謂
<lb n="0428c02"/>生得取得也。秦譯之妙。其在此矣。</p>
<lb n="0428c03"/>
<p id="pX25p0428c0301" rend="margin-left:1em">△二明攝受所以顯智慧門
(疏)
二。初敘意科分。二
<lb n="0428c04"/>依科正釋。</p>
<p id="pX25p0428c0405" type="inline" rend="margin-left:1em">初敘意科分。</p>
<lb n="0428c05"/>
<p id="pX25p0428c0501" rend="margin-left:1em">【疏】二明攝受所以。顯智慧門。由無二執。故得攝受。
<lb n="0428c06"/>文二。初正明<anchor xml:id="begd1e14566"/>已<anchor xml:id="endd1e14566"/>斷麤執。</p>
<lb n="0428c07"/>
<p id="pX25p0428c0701" rend="margin-left:1em">【記】二所以中疏二。一敘意科分。</p>
<p id="pX25p0428c0713" type="inline" rend="margin-left:1em">○由無等者。謂無
<lb n="0428c08"/>我法二執分別是得攝受所以也。</p>
<lb n="0428c09"/>
<p id="pX25p0428c0901" rend="margin-left:1em">△二依科正釋二。初正明<anchor xml:id="begd1e14584"/>已<anchor xml:id="endd1e14584"/>斷麤執。二因顯未除
<lb n="0428c10"/>細執。初正明<anchor xml:id="begd1e14592"/>已<anchor xml:id="endd1e14592"/>斷麤執
(疏)
二。初節釋經文。二商較
<lb n="0428c11"/>經旨。</p>
<lb n="0428c12"/>
<p id="pX25p0428c1201" rend="margin-left:1em">【記】<anchor xml:id="begd1e14608"/>已<anchor xml:id="endd1e14608"/>斷麤執。經意如疏。</p>
<lb n="0428c13"/>
<p id="pX25p0428c1301" rend="margin-left:1em">△初節釋經文二。初徵。二釋。</p>
<p id="pX25p0428c1312" type="inline" rend="margin-left:1em">初徵。</p>
<lb n="0428c14"/>
<p id="pX25p0428c1401">何以故。</p>
<lb n="0428c15"/>
<p id="pX25p0428c1501" rend="margin-left:1em">【疏】初徵。信者以何義故。得如來悉知悉見。</p>
<lb n="0428c16"/>
<p id="pX25p0428c1601" rend="margin-left:1em">【記】初徵下。文二。初節釋經文。</p>
<p id="pX25p0428c1612" type="inline" rend="margin-left:1em">○徵意可知。</p>
<lb n="0428c17"/>
<p id="pX25p0428c1701" rend="margin-left:1em">△二釋二。初無我執。二無法執。</p>
<p id="pX25p0428c1713" type="inline" rend="margin-left:1em">初無我執。</p>
<lb n="0428c18"/>
<p id="pX25p0428c1801">是諸眾生。無復我相人相眾生相壽者相。</p>
<lb n="0428c19"/>
<p id="pX25p0428c1901" rend="margin-left:1em">【疏】後釋。二。一無我執。執取自體為我。計我展轉趣
<lb n="0428c20"/>於餘趣為人。計我盛衰苦樂種種變異相續為眾
<lb n="0428c21"/>生。計我一報命根不斷而住為壽者。</p>
<lb n="0428c22"/>
<p id="pX25p0428c2201" rend="margin-left:1em">【記】釋中我者。謂執自五蘊總相為我。</p>
<p id="pX25p0428c2215" type="inline" rend="margin-left:1em">○人者。計我
<lb n="0428c23"/>死<anchor xml:id="begd1e14665"/>已<anchor xml:id="endd1e14665"/>生天。天死為畜等。故梵語補特伽羅。此云數
<lb n="0428c24"/>取趣。即是人也。</p>
<p id="pX25p0428c2407" type="inline" rend="margin-left:1em">○眾生者。計我眾生之法相續生
<lb n="0429a01"/>故。</p>
<p id="pX25p0429a0102" type="inline" rend="margin-left:1em">○壽者。亦云壽命。計我一生壽命不斷絕故。</p>
<p id="pX25p0429a0119" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0429a02"/>然我是總主。人等為別。攝別歸總。故言我執。由是
<lb n="0429a03"/>三中皆言計我等也。</p>
<p id="pX25p0429a0309" type="inline" rend="margin-left:1em">○然上四相。雖是經中所無。
<lb n="0429a04"/>不可不了耳。</p>
<lb n="0429a05"/>
<p id="pX25p0429a0501" rend="margin-left:1em">△二無法執。</p>
<lb n="0429a06"/>
<p id="pX25p0429a0601">無法相。亦無非法相。</p>
<lb n="0429a07"/>
<p id="pX25p0429a0701" rend="margin-left:1em">【疏】二無法執。論云。無法相者。能取所取一切法無。
<lb n="0429a08"/>亦無非法相者。無我真空實有。</p>
<lb n="0429a09"/>
<p id="pX25p0429a0901" rend="margin-left:1em">【記】能取等者。心境俱亡也。以萬法雖多。統唯心境。
<lb n="0429a10"/>心境各有無量差別。故云一切也。</p>
<p id="pX25p0429a1014" type="inline" rend="margin-left:1em">○真空等者。雖
<lb n="0429a11"/>即諸法皆空。非謂一向非相。但以離執。真空不斷
<lb n="0429a12"/>故。故云亦無非法相。</p>
<lb n="0429a13"/>
<p id="pX25p0429a1301" rend="margin-left:1em">△二商較經旨。</p>
<lb n="0429a14"/>
<p id="pX25p0429a1401" rend="margin-left:1em">【疏】然離二執。正是得佛知見成就淨信之本。善根
<lb n="0429a15"/>福德。即是相兼。</p>
<lb n="0429a16"/>
<p id="pX25p0429a1601" rend="margin-left:1em">【記】然離下。二商較經旨。此明得佛知見之兼正也。</p>
<lb n="0429a17"/>
<p id="pX25p0429a1701" rend="margin-left:1em">【疏】故論云。有智慧便足。何故復說持戒功德。為示
<lb n="0429a18"/>現生實相差別義故。亦有持戒功德。依信心恭敬
<lb n="0429a19"/>能生實相故。不但說般若。</p>
<lb n="0429a20"/>
<p id="pX25p0429a2001" rend="margin-left:1em">【記】故論下。引證。中有徵釋。詳而示之。</p>
<p id="pX25p0429a2015" type="inline" rend="margin-left:1em">○實相差別
<lb n="0429a21"/>者。實相即無差別。但是能生實相方便。有差別耳。</p>
<lb n="0429a22"/>
<p id="pX25p0429a2201" rend="margin-left:1em">○持戒功德。即指後段。</p>
<p id="pX25p0429a2210" type="inline" rend="margin-left:1em">○信心等者。下云。信心清
<lb n="0429a23"/>淨則生實相。彌勒頌云。彼人依信心。恭敬生實相。</p>
<lb n="0429a24"/>
<p id="pX25p0429a2401" rend="margin-left:1em">○不但等者。意謂能生實相。有多方便。不必獨說
<lb n="0429b01"/>智慧。</p>
<p id="pX25p0429b0103" type="inline" rend="margin-left:1em">○前云離執。此言般若者。由是般若能除執
<lb n="0429b02"/>故。前約所斷。此約能斷。能所雖異。而意不異。</p>
<lb n="0429b03"/>
<p id="pX25p0429b0301" rend="margin-left:1em">△二因顯未除細執
(經)
二。初總明二相。二別明二
<lb n="0429b04"/>相。初總明二相。</p>
<lb n="0429b05"/>
<p id="pX25p0429b0501">何以故。是諸眾生。若心取相。則為著我人眾生壽者。</p>
<lb n="0429b06"/>
<p id="pX25p0429b0601" rend="margin-left:1em">【疏】二。因顯未除細執。</p>
<lb n="0429b07"/>
<p id="pX25p0429b0701" rend="margin-left:1em">【記】未除細執者。謂二執俱生。任運起者。前離分別
<lb n="0429b08"/>麤執。<anchor xml:id="begd1e14798"/>已<anchor xml:id="endd1e14798"/>能成就淨信。得佛知見猶淺。細執未除。究
<lb n="0429b09"/>竟障于聖道。故今顯示。令其斷之。</p>
<lb n="0429b10"/>
<p id="pX25p0429b1001" rend="margin-left:1em">【記】經。徵意云。以何義故。要無法非法相。釋意云。由
<lb n="0429b11"/>取相故。即著我人等。餘文云云。可以詳悉。</p>
<lb n="0429b12"/>
<p id="pX25p0429b1201" rend="margin-left:1em">【疏】若心取下。總明二相。總解取法非法盡名相也。
<lb n="0429b13"/>亦是建立取相則我等相便生。立義宗也。</p>
<lb n="0429b14"/>
<p id="pX25p0429b1401" rend="margin-left:1em">【記】疏二。初釋總明二相。</p>
<p id="pX25p0429b1410" type="inline" rend="margin-left:1em">○總解等者。經云若心取
<lb n="0429b15"/>相。相中意含法非法相。故云總也。</p>
<p id="pX25p0429b1514" type="inline" rend="margin-left:1em">○亦是等者。以
<lb n="0429b16"/>次文別明取法非法皆著我人等相。故此且是立
<lb n="0429b17"/>其宗也。</p>
<lb n="0429b18"/>
<p id="pX25p0429b1801" rend="margin-left:1em">△二別明二相
(疏)
二。初正辨二相。二別解徵意。</p>
<lb n="0429b19"/>
<p id="pX25p0429b1901">若取法相。即著我人眾生壽者。何以故。若取非法相。
<lb n="0429b20"/>即著我人眾生壽者。</p>
<lb n="0429b21"/>
<p id="pX25p0429b2101" rend="margin-left:1em">△初正辨二相二。初引天親。二引無著。</p>
<p id="pX25p0429b2116" type="inline" rend="margin-left:1em">初引天親。</p>
<lb n="0429b22"/>
<p id="pX25p0429b2201" rend="margin-left:1em">【疏】若取法下。別明二相。論云。但有無明使。無現行
<lb n="0429b23"/>麤煩惱。示無我見故。</p>
<lb n="0429b24"/>
<p id="pX25p0429b2401" rend="margin-left:1em">【記】若取下。二釋別明二相。二。一正辨二相。</p>
<p id="pX25p0429b2417" type="inline" rend="margin-left:1em">○無明
<lb n="0429c01"/>使者。法執俱生也。是無明住地所攝。故名為使。</p>
<p id="pX25p0429c0119" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0429c02"/>現行等者。即我執分別現行。前<anchor xml:id="begd1e14875"/>已<anchor xml:id="endd1e14875"/>斷者。</p>
<p id="pX25p0429c0216" type="inline" rend="margin-left:1em">○示無我
<lb n="0429c03"/>見者。結成上義。</p>
<lb n="0429c04"/>
<p id="pX25p0429c0401" rend="margin-left:1em">△二引無著。</p>
<lb n="0429c05"/>
<p id="pX25p0429c0501" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。但取法及非法相轉。非我等想。以我等
<lb n="0429c06"/>想及依止不轉。</p>
<lb n="0429c07"/>
<p id="pX25p0429c0701" rend="margin-left:1em">【記】但取等者。即前無明使。是所有者。轉。猶起也。</p>
<p id="pX25p0429c0719" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0429c08"/>我想者。我執分別現行也。</p>
<p id="pX25p0429c0811" type="inline" rend="margin-left:1em">○依止者。分別種子。為
<lb n="0429c09"/>彼現行所依止故。亦可法執分別名為依止。為彼
<lb n="0429c10"/>我執所依止。故斯皆不起也。</p>
<lb n="0429c11"/>
<p id="pX25p0429c1101" rend="margin-left:1em">△二別解徵意。</p>
<lb n="0429c12"/>
<p id="pX25p0429c1201" rend="margin-left:1em">【疏】中有徵者。取法但為法相。何故便著我等。釋云。
<lb n="0429c13"/>取非法亦著我等。何況取法。以後釋前也。</p>
<lb n="0429c14"/>
<p id="pX25p0429c1401" rend="margin-left:1em">【記】中有下。二別解徵意。可知。</p>
<p id="pX25p0429c1412" type="inline" rend="margin-left:1em">○以後釋前者。不如
<lb n="0429c15"/>云以細釋麤。義則易見。</p>
<lb n="0429c16"/>
<p id="pX25p0429c1601" rend="margin-left:1em">【記】問。二乘之人。亦有法執。云何不起我見耶。答。以
<lb n="0429c17"/>二乘人。從初修行。偏斷我執。至無學位。麤細盡除。
<lb n="0429c18"/>是故雖有法執。而不起我執。今約大乘學者。雙斷
<lb n="0429c19"/>二執分別並遣。俱生兩存。由是二執任運而起也。
<lb n="0429c20"/>故無著云。以我相中隨眠不斷故。則有我取。</p>
<lb n="0429c21"/>
<p id="pX25p0429c2101" rend="margin-left:1em">△四示中道之玄門
(經)
二。初正結歸中。二引說以
<lb n="0429c22"/>證。</p>
<lb n="0429c23"/>
<p id="pX25p0429c2301" rend="margin-left:1em">【記】玄門經。是故者。由前取法非法皆著我等故。所
<lb n="0429c24"/>以勸令不應。即入中道也。</p>
<p id="pX25p0429c2411" type="inline" rend="margin-left:1em">○以是義故者。由是不
<lb n="0430a01"/>取法非法故。</p>
<lb n="0430a02"/>
<p id="pX25p0430a0201" rend="margin-left:1em">△初正結歸中。</p>
<lb n="0430a03"/>
<p id="pX25p0430a0301">是故不應取法。不應取非法。</p>
<lb n="0430a04"/>
<p id="pX25p0430a0401" rend="margin-left:1em">【疏】四。示中道之玄門。初正結歸中。</p>
<lb n="0430a05"/>
<p id="pX25p0430a0501" rend="margin-left:1em">【記】疏結歸中者。不應取法。離有也。不應取非法。離
<lb n="0430a06"/>無也。既離有無。即歸中道。</p>
<lb n="0430a07"/>
<p id="pX25p0430a0701" rend="margin-left:1em">△二引說以證。</p>
<lb n="0430a08"/>
<p id="pX25p0430a0801">以是義故。如來常說。汝等比丘。知我說法。如筏喻者。
<lb n="0430a09"/>法尚應捨。何況非法。</p>
<lb n="0430a10"/>
<p id="pX25p0430a1001" rend="margin-left:1em">【疏】後引說以證。筏喻者。假言顯義。不應如言執義。
<lb n="0430a11"/>不執即為不取。非全棄也。</p>
<lb n="0430a12"/>
<p id="pX25p0430a1201" rend="margin-left:1em">【記】假言顯義者。謂所言非法。是顯法體離於性計。
<lb n="0430a13"/>若無非法之言。罔知彼義。餘皆例此。當知義不自
<lb n="0430a14"/>顯。必假於言。故淨名云。無離文字。說解脫也。</p>
<p id="pX25p0430a1418" type="inline" rend="margin-left:1em">○不
<lb n="0430a15"/>應等者。謂雖聞非法。不得如言便執空義。此遮一
<lb n="0430a16"/>向執言者也。</p>
<p id="pX25p0430a1606" type="inline" rend="margin-left:1em">○不執等者。謂若全棄非法之言。則
<lb n="0430a17"/>安解諸法空義。將知但除其病。不除其法。此遮一
<lb n="0430a18"/>向離言者也。</p>
<p id="pX25p0430a1806" type="inline" rend="margin-left:1em">○是則全執全棄。二皆不可。故華嚴
<lb n="0430a19"/>疏云。夫法無言象非離言象。無言象而倒惑。執言
<lb n="0430a20"/>象而迷真。</p>
<lb n="0430a21"/>
<p id="pX25p0430a2101" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。彼不住隨順。於法中證智。</p>
<lb n="0430a22"/>
<p id="pX25p0430a2201" rend="margin-left:1em">【記】偈云等者。餘兩句云。如人捨船筏。法中義亦然。</p>
<lb n="0430a23"/>
<p id="pX25p0430a2301" rend="margin-left:1em">【疏】論釋云。不住者。得證智捨教。如到彼岸。隨順者。
<lb n="0430a24"/>隨順彼證智之教法。如未到岸。</p>
<lb n="0430b01"/>
<p id="pX25p0430b0101" rend="margin-left:1em">【記】論云下。轉釋偈文。</p>
<p id="pX25p0430b0109" type="inline" rend="margin-left:1em">○得證智等者。以言詮智。得
<lb n="0430b02"/>智忘言。忘言即不住也。如乘筏渡河。至岸捨筏。</p>
<p id="pX25p0430b0219" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0430b03"/>隨順等者。未得證智。不可都忘其言。未達彼岸。不
<lb n="0430b04"/>應捨筏。</p>
<lb n="0430b05"/>
<p id="pX25p0430b0501" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。法尚應捨者。實相生故。何況非法者。理
<lb n="0430b06"/>不應故。</p>
<lb n="0430b07"/>
<p id="pX25p0430b0701" rend="margin-left:1em">【記】實相生者。實相名法。得實相智。無相無得。故云
<lb n="0430b08"/>應捨。以實相無相故。唯識云。若時於所緣。智都無
<lb n="0430b09"/>所得。</p>
<p id="pX25p0430b0903" type="inline" rend="margin-left:1em">○理不應者。此實相法。尚不可得。況離實相
<lb n="0430b10"/>外一切法耶。除諸法實相餘皆魔事故。故云非法。
<lb n="0430b11"/>不與理合。故不相應。以是例非。故云何況。</p>
<lb n="0430b12"/>
<p id="pX25p0430b1201" rend="margin-left:1em">△三斷無相云何得說疑
(疏)
二。初標章敘疑。二依
<lb n="0430b13"/>經斷疑。初標章敘疑三。初標章。二指疑起處。三結
<lb n="0430b14"/>成疑。</p>
<p id="pX25p0430b1403" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0430b15"/>
<p id="pX25p0430b1501" rend="margin-left:1em">【疏】三。斷無相云何得說疑。</p>
<lb n="0430b16"/>
<p id="pX25p0430b1601" rend="margin-left:1em">【記】第三中疏。初標章。</p>
<lb n="0430b17"/>
<p id="pX25p0430b1701" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0430b18"/>
<p id="pX25p0430b1801" rend="margin-left:1em">【疏】論云。向說不可以相見佛。佛非有為。</p>
<lb n="0430b19"/>
<p id="pX25p0430b1901" rend="margin-left:1em">【記】向說下。指疑起處。此從第一中來。以彼文云。不
<lb n="0430b20"/>可以身相得見如來。</p>
<p id="pX25p0430b2009" type="inline" rend="margin-left:1em">○佛非有為者。此指偈云。分
<lb n="0430b21"/>別有為體。防彼成就得。三相異體故。離彼是如來。
<lb n="0430b22"/>故云非有為。</p>
<p id="pX25p0430b2206" type="inline" rend="margin-left:1em">○亦是案定立其理也。</p>
<lb n="0430b23"/>
<p id="pX25p0430b2301" rend="margin-left:1em">△三結成疑。</p>
<lb n="0430b24"/>
<p id="pX25p0430b2401" rend="margin-left:1em">【疏】云何釋迦得阿耨菩提。云何說法。</p>
<lb n="0430c01"/>
<p id="pX25p0430c0101" rend="margin-left:1em">【記】云何下。結成疑。</p>
<p id="pX25p0430c0108" type="inline" rend="margin-left:1em">○既若佛非有為。即不合有得
<lb n="0430c02"/>有說。因何釋迦於菩提樹下得菩提。前後諸會說
<lb n="0430c03"/>法。既有得有說。即墮有為。云何前言不以相見作
<lb n="0430c04"/>無為耶。</p>
<lb n="0430c05"/>
<p id="pX25p0430c0501" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(經)
二。初問答斷疑。二較量顯勝。初
<lb n="0430c06"/>問答斷疑四。初舉疑因以問。二順實理以酬。三釋
<lb n="0430c07"/>無定法之言。四釋無取說之所以。</p>
<p id="pX25p0430c0714" type="inline" rend="margin-left:1em">初舉疑因以問。</p>
<lb n="0430c08"/>
<p id="pX25p0430c0801">須菩提。於意云何。如來得阿耨多羅三藐三菩提耶。
<lb n="0430c09"/>如來有所說法耶。</p>
<lb n="0430c10"/>
<p id="pX25p0430c1001" rend="margin-left:1em">【疏】斷疑之文二。初問答斷疑。四初舉疑四以問。</p>
<lb n="0430c11"/>
<p id="pX25p0430c1101" rend="margin-left:1em">【記】舉因。問經意云。於汝心中。所謂如何。謂我得菩
<lb n="0430c12"/>提。為不得耶。謂我說法。為不說耶。伊本疑此。故舉
<lb n="0430c13"/>問之。</p>
<lb n="0430c14"/>
<p id="pX25p0430c1401" rend="margin-left:1em">【疏】佛問得不。意顯不得。故無著云。顯示翻於正覺
<lb n="0430c15"/>取故。</p>
<lb n="0430c16"/>
<p id="pX25p0430c1601" rend="margin-left:1em">【記】佛問等者。空生疑得疑說。佛即順疑以問。辭雖
<lb n="0430c17"/>云得。意顯無得。試其所答。解與不解。</p>
<p id="pX25p0430c1715" type="inline" rend="margin-left:1em">○無著下。引
<lb n="0430c18"/>證。彼疑有取。佛顯無取。以無破有。故云翻也。</p>
<p id="pX25p0430c1818" type="inline" rend="margin-left:1em">○說
<lb n="0430c19"/>法例之。</p>
<lb n="0430c20"/>
<p id="pX25p0430c2001" rend="margin-left:1em">△二順實理以酬。</p>
<lb n="0430c21"/>
<p id="pX25p0430c2101">須菩提言。如我解佛所說義。無有定法名阿耨多羅
<lb n="0430c22"/>三藐三菩提。亦無有定法如來可說。</p>
<lb n="0430c23"/>
<p id="pX25p0430c2301" rend="margin-left:1em">【疏】二順實理以酬。</p>
<lb n="0430c24"/>
<p id="pX25p0430c2401" rend="margin-left:1em">【記】順理酬經意可知。定者實義。謂無實法名菩提。
<lb n="0431a01"/>無實法名如來說。此一向約勝義答也。</p>
<lb n="0431a02"/>
<p id="pX25p0431a0201" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。應化非真佛。亦非說法者。</p>
<lb n="0431a03"/>
<p id="pX25p0431a0301" rend="margin-left:1em">【記】偈云等者。餘句云。說法不二取。無說離言相。意
<lb n="0431a04"/>謂釋迦如來。是其應化。應化之相。俗有真無。是故
<lb n="0431a05"/>答中皆言無定。準金光明經及攝論說。佛果無別
<lb n="0431a06"/>色聲功德。唯有如如及如如智獨存。此是真佛。今
<lb n="0431a07"/>既異此。豈得言真。故云應化非真等。</p>
<lb n="0431a08"/>
<p id="pX25p0431a0801" rend="margin-left:1em">△三釋無定法之言
(疏)
二。初引無著。二引天親。</p>
<lb n="0431a09"/>
<p id="pX25p0431a0901">何以故。如來所說法。皆不可取。不可說。非法。非非法。</p>
<lb n="0431a10"/>
<p id="pX25p0431a1001" rend="margin-left:1em">【疏】三釋無定法之言。</p>
<lb n="0431a11"/>
<p id="pX25p0431a1101" rend="margin-left:1em">【記】無定法經。徵意云。以何義故。無定法可說耶。釋
<lb n="0431a12"/>意云。欲言其有。無狀無名。欲言其無。聖以之靈。諦
<lb n="0431a13"/>理若此。欲何說哉。說尚不得。欲何取哉。取即得也。
<lb n="0431a14"/>是故上云。無有定法如來可說等。</p>
<lb n="0431a15"/>
<p id="pX25p0431a1501" rend="margin-left:1em">△初引無著。</p>
<lb n="0431a16"/>
<p id="pX25p0431a1601" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。不可取者。謂正聞時。不可說者。謂正說
<lb n="0431a17"/>時。非法者。分別性故。非非法者。法無我理故。</p>
<lb n="0431a18"/>
<p id="pX25p0431a1801" rend="margin-left:1em">【記】疏二。一引無著。</p>
<p id="pX25p0431a1808" type="inline" rend="margin-left:1em">○正聞等者。此則聞而無聞。說
<lb n="0431a19"/>而無說。非謂全不聞不說也。如浮名云。夫說法者。
<lb n="0431a20"/>無說無示。其聽法者。無聞無得。是茲義矣。</p>
<p id="pX25p0431a2017" type="inline" rend="margin-left:1em">○分別
<lb n="0431a21"/>性者。一切諸法。皆依妄念而有差別。念尚無念。法
<lb n="0431a22"/>豈是法。故云非法。</p>
<p id="pX25p0431a2208" type="inline" rend="margin-left:1em">○法無我者。但分別性亡。即是
<lb n="0431a23"/>法無我理。此理不無。故云非非法也。</p>
<lb n="0431a24"/>
<p id="pX25p0431a2401" rend="margin-left:1em">△二引天親二。初釋文。二通難。</p>
<p id="pX25p0431a2413" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋文。</p>
<lb n="0431b01"/>
<p id="pX25p0431b0101" rend="margin-left:1em">【疏】論云彼法。非法非非法。依真如義說。非法者。一
<lb n="0431b02"/>切法無體相故。非非法者。彼真如無我實相有故。</p>
<lb n="0431b03"/>
<p id="pX25p0431b0301" rend="margin-left:1em">【記】論云下。二引天親。二。一釋文。</p>
<p id="pX25p0431b0313" type="inline" rend="margin-left:1em">○依真等者。此且
<lb n="0431b04"/>標立所依之本。然於其上。說離有無。</p>
<p id="pX25p0431b0415" type="inline" rend="margin-left:1em">○一切等者。
<lb n="0431b05"/>緣生之法。本無真實之體。亦無真實之相。故云非
<lb n="0431b06"/>也。</p>
<p id="pX25p0431b0602" type="inline" rend="margin-left:1em">○實相有者。諸法既無。即真實相。實相不無。故
<lb n="0431b07"/>云非非法也。此即非却非法也。</p>
<lb n="0431b08"/>
<p id="pX25p0431b0801" rend="margin-left:1em">△二通難。</p>
<lb n="0431b09"/>
<p id="pX25p0431b0901" rend="margin-left:1em">【疏】何故。唯言說。不言證有言說者。即成證義故。若
<lb n="0431b10"/>不證者。則不能說。</p>
<lb n="0431b11"/>
<p id="pX25p0431b1101" rend="margin-left:1em">【記】何故下。二通難。</p>
<p id="pX25p0431b1108" type="inline" rend="margin-left:1em">○難意云。本來疑證疑說。問答
<lb n="0431b12"/>悉以雙該。今於釋所以中。何故但言所說而不言
<lb n="0431b13"/>證耶。</p>
<p id="pX25p0431b1303" type="inline" rend="margin-left:1em">○有言下。釋也。此乃以說反驗於證。且川有
<lb n="0431b14"/>珠而不枯。山有玉而增潤。內無德本。外豈能談。故
<lb n="0431b15"/>但言說。自表其證也。</p>
<p id="pX25p0431b1509" type="inline" rend="margin-left:1em">○又此言取即是證也。</p>
<lb n="0431b16"/>
<p id="pX25p0431b1601" rend="margin-left:1em">△四釋無取說之所以。</p>
<lb n="0431b17"/>
<p id="pX25p0431b1701">所以者何。一切賢聖。皆以無為法而有差別。</p>
<lb n="0431b18"/>
<p id="pX25p0431b1801" rend="margin-left:1em">【疏】四釋無取說之所以。</p>
<lb n="0431b19"/>
<p id="pX25p0431b1901" rend="margin-left:1em">【記】無取經。徵意云。所以言無取無說非法非非法
<lb n="0431b20"/>者。何也。</p>
<p id="pX25p0431b2004" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋意云。聖人即是無為。無為即無分別。
<lb n="0431b21"/>若有取說法非法等。皆屬分別。不名無為。何為聖
<lb n="0431b22"/>人。故無取說等。</p>
<p id="pX25p0431b2207" type="inline" rend="margin-left:1em">○言賢聖者。賢即是聖。鄰近釋也。</p>
<lb n="0431b23"/>
<p id="pX25p0431b2301" rend="margin-left:1em">【疏】魏云。一切聖人。皆以無為法得名。</p>
<lb n="0431b24"/>
<p id="pX25p0431b2401" rend="margin-left:1em">【記】魏云等者。問。行位通於賢聖。云何唯取聖人。答。
<lb n="0431c01"/>若以通論。即該賢位。此明證果深淺。故唯言聖。</p>
<p id="pX25p0431c0119" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0431c02"/>得名者。即差別也。以諸聖人。皆約證無為差別之
<lb n="0431c03"/>義。而立其名。如證徧行真如。得名歡喜地菩薩等。
<lb n="0431c04"/>此則得名差別。葢一義耳。</p>
<lb n="0431c05"/>
<p id="pX25p0431c0501" rend="margin-left:1em">【疏】論意云。聖人但依真如清淨得名。非別得法。故
<lb n="0431c06"/>無取說。</p>
<lb n="0431c07"/>
<p id="pX25p0431c0701" rend="margin-left:1em">【記】論意等者。謂登地<anchor xml:id="begd1e15431"/>已<anchor xml:id="endd1e15431"/>上。隨證一分真如。皆斷一
<lb n="0431c08"/>障二愚。即是一分清淨。約於此義。便立一名。乃至
<lb n="0431c09"/>佛地。例皆如此。</p>
<p id="pX25p0431c0907" type="inline" rend="margin-left:1em">○非別得法者。無得而得。即是真
<lb n="0431c10"/>得菩提。若言有得。即是不得。當知菩提樹下。都無
<lb n="0431c11"/>實事。故偈云。應化非真佛等。</p>
<p id="pX25p0431c1112" type="inline" rend="margin-left:1em">○故無取說者。結歸
<lb n="0431c12"/>經文無分別義也。</p>
<lb n="0431c13"/>
<p id="pX25p0431c1301" rend="margin-left:1em">【疏】而有差別者。論云。真如具足清淨。分清淨。</p>
<lb n="0431c14"/>
<p id="pX25p0431c1401" rend="margin-left:1em">【記】具足清淨者。佛也。謂一切惑習。悉皆斷除。蕩無
<lb n="0431c15"/>纖塵。純一無雜故。</p>
<p id="pX25p0431c1508" type="inline" rend="margin-left:1em">○分清淨者。菩薩也。分斷諸障。
<lb n="0431c16"/>分證真如。垢未全除。故名為分。</p>
<p id="pX25p0431c1613" type="inline" rend="margin-left:1em">○故佛頂經云。餘
<lb n="0431c17"/>塵尚諸學。明極即如來。廣如序中滿淨覺者處說。</p>
<lb n="0431c18"/>
<p id="pX25p0431c1801" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。無為者。無分別義故。是故菩薩有學得
<lb n="0431c19"/>名。如來無學得名。初無為者。折伏散亂時顯了故。
<lb n="0431c20"/>後無為者。唯第一義者無上學故。</p>
<lb n="0431c21"/>
<p id="pX25p0431c2101" rend="margin-left:1em">【記】無著下。約無為差別明賢聖也。</p>
<p id="pX25p0431c2114" type="inline" rend="margin-left:1em">○無分別者。即
<lb n="0431c22"/>無為義。無所作為。故云無為。無為真如。葢是一法。</p>
<lb n="0431c23"/>
<p id="pX25p0431c2301" rend="margin-left:1em">○菩薩等者。有分別故。有所為故。</p>
<p id="pX25p0431c2314" type="inline" rend="margin-left:1em">○如來等者。無
<lb n="0431c24"/>分別故。無所作故。</p>
<p id="pX25p0431c2408" type="inline" rend="margin-left:1em">○初無為者。菩薩也。折伏等者。
<lb n="0432a01"/>此約在觀。分別不生。分得相應。故云顯了。</p>
<p id="pX25p0432a0117" type="inline" rend="margin-left:1em">○後無
<lb n="0432a02"/>為者。如來也。無復分別。是真無為。即第一義也。此
<lb n="0432a03"/>約於佛。故復云者。更無過上。故云無上。覺即佛也。</p>
<lb n="0432a04"/>
<p id="pX25p0432a0401" rend="margin-left:1em">【疏】三乘賢聖。皆修證無為。故通說為差別。</p>
<lb n="0432a05"/>
<p id="pX25p0432a0501" rend="margin-left:1em">【記】三乘下。結通諸乘。以二乘之人。亦分證真理。故
<lb n="0432a06"/>此通攝也。</p>
<p id="pX25p0432a0605" type="inline" rend="margin-left:1em">○是知三乘賢聖皆修證無為。所證雖
<lb n="0432a07"/>無淺深。能證有其差別。猶如三獸。同度一河。能度
<lb n="0432a08"/>有差。所度無別。故大品云。欲求聲聞乘。當學般若
<lb n="0432a09"/>波羅蜜。欲求緣覺菩薩無上佛乘。皆言當學般若
<lb n="0432a10"/>波羅蜜。是故經云一切賢聖也。</p>
<lb n="0432a11"/>
<p id="pX25p0432a1101" rend="margin-left:1em">△二較量顯勝
(經)
四。初舉劣福以問。二釋福多以
<lb n="0432a12"/>酬。三判經福超過。四釋超過所以。</p>
<lb n="0432a13"/>
<p id="pX25p0432a1301" rend="margin-left:1em">【疏】二。較量顯勝。四。</p>
<lb n="0432a14"/>
<p id="pX25p0432a1401" rend="margin-left:1em">【記】較量等者。問。本因善吉起疑。所以世尊為斷。斷
<lb n="0432a15"/>疑既<anchor xml:id="begd1e15550"/>已<anchor xml:id="endd1e15550"/>。何用較量。答。論云。法雖不可取不可說。而
<lb n="0432a16"/>不空故。意云。恐有人聞是法不可取說。便欲一向
<lb n="0432a17"/>毀廢言教。故此較量顯勝。令其演說受持故。</p>
<p id="pX25p0432a1718" type="inline" rend="margin-left:1em">○大
<lb n="0432a18"/>雲於此。開立第五不空福德疑。以論文不言斷疑。
<lb n="0432a19"/>故此不立也。</p>
<lb n="0432a20"/>
<p id="pX25p0432a2001" rend="margin-left:1em">△初舉劣福以問。</p>
<lb n="0432a21"/>
<p id="pX25p0432a2101">須菩提。於意云何。若人滿三千大千世界七寶。以用
<lb n="0432a22"/>布施。是人所得福德。寧為多不。</p>
<lb n="0432a23"/>
<p id="pX25p0432a2301" rend="margin-left:1em">【疏】初舉劣福以問。</p>
<lb n="0432a24"/>
<p id="pX25p0432a2401" rend="margin-left:1em">【記】少福問經意云。七寶最珍。三千最大。用此布施
<lb n="0432b01"/>福多不多。</p>
<lb n="0432b02"/>
<p id="pX25p0432b0201" rend="margin-left:1em">【疏】俱舍偈云。四大洲日月。蘇迷盧欲天。梵世各一
<lb n="0432b03"/>千。名一小千界。此小千千倍。說名一中千。此千倍
<lb n="0432b04"/>大千。皆同一成壞。</p>
<lb n="0432b05"/>
<p id="pX25p0432b0501" rend="margin-left:1em">【記】俱舍下。明三千世界。</p>
<p id="pX25p0432b0510" type="inline" rend="margin-left:1em">○四大洲者。謂東勝身洲。
<lb n="0432b06"/>南贍部洲。西牛貨洲。北俱盧洲。</p>
<p id="pX25p0432b0613" type="inline" rend="margin-left:1em">○日月者。即一四
<lb n="0432b07"/>天下。同一日月之所照臨。</p>
<p id="pX25p0432b0711" type="inline" rend="margin-left:1em">○蘇迷亦云須彌盧。但
<lb n="0432b08"/>梵語楚夏耳。此云妙高山。四寶所成。高八萬由旬。</p>
<lb n="0432b09"/>
<p id="pX25p0432b0901" rend="margin-left:1em">○欲天者。六欲天也。謂四天王天。忉利天。夜摩天。
<lb n="0432b10"/>兜率天。化樂天。他化自在天。</p>
<p id="pX25p0432b1012" type="inline" rend="margin-left:1em">○梵世者。色界初天
<lb n="0432b11"/>也。於中復有三天。謂梵眾天。梵輔天。大梵天。</p>
<p id="pX25p0432b1118" type="inline" rend="margin-left:1em">○各
<lb n="0432b12"/>一千等者。如上各滿一千。方成一小千界。</p>
<p id="pX25p0432b1217" type="inline" rend="margin-left:1em">○此小
<lb n="0432b13"/>千者等。又一千個小千界。方成一中千界。</p>
<p id="pX25p0432b1317" type="inline" rend="margin-left:1em">○此千
<lb n="0432b14"/>等者。又以一千個中千界。方成一大千界。</p>
<p id="pX25p0432b1417" type="inline" rend="margin-left:1em">○皆同
<lb n="0432b15"/>等者。謂四禪<anchor xml:id="begd1e15641"/>已<anchor xml:id="endd1e15641"/>上三災不及。故不說成之與壞。三
<lb n="0432b16"/>禪<anchor xml:id="begd1e15649"/>已<anchor xml:id="endd1e15649"/>下。統維三災。故云同一成壞。就中從初禪<anchor xml:id="begd1e15655"/>已<anchor xml:id="endd1e15655"/>
<lb n="0432b17"/>下同火災。二禪<anchor xml:id="begd1e15664"/>已<anchor xml:id="endd1e15664"/>下同水災。三禪<anchor xml:id="begd1e15670"/>已<anchor xml:id="endd1e15670"/>下同風災。</p>
<lb n="0432b18"/>
<p id="pX25p0432b1801" rend="margin-left:1em">【疏】七寶者。金。銀。琉璃。珊瑚。瑪瑙。赤真珠。頗棃。</p>
<lb n="0432b19"/>
<p id="pX25p0432b1901" rend="margin-left:1em">【記】七寶等。可知。</p>
<lb n="0432b20"/>
<p id="pX25p0432b2001" rend="margin-left:1em">△二釋福多以酬。</p>
<lb n="0432b21"/>
<p id="pX25p0432b2101">須菩提言。甚多世尊。何以故。是福德。即非福德性。是
<lb n="0432b22"/>故如來說福德多。</p>
<lb n="0432b23"/>
<p id="pX25p0432b2301" rend="margin-left:1em">【疏】二。釋福多以酬。</p>
<lb n="0432b24"/>
<p id="pX25p0432b2401" rend="margin-left:1em">【記】福多酬經。答文可見。</p>
<p id="pX25p0432b2410" type="inline" rend="margin-left:1em">○徵云。以何義故說多。</p>
<p id="pX25p0432b2419" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0432c01"/>釋意云。不約勝義空故說多。是約世諦有故說多。</p>
<lb n="0432c02"/>
<p id="pX25p0432c0201" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。是福德者標牒。即非者約勝義空。是故
<lb n="0432c03"/>者約世俗有。</p>
<lb n="0432c04"/>
<p id="pX25p0432c0401" rend="margin-left:1em">【記】勝義空者。此門是絕相無為。不可言福與不福。
<lb n="0432c05"/>福既不有。無以言多。</p>
<p id="pX25p0432c0509" type="inline" rend="margin-left:1em">○世俗有者。此門是有相有
<lb n="0432c06"/>為。可以言福。以有福故。兼可言多。</p>
<lb n="0432c07"/>
<p id="pX25p0432c0701" rend="margin-left:1em">△三判經福超過
(疏)
二。初正釋經文。二別示句相。</p>
<lb n="0432c08"/>
<p id="pX25p0432c0801">若復有人。於此經中受持。乃至四句偈等。為他人說。
<lb n="0432c09"/>其福勝彼。</p>
<lb n="0432c10"/>
<p id="pX25p0432c1001" rend="margin-left:1em">【疏】三。判經福超過。</p>
<lb n="0432c11"/>
<p id="pX25p0432c1101" rend="margin-left:1em">【記】判經福。經意可知。</p>
<p id="pX25p0432c1109" type="inline" rend="margin-left:1em">○然四句尚爾。況全部耶。</p>
<lb n="0432c12"/>
<p id="pX25p0432c1201" rend="margin-left:1em">△初正釋經文。</p>
<lb n="0432c13"/>
<p id="pX25p0432c1301" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。受持法及說。不空於福德。福不趣菩提。二
<lb n="0432c14"/>能趣菩提。</p>
<lb n="0432c15"/>
<p id="pX25p0432c1501" rend="margin-left:1em">【記】疏二。一正釋經文。</p>
<p id="pX25p0432c1509" type="inline" rend="margin-left:1em">○偈釋持說。因明勝之所以。
<lb n="0432c16"/>望後經文。有似太疾。以偈文連環不可分故。悉之。</p>
<lb n="0432c17"/>
<p id="pX25p0432c1701" rend="margin-left:1em">○受持及說者。標二法門。</p>
<p id="pX25p0432c1711" type="inline" rend="margin-left:1em">○不空等者。謂持說此
<lb n="0432c18"/>經。不同寶施空得福德。</p>
<p id="pX25p0432c1810" type="inline" rend="margin-left:1em">○更得何物。次文是也。</p>
<p id="pX25p0432c1819" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0432c19"/>福不趣菩提者。謂寶施雖多。但成世間有漏之福。
<lb n="0432c20"/>終不能成無上菩提。</p>
<p id="pX25p0432c2009" type="inline" rend="margin-left:1em">○二能趣菩提者。謂持說此
<lb n="0432c21"/>經。斷除煩惱。煩惱盡處。即是菩提故。</p>
<lb n="0432c22"/>
<p id="pX25p0432c2201" rend="margin-left:1em">△二別示句相二。初正示。二通妨。</p>
<p id="pX25p0432c2214" type="inline" rend="margin-left:1em">初正示。</p>
<lb n="0432c23"/>
<p id="pX25p0432c2301" rend="margin-left:1em">【疏】四句者。但於四句詮義究竟。即成四句偈。</p>
<lb n="0432c24"/>
<p id="pX25p0432c2401" rend="margin-left:1em">【記】四句下。二別示句相。</p>
<p id="pX25p0432c2410" type="inline" rend="margin-left:1em">○詮義等者。謂以一句詮
<lb n="0433a01"/>一義。一義為一句。四義方成一偈。一異有空常無
<lb n="0433a02"/>常等。皆各有四句。</p>
<lb n="0433a03"/>
<p id="pX25p0433a0301" rend="margin-left:1em">【疏】如凡所有相。皆是虗妄。若見諸相非相。即見如
<lb n="0433a04"/>來。此最妙也。</p>
<lb n="0433a05"/>
<p id="pX25p0433a0501" rend="margin-left:1em">【記】然今經四句。人說不同。有說取無我無人無眾
<lb n="0433a06"/>生無壽者為四句。有說取若以色見我等為四句。
<lb n="0433a07"/>有說一切有為法等為四句。有說但於一經之中
<lb n="0433a08"/>隨取四句經文便為四句。有說始從如是終至奉
<lb n="0433a09"/>行方成四句。然上諸說。皆非正義。</p>
<p id="pX25p0433a0914" type="inline" rend="margin-left:1em">○如凡下。明正
<lb n="0433a10"/>義。斯則約有無等為四句也。謂第一是有句。第二
<lb n="0433a11"/>是無句。第三是亦有亦無句。第四是非有非無句。
<lb n="0433a12"/>文義兼備。故云最妙。</p>
<p id="pX25p0433a1209" type="inline" rend="margin-left:1em">○以此四義。能通實相。即是
<lb n="0433a13"/>四門。</p>
<lb n="0433a14"/>
<p id="pX25p0433a1401" rend="margin-left:1em">△二通妨。</p>
<lb n="0433a15"/>
<p id="pX25p0433a1501" rend="margin-left:1em">【疏】然但義具四句。持說即趣菩提。文或增減。不必
<lb n="0433a16"/>唯四。義若闕者。則互成謗。</p>
<lb n="0433a17"/>
<p id="pX25p0433a1701" rend="margin-left:1em">【記】然但下。通妨。先問。且一二二句。皆是四言。第三
<lb n="0433a18"/>一句。獨成六字。文既增減。云何成偈。故此釋也。</p>
<p id="pX25p0433a1819" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0433a19"/>持說等者。以此四義。是萬法之門。若了四義即通
<lb n="0433a20"/>萬法。萬法既通。豈有菩提而不證哉。</p>
<p id="pX25p0433a2015" type="inline" rend="margin-left:1em">○文或等者。
<lb n="0433a21"/>但論其義。義不在文。義必周圓。文從增減。</p>
<p id="pX25p0433a2117" type="inline" rend="margin-left:1em">○義若
<lb n="0433a22"/>等者。謂闕之成謗。具之成門。</p>
<p id="pX25p0433a2212" type="inline" rend="margin-left:1em">○成謗者。謂闕無。成
<lb n="0433a23"/>增益謗。闕有。成損減謗。闕非有非無。成相違謗。闕
<lb n="0433a24"/>亦有亦無。成戲論謗。以有則定有。無則定無。餘二
<lb n="0433b01"/>例之。故成四謗。何以故。法不如是故。不如法見故。
<lb n="0433b02"/>斯則般若波羅蜜。猶如大火聚。四面不可取也。</p>
<p id="pX25p0433b0219" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0433b03"/>具四句者。謂義無所闕故。有不定有。是即無之有。
<lb n="0433b04"/>無不定無。是即有之無。餘亦例之。隨於一句之中。
<lb n="0433b05"/>圓見四句之義。不墮增減等謗。故成門也。何以故。
<lb n="0433b06"/>法如是故。如法見故。斯則般若波羅蜜。猶如清涼
<lb n="0433b07"/>池。四面皆得入。</p>
<p id="pX25p0433b0707" type="inline" rend="margin-left:1em">○但以人依於法。法異人乖。苟法
<lb n="0433b08"/>義之所全。豈菩提而不證矣。故言受持此經。勝於
<lb n="0433b09"/>施福。</p>
<lb n="0433b10"/>
<p id="pX25p0433b1001" rend="margin-left:1em">△四釋超過所以
(經)
二。初正釋。二轉釋。</p>
<p id="pX25p0433b1016" type="inline" rend="margin-left:1em">初正釋。</p>
<lb n="0433b11"/>
<p id="pX25p0433b1101">何以故。須菩提。一切諸佛。及諸佛阿耨多羅三藐三
<lb n="0433b12"/>菩提法。皆從此經出。</p>
<lb n="0433b13"/>
<p id="pX25p0433b1301" rend="margin-left:1em">【記】正釋經徵意云。以何義故。持說此經。勝於寶施。</p>
<lb n="0433b14"/>
<p id="pX25p0433b1401" rend="margin-left:1em">○釋意可知。</p>
<lb n="0433b15"/>
<p id="pX25p0433b1501" rend="margin-left:1em">【疏】四釋超過所以。二。初正釋。諸佛菩提法者。論云
<lb n="0433b16"/>名為法身。於彼法身。此二能作了因。一切諸佛者。
<lb n="0433b17"/>即報化身。論云。於此能為生因。</p>
<lb n="0433b18"/>
<p id="pX25p0433b1801" rend="margin-left:1em">【記】諸佛菩提法者。揀非餘乘菩提法也。然餘菩提
<lb n="0433b19"/>非此不出。但舉勝者而以例之。</p>
<p id="pX25p0433b1913" type="inline" rend="margin-left:1em">○此二者。持說也。</p>
<lb n="0433b20"/>
<p id="pX25p0433b2001" rend="margin-left:1em">○了因者。以法身是本真之理。不生不滅。但以煩
<lb n="0433b21"/>惱覆之則隱。智慧了之則顯持說此法。玅慧自彰。
<lb n="0433b22"/>觀破煩惱。法身現矣。</p>
<p id="pX25p0433b2209" type="inline" rend="margin-left:1em">○生因者。報化之身。本來無
<lb n="0433b23"/>有。萬行所致。故名為生。</p>
<p id="pX25p0433b2310" type="inline" rend="margin-left:1em">○故彌勒頌曰。於實為了
<lb n="0433b24"/>因。亦為餘生因。魏經云。一切諸佛菩提法皆從此
<lb n="0433c01"/>經出。</p>
<lb n="0433c02"/>
<p id="pX25p0433c0201" rend="margin-left:1em">△二轉釋。</p>
<lb n="0433c03"/>
<p id="pX25p0433c0301">須菩提。所謂佛法者。即非佛法。</p>
<lb n="0433c04"/>
<p id="pX25p0433c0401" rend="margin-left:1em">【記】轉釋經。所言佛法者。約世諦故有。即非佛法者。
<lb n="0433c05"/>約第一義即無。</p>
<lb n="0433c06"/>
<p id="pX25p0433c0601" rend="margin-left:1em">【疏】二轉釋。第一義中。無有佛法從經出也。</p>
<lb n="0433c07"/>
<p id="pX25p0433c0701" rend="margin-left:1em">【記】第一等者。謂俗諦相中。有迷悟染淨凡聖之異。
<lb n="0433c08"/>故說佛法從經而出。真諦之理。離於迷悟染淨凡
<lb n="0433c09"/>聖之相。故不可說出佛法之義也。故圓覺云。一切
<lb n="0433c10"/>如來圓覺妙心。本無菩提及與涅槃。亦無成佛及
<lb n="0433c11"/>不成佛。無妄輪迴及非輪迴。</p>
<p id="pX25p0433c1112" type="inline" rend="margin-left:1em">○然則本論異此不
<lb n="0433c12"/>能煩迷。</p>
<lb n="0433c13"/>金剛經疏記科會卷第五<lb n="0433c14"/>
<lb n="0433c15"/>
<lb n="0433c16"/>金剛經疏記科會卷第六<lb n="0433c17"/>
<byline>唐　圭峰大師　疏</byline>
<lb n="0433c18"/>
<byline>宋　長水大師　記</byline>
<lb n="0433c19"/>
<byline>後學古杭雲棲釋大<g ref="CB15358"/>科會</byline>
<lb n="0433c20"/>
<p id="pX25p0433c2001" rend="margin-left:1em">△四斷聲聞得果是取疑
(疏)
二。初標章敘疑。二依
<lb n="0433c21"/>經斷疑。初標章敘疑三。初標章。二指疑起處。三結
<lb n="0433c22"/>成疑。</p>
<p id="pX25p0433c2203" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0433c23"/>
<p id="pX25p0433c2301" rend="margin-left:1em">【疏】四斷聲聞得果是取疑。</p>
<lb n="0433c24"/>
<p id="pX25p0433c2401" rend="margin-left:1em">【記】第四疏。初標章。</p>
<lb n="0434a01"/>
<p id="pX25p0434a0101" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0434a02"/>
<p id="pX25p0434a0201" rend="margin-left:1em">【疏】論云。向說聖人無為法。不可取說。</p>
<lb n="0434a03"/>
<p id="pX25p0434a0301" rend="margin-left:1em">【記】向說下。指疑起處。此從第三中來。</p>
<p id="pX25p0434a0315" type="inline" rend="margin-left:1em">○不可取說
<lb n="0434a04"/>者。以前文云。如來所說法。皆不可取不可說。</p>
<lb n="0434a05"/>
<p id="pX25p0434a0501" rend="margin-left:1em">△三結成疑。</p>
<lb n="0434a06"/>
<p id="pX25p0434a0601" rend="margin-left:1em">【疏】云何聲聞。各取自果。如證而說。</p>
<lb n="0434a07"/>
<p id="pX25p0434a0701" rend="margin-left:1em">【記】云何下。結成疑也。</p>
<p id="pX25p0434a0709" type="inline" rend="margin-left:1em">○前云一切賢聖。通於三乘。
<lb n="0434a08"/>故疑聲聞得果是取。</p>
<p id="pX25p0434a0809" type="inline" rend="margin-left:1em">○如初果人。證自初果。亦自
<lb n="0434a09"/>說言<anchor xml:id="begd1e16108"/>已<anchor xml:id="endd1e16108"/>證初果等。</p>
<lb n="0434a10"/>
<p id="pX25p0434a1001" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(經)
四。初入流果。二一來果。三不來
<lb n="0434a11"/>果。四不生果。</p>
<lb n="0434a12"/>
<p id="pX25p0434a1201" rend="margin-left:1em">【疏】斷疑之文四。初入流果。</p>
<lb n="0434a13"/>
<p id="pX25p0434a1301" rend="margin-left:1em">△初入流果
(疏)
三。初正釋經文。二商較果證。三結
<lb n="0434a14"/>斷疑情。初正釋經文
(經)
四。初問。二答。三徵。四釋
<lb n="0434a15"/>初問。</p>
<lb n="0434a16"/>
<p id="pX25p0434a1601">須菩提。於意云何。須陀洹。能作是念。我得須陀洹果
<lb n="0434a17"/>不。</p>
<lb n="0434a18"/>
<p id="pX25p0434a1801" rend="margin-left:1em">△二答。</p>
<lb n="0434a19"/>
<p id="pX25p0434a1901">須菩提言。不也世尊。</p>
<lb n="0434a20"/>
<p id="pX25p0434a2001" rend="margin-left:1em">△三徵。</p>
<lb n="0434a21"/>
<p id="pX25p0434a2101">何以故。</p>
<lb n="0434a22"/>
<p id="pX25p0434a2201" rend="margin-left:1em">△四釋。</p>
<lb n="0434a23"/>
<p id="pX25p0434a2301">須陀洹。名為入流。而無所入。不入色聲香味觸法。是
<lb n="0434a24"/>名須陀洹。</p>
<lb n="0434b01"/>
<p id="pX25p0434b0101" rend="margin-left:1em">【記】入流果經。問意云。於汝意中如何。汝謂須陀洹
<lb n="0434b02"/>人。作念云得須陀洹果不。</p>
<p id="pX25p0434b0211" type="inline" rend="margin-left:1em">○答言不也。</p>
<p id="pX25p0434b0216" type="inline" rend="margin-left:1em">○徵意云。
<lb n="0434b03"/>若如是者。以何義故。得名須陀洹。</p>
<p id="pX25p0434b0314" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋意云。但約
<lb n="0434b04"/>不入色等境界。即名須陀洹。</p>
<lb n="0434b05"/>
<p id="pX25p0434b0501" rend="margin-left:1em">【記】疏三。初正釋經文。</p>
<lb n="0434b06"/>
<p id="pX25p0434b0601" rend="margin-left:1em">【疏】須陀洹。此云入流。入聖人流故。亦云預流。預聖
<lb n="0434b07"/>人流故。</p>
<lb n="0434b08"/>
<p id="pX25p0434b0801" rend="margin-left:1em">【記】入流者。四果名為聖人。今從凡夫。剏入聖類故。
<lb n="0434b09"/>流。類也。預。廁也。</p>
<lb n="0434b10"/>
<p id="pX25p0434b1001" rend="margin-left:1em">【疏】秪由不入六塵。名入聖流。不是別有所入故。</p>
<lb n="0434b11"/>
<p id="pX25p0434b1101" rend="margin-left:1em">【記】秪由下。釋得名所以。</p>
<p id="pX25p0434b1110" type="inline" rend="margin-left:1em">○入者。取著義。若取六塵。
<lb n="0434b12"/>即滯凡流。不取六塵。名入聖流。是知功過在人不
<lb n="0434b13"/>在六塵境界。據此。則何有別法而為所入取。</p>
<lb n="0434b14"/>
<p id="pX25p0434b1401" rend="margin-left:1em">【疏】論云。聖人得果不取一法。不取六塵境界。故名
<lb n="0434b15"/>逆流。</p>
<lb n="0434b16"/>
<p id="pX25p0434b1601" rend="margin-left:1em">【記】論云下。引證上義。</p>
<p id="pX25p0434b1609" type="inline" rend="margin-left:1em">○不取一法者。不唯六塵也。</p>
<lb n="0434b17"/>
<p id="pX25p0434b1701" rend="margin-left:1em">○名逆流者。逆凡流也。謂若取六塵。即入凡流。逆
<lb n="0434b18"/>聖流。既不取著。即入聖流。逆凡流也。</p>
<lb n="0434b19"/>
<p id="pX25p0434b1901" rend="margin-left:1em">【疏】乃至羅漢。不取一法。以是義故。名阿羅漢。</p>
<lb n="0434b20"/>
<p id="pX25p0434b2001" rend="margin-left:1em">【記】乃至下。例明餘果。</p>
<p id="pX25p0434b2009" type="inline" rend="margin-left:1em">○初果尚爾。況餘果耶。</p>
<lb n="0434b21"/>
<p id="pX25p0434b2101" rend="margin-left:1em">△二商較果證。</p>
<lb n="0434b22"/>
<p id="pX25p0434b2201" rend="margin-left:1em">【疏】然非不取無為自果。</p>
<lb n="0434b23"/>
<p id="pX25p0434b2301" rend="margin-left:1em">【記】然非下。二商較果證。</p>
<p id="pX25p0434b2310" type="inline" rend="margin-left:1em">○或問。既皆不取。應亦不
<lb n="0434b24"/>證。故此釋也。</p>
<lb n="0434c01"/>
<p id="pX25p0434c0101" rend="margin-left:1em">【疏】但於證時。離取我等煩惱。是故無如是心我能
<lb n="0434c02"/>得果。</p>
<lb n="0434c03"/>
<p id="pX25p0434c0301" rend="margin-left:1em">【記】但於下。轉釋。</p>
<p id="pX25p0434c0307" type="inline" rend="margin-left:1em">○意明但無取心。非謂不證。</p>
<lb n="0434c04"/>
<p id="pX25p0434c0401" rend="margin-left:1em">【疏】若起如是心我能得果。即為著我等。</p>
<lb n="0434c05"/>
<p id="pX25p0434c0501" rend="margin-left:1em">【記】若起下。反明。</p>
<p id="pX25p0434c0507" type="inline" rend="margin-left:1em">○凡夫著我。既由起心。聖人無我。
<lb n="0434c06"/>必不起也。</p>
<lb n="0434c07"/>
<p id="pX25p0434c0701" rend="margin-left:1em">△三結斷疑情。</p>
<lb n="0434c08"/>
<p id="pX25p0434c0801" rend="margin-left:1em">【疏】故知得果是不取義。何得疑云是取。</p>
<lb n="0434c09"/>
<p id="pX25p0434c0901" rend="margin-left:1em">【記】故知下。三結斷疑情。</p>
<p id="pX25p0434c0910" type="inline" rend="margin-left:1em">○空生本謂證果是取。故
<lb n="0434c10"/>生疑。今明無取方成證義。永異所疑也。</p>
<lb n="0434c11"/>
<p id="pX25p0434c1101" rend="margin-left:1em">【記】若準斷疑。斯文<anchor xml:id="begd1e16331"/>已<anchor xml:id="endd1e16331"/>畢。以四果是小乘賢聖脩證
<lb n="0434c12"/>行位。是故經中具而明也。</p>
<lb n="0434c13"/>
<p id="pX25p0434c1301" rend="margin-left:1em">【記】然此四果。復有四向。謂向於果故。即須陀洹向
<lb n="0434c14"/>等。</p>
<lb n="0434c15"/>
<p id="pX25p0434c1501" rend="margin-left:1em">【記】於四果之中。初為見道。次二脩道。後一無學道。</p>
<lb n="0434c16"/>
<p id="pX25p0434c1601" rend="margin-left:1em">【記】且初脩行。得入見道。謂十六心。斷三界四諦下
<lb n="0434c17"/>八十八使分別麤惑。得初果證。</p>
<lb n="0434c18"/>
<p id="pX25p0434c1801" rend="margin-left:1em">【記】謂三界各有四諦。每諦下各有煩惱。即貪。瞋。癡。
<lb n="0434c19"/>慢。疑。身見。邊見。邪見。見取。戒禁取。四諦之下。或具
<lb n="0434c20"/>或闕。故成八十八使。</p>
<p id="pX25p0434c2009" type="inline" rend="margin-left:1em">○雜心論云。苦下具一切。集
<lb n="0434c21"/>滅除三見。道除於二見。上界不行恚。</p>
<p id="pX25p0434c2115" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂初句。即
<lb n="0434c22"/>欲界苦諦下全具十使。</p>
<p id="pX25p0434c2210" type="inline" rend="margin-left:1em">○次句。即集滅二諦下各
<lb n="0434c23"/>除三見。即身邊二見及戒禁取。</p>
<p id="pX25p0434c2313" type="inline" rend="margin-left:1em">○所以除此三者。
<lb n="0434c24"/>緣身是苦本。觀苦<anchor xml:id="begd1e16381"/>已<anchor xml:id="endd1e16381"/>斷身見。</p>
<p id="pX25p0434c2412" type="inline" rend="margin-left:1em">○邊見依身而起。故
<lb n="0435a01"/>亦隨亡。</p>
<p id="pX25p0435a0104" type="inline" rend="margin-left:1em">○無戒禁取者。以集諦不計非道為道。滅
<lb n="0435a02"/>諦又非脩位。是故皆無戒禁取。</p>
<p id="pX25p0435a0213" type="inline" rend="margin-left:1em">○道當脩位。却或
<lb n="0435a03"/>有之。故不除矣。故云道除於二見。不除戒禁也。</p>
<p id="pX25p0435a0319" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0435a04"/>由是苦下具十。集滅二諦下各七。通前即二十四。
<lb n="0435a05"/>道諦下八。合三十二。</p>
<p id="pX25p0435a0509" type="inline" rend="margin-left:1em">○後句云上界不行恚。即於
<lb n="0435a06"/>二四諦下各除一瞋。每界各有二十八。共成五十
<lb n="0435a07"/>六。</p>
<p id="pX25p0435a0702" type="inline" rend="margin-left:1em">○兼下欲界三十二。即都合為八十八也。</p>
<lb n="0435a08"/>
<p id="pX25p0435a0801" rend="margin-left:1em">【記】云何十六心。謂欲界四諦下。各一忍一智以成
<lb n="0435a09"/>八心。又合上二界為一四諦。類下欲界觀斷。亦各
<lb n="0435a10"/>一忍一智以成八心。二八即為十六心也。</p>
<p id="pX25p0435a1017" type="inline" rend="margin-left:1em">○忍即
<lb n="0435a11"/>無間道。是正斷惑時。智即解脫道。是斷了時。</p>
<p id="pX25p0435a1118" type="inline" rend="margin-left:1em">○所
<lb n="0435a12"/>謂苦法智忍。苦法智。苦類智忍。苦類智。乃至道法
<lb n="0435a13"/>智忍。道法智。道類智忍。道類智。</p>
<p id="pX25p0435a1313" type="inline" rend="margin-left:1em">○斷至十五心道
<lb n="0435a14"/>類智忍。名初果向。</p>
<p id="pX25p0435a1408" type="inline" rend="margin-left:1em">○至第十六心道類智時。名證
<lb n="0435a15"/>初果。入於見道。為須陀洹。</p>
<p id="pX25p0435a1511" type="inline" rend="margin-left:1em">○分別麤惑。一時頓斷。
<lb n="0435a16"/>猶如劈竹。三節並開。</p>
<p id="pX25p0435a1609" type="inline" rend="margin-left:1em">○即以見諦八智為初果體。</p>
<lb n="0435a17"/>
<p id="pX25p0435a1701" rend="margin-left:1em">【記】初果行相。略明如是。餘之三果。佇見次文。</p>
<lb n="0435a18"/>
<p id="pX25p0435a1801" rend="margin-left:1em">△二一來果
(經)
四。初問。二答。三徵。四釋。</p>
<p id="pX25p0435a1816" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0435a19"/>
<p id="pX25p0435a1901">須菩提。於意云何。斯陀含。能作是念。我得斯陀含果
<lb n="0435a20"/>不。</p>
<lb n="0435a21"/>
<p id="pX25p0435a2101" rend="margin-left:1em">△二答。</p>
<lb n="0435a22"/>
<p id="pX25p0435a2201">須菩提言。不也世尊。</p>
<lb n="0435a23"/>
<p id="pX25p0435a2301" rend="margin-left:1em">△三徵。</p>
<lb n="0435a24"/>
<p id="pX25p0435a2401">何以故。</p>
<lb n="0435b01"/>
<p id="pX25p0435b0101" rend="margin-left:1em">△四釋。</p>
<lb n="0435b02"/>
<p id="pX25p0435b0201">斯陀含。名一往來。而實無往來。是名斯陀含。</p>
<lb n="0435b03"/>
<p id="pX25p0435b0301" rend="margin-left:1em">【疏】二。一來果。斯陀含。此云一來。</p>
<lb n="0435b04"/>
<p id="pX25p0435b0401" rend="margin-left:1em">【記】一來果經。問答及徵。意皆同上。</p>
<p id="pX25p0435b0414" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋意明斯陀
<lb n="0435b05"/>含者。但於人間天上。一度往來。雖復往來。實無往
<lb n="0435b06"/>來之者。只約此義。名斯陀含。</p>
<lb n="0435b07"/>
<p id="pX25p0435b0701" rend="margin-left:1em">【疏】斷欲界六品脩惑。</p>
<lb n="0435b08"/>
<p id="pX25p0435b0801" rend="margin-left:1em">【記】斷惑者。謂欲界脩惑有四。即貪瞋癡慢。此是俱
<lb n="0435b09"/>生細惑。任運起者。障於脩道。以難斷故。分為九品。
<lb n="0435b10"/>所謂上上。乃至下下。此九品惑。二三果人斷之。</p>
<p id="pX25p0435b1019" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0435b11"/>斷至五品。名二果向。斷六品盡。名第二果。故俱舍
<lb n="0435b12"/>云。斷至五二向。斷六一來果。</p>
<lb n="0435b13"/>
<p id="pX25p0435b1301" rend="margin-left:1em">【疏】從此命終。一往天上。一來人間。</p>
<lb n="0435b14"/>
<p id="pX25p0435b1401" rend="margin-left:1em">【記】一往等者。以九品脩惑。能潤欲界七生。謂上上
<lb n="0435b15"/>品潤兩生。次三各一生。次二品共一生。今斷六品。
<lb n="0435b16"/>
<anchor xml:id="begd1e16550"/>已<anchor xml:id="endd1e16550"/>損六生。猶殘下三品。潤欲界一生。是故一往天
<lb n="0435b17"/>上。更須一來人間受生。斷餘惑也。</p>
<lb n="0435b18"/>
<p id="pX25p0435b1801" rend="margin-left:1em">【疏】便得阿羅漢果。</p>
<lb n="0435b19"/>
<p id="pX25p0435b1901" rend="margin-left:1em">【記】便得等者。問。據此次第。合是第三。云何<anchor xml:id="begd1e16567"/>僭<anchor xml:id="endd1e16567"/>言便
<lb n="0435b20"/>得羅漢。答。所言便得羅漢等者。非謂踰越不證第
<lb n="0435b21"/>三。但約欲界惑盡。往而不來。望一去說。故云便得
<lb n="0435b22"/>等也。若改便得為直至。何也。餘下三品。一生斷盡
<lb n="0435b23"/>便往羅漢。即不須前來和會也。</p>
<lb n="0435b24"/>
<p id="pX25p0435b2401" rend="margin-left:1em">【疏】故名一來。</p>
<lb n="0435c01"/>
<p id="pX25p0435c0101" rend="margin-left:1em">【記】故名下。結成第二果。</p>
<p id="pX25p0435c0110" type="inline" rend="margin-left:1em">○即以見道八品無為。及
<lb n="0435c02"/>脩道六品無為。為此果體。</p>
<lb n="0435c03"/>
<p id="pX25p0435c0301" rend="margin-left:1em">【疏】而實無往來者。<anchor xml:id="begd1e16600"/>已<anchor xml:id="endd1e16600"/>悟無我。誰能往來。</p>
<lb n="0435c04"/>
<p id="pX25p0435c0401" rend="margin-left:1em">【記】無我等者。由無我故。不計去來。非謂不去不來。
<lb n="0435c05"/>但不記去來之者。其猶魯般匠士。刻木為人。雖復
<lb n="0435c06"/>驅使往來。實無情慮所計。</p>
<lb n="0435c07"/>
<p id="pX25p0435c0701" rend="margin-left:1em">△三不來果
(經)
四。初問。二答。三徵。四釋。</p>
<p id="pX25p0435c0716" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0435c08"/>
<p id="pX25p0435c0801">須菩提。於意云何。阿那含。能作是念。我得阿那含果
<lb n="0435c09"/>不。</p>
<lb n="0435c10"/>
<p id="pX25p0435c1001" rend="margin-left:1em">△二答。</p>
<lb n="0435c11"/>
<p id="pX25p0435c1101">須菩提言。不也世尊。</p>
<lb n="0435c12"/>
<p id="pX25p0435c1201" rend="margin-left:1em">△三徵。</p>
<lb n="0435c13"/>
<p id="pX25p0435c1301">何以故。</p>
<lb n="0435c14"/>
<p id="pX25p0435c1401" rend="margin-left:1em">△四釋。</p>
<lb n="0435c15"/>
<p id="pX25p0435c1501">阿那含。名為不來。而實無不來。是故名阿那含。</p>
<lb n="0435c16"/>
<p id="pX25p0435c1601" rend="margin-left:1em">【疏】三。不來果。</p>
<lb n="0435c17"/>
<p id="pX25p0435c1701" rend="margin-left:1em">【記】不來果經。問答徵。意亦同上。</p>
<p id="pX25p0435c1713" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋意云。阿那含
<lb n="0435c18"/>者。一往天上更不再來。雖爾不來。亦無不來之者。
<lb n="0435c19"/>但約此義。名阿那含。</p>
<lb n="0435c20"/>
<p id="pX25p0435c2001" rend="margin-left:1em">【疏】阿那含。此云不來。亦云不還。</p>
<lb n="0435c21"/>
<p id="pX25p0435c2101" rend="margin-left:1em">【記】不來不還。葢是一義。</p>
<lb n="0435c22"/>
<p id="pX25p0435c2201" rend="margin-left:1em">【疏】斷欲界九品脩惑盡。</p>
<lb n="0435c23"/>
<p id="pX25p0435c2301" rend="margin-left:1em">【記】斷惑等者。謂前九品惑中。餘下三品。斷至八品。
<lb n="0435c24"/>名三果向。斷九品盡。名第三果。故俱舍云。斷惑七
<lb n="0436a01"/>八品。名第三果向。九品全斷盡。即得不還果。</p>
<lb n="0436a02"/>
<p id="pX25p0436a0201" rend="margin-left:1em">【疏】命終一往天上。更不還來下界。</p>
<lb n="0436a03"/>
<p id="pX25p0436a0301" rend="margin-left:1em">【記】更不還者。欲界脩惑。但餘三品。三品煩惱。共潤
<lb n="0436a04"/>一生。今<anchor xml:id="begd1e16712"/>已<anchor xml:id="endd1e16712"/>斷之。更無惑潤。杜絕紆絆。故無再來。</p>
<lb n="0436a05"/>
<p id="pX25p0436a0501" rend="margin-left:1em">【疏】故云不來。</p>
<lb n="0436a06"/>
<p id="pX25p0436a0601" rend="margin-left:1em">【記】故云下。結成第三果也。</p>
<p id="pX25p0436a0611" type="inline" rend="margin-left:1em">○即以見道八品無為。
<lb n="0436a07"/>及修道九品無為。為此果體。</p>
<p id="pX25p0436a0712" type="inline" rend="margin-left:1em">○此二三果人斷惑
<lb n="0436a08"/>猶如截木。橫斷而<anchor xml:id="begd1e16735"/>已<anchor xml:id="endd1e16735"/>。知之。</p>
<lb n="0436a09"/>
<p id="pX25p0436a0901" rend="margin-left:1em">【疏】而實無不來。義同前釋。</p>
<lb n="0436a10"/>
<p id="pX25p0436a1001" rend="margin-left:1em">【記】同前者。合云。<anchor xml:id="begd1e16750"/>已<anchor xml:id="endd1e16750"/>悟無我。誰能不來。</p>
<lb n="0436a11"/>
<p id="pX25p0436a1101" rend="margin-left:1em">△四不生果
(疏)
二。初辨得名。二正釋經。初辨得名
<lb n="0436a12"/>又二。初標科。二釋義。</p>
<p id="pX25p0436a1209" type="inline" rend="margin-left:1em">初標科。</p>
<lb n="0436a13"/>
<p id="pX25p0436a1301" rend="margin-left:1em">【疏】四不生果。</p>
<lb n="0436a14"/>
<p id="pX25p0436a1401" rend="margin-left:1em">△二釋義二。初總標。二別釋。</p>
<p id="pX25p0436a1412" type="inline" rend="margin-left:1em">初總標。</p>
<lb n="0436a15"/>
<p id="pX25p0436a1501" rend="margin-left:1em">【疏】阿羅漢。此釋有三。</p>
<lb n="0436a16"/>
<p id="pX25p0436a1601" rend="margin-left:1em">【記】四不生下。二。初辨得名。</p>
<p id="pX25p0436a1611" type="inline" rend="margin-left:1em">○三釋者。由是三義。故
<lb n="0436a17"/>存梵音。</p>
<lb n="0436a18"/>
<p id="pX25p0436a1801" rend="margin-left:1em">△二別釋三。初無賊。二不生。三應供。</p>
<p id="pX25p0436a1815" type="inline" rend="margin-left:1em">初無賊。</p>
<lb n="0436a19"/>
<p id="pX25p0436a1901" rend="margin-left:1em">【疏】一。無賊。三界見修煩惱盡故。</p>
<lb n="0436a20"/>
<p id="pX25p0436a2001" rend="margin-left:1em">【記】無賊者。意以煩惱為賊。謂斷人慧命。劫功德財。
<lb n="0436a21"/>致使行人。失於聖道。流迸生死曠野。不達涅槃寶
<lb n="0436a22"/>所。為害頗深。故名為賊。</p>
<p id="pX25p0436a2210" type="inline" rend="margin-left:1em">○見修等者。謂上二界。各
<lb n="0436a23"/>有三種修惑。謂貪癡慢。此惑微細難除。故約八地
<lb n="0436a24"/>分之。每地分成九品。都合七十二品。每品各有一
<lb n="0436b01"/>無間。一解脫。斷至七十一品。名阿羅漢向。斷七十
<lb n="0436b02"/>二品惑盡。成阿羅漢。</p>
<p id="pX25p0436b0209" type="inline" rend="margin-left:1em">○此果斷惑。如登樓臺。漸陟
<lb n="0436b03"/>漸高。</p>
<p id="pX25p0436b0303" type="inline" rend="margin-left:1em">○見修合論。兼欲界一地。總以八十九品無
<lb n="0436b04"/>為。為此果體。</p>
<lb n="0436b05"/>
<p id="pX25p0436b0501" rend="margin-left:1em">【記】若約四果有為出體者。即初果。唯取道類智一
<lb n="0436b06"/>解脫道為體。第二。唯取斷欲界九品修惑中第六
<lb n="0436b07"/>品一解脫道為體。第三。唯取第九品一解脫道為
<lb n="0436b08"/>體。羅漢。唯取有頂地第九品中一解脫道盡智為
<lb n="0436b09"/>體。</p>
<p id="pX25p0436b0902" type="inline" rend="margin-left:1em">○所言無為。即離繫果。有為。即等流果。</p>
<lb n="0436b10"/>
<p id="pX25p0436b1001" rend="margin-left:1em">△二不生。</p>
<lb n="0436b11"/>
<p id="pX25p0436b1101" rend="margin-left:1em">【疏】二。不生。不受後有故。</p>
<lb n="0436b12"/>
<p id="pX25p0436b1201" rend="margin-left:1em">【記】不生等者。謂我生<anchor xml:id="begd1e16857"/>已<anchor xml:id="endd1e16857"/>盡。梵行<anchor xml:id="begd1e16863"/>已<anchor xml:id="endd1e16863"/>立。所作<anchor xml:id="begd1e16869"/>已<anchor xml:id="endd1e16869"/>辦。不
<lb n="0436b13"/>受後有。然前三句。即是盡智。後句。即是無生智。謂
<lb n="0436b14"/>不向三界之中受有苦身也。以世間因亡果喪。出
<lb n="0436b15"/>世間因成果證故。</p>
<lb n="0436b16"/>
<p id="pX25p0436b1601" rend="margin-left:1em">△三應供。</p>
<lb n="0436b17"/>
<p id="pX25p0436b1701" rend="margin-left:1em">【疏】三。應供。應受人天廣大供養故。</p>
<lb n="0436b18"/>
<p id="pX25p0436b1801" rend="margin-left:1em">【記】應受等者。為超出人天故。堪受人天供養。若或
<lb n="0436b19"/>一種淪溺。寧堪供之。故俱舍云。供養阿羅漢。得現
<lb n="0436b20"/>在福報。葢由業煩惱盡。福田勝故。當知未出三界。
<lb n="0436b21"/>受他供養者。大須隨出離。豈得安然免之哉。</p>
<lb n="0436b22"/>
<p id="pX25p0436b2201" rend="margin-left:1em">△二正釋經
(經)
三。初舉所得以問。二明無取以答。
<lb n="0436b23"/>三引<anchor xml:id="begd1e16912"/>己<anchor xml:id="endd1e16912"/>證令信。</p>
<p id="pX25p0436b2307" type="inline" rend="margin-left:1em">初舉所得以問。</p>
<lb n="0436b24"/>
<p id="pX25p0436b2401">須菩提。於意云何。阿羅漢。能作是念。我得阿羅漢道
<lb n="0436c01"/>不。</p>
<lb n="0436c02"/>
<p id="pX25p0436c0201" rend="margin-left:1em">【疏】文三。初。舉所得以問。</p>
<lb n="0436c03"/>
<p id="pX25p0436c0301" rend="margin-left:1em">【記】舉問經意。準前可知。</p>
<lb n="0436c04"/>
<p id="pX25p0436c0401" rend="margin-left:1em">△二明無取以答又三。初答。二徵。三釋。</p>
<p id="pX25p0436c0416" type="inline" rend="margin-left:1em">初答。</p>
<lb n="0436c05"/>
<p id="pX25p0436c0501">須菩提言。不也世尊。</p>
<lb n="0436c06"/>
<p id="pX25p0436c0601" rend="margin-left:1em">△二徵。</p>
<lb n="0436c07"/>
<p id="pX25p0436c0701">何以故。</p>
<lb n="0436c08"/>
<p id="pX25p0436c0801" rend="margin-left:1em">△三釋又二。初正釋。二反釋。</p>
<p id="pX25p0436c0812" type="inline" rend="margin-left:1em">初正釋。</p>
<lb n="0436c09"/>
<p id="pX25p0436c0901">實無有法名阿羅漢。</p>
<lb n="0436c10"/>
<p id="pX25p0436c1001" rend="margin-left:1em">【疏】二。明無取以答。</p>
<lb n="0436c11"/>
<p id="pX25p0436c1101" rend="margin-left:1em">【記】明答及徵意。準前。</p>
<p id="pX25p0436c1109" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋意云。阿羅漢者。無煩惱。
<lb n="0436c12"/>不受生。應供養。以是義故。名阿羅漢。除此之外。更
<lb n="0436c13"/>無一法名阿羅漢。</p>
<lb n="0436c14"/>
<p id="pX25p0436c1401" rend="margin-left:1em">△二反釋。</p>
<lb n="0436c15"/>
<p id="pX25p0436c1501">世尊。若阿羅漢作是念。我得阿羅漢道。即為著我人
<lb n="0436c16"/>眾生壽者。</p>
<lb n="0436c17"/>
<p id="pX25p0436c1701" rend="margin-left:1em">【記】若阿下。反釋。</p>
<p id="pX25p0436c1707" type="inline" rend="margin-left:1em">○云。若或作念。言我得阿羅漢果。
<lb n="0436c18"/>便著我人等相。則與凡夫何所異哉。由此驗知的
<lb n="0436c19"/>無是念。</p>
<lb n="0436c20"/>
<p id="pX25p0436c2001" rend="margin-left:1em">△二引<anchor xml:id="begd1e17014"/>己<anchor xml:id="endd1e17014"/>證令信三。初明佛先印。二彰<anchor xml:id="begd1e17020"/>己<anchor xml:id="endd1e17020"/>不取。三
<lb n="0436c21"/>却釋佛意。</p>
<lb n="0436c22"/>
<p id="pX25p0436c2201" rend="margin-left:1em">【疏】三。引<anchor xml:id="begd1e17033"/>己<anchor xml:id="endd1e17033"/>證令信。三。</p>
<lb n="0436c23"/>
<p id="pX25p0436c2301" rend="margin-left:1em">【記】引<anchor xml:id="begd1e17043"/>己<anchor xml:id="endd1e17043"/>證令信者。以<anchor xml:id="begd1e17049"/>己<anchor xml:id="endd1e17049"/>方人也。亦令眾生皆亡是
<lb n="0436c24"/>念。入於聖道故。</p>
<lb n="0437a01"/>
<p id="pX25p0437a0101" rend="margin-left:1em">△初明佛先印。</p>
<lb n="0437a02"/>
<p id="pX25p0437a0201">世尊。佛說我得無諍三昧。人中最為第一。是第一離
<lb n="0437a03"/>欲阿羅漢。</p>
<lb n="0437a04"/>
<p id="pX25p0437a0401" rend="margin-left:1em">【疏】初。明佛先印。</p>
<lb n="0437a05"/>
<p id="pX25p0437a0501" rend="margin-left:1em">【記】先印經意云。佛於往日。曾說於我。得是三昧。人
<lb n="0437a06"/>中第一。</p>
<lb n="0437a07"/>
<p id="pX25p0437a0701" rend="margin-left:1em">【疏】無諍者。不惱眾生。能令眾生不起煩惱。故佛讚
<lb n="0437a08"/>之。</p>
<lb n="0437a09"/>
<p id="pX25p0437a0901" rend="margin-left:1em">【記】不惱等者。若人嫌立。則復為坐。乃至不向貧家
<lb n="0437a10"/>乞食。皆為不惱他也。</p>
<p id="pX25p0437a1009" type="inline" rend="margin-left:1em">○能令下。釋。既不惱之。煩惱
<lb n="0437a11"/>何起。</p>
<lb n="0437a12"/>
<p id="pX25p0437a1201" rend="margin-left:1em">【疏】十弟子中。善現第一。</p>
<lb n="0437a13"/>
<p id="pX25p0437a1301" rend="margin-left:1em">【記】第一等者。謂十大弟子。各有一能。皆稱第一。即
<lb n="0437a14"/>迦葉頭陀。阿難多聞。舍利弗智慧。目連神通羅睺
<lb n="0437a15"/>羅密行。阿那律天眼。富樓那說法。迦旃延論義。優
<lb n="0437a16"/>波離持律。須菩提解空。今言無諍者。只由解空。得
<lb n="0437a17"/>無諍故。亦如夫子十哲。各有能事。謂德行。顏淵閔
<lb n="0437a18"/>子騫冉伯牛仲弓。言語。宰我子貢。政事。冉有季路。
<lb n="0437a19"/>文學。子游子夏。</p>
<lb n="0437a20"/>
<p id="pX25p0437a2001" rend="margin-left:1em">【疏】離欲者。三界煩惱。但有貪心。盡名為欲。非唯欲
<lb n="0437a21"/>界。</p>
<lb n="0437a22"/>
<p id="pX25p0437a2201" rend="margin-left:1em">【記】離欲等者。謂貪使煩惱。通於三界。斷盡此貪。方
<lb n="0437a23"/>真離欲也。</p>
<p id="pX25p0437a2305" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。若然者。則但是羅漢。皆斷三界煩
<lb n="0437a24"/>惱。云何善現稱第一耶。答。所言第一者。葢約無諍。
<lb n="0437b01"/>不約離欲也。故經云。我得無諍三昧。人中最為第
<lb n="0437b02"/>一。又魏經云。我若作念。世尊則不記我無諍行第
<lb n="0437b03"/>一。意者以空生獨得無諍三昧。故於諸離欲羅漢
<lb n="0437b04"/>之中。稱為第一也。</p>
<lb n="0437b05"/>
<p id="pX25p0437b0501" rend="margin-left:1em">△二彰<anchor xml:id="begd1e17157"/>己<anchor xml:id="endd1e17157"/>不取。</p>
<lb n="0437b06"/>
<p id="pX25p0437b0601">我不作是念我是離欲阿羅漢。</p>
<lb n="0437b07"/>
<p id="pX25p0437b0701" rend="margin-left:1em">【疏】二。彰<anchor xml:id="begd1e17173"/>己<anchor xml:id="endd1e17173"/>不取。</p>
<lb n="0437b08"/>
<p id="pX25p0437b0801" rend="margin-left:1em">【記】不取經云。佛雖讚我。我於此時。輙無是念。</p>
<lb n="0437b09"/>
<p id="pX25p0437b0901" rend="margin-left:1em">△三却釋佛意又二。初反釋。二正釋。</p>
<p id="pX25p0437b0915" type="inline" rend="margin-left:1em">初反釋。</p>
<lb n="0437b10"/>
<p id="pX25p0437b1001">世尊。我若作是念我得阿羅漢道。世尊則不說須菩
<lb n="0437b11"/>提是樂阿蘭那行者。</p>
<lb n="0437b12"/>
<p id="pX25p0437b1201" rend="margin-left:1em">△二正釋。</p>
<lb n="0437b13"/>
<p id="pX25p0437b1301">以須菩提實無所行。而名須菩提是樂阿蘭那行。</p>
<lb n="0437b14"/>
<p id="pX25p0437b1401" rend="margin-left:1em">【疏】三。却釋佛意。</p>
<lb n="0437b15"/>
<p id="pX25p0437b1501" rend="margin-left:1em">【記】佛意經云。若我當此之時。作如是念。我得阿羅
<lb n="0437b16"/>漢果。佛則不說我為樂寂靜者。只緣不作是念。故
<lb n="0437b17"/>佛讚之。</p>
<p id="pX25p0437b1704" type="inline" rend="margin-left:1em">○無所行者。即不作念也。故經中。反說即
<lb n="0437b18"/>言若作是念。順釋即言實無所行。</p>
<lb n="0437b19"/>
<p id="pX25p0437b1901" rend="margin-left:1em">【疏】論云離二種障。一煩惱障。得阿羅漢故離。二三
<lb n="0437b20"/>昧障。得無諍故離。故無所行。</p>
<lb n="0437b21"/>
<p id="pX25p0437b2101" rend="margin-left:1em">【記】離煩惱障者。謂貪等十使麤細盡除。</p>
<p id="pX25p0437b2116" type="inline" rend="margin-left:1em">○離三昧
<lb n="0437b22"/>障者。三昧是定。障即是惑。三昧之障。依主釋也。不
<lb n="0437b23"/>同煩惱即障。持業釋故。</p>
<p id="pX25p0437b2310" type="inline" rend="margin-left:1em">○然此二障。離各有由。離
<lb n="0437b24"/>煩惱障。得羅漢故。離三昧障。得無諍故。</p>
<lb n="0437c01"/>
<p id="pX25p0437c0101" rend="margin-left:1em">【疏】阿蘭那者。此云寂靜。</p>
<lb n="0437c02"/>
<p id="pX25p0437c0201" rend="margin-left:1em">【記】寂靜者。寂靜即是無諍定。意言須菩提是樂寂
<lb n="0437c03"/>靜之者。</p>
<lb n="0437c04"/>
<p id="pX25p0437c0401" rend="margin-left:1em">△五斷釋迦然燈取說疑
(疏)
二。初標章敘疑。二依
<lb n="0437c05"/>經斷疑。初標章敘疑三。初標章。二述疑意。三指疑
<lb n="0437c06"/>起處便結成疑。</p>
<p id="pX25p0437c0607" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0437c07"/>
<p id="pX25p0437c0701" rend="margin-left:1em">【疏】五。斷釋迦然燈取說疑。</p>
<lb n="0437c08"/>
<p id="pX25p0437c0801" rend="margin-left:1em">【記】第五疏。初標章。</p>
<lb n="0437c09"/>
<p id="pX25p0437c0901" rend="margin-left:1em">△二述疑意。</p>
<lb n="0437c10"/>
<p id="pX25p0437c1001" rend="margin-left:1em">【疏】論云。釋迦昔於然燈佛所受法。彼佛為此佛說
<lb n="0437c11"/>法。</p>
<lb n="0437c12"/>
<p id="pX25p0437c1201" rend="margin-left:1em">【記】釋迦下。先述疑意。</p>
<p id="pX25p0437c1209" type="inline" rend="margin-left:1em">○即釋迦因中。為善慧仙人
<lb n="0437c13"/>蒙然燈如來授記云。汝於來世。當得作佛。號釋迦
<lb n="0437c14"/>牟尼。由此增進。入第八地。故云受法。廣有因緣。如
<lb n="0437c15"/>第十二中說。</p>
<lb n="0437c16"/>
<p id="pX25p0437c1601" rend="margin-left:1em">△三指疑起處便結成疑。</p>
<lb n="0437c17"/>
<p id="pX25p0437c1701" rend="margin-left:1em">【疏】云何言不可取不可說。</p>
<lb n="0437c18"/>
<p id="pX25p0437c1801" rend="margin-left:1em">【記】云何下。指疑起處便結成疑。</p>
<p id="pX25p0437c1813" type="inline" rend="margin-left:1em">○此亦從前第三
<lb n="0437c19"/>中來。以彼文云。如來所說法。皆不可取不可說故。</p>
<lb n="0437c20"/>
<p id="pX25p0437c2001" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(經)
二。初問。二答
<lb n="0437c21"/>【疏】依經斷疑。</p>
<lb n="0437c22"/>
<p id="pX25p0437c2201" rend="margin-left:1em">△初問。</p>
<lb n="0437c23"/>
<p id="pX25p0437c2301">佛告須菩提。於意云何。如來昔在然燈佛所。於法有
<lb n="0437c24"/>所得不。</p>
<lb n="0438a01"/>
<p id="pX25p0438a0101" rend="margin-left:1em">【記】經問意云。於汝意中如何。謂我昔於然燈佛所。
<lb n="0438a02"/>於授記言說之中。有法為所得。為無所得。</p>
<lb n="0438a03"/>
<p id="pX25p0438a0301" rend="margin-left:1em">△二答。</p>
<lb n="0438a04"/>
<p id="pX25p0438a0401">不也世尊。如來在然燈佛所。於法實無所得。</p>
<lb n="0438a05"/>
<p id="pX25p0438a0501" rend="margin-left:1em">【記】答意云。如來昔在然燈佛所。於授記言說之中。
<lb n="0438a06"/>實無法為所得。</p>
<lb n="0438a07"/>
<p id="pX25p0438a0701" rend="margin-left:1em">【疏】於法實無所得者。然燈佛說。說是語言。釋迦所
<lb n="0438a08"/>聞。唯聞語言。語言非實。智證法故。</p>
<lb n="0438a09"/>
<p id="pX25p0438a0901" rend="margin-left:1em">【記】說是語言等者。以是語言。故無所得。</p>
<p id="pX25p0438a0916" type="inline" rend="margin-left:1em">○語言非
<lb n="0438a10"/>實者。謂語言從緣。緣無自性。舉體全空。空故無得
<lb n="0438a11"/>也。斯則聞而無聞。說而無說。</p>
<p id="pX25p0438a1112" type="inline" rend="margin-left:1em">○智證法者。釋得記
<lb n="0438a12"/>之由也。意明但以自無分別智。證自無差別理。智
<lb n="0438a13"/>與理冥。境與神會。豈有所說所得耶。</p>
<lb n="0438a14"/>
<p id="pX25p0438a1401" rend="margin-left:1em">【疏】論云釋迦於然燈所。言語所說。不取證法。以是
<lb n="0438a15"/>義故。顯彼證智不可說不可取。</p>
<lb n="0438a16"/>
<p id="pX25p0438a1601" rend="margin-left:1em">【記】論云下。引證上義。</p>
<p id="pX25p0438a1609" type="inline" rend="margin-left:1em">○證法離言說相。故不可說。
<lb n="0438a17"/>證法離心緣相。故不可取也。</p>
<lb n="0438a18"/>
<p id="pX25p0438a1801" rend="margin-left:1em">△六斷嚴土違於不取疑
(疏)
二。初標章敘疑。二依
<lb n="0438a19"/>經斷疑。初標章敘疑三。初標章。二指疑起處。三結
<lb n="0438a20"/>成疑。</p>
<p id="pX25p0438a2003" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0438a21"/>
<p id="pX25p0438a2101" rend="margin-left:1em">【疏】六。斷嚴土違於不取疑。</p>
<lb n="0438a22"/>
<p id="pX25p0438a2201" rend="margin-left:1em">【記】第六疏。初標章。</p>
<lb n="0438a23"/>
<p id="pX25p0438a2301" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0438a24"/>
<p id="pX25p0438a2401" rend="margin-left:1em">【疏】論云。若法不可取。</p>
<lb n="0438b01"/>
<p id="pX25p0438b0101" rend="margin-left:1em">【記】若法下。指疑起處。</p>
<p id="pX25p0438b0109" type="inline" rend="margin-left:1em">○此亦從前第三中來。</p>
<lb n="0438b02"/>
<p id="pX25p0438b0201" rend="margin-left:1em">△三結成疑。</p>
<lb n="0438b03"/>
<p id="pX25p0438b0301" rend="margin-left:1em">【疏】云何諸菩薩。取莊嚴淨土。云何自受法王身。</p>
<lb n="0438b04"/>
<p id="pX25p0438b0401" rend="margin-left:1em">【記】云何下。結成疑也。</p>
<p id="pX25p0438b0409" type="inline" rend="margin-left:1em">○既興功運行。六度齊修。迴
<lb n="0438b05"/>向發心。嚴淨佛土。此若非取。則孰為取耶。</p>
<p id="pX25p0438b0517" type="inline" rend="margin-left:1em">○佛身
<lb n="0438b06"/>之疑。意亦同此。以是二報。不相離故。故論文中。二
<lb n="0438b07"/>疑雙敘。</p>
<p id="pX25p0438b0704" type="inline" rend="margin-left:1em">○然今此科。但斷一種。</p>
<lb n="0438b08"/>
<p id="pX25p0438b0801" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(經)
三。初舉取相莊嚴問。二釋離相
<lb n="0438b09"/>莊嚴答。三依淨心莊嚴勸。</p>
<p id="pX25p0438b0911" type="inline" rend="margin-left:1em">初舉取相莊嚴問。</p>
<lb n="0438b10"/>
<p id="pX25p0438b1001">須菩提於意云何。菩薩莊嚴佛土不。</p>
<lb n="0438b11"/>
<p id="pX25p0438b1101" rend="margin-left:1em">【疏】斷疑之文三。初舉取相莊嚴問。</p>
<lb n="0438b12"/>
<p id="pX25p0438b1201" rend="margin-left:1em">【記】舉問經意云。菩薩取形相莊嚴佛土不。</p>
<lb n="0438b13"/>
<p id="pX25p0438b1301" rend="margin-left:1em">【疏】佛意欲明法性真土。故問取形相莊嚴土不。</p>
<lb n="0438b14"/>
<p id="pX25p0438b1401" rend="margin-left:1em">【記】佛意等者。空生本疑有取。佛意欲顯無取。取與
<lb n="0438b15"/>無取。在於性相二土。故且舉相問之。試其解不。</p>
<lb n="0438b16"/>
<p id="pX25p0438b1601" rend="margin-left:1em">△二釋離相莊嚴答
(經)
三。初荅。二徵。三釋。</p>
<p id="pX25p0438b1617" type="inline" rend="margin-left:1em">初答。</p>
<lb n="0438b17"/>
<p id="pX25p0438b1701">不也世尊。</p>
<lb n="0438b18"/>
<p id="pX25p0438b1801" rend="margin-left:1em">【記】釋答意云。不取相莊嚴佛土也。</p>
<lb n="0438b19"/>
<p id="pX25p0438b1901" rend="margin-left:1em">△二徵。</p>
<lb n="0438b20"/>
<p id="pX25p0438b2001">何以故。</p>
<lb n="0438b21"/>
<p id="pX25p0438b2101" rend="margin-left:1em">【記】徵意云。以何義故。不取相莊嚴佛土。</p>
<lb n="0438b22"/>
<p id="pX25p0438b2201" rend="margin-left:1em">△三釋。</p>
<lb n="0438b23"/>
<p id="pX25p0438b2301">莊嚴佛土者即。非莊嚴是。名莊嚴。</p>
<lb n="0438b24"/>
<p id="pX25p0438b2401" rend="margin-left:1em">【記】釋意云。不以相莊嚴。是真實莊嚴也。</p>
<lb n="0438c01"/>
<p id="pX25p0438c0101" rend="margin-left:1em">【疏】二。釋離相莊嚴答。</p>
<lb n="0438c02"/>
<p id="pX25p0438c0201" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。智習唯識通。如是取淨土。非形第一體。非
<lb n="0438c03"/>嚴莊嚴意。</p>
<lb n="0438c04"/>
<p id="pX25p0438c0401" rend="margin-left:1em">【記】偈云下。於中。前三句正釋經。後一句即却釋偈
<lb n="0438c05"/>之第三句也。</p>
<p id="pX25p0438c0506" type="inline" rend="margin-left:1em">○又。前兩句。釋經中莊嚴佛土者。非
<lb n="0438c06"/>形。釋即非莊嚴。第一體。釋是名莊嚴非嚴。顯偈中
<lb n="0438c07"/>非形。莊嚴意。顯偈中第一體。</p>
<p id="pX25p0438c0712" type="inline" rend="margin-left:1em">○此但指配其文。義
<lb n="0438c08"/>意即邐迤次顯。</p>
<lb n="0438c09"/>
<p id="pX25p0438c0901" rend="margin-left:1em">【疏】論釋云。諸佛無有莊嚴國土事。唯真實智慧習
<lb n="0438c10"/>識通達。故不可取。</p>
<lb n="0438c11"/>
<p id="pX25p0438c1101" rend="margin-left:1em">【記】論釋下。轉釋偈文。</p>
<p id="pX25p0438c1109" type="inline" rend="margin-left:1em">○諸佛下至不可取。釋偈之
<lb n="0438c12"/>前半。</p>
<p id="pX25p0438c1203" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂修習無分別智。通達唯識真實之性。此
<lb n="0438c13"/>則以智契如。名為莊嚴。即是無取之義。所疑有取
<lb n="0438c14"/>自此釋遣。</p>
<lb n="0438c15"/>
<p id="pX25p0438c1501" rend="margin-left:1em">【疏】莊嚴有二。一形相。二第一義相。</p>
<lb n="0438c16"/>
<p id="pX25p0438c1601" rend="margin-left:1em">【記】莊嚴有二下。釋後半。</p>
<p id="pX25p0438c1610" type="inline" rend="margin-left:1em">○先列二土。</p>
<p id="pX25p0438c1615" type="inline" rend="margin-left:1em">○形相。即法
<lb n="0438c17"/>相土。謂金地寶池等。以要言之。但有所見聞皆屬
<lb n="0438c18"/>形相。</p>
<p id="pX25p0438c1803" type="inline" rend="margin-left:1em">○第一義即法性土。謂離一切相。無所見聞
<lb n="0438c19"/>即真如理是。</p>
<lb n="0438c20"/>
<p id="pX25p0438c2001" rend="margin-left:1em">【疏】非嚴者。無形相故。莊嚴意者。即是第一莊嚴。以
<lb n="0438c21"/>一切功德成就莊嚴故。</p>
<lb n="0438c22"/>
<p id="pX25p0438c2201" rend="margin-left:1em">【記】非嚴下。正釋。</p>
<p id="pX25p0438c2207" type="inline" rend="margin-left:1em">○即以後第三句。為出所以。由是
<lb n="0438c23"/>故得非嚴及莊嚴也。</p>
<p id="pX25p0438c2309" type="inline" rend="margin-left:1em">○非嚴即揀法相土非今所
<lb n="0438c24"/>嚴之者。當於經中則非莊嚴也。</p>
<p id="pX25p0438c2413" type="inline" rend="margin-left:1em">○莊嚴意者。即顯
<lb n="0439a01"/>法性土是此所嚴之者。當於經中是名莊嚴。所謂
<lb n="0439a02"/>顯發過恒河沙數功德而為莊嚴。如金作器。器非
<lb n="0439a03"/>外來。即以此器。反嚴於金。是故前引論云。諸佛無
<lb n="0439a04"/>有莊嚴國土事等。是則於諸嚴中。更無過者。故云
<lb n="0439a05"/>第一莊嚴等也。</p>
<p id="pX25p0439a0507" type="inline" rend="margin-left:1em">○言意者。即指非形第一體是非
<lb n="0439a06"/>嚴莊嚴之意也。意即所以也。</p>
<lb n="0439a07"/>
<p id="pX25p0439a0701" rend="margin-left:1em">【記】問。諸佛身土。必須性相具足。方為了義。今既唯
<lb n="0439a08"/>嚴於性。豈不闕於相耶。答。身土之相。唯心之影。心
<lb n="0439a09"/>淨方能現之。苟能清淨其心。身土自然顯現。其猶
<lb n="0439a10"/>磨鏡。塵盡像生。自然而然。故非造作。故唯識云。大
<lb n="0439a11"/>圓鏡智。能現能生身土智影。況是即相亡相。非謂
<lb n="0439a12"/>棄相取性。但無執情。何閡於相。然以經宗無相。此
<lb n="0439a13"/>義稍增。首末皆爾。</p>
<p id="pX25p0439a1308" type="inline" rend="margin-left:1em">○用心之相。如次所明。</p>
<lb n="0439a14"/>
<p id="pX25p0439a1401" rend="margin-left:1em">△三依淨心莊嚴勸。</p>
<lb n="0439a15"/>
<p id="pX25p0439a1501">是故須菩提。諸菩薩摩訶薩。應如是生清淨心。不應
<lb n="0439a16"/>住色生心。不應住聲香味觸法生心。應無所住而生
<lb n="0439a17"/>其心。</p>
<lb n="0439a18"/>
<p id="pX25p0439a1801" rend="margin-left:1em">【疏】三。依淨心莊嚴勸。</p>
<lb n="0439a19"/>
<p id="pX25p0439a1901" rend="margin-left:1em">【記】淨心勸經意云。以是義故。汝諸菩薩。應生無住
<lb n="0439a20"/>清淨之心。</p>
<lb n="0439a21"/>
<p id="pX25p0439a2101" rend="margin-left:1em">【疏】論云。若人分別佛土是有為形相而言我成就
<lb n="0439a22"/>者。彼住於色等境中。</p>
<lb n="0439a23"/>
<p id="pX25p0439a2301" rend="margin-left:1em">【記】若人下。先敘所遮之心。</p>
<p id="pX25p0439a2311" type="inline" rend="margin-left:1em">○意以形相為真佛土。
<lb n="0439a24"/>由是見故。便欲形相莊嚴。故云我成就等。</p>
<lb n="0439b01"/>
<p id="pX25p0439b0101" rend="margin-left:1em">【記】彼住下。顯失也。</p>
<p id="pX25p0439b0108" type="inline" rend="margin-left:1em">○意明本欲嚴淨。如何却生染
<lb n="0439b02"/>心。以住色等即生死心。何名淨耶。</p>
<lb n="0439b03"/>
<p id="pX25p0439b0301" rend="margin-left:1em">【疏】為遮此故。故云。應如是生清淨心。不應住色等
<lb n="0439b04"/>也。</p>
<lb n="0439b05"/>
<p id="pX25p0439b0501" rend="margin-left:1em">【記】為遮下。躡前所遮。引起經意。</p>
<p id="pX25p0439b0513" type="inline" rend="margin-left:1em">○既以不住色等
<lb n="0439b06"/>為清淨心。當知住於色等。誠為染矣。</p>
<lb n="0439b07"/>
<p id="pX25p0439b0701" rend="margin-left:1em">【疏】而生其心者。則是正智。此是真心。若都無心。便
<lb n="0439b08"/>同空見。</p>
<lb n="0439b09"/>
<p id="pX25p0439b0901" rend="margin-left:1em">【記】正智者。無住之心。既是正智。當知有住所生之
<lb n="0439b10"/>心。同為妄識。</p>
<p id="pX25p0439b1006" type="inline" rend="margin-left:1em">○此中正智而言生者。所謂顯發。非
<lb n="0439b11"/>剏然而生。故大經云。於一切法不生。是般若波羅
<lb n="0439b12"/>蜜生也。</p>
<p id="pX25p0439b1204" type="inline" rend="margin-left:1em">○以此般若。不生不滅。故云真心。</p>
<p id="pX25p0439b1217" type="inline" rend="margin-left:1em">○若都
<lb n="0439b13"/>下。顯意遮過。</p>
<p id="pX25p0439b1306" type="inline" rend="margin-left:1em">○恐墮空見。故令生此真心。</p>
<p id="pX25p0439b1317" type="inline" rend="margin-left:1em">○天真
<lb n="0439b14"/>之心。本無生滅。但緣住境。即不相應。亦非斷滅。心
<lb n="0439b15"/>若不住。般若了然。亦非生起。恐人迷此。故為顯而
<lb n="0439b16"/>遮之。</p>
<lb n="0439b17"/>
<p id="pX25p0439b1701" rend="margin-left:1em">【記】是則前令不住色等。是遮有。後令生心。是遮無。
<lb n="0439b18"/>既離有無。即名中道。如斯體達。是真莊嚴。何有佛
<lb n="0439b19"/>土而不清淨。故淨名云。欲淨佛土。當淨其心。隨其
<lb n="0439b20"/>心淨。即佛土淨。淨其心者。即離有無也。</p>
<lb n="0439b21"/>
<p id="pX25p0439b2101" rend="margin-left:1em">△七斷受得報身有取疑
(疏)
二。初標章敘疑。二依
<lb n="0439b22"/>經斷疑。初標章敘疑二。初標章。二敘疑。</p>
<p id="pX25p0439b2216" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0439b23"/>
<p id="pX25p0439b2301" rend="margin-left:1em">【疏】七。斷受得報身有取疑。</p>
<lb n="0439b24"/>
<p id="pX25p0439b2401" rend="margin-left:1em">【記】第七疏。初標章。</p>
<lb n="0439c01"/>
<p id="pX25p0439c0101" rend="margin-left:1em">△二敘疑。</p>
<lb n="0439c02"/>
<p id="pX25p0439c0201" rend="margin-left:1em">【疏】疑意如前。</p>
<lb n="0439c03"/>
<p id="pX25p0439c0301" rend="margin-left:1em">【記】疑起之意。前章<anchor xml:id="begd1e17836"/>已<anchor xml:id="endd1e17836"/>敘。</p>
<p id="pX25p0439c0310" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。此與第三何別。答。前
<lb n="0439c04"/>化此報。故不同也。緣前聞應化非真。故無有取。便
<lb n="0439c05"/>云。報身是實。應有取心。是故此疑。躡彼第三而起
<lb n="0439c06"/>也。</p>
<lb n="0439c07"/>
<p id="pX25p0439c0701" rend="margin-left:1em">△二依經斷。疑
(經)
二。初問答斷疑。二較量顯勝
<lb n="0439c08"/>【疏】斷疑之文二。初問答斷疑。</p>
<lb n="0439c09"/>
<p id="pX25p0439c0901" rend="margin-left:1em">△初問答斷疑
(經)
四。初問。二答。三徵。四釋。</p>
<p id="pX25p0439c0917" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0439c10"/>
<p id="pX25p0439c1001">須菩提。譬如有人。身如須彌山王。於意云何。是身為
<lb n="0439c11"/>大不。</p>
<lb n="0439c12"/>
<p id="pX25p0439c1201" rend="margin-left:1em">△二答。</p>
<lb n="0439c13"/>
<p id="pX25p0439c1301">須菩提言。甚大世尊。</p>
<lb n="0439c14"/>
<p id="pX25p0439c1401" rend="margin-left:1em">【記】斷疑經問答。可知。</p>
<lb n="0439c15"/>
<p id="pX25p0439c1501" rend="margin-left:1em">△三徵。</p>
<lb n="0439c16"/>
<p id="pX25p0439c1601">何以故。</p>
<lb n="0439c17"/>
<p id="pX25p0439c1701" rend="margin-left:1em">【記】徵意云。以何義故。名之為大。</p>
<lb n="0439c18"/>
<p id="pX25p0439c1801" rend="margin-left:1em">△四釋。</p>
<lb n="0439c19"/>
<p id="pX25p0439c1901">佛說非身。是名大身。</p>
<lb n="0439c20"/>
<p id="pX25p0439c2001" rend="margin-left:1em">【記】釋意云。非有漏有為身。是無漏無為身。</p>
<p id="pX25p0439c2017" type="inline" rend="margin-left:1em">○若準
<lb n="0439c21"/>無著。則全異於此。大抵首末皆依二諦而釋也。今
<lb n="0439c22"/>此疏中。有依天親。有依無著。則此一段。且依天親
<lb n="0439c23"/>也。</p>
<lb n="0439c24"/>
<p id="pX25p0439c2401" rend="margin-left:1em">△初問答斷疑
(疏)
二。初總釋喻旨。二別解非身
<lb n="0440a01"/>【記】疏二。初。總釋喻旨。</p>
<lb n="0440a02"/>
<p id="pX25p0440a0201" rend="margin-left:1em">△初總釋喻旨又三。初先明能喻。二正明所喻。三
<lb n="0440a03"/>以偈結。</p>
<p id="pX25p0440a0304" type="inline" rend="margin-left:1em">初先明能喻。</p>
<lb n="0440a04"/>
<p id="pX25p0440a0401" rend="margin-left:1em">【疏】論云。如須彌山王。勢力高遠。故名為大。而不取
<lb n="0440a05"/>我是山王。以無分別故。</p>
<lb n="0440a06"/>
<p id="pX25p0440a0601" rend="margin-left:1em">【記】高遠等者。謂下據金輪高八萬由旬。六萬諸山
<lb n="0440a07"/>而為眷屬。故名為大。故華嚴疏云。須彌橫海。落羣
<lb n="0440a08"/>峰之高。</p>
<p id="pX25p0440a0804" type="inline" rend="margin-left:1em">○而不取等者。彼山雖大。四寶所成。五位
<lb n="0440a09"/>法中。色法所攝。三性之內。無記性收。豈有分別而
<lb n="0440a10"/>取為王也。</p>
<lb n="0440a11"/>
<p id="pX25p0440a1101" rend="margin-left:1em">△二正明所喻。</p>
<lb n="0440a12"/>
<p id="pX25p0440a1201" rend="margin-left:1em">【疏】報佛亦如是。以得無上法王體故名大。而不取
<lb n="0440a13"/>我是法王。以無分別故。</p>
<lb n="0440a14"/>
<p id="pX25p0440a1401" rend="margin-left:1em">【記】報佛下。正明所喻。</p>
<p id="pX25p0440a1409" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂進修多劫。福智圓明。純
<lb n="0440a15"/>淨無垢。更無過此。故云無上。獨王
(去聲)
法界。故號
<lb n="0440a16"/>法王。大有二義。一約體。身智廓周故。二約位。諸聖
<lb n="0440a17"/>莫及故。</p>
<p id="pX25p0440a1704" type="inline" rend="margin-left:1em">○無分別者。非如色法是無記性。但以三
<lb n="0440a18"/>祗修習。萬慮都忘。如智寂然。故無分別。</p>
<lb n="0440a19"/>
<p id="pX25p0440a1901" rend="margin-left:1em">△三以偈結。</p>
<lb n="0440a20"/>
<p id="pX25p0440a2001" rend="margin-left:1em">【疏】故偈云。如山王無取。受報亦復然。</p>
<lb n="0440a21"/>
<p id="pX25p0440a2101" rend="margin-left:1em">【記】偈云下。以偈結也。</p>
<lb n="0440a22"/>
<p id="pX25p0440a2201" rend="margin-left:1em">△二別解非身二。初牒經略指。二引論廣釋。</p>
<p id="pX25p0440a2218" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0440a23"/>牒經略指。</p>
<lb n="0440a24"/>
<p id="pX25p0440a2401" rend="margin-left:1em">【疏】非身名身者。非有漏有為身。是無漏無為身。</p>
<lb n="0440b01"/>
<p id="pX25p0440b0101" rend="margin-left:1em">【記】非身下。二別解非身。二。初牒經略指。</p>
<p id="pX25p0440b0116" type="inline" rend="margin-left:1em">○無漏無
<lb n="0440b02"/>為者。無漏則簡異世間。無為則表非生滅。</p>
<p id="pX25p0440b0217" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。今
<lb n="0440b03"/>明報身。即合有為無漏。云何此說無為耶。答此據
<lb n="0440b04"/>實教不約權宗。故是無為也。故淨名云。佛身無為。
<lb n="0440b05"/>不墮諸數。佛身無漏。諸漏<anchor xml:id="begd1e18044"/>已<anchor xml:id="endd1e18044"/>盡。</p>
<lb n="0440b06"/>
<p id="pX25p0440b0601" rend="margin-left:1em">△二引論廣釋二。初本偈。二引論文。</p>
<p id="pX25p0440b0615" type="inline" rend="margin-left:1em">初引本偈
<lb n="0440b07"/>【疏】故偈云。遠離於諸漏。及有為法故。</p>
<lb n="0440b08"/>
<p id="pX25p0440b0801" rend="margin-left:1em">【記】故偈云下。二引論廣釋。二。初引本偈。</p>
<p id="pX25p0440b0816" type="inline" rend="margin-left:1em">○此偈標
<lb n="0440b09"/>遠離有為有漏。意顯唯有漏法體。</p>
<lb n="0440b10"/>
<p id="pX25p0440b1001" rend="margin-left:1em">△二引論文二。初雙標。二雙釋。三雙結。</p>
<p id="pX25p0440b1016" type="inline" rend="margin-left:1em">初雙標。</p>
<lb n="0440b11"/>
<p id="pX25p0440b1101" rend="margin-left:1em">【疏】論云。若如是。即無有物。若如是。即名有物。</p>
<lb n="0440b12"/>
<p id="pX25p0440b1201" rend="margin-left:1em">【記】論云下。二引論文。三。初雙標。</p>
<p id="pX25p0440b1213" type="inline" rend="margin-left:1em">○若如是者。指經
<lb n="0440b13"/>徵起以標也。</p>
<lb n="0440b14"/>
<p id="pX25p0440b1401" rend="margin-left:1em">△二雙釋。</p>
<lb n="0440b15"/>
<p id="pX25p0440b1501" rend="margin-left:1em">【疏】以唯有清淨身故。以遠離有為法故。</p>
<lb n="0440b16"/>
<p id="pX25p0440b1601" rend="margin-left:1em">【記】以唯下。二雙釋。</p>
<p id="pX25p0440b1608" type="inline" rend="margin-left:1em">○清淨身。即法身也。此釋有物
<lb n="0440b17"/>之句。即是經中是名大身也。</p>
<p id="pX25p0440b1712" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。此說報身。云何
<lb n="0440b18"/>言法。答。以法報合說。二身不殊。以此實教。理智無
<lb n="0440b19"/>二。故得云爾。</p>
<lb n="0440b20"/>
<p id="pX25p0440b2001" rend="margin-left:1em">【記】以遠離下。釋無物之句也。即是經中佛說非身
<lb n="0440b21"/>也。</p>
<p id="pX25p0440b2102" type="inline" rend="margin-left:1em">○法身既是無為。則離有為生滅。</p>
<p id="pX25p0440b2115" type="inline" rend="margin-left:1em">○有為既離。
<lb n="0440b22"/>況有漏耶。故此釋文。不言諸漏。</p>
<lb n="0440b23"/>
<p id="pX25p0440b2301" rend="margin-left:1em">△三雙結。</p>
<lb n="0440b24"/>
<p id="pX25p0440b2401" rend="margin-left:1em">【疏】以是義故。實有我體。以不依他緣住故。</p>
<lb n="0440c01"/>
<p id="pX25p0440c0101" rend="margin-left:1em">【記】以是下。三雙結。</p>
<p id="pX25p0440c0108" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂以是遠離及唯有故。顯得
<lb n="0440c02"/>法身真我。無漏無為。不生不滅。湛然清淨。故有實
<lb n="0440c03"/>體。名為有物。</p>
<p id="pX25p0440c0306" type="inline" rend="margin-left:1em">○不如凡夫徧計之我。有漏有為。即
<lb n="0440c04"/>生即滅。如彼夢幻。無有實體也。</p>
<lb n="0440c05"/>
<p id="pX25p0440c0501" rend="margin-left:1em">【記】以不依下。結無有物。亦是重顯所以也。</p>
<p id="pX25p0440c0517" type="inline" rend="margin-left:1em">○以不
<lb n="0440c06"/>依於五蘊有為之緣而住。唯如如及如如智獨存。
<lb n="0440c07"/>故有實我。</p>
<p id="pX25p0440c0705" type="inline" rend="margin-left:1em">○當知凡夫。皆依五蘊有為緣住。五蘊
<lb n="0440c08"/>尚假。況所計我耶。</p>
<p id="pX25p0440c0808" type="inline" rend="margin-left:1em">○緣法非<anchor xml:id="begd1e18165"/>己<anchor xml:id="endd1e18165"/>。故云依他也。</p>
<lb n="0440c09"/>
<p id="pX25p0440c0901" rend="margin-left:1em">△二較量顯勝
(經)
二。初約外財較量廣顯經勝。二
<lb n="0440c10"/>約內財較量倍顯經勝。初約外財較量廣顯經勝
<lb n="0440c11"/>二。初較量勝劣。二釋勝所以。初較量勝劣三。初約
<lb n="0440c12"/>多河以辨沙。二約多沙以彰福。三約多福以顯勝。
<lb n="0440c13"/>初約多河以辨沙又二。初問。二答。</p>
<p id="pX25p0440c1314" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0440c14"/>
<p id="pX25p0440c1401">須菩提。如恒河中所有沙數。如是沙等恒河。於意云
<lb n="0440c15"/>何。是諸恒河沙。寧為多不。</p>
<lb n="0440c16"/>
<p id="pX25p0440c1601" rend="margin-left:1em">△二答。</p>
<lb n="0440c17"/>
<p id="pX25p0440c1701">須菩提言。甚多世尊。但諸恒河。尚多無數。何況其沙。</p>
<lb n="0440c18"/>
<p id="pX25p0440c1801" rend="margin-left:1em">【疏】二較量顯勝。二。一約外財較量廣顯經勝。二。一
<lb n="0440c19"/>較量勝劣。三。初多河以辨沙。</p>
<lb n="0440c20"/>
<p id="pX25p0440c2001" rend="margin-left:1em">【記】辨沙經意。可見。</p>
<lb n="0440c21"/>
<p id="pX25p0440c2101" rend="margin-left:1em">【疏】恒河者。從阿耨池東面流出。周四十里。沙細如
<lb n="0440c22"/>
<g ref="CB15097"/>。金沙混流。</p>
<lb n="0440c23"/>
<p id="pX25p0440c2301" rend="margin-left:1em">【記】阿耨池者。此贍部洲。從中向北。有九黑山。次有
<lb n="0440c24"/>大雪山。次有香醉山於雪北香南。有阿耨池。此云
<lb n="0441a01"/>無熱惱。縱廣五十由旬。八功德水充滿中其。於中
<lb n="0441a02"/>四面。各出一大河。東名殑伽河。繞池一帀。流入東
<lb n="0441a03"/>海。南信渡河。西縛蒭。北徒多。皆繞池一帀。如次入
<lb n="0441a04"/>南西北海。今經恒河。即殑伽也。言恒者。譯者訛也。</p>
<lb n="0441a05"/>
<p id="pX25p0441a0501" rend="margin-left:1em">○周四十里者。謂初出池口處也。</p>
<lb n="0441a06"/>
<p id="pX25p0441a0601" rend="margin-left:1em">【疏】佛多近此說法。故取為喻。</p>
<lb n="0441a07"/>
<p id="pX25p0441a0701" rend="margin-left:1em">【記】佛多下。出取喻之由。</p>
<p id="pX25p0441a0710" type="inline" rend="margin-left:1em">○然說此經時。但在祗園。
<lb n="0441a08"/>餘說法時。多近於彼。故以喻也。</p>
<lb n="0441a09"/>
<p id="pX25p0441a0901" rend="margin-left:1em">△二約多沙以彰福亦二。初問。二答。</p>
<p id="pX25p0441a0915" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0441a10"/>
<p id="pX25p0441a1001">須菩提。我今實言告汝。若有善男子。善女人。以七寶。
<lb n="0441a11"/>滿爾所恒河沙數三千大千世界。以用布施。得福多
<lb n="0441a12"/>不。</p>
<lb n="0441a13"/>
<p id="pX25p0441a1301" rend="margin-left:1em">△二答。</p>
<lb n="0441a14"/>
<p id="pX25p0441a1401">須菩提言。甚多世尊。</p>
<lb n="0441a15"/>
<p id="pX25p0441a1501" rend="margin-left:1em">【疏】二。約多沙以彰福。</p>
<lb n="0441a16"/>
<p id="pX25p0441a1601" rend="margin-left:1em">【記】彰福經意。可見。</p>
<lb n="0441a17"/>
<p id="pX25p0441a1701" rend="margin-left:1em">△二約多沙以彰福
(疏)
二。初徵釋。二難通。初徵釋
<lb n="0441a18"/>又二。初徵。二釋。</p>
<p id="pX25p0441a1807" type="inline" rend="margin-left:1em">初徵。</p>
<lb n="0441a19"/>
<p id="pX25p0441a1901" rend="margin-left:1em">【疏】論云。前<anchor xml:id="begd1e18318"/>已<anchor xml:id="endd1e18318"/>說喻。何故復說。</p>
<lb n="0441a20"/>
<p id="pX25p0441a2001" rend="margin-left:1em">【記】論云下。徵也。</p>
<p id="pX25p0441a2007" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂三疑之後。四果之前。<anchor xml:id="begd1e18331"/>已<anchor xml:id="endd1e18331"/>說寶
<lb n="0441a21"/>施之喻。今復說者。豈不重耶。</p>
<lb n="0441a22"/>
<p id="pX25p0441a2201" rend="margin-left:1em">△二釋。</p>
<lb n="0441a23"/>
<p id="pX25p0441a2301" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。說多義差別。亦成勝較量。後福過於前。故
<lb n="0441a24"/>重說勝喻。</p>
<lb n="0441b01"/>
<p id="pX25p0441b0101" rend="margin-left:1em">【記】偈云下。釋也。</p>
<p id="pX25p0441b0107" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂前以一三千界寶施。此說無
<lb n="0441b02"/>量三千界寶施。雖則總是多義總是勝較量。然其
<lb n="0441b03"/>後者。即多中之多。勝中之勝。故重說也。斯則言說
<lb n="0441b04"/>重而義意不重。</p>
<lb n="0441b05"/>
<p id="pX25p0441b0501" rend="margin-left:1em">△二難通亦二。初難。二通。</p>
<p id="pX25p0441b0511" type="inline" rend="margin-left:1em">初難。</p>
<lb n="0441b06"/>
<p id="pX25p0441b0601" rend="margin-left:1em">【疏】何故不先說此喻。</p>
<lb n="0441b07"/>
<p id="pX25p0441b0701" rend="margin-left:1em">【記】何故下。轉難。</p>
<p id="pX25p0441b0707" type="inline" rend="margin-left:1em">○意云。何不於前文中。便說此喻
<lb n="0441b08"/>耶。</p>
<lb n="0441b09"/>
<p id="pX25p0441b0901" rend="margin-left:1em">△二通又二。初約人通。二約法通。</p>
<p id="pX25p0441b0914" type="inline" rend="margin-left:1em">初約人通。</p>
<lb n="0441b10"/>
<p id="pX25p0441b1001" rend="margin-left:1em">【疏】為漸化眾生。令信上妙義故。</p>
<lb n="0441b11"/>
<p id="pX25p0441b1101" rend="margin-left:1em">【記】為漸下。約人通也。</p>
<p id="pX25p0441b1109" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂機淺法深。頓說難信。漸
<lb n="0441b12"/>次誘引。令知勝德。</p>
<lb n="0441b13"/>
<p id="pX25p0441b1301" rend="margin-left:1em">△二約法通。</p>
<lb n="0441b14"/>
<p id="pX25p0441b1401" rend="margin-left:1em">【疏】又前未顯以何等勝功德能得菩提故。</p>
<lb n="0441b15"/>
<p id="pX25p0441b1501" rend="margin-left:1em">【記】又前下。約法通也。</p>
<p id="pX25p0441b1509" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂喻之前。未說四果無心。
<lb n="0441b16"/>釋迦無得。嚴淨國土。不嚴而嚴。修證佛身。無證而
<lb n="0441b17"/>證。是故較量之喻。亦未能勝。</p>
<p id="pX25p0441b1712" type="inline" rend="margin-left:1em">○後乃既明斯義。法
<lb n="0441b18"/>理兼深。由是。較量之喻。亦復殊勝。</p>
<p id="pX25p0441b1814" type="inline" rend="margin-left:1em">○或可出生佛
<lb n="0441b19"/>法之義。亦在前喻之後也。</p>
<p id="pX25p0441b1911" type="inline" rend="margin-left:1em">○況後釋所以中五段
<lb n="0441b20"/>經文。亦屬於此。思之。</p>
<lb n="0441b21"/>
<p id="pX25p0441b2101" rend="margin-left:1em">△三約多福以顯勝。</p>
<lb n="0441b22"/>
<p id="pX25p0441b2201">佛告須菩提。若善男子。善女人。於此經中。乃至受持
<lb n="0441b23"/>四句偈等。為他人說。而此福德。勝前福德。</p>
<lb n="0441b24"/>
<p id="pX25p0441b2401" rend="margin-left:1em">【疏】三。約多福以顯勝。</p>
<lb n="0441c01"/>
<p id="pX25p0441c0101" rend="margin-left:1em">【記】顯勝經意。可知。</p>
<lb n="0441c02"/>
<p id="pX25p0441c0201" rend="margin-left:1em">【疏】施感生死。經趣菩提。大意同前。</p>
<lb n="0441c03"/>
<p id="pX25p0441c0301" rend="margin-left:1em">【記】大意同前者。即福不趣菩提。二能趣菩提。是也。</p>
<lb n="0441c04"/>
<p id="pX25p0441c0401" rend="margin-left:1em">△二釋勝所以
(經)
五。初尊處歎人勝。二約義辨名
<lb n="0441c05"/>勝。三佛無異說勝。四施福劣塵勝。五感果離相勝。
<lb n="0441c06"/>初尊處歎人勝三。初明處可敬。二顯人獲益。三顯
<lb n="0441c07"/>處有佛。</p>
<p id="pX25p0441c0704" type="inline" rend="margin-left:1em">初明處可敬。</p>
<lb n="0441c08"/>
<p id="pX25p0441c0801">復次須菩提隨說是經。乃至四句偈等。當知此處。一
<lb n="0441c09"/>切世間天人阿修羅。皆應供養。如佛塔廟。</p>
<lb n="0441c10"/>
<p id="pX25p0441c1001" rend="margin-left:1em">【疏】二釋勝所以。五。一尊處歎人勝。三。初明處可敬。</p>
<lb n="0441c11"/>
<p id="pX25p0441c1101" rend="margin-left:1em">【記】可敬經。可知。</p>
<lb n="0441c12"/>
<p id="pX25p0441c1201" rend="margin-left:1em">【疏】大般若說天帝不在。諸天若來。但見空座。盡皆
<lb n="0441c13"/>作禮供養而去。</p>
<lb n="0441c14"/>
<p id="pX25p0441c1401" rend="margin-left:1em">【記】大般若下。引事證。</p>
<p id="pX25p0441c1409" type="inline" rend="margin-left:1em">○帝釋每於善法堂中。為天
<lb n="0441c15"/>眾說般若波羅蜜法。或有時不在。諸天若到。皆向
<lb n="0441c16"/>座恭敬作禮。為重於法。乃尊於處故。</p>
<lb n="0441c17"/>
<p id="pX25p0441c1701" rend="margin-left:1em">【疏】窣堵波。此云高顯。塔者邊國訛語。</p>
<lb n="0441c18"/>
<p id="pX25p0441c1801" rend="margin-left:1em">【記】高顯者。以尊人故。令處高顯。俾遠近皆見。敬而
<lb n="0441c19"/>生福也。</p>
<lb n="0441c20"/>
<p id="pX25p0441c2001" rend="margin-left:1em">【疏】廟。貌也。於塔中安佛形貌。</p>
<lb n="0441c21"/>
<p id="pX25p0441c2101" rend="margin-left:1em">【記】形貌等者。塔中有佛形貌。人見必生敬心。見於
<lb n="0441c22"/>說法之處。亦如見佛形貌。</p>
<p id="pX25p0441c2211" type="inline" rend="margin-left:1em">○若梵語制多。此云靈
<lb n="0441c23"/>廟。或云可供養處。與此大同。</p>
<lb n="0441c24"/>
<p id="pX25p0441c2401" rend="margin-left:1em">△二顯人獲益。</p>
<lb n="0442a01"/>
<p id="pX25p0442a0101">何況有人。盡能受持讀誦。須菩提。當知是人。成就最
<lb n="0442a02"/>上第一希有之法。</p>
<lb n="0442a03"/>
<p id="pX25p0442a0301" rend="margin-left:1em">【疏】二。顯人獲益。</p>
<lb n="0442a04"/>
<p id="pX25p0442a0401" rend="margin-left:1em">【記】獲益經意云。宣說四句之處。尚得天人供養。何
<lb n="0442a05"/>況盡此經文能受持耶。如經敘之。</p>
<lb n="0442a06"/>
<p id="pX25p0442a0601" rend="margin-left:1em">【疏】前四句猶勝。況此盡能受持。故最上等也。</p>
<lb n="0442a07"/>
<p id="pX25p0442a0701" rend="margin-left:1em">【記】前四句等者。據此經意。望於前段。有二勝劣。何
<lb n="0442a08"/>者為前說其處。此說於人。前明四句偈。此明盡受
<lb n="0442a09"/>持。由是。前則劣中之劣。此乃勝中之勝。反覆而言。
<lb n="0442a10"/>故云何況也。</p>
<p id="pX25p0442a1006" type="inline" rend="margin-left:1em">○最上者。法身也。無漏無為。絕上上
<lb n="0442a11"/>故。第一者報身也。眾聖中尊。更無過故。希有者。化
<lb n="0442a12"/>身也。如前所說四種事故。意明受持讀誦。具獲三
<lb n="0442a13"/>身。功德圓滿也。</p>
<p id="pX25p0442a1307" type="inline" rend="margin-left:1em">○有云。能趣菩提。故云最上。勝出
<lb n="0442a14"/>諸乘。故云第一。世間無比。故云希有。</p>
<lb n="0442a15"/>
<p id="pX25p0442a1501" rend="margin-left:1em">△三顯處有佛。</p>
<lb n="0442a16"/>
<p id="pX25p0442a1601">若是經典所在之處。則為有佛若尊重弟子。</p>
<lb n="0442a17"/>
<p id="pX25p0442a1701" rend="margin-left:1em">【疏】三。顯處有佛。</p>
<lb n="0442a18"/>
<p id="pX25p0442a1801" rend="margin-left:1em">【記】有佛經意云。如此經文。隨何方所。即為有佛及
<lb n="0442a19"/>諸弟子。</p>
<lb n="0442a20"/>
<p id="pX25p0442a2001" rend="margin-left:1em">【疏】經顯如來法身。依法則有報化。</p>
<lb n="0442a21"/>
<p id="pX25p0442a2101" rend="margin-left:1em">【記】經顯下明有佛及有之所以。</p>
<p id="pX25p0442a2113" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂報化必依法
<lb n="0442a22"/>身。法身又從經顯。既有能顯之教。必有所顯之佛。</p>
<lb n="0442a23"/>
<p id="pX25p0442a2301" rend="margin-left:1em">○又經是教法。佛是果法。果由理顯。理由行致。斯
<lb n="0442a24"/>則三佛備足。四法具圓所在之處。豈生輕劣。</p>
<lb n="0442b01"/>
<p id="pX25p0442b0101" rend="margin-left:1em">【疏】又一切賢聖。皆以無為得名。經顯無為。必有賢
<lb n="0442b02"/>聖尊重弟子。</p>
<lb n="0442b03"/>
<p id="pX25p0442b0301" rend="margin-left:1em">【記】又一切下。明有弟子之所以。</p>
<p id="pX25p0442b0313" type="inline" rend="margin-left:1em">○三乘賢聖。體是
<lb n="0442b04"/>無為。經顯無為。故有賢聖。</p>
<p id="pX25p0442b0411" type="inline" rend="margin-left:1em">○尊重者。謂證如者。皆
<lb n="0442b05"/>是入理聖人。可尊可重故。</p>
<p id="pX25p0442b0511" type="inline" rend="margin-left:1em">○若準魏經。即但言有
<lb n="0442b06"/>佛使人尊重。不言別有弟子。故使文云。即為有佛
<lb n="0442b07"/>尊重似佛。</p>
<lb n="0442b08"/>
<p id="pX25p0442b0801" rend="margin-left:1em">△二約義辨名勝
(經)
四。初問。二答。三徵。四釋。</p>
<p id="pX25p0442b0818" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0442b09"/>
<p id="pX25p0442b0901">爾時須菩提白佛言。世尊。當何名此經。我等云何奉
<lb n="0442b10"/>持。</p>
<lb n="0442b11"/>
<p id="pX25p0442b1101" rend="margin-left:1em">【記】名勝經問意云。未審此經。有何名目。不有名目。
<lb n="0442b12"/>如何奉持。</p>
<lb n="0442b13"/>
<p id="pX25p0442b1301" rend="margin-left:1em">△二答。</p>
<lb n="0442b14"/>
<p id="pX25p0442b1401">佛告須菩提。是經名為金剛般若波羅蜜。以是名字。
<lb n="0442b15"/>汝當奉持。</p>
<lb n="0442b16"/>
<p id="pX25p0442b1601" rend="margin-left:1em">【記】答文可知。</p>
<lb n="0442b17"/>
<p id="pX25p0442b1701" rend="margin-left:1em">△三徵。</p>
<lb n="0442b18"/>
<p id="pX25p0442b1801">所以者何。</p>
<lb n="0442b19"/>
<p id="pX25p0442b1901" rend="margin-left:1em">【記】徵意云。如來常說。諸法名相皆空。今特立此名
<lb n="0442b20"/>者。有何所以。</p>
<lb n="0442b21"/>
<p id="pX25p0442b2101" rend="margin-left:1em">△四釋。</p>
<lb n="0442b22"/>
<p id="pX25p0442b2201">須菩提。佛說般若波羅蜜。則非般若波羅蜜。</p>
<lb n="0442b23"/>
<p id="pX25p0442b2301" rend="margin-left:1em">【記】釋意云。我所立者。名即無名。無名之名。豈違空
<lb n="0442b24"/>義。</p>
<p id="pX25p0442b2402" type="inline" rend="margin-left:1em">○為受持故於無名中強立名耳。</p>
<lb n="0442c01"/>
<p id="pX25p0442c0101" rend="margin-left:1em">【疏】二。約義。辨名勝。佛立經名。約能斷惑。斷惑故勝
<lb n="0442c02"/>也。</p>
<lb n="0442c03"/>
<p id="pX25p0442c0301" rend="margin-left:1em">【記】佛立下。釋立名之因。</p>
<p id="pX25p0442c0310" type="inline" rend="margin-left:1em">○因即所依之義。謂金剛
<lb n="0442c04"/>有能壞之義。般若有觀照之功。法喻雙彰。故曰金
<lb n="0442c05"/>剛般若。</p>
<p id="pX25p0442c0504" type="inline" rend="margin-left:1em">○其實亦約能堅之義以立。今且就用釋
<lb n="0442c06"/>之。</p>
<p id="pX25p0442c0602" type="inline" rend="margin-left:1em">○具如題中及七義句中說也。</p>
<p id="pX25p0442c0614" type="inline" rend="margin-left:1em">○斷惑故勝者。
<lb n="0442c07"/>眾生流轉。為遭惑染。若斷惑染。成佛無疑。豈不勝
<lb n="0442c08"/>乎。</p>
<lb n="0442c09"/>
<p id="pX25p0442c0901" rend="margin-left:1em">【疏】則非般若者。無著云。對治如言執故。</p>
<lb n="0442c10"/>
<p id="pX25p0442c1001" rend="margin-left:1em">【記】對治等者。約名顯義。義實名虗。若執虗名。安得
<lb n="0442c11"/>實義慮有斯執。是故對治。</p>
<lb n="0442c12"/>
<p id="pX25p0442c1201" rend="margin-left:1em">△三佛無異說勝
(經)
二。初問。二答。</p>
<p id="pX25p0442c1214" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0442c13"/>
<p id="pX25p0442c1301">須菩提。於意云何。如來有所說法不。</p>
<lb n="0442c14"/>
<p id="pX25p0442c1401" rend="margin-left:1em">【記】異說勝經。問意云。汝謂如來。除所證之法外。更
<lb n="0442c15"/>有別異之說不。</p>
<lb n="0442c16"/>
<p id="pX25p0442c1601" rend="margin-left:1em">△二答。</p>
<lb n="0442c17"/>
<p id="pX25p0442c1701">須菩提白佛言。世尊。如來無所說。</p>
<lb n="0442c18"/>
<p id="pX25p0442c1801" rend="margin-left:1em">【記】答意云。如來除所證之法外。更無別異之說。</p>
<lb n="0442c19"/>
<p id="pX25p0442c1901" rend="margin-left:1em">【記】此段躡於次前立名處來。意云。非唯立此經名。
<lb n="0442c20"/>名即無名。凡有所說。悉皆如此。又非我獨爾。諸佛
<lb n="0442c21"/>亦然。</p>
<lb n="0442c22"/>
<p id="pX25p0442c2201" rend="margin-left:1em">△三佛無異說勝
(疏)
三。初標科。二正釋。三引證
<lb n="0442c23"/>初標科。</p>
<lb n="0442c24"/>
<p id="pX25p0442c2401" rend="margin-left:1em">【疏】三。佛無異說勝。</p>
<lb n="0443a01"/>
<p id="pX25p0443a0101" rend="margin-left:1em">△二正釋四。初釋無說。二出所以。三結通諸佛。四
<lb n="0443a02"/>結成上義。</p>
<p id="pX25p0443a0205" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋無說。</p>
<lb n="0443a03"/>
<p id="pX25p0443a0301" rend="margin-left:1em">【疏】無所說者。無別異增減之說。</p>
<lb n="0443a04"/>
<p id="pX25p0443a0401" rend="margin-left:1em">【記】無別等者。謂釋迦一佛。初中後說。竟無別異增
<lb n="0443a05"/>減。</p>
<p id="pX25p0443a0502" type="inline" rend="margin-left:1em">○然乃但據真實無差。不約言詞有異耳。</p>
<lb n="0443a06"/>
<p id="pX25p0443a0601" rend="margin-left:1em">△二出所以。</p>
<lb n="0443a07"/>
<p id="pX25p0443a0701" rend="margin-left:1em">【疏】但如證而說。既如其證。則無所說。</p>
<lb n="0443a08"/>
<p id="pX25p0443a0801" rend="margin-left:1em">【記】但如下。出所以也。</p>
<p id="pX25p0443a0809" type="inline" rend="margin-left:1em">○凡有說時。皆如其證。證中
<lb n="0443a09"/>無說。豈有異耶。</p>
<lb n="0443a10"/>
<p id="pX25p0443a1001" rend="margin-left:1em">△三結通諸佛。</p>
<lb n="0443a11"/>
<p id="pX25p0443a1101" rend="margin-left:1em">【疏】三世佛皆然。</p>
<lb n="0443a12"/>
<p id="pX25p0443a1201" rend="margin-left:1em">【記】三世下。結通諸佛。</p>
<p id="pX25p0443a1209" type="inline" rend="margin-left:1em">○以諸佛同證。竟無二源。不
<lb n="0443a13"/>證則<anchor xml:id="begd1e18891"/>已<anchor xml:id="endd1e18891"/>。證則無別也。</p>
<p id="pX25p0443a1309" type="inline" rend="margin-left:1em">○若未至極位。在因地中。隨
<lb n="0443a14"/>其所說。各各差別。何以故。所證不同故。如地前地
<lb n="0443a15"/>上十地。節級不同。</p>
<p id="pX25p0443a1508" type="inline" rend="margin-left:1em">○由是果人。決無異說。</p>
<lb n="0443a16"/>
<p id="pX25p0443a1601" rend="margin-left:1em">△四結成上義。</p>
<lb n="0443a17"/>
<p id="pX25p0443a1701" rend="margin-left:1em">【疏】故云無異說。</p>
<lb n="0443a18"/>
<p id="pX25p0443a1801" rend="margin-left:1em">【記】故云下。結成上義。</p>
<p id="pX25p0443a1809" type="inline" rend="margin-left:1em">○既一佛多佛。過去未來。所
<lb n="0443a19"/>說皆同。咸如其證。如證之說。不亦勝乎。</p>
<lb n="0443a20"/>
<p id="pX25p0443a2001" rend="margin-left:1em">△三引證二。初引本論。二引無著。</p>
<p id="pX25p0443a2014" type="inline" rend="margin-left:1em">初引本論。</p>
<lb n="0443a21"/>
<p id="pX25p0443a2101" rend="margin-left:1em">【疏】故論云。無有一法唯獨如來說餘佛不說。</p>
<lb n="0443a22"/>
<p id="pX25p0443a2201" rend="margin-left:1em">【疏】故論云下。引證。</p>
<p id="pX25p0443a2208" type="inline" rend="margin-left:1em">○唯獨等者。說般若能斷煩惱
<lb n="0443a23"/>無有一佛不作此說。</p>
<p id="pX25p0443a2309" type="inline" rend="margin-left:1em">○餘皆若此。</p>
<lb n="0443a24"/>
<p id="pX25p0443a2401" rend="margin-left:1em">△二引無著。</p>
<lb n="0443b01"/>
<p id="pX25p0443b0101" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。第一義不可說。</p>
<lb n="0443b02"/>
<p id="pX25p0443b0201" rend="margin-left:1em">【記】第一等者。以諦理離言說相。離名字相。故不可
<lb n="0443b03"/>說。</p>
<p id="pX25p0443b0302" type="inline" rend="margin-left:1em">○此證前既如其證則無所說也。</p>
<p id="pX25p0443b0315" type="inline" rend="margin-left:1em">○然無著天
<lb n="0443b04"/>親。語雖似異。其意實同。既如其證。豈非第一義耶。</p>
<lb n="0443b05"/>
<p id="pX25p0443b0501" rend="margin-left:1em">△四施福劣塵勝
(經)
三。初問。二答。三釋。</p>
<p id="pX25p0443b0516" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0443b06"/>
<p id="pX25p0443b0601">須菩提。於意云何。三千大千世界。所有微塵。是為多
<lb n="0443b07"/>不。</p>
<lb n="0443b08"/>
<p id="pX25p0443b0801" rend="margin-left:1em">△二答。</p>
<lb n="0443b09"/>
<p id="pX25p0443b0901">須菩提言。甚多世尊。</p>
<lb n="0443b10"/>
<p id="pX25p0443b1001" rend="margin-left:1em">【記】塵勝經。問答之文可見。</p>
<lb n="0443b11"/>
<p id="pX25p0443b1101" rend="margin-left:1em">△三釋。</p>
<lb n="0443b12"/>
<p id="pX25p0443b1201">須菩提。諸微塵。如來說非微塵。是名微塵。如來說世
<lb n="0443b13"/>界。非世界。是名世界。</p>
<lb n="0443b14"/>
<p id="pX25p0443b1401" rend="margin-left:1em">【記】釋意云。所言塵者。非煩惱塵。但是地塵。所言世
<lb n="0443b15"/>界者。非染因界。但是地塵界。</p>
<lb n="0443b16"/>
<p id="pX25p0443b1601" rend="margin-left:1em">【疏】四。施福劣塵勝。</p>
<lb n="0443b17"/>
<p id="pX25p0443b1701" rend="margin-left:1em">【記】此即躡前較量中來。由前說河沙寶施。不及持
<lb n="0443b18"/>經。惑者所聞。未能誠信。所以如來。特說此義。使其
<lb n="0443b19"/>明見優劣。用滌所疑。具在疏文昭然可見。</p>
<lb n="0443b20"/>
<p id="pX25p0443b2001" rend="margin-left:1em">【疏】論云。寶施福德。是煩惱因。以能成就煩惱事故。
<lb n="0443b21"/>地塵無記。非煩惱因。故塵勝施劣。</p>
<lb n="0443b22"/>
<p id="pX25p0443b2201" rend="margin-left:1em">【記】論云下。釋盡其意。</p>
<p id="pX25p0443b2209" type="inline" rend="margin-left:1em">○意云。碎界為塵。塵上不起
<lb n="0443b23"/>煩惱。寶施得福。即有貪瞋。五欲自娛。無惡不造。故
<lb n="0443b24"/>相傳云。布施是第三生怨。所以塵界勝於寶施。</p>
<p id="pX25p0443b2419" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0443c01"/>且塵界但不起過。尚得為勝。況受持此經。定招佛
<lb n="0443c02"/>果。豈可以為劣哉。</p>
<p id="pX25p0443c0208" type="inline" rend="margin-left:1em">○由是相望。便有三重勝劣。謂
<lb n="0443c03"/>寶施不及塵界。塵界不及持經。持經尚勝於塵界。
<lb n="0443c04"/>豈得不如寶施。如百姓不如宰相。宰相不如天子。
<lb n="0443c05"/>天子尚勝於宰相。豈得不如百姓。喻中天子最勝
<lb n="0443c06"/>也。法中持經最勝也。經勝所以。豈不昭然。</p>
<lb n="0443c07"/>
<p id="pX25p0443c0701" rend="margin-left:1em">【疏】大雲云。故諸地塵。則非貪等煩惱塵。是名無記
<lb n="0443c08"/>地塵。如來說三千界。非煩惱染因界。是名地塵無
<lb n="0443c09"/>記界。</p>
<lb n="0443c10"/>
<p id="pX25p0443c1001" rend="margin-left:1em">【記】大雲下。但對經文以揀法喻。更無別義。</p>
<p id="pX25p0443c1017" type="inline" rend="margin-left:1em">○然其
<lb n="0443c11"/>意者。說微塵是塵。貪等亦是塵。以俱有坌汙之義
<lb n="0443c12"/>故。說三千為界。說煩惱染因亦為界。以皆有為因
<lb n="0443c13"/>之義故。亦可三千是器界。煩惱是有情界。故云今
<lb n="0443c14"/>則揀非貪等塵及染因界。但是地塵及三千界也。</p>
<lb n="0443c15"/>
<p id="pX25p0443c1501" rend="margin-left:1em">【疏】是則界為塵因。塵不生煩惱。施為福因。福生煩
<lb n="0443c16"/>惱。</p>
<lb n="0443c17"/>
<p id="pX25p0443c1701" rend="margin-left:1em">【記】是則下。結釋上義。並如前說。</p>
<lb n="0443c18"/>
<p id="pX25p0443c1801" rend="margin-left:1em">△五感果離相勝
(經)
四。初問。二答。三徵。四釋。</p>
<p id="pX25p0443c1818" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0443c19"/>
<p id="pX25p0443c1901">須菩提。於意云何。可以三十二相。見如來不。</p>
<lb n="0443c20"/>
<p id="pX25p0443c2001" rend="margin-left:1em">△二答。</p>
<lb n="0443c21"/>
<p id="pX25p0443c2101">不也世尊。不可以三十二相得見如來。</p>
<lb n="0443c22"/>
<p id="pX25p0443c2201" rend="margin-left:1em">【記】果勝經。問答之文可知。</p>
<lb n="0443c23"/>
<p id="pX25p0443c2301" rend="margin-left:1em">△三徵。</p>
<lb n="0443c24"/>
<p id="pX25p0443c2401">何以故。</p>
<lb n="0444a01"/>
<p id="pX25p0444a0101" rend="margin-left:1em">【記】徵意云。以何義故。不以三十二相為法身如來。</p>
<lb n="0444a02"/>
<p id="pX25p0444a0201" rend="margin-left:1em">△四釋。</p>
<lb n="0444a03"/>
<p id="pX25p0444a0301">如來說三十二相。即是非相。是名三十二相。</p>
<lb n="0444a04"/>
<p id="pX25p0444a0401" rend="margin-left:1em">【記】釋意云。如來說三十二相。非是法身無為之相。
<lb n="0444a05"/>但是化身有為之相故。</p>
<lb n="0444a06"/>
<p id="pX25p0444a0601" rend="margin-left:1em">△五感果離相勝
(疏)
三。初標章。二正釋經文。三轉
<lb n="0444a07"/>遮謬解。初標科。</p>
<lb n="0444a08"/>
<p id="pX25p0444a0801" rend="margin-left:1em">【疏】五感果離相勝。</p>
<lb n="0444a09"/>
<p id="pX25p0444a0901" rend="margin-left:1em">△二正釋經文二。初敘經起意。二引證勝劣。</p>
<p id="pX25p0444a0918" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0444a10"/>敘經起意。</p>
<lb n="0444a11"/>
<p id="pX25p0444a1101" rend="margin-left:1em">【疏】恐施寶者云。我施求佛誰言煩惱。故此經云。可
<lb n="0444a12"/>以相為佛不。</p>
<lb n="0444a13"/>
<p id="pX25p0444a1301" rend="margin-left:1em">【記】恐施可。敘經起之意也。</p>
<p id="pX25p0444a1311" type="inline" rend="margin-left:1em">○恐彼意云。若施不求
<lb n="0444a14"/>佛。即起煩惱。本為求佛。云何。煩惱。</p>
<p id="pX25p0444a1414" type="inline" rend="margin-left:1em">○彼所求者。即
<lb n="0444a15"/>是三十二相之身。為破此見。故復問之。</p>
<lb n="0444a16"/>
<p id="pX25p0444a1601" rend="margin-left:1em">△二引證勝劣又三。初標。二徵。三釋。</p>
<p id="pX25p0444a1615" type="inline" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0444a17"/>
<p id="pX25p0444a1701" rend="margin-left:1em">【疏】論云。持說此法。能成菩提。勝彼福德。</p>
<lb n="0444a18"/>
<p id="pX25p0444a1801" rend="margin-left:1em">【記】持說下。且標勝劣。</p>
<p id="pX25p0444a1809" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂寶施但得色相。持經即
<lb n="0444a19"/>得菩提。故云勝彼福德。</p>
<lb n="0444a20"/>
<p id="pX25p0444a2001" rend="margin-left:1em">△二徵。</p>
<lb n="0444a21"/>
<p id="pX25p0444a2101" rend="margin-left:1em">【疏】何以故。</p>
<lb n="0444a22"/>
<p id="pX25p0444a2201" rend="margin-left:1em">【記】何以故者。徵。</p>
<p id="pX25p0444a2207" type="inline" rend="margin-left:1em">○意云。既得三十二相。何不得菩
<lb n="0444a23"/>提。</p>
<lb n="0444a24"/>
<p id="pX25p0444a2401" rend="margin-left:1em">△三釋。</p>
<lb n="0444b01"/>
<p id="pX25p0444b0101" rend="margin-left:1em">【疏】彼相。於佛菩提。非法身相故。</p>
<lb n="0444b02"/>
<p id="pX25p0444b0201" rend="margin-left:1em">【記】彼相下。釋也。</p>
<p id="pX25p0444b0207" type="inline" rend="margin-left:1em">○理法身。是菩提相。彼三十二相。
<lb n="0444b03"/>非菩提相。</p>
<p id="pX25p0444b0305" type="inline" rend="margin-left:1em">○所以言者。菩提無相故。</p>
<p id="pX25p0444b0315" type="inline" rend="margin-left:1em">○由法身即
<lb n="0444b04"/>菩提相。非菩提相空矣。</p>
<lb n="0444b05"/>
<p id="pX25p0444b0501" rend="margin-left:1em">【記】又於其中。法身則勝。色身則劣。何以故。法身無
<lb n="0444b06"/>為。真實性故。色身有為。影像相故。</p>
<p id="pX25p0444b0614" type="inline" rend="margin-left:1em">○然由持說因
<lb n="0444b07"/>勝。故果中獲法身。寶施因劣。故果中獲色身。故上
<lb n="0444b08"/>標云。持說此經。勝彼福德。</p>
<lb n="0444b09"/>
<p id="pX25p0444b0901" rend="margin-left:1em">△三轉遮謬解又二。初正遮。二結釋。</p>
<p id="pX25p0444b0915" type="inline" rend="margin-left:1em">初正遮。</p>
<lb n="0444b10"/>
<p id="pX25p0444b1001" rend="margin-left:1em">【疏】經福能降施福。得三十二相。</p>
<lb n="0444b11"/>
<p id="pX25p0444b1101" rend="margin-left:1em">【記】經福下。轉遮謬解。</p>
<p id="pX25p0444b1109" type="inline" rend="margin-left:1em">○恐施寶者。聞上所說。便云。
<lb n="0444b12"/>雖知色身劣於法身。寶施不如持說。我以不能持
<lb n="0444b13"/>說。不要法身。恒將寶施。成就色身。相好既圓。不亦
<lb n="0444b14"/>妙矣。為遮此見。故此云也。</p>
<p id="pX25p0444b1411" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂前且約別義分於
<lb n="0444b15"/>因果。故說施感相身。若據實義而論。空施不成相
<lb n="0444b16"/>果。何者。由無智慧。隨相生情。所施雖多。唯成有漏。
<lb n="0444b17"/>縱得三十二相。但是轉輪王。色相雖同。不名為佛。
<lb n="0444b18"/>若能持說此經。則智慧圓起。依慧行施。不住有空。
<lb n="0444b19"/>以無漏因。獲無漏果。如此三十二相。始得名為佛
<lb n="0444b20"/>焉。</p>
<lb n="0444b21"/>
<p id="pX25p0444b2101" rend="margin-left:1em">△二結釋。</p>
<lb n="0444b22"/>
<p id="pX25p0444b2201" rend="margin-left:1em">【疏】意明經福降施。方得色相佛身。若但寶施。即煩
<lb n="0444b23"/>惱因。</p>
<lb n="0444b24"/>
<p id="pX25p0444b2401" rend="margin-left:1em">【記】意明下。結釋上義。不逾前說。</p>
<lb n="0444c01"/>
<p id="pX25p0444c0101" rend="margin-left:1em">△二約內財較量倍顯經勝
(經)
二。初較量勝劣。二
<lb n="0444c02"/>釋勝所以。初較量勝劣
(經)
二。初能較<anchor xml:id="begd1e19342"/>己<anchor xml:id="endd1e19342"/>勝。二所較
<lb n="0444c03"/>更勝。</p>
<p id="pX25p0444c0303" type="inline" rend="margin-left:1em">初能較<anchor xml:id="begd1e19352"/>己<anchor xml:id="endd1e19352"/>勝。</p>
<lb n="0444c04"/>
<p id="pX25p0444c0401">須菩提。若有善男子。善女人。以恒河沙等身命布施。</p>
<lb n="0444c05"/>
<p id="pX25p0444c0501" rend="margin-left:1em">△二所較更勝。</p>
<lb n="0444c06"/>
<p id="pX25p0444c0601">若復有人。於此經中。乃至受持四句偈等。為他人說。
<lb n="0444c07"/>其福甚多。</p>
<lb n="0444c08"/>
<p id="pX25p0444c0801" rend="margin-left:1em">【記】較量經意。如文可知。但甚多之言。顯超命施之
<lb n="0444c09"/>福也。</p>
<lb n="0444c10"/>
<p id="pX25p0444c1001" rend="margin-left:1em">【疏】二約內財較量倍顯經勝。二。初較量勝劣。捨身
<lb n="0444c11"/>勝於寶施。持說又勝捨命。</p>
<lb n="0444c12"/>
<p id="pX25p0444c1201" rend="margin-left:1em">【記】捨身等者。意恐人聞寶施不及受持。便謂以是
<lb n="0444c13"/>身外之財。所以劣於經福。若將身命布施。必勝受
<lb n="0444c14"/>持。為破其見。故有此文。</p>
<p id="pX25p0444c1410" type="inline" rend="margin-left:1em">○沙數猶劣。況一身耶。</p>
<lb n="0444c15"/>
<p id="pX25p0444c1501" rend="margin-left:1em">△二釋勝所以
(經)
五。初泣歎未聞深法勝。二淨心
<lb n="0444c16"/>契實具德勝。三信解三空同佛勝。四聞時不動希
<lb n="0444c17"/>有勝。五大因清淨第一勝。</p>
<p id="pX25p0444c1711" type="inline" rend="margin-left:1em">初泣歎未聞深法勝。</p>
<lb n="0444c18"/>
<p id="pX25p0444c1801">爾時須菩提。聞說是經。深解義趣。涕淚悲泣。而白佛

<lb n="0444c19"/>言。希有世尊。佛說如是甚深經典。我從昔來所得慧
<lb n="0444c20"/>眼。未曾得聞如是之經。</p>
<lb n="0444c21"/>
<p id="pX25p0444c2101" rend="margin-left:1em">【記】泣歎經意者。謂空生聞上所說。喜極成悲。泣涕
<lb n="0444c22"/>連連。自宣心曲。身為羅漢。<anchor xml:id="begd1e19430"/>已<anchor xml:id="endd1e19430"/>是多時。慧眼雖聞。未
<lb n="0444c23"/>聞斯教。</p>
<lb n="0444c24"/>
<p id="pX25p0444c2401" rend="margin-left:1em">【疏】二釋勝所以。五。初泣歎未聞深法勝。</p>
<lb n="0445a01"/>
<p id="pX25p0445a0101" rend="margin-left:1em">【疏】捨身之苦。<anchor xml:id="begd1e19448"/>已<anchor xml:id="endd1e19448"/>感人心。何況更聞不及持說。是故
<lb n="0445a02"/>悲淚。</p>
<lb n="0445a03"/>
<p id="pX25p0445a0301" rend="margin-left:1em">【記】捨身下。悲泣之由。</p>
<p id="pX25p0445a0309" type="inline" rend="margin-left:1em">○然有三意。一謂傷彼捨身
<lb n="0445a04"/>虗其功故。意云。捨命河沙。劣於持說。不達深旨。勞
<lb n="0445a05"/>而無功。二謂悲曩劫不逢遇故。意云。在凡不聞。故
<lb n="0445a06"/>當其分。自階聖果。亦未聞之。三謂慶今得聞喜極
<lb n="0445a07"/>成悲故。善吉剏聞深法。非本所望。涕淚文流。以彰
<lb n="0445a08"/>極喜。</p>
<p id="pX25p0445a0803" type="inline" rend="margin-left:1em">○今此疏中。且明前一也。</p>
<lb n="0445a09"/>
<p id="pX25p0445a0901" rend="margin-left:1em">【疏】論云。念彼身苦。尊重法故悲淚。</p>
<lb n="0445a10"/>
<p id="pX25p0445a1001" rend="margin-left:1em">【記】論云下。引證。</p>
<lb n="0445a11"/>
<p id="pX25p0445a1101" rend="margin-left:1em">【疏】慧眼。人空也。未聞。法空也。</p>
<lb n="0445a12"/>
<p id="pX25p0445a1201" rend="margin-left:1em">【記】慧眼等者。謂空生混跡。寄位小乘。自證人空<anchor xml:id="begd1e19496"/>已<anchor xml:id="endd1e19496"/>
<lb n="0445a13"/>來。未聞法空之理。以法空是大乘所證境故。</p>
<lb n="0445a14"/>
<p id="pX25p0445a1401" rend="margin-left:1em">【記】然以此為經勝由者。有兩重意。一謂教若麤淺。
<lb n="0445a15"/>聞乃尋常。既感悲啼。乃知深妙。二謂常人啼泣。未
<lb n="0445a16"/>足為奇。善吉悲傷。當知最勝。勝之所以。不亦明乎。</p>
<lb n="0445a17"/>
<p id="pX25p0445a1701" rend="margin-left:1em">△二淨心契實具德勝
(經)
二。初正明。二拂跡。初正
<lb n="0445a18"/>明。</p>
<lb n="0445a19"/>
<p id="pX25p0445a1901">世。尊。若復有人。得聞是經。信心清淨。則生實相。當知
<lb n="0445a20"/>是人。成就第一希有功德。</p>
<lb n="0445a21"/>
<p id="pX25p0445a2101" rend="margin-left:1em">【記】正明經意云。若人聞此。能生信心。此信若生。不
<lb n="0445a22"/>信諸法。故云清淨諸法既泯。實相生焉。三身功德
<lb n="0445a23"/>自此周備。豈不勝耶。</p>
<p id="pX25p0445a2309" type="inline" rend="margin-left:1em">○第一等者如前所明。經文
<lb n="0445a24"/>存略。故標二也。</p>
<lb n="0445b01"/>
<p id="pX25p0445b0101" rend="margin-left:1em">【疏】二淨心契實具德勝二。初正明。論云。此中有實
<lb n="0445b02"/>相。餘者非實相。</p>
<lb n="0445b03"/>
<p id="pX25p0445b0301" rend="margin-left:1em">【記】此中。即般若教。餘者。即未說般若之前二乘人
<lb n="0445b04"/>天之教。</p>
<p id="pX25p0445b0404" type="inline" rend="margin-left:1em">○所言實相者。即無相之相也。謂無我法
<lb n="0445b05"/>之相。以要言之。離一切相。各為實相。故下文云。離
<lb n="0445b06"/>一切相。即名諸佛。</p>
<p id="pX25p0445b0608" type="inline" rend="margin-left:1em">○言餘教所無者。謂人天教中。
<lb n="0445b07"/>具足二執。小乘教內。法相猶存。不可以二執之相
<lb n="0445b08"/>而為實相。故言餘者非實相。非。猶無也。</p>
<p id="pX25p0445b0816" type="inline" rend="margin-left:1em">○言此有
<lb n="0445b09"/>者。謂頓除二執。雙顯二空。空病亦空。二邊皆離。中
<lb n="0445b10"/>道斯顯。名實相焉。故云此中有也。</p>
<lb n="0445b11"/>
<p id="pX25p0445b1101" rend="margin-left:1em">【記】問。實相之理。教但能詮。云何信心便生實相。答。
<lb n="0445b12"/>謂能信此經。必無二執。無二執處。即是實相。非謂
<lb n="0445b13"/>別有實相生也。</p>
<lb n="0445b14"/>
<p id="pX25p0445b1401" rend="margin-left:1em">△二拂跡。</p>
<lb n="0445b15"/>
<p id="pX25p0445b1501">世尊。是實相者。則是非相。是故如來說名實相。</p>
<lb n="0445b16"/>
<p id="pX25p0445b1601" rend="margin-left:1em">【記】拂跡經意云。此實相者。體當勝義。但唯無相。名
<lb n="0445b17"/>依世諦。故言實相。</p>
<lb n="0445b18"/>
<p id="pX25p0445b1801" rend="margin-left:1em">【疏】二拂跡。無著云。為離實相分別想故。</p>
<lb n="0445b19"/>
<p id="pX25p0445b1901" rend="margin-left:1em">【記】為離等者。恐聞實相之名。便生實相之想。想即
<lb n="0445b20"/>分別也。良以實相真妙。言念不及。雖假言念。唯證
<lb n="0445b21"/>相應。若起當情。但唯影像。恐認於此。故曰即非。</p>
<lb n="0445b22"/>
<p id="pX25p0445b2201" rend="margin-left:1em">△三信解三空同佛勝
(經)
三。初總標信解。二別顯
<lb n="0445b23"/>三空。三如來印定。</p>
<p id="pX25p0445b2308" type="inline" rend="margin-left:1em">初總標信解。</p>
<lb n="0445b24"/>
<p id="pX25p0445b2401">世尊。我今得聞如是經典。信解受持。不足為難。若當
<lb n="0445c01"/>來世後五百歲。其有眾生。得聞是經。信解受持。是人
<lb n="0445c02"/>則為第一希有。</p>
<lb n="0445c03"/>
<p id="pX25p0445c0301" rend="margin-left:1em">【記】信解經意云。我為阿羅漢。親稟佛言。信解受持。
<lb n="0445c04"/>不為難事。若當來世。濁惡世中。去聖時遠。不聞佛
<lb n="0445c05"/>說。覽斯遺教。信解法空。領受任持。依解起行。若斯
<lb n="0445c06"/>等類。不亦難乎。</p>
<lb n="0445c07"/>
<p id="pX25p0445c0701" rend="margin-left:1em">【疏】三信解三空同佛勝。三。初總標信解。</p>
<lb n="0445c08"/>
<p id="pX25p0445c0801" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。未來法滅時。尚有菩薩受持。故無我人
<lb n="0445c09"/>等取。云何汝等於正法時。遠離修行。不生慚愧。</p>
<lb n="0445c10"/>
<p id="pX25p0445c1001" rend="margin-left:1em">【記】未來等者。謂無著出世。當正法中。故引來世之
<lb n="0445c11"/>勝人以誡當時之劣者。是知小人君子。何代無之。
<lb n="0445c12"/>斯則指於第二疑中所說後五百歲持戒修福者
<lb n="0445c13"/>也。</p>
<lb n="0445c14"/>
<p id="pX25p0445c1401" rend="margin-left:1em">△二別顯三空
(經)
三。初我空。二法空。三俱空。初我
<lb n="0445c15"/>空二。初徵。二釋。</p>
<p id="pX25p0445c1507" type="inline" rend="margin-left:1em">初徵。</p>
<lb n="0445c16"/>
<p id="pX25p0445c1601">何以故。</p>
<lb n="0445c17"/>
<p id="pX25p0445c1701" rend="margin-left:1em">【記】三空經。徵意云。設有能信解受持。以何義故。得
<lb n="0445c18"/>為希有。</p>
<lb n="0445c19"/>
<p id="pX25p0445c1901" rend="margin-left:1em">△二釋。</p>
<lb n="0445c20"/>
<p id="pX25p0445c2001">此人無我相人相眾生相壽者相。</p>
<lb n="0445c21"/>
<p id="pX25p0445c2101" rend="margin-left:1em">【記】釋意云。以無我等相故。</p>
<p id="pX25p0445c2111" type="inline" rend="margin-left:1em">○此則我空也。</p>
<lb n="0445c22"/>
<p id="pX25p0445c2201" rend="margin-left:1em">△二法空二。初徵。二釋。</p>
<p id="pX25p0445c2210" type="inline" rend="margin-left:1em">初徵。</p>
<lb n="0445c23"/>
<p id="pX25p0445c2301">所以者何。</p>
<lb n="0445c24"/>
<p id="pX25p0445c2401" rend="margin-left:1em">【記】徵意云。所以令無我等相者。何謂也。</p>
<lb n="0446a01"/>
<p id="pX25p0446a0101" rend="margin-left:1em">△二釋。</p>
<lb n="0446a02"/>
<p id="pX25p0446a0201">我相即是非相。人相眾生相壽者相即是非相。</p>
<lb n="0446a03"/>
<p id="pX25p0446a0301" rend="margin-left:1em">【記】釋意云。以我等相。即非相故。</p>
<p id="pX25p0446a0313" type="inline" rend="margin-left:1em">○我相體是心心
<lb n="0446a04"/>所法。既無此體。即是法空也。</p>
<lb n="0446a05"/>
<p id="pX25p0446a0501" rend="margin-left:1em">△三俱空二。初徵。二釋。</p>
<p id="pX25p0446a0510" type="inline" rend="margin-left:1em">初徵。</p>
<lb n="0446a06"/>
<p id="pX25p0446a0601">何以故。</p>
<lb n="0446a07"/>
<p id="pX25p0446a0701" rend="margin-left:1em">【記】又徵意云。以何義故。令無我法之相。</p>
<lb n="0446a08"/>
<p id="pX25p0446a0801" rend="margin-left:1em">△二釋。</p>
<lb n="0446a09"/>
<p id="pX25p0446a0901">離一切諸相即名諸佛。</p>
<lb n="0446a10"/>
<p id="pX25p0446a1001" rend="margin-left:1em">【記】後釋意云。離一切相。名為佛故。</p>
<p id="pX25p0446a1014" type="inline" rend="margin-left:1em">○諸相雖多。不
<lb n="0446a11"/>逾我法。今此統收。故云一切。</p>
<p id="pX25p0446a1112" type="inline" rend="margin-left:1em">○斯則是相皆離。為
<lb n="0446a12"/>俱空也。俱空之理。則名為佛。佛自此成。故言勝也。</p>
<lb n="0446a13"/>
<p id="pX25p0446a1301" rend="margin-left:1em">【疏】二。別顯三空。</p>
<lb n="0446a14"/>
<p id="pX25p0446a1401" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。無我等者。無人取。我等即非相者。無法
<lb n="0446a15"/>取。</p>
<lb n="0446a16"/>
<p id="pX25p0446a1601" rend="margin-left:1em">【記】人法二取。其義可知。</p>
<lb n="0446a17"/>
<p id="pX25p0446a1701" rend="margin-left:1em">【疏】離一切者。顯示諸菩薩隨順學相。諸佛世尊離
<lb n="0446a18"/>一切相。是故我等。應如是學。</p>
<lb n="0446a19"/>
<p id="pX25p0446a1901" rend="margin-left:1em">【記】顯示等者。為我法二空。菩薩有分。離一切相。方
<lb n="0446a20"/>是如來。今顯示此義者。令諸菩薩。方便隨順。學而
<lb n="0446a21"/>習之。見賢思齊。速成佛故。故云諸佛世尊乃至如
<lb n="0446a22"/>是學也。</p>
<lb n="0446a23"/>
<p id="pX25p0446a2301" rend="margin-left:1em">△三如來印定。</p>
<lb n="0446a24"/>
<p id="pX25p0446a2401">佛告須菩提。如是如是。</p>
<lb n="0446b01"/>
<p id="pX25p0446b0101" rend="margin-left:1em">【疏】三。如來印定。</p>
<lb n="0446b02"/>
<p id="pX25p0446b0201" rend="margin-left:1em">【記】印定經意。如文可知。</p>
<lb n="0446b03"/>
<p id="pX25p0446b0301" rend="margin-left:1em">【記】然以前來從爾時須菩提聞說是經。乃至離一
<lb n="0446b04"/>切相即名諸佛。盡是空生之言。於中邐迤有其六
<lb n="0446b05"/>重。所謂聞法悲啼。信生實相。對彰難易。明無我人
<lb n="0446b06"/>法執兼亡。盡成佛故。如斯所說。皆當誠諦之言。故
<lb n="0446b07"/>佛世尊。印云如是。</p>
<p id="pX25p0446b0708" type="inline" rend="margin-left:1em">○重言者。表言當之極耳。</p>
<lb n="0446b08"/>
<p id="pX25p0446b0801" rend="margin-left:1em">△四聞時不動希有勝。</p>
<lb n="0446b09"/>
<p id="pX25p0446b0901">若復有人。得聞是經。不驚不怖不畏。當知是人。甚為
<lb n="0446b10"/>希有。</p>
<lb n="0446b11"/>
<p id="pX25p0446b1101" rend="margin-left:1em">【疏】四。聞時不動希有勝。</p>
<lb n="0446b12"/>
<p id="pX25p0446b1201" rend="margin-left:1em">【記】不動經意云。此經深妙。難解難知。或有人聞。多
<lb n="0446b13"/>生驚畏。若得不生驚畏。豈不希有者哉。</p>
<p id="pX25p0446b1316" type="inline" rend="margin-left:1em">○實難其
<lb n="0446b14"/>人。葢緣經勝。經勝之義。昭然可知。</p>
<lb n="0446b15"/>
<p id="pX25p0446b1501" rend="margin-left:1em">【疏】論云。驚者謂非度生懼。怖者不能斷疑心故。畏
<lb n="0446b16"/>者一向怖故。其心畢竟墮驚怖故。</p>
<lb n="0446b17"/>
<p id="pX25p0446b1701" rend="margin-left:1em">【記】驚畏者。此三行相不同。驚謂愕然而怪。怖則進
<lb n="0446b18"/>退慞惶。畏則一向恐懼。</p>
<p id="pX25p0446b1810" type="inline" rend="margin-left:1em">○如人欲往上京。行於大
<lb n="0446b19"/>路。以先未經歷。忽然而驚。心自念言。何謂至此。或
<lb n="0446b20"/>進或退。疑是疑非。遂無決定之心。謂此路元來不
<lb n="0446b21"/>是。或反而不進。或恐懼發狂。墜壑投巖。不終天命。</p>
<lb n="0446b22"/>
<p id="pX25p0446b2201" rend="margin-left:1em">○法中亦爾。以佛於人天小乘教中。說空說有。不
<lb n="0446b23"/>達意者。隨言而執。及說此經。則顯非空非有中道
<lb n="0446b24"/>之理。先所執者悉皆驚畏。却以為非。不能進趣。或
<lb n="0446c01"/>墮凡夫。或落小乘。菩提真空從茲永失。</p>
<p id="pX25p0446c0116" type="inline" rend="margin-left:1em">○今之經
<lb n="0446c02"/>意則云。若人聞此不有不空難信之法。不生驚畏
<lb n="0446c03"/>之心。則能不捨菩提進向大道。旨趣深玅。尠有其
<lb n="0446c04"/>人。若或有之。是為希有也。</p>
<lb n="0446c05"/>
<p id="pX25p0446c0501" rend="margin-left:1em">△五大因清淨第一勝
(經)
二。初徵。二釋。</p>
<p id="pX25p0446c0516" type="inline" rend="margin-left:1em">初徵。</p>
<lb n="0446c06"/>
<p id="pX25p0446c0601">何以故。</p>
<lb n="0446c07"/>
<p id="pX25p0446c0701" rend="margin-left:1em">【記】大因經。徵意云。以何義故。聞而不驚等。得為希
<lb n="0446c08"/>有耶。</p>
<lb n="0446c09"/>
<p id="pX25p0446c0901" rend="margin-left:1em">△二釋。</p>
<lb n="0446c10"/>
<p id="pX25p0446c1001">須菩提。如來說第一波羅蜜。非第一波羅蜜。是名第
<lb n="0446c11"/>一波羅蜜。</p>
<lb n="0446c12"/>
<p id="pX25p0446c1201" rend="margin-left:1em">【記】釋意云。以此法門。於諸波羅蜜中。是第一波羅
<lb n="0446c13"/>蜜故。然此波羅蜜。若約勝義。則不可言。故言非第
<lb n="0446c14"/>一等。今所說者。約世諦說。為勝之義。不亦然乎。故
<lb n="0446c15"/>云是名等。</p>
<lb n="0446c16"/>
<p id="pX25p0446c1601" rend="margin-left:1em">【疏】五。大因清淨第一勝。</p>
<lb n="0446c17"/>
<p id="pX25p0446c1701" rend="margin-left:1em">【疏】何以故者有二。一。躡前不驚等徵。二。都躡前勝
<lb n="0446c18"/>以徵。</p>
<lb n="0446c19"/>
<p id="pX25p0446c1901" rend="margin-left:1em">【記】二都下。為前來兩重較量。皆言經勝。釋勝所以。
<lb n="0446c20"/>
<anchor xml:id="begd1e19979"/>已<anchor xml:id="endd1e19979"/>列九門。每門之中。各是一義。未知根本何謂勝
<lb n="0446c21"/>乎。斯於勝所以中。更徵勝所以也。</p>
<lb n="0446c22"/>
<p id="pX25p0446c2201" rend="margin-left:1em">【疏】論云。此法門者。名為大因。勝餘修多羅故。</p>
<lb n="0446c23"/>
<p id="pX25p0446c2301" rend="margin-left:1em">【記】大因者。謂第六般若波羅蜜也。以佛有三身。法
<lb n="0446c24"/>身最大。此能得故。名為大因。六中最勝。故稱第一。</p>
<lb n="0447a01"/>
<p id="pX25p0447a0101" rend="margin-left:1em">○勝餘等者。謂人天二乘教中。不詮此法。今乃詮
<lb n="0447a02"/>之。彼以所詮劣故。能詮亦劣。此以所詮勝故。能詮
<lb n="0447a03"/>亦勝也。</p>
<lb n="0447a04"/>
<p id="pX25p0447a0401" rend="margin-left:1em">【疏】名為清淨。無量諸佛同說。</p>
<lb n="0447a05"/>
<p id="pX25p0447a0501" rend="margin-left:1em">【記】清淨等者。謂隨相之法。建言必異。離相之理。說
<lb n="0447a06"/>即無差。以平等一味故。平等一味。即勝義諦也。以
<lb n="0447a07"/>是勝義。故清淨矣。</p>
<lb n="0447a08"/>
<p id="pX25p0447a0801" rend="margin-left:1em">【疏】故彼珍寶檀等。無如是功德。是故彼福德中。此
<lb n="0447a09"/>福為勝。</p>
<lb n="0447a10"/>
<p id="pX25p0447a1001" rend="margin-left:1em">【記】故彼下。通釋都徵之意。</p>
<p id="pX25p0447a1011" type="inline" rend="margin-left:1em">○檀即是施。通於內外
<lb n="0447a11"/>二財。故云等也。</p>
<p id="pX25p0447a1107" type="inline" rend="margin-left:1em">○無如是功德者。謂在因無破惑
<lb n="0447a12"/>之功。在果無法身之德故。</p>
<p id="pX25p0447a1211" type="inline" rend="margin-left:1em">○此福者。受持讀誦也。</p>
<lb n="0447a13"/>
<p id="pX25p0447a1301" rend="margin-left:1em">○然前門門皆顯經勝。勝之根本。不過此門。能成
<lb n="0447a14"/>清淨法身。是故說名為勝。內外財施。安可較量。</p>
<lb n="0447a15"/>
<lb n="0447a16"/>金剛經疏記科會卷第六<lb n="0447a17"/>
<lb n="0447a18"/>
<lb n="0447a19"/>
<lb n="0447a20"/>金剛經疏記科會卷第七<lb n="0447a21"/>
<byline>唐　圭峰大師　疏</byline>
<lb n="0447a22"/>
<byline>宋　長水大師　記</byline>
<lb n="0447a23"/>
<byline>後學古杭雲棲釋大<g ref="CB15358"/>科會</byline>
<lb n="0447a24"/>
<p id="pX25p0447a2401" rend="margin-left:1em">△八斷持說未脫苦果疑
(疏)
二。初標章敘疑。二依
<lb n="0447b01"/>經斷疑。初標章敘疑四。初標章。二指疑起處。三印
<lb n="0447b02"/>定。四結成疑。</p>
<p id="pX25p0447b0206" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0447b03"/>
<p id="pX25p0447b0301" rend="margin-left:1em">【疏】八斷持說未脫苦果疑。</p>
<lb n="0447b04"/>
<p id="pX25p0447b0401" rend="margin-left:1em">【記】第八疏。初標章。</p>
<lb n="0447b05"/>
<p id="pX25p0447b0501" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0447b06"/>
<p id="pX25p0447b0601" rend="margin-left:1em">【疏】論云向說捨身。苦身果報。故福劣。</p>
<lb n="0447b07"/>
<p id="pX25p0447b0701" rend="margin-left:1em">【記】向說下。指疑起處也。此從前內財較量中來。謂
<lb n="0447b08"/>河沙命施。全勝外財。猶感苦身。故名為劣。</p>
<lb n="0447b09"/>
<p id="pX25p0447b0901" rend="margin-left:1em">△三印定。</p>
<lb n="0447b10"/>
<p id="pX25p0447b1001" rend="margin-left:1em">【疏】若爾。</p>
<lb n="0447b11"/>
<p id="pX25p0447b1101" rend="margin-left:1em">【記】若爾者。印定前說。</p>
<lb n="0447b12"/>
<p id="pX25p0447b1201" rend="margin-left:1em">△四結成疑。</p>
<lb n="0447b13"/>
<p id="pX25p0447b1301" rend="margin-left:1em">【疏】依此法門持說。諸菩薩行苦行。亦是苦果。</p>
<lb n="0447b14"/>
<p id="pX25p0447b1401" rend="margin-left:1em">【記】依此下。結成疑也。謂依此經受持解說。不憚勞
<lb n="0447b15"/>苦。即是菩薩行。菩薩之行。無所不為。剜身然燈割
<lb n="0447b16"/>股救鴿。一句投火。半偈亡軀。供佛燒身。捐形飼虎。
<lb n="0447b17"/>如是等行。皆名苦因。為行頗同。果證何異。因果既
<lb n="0447b18"/>等。何勝劣哉。</p>
<lb n="0447b19"/>
<p id="pX25p0447b1901" rend="margin-left:1em">【疏】云何此法不成苦果。</p>
<lb n="0447b20"/>
<p id="pX25p0447b2001" rend="margin-left:1em">【記】云何等者。意明前捨身命。即成苦果。今受持經
<lb n="0447b21"/>亦是苦行。何故不成苦果耶。</p>
<lb n="0447b22"/>
<p id="pX25p0447b2201" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(經)
二。初明超忍以斷疑。二勸離相
<lb n="0447b23"/>以安忍。初明超忍以斷疑二。初明忍體。二明忍相。</p>
<lb n="0447b24"/>
<p id="pX25p0447b2401" rend="margin-left:1em">初明忍體。</p>
<lb n="0447c01"/>
<p id="pX25p0447c0101">須菩提。忍辱波羅蜜。如來說非忍辱波羅蜜。</p>
<lb n="0447c02"/>
<p id="pX25p0447c0201" rend="margin-left:1em">【疏】斷疑之文二。初明超忍以斷疑。二。初明忍體。</p>
<lb n="0447c03"/>
<p id="pX25p0447c0301" rend="margin-left:1em">【記】忍體經意云。忍辱波羅蜜者。勝義諦中。則無此
<lb n="0447c04"/>相。故云非忍辱等。</p>
<lb n="0447c05"/>
<p id="pX25p0447c0501" rend="margin-left:1em">【記】斷疑意者。若如汝言。受持此經。及菩薩行苦行。
<lb n="0447c06"/>便同捨身。俱成苦果者。此義不然。以前捨身。不達
<lb n="0447c07"/>無相。即成苦果。持說此法菩薩苦行。達無我人。知
<lb n="0447c08"/>忍無忍。彼岸非岸。直造本源。豈成苦果。故云忍辱
<lb n="0447c09"/>非名辱等。</p>
<lb n="0447c10"/>
<p id="pX25p0447c1001" rend="margin-left:1em">【疏】忍到彼岸。<anchor xml:id="begd1e20215"/>已<anchor xml:id="endd1e20215"/>離苦相。況彼岸非岸。誰苦誰忍。</p>
<lb n="0447c11"/>
<p id="pX25p0447c1101" rend="margin-left:1em">【記】忍到等者。然此以超忍為體。須知本末五重。然
<lb n="0447c12"/>後披疏。則明見其理。五重者。一是本源之心。非動
<lb n="0447c13"/>非靜。二不忍。謂以怨報怨。三忍。雖不加報。未能忘
<lb n="0447c14"/>懷。即未至彼岸忍。四心情絕慮。寂然不動。即至彼
<lb n="0447c15"/>岸忍。五非動非靜。即超彼岸忍。為治動心。且居靜
<lb n="0447c16"/>境。動既非實。靜豈為真。若準五門。方為究竟。與其
<lb n="0447c17"/>第一。更無二源。體相常然。竟無改易。</p>
<p id="pX25p0447c1715" type="inline" rend="margin-left:1em">○今言忍辱
<lb n="0447c18"/>波羅蜜。即第四門非忍辱波羅蜜。即第五門。</p>
<p id="pX25p0447c1818" type="inline" rend="margin-left:1em">○離
<lb n="0447c19"/>苦相者。<anchor xml:id="begd1e20247"/>已<anchor xml:id="endd1e20247"/>越第三。彼岸非岸。兼超第四。尚踰靜境
<lb n="0447c20"/>豈有動心。初後兩端。正當忍體。</p>
<lb n="0447c21"/>
<p id="pX25p0447c2101" rend="margin-left:1em">△二明忍相二。初引一生證極苦忍。二引多生證
<lb n="0447c22"/>相續忍。初一生證極苦忍二。初正明。二反顯。</p>
<lb n="0447c23"/>
<p id="pX25p0447c2301" rend="margin-left:1em">【疏】二明忍相。二。初引一生證極苦忍。二。初正明。</p>
<lb n="0447c24"/>
<p id="pX25p0447c2401" rend="margin-left:1em">△初正明二。初徵。二釋。</p>
<p id="pX25p0447c2410" type="inline" rend="margin-left:1em">初徵。</p>
<lb n="0448a01"/>
<p id="pX25p0448a0101">何以故。</p>
<lb n="0448a02"/>
<p id="pX25p0448a0201" rend="margin-left:1em">【記】正明經。徵意云。以何義故。能行此忍。</p>
<lb n="0448a03"/>
<p id="pX25p0448a0301" rend="margin-left:1em">△二釋。</p>
<lb n="0448a04"/>
<p id="pX25p0448a0401">須菩提。如我昔為歌利王割截身體。我於爾時。無我
<lb n="0448a05"/>相。無人相。無眾生相。無壽者相。</p>
<lb n="0448a06"/>
<p id="pX25p0448a0601" rend="margin-left:1em">【記】釋意云。以無我等相故也。</p>
<lb n="0448a07"/>
<p id="pX25p0448a0701" rend="margin-left:1em">【疏】歌利。此云極惡。佛昔作仙。山中修道。王獵疲寢。
<lb n="0448a08"/>妃共禮仙。王問得四果。皆答不得。王怒割截。天怒
<lb n="0448a09"/>雨石。王懼而懺悔。仙證本無瞋。王乃免害。</p>
<lb n="0448a10"/>
<p id="pX25p0448a1001" rend="margin-left:1em">【記】歌利王等。準涅槃經說。我念往昔。生南天竺。富
<lb n="0448a11"/>單那城。婆羅門家。是時有王。名迦羅富。其性暴惡。
<lb n="0448a12"/>憍慢自在。我於爾時。為眾生故。在彼城外。寂然禪
<lb n="0448a13"/>思。爾時彼王。春木華敷。與其眷屬。宮人綵女。出城
<lb n="0448a14"/>遊觀。在林樹下。五欲自娛。其諸綵女。捨王遊戲。遂
<lb n="0448a15"/>至我所。我時為欲斷彼貪故。而為說法。時王見我。
<lb n="0448a16"/>便生惡心。而問我言。汝今<anchor xml:id="begd1e20327"/>已<anchor xml:id="endd1e20327"/>得阿羅漢果耶。我言
<lb n="0448a17"/>不得。復言。或得不還果耶。我言不得。復言。汝既年
<lb n="0448a18"/>少。未得如是二果。則為具有貪欲煩惱。云何恣情
<lb n="0448a19"/>觀我女人。我即答言。大王當知。我今雖未斷貪欲
<lb n="0448a20"/>結。然其內心。實無貪著。王言癡人。世有仙人。服氣
<lb n="0448a21"/>食果。見色尚貪。況汝盛年。未斷貪欲。云何見色而
<lb n="0448a22"/>當不著。我言大王。見色不貪。實不由於服氣食果。
<lb n="0448a23"/>皆由繫念無常不淨。王言。若有輕他而生誹謗。云
<lb n="0448a24"/>何得名修持淨戒。我言大王。若有妬心。則為誹謗。
<lb n="0448b01"/>我無妬心。云何言謗。王言大士。云何名戒。我言忍
<lb n="0448b02"/>名為戒。王言。若忍是戒。當截汝耳。若能忍者。知汝
<lb n="0448b03"/>持戒。即截我耳。時我被截。容願不變。時王羣臣。見
<lb n="0448b04"/>是事<anchor xml:id="begd1e20368"/>已<anchor xml:id="endd1e20368"/>。即諫王言。如是大士。不應加害。王告諸臣。
<lb n="0448b05"/>汝等云何知是大士。諸臣答言。見受苦時。容顏不
<lb n="0448b06"/>變。王復詰言。我當更試。知變不變。即劓其鼻。刖其
<lb n="0448b07"/>手足。爾時菩薩。<anchor xml:id="begd1e20380"/>已<anchor xml:id="endd1e20380"/>於無量無邊世中修習慈悲。慜
<lb n="0448b08"/>苦眾生。時四天王。心懷瞋忿。雨砂礫石。王見事<anchor xml:id="begd1e20391"/>已<anchor xml:id="endd1e20391"/>
<lb n="0448b09"/>心大怖畏。復至我所。長跪而言。惟願哀愍。聽我懺
<lb n="0448b10"/>悔。我言大王。我心無瞋。亦如無貪。王言大德。云何
<lb n="0448b11"/>得知。我即立誓。我若真實無瞋恨者。令我此身。平
<lb n="0448b12"/>復如故。發是願<anchor xml:id="begd1e20406"/>已<anchor xml:id="endd1e20406"/>。身即平復。</p>
<p id="pX25p0448b1212" type="inline" rend="margin-left:1em">○今疏言問得四果
<lb n="0448b13"/>者。葢通相而言也。</p>
<lb n="0448b14"/>
<p id="pX25p0448b1401" rend="margin-left:1em">【疏】論云。不但無苦。而乃有樂。以慈悲故。</p>
<lb n="0448b15"/>
<p id="pX25p0448b1501" rend="margin-left:1em">【記】論云下。義如後釋。</p>
<lb n="0448b16"/>
<p id="pX25p0448b1601" rend="margin-left:1em">【疏】二反顯。</p>
<lb n="0448b17"/>
<p id="pX25p0448b1701" rend="margin-left:1em">△二反顯二。初徵。二釋。</p>
<p id="pX25p0448b1710" type="inline" rend="margin-left:1em">初徵。</p>
<lb n="0448b18"/>
<p id="pX25p0448b1801">何以故。</p>
<lb n="0448b19"/>
<p id="pX25p0448b1901" rend="margin-left:1em">【記】反顯經。徵意云。以何義故。得知無我等相。</p>
<lb n="0448b20"/>
<p id="pX25p0448b2001" rend="margin-left:1em">△二釋。</p>
<lb n="0448b21"/>
<p id="pX25p0448b2101">我於往昔節節支解時。若有我相人相眾生相壽者
<lb n="0448b22"/>相。應生嗔恨。</p>
<lb n="0448b23"/>
<p id="pX25p0448b2301" rend="margin-left:1em">【記】釋意云。若有我相。應生嗔恨。既不嗔恨。則無我
<lb n="0448b24"/>相。如昔立誓。若實無瞋。身即平復。以無瞋故。則知
<lb n="0448c01"/>無我。以無我故。方成真實忍波羅蜜。</p>
<p id="pX25p0448c0115" type="inline" rend="margin-left:1em">○支。離也。</p>
<lb n="0448c02"/>
<p id="pX25p0448c0201" rend="margin-left:1em">△二引多生證相續忍。</p>
<lb n="0448c03"/>
<p id="pX25p0448c0301" rend="margin-left:1em">【疏】二。引多生證相續忍。</p>
<lb n="0448c04"/>
<p id="pX25p0448c0401">須菩提。又念過去。於五百世。作忍辱仙人。於爾所世。
<lb n="0448c05"/>無我相。無人相。無眾生相。無壽者相。</p>
<lb n="0448c06"/>
<p id="pX25p0448c0601" rend="margin-left:1em">【記】相續忍經意云。恐人將謂只是一度能為此忍。
<lb n="0448c07"/>故說過去<anchor xml:id="begd1e20494"/>已<anchor xml:id="endd1e20494"/>五百生。或恐人言。無我能忍。應可暫
<lb n="0448c08"/>時。若使頻為。必不能爾。故說多生悉皆如是。或恐
<lb n="0448c09"/>人言。有何所因。無我能忍。故說多生忍之熟故。含
<lb n="0448c10"/>三意故。有是言也。</p>
<lb n="0448c11"/>
<p id="pX25p0448c1101" rend="margin-left:1em">【疏】累苦故忍熟而樂。但與正定慈悲相應。</p>
<lb n="0448c12"/>
<p id="pX25p0448c1201" rend="margin-left:1em">【記】累苦故者。本疑累苦難忍。却由累苦能忍。斯則
<lb n="0448c13"/>翻前三意中後二意也。</p>
<p id="pX25p0448c1310" type="inline" rend="margin-left:1em">○而樂者。然有四意故樂。
<lb n="0448c14"/>一為忍熟故樂。如役力之人。久得其志也。二為正
<lb n="0448c15"/>定故樂。常踞大定。寂滅不動故。三為愍他故樂。如
<lb n="0448c16"/>孩子杖父。父即樂生。四為自利故樂。以將此幻形。
<lb n="0448c17"/>易得堅質。具茲四意。故言樂也。疏文但有前三。</p>
<lb n="0448c18"/>
<p id="pX25p0448c1801" rend="margin-left:1em">【疏】故偈。云離我及恚相。實無有苦惱。共樂有慈悲。
<lb n="0448c19"/>如是苦行果。</p>
<lb n="0448c20"/>
<p id="pX25p0448c2001" rend="margin-left:1em">【記】故偈云下。引證。</p>
<p id="pX25p0448c2008" type="inline" rend="margin-left:1em">○如是苦行果者。對破疑情也。
<lb n="0448c21"/>謂因苦果還苦。因樂果還樂。故不同也。如陶金作
<lb n="0448c22"/>器。器還是金。和土脫墼。墼還是土。前徵云何此法
<lb n="0448c23"/>不成苦果。今此結云。如是苦行。故不成苦果也。</p>
<lb n="0448c24"/>
<p id="pX25p0448c2401" rend="margin-left:1em">△二勸離相以安忍
(疏)
二。初引論敘意。二分文正
<lb n="0449a01"/>釋。</p>
<p id="pX25p0449a0102" type="inline" rend="margin-left:1em">初引論敘意。</p>
<lb n="0449a02"/>
<p id="pX25p0449a0201" rend="margin-left:1em">【疏】二。勸離相以安忍。論云。若有菩薩。不離我相。見
<lb n="0449a03"/>苦行苦。欲捨菩提心。故勸離相。無著云。為對治不
<lb n="0449a04"/>忍因緣有三種苦。謂流轉苦。眾生相違苦。乏受用
<lb n="0449a05"/>苦。</p>
<lb n="0449a06"/>
<p id="pX25p0449a0601" rend="margin-left:1em">【記】二勸離相中。疏二。一引論敘意。</p>
<p id="pX25p0449a0614" type="inline" rend="margin-left:1em">○論云下。出勸
<lb n="0449a07"/>之由也。謂不能安忍。欲捨菩提心。由見苦故。見苦
<lb n="0449a08"/>是苦者。由不離我相故。若離我相。則不見苦。自然
<lb n="0449a09"/>成忍。不捨菩提。故今勸之。令離相也。夫菩提心者。
<lb n="0449a10"/>謂上求下化。二利不息。既若見苦為苦。即不能忘
<lb n="0449a11"/>身捨命。出生入死。是故便捨大菩提心。如舍利弗。
<lb n="0449a12"/>本發大心。行菩薩行。至六住。被乞眼睛。便生瞋忿。
<lb n="0449a13"/>不成忍行。捨大歸小。葢由我相也。</p>
<p id="pX25p0449a1314" type="inline" rend="margin-left:1em">○三種苦者。前
<lb n="0449a14"/>二即次文。後一即當第十疑中心住於法行布施
<lb n="0449a15"/>等是也。意明住相行施。墮有漏中。受用欲樂。疲乏
<lb n="0449a16"/>生苦也。亦可有漏有限。有限故乏受用。乏受用故
<lb n="0449a17"/>生於苦也。然今依天親科經。故不收入此段。前二
<lb n="0449a18"/>文理相似。故全用之。</p>
<lb n="0449a19"/>
<p id="pX25p0449a1901" rend="margin-left:1em">△二分文正釋
(經)
二。初總標。二別顯
<lb n="0449a20"/>【疏】文二。初總標。</p>
<lb n="0449a21"/>
<p id="pX25p0449a2101" rend="margin-left:1em">△初總標。</p>
<lb n="0449a22"/>
<p id="pX25p0449a2201">是故須菩提菩薩應離一切相。發阿耨多羅三藐三
<lb n="0449a23"/>菩提心。</p>
<lb n="0449a24"/>
<p id="pX25p0449a2401" rend="margin-left:1em">【記】總標經意云。以是無我相等得成忍行故。彼諸
<lb n="0449b01"/>菩薩。應須離相發菩提心。</p>
<lb n="0449b02"/>
<p id="pX25p0449b0201" rend="margin-left:1em">【疏】若離相發心。雖逢大苦。即能不捨。</p>
<lb n="0449b03"/>
<p id="pX25p0449b0301" rend="margin-left:1em">【記】若離等者。住相既捨菩提。不住即成大忍。菩提
<lb n="0449b04"/>之心。自然久固。何捨之有也。</p>
<lb n="0449b05"/>
<p id="pX25p0449b0501" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。離一切相者。為離如是三苦相也。</p>
<lb n="0449b06"/>
<p id="pX25p0449b0601" rend="margin-left:1em">【記】無著下。可知。</p>
<lb n="0449b07"/>
<p id="pX25p0449b0701" rend="margin-left:1em">△二別顯二。初對治不忍流轉苦。二對治不忍相
<lb n="0449b08"/>違苦。</p>
<lb n="0449b09"/>
<p id="pX25p0449b0901" rend="margin-left:1em">【疏】二別顯。二。初對治不忍流轉苦。</p>
<lb n="0449b10"/>
<p id="pX25p0449b1001" rend="margin-left:1em">△初對治不忍流轉苦。</p>
<lb n="0449b11"/>
<p id="pX25p0449b1101">不應住色生心。不應住聲香味觸法生心。應生無所
<lb n="0449b12"/>住心。若心有住。則為非住。是故佛說。菩薩心不應住
<lb n="0449b13"/>色布施。</p>
<lb n="0449b14"/>
<p id="pX25p0449b1401" rend="margin-left:1em">【記】流轉苦經意云。不應住於色等六境。生於妄心。
<lb n="0449b15"/>應生無住菩提之心。若心有住色等境界。則為非
<lb n="0449b16"/>住菩提也。</p>
<p id="pX25p0449b1605" type="inline" rend="margin-left:1em">○以是義故。佛於正答問之中。說菩薩
<lb n="0449b17"/>心不應住於色等布施。</p>
<p id="pX25p0449b1710" type="inline" rend="margin-left:1em">○菩薩之行。處處皆同。故
<lb n="0449b18"/>引前文以證於後也。</p>
<lb n="0449b19"/>
<p id="pX25p0449b1901" rend="margin-left:1em">【疏】初正明。流是集諦。轉是苦諦。無著云。若著色等。
<lb n="0449b20"/>則於流轉苦中疲乏故。菩提心不生。</p>
<lb n="0449b21"/>
<p id="pX25p0449b2101" rend="margin-left:1em">【記】流是下。解科文。此即四諦之中前二世間因果
<lb n="0449b22"/>也。大雲解云。集招苦果。故說為流。生死不停。故名
<lb n="0449b23"/>為轉。斯則襲習綸輪之義也。</p>
<p id="pX25p0449b2312" type="inline" rend="margin-left:1em">○著色等者。著色等。
<lb n="0449b24"/>即疲乏菩提心不生。不著色等。即不疲乏。菩提心
<lb n="0449c01"/>生矣。</p>
<lb n="0449c02"/>
<p id="pX25p0449c0201" rend="margin-left:1em">【疏】後引證。引前說無住施具含六度。證此文矣。</p>
<lb n="0449c03"/>
<p id="pX25p0449c0301" rend="margin-left:1em">【記】引前等者。是上修行文中也。<anchor xml:id="begd1e20726"/>已<anchor xml:id="endd1e20726"/>如前說。</p>
<lb n="0449c04"/>
<p id="pX25p0449c0401" rend="margin-left:1em">△二對治不忍相違苦
(疏)
二。初科。二釋。</p>
<p id="pX25p0449c0416" type="inline" rend="margin-left:1em">初科
<lb n="0449c05"/>【疏】二。對治不忍相違苦。</p>
<lb n="0449c06"/>
<p id="pX25p0449c0601" rend="margin-left:1em">△二釋二。初正釋。二指配。初正釋二。初引無著顯
<lb n="0449c07"/>意。二約天親釋文。</p>
<p id="pX25p0449c0708" type="inline" rend="margin-left:1em">初引無著顯意。</p>
<lb n="0449c08"/>
<p id="pX25p0449c0801">須菩提。菩薩為利益一切眾生。應如是布施。如來說
<lb n="0449c09"/>一切諸相即是非相。又說一切眾生。則非眾生。</p>
<lb n="0449c10"/>
<p id="pX25p0449c1001" rend="margin-left:1em">【記】相違苦經意云。菩薩行行。本為利益眾生。故使
<lb n="0449c11"/>離相行於布施。若能離相。則眾生相違時。不生疲
<lb n="0449c12"/>乏也。</p>
<p id="pX25p0449c1203" type="inline" rend="margin-left:1em">○況我法二相。如來說為非相耶。以皆本無
<lb n="0449c13"/>故須離矣。若其本有。何用離之。勸離之旨。方茲著
<lb n="0449c14"/>矣。</p>
<lb n="0449c15"/>
<p id="pX25p0449c1501" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。既為眾生行施。云何於彼生瞋。由不能
<lb n="0449c16"/>無眾生想故。眾生相違時。即生疲乏。故顯示人無
<lb n="0449c17"/>我。法無我。</p>
<lb n="0449c18"/>
<p id="pX25p0449c1801" rend="margin-left:1em">【疏】疏文內。引無著顯意。</p>
<p id="pX25p0449c1810" type="inline" rend="margin-left:1em">○既為等者。葢不合為而
<lb n="0449c19"/>為之也。如人邊客本為供承。見有所須。反生凌辱。
<lb n="0449c20"/>於理如何。</p>
<p id="pX25p0449c2005" type="inline" rend="margin-left:1em">○由不能下。出瞋之所以也。</p>
<p id="pX25p0449c2016" type="inline" rend="margin-left:1em">○故顯下。
<lb n="0449c21"/>出經意也。但無此二。心必相應。</p>
<lb n="0449c22"/>
<p id="pX25p0449c2201" rend="margin-left:1em">△二約天親釋文。</p>
<lb n="0449c23"/>
<p id="pX25p0449c2301" rend="margin-left:1em">【疏】論云。諸相者。眾生相也。非相者。無我也。陰中見
<lb n="0449c24"/>我。是眾生相。</p>
<lb n="0450a01"/>
<p id="pX25p0450a0101" rend="margin-left:1em">【記】論云下。二約天親釋文。</p>
<p id="pX25p0450a0111" type="inline" rend="margin-left:1em">○眾生相者。以魏經云
<lb n="0450a02"/>一切眾生相故。</p>
<p id="pX25p0450a0207" type="inline" rend="margin-left:1em">○陰中等者。今於陰中。不見有我。
<lb n="0450a03"/>故云非相也。</p>
<lb n="0450a04"/>
<p id="pX25p0450a0401" rend="margin-left:1em">【疏】一切眾生者。五陰法也。非眾生者。陰空故。法無
<lb n="0450a05"/>我也。</p>
<lb n="0450a06"/>
<p id="pX25p0450a0601" rend="margin-left:1em">【記】五陰法者。以彼眾生。皆用五陰之所成故。</p>
<p id="pX25p0450a0618" type="inline" rend="margin-left:1em">○陰
<lb n="0450a07"/>空等者。以無能成之五陰。故云法無我也。</p>
<lb n="0450a08"/>
<p id="pX25p0450a0801" rend="margin-left:1em">【記】然此人法二相。本自空無。眾生不知。妄執為有。
<lb n="0450a09"/>今所說者。意令知而離之也。</p>
<lb n="0450a10"/>
<p id="pX25p0450a1001" rend="margin-left:1em">【記】又此我法經文。文與意反。文即先法後人。意則
<lb n="0450a11"/>先人後法。魏經之內。文句昭然。故今疏中。順意釋
<lb n="0450a12"/>也。</p>
<lb n="0450a13"/>
<p id="pX25p0450a1301" rend="margin-left:1em">△二指配。</p>
<lb n="0450a14"/>
<p id="pX25p0450a1401" rend="margin-left:1em">【疏】乏受用苦配在後段。</p>
<lb n="0450a15"/>
<p id="pX25p0450a1501" rend="margin-left:1em">△九斷能證無體非因疑
(疏)
二。初標章敘疑。二依
<lb n="0450a16"/>經斷疑。初標章敘疑二。初標章。二敘疑。</p>
<p id="pX25p0450a1616" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0450a17"/>
<p id="pX25p0450a1701" rend="margin-left:1em">【疏】九斷能證無體非因疑。</p>
<lb n="0450a18"/>
<p id="pX25p0450a1801" rend="margin-left:1em">【記】第九疏。初標章。</p>
<lb n="0450a19"/>
<p id="pX25p0450a1901" rend="margin-left:1em">△二敘疑。</p>
<lb n="0450a20"/>
<p id="pX25p0450a2001" rend="margin-left:1em">【疏】論云。於證果中無道。云何彼於果為能作因。</p>
<lb n="0450a21"/>
<p id="pX25p0450a2101" rend="margin-left:1em">【記】於證下。述疑意。兼指疑起處也。</p>
<p id="pX25p0450a2114" type="inline" rend="margin-left:1em">○此從前第三
<lb n="0450a22"/>第七中來。以彼較量內外財施。不及持經。以此得
<lb n="0450a23"/>菩提故。遂起疑云。若然者。且言說是因。因即是道。
<lb n="0450a24"/>以此證果。理則不成。何者。以果是無為。無為有體。
<lb n="0450b01"/>因是有為。有為無體。無體之道。不到果中。云何說
<lb n="0450b02"/>此而為因耶。</p>
<lb n="0450b03"/>
<p id="pX25p0450b0301" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(經)
二。初斷疑。二離執。初斷疑
(疏)
二。
<lb n="0450b04"/>初略消經意。二廣釋五語。</p>
<p id="pX25p0450b0411" type="inline" rend="margin-left:1em">初略消經意。</p>
<lb n="0450b05"/>
<p id="pX25p0450b0501">須菩提。如來是真語者。實語者。如語者。不誑語者。不
<lb n="0450b06"/>異語者。</p>
<lb n="0450b07"/>
<p id="pX25p0450b0701" rend="margin-left:1em">【疏】斷疑之文二。初斷疑。</p>
<lb n="0450b08"/>
<p id="pX25p0450b0801" rend="margin-left:1em">【記】斷疑經意云。如來之言。真實無異。皆如其事。不
<lb n="0450b09"/>誑眾生。持說必趣菩提。汝等云何不信。</p>
<p id="pX25p0450b0916" type="inline" rend="margin-left:1em">○又以如
<lb n="0450b10"/>來說於真實等。故名如來為真實語者。由是者字
<lb n="0450b11"/>皆屬如來。</p>
<lb n="0450b12"/>
<p id="pX25p0450b1201" rend="margin-left:1em">【疏】佛所有說。皆如其事。今說證果。何疑不然。</p>
<lb n="0450b13"/>
<p id="pX25p0450b1301" rend="margin-left:1em">【記】疏文。初略消經意。</p>
<p id="pX25p0450b1309" type="inline" rend="margin-left:1em">○佛所下。通說斷疑之意。</p>
<p id="pX25p0450b1319" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0450b14"/>皆如其事者。即下四語所說之事。</p>
<p id="pX25p0450b1414" type="inline" rend="margin-left:1em">○今說等者。以
<lb n="0450b15"/>彼況此也。意云彼既無謬。此豈不然。</p>
<lb n="0450b16"/>
<p id="pX25p0450b1601" rend="margin-left:1em">△二廣釋五語。</p>
<lb n="0450b17"/>
<p id="pX25p0450b1701" rend="margin-left:1em">【疏】真語者。說佛身大菩提法也。是真智故。</p>
<lb n="0450b18"/>
<p id="pX25p0450b1801" rend="margin-left:1em">【記】真語下。二廣釋五語。</p>
<p id="pX25p0450b1810" type="inline" rend="margin-left:1em">○佛身。即真身也。以法報
<lb n="0450b19"/>合論。理智無二故。若欲分文別指。則佛身是報。大
<lb n="0450b20"/>菩提法為法也。</p>
<p id="pX25p0450b2007" type="inline" rend="margin-left:1em">○是真智者。以菩提是覺。覺即智
<lb n="0450b21"/>故。論云。依此法身。說名本覺。法報合說。同名真身。
<lb n="0450b22"/>如來說此真智之法。乃名如來為真語者。此則以
<lb n="0450b23"/>所說名能說也。餘皆例此。</p>
<lb n="0450b24"/>
<p id="pX25p0450b2401" rend="margin-left:1em">【疏】實語者。說小乘四諦。諦是實義。</p>
<lb n="0450c01"/>
<p id="pX25p0450c0101" rend="margin-left:1em">【記】諦實等義。<anchor xml:id="begd1e21006"/>已<anchor xml:id="endd1e21006"/>如前說。</p>
<lb n="0450c02"/>
<p id="pX25p0450c0201" rend="margin-left:1em">【疏】如語者。說大乘法有真如。小乘無也。</p>
<lb n="0450c03"/>
<p id="pX25p0450c0301" rend="margin-left:1em">【記】如語等者。小乘雖有生空之理。非實真如。以是
<lb n="0450c04"/>偏真。未徹源故。大乘之內。具顯三空。空病亦空。是
<lb n="0450c05"/>究竟真如法也。</p>
<lb n="0450c06"/>
<p id="pX25p0450c0601" rend="margin-left:1em">【疏】不異語者。說三世授記等事。更無參差。</p>
<lb n="0450c07"/>
<p id="pX25p0450c0701" rend="margin-left:1em">【記】不異者。與三乘弟子授記。劫數久遠。名號壽量
<lb n="0450c08"/>國土等事。一一不異故也。</p>
<lb n="0450c09"/>
<p id="pX25p0450c0901" rend="margin-left:1em">【疏】佛將此四語。不誑眾生。是故秦譯。加不誑語。</p>
<lb n="0450c10"/>
<p id="pX25p0450c1001" rend="margin-left:1em">【記】佛將等者。謂本來只有四語。秦什譯時。加此一
<lb n="0450c11"/>語。欲以統收四語。發明佛意。用之斷疑也。</p>
<p id="pX25p0450c1117" type="inline" rend="margin-left:1em">○應可
<lb n="0450c12"/>一一舉而問之。以顯不誑之義。且如佛說大菩提
<lb n="0450c13"/>法為真智時。為真不真耶。則對曰真。當知如來是
<lb n="0450c14"/>真語者。斯則不誑之義明矣。他皆例此。</p>
<lb n="0450c15"/>
<p id="pX25p0450c1501" rend="margin-left:1em">【記】說此四事。既不誑人。今說此經。受持得菩提果。
<lb n="0450c16"/>豈成誑耶。云何不信。</p>
<lb n="0450c17"/>
<p id="pX25p0450c1701" rend="margin-left:1em">【記】雖此言說有為無體之因。能證離言無為有體
<lb n="0450c18"/>之果。故偈云。果雖不住道。而道能為因。以諸佛實
<lb n="0450c19"/>語。彼智有四種。亦如淨名云。文字性離。即是解脫。
<lb n="0450c20"/>無離文字說解脫也。</p>
<lb n="0450c21"/>
<p id="pX25p0450c2101" rend="margin-left:1em">△二離執。</p>
<lb n="0450c22"/>
<p id="pX25p0450c2201">須菩提。如來所得法。此法無實無虗。</p>
<lb n="0450c23"/>
<p id="pX25p0450c2301" rend="margin-left:1em">【疏】二。離執。</p>
<lb n="0450c24"/>
<p id="pX25p0450c2401" rend="margin-left:1em">【記】離執經意者。前雖以言遣疑。又恐隨言生執。聞
<lb n="0451a01"/>說依言得菩提。便謂言中有菩提。及聞言中無菩
<lb n="0451a02"/>提。便謂畢竟無菩提。不達言空而法實。故作斯執。
<lb n="0451a03"/>今則遣之。故云如來所得等也。</p>
<lb n="0451a04"/>
<p id="pX25p0451a0401" rend="margin-left:1em">【疏】無實者。如言說。性非有故。</p>
<lb n="0451a05"/>
<p id="pX25p0451a0501" rend="margin-left:1em">【記】如言等者。為言說緣生。本無自性。言中菩提。亦
<lb n="0451a06"/>同言說。何以故。有名無實故。如言於火。但有火名。
<lb n="0451a07"/>名言二法。皆無體性。故云如言等也。</p>
<lb n="0451a08"/>
<p id="pX25p0451a0801" rend="margin-left:1em">【疏】無虗者。不如言說。自性有故。</p>
<lb n="0451a09"/>
<p id="pX25p0451a0901" rend="margin-left:1em">【記】不如等者。不似言說也。謂言說畢竟無體。菩提
<lb n="0451a10"/>之法。即不無也。但以不在言中。不無離言之法。如
<lb n="0451a11"/>言中之火雖無。不無離言之火。</p>
<lb n="0451a12"/>
<p id="pX25p0451a1201" rend="margin-left:1em">【記】由是。言中雖無火。不妨因言而得火。言中雖無
<lb n="0451a13"/>菩提。不妨因言而得菩提。以依言進修。必證果故。</p>
<lb n="0451a14"/>
<p id="pX25p0451a1401" rend="margin-left:1em">○若然者則不應言中執有。離言執無。達此有無。
<lb n="0451a15"/>方云離執。故偈云。順彼實智說。不實亦不虗。如聞
<lb n="0451a16"/>聲取證。對治如是說。</p>
<lb n="0451a17"/>
<p id="pX25p0451a1701" rend="margin-left:1em">△十斷如遍有得無得疑
(疏)
二。初標章敘疑。二依
<lb n="0451a18"/>經斷疑。初標章敘疑四。初標章。二指疑起處。三立
<lb n="0451a19"/>理。四結成疑。</p>
<p id="pX25p0451a1906" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0451a20"/>
<p id="pX25p0451a2001" rend="margin-left:1em">【疏】十。斷如遍有得無得疑。</p>
<lb n="0451a21"/>
<p id="pX25p0451a2101" rend="margin-left:1em">【記】第十疏。初標章。</p>
<lb n="0451a22"/>
<p id="pX25p0451a2201" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0451a23"/>
<p id="pX25p0451a2301" rend="margin-left:1em">【疏】論云。若聖人以無為真如法得名。</p>
<lb n="0451a24"/>
<p id="pX25p0451a2401" rend="margin-left:1em">【記】若聖下。指疑起處。此從第三中來。</p>
<p id="pX25p0451a2415" type="inline" rend="margin-left:1em">○準彼。但云
<lb n="0451b01"/>無為。不言真如。今所言者。揀餘無為故。</p>
<p id="pX25p0451b0116" type="inline" rend="margin-left:1em">○所以揀
<lb n="0451b02"/>者。欲顯所疑。要成徧義。餘無為法。有不徧故。</p>
<lb n="0451b03"/>
<p id="pX25p0451b0301" rend="margin-left:1em">△三立理。</p>
<lb n="0451b04"/>
<p id="pX25p0451b0401" rend="margin-left:1em">【疏】彼真如。一切時處恒有。</p>
<lb n="0451b05"/>
<p id="pX25p0451b0501" rend="margin-left:1em">【記】彼真如下。立理也。</p>
<p id="pX25p0451b0509" type="inline" rend="margin-left:1em">○如華嚴云。法性徧在一切
<lb n="0451b06"/>處。一切眾生及國土。三世悉在無有餘。亦無形相
<lb n="0451b07"/>而可得。斯則處及塵塵。時該念念故也。</p>
<lb n="0451b08"/>
<p id="pX25p0451b0801" rend="margin-left:1em">△四結成疑。</p>
<lb n="0451b09"/>
<p id="pX25p0451b0901" rend="margin-left:1em">【疏】何故有得者。有不得。</p>
<lb n="0451b10"/>
<p id="pX25p0451b1001" rend="margin-left:1em">【記】何故下。結成疑。</p>
<p id="pX25p0451b1008" type="inline" rend="margin-left:1em">○既徧時處。即合皆得。何故有
<lb n="0451b11"/>得不得耶。</p>
<lb n="0451b12"/>
<p id="pX25p0451b1201" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(經)
二。初舉喻斷疑。二讚經功德
<lb n="0451b13"/>初舉喻斷疑。</p>
<lb n="0451b14"/>
<p id="pX25p0451b1401">須菩提。若菩薩。心住於法。而行布施。如人入闇。則無
<lb n="0451b15"/>所見。若菩薩心不住法。而行布施。如人有目。日光明
<lb n="0451b16"/>照。見種種色。</p>
<lb n="0451b17"/>
<p id="pX25p0451b1701" rend="margin-left:1em">【疏】斷疑之文二。初舉喻斷疑。</p>
<lb n="0451b18"/>
<p id="pX25p0451b1801" rend="margin-left:1em">【記】斷疑經意云。若住法行施。則不得真如。如入暗
<lb n="0451b19"/>中。一無所見。若無住行施。則得真如。如太陽昇天。
<lb n="0451b20"/>何所不矚。</p>
<p id="pX25p0451b2005" type="inline" rend="margin-left:1em">○真如雖徧。得失在人。義理昭然。竟何
<lb n="0451b21"/>所惑。</p>
<lb n="0451b22"/>
<p id="pX25p0451b2201" rend="margin-left:1em">【疏】論云。無智住法。心不清淨。故不得。有智不住法
<lb n="0451b23"/>心清淨。故得。</p>
<lb n="0451b24"/>
<p id="pX25p0451b2401" rend="margin-left:1em">【記】無智等者。謂無般若觀照之智。由無智故。即執
<lb n="0451c01"/>著色等六塵。及空有等一切法也。以住是執著之
<lb n="0451c02"/>義。故云住法心不淨者。由執著故。為塵所染。正智
<lb n="0451c03"/>不生。不證真理。故云不得。得即證也。</p>
<p id="pX25p0451c0315" type="inline" rend="margin-left:1em">○有智等者。
<lb n="0451c04"/>反前可見。</p>
<lb n="0451c05"/>
<p id="pX25p0451c0501" rend="margin-left:1em">【疏】有目者。如得對治法。日光者。如所治闇盡。能治
<lb n="0451c06"/>現前。空喻真如。色喻性上萬德。</p>
<lb n="0451c07"/>
<p id="pX25p0451c0701" rend="margin-left:1em">【記】對治等者。以經中具有法喻。疏中配釋。影略難
<lb n="0451c08"/>明。今要預說。然會疏文。</p>
<lb n="0451c09"/>
<p id="pX25p0451c0901" rend="margin-left:1em">【記】謂喻中有五。一空。二色。三暗。四日。五目。</p>
<p id="pX25p0451c0917" type="inline" rend="margin-left:1em">○法中
<lb n="0451c10"/>有四。一真如。二性德。三煩惱。四智。</p>
<p id="pX25p0451c1014" type="inline" rend="margin-left:1em">○法四喻五。數
<lb n="0451c11"/>不齊者。以空喻真如。色喻性德。暗喻煩惱。日目二
<lb n="0451c12"/>事同喻一智。所以然者。以日目二事。各有一能。智
<lb n="0451c13"/>慧之中。具有二義。日能破暗。如智斷惑。目能見空。
<lb n="0451c14"/>如智證理。既目無破暗之義。日無見空之能。約義
<lb n="0451c15"/>分之。但有四對法喻。</p>
<lb n="0451c16"/>
<p id="pX25p0451c1601" rend="margin-left:1em">【記】喻中意。者且如虗空。無所不徧。一切色法。亦滿
<lb n="0451c17"/>世間。百千萬人。悉在其內。日光未出。六合瞑然。雖
<lb n="0451c18"/>在空。而不見空。雖對色。而不見色。</p>
<p id="pX25p0451c1814" type="inline" rend="margin-left:1em">○苟或日出。昏
<lb n="0451c19"/>暗盡除。眼目開明。空色皆見。匪但空無邊際。身在
<lb n="0451c20"/>其中。反思暗瞑之時。不曾暫出。</p>
<lb n="0451c21"/>
<p id="pX25p0451c2101" rend="margin-left:1em">【記】法中亦爾。謂真如之理。周徧十方。性上功德亦
<lb n="0451c22"/>徧一切。眾生無量。悉在其中。以智慧未生。唯是癡
<lb n="0451c23"/>暗。雖在真內。何曾見真。雖有性德。不見性德。</p>
<p id="pX25p0451c2318" type="inline" rend="margin-left:1em">○苟
<lb n="0451c24"/>或智慧明發。惑暗盡除。真性廓周。自然明見。匪但
<lb n="0452a01"/>性無邊際。身在性中。反思迷暗之時。不曾暫離。</p>
<lb n="0452a02"/>
<p id="pX25p0452a0201" rend="margin-left:1em">【記】故肇公云。道遠乎哉。觸事而真。聖遠乎哉。體之
<lb n="0452a03"/>則神。</p>
<p id="pX25p0452a0303" type="inline" rend="margin-left:1em">○彌勒頌云。時及處實有。而不得真如。無智
<lb n="0452a04"/>以住法。餘者有智得。</p>
<lb n="0452a05"/>
<p id="pX25p0452a0501" rend="margin-left:1em">【記】對治法者。即智慧也。以日目二種。同喻此故。謂
<lb n="0452a06"/>日是能治。暗是所治。所治之暗既盡。能治日光現
<lb n="0452a07"/>前。即能見其色等。法中惑智。例此言也。</p>
<p id="pX25p0452a0716" type="inline" rend="margin-left:1em">○故偈云。
<lb n="0452a08"/>暗如愚無智。明者如有智。對法及對治。得滅法如
<lb n="0452a09"/>是。</p>
<lb n="0452a10"/>
<p id="pX25p0452a1001" rend="margin-left:1em">△二讚經功德二。初總標二別顯。</p>
<lb n="0452a11"/>
<p id="pX25p0452a1101" rend="margin-left:1em">【記】讚德者。以顯得真如為由心淨。心淨由不住法。
<lb n="0452a12"/>不住法緣有智。有智葢由聞經。當知此經。有其勝
<lb n="0452a13"/>德。故須讚歎。以示將來。</p>
<p id="pX25p0452a1310" type="inline" rend="margin-left:1em">○勝德之相。即下十段。</p>
<lb n="0452a14"/>
<p id="pX25p0452a1401" rend="margin-left:1em">△初總標。</p>
<lb n="0452a15"/>
<p id="pX25p0452a1501">須菩提。當來之世。若有善男子。善女人。能於此經。受
<lb n="0452a16"/>持讀誦。則為如來。以佛智慧。悉知是人。悉見是人。皆
<lb n="0452a17"/>得成就無量無邊功德。</p>
<lb n="0452a18"/>
<p id="pX25p0452a1801" rend="margin-left:1em">【疏】二讚經功德。二。初總標。</p>
<lb n="0452a19"/>
<p id="pX25p0452a1901" rend="margin-left:1em">【記】總標經意。如文可知。</p>
<p id="pX25p0452a1910" type="inline" rend="margin-left:1em">○所言以佛智慧知功德
<lb n="0452a20"/>者。意言除佛世尊。餘無知者。葢顯功德之殊勝也。</p>
<lb n="0452a21"/>
<p id="pX25p0452a2101" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。讀誦者。此說受持因故。為欲受故讀。為
<lb n="0452a22"/>欲持故誦。</p>
<lb n="0452a23"/>
<p id="pX25p0452a2301" rend="margin-left:1em">【記】受持因者。標也。</p>
<p id="pX25p0452a2308" type="inline" rend="margin-left:1em">○為欲下。釋。</p>
<p id="pX25p0452a2313" type="inline" rend="margin-left:1em">○欲受其文故先
<lb n="0452a24"/>讀。欲持其義故先誦。是故受持。皆由讀誦。故分因
<lb n="0452b01"/>果也。</p>
<lb n="0452b02"/>
<p id="pX25p0452b0201" rend="margin-left:1em">【疏】論云。受持修行。依總持法故。讀誦修行。依聞慧
<lb n="0452b03"/>廣故。</p>
<lb n="0452b04"/>
<p id="pX25p0452b0401" rend="margin-left:1em">【記】受持等者。謂依總持法。而受持修行。若文若義。
<lb n="0452b05"/>總能領納。方曰受持。此則思慧也。</p>
<p id="pX25p0452b0514" type="inline" rend="margin-left:1em">○讀誦等者。謂
<lb n="0452b06"/>依聞慧廣故。讀誦修行。若無所聞。憑何讀誦。此聞
<lb n="0452b07"/>慧也。論云。廣多讀習。亦名聞慧。</p>
<p id="pX25p0452b0713" type="inline" rend="margin-left:1em">○然皆言修行者。
<lb n="0452b08"/>葢通相說也。非是三慧中修慧。以修慧與理相應。
<lb n="0452b09"/>唯局無漏。出於讀等四法之表。故不配之。但約聞
<lb n="0452b10"/>思二慧。共所成就。故疏次云。是則從他聞法等。</p>
<lb n="0452b11"/>
<p id="pX25p0452b1101" rend="margin-left:1em">【疏】是則從他聞法。內自思惟。為得修行智也。故偈
<lb n="0452b12"/>云。修從他及內。</p>
<lb n="0452b13"/>
<p id="pX25p0452b1301" rend="margin-left:1em">【記】故偈下。引證。</p>
<p id="pX25p0452b1307" type="inline" rend="margin-left:1em">○從他。即聞慧也。及內。即思慧也。</p>
<lb n="0452b14"/>
<p id="pX25p0452b1401" rend="margin-left:1em">△二別顯十。初捨命不如。二餘乘不測。三依大心
<lb n="0452b15"/>說。四具德能傳。五樂小不堪。六所在如塔。七轉罪
<lb n="0452b16"/>為佛。八超事多尊。九具聞則疑。十總結幽邃。初捨
<lb n="0452b17"/>命不如二。初捨命福。二信經福。</p>
<p id="pX25p0452b1713" type="inline" rend="margin-left:1em">初捨命福。</p>
<lb n="0452b18"/>
<p id="pX25p0452b1801">須菩提。若有善男子。善女人。初日分。以恒河沙等身
<lb n="0452b19"/>布施。中日分復以恒河沙等身布施。後日分。亦以恒
<lb n="0452b20"/>河沙等身布施。如是無量百千萬億劫。以身布施。</p>
<lb n="0452b21"/>
<p id="pX25p0452b2101" rend="margin-left:1em">【疏】二別顯。十。初捨命不如。二。初捨命福。</p>
<lb n="0452b22"/>
<p id="pX25p0452b2201" rend="margin-left:1em">【記】捨命福。經意可知。</p>
<lb n="0452b23"/>
<p id="pX25p0452b2301" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。以事及時大。福中勝福德。</p>
<lb n="0452b24"/>
<p id="pX25p0452b2401" rend="margin-left:1em">【記】以事等者。以前來<anchor xml:id="begd1e21532"/>已<anchor xml:id="endd1e21532"/>說命施。此中復說者。葢時
<lb n="0452c01"/>事俱勝故。時即布施之時。事即布施之事。前但一
<lb n="0452c02"/>度。施一河沙身命。時事皆小。今則無量劫中。日復
<lb n="0452c03"/>三度。以河沙身命布施。時事皆大。是捨命福中勝
<lb n="0452c04"/>福德也。</p>
<lb n="0452c05"/>
<p id="pX25p0452c0501" rend="margin-left:1em">△二信經福。</p>
<lb n="0452c06"/>
<p id="pX25p0452c0601">若復有人。聞此經典。信心不逆。其福勝彼。何況書寫
<lb n="0452c07"/>受持讀誦為人解說。</p>
<lb n="0452c08"/>
<p id="pX25p0452c0801" rend="margin-left:1em">【疏】二信經福。</p>
<lb n="0452c09"/>
<p id="pX25p0452c0901" rend="margin-left:1em">【記】信經福。經意亦可知。</p>
<p id="pX25p0452c0910" type="inline" rend="margin-left:1em">○不逆者。是不謗義也。魏
<lb n="0452c10"/>經如此。</p>
<lb n="0452c11"/>
<p id="pX25p0452c1101" rend="margin-left:1em">【疏】信經劣於持說。多命勝於前喻。</p>
<lb n="0452c12"/>
<p id="pX25p0452c1201" rend="margin-left:1em">【記】信經者。謂能所較量之中。皆有勝劣。能中。一河
<lb n="0452c13"/>沙數為劣。三時多劫為勝。所中。信經為劣。持說為
<lb n="0452c14"/>勝。前則以劣況勝。此則以勝況劣。前淺後深。天地
<lb n="0452c15"/>之遠矣。</p>
<lb n="0452c16"/>
<p id="pX25p0452c1601" rend="margin-left:1em">△二餘乘不測。</p>
<lb n="0452c17"/>
<p id="pX25p0452c1701">須菩提。以要言之。是經有不可思議不可稱量無邊
<lb n="0452c18"/>功德。</p>
<lb n="0452c19"/>
<p id="pX25p0452c1901" rend="margin-left:1em">【疏】二。餘乘不測。</p>
<lb n="0452c20"/>
<p id="pX25p0452c2001" rend="margin-left:1em">【記】餘不測經意云。若具足讚歎。終不可窮。以實言
<lb n="0452c21"/>之。有無邊功德等也。</p>
<lb n="0452c22"/>
<p id="pX25p0452c2201" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。非餘者境界。</p>
<lb n="0452c23"/>
<p id="pX25p0452c2301" rend="margin-left:1em">【記】非餘等者。非二乘菩薩能盡知也。故前云。以佛
<lb n="0452c24"/>智慧而悉知故。又下文云當知是經義不可思議。
<lb n="0453a01"/>果報亦不可思議。佛尚如此。餘豈能知。</p>
<lb n="0453a02"/>
<p id="pX25p0453a0201" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。不可思議者。唯自覺故。不可稱量者。無
<lb n="0453a03"/>有等及勝故。</p>
<lb n="0453a04"/>
<p id="pX25p0453a0401" rend="margin-left:1em">【記】自覺者。謂以心思口議。但及名相之境。此非名
<lb n="0453a05"/>相。故不可思議。惟證相應故也。</p>
<p id="pX25p0453a0513" type="inline" rend="margin-left:1em">○等及勝者兩意。
<lb n="0453a06"/>一則無有等此勝功德故。二則無有勝於此故。無
<lb n="0453a07"/>有等於此故。故心經云。是無上呪。是無等等呪。及
<lb n="0453a08"/>即等義。故不別標也。</p>
<lb n="0453a09"/>
<p id="pX25p0453a0901" rend="margin-left:1em">△三依大心說。</p>
<lb n="0453a10"/>
<p id="pX25p0453a1001">如來為發大乘者說。為發最上乘者說。</p>
<lb n="0453a11"/>
<p id="pX25p0453a1101" rend="margin-left:1em">【疏】三依大心說。</p>
<lb n="0453a12"/>
<p id="pX25p0453a1201" rend="margin-left:1em">【記】大心說經意云。以非餘者所知故。故為最上者
<lb n="0453a13"/>說。</p>
<lb n="0453a14"/>
<p id="pX25p0453a1401" rend="margin-left:1em">【疏】最上者。一佛乘也。</p>
<lb n="0453a15"/>
<p id="pX25p0453a1501" rend="margin-left:1em">【記】一佛乘者。經中初標大乘。名恐濫於權教。故復
<lb n="0453a16"/>揀云。最上乘者。今疏中出最上乘體。故云一佛乘
<lb n="0453a17"/>也。體當本覺。故名為佛。非二非三。故名一乘。故魏
<lb n="0453a18"/>經云。為住第一大乘眾生說。即當善吉所為機。發
<lb n="0453a19"/>無上菩提心者。</p>
<lb n="0453a20"/>
<p id="pX25p0453a2001" rend="margin-left:1em">△四具德能傳。</p>
<lb n="0453a21"/>
<p id="pX25p0453a2101">若有人能受持讀誦。廣為人說。如來悉知是人。悉見
<lb n="0453a22"/>是人。皆得成就不可量不可稱無有邊不可思議功
<lb n="0453a23"/>德。如是人等。則為荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提。</p>
<lb n="0453a24"/>
<p id="pX25p0453a2401" rend="margin-left:1em">【疏】四。具德能傳。</p>
<lb n="0453b01"/>
<p id="pX25p0453b0101" rend="margin-left:1em">【記】能傳經意云。若能宣說受持。此則修行二利。能
<lb n="0453b02"/>令佛種不斷。則名荷擔菩提。</p>
<lb n="0453b03"/>
<p id="pX25p0453b0301" rend="margin-left:1em">【疏】成就等者。偈云。滿足無上界。</p>
<lb n="0453b04"/>
<p id="pX25p0453b0401" rend="margin-left:1em">【記】滿足無上界者。滿足即成就義。界即因義。意明
<lb n="0453b05"/>不可量等功德。與無上菩提為因故也。</p>
<lb n="0453b06"/>
<p id="pX25p0453b0601" rend="margin-left:1em">【疏】荷擔者。無著云。肩負菩提重擔故。</p>
<lb n="0453b07"/>
<p id="pX25p0453b0701" rend="margin-left:1em">【記】荷擔等者。在肩曰擔。背負曰荷。今明行菩薩行。
<lb n="0453b08"/>即是荷擔。謂以大悲下化。以大智上求。以大願雙
<lb n="0453b09"/>運。安於精進肩上。從煩惱生死中出。念念不住。直
<lb n="0453b10"/>至菩提真性自他一時解脫。方捨此擔。法炬經中。
<lb n="0453b11"/>具有此說。今經云受持讀誦。即自利。廣為人說。即
<lb n="0453b12"/>利他。既若二利兼行。必以大願為體。由是能令佛
<lb n="0453b13"/>種不斷。故名荷擔菩提。</p>
<lb n="0453b14"/>
<p id="pX25p0453b1401" rend="margin-left:1em">△五樂小不堪。</p>
<lb n="0453b15"/>
<p id="pX25p0453b1501">何以故。須菩提。若樂小法者。著我見人見眾生見壽
<lb n="0453b16"/>者見。則於此經不能聽受讀誦為人解說。</p>
<lb n="0453b17"/>
<p id="pX25p0453b1701" rend="margin-left:1em">【疏】五。樂小不堪。</p>
<lb n="0453b18"/>
<p id="pX25p0453b1801" rend="margin-left:1em">【記】樂小經。徵意云。云何唯為大乘者說。何故持說
<lb n="0453b19"/>名為荷擔菩提。</p>
<p id="pX25p0453b1907" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋意云。以樂小者。著我等見不
<lb n="0453b20"/>能持說。故知能持能說。是最上乘荷擔菩提之者。</p>
<lb n="0453b21"/>
<p id="pX25p0453b2101" rend="margin-left:1em">【記】問。何者名為小法。誰為樂小之人。答。四諦緣生
<lb n="0453b22"/>名為小法。聲聞緣覺。即是樂小之人滯情於中。乃
<lb n="0453b23"/>名為樂。彼有法執。此顯三空。是其非處。故不能持
<lb n="0453b24"/>說。故魏經云。若有我人等見。於此法門能受持者。
<lb n="0453c01"/>無有是處。當知若能持說。即是樂大法者。不著我
<lb n="0453c02"/>人等見也。</p>
<p id="pX25p0453c0205" type="inline" rend="margin-left:1em">○問聲聞緣覺。<anchor xml:id="begd1e21795"/>已<anchor xml:id="endd1e21795"/>達我空。云何經中而
<lb n="0453c03"/>言著我。答。以我人等見。是心心所法。著之即是法
<lb n="0453c04"/>執。故指緣覺聲聞也。</p>
<p id="pX25p0453c0409" type="inline" rend="margin-left:1em">○或可樂小法者。即是聲聞
<lb n="0453c05"/>緣覺。著我見者。即是一切凡夫。</p>
<lb n="0453c06"/>
<p id="pX25p0453c0601" rend="margin-left:1em">△六所在如塔。</p>
<lb n="0453c07"/>
<p id="pX25p0453c0701">須菩提。在在處處。若有此經。一切世間天人阿修羅。
<lb n="0453c08"/>所應供養。當知此處。則為是塔。皆應恭敬作禮圍繞
<lb n="0453c09"/>以諸華香而散其處。</p>
<lb n="0453c10"/>
<p id="pX25p0453c1001" rend="margin-left:1em">【疏】六。所在如塔。</p>
<lb n="0453c11"/>
<p id="pX25p0453c1101" rend="margin-left:1em">【記】如塔經意云。經顯法身。依法則有報化。三身既
<lb n="0453c12"/>存。塔廟斯在。是故此處。勸應供養。</p>
<lb n="0453c13"/>
<p id="pX25p0453c1301" rend="margin-left:1em">【記】準纂靈記說。隋朝。益州新繁縣王者村。有書生
<lb n="0453c14"/>姓苟。未詳其名。於彼村東空中。四面書之。村人謂
<lb n="0453c15"/>曰。書者何也。曰。我書金剛般若經。曰。何用焉。曰。與
<lb n="0453c16"/>諸天讀之。時人見聞。若存若亡。彼屬霖雨。流水霶
<lb n="0453c17"/>霈。唯此地方丈餘間。如堂閣下。竟無沾濕。於是牧
<lb n="0453c18"/>童。每就避雨。時人雖在。莫知所由。至武德初。有西
<lb n="0453c19"/>僧至。神貌頗異。於此作禮。村人謂曰。前無殿塔。為
<lb n="0453c20"/>何禮也。曰。君是鄉人耶。曰。然。僧曰。君大無識。此有
<lb n="0453c21"/>金剛般若經。諸天置葢其上。不絕供養。云何汙踐
<lb n="0453c22"/>使其然乎。村人乃省苟生寫經之處。自此遂甃甓
<lb n="0453c23"/>嚴欄護之。不令汙踐。苟至齋日。每常供養。瞻禮者。
<lb n="0453c24"/>往往有聞天樂之聲。迄今其處。雨不能濕。</p>
<p id="pX25p0453c2417" type="inline" rend="margin-left:1em">○且空
<lb n="0454a01"/>書無跡。尚乃如斯。況紙素分明。而不能爾。</p>
<lb n="0454a02"/>
<p id="pX25p0454a0201" rend="margin-left:1em">△七轉罪為佛。</p>
<lb n="0454a03"/>
<p id="pX25p0454a0301">復次。須菩提。善男子。善女人。受持讀誦此經。若為人
<lb n="0454a04"/>輕賤。是人先世罪業。應墮惡道。以今世人輕賤故。先
<lb n="0454a05"/>世罪業則為消滅。當得阿耨多羅三藐三菩提。</p>
<lb n="0454a06"/>
<p id="pX25p0454a0601" rend="margin-left:1em">【疏】七。轉罪為佛。</p>
<lb n="0454a07"/>
<p id="pX25p0454a0701" rend="margin-left:1em">【記】轉罪經意云。如過去造極惡。合來世墮三途者。
<lb n="0454a08"/>苟遇此經。受持讀誦。功力既著。能消極惡。遂以現
<lb n="0454a09"/>遭輕賤之事。更不墮於惡道。即是轉重業。令輕受
<lb n="0454a10"/>也。</p>
<p id="pX25p0454a1002" type="inline" rend="margin-left:1em">○持經無我等相。即煩惱障盡。極惡消滅即業
<lb n="0454a11"/>障盡。不墮即報障盡。三障既滅。三德必圓。故云當
<lb n="0454a12"/>得菩提也。</p>
<lb n="0454a13"/>
<p id="pX25p0454a1301" rend="margin-left:1em">【疏】輕賤者。總包於中或打或罵。故隋譯云。輕賤甚
<lb n="0454a14"/>輕賤。無著云。此毀辱事。有無量門。故復云甚輕賤。</p>
<lb n="0454a15"/>
<p id="pX25p0454a1501" rend="margin-left:1em">【記】總包等者。以打罵等事。皆名輕賤故。</p>
<p id="pX25p0454a1516" type="inline" rend="margin-left:1em">○隨譯下。
<lb n="0454a16"/>引證。</p>
<p id="pX25p0454a1603" type="inline" rend="margin-left:1em">○無著下。輕釋。無量者。以身口意三。所為之
<lb n="0454a17"/>事。但不饒益皆屬輕賤也。故云無量。</p>
<lb n="0454a18"/>
<p id="pX25p0454a1801" rend="margin-left:1em">【疏】當得菩提者。罪滅故。</p>
<lb n="0454a19"/>
<p id="pX25p0454a1901" rend="margin-left:1em">【記】罪滅者。罪障既盡。漸漸修行。因圓果滿。自然為
<lb n="0454a20"/>佛。</p>
<p id="pX25p0454a2002" type="inline" rend="margin-left:1em">○經言當得。意顯後時。非謂現世。得成佛果。</p>
<lb n="0454a21"/>
<p id="pX25p0454a2101" rend="margin-left:1em">【記】餘轉滅等義。<anchor xml:id="begd1e21943"/>已<anchor xml:id="endd1e21943"/>於懸談五因中說竟。</p>
<lb n="0454a22"/>
<p id="pX25p0454a2201" rend="margin-left:1em">△八超事多尊
(疏)
二。初總敘意。二別科釋。</p>
<p id="pX25p0454a2217" type="inline" rend="margin-left:1em">初總
<lb n="0454a23"/>敘意。</p>
<lb n="0454a24"/>
<p id="pX25p0454a2401" rend="margin-left:1em">【記】八超事多尊。論云。示現速證菩提法故。</p>
<lb n="0454b01"/>
<p id="pX25p0454b0101" rend="margin-left:1em">【記】第八經。疏二。初總敘意。</p>
<p id="pX25p0454b0111" type="inline" rend="margin-left:1em">○速證等者。意明持說
<lb n="0454b02"/>此經。速證菩提之法。所以超過如來事多世尊之
<lb n="0454b03"/>福。故偈云。福不至菩提。二能至菩提也。</p>
<lb n="0454b04"/>
<p id="pX25p0454b0401" rend="margin-left:1em">△二別科釋
(經)
二。初供佛多中全具福。二持經多
<lb n="0454b05"/>中少分福。初供佛多中全具福。</p>
<lb n="0454b06"/>
<p id="pX25p0454b0601">須菩提。我念過去。無量阿僧祗劫。於然燈佛前。得值
<lb n="0454b07"/>八百四千萬億那由他諸佛。悉皆供養承事。無空過
<lb n="0454b08"/>者。</p>
<lb n="0454b09"/>
<p id="pX25p0454b0901" rend="margin-left:1em">【疏】文二。初供佛多中全具福。</p>
<lb n="0454b10"/>
<p id="pX25p0454b1001" rend="margin-left:1em">【記】二。別科釋。經二。初中。全具福經意。可見。</p>
<p id="pX25p0454b1017" type="inline" rend="margin-left:1em">○然燈
<lb n="0454b11"/>前者。以釋迦因地修行。經三無數劫。第一劫滿。遇
<lb n="0454b12"/>寶髻如來。第二劫滿遇然燈如來。第三劫滿。遇勝
<lb n="0454b13"/>觀如來。今云然燈前者。即第二劫中也。</p>
<lb n="0454b14"/>
<p id="pX25p0454b1401" rend="margin-left:1em">【疏】那由他者。十億為洛叉。十洛义為俱胝。十俱胝
<lb n="0454b15"/>為那由他。</p>
<lb n="0454b16"/>
<p id="pX25p0454b1601" rend="margin-left:1em">【記】那由他者。第九數。數當萬萬。</p>
<lb n="0454b17"/>
<p id="pX25p0454b1701" rend="margin-left:1em">△二持經多中少分福。</p>
<lb n="0454b18"/>
<p id="pX25p0454b1801">若復有人。於後末世。能受持讀誦此經。所得功德。於
<lb n="0454b19"/>我所供養諸佛功德。百分不及一。千萬億分。乃至算
<lb n="0454b20"/>數譬喻。所不能及。</p>
<lb n="0454b21"/>
<p id="pX25p0454b2101" rend="margin-left:1em">【疏】二。持經多中少分福。</p>
<lb n="0454b22"/>
<p id="pX25p0454b2201" rend="margin-left:1em">【記】少分福經意。對前比量。可解。</p>
<p id="pX25p0454b2213" type="inline" rend="margin-left:1em">○然所不及者。有
<lb n="0454b23"/>二義。一彼得福德。此得菩提故。二彼有我相。此無
<lb n="0454b24"/>我相故。故前云此人無我人相等也。</p>
<lb n="0454c01"/>
<p id="pX25p0454c0101" rend="margin-left:1em">△九具聞則疑。</p>
<lb n="0454c02"/>
<p id="pX25p0454c0201">須菩提。若善男子。善女人。於後末世。有受持讀誦此
<lb n="0454c03"/>經。所得功德。我若具說者。或有人聞。心則狂亂。狐疑
<lb n="0454c04"/>不信。</p>
<lb n="0454c05"/>
<p id="pX25p0454c0501" rend="margin-left:1em">【疏】九。具聞則疑。</p>
<lb n="0454c06"/>
<p id="pX25p0454c0601" rend="margin-left:1em">【記】則疑經意云。前雖較量。亦未具說。若具說者。人
<lb n="0454c07"/>必狐疑。</p>
<p id="pX25p0454c0704" type="inline" rend="margin-left:1em">○孤者。狡。獸也。以多疑故。故云狐疑。述征
<lb n="0454c08"/>記云。風勁。河氷始合。要須狐行。以此物善聽。聽氷
<lb n="0454c09"/>下水。無流聲。即過也。</p>
<p id="pX25p0454c0909" type="inline" rend="margin-left:1em">○魏經即但云疑惑。</p>
<lb n="0454c10"/>
<p id="pX25p0454c1001" rend="margin-left:1em">△十總結幽邃。</p>
<lb n="0454c11"/>
<p id="pX25p0454c1101">須菩提。當知是經義不可思議。果報亦不可思議。</p>
<lb n="0454c12"/>
<p id="pX25p0454c1201" rend="margin-left:1em">【疏】十。總結幽䆳。</p>
<lb n="0454c13"/>
<p id="pX25p0454c1301" rend="margin-left:1em">【記】幽䆳經意云。較量不及。佛不具說者。以此經義。
<lb n="0454c14"/>及持者果報。皆不可心思言議故也。</p>
<lb n="0454c15"/>
<p id="pX25p0454c1501" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。此顯示彼福體及果體。不可測量故。</p>
<lb n="0454c16"/>
<p id="pX25p0454c1601" rend="margin-left:1em">【記】福體者。經義也。為福所依故。</p>
<p id="pX25p0454c1613" type="inline" rend="margin-left:1em">○果體者。佛菩提
<lb n="0454c17"/>也。</p>
<p id="pX25p0454c1702" type="inline" rend="margin-left:1em">○測量。即思議也。</p>
<p id="pX25p0454c1709" type="inline" rend="margin-left:1em">○以福田佛果。皆無相故。</p>
<lb n="0454c18"/>
<p id="pX25p0454c1801" rend="margin-left:1em">【記】然科云總結幽邃。準疏所判。但局第十疑中。今
<lb n="0454c19"/>若詳之。兼該三七之二。以始自第三。乃至第十。邐
<lb n="0454c20"/>迤次第。五度較量。謂外財兩度。內財兩度。佛因一
<lb n="0454c21"/>度。且第一。以一三千界七寶布施。較量不及持說。
<lb n="0454c22"/>第二。以無量三千界寶施。較量不及。第三。以一河
<lb n="0454c23"/>沙數身命布施。較量不及。第四。以無量河沙數身
<lb n="0454c24"/>命布施。較量不及。第五。以如來因地供養諸佛功
<lb n="0455a01"/>德。較量不及。至此第五。是較量之極。更無譬喻可
<lb n="0455a02"/>以比況。故云。乃至算數譬喻。所不能及。苟或具說。
<lb n="0455a03"/>人必生疑。故復云。我若具說者。或有人聞。心則狂
<lb n="0455a04"/>亂。狐疑不信。自此之後。讚較都絕。所以望前數段。
<lb n="0455a05"/>故總結云。當如是經義。不可思議等也。</p>
<p id="pX25p0455a0516" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。此至
<lb n="0455a06"/>經末。猶有數處較量。云何輙言無較量耶。答。餘所
<lb n="0455a07"/>較量。但是別意。以之斷疑。實非前說五重次第也。
<lb n="0455a08"/>由是隨時略舉一三千界寶。或須彌聚寶。或阿僧
<lb n="0455a09"/>祗界寶。以為較量。若不然者。豈得勝義之後。却舉
<lb n="0455a10"/>劣福為次第耶。</p>
<lb n="0455a11"/>金剛經疏記科會卷第七<lb n="0455a12"/>
<lb n="0455a13"/>
<lb n="0455a14"/>
<lb n="0455a15"/>金剛經疏記科會卷第八<lb n="0455a16"/>
<byline>唐　圭峰大師　疏</byline>
<lb n="0455a17"/>
<byline>宋　長水大師　記</byline>
<lb n="0455a18"/>
<byline>後學古杭雲棲寺大<g ref="CB15358"/>科會</byline>
<lb n="0455a19"/>
<p id="pX25p0455a1901" rend="margin-left:1em">△十一斷住修降伏是我疑
(疏)
二。初標章敘疑。二
<lb n="0455a20"/>依經斷疑。初標章敘疑四。初標章。二指疑起處。三
<lb n="0455a21"/>結成疑。四敘別義。</p>
<p id="pX25p0455a2108" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0455a22"/>
<p id="pX25p0455a2201" rend="margin-left:1em">【疏】十一。斷住修降伏是我疑。</p>
<lb n="0455a23"/>
<p id="pX25p0455a2301" rend="margin-left:1em">【記】第十一疏。初標章。</p>
<lb n="0455a24"/>
<p id="pX25p0455a2401" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0455b01"/>
<p id="pX25p0455b0101" rend="margin-left:1em">【疏】佛教我住修降伏。兼不住前十種疑執過患。</p>
<lb n="0455b02"/>
<p id="pX25p0455b0201" rend="margin-left:1em">【記】佛教下。指疑起處。</p>
<p id="pX25p0455b0209" type="inline" rend="margin-left:1em">○住修下。即正答三問。及次
<lb n="0455b03"/>前十段也。</p>
<lb n="0455b04"/>
<p id="pX25p0455b0401" rend="margin-left:1em">△三結成疑。</p>
<lb n="0455b05"/>
<p id="pX25p0455b0501" rend="margin-left:1em">【疏】若無我者。誰人受教。誰人住修。誰人如此離過。
<lb n="0455b06"/>云云。</p>
<lb n="0455b07"/>
<p id="pX25p0455b0701" rend="margin-left:1em">【記】若無下。結成疑。</p>
<p id="pX25p0455b0708" type="inline" rend="margin-left:1em">○既教我住修離過。豈是無我
<lb n="0455b08"/>無人。若言無我誰住修離過耶。</p>
<lb n="0455b09"/>
<p id="pX25p0455b0901" rend="margin-left:1em">△四敘別義二。初正敘。二引證。</p>
<p id="pX25p0455b0913" type="inline" rend="margin-left:1em">初正敘。</p>
<lb n="0455b10"/>
<p id="pX25p0455b1001" rend="margin-left:1em">【疏】亦云。除微細執故。</p>
<lb n="0455b11"/>
<p id="pX25p0455b1101" rend="margin-left:1em">【記】亦云下。敘別義。</p>
<p id="pX25p0455b1108" type="inline" rend="margin-left:1em">○除細執者。即是第二疑中未
<lb n="0455b12"/>除之者。故今舉之。令其除斷。</p>
<lb n="0455b13"/>
<p id="pX25p0455b1301" rend="margin-left:1em">【記】問。執與疑何別耶。答。執則堅著。疑乃不決。</p>
<p id="pX25p0455b1318" type="inline" rend="margin-left:1em">○若
<lb n="0455b14"/>據論意。正是除執。不言斷疑。</p>
<p id="pX25p0455b1412" type="inline" rend="margin-left:1em">○今疏云斷疑者。若
<lb n="0455b15"/>言除執。文勢孤起。血脉不貫。故依諸疏。以立此疑。</p>
<lb n="0455b16"/>
<p id="pX25p0455b1601" rend="margin-left:1em">△二引證。</p>
<lb n="0455b17"/>
<p id="pX25p0455b1701" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。於內心修行。存我為菩薩。此即障於心。違
<lb n="0455b18"/>於不住道。</p>
<lb n="0455b19"/>
<p id="pX25p0455b1901" rend="margin-left:1em">【記】偈云下。引證除執。</p>
<p id="pX25p0455b1909" type="inline" rend="margin-left:1em">○道之與心。葢是一法。但以
<lb n="0455b20"/>心本無我而執我。道本不住而成住。故立障心違
<lb n="0455b21"/>道也。</p>
<lb n="0455b22"/>
<p id="pX25p0455b2201" rend="margin-left:1em">【記】然此疑執之文。若詳經義別分。則從爾時須菩
<lb n="0455b23"/>提至即非菩薩。是斷疑。後之一段。是除執也。故論
<lb n="0455b24"/>中釋<anchor xml:id="begd1e22340"/>已<anchor xml:id="endd1e22340"/>。偏指後文。</p>
<lb n="0455c01"/>
<p id="pX25p0455c0101" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(經)
二。初問。二答。</p>
<p id="pX25p0455c0113" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0455c02"/>
<p id="pX25p0455c0201">爾時須菩提白佛言。世尊。善男子。善女人。發阿耨多
<lb n="0455c03"/>羅三藐三菩提心。云何應住。云何降伏其心。</p>
<lb n="0455c04"/>
<p id="pX25p0455c0401" rend="margin-left:1em">【疏】斷疑之文二。初問。</p>
<lb n="0455c05"/>
<p id="pX25p0455c0501" rend="margin-left:1em">【記】問經。文雖似前。問意全別。</p>
<p id="pX25p0455c0512" type="inline" rend="margin-left:1em">○意云。若人發心。則
<lb n="0455c06"/>無有我。是誰降伏其心。</p>
<p id="pX25p0455c0610" type="inline" rend="margin-left:1em">○反覆如上所說。</p>
<lb n="0455c07"/>
<p id="pX25p0455c0701" rend="margin-left:1em">△二答三。初若名菩薩必無我。二若有我相非菩
<lb n="0455c08"/>薩。三能所俱寂是菩提。</p>
<p id="pX25p0455c0810" type="inline" rend="margin-left:1em">初若名菩薩必無我。</p>
<lb n="0455c09"/>
<p id="pX25p0455c0901">佛告須菩提。若善男子。善女人。發阿耨多羅三藐三
<lb n="0455c10"/>菩提心者。當生如是心。我應滅度一切眾生。滅度一
<lb n="0455c11"/>切眾生<anchor xml:id="begd1e22397"/>已<anchor xml:id="endd1e22397"/>。而無有一眾生實滅度者。</p>
<lb n="0455c12"/>
<p id="pX25p0455c1201" rend="margin-left:1em">【疏】二答。三。初若名菩薩必無我。</p>
<lb n="0455c13"/>
<p id="pX25p0455c1301" rend="margin-left:1em">【記】必無我經意云。若人發菩提心<anchor xml:id="begd1e22412"/>已<anchor xml:id="endd1e22412"/>。當生度盡一
<lb n="0455c14"/>切眾生之心。然不得起有眾生可度之念。亦不可
<lb n="0455c15"/>起我能度之念。念既不起即無我。無我即名菩薩
<lb n="0455c16"/>也。</p>
<lb n="0455c17"/>
<p id="pX25p0455c1701" rend="margin-left:1em">△二若有我相非菩薩。</p>
<lb n="0455c18"/>
<p id="pX25p0455c1801">何以故。若菩薩有我相人相眾生相壽者相。則非菩
<lb n="0455c19"/>薩。</p>
<lb n="0455c20"/>
<p id="pX25p0455c2001" rend="margin-left:1em">【疏】二。若有我相非菩薩。</p>
<lb n="0455c21"/>
<p id="pX25p0455c2101" rend="margin-left:1em">【記】非菩薩經。徵意云。以何義故。度眾生。令不起眾
<lb n="0455c22"/>生之念耶。</p>
<p id="pX25p0455c2205" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋意云。若有我相眾生相等。非菩薩
<lb n="0455c23"/>故。</p>
<p id="pX25p0455c2302" type="inline" rend="margin-left:1em">○前約所度之境。此約能度之心。心境合論。通
<lb n="0455c24"/>名為我。既前後互舉。則顯能所皆無也。</p>
<lb n="0456a01"/>
<p id="pX25p0456a0101" rend="margin-left:1em">△三能所俱寂是菩提。</p>
<lb n="0456a02"/>
<p id="pX25p0456a0201">所以者何。須菩提實無有法。發阿耨多羅三藐三菩
<lb n="0456a03"/>提心者。</p>
<lb n="0456a04"/>
<p id="pX25p0456a0401" rend="margin-left:1em">【疏】三。能所俱寂是菩提。</p>
<lb n="0456a05"/>
<p id="pX25p0456a0501" rend="margin-left:1em">【記】俱寂經。徵意云。前無所化之境。次無能化之心。
<lb n="0456a06"/>所以要無能所者。何謂也。</p>
<p id="pX25p0456a0611" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋意云。以能所俱寂。
<lb n="0456a07"/>方是菩薩故。</p>
<p id="pX25p0456a0706" type="inline" rend="margin-left:1em">○法之一字。能所俱攝。</p>
<lb n="0456a08"/>
<p id="pX25p0456a0801" rend="margin-left:1em">△十二斷佛因是有菩薩疑
(疏)
二。初標章敘疑。二
<lb n="0456a09"/>依經斷疑。初標章敘疑三。初標章。二指疑起處。三
<lb n="0456a10"/>結成疑。</p>
<p id="pX25p0456a1004" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0456a11"/>
<p id="pX25p0456a1101" rend="margin-left:1em">【疏】十二斷佛因是有菩薩疑。</p>
<lb n="0456a12"/>
<p id="pX25p0456a1201" rend="margin-left:1em">【記】第十二疏。初標章。</p>
<lb n="0456a13"/>
<p id="pX25p0456a1301" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0456a14"/>
<p id="pX25p0456a1401" rend="margin-left:1em">【疏】論云。若無菩薩。</p>
<lb n="0456a15"/>
<p id="pX25p0456a1501" rend="margin-left:1em">【記】若無菩薩者。指疑起處。即從次前文中來也。</p>
<p id="pX25p0456a1519" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0456a16"/>以前云無發心者。發心者即是菩薩故。</p>
<lb n="0456a17"/>
<p id="pX25p0456a1701" rend="margin-left:1em">△三結成疑。</p>
<lb n="0456a18"/>
<p id="pX25p0456a1801" rend="margin-left:1em">【疏】云何釋迦如來。於然燈佛所。行菩薩行。</p>
<lb n="0456a19"/>
<p id="pX25p0456a1901" rend="margin-left:1em">【記】云何下。結成疑也。</p>
<p id="pX25p0456a1909" type="inline" rend="margin-left:1em">○然燈。即是釋迦因地第二
<lb n="0456a20"/>劫滿所遇之佛。</p>
<p id="pX25p0456a2007" type="inline" rend="margin-left:1em">○既於彼處行菩薩行。云何乃言
<lb n="0456a21"/>無發心者。</p>
<lb n="0456a22"/>
<p id="pX25p0456a2201" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(經)
四。初舉疑處。二斷疑念。三印決
<lb n="0456a23"/>定。四反覆釋。</p>
<p id="pX25p0456a2306" type="inline" rend="margin-left:1em">初舉疑處。</p>
<lb n="0456a24"/>
<p id="pX25p0456a2401">須菩提。於意云何。如來於然燈佛所。有法得阿耨多
<lb n="0456b01"/>羅三藐三菩提不。</p>
<lb n="0456b02"/>
<p id="pX25p0456b0201" rend="margin-left:1em">【疏】斷疑之文四。初舉疑處。</p>
<lb n="0456b03"/>
<p id="pX25p0456b0301" rend="margin-left:1em">【記】舉疑處經意云。汝意之中。頗謂我於然燈佛所。
<lb n="0456b04"/>得菩提不。若得菩提。何成菩薩。</p>
<p id="pX25p0456b0413" type="inline" rend="margin-left:1em">○是彼疑處。故舉
<lb n="0456b05"/>問之。</p>
<lb n="0456b06"/>
<p id="pX25p0456b0601" rend="margin-left:1em">【疏】降怨王。請然燈佛入城。城中長幼盡迎。路泥善
<lb n="0456b07"/>慧布髮。佛與授記。故舉此問。</p>
<lb n="0456b08"/>
<p id="pX25p0456b0801" rend="margin-left:1em">【記】降怨下。敘其本事。</p>
<p id="pX25p0456b0809" type="inline" rend="margin-left:1em">○準本行經說。昔有大城。名
<lb n="0456b09"/>為蓮華。城中有王。名曰降怨。有一婆羅門。名曰日
<lb n="0456b10"/>主。為王所重。分與半國。封授為王。別為王城。名為
<lb n="0456b11"/>埏主。日主夫人。名為月上。然燈菩薩。降神右脇。出
<lb n="0456b12"/>家成道。時降怨王。將欲迎請。遂敕城內外。十二由
<lb n="0456b13"/>旬。禁斷諸華。不令私賣。王皆自買。以供如來。彼國
<lb n="0456b14"/>雪山南面。有一梵志。名曰珍寶。有五百弟子。中有
<lb n="0456b15"/>一弟子。名之雲童。或名善慧。於彼眾中。而為上首。
<lb n="0456b16"/>所有仙法。皆學<anchor xml:id="begd1e22612"/>已<anchor xml:id="endd1e22612"/>了。辭師還家。師曰。汝今將歸。須
<lb n="0456b17"/>以清淨傘葢革屣金杖。乃至金錢五百。報我之恩。
<lb n="0456b18"/>雲童曰。我今並無此物。但放我去。得即送來。師即
<lb n="0456b19"/>放之。雲童因赴無遮之會。得五百金錢。便欲送還
<lb n="0456b20"/>師處。因至蓮華城內。見城嚴麗。即問於人。乃知然
<lb n="0456b21"/>燈如來欲至。遂將三百金錢。於一婢子處。買得五
<lb n="0456b22"/>枝優鉢羅華。兼彼女子寄華兩枝。共為供養。時佛
<lb n="0456b23"/>入城。即以此華。散佛頂上。以願力故。成於華蓋。隨
<lb n="0456b24"/>佛行住。佛神力故。化一方泥。善慧見之。布髮而掩。
<lb n="0456c01"/>復作是念。願得如來踏我身過。若不蒙記莂。我終
<lb n="0456c02"/>不起。如來即至。履之而過。上諸徒眾。皆不令踏。即
<lb n="0456c03"/>授其記。作如是言。此摩那婆。於未來世。當得作佛
<lb n="0456c04"/>號釋迦牟尼。十號具足。如我無異。</p>
<p id="pX25p0456c0414" type="inline" rend="margin-left:1em">○今善吉意云。
<lb n="0456c05"/>既若買華供佛。布髮掩泥。即是菩薩。若此非菩薩
<lb n="0456c06"/>者。則孰為菩薩歟。</p>
<lb n="0456c07"/>
<p id="pX25p0456c0701" rend="margin-left:1em">△二斷疑念。</p>
<lb n="0456c08"/>
<p id="pX25p0456c0801">不也。世尊。如我解佛所說義。佛於然燈佛所。無有法
<lb n="0456c09"/>得阿耨多羅三藐三菩提。</p>
<lb n="0456c10"/>
<p id="pX25p0456c1001" rend="margin-left:1em">【疏】二。斷疑念。</p>
<lb n="0456c11"/>
<p id="pX25p0456c1101" rend="margin-left:1em">【記】斷疑念經答意云。我意不謂如來得菩提也。</p>
<p id="pX25p0456c1119" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0456c12"/>我<anchor xml:id="begd1e22684"/>已<anchor xml:id="endd1e22684"/>解佛所說之義。於彼佛所。無有一法得為菩
<lb n="0456c13"/>提。</p>
<lb n="0456c14"/>
<p id="pX25p0456c1401" rend="margin-left:1em">【疏】善慧彼時。都無所得。離諸分別。由無法故得記。
<lb n="0456c15"/>若有法者。是有相心。不順菩提。佛不與記。</p>
<lb n="0456c16"/>
<p id="pX25p0456c1601" rend="margin-left:1em">【記】彼時者。蓮華城中授記之時也。</p>
<p id="pX25p0456c1614" type="inline" rend="margin-left:1em">○智與理冥。心
<lb n="0456c17"/>與神會。亡所得之法。無能得之心。故云都無等。</p>
<p id="pX25p0456c1719" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0456c18"/>由無等者。即指上無得而得。夫菩提之為法也。寂
<lb n="0456c19"/>滅無生。不空不有。離一切相。若離能所。則順菩提。
<lb n="0456c20"/>得佛授記。若存能所。心境不亡。則與菩提。極相違
<lb n="0456c21"/>逆。如何得記。故淨名云。寂滅是菩提。滅諸相故。</p>
<lb n="0456c22"/>
<p id="pX25p0456c2201" rend="margin-left:1em">△三印決定。</p>
<lb n="0456c23"/>
<p id="pX25p0456c2301">佛言。如是如是。須菩提。實無有法如來得阿耨多羅
<lb n="0456c24"/>三藐三菩提。</p>
<lb n="0457a01"/>
<p id="pX25p0457a0101" rend="margin-left:1em">【疏】三。印決定。</p>
<lb n="0457a02"/>
<p id="pX25p0457a0201" rend="margin-left:1em">【記】印決定經意云。空生之言。稱其實理。故云如是。</p>
<lb n="0457a03"/>
<p id="pX25p0457a0301" rend="margin-left:1em">○實無下。如來述成。可知。</p>
<lb n="0457a04"/>
<p id="pX25p0457a0401" rend="margin-left:1em">【疏】論云。我於彼時。所修諸行。無有一法。得阿耨多
<lb n="0457a05"/>羅三藐三菩提。</p>
<lb n="0457a06"/>
<p id="pX25p0457a0601" rend="margin-left:1em">【記】我於彼時者。即受記及修行時也。</p>
<p id="pX25p0457a0615" type="inline" rend="margin-left:1em">○無有一法
<lb n="0457a07"/>得菩提者。此約橫豎顯之。橫則於六度萬行之中。
<lb n="0457a08"/>行行皆無得義。若布施得菩提。則不要戒忍等。豎
<lb n="0457a09"/>則初中後念。念念皆無得義。若初念得。何須念念
<lb n="0457a10"/>相續等。如是橫豎心行之中。皆無得菩提義也。</p>
<lb n="0457a11"/>
<p id="pX25p0457a1101" rend="margin-left:1em">【疏】功德施論。引佛說云。若見於佛。即見自身。見身
<lb n="0457a12"/>清淨。見佛清淨。見一切智智皆悉清淨。是中見清
<lb n="0457a13"/>淨智亦復清淨。是名見佛。我如是見然燈如來。得
<lb n="0457a14"/>無生忍。一切智智。明了現前。即得授記。是授記聲。
<lb n="0457a15"/>不至於耳。亦非餘智之所能知。我於此時。亦非惛
<lb n="0457a16"/>懵無覺。然無所得。</p>
<lb n="0457a17"/>
<p id="pX25p0457a1701" rend="margin-left:1em">【記】功德施下。未詳何經。</p>
<p id="pX25p0457a1710" type="inline" rend="margin-left:1em">○若見等者。以自他之相。
<lb n="0457a18"/>相待而成。既見於他。必須見自。</p>
<p id="pX25p0457a1813" type="inline" rend="margin-left:1em">○見身清淨等者。
<lb n="0457a19"/>反於前也。清淨即是空義。見他既見於自。不見自。
<lb n="0457a20"/>則不見他。成既相因而成。泯亦相因而滅。如淨名
<lb n="0457a21"/>云。如自觀身實相。觀佛亦然。亦如志公云。以我身
<lb n="0457a22"/>空諸法空。千品萬類悉皆同。亦同莊子中說。因有
<lb n="0457a23"/>而有之。因無而無之也。</p>
<p id="pX25p0457a2310" type="inline" rend="margin-left:1em">○見清淨智等者。非唯無
<lb n="0457a24"/>所見之自他。兼無能見之智用。斯則能所雙泯也。
<lb n="0457b01"/>圓覺經云。依幻說覺。亦名為幻。既皆是幻。豈得存
<lb n="0457b02"/>焉。</p>
<p id="pX25p0457b0202" type="inline" rend="margin-left:1em">○然雖能所兩忘。不成斷滅。以靈源真心。本無
<lb n="0457b03"/>能所。妄生能所。即是乖真。能所既除。即合本體。靈
<lb n="0457b04"/>然不昧。物我皆如。故華嚴云。能見及所見。見者悉
<lb n="0457b05"/>除遣。不壞於真見。是名真見者。又圓覺云。諸幻盡
<lb n="0457b06"/>滅。覺心不動。</p>
<p id="pX25p0457b0606" type="inline" rend="margin-left:1em">○是名見佛者。結成見義。如上用心。
<lb n="0457b07"/>方得見佛。若生分別。執相違真。則不名見。故華嚴
<lb n="0457b08"/>云。一切法不生。一切法不滅。若能如是解。諸佛常
<lb n="0457b09"/>現前。</p>
<p id="pX25p0457b0903" type="inline" rend="margin-left:1em">○得無生忍等者。謂以正智。忍可印持無生
<lb n="0457b10"/>法故。以一切法。本無生滅。眾生迷倒。妄見生滅。苟
<lb n="0457b11"/>離妄見。正智即生。契合本體。達一切法。本來無生。
<lb n="0457b12"/>名無生忍。例而言之。見一切法無滅。亦名無滅忍。
<lb n="0457b13"/>今則舉初以攝後也。</p>
<p id="pX25p0457b1309" type="inline" rend="margin-left:1em">○一切智智者。是達一切諸
<lb n="0457b14"/>法之智。表用非一。故重言耳。有云。依於始覺顯得
<lb n="0457b15"/>本覺。智中之智。名智智也。</p>
<p id="pX25p0457b1511" type="inline" rend="margin-left:1em">○得授記者。準楞嚴經。
<lb n="0457b16"/>記有四種。一未發心時與記。或有流轉五道。生於
<lb n="0457b17"/>人間。好樂佛法。過百千萬億劫。當發心。過百千萬
<lb n="0457b18"/>億劫。行菩薩道。供佛化生。皆若干劫。當得菩提。二
<lb n="0457b19"/>適發心與記者。是人久劫種諸善根。好樂大法。有
<lb n="0457b20"/>慈悲心。即住不退地。故發心與記。三密記者。有菩
<lb n="0457b21"/>薩未得記。而行六度。功德滿足。天龍八部。皆作是
<lb n="0457b22"/>念。此菩薩。幾時當得菩提。劫國弟子眾數如何。佛
<lb n="0457b23"/>斷此疑。即與授記。舉眾皆知。此菩薩獨不知。四無
<lb n="0457b24"/>生忍記者。於大眾中。顯露與記也。今當第四也。謂
<lb n="0457c01"/>散華佛頂。布髮泥中。依有漏心。得無生智。於大眾
<lb n="0457c02"/>前。分明記莂也。</p>
<p id="pX25p0457c0207" type="inline" rend="margin-left:1em">○聲不至耳者。能所俱寂。以離分
<lb n="0457c03"/>別心故。心既不起。耳何所聞。</p>
<p id="pX25p0457c0312" type="inline" rend="margin-left:1em">○亦非餘者。此無分
<lb n="0457c04"/>別處。非謂別有一智能知。圓覺云。離遠離幻。亦復
<lb n="0457c05"/>遠離。</p>
<p id="pX25p0457c0503" type="inline" rend="margin-left:1em">○亦非惛懞等者。恐聞都無分別。亦非餘智。
<lb n="0457c06"/>便謂同於木石。一向頑凝故。圓覺云。諸幻盡滅。覺
<lb n="0457c07"/>心不動。</p>
<p id="pX25p0457c0704" type="inline" rend="margin-left:1em">○然即此覺心。亦無所得。故頌云。若時於
<lb n="0457c08"/>所緣。智都無所得等。此則離沉離掉。了然寂然。妙
<lb n="0457c09"/>契本心。竟何所得。善慧彼時。心同此也。</p>
<lb n="0457c10"/>
<p id="pX25p0457c1001" rend="margin-left:1em">△四反覆釋。</p>
<lb n="0457c11"/>
<p id="pX25p0457c1101">須菩提。若有法如來得阿耨多羅三藐三菩提者。然
<lb n="0457c12"/>燈佛則不與我授記。汝於來世。當得作佛。號釋迦牟
<lb n="0457c13"/>尼。</p>
<lb n="0457c14"/>
<p id="pX25p0457c1401">以實無有法得阿耨多羅三藐三菩提。是故然燈佛。
<lb n="0457c15"/>與我授記。作是言。汝於來世。當得作佛。號釋迦牟尼。</p>
<lb n="0457c16"/>
<p id="pX25p0457c1601" rend="margin-left:1em">【疏】四反覆釋。</p>
<lb n="0457c17"/>
<p id="pX25p0457c1701" rend="margin-left:1em">【記】反覆釋經。意可知矣。</p>
<lb n="0457c18"/>
<p id="pX25p0457c1801" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。若正覺法可說。如彼然燈所說者。我於
<lb n="0457c19"/>彼時。便得正覺。然燈則不記言來世當得。</p>
<lb n="0457c20"/>
<p id="pX25p0457c2001" rend="margin-left:1em">【記】若正覺下。釋反釋也。</p>
<lb n="0457c21"/>
<p id="pX25p0457c2101" rend="margin-left:1em">【疏】以法不可說故。我於彼時。不得正覺。是故記言
<lb n="0457c22"/>來世當得。</p>
<lb n="0457c23"/>
<p id="pX25p0457c2301" rend="margin-left:1em">【記】以法不可下。釋覆釋也。</p>
<lb n="0457c24"/>
<p id="pX25p0457c2401" rend="margin-left:1em">【記】據此。則善慧彼日。但聞其言。言性本空。竟何有
<lb n="0458a01"/>得。但約妄惑盡處。真智現前。當此之時。義言得矣。</p>
<lb n="0458a02"/>
<p id="pX25p0458a0201" rend="margin-left:1em">△十三斷無因則無佛法疑
(疏)
二。初科分。二隨釋。</p>
<lb n="0458a03"/>
<p id="pX25p0458a0301" rend="margin-left:1em">初科分。</p>
<lb n="0458a04"/>
<p id="pX25p0458a0401" rend="margin-left:1em">【疏】十三。斷無因則無佛法疑。於中三。</p>
<lb n="0458a05"/>
<p id="pX25p0458a0501" rend="margin-left:1em">【記】第十三疏。二。一科分。</p>
<p id="pX25p0458a0510" type="inline" rend="margin-left:1em">○此初二段。皆屬前疑。但
<lb n="0458a06"/>是於中相躡曲敘。今以論文別說。故復開之。</p>
<lb n="0458a07"/>
<p id="pX25p0458a0701" rend="margin-left:1em">△二隨釋三。初斷一向無佛疑。二斷一向無法疑。
<lb n="0458a08"/>三顯真佛真法體。初斷一向無佛疑
(疏)
二。初標章
<lb n="0458a09"/>敘疑。二依經斷疑。初標章敘疑五。初標章。二指疑
<lb n="0458a10"/>起處。三結成疑。四躡結所斷之旨。五預指能斷之
<lb n="0458a11"/>文。</p>
<p id="pX25p0458a1102" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0458a12"/>
<p id="pX25p0458a1201" rend="margin-left:1em">【疏】初。斷一向無佛疑。</p>
<lb n="0458a13"/>
<p id="pX25p0458a1301" rend="margin-left:1em">【記】二。初斷下。隨釋。</p>
<p id="pX25p0458a1308" type="inline" rend="margin-left:1em">○疏初標章。</p>
<p id="pX25p0458a1313" type="inline" rend="margin-left:1em">○無佛疑者。若了
<lb n="0458a14"/>虗無之無。無即無咎。執之為無。無則太傷。故成此
<lb n="0458a15"/>疑。</p>
<p id="pX25p0458a1502" type="inline" rend="margin-left:1em">○後法亦然也。</p>
<lb n="0458a16"/>
<p id="pX25p0458a1601" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0458a17"/>
<p id="pX25p0458a1701" rend="margin-left:1em">【疏】論云。若無菩提。</p>
<lb n="0458a18"/>
<p id="pX25p0458a1801" rend="margin-left:1em">【記】若無菩提者。指疑起處。</p>
<p id="pX25p0458a1811" type="inline" rend="margin-left:1em">○此從十二中來。諸疏
<lb n="0458a19"/>敘疑。多書菩薩字。便云從第十一中來。然論文之
<lb n="0458a20"/>中。但云菩提。方是血脉相次。</p>
<lb n="0458a21"/>
<p id="pX25p0458a2101" rend="margin-left:1em">△三結成疑。</p>
<lb n="0458a22"/>
<p id="pX25p0458a2201" rend="margin-left:1em">【疏】即無諸佛如來。</p>
<lb n="0458a23"/>
<p id="pX25p0458a2301" rend="margin-left:1em">【記】即無下。結成疑也。</p>
<p id="pX25p0458a2309" type="inline" rend="margin-left:1em">○意云。果法號曰菩提。證得
<lb n="0458a24"/>始名為佛。既菩提不可得。豈有能證人。</p>
<lb n="0458b01"/>
<p id="pX25p0458b0101" rend="margin-left:1em">△四躡結所斷之旨。</p>
<lb n="0458b02"/>
<p id="pX25p0458b0201" rend="margin-left:1em">【疏】有如是謗。謂一向無佛。</p>
<lb n="0458b03"/>
<p id="pX25p0458b0301" rend="margin-left:1em">【記】謗者。即損減過也。若言無佛。是真謗佛也。大論
<lb n="0458b04"/>云。寧起有見。不起無見等。</p>
<lb n="0458b05"/>
<p id="pX25p0458b0501" rend="margin-left:1em">△五預指能斷之文。</p>
<lb n="0458b06"/>
<p id="pX25p0458b0601" rend="margin-left:1em">【疏】為斷此疑。故云如來者即是真如。</p>
<lb n="0458b07"/>
<p id="pX25p0458b0701" rend="margin-left:1em">【記】為斷下。預指斷疑之文。</p>
<p id="pX25p0458b0711" type="inline" rend="margin-left:1em">○然是魏本。彼文云。如
<lb n="0458b08"/>來者。即實真如。</p>
<lb n="0458b09"/>
<p id="pX25p0458b0901" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(經)
二。初顯真如是佛故非無。二明
<lb n="0458b10"/>佛即菩提故無得。</p>
<p id="pX25p0458b1008" type="inline" rend="margin-left:1em">初顯真如是佛故非無。</p>
<lb n="0458b11"/>
<p id="pX25p0458b1101">何以故。如來者。即諸法如義。</p>
<lb n="0458b12"/>
<p id="pX25p0458b1201" rend="margin-left:1em">【疏】斷疑之文二。初顯真如是佛故非無。</p>
<lb n="0458b13"/>
<p id="pX25p0458b1301" rend="margin-left:1em">【記】非無經。徵意云。若無菩提。則無有佛。以何義故。
<lb n="0458b14"/>得有如來。</p>
<p id="pX25p0458b1405" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋意云。若無真如。則無有佛也。以真
<lb n="0458b15"/>如是佛故。今真如來有。復何疑焉。</p>
<lb n="0458b16"/>
<p id="pX25p0458b1601" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。如清淨故。名為如來。猶如真金。</p>
<lb n="0458b17"/>
<p id="pX25p0458b1701" rend="margin-left:1em">【記】無著下。挾來義解。以真如通於凡聖。眾生垢染。
<lb n="0458b18"/>但名如去。佛位清淨。名曰如來。如序中滿淨義。及
<lb n="0458b19"/>第三疑中具足清淨義也。</p>
<p id="pX25p0458b1911" type="inline" rend="margin-left:1em">○猶如下。喻明也。意顯
<lb n="0458b20"/>精純。故名真金。謂眾生如全鑛。菩薩如金鑛相半。
<lb n="0458b21"/>佛如純金也。</p>
<p id="pX25p0458b2106" type="inline" rend="margin-left:1em">○然金性本有。鍊之則純。如體本然。
<lb n="0458b22"/>修之則淨。故圓覺云。譬如銷金鑛。金非銷故有。雖
<lb n="0458b23"/>復本來金。終以銷成就。一成真金體。不復重為鑛。</p>
<lb n="0458b24"/>
<p id="pX25p0458b2401" rend="margin-left:1em">△二明佛即菩提故無得。</p>
<lb n="0458c01"/>
<p id="pX25p0458c0101">若有人言。如來得阿耨多羅三藐三菩提。須菩提。實
<lb n="0458c02"/>無有法佛得阿耨多羅三藐三菩提。</p>
<lb n="0458c03"/>
<p id="pX25p0458c0301" rend="margin-left:1em">【疏】二明佛即菩提故無得。</p>
<lb n="0458c04"/>
<p id="pX25p0458c0401" rend="margin-left:1em">【記】無得經意者。恐人聞非無如來。便言。既有如來。
<lb n="0458c05"/>即有菩提。何者。以得菩提。方名如來故。為破此見
<lb n="0458c06"/>故云有人言得。實無得也。無有法。即菩提法也。</p>
<lb n="0458c07"/>
<p id="pX25p0458c0701" rend="margin-left:1em">【疏】先標錯解。魏云。若有人言如來得阿耨菩提者。
<lb n="0458c08"/>是人不實語。</p>
<lb n="0458c09"/>
<p id="pX25p0458c0901" rend="margin-left:1em">【記】錯解者。實不得而謂得故也。</p>
<p id="pX25p0458c0913" type="inline" rend="margin-left:1em">○不實語者。即錯
<lb n="0458c10"/>解也。</p>
<lb n="0458c11"/>
<p id="pX25p0458c1101" rend="margin-left:1em">【疏】後釋正見。偈云。菩提彼行等。謂等前菩薩所無
<lb n="0458c12"/>得也。</p>
<lb n="0458c13"/>
<p id="pX25p0458c1301" rend="margin-left:1em">【記】等菩薩行者。謂將前菩薩行以等菩提。即指同
<lb n="0458c14"/>前來萬行之中。皆無得菩提義也。</p>
<p id="pX25p0458c1414" type="inline" rend="margin-left:1em">○但空生疑得。
<lb n="0458c15"/>故以佛等菩提。佛顯無得。故以菩提等行。</p>
<lb n="0458c16"/>
<p id="pX25p0458c1601" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。或謂然燈如來所。於法不得正覺。世尊
<lb n="0458c17"/>後時。自得正覺。為離此取。故云若人言等。</p>
<lb n="0458c18"/>
<p id="pX25p0458c1801" rend="margin-left:1em">【記】無著下。可解。</p>
<p id="pX25p0458c1807" type="inline" rend="margin-left:1em">○夫佛與菩提。義分人法。體無二
<lb n="0458c19"/>源。由是唐言總名為覺。既佛即菩提。菩提即佛。豈
<lb n="0458c20"/>有得義。應知說菩提樹下成正覺時。同彼然燈佛
<lb n="0458c21"/>處。亦無所得也。</p>
<lb n="0458c22"/>
<p id="pX25p0458c2201" rend="margin-left:1em">△二斷一向無法疑
(疏)
二。初標章敘疑。二依經斷
<lb n="0458c23"/>疑。初標章敘疑四。初標章。二指疑起處。三結成疑。
<lb n="0458c24"/>四預指能斷之文。</p>
<p id="pX25p0458c2408" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0459a01"/>
<p id="pX25p0459a0101" rend="margin-left:1em">【疏】二。斷一向無法疑。</p>
<lb n="0459a02"/>
<p id="pX25p0459a0201" rend="margin-left:1em">【記】疏二斷下。二。</p>
<p id="pX25p0459a0207" type="inline" rend="margin-left:1em">○疏。初標章。</p>
<lb n="0459a03"/>
<p id="pX25p0459a0301" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0459a04"/>
<p id="pX25p0459a0401" rend="margin-left:1em">【疏】論云。有人謗言。若無因行。</p>
<lb n="0459a05"/>
<p id="pX25p0459a0501" rend="margin-left:1em">【記】無因行者。指疑起處。</p>
<p id="pX25p0459a0510" type="inline" rend="margin-left:1em">○此從無佛中來。以前將
<lb n="0459a06"/>行等菩提明無得義故。</p>
<lb n="0459a07"/>
<p id="pX25p0459a0701" rend="margin-left:1em">△三結成疑。</p>
<lb n="0459a08"/>
<p id="pX25p0459a0801" rend="margin-left:1em">【疏】則如來不得阿耨菩提。</p>
<lb n="0459a09"/>
<p id="pX25p0459a0901" rend="margin-left:1em">【記】則如來下。結成疑也。意云。行即是因。菩提是果。
<lb n="0459a10"/>既無因行。何得菩提。</p>
<p id="pX25p0459a1009" type="inline" rend="margin-left:1em">○或可約能得所得以成疑
<lb n="0459a11"/>也。</p>
<p id="pX25p0459a1102" type="inline" rend="margin-left:1em">○前來斷疑。則以菩提等行。如今起疑。却以行
<lb n="0459a12"/>等菩提。</p>
<lb n="0459a13"/>
<p id="pX25p0459a1301" rend="margin-left:1em">△四預指能斷之文。</p>
<lb n="0459a14"/>
<p id="pX25p0459a1401" rend="margin-left:1em">【疏】為斷此疑。故云如來所得等。</p>
<lb n="0459a15"/>
<p id="pX25p0459a1501" rend="margin-left:1em">【記】為斷下。預指能斷之文。</p>
<lb n="0459a16"/>
<p id="pX25p0459a1601" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(經)
二。初遣執遮疑。二釋義斷疑
<lb n="0459a17"/>初遣執遮疑。</p>
<lb n="0459a18"/>
<p id="pX25p0459a1801">須菩提。如來所得阿耨多羅三藐三菩提。於是中無
<lb n="0459a19"/>實無虗。</p>
<lb n="0459a20"/>
<p id="pX25p0459a2001" rend="margin-left:1em">【疏】斷疑之文二。初遣執遮疑。</p>
<lb n="0459a21"/>
<p id="pX25p0459a2101" rend="margin-left:1em">【記】遮疑經意者。以空生前疑得菩提。是有執。此疑
<lb n="0459a22"/>不得菩提。是無執。今則雙遣。故云無實無虗。二執
<lb n="0459a23"/>既遣。復何疑無耶。故云遮也。</p>
<lb n="0459a24"/>
<p id="pX25p0459a2401" rend="margin-left:1em">【疏】論云。無色等相故。彼即菩提相故。</p>
<lb n="0459b01"/>
<p id="pX25p0459b0101" rend="margin-left:1em">【記】無色等相者。釋無實也。即顯菩提無色聲等相。</p>
<lb n="0459b02"/>
<p id="pX25p0459b0201" rend="margin-left:1em">○然則但無實色等相。而不無於假相。故經但言
<lb n="0459b03"/>無實。不言全無也。</p>
<lb n="0459b04"/>
<p id="pX25p0459b0401" rend="margin-left:1em">【記】彼即菩提者。釋無虗也。此有三意。</p>
<p id="pX25p0459b0415" type="inline" rend="margin-left:1em">○一者。無色
<lb n="0459b05"/>等相處。即顯無相真理。是菩提相也。</p>
<p id="pX25p0459b0515" type="inline" rend="margin-left:1em">○二者。即以
<lb n="0459b06"/>色等相為菩提相。由色等無性。便是菩提。如像無
<lb n="0459b07"/>體。便是明鏡。即色明空。不待滅故。故云彼即菩提
<lb n="0459b08"/>相。相即性也。</p>
<p id="pX25p0459b0806" type="inline" rend="margin-left:1em">○三者。菩提無相。却以色等為相。以
<lb n="0459b09"/>菩提即真如。真如隨緣成色等故。論云。無漏無明。
<lb n="0459b10"/>皆同真如性相。</p>
<lb n="0459b11"/>
<p id="pX25p0459b1101" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。顯真如無二故。謂言說故。謂彼正覺不
<lb n="0459b12"/>無世間言說故。</p>
<lb n="0459b13"/>
<p id="pX25p0459b1301" rend="margin-left:1em">【記】無著下。標。真如無二者。以虗實是空有斷常二
<lb n="0459b14"/>邊。既言俱無。即顯中道也。</p>
<p id="pX25p0459b1411" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂言下。釋無實也。如
<lb n="0459b15"/>言菩提。而言中無菩提故。</p>
<p id="pX25p0459b1511" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂彼下。釋無虗也。有
<lb n="0459b16"/>兩意。一則無離文字說解脫故。二則明菩提不同
<lb n="0459b17"/>言說全無性故。</p>
<p id="pX25p0459b1707" type="inline" rend="margin-left:1em">○魏經云。不實不妄語。</p>
<lb n="0459b18"/>
<p id="pX25p0459b1801" rend="margin-left:1em">△二釋義斷疑。</p>
<lb n="0459b19"/>
<p id="pX25p0459b1901">是故如來說。一切法。皆是佛法。須菩提。所言一切法
<lb n="0459b20"/>者。即非一切法。是故名一切法。</p>
<lb n="0459b21"/>
<p id="pX25p0459b2101" rend="margin-left:1em">【疏】二釋義斷疑。</p>
<lb n="0459b22"/>
<p id="pX25p0459b2201" rend="margin-left:1em">【記】斷疑經意云。以一切法。並以真如為體。一切之
<lb n="0459b23"/>言。凡聖收盡。故皆佛法。真如既是佛法。餘法豈非
<lb n="0459b24"/>佛法耶。如一切像。以鏡為體故。故一切像。皆是鏡
<lb n="0459c01"/>像。</p>
<p id="pX25p0459c0102" type="inline" rend="margin-left:1em">○又所言一切法。非定實一切法。是全空一切
<lb n="0459c02"/>法。</p>
<lb n="0459c03"/>
<p id="pX25p0459c0301" rend="margin-left:1em">【疏】論云。一切法者。皆真如體。故皆佛法。</p>
<lb n="0459c04"/>
<p id="pX25p0459c0401" rend="margin-left:1em">【記】一切法下。義如上說。</p>
<lb n="0459c05"/>
<p id="pX25p0459c0501" rend="margin-left:1em">【疏】即非者。由色等法即真如故。即非色等法。真如
<lb n="0459c06"/>常無色等諸相故。</p>
<lb n="0459c07"/>
<p id="pX25p0459c0701" rend="margin-left:1em">【記】由色等者。謂色等即空。故非色等。如像即鏡。故
<lb n="0459c08"/>非像等。</p>
<p id="pX25p0459c0804" type="inline" rend="margin-left:1em">○斯約諸法即真。顯非法。</p>
<p id="pX25p0459c0814" type="inline" rend="margin-left:1em">○真如等者。謂
<lb n="0459c09"/>空中必無色也。以彌滿清淨。中不容他故。</p>
<p id="pX25p0459c0917" type="inline" rend="margin-left:1em">○此約
<lb n="0459c10"/>真中無法。解非法也。</p>
<p id="pX25p0459c1009" type="inline" rend="margin-left:1em">○備斯二義。故曰即非。</p>
<lb n="0459c11"/>
<p id="pX25p0459c1101" rend="margin-left:1em">【疏】是名者。即是真如法自性矣。</p>
<lb n="0459c12"/>
<p id="pX25p0459c1201" rend="margin-left:1em">【記】是名下。以彼色等。雖非質閡之一切。乃是即性
<lb n="0459c13"/>之一切。今約此義。故曰真如。揀異色等無性。故云
<lb n="0459c14"/>自性也。</p>
<lb n="0459c15"/>
<p id="pX25p0459c1501" rend="margin-left:1em">△三顯真佛法體。</p>
<lb n="0459c16"/>
<p id="pX25p0459c1601">須菩提。譬如人身長大。須菩提言。世尊。如來說人身
<lb n="0459c17"/>長大。則為非大身。是名大身。</p>
<lb n="0459c18"/>
<p id="pX25p0459c1801" rend="margin-left:1em">【疏】三顯真佛真法體。</p>
<lb n="0459c19"/>
<p id="pX25p0459c1901" rend="margin-left:1em">【記】真佛法經。意以前說佛之與法二皆不無。又佛
<lb n="0459c20"/>之與法二皆不異。未知何者是佛法真體而言不
<lb n="0459c21"/>無不異耶。故此顯有真如是真佛法。以彰不無不
<lb n="0459c22"/>異之義也。</p>
<lb n="0459c23"/>
<p id="pX25p0459c2301" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。依彼法身佛。故說大身喻。身離一切障。及
<lb n="0459c24"/>徧一切境。功德及大體。故即說大身。非身即是身。
<lb n="0460a01"/>是故說大身。</p>
<lb n="0460a02"/>
<p id="pX25p0460a0201" rend="margin-left:1em">【記】依彼下兩句。標也。</p>
<p id="pX25p0460a0209" type="inline" rend="margin-left:1em">○離一切障者。離煩惱所知
<lb n="0460a03"/>二障。</p>
<p id="pX25p0460a0303" type="inline" rend="margin-left:1em">○徧一切境者。如華嚴云。法性徧在一切處
<lb n="0460a04"/>等。</p>
<p id="pX25p0460a0402" type="inline" rend="margin-left:1em">○功德即相大。即大智慧光明徧照法界等。</p>
<p id="pX25p0460a0419" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0460a05"/>大體即體大。功德所依也。</p>
<p id="pX25p0460a0511" type="inline" rend="margin-left:1em">○故即等者。功德及體
<lb n="0460a06"/>皆廣大故。</p>
<p id="pX25p0460a0605" type="inline" rend="margin-left:1em">○此上解佛大身。</p>
<p id="pX25p0460a0612" type="inline" rend="margin-left:1em">○非身下兩句。論文
<lb n="0460a07"/>自釋。</p>
<lb n="0460a08"/>
<p id="pX25p0460a0801" rend="margin-left:1em">【疏】論云。非身者。無有諸相故。大身者。有真如體故。</p>
<lb n="0460a09"/>
<p id="pX25p0460a0901" rend="margin-left:1em">【記】無諸相者。無有為相也。如前三相異體故。</p>
<p id="pX25p0460a0918" type="inline" rend="margin-left:1em">○有
<lb n="0460a10"/>真如體者。有無為法也。如前離彼是如來。</p>
<lb n="0460a11"/>
<p id="pX25p0460a1101" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。攝一切眾生大身故。於彼身中安立非
<lb n="0460a12"/>自非他故。</p>
<lb n="0460a13"/>
<p id="pX25p0460a1301" rend="margin-left:1em">【記】攝一切等者。據理融攝也。華嚴云。一切眾生及
<lb n="0460a14"/>國土。三世悉在無有餘。故名大身。</p>
<p id="pX25p0460a1414" type="inline" rend="margin-left:1em">○安立等者。真
<lb n="0460a15"/>如之理。本非自他。非不自他。為破眾生執自他故。
<lb n="0460a16"/>故言非自他。形對強言。故云安立。斯則安立真如
<lb n="0460a17"/>假名。名曰大身。既攝一切。則無自他也。故起信云。
<lb n="0460a18"/>此真如體。亦不可立。以一切法皆同如故。</p>
<lb n="0460a19"/>
<p id="pX25p0460a1901" rend="margin-left:1em">△十四斷無人度生嚴土疑
(疏)
二。初標章敘疑。二
<lb n="0460a20"/>依經斷疑。初標章敘疑四。初標章。二指疑起處。三
<lb n="0460a21"/>順他以立理。四結成疑。</p>
<p id="pX25p0460a2110" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0460a22"/>
<p id="pX25p0460a2201" rend="margin-left:1em">【疏】十四。斷無人度生嚴土疑。</p>
<lb n="0460a23"/>
<p id="pX25p0460a2301" rend="margin-left:1em">【記】第十四疏。初標章。</p>
<lb n="0460a24"/>
<p id="pX25p0460a2401" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0460b01"/>
<p id="pX25p0460b0101" rend="margin-left:1em">【疏】論云。若無菩薩者。</p>
<lb n="0460b02"/>
<p id="pX25p0460b0201" rend="margin-left:1em">【記】若無菩薩者。指疑起處。此同第十二。於十一中
<lb n="0460b03"/>來。但起則同時。斷則次第也。</p>
<lb n="0460b04"/>
<p id="pX25p0460b0401" rend="margin-left:1em">△三順他以立理。</p>
<lb n="0460b05"/>
<p id="pX25p0460b0501" rend="margin-left:1em">【疏】諸佛亦不成菩提。眾生亦不入涅槃。亦無清淨
<lb n="0460b06"/>佛土。</p>
<lb n="0460b07"/>
<p id="pX25p0460b0701" rend="margin-left:1em">【記】諸佛下。順他以立理也。既無菩薩。即無此事。</p>
<p id="pX25p0460b0719" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0460b08"/>夫佛不成菩提。即是生不入涅槃。但約凡聖。分於
<lb n="0460b09"/>因果。故下結疑之處。則合而言之。</p>
<lb n="0460b10"/>
<p id="pX25p0460b1001" rend="margin-left:1em">△四結成疑。</p>
<lb n="0460b11"/>
<p id="pX25p0460b1101" rend="margin-left:1em">【疏】何故諸菩薩。發心欲令眾生入涅槃。起心修行
<lb n="0460b12"/>清淨佛土。</p>
<lb n="0460b13"/>
<p id="pX25p0460b1301" rend="margin-left:1em">【記】何故下。結成疑也。意云。若無菩薩。則度生嚴土
<lb n="0460b14"/>之者。是何人哉。</p>
<lb n="0460b15"/>
<p id="pX25p0460b1501" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(經)
三。初遮度生念。二遮嚴土念。三
<lb n="0460b16"/>釋成菩薩。初遮度生念三。初明失念。二明無人。三
<lb n="0460b17"/>引前說。</p>
<p id="pX25p0460b1704" type="inline" rend="margin-left:1em">初明失念。</p>
<lb n="0460b18"/>
<p id="pX25p0460b1801">須菩提。菩薩亦如是。若作是言。我當滅度無量眾生。
<lb n="0460b19"/>則不名菩薩。</p>
<lb n="0460b20"/>
<p id="pX25p0460b2001" rend="margin-left:1em">【疏】斷疑之文三。初遮度生念。三。初明失念。</p>
<lb n="0460b21"/>
<p id="pX25p0460b2101" rend="margin-left:1em">【記】失念經意可知。但亦如是言。是躡起疑處之文。
<lb n="0460b22"/>非次前文也。</p>
<lb n="0460b23"/>
<p id="pX25p0460b2301" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。不達真法界。起度眾生意。及清淨國土。生
<lb n="0460b24"/>心即是倒。</p>
<lb n="0460c01"/>
<p id="pX25p0460c0101" rend="margin-left:1em">【記】偈云下。兼釋後段嚴土之義。以文意鈎銷。故聯
<lb n="0460c02"/>而引之也。</p>
<p id="pX25p0460c0205" type="inline" rend="margin-left:1em">○初句標。次二句釋。後一句結。</p>
<p id="pX25p0460c0217" type="inline" rend="margin-left:1em">○意云。
<lb n="0460c03"/>真界平等。擬心即差。既生其心。豈非顛倒。</p>
<p id="pX25p0460c0317" type="inline" rend="margin-left:1em">○經中
<lb n="0460c04"/>作如是言。即生心也。是意言故。</p>
<lb n="0460c05"/>
<p id="pX25p0460c0501" rend="margin-left:1em">△二明無人。</p>
<lb n="0460c06"/>
<p id="pX25p0460c0601">何以故。須菩提。實無有法。名為菩薩。</p>
<lb n="0460c07"/>
<p id="pX25p0460c0701" rend="margin-left:1em">【疏】二明無人。</p>
<lb n="0460c08"/>
<p id="pX25p0460c0801" rend="margin-left:1em">【記】無人經。</p>
<p id="pX25p0460c0805" type="inline" rend="margin-left:1em">○徵意云。何故作是念便不名菩薩。</p>
<p id="pX25p0460c0819" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0460c09"/>釋意云。但約無我無人真如清淨。名為菩薩。非謂
<lb n="0460c10"/>別有一法。故上文云。若作是念。則不名菩薩也。</p>
<lb n="0460c11"/>
<p id="pX25p0460c1101" rend="margin-left:1em">【疏】無法名菩薩。豈有我度眾生。</p>
<lb n="0460c12"/>
<p id="pX25p0460c1201" rend="margin-left:1em">【記】疏文可知。</p>
<lb n="0460c13"/>
<p id="pX25p0460c1301" rend="margin-left:1em">△三引前說。</p>
<lb n="0460c14"/>
<p id="pX25p0460c1401">是故佛說。一切法。無我無人無眾生無壽者。</p>
<lb n="0460c15"/>
<p id="pX25p0460c1501" rend="margin-left:1em">【疏】三引前說。</p>
<lb n="0460c16"/>
<p id="pX25p0460c1601" rend="margin-left:1em">【記】前說經意云。以是義故。佛常宣說一切諸法。皆
<lb n="0460c17"/>無我人等相。</p>
<p id="pX25p0460c1706" type="inline" rend="margin-left:1em">○然一切諸法。本無我人。但違之則
<lb n="0460c18"/>是眾生。順之則是菩薩。</p>
<lb n="0460c19"/>
<p id="pX25p0460c1901" rend="margin-left:1em">△二遮嚴土念二。初明失念。二釋所以。</p>
<p id="pX25p0460c1916" type="inline" rend="margin-left:1em">初明失念。</p>
<lb n="0460c20"/>
<p id="pX25p0460c2001">須菩提。若菩薩作是言。我當莊嚴佛土。是不名菩薩。</p>
<lb n="0460c21"/>
<p id="pX25p0460c2101" rend="margin-left:1em">【疏】二遮嚴土念。二。初明失念。</p>
<lb n="0460c22"/>
<p id="pX25p0460c2201" rend="margin-left:1em">【記】失念經意。準前可知。</p>
<lb n="0460c23"/>
<p id="pX25p0460c2301" rend="margin-left:1em">△二釋所以。</p>
<lb n="0460c24"/>
<p id="pX25p0460c2401">何以故。如來說莊嚴佛土者。即非莊嚴。是名莊嚴。</p>
<lb n="0461a01"/>
<p id="pX25p0461a0101" rend="margin-left:1em">【疏】二釋所以。</p>
<lb n="0461a02"/>
<p id="pX25p0461a0201" rend="margin-left:1em">【記】釋所以經。</p>
<p id="pX25p0461a0206" type="inline" rend="margin-left:1em">○徵意同前。</p>
<p id="pX25p0461a0211" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋云。如來說莊嚴佛
<lb n="0461a03"/>土者。非有能嚴所嚴則。嚴與不嚴。等無有二。是真
<lb n="0461a04"/>嚴也。今既異此。故非菩薩。</p>
<lb n="0461a05"/>
<p id="pX25p0461a0501" rend="margin-left:1em">△三釋成菩薩。</p>
<lb n="0461a06"/>
<p id="pX25p0461a0601">須菩提。若菩薩通達無我法者。如來說名真是菩薩。</p>
<lb n="0461a07"/>
<p id="pX25p0461a0701" rend="margin-left:1em">【疏】三釋成菩薩。</p>
<lb n="0461a08"/>
<p id="pX25p0461a0801" rend="margin-left:1em">【記】釋成菩薩。經意可知。</p>
<lb n="0461a09"/>
<p id="pX25p0461a0901" rend="margin-left:1em">【疏】論云。若起度生嚴土之心。即是顛倒。非菩薩者。
<lb n="0461a10"/>起何等心。名為菩薩。故經言通達等。</p>
<lb n="0461a11"/>
<p id="pX25p0461a1101" rend="margin-left:1em">【記】論云下。通釋前段。以偈文通標在前。論文通釋
<lb n="0461a12"/>於後。前後相望。理則昭然。</p>
<p id="pX25p0461a1211" type="inline" rend="margin-left:1em">○起何下。約論徵也。</p>
<p id="pX25p0461a1219" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0461a13"/>故經下。引經釋也。</p>
<lb n="0461a14"/>
<p id="pX25p0461a1401" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。謂人無我。法無我。</p>
<lb n="0461a15"/>
<p id="pX25p0461a1501" rend="margin-left:1em">【記】無著下。可知。</p>
<lb n="0461a16"/>
<p id="pX25p0461a1601" rend="margin-left:1em">【記】問。此與第六。皆言嚴土。義何別耶。答。前則對無
<lb n="0461a17"/>取疑有取。此則對無人疑有人。</p>
<lb n="0461a18"/>
<p id="pX25p0461a1801" rend="margin-left:1em">【記】然此與第十二。皆從十一中起。以彼文云無發
<lb n="0461a19"/>菩提心者。佛意但是拂於我人之心。不是泯於菩
<lb n="0461a20"/>薩。空生不達此意。將謂我人與菩薩不異。由是空
<lb n="0461a21"/>生起疑之處。則云若無菩薩。如來斷疑之處。則言
<lb n="0461a22"/>無人。彼此媕含未嘗顯說。直至此處。方乃決通。經
<lb n="0461a23"/>文特言通達無我法者。如來說名真是菩薩。</p>
<lb n="0461a24"/>
<p id="pX25p0461a2401" rend="margin-left:1em">△十五斷諸佛不見諸法疑
(疏)
三。初標章敘疑。二
<lb n="0461b01"/>引論彰意。三依經斷疑。初標章敘疑三。初標章。二
<lb n="0461b02"/>指疑起處。三結成疑。</p>
<p id="pX25p0461b0209" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0461b03"/>
<p id="pX25p0461b0301" rend="margin-left:1em">【疏】十五。斷諸佛不見諸法疑。</p>
<lb n="0461b04"/>
<p id="pX25p0461b0401" rend="margin-left:1em">【記】第十五疏。初標章。</p>
<lb n="0461b05"/>
<p id="pX25p0461b0501" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0461b06"/>
<p id="pX25p0461b0601" rend="margin-left:1em">【疏】論云。前說菩薩不見彼是眾生。不見我為菩薩。
<lb n="0461b07"/>不見清淨佛土。</p>
<lb n="0461b08"/>
<p id="pX25p0461b0801" rend="margin-left:1em">【記】前說菩薩下。指疑起處。</p>
<p id="pX25p0461b0811" type="inline" rend="margin-left:1em">○此從十四中來。以前
<lb n="0461b09"/>云。我度眾生。我嚴佛土。皆非菩薩。斯則不見自他
<lb n="0461b10"/>之義。</p>
<p id="pX25p0461b1003" type="inline" rend="margin-left:1em">○若通而言之。亦兼從正答問。及第十一疑
<lb n="0461b11"/>中來也。</p>
<lb n="0461b12"/>
<p id="pX25p0461b1201" rend="margin-left:1em">△三結成疑。</p>
<lb n="0461b13"/>
<p id="pX25p0461b1301" rend="margin-left:1em">【疏】若如是。則諸佛不見諸法。</p>
<lb n="0461b14"/>
<p id="pX25p0461b1401" rend="margin-left:1em">【記】若如是下。結成疑也。</p>
<p id="pX25p0461b1410" type="inline" rend="margin-left:1em">○以聞不見自他等相。便
<lb n="0461b15"/>謂如來都無智眼。故成疑也。</p>
<lb n="0461b16"/>
<p id="pX25p0461b1601" rend="margin-left:1em">△二引論彰意。</p>
<lb n="0461b17"/>
<p id="pX25p0461b1701" rend="margin-left:1em">【疏】斷疑之文二。初約能見五眼明見淨。</p>
<lb n="0461b18"/>
<p id="pX25p0461b1801" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。雖不見諸法。非無了境眼。諸佛五種實。以
<lb n="0461b19"/>見彼顛倒。</p>
<lb n="0461b20"/>
<p id="pX25p0461b2001" rend="margin-left:1em">【記】疏斷之下。二引論彰意。</p>
<p id="pX25p0461b2011" type="inline" rend="margin-left:1em">○偈云下。先述斷疑意
<lb n="0461b21"/>也。</p>
<p id="pX25p0461b2102" type="inline" rend="margin-left:1em">○初句縱。</p>
<p id="pX25p0461b2106" type="inline" rend="margin-left:1em">○次句奪。</p>
<p id="pX25p0461b2110" type="inline" rend="margin-left:1em">○第三句明能見。五眼體
<lb n="0461b22"/>常。故言實也。</p>
<p id="pX25p0461b2206" type="inline" rend="margin-left:1em">○末句明所見。諸心體妄。故云顛倒。</p>
<lb n="0461b23"/>
<p id="pX25p0461b2301" rend="margin-left:1em">○然若干種心。是智所知境。今配為所見境者。以
<lb n="0461b24"/>如來知見無二體故。約眼為見。在心曰知。故十八
<lb n="0461c01"/>住中。合為一住處也。</p>
<p id="pX25p0461c0109" type="inline" rend="margin-left:1em">○斷疑意云。菩薩但離能所
<lb n="0461c02"/>分別。故云不見。諸佛豈無真實智眼。</p>
<p id="pX25p0461c0215" type="inline" rend="margin-left:1em">○此顯正斷
<lb n="0461c03"/>其疑。下但隨文科釋。</p>
<lb n="0461c04"/>
<p id="pX25p0461c0401" rend="margin-left:1em">△三依經斷疑
(經)
二。初約能見五眼明見淨。二約
<lb n="0461c05"/>所知諸心明智淨。初約能見五眼明見淨五。初肉
<lb n="0461c06"/>眼。二天眼。三慧眼。四法眼。五佛眼。</p>
<p id="pX25p0461c0614" type="inline" rend="margin-left:1em">初肉眼。</p>
<lb n="0461c07"/>
<p id="pX25p0461c0701">須菩提。於意云何。如來有肉眼不。如是世尊。如來有
<lb n="0461c08"/>肉眼。</p>
<lb n="0461c09"/>
<p id="pX25p0461c0901" rend="margin-left:1em">【疏】文五。初肉眼。</p>
<lb n="0461c10"/>
<p id="pX25p0461c1001" rend="margin-left:1em">【記】疏文五下。三依經斷疑。</p>
<p id="pX25p0461c1011" type="inline" rend="margin-left:1em">○肉眼經。問答文意可
<lb n="0461c11"/>知。</p>
<lb n="0461c12"/>
<p id="pX25p0461c1201" rend="margin-left:1em">【疏】肉團中有清淨色。見障內色。名為肉眼。</p>
<lb n="0461c13"/>
<p id="pX25p0461c1301" rend="margin-left:1em">【記】肉團等者。謂四塵名肉。清淨眼根依肉而住。名
<lb n="0461c14"/>為肉眼。如楞嚴云。眼如葡萄朵。耳如新卷葉。鼻如
<lb n="0461c15"/>雙垂爪。舌如初偃月。身如腰鼓顙。意如幽室見。清
<lb n="0461c16"/>淨眼根。依此發也。</p>
<p id="pX25p0461c1608" type="inline" rend="margin-left:1em">○障內下。約所見分齊以結名
<lb n="0461c17"/>也。</p>
<p id="pX25p0461c1702" type="inline" rend="margin-left:1em">○依肉之眼。名為肉眼。</p>
<lb n="0461c18"/>
<p id="pX25p0461c1801" rend="margin-left:1em">【疏】佛具諸根。故有肉眼。</p>
<lb n="0461c19"/>
<p id="pX25p0461c1901" rend="margin-left:1em">【記】佛具下。或問曰。佛為至聖。何以同凡有肉眼耶。
<lb n="0461c20"/>故此通之。</p>
<p id="pX25p0461c2005" type="inline" rend="margin-left:1em">○然但約具諸根處。說有肉眼。非謂如
<lb n="0461c21"/>來是血肉身。故經云。捨無常色。獲常色等。</p>
<lb n="0461c22"/>
<p id="pX25p0461c2201" rend="margin-left:1em">△二天眼。</p>
<lb n="0461c23"/>
<p id="pX25p0461c2301">須菩提。於意云何。如來有天眼不。如是世尊。如來有
<lb n="0461c24"/>天眼。</p>
<lb n="0462a01"/>
<p id="pX25p0462a0101" rend="margin-left:1em">【疏】二天眼。於肉眼邊。引淨天眼。見障外色。</p>
<lb n="0462a02"/>
<p id="pX25p0462a0201" rend="margin-left:1em">【記】肉眼邊等者。謂作觀行。依肉眼處。想外境界。觀
<lb n="0462a03"/>想成故。見障外事。名為天眼。如阿那律等。</p>
<lb n="0462a04"/>
<p id="pX25p0462a0401" rend="margin-left:1em">【疏】依大般若。佛肉眼。能見人中無數世界。不唯障
<lb n="0462a05"/>內。若佛天眼。能見諸天所有細色。除見天外。見人
<lb n="0462a06"/>等事。名肉眼矣。</p>
<lb n="0462a07"/>
<p id="pX25p0462a0701" rend="margin-left:1em">【記】大般若下。克就佛說。</p>
<p id="pX25p0462a0710" type="inline" rend="margin-left:1em">○前但約名通解。故云障
<lb n="0462a08"/>外。今約佛位而言。故云人中無數等。</p>
<p id="pX25p0462a0815" type="inline" rend="margin-left:1em">○除見天下。
<lb n="0462a09"/>結成分齊。</p>
<p id="pX25p0462a0905" type="inline" rend="margin-left:1em">○亦顯二眼體同。以佛眼體是一。而有
<lb n="0462a10"/>五用故。</p>
<lb n="0462a11"/>
<p id="pX25p0462a1101" rend="margin-left:1em">【疏】淨名云。唯佛世尊。得真天眼。照見恒沙佛土。不
<lb n="0462a12"/>以二相。</p>
<lb n="0462a13"/>
<p id="pX25p0462a1301" rend="margin-left:1em">△三慧眼。</p>
<lb n="0462a14"/>
<p id="pX25p0462a1401">須菩提。於意云何。如來有慧眼不。如是世尊。如來有
<lb n="0462a15"/>慧眼。</p>
<lb n="0462a16"/>
<p id="pX25p0462a1601" rend="margin-left:1em">【疏】三慧眼。以根本智。照真理故。</p>
<lb n="0462a17"/>
<p id="pX25p0462a1701" rend="margin-left:1em">【記】根本者。能生後得故。</p>
<p id="pX25p0462a1710" type="inline" rend="margin-left:1em">○亦名正體智。真智。如理
<lb n="0462a18"/>智。</p>
<p id="pX25p0462a1802" type="inline" rend="margin-left:1em">○以能照真故。名慧眼也。</p>
<lb n="0462a19"/>
<p id="pX25p0462a1901" rend="margin-left:1em">△四法眼。</p>
<lb n="0462a20"/>
<p id="pX25p0462a2001">須菩提。於意云何。如來有法眼不。如是世尊。如來有
<lb n="0462a21"/>法眼。</p>
<lb n="0462a22"/>
<p id="pX25p0462a2201" rend="margin-left:1em">【疏】四法眼。後得智。說法度人。</p>
<lb n="0462a23"/>
<p id="pX25p0462a2301" rend="margin-left:1em">【記】後得者。從根本後。方得起故。</p>
<p id="pX25p0462a2313" type="inline" rend="margin-left:1em">○亦名遍智。俗智。
<lb n="0462a24"/>如量智。</p>
<p id="pX25p0462a2404" type="inline" rend="margin-left:1em">○由能達俗故。名法眼也。</p>
<lb n="0462b01"/>
<p id="pX25p0462b0101" rend="margin-left:1em">【記】問。據前一二。先淺後深。云何三四。先深後淺。答。
<lb n="0462b02"/>前約眼之次第。此約證之次第。以達俗由證真。故
<lb n="0462b03"/>說為後得也。</p>
<lb n="0462b04"/>
<p id="pX25p0462b0401" rend="margin-left:1em">△五佛眼
(疏)
二。初局釋當文。二通前總顯。</p>
<p id="pX25p0462b0417" type="inline" rend="margin-left:1em">初局
<lb n="0462b05"/>釋當文。</p>
<lb n="0462b06"/>
<p id="pX25p0462b0601">須菩提。於意云何。如來有佛眼不。如是世尊。如來有
<lb n="0462b07"/>佛眼。</p>
<lb n="0462b08"/>
<p id="pX25p0462b0801" rend="margin-left:1em">【疏】五佛眼。前四在佛。總名佛眼。</p>
<lb n="0462b09"/>
<p id="pX25p0462b0901" rend="margin-left:1em">【記】疏於內文二。初局釋當文。</p>
<p id="pX25p0462b0912" type="inline" rend="margin-left:1em">○前四等者。佛有此
<lb n="0462b10"/>眼。故云佛眼。以前二眼通凡夫。二乘無法眼。菩薩
<lb n="0462b11"/>雖具且劣。若在於佛。四皆殊勝。總名佛眼。是則佛
<lb n="0462b12"/>眼之外無別四眼也。其猶四河歸海。失本名耳。</p>
<p id="pX25p0462b1219" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0462b13"/>四皆勝者。謂凡夫肉眼見障內。天眼見障外。佛眼
<lb n="0462b14"/>見無數世界。二乘天眼。唯見一三千界。佛天眼。見
<lb n="0462b15"/>河沙佛土。二乘慧眼。唯照生空。地上菩薩。亦皆分
<lb n="0462b16"/>證。佛之慧眼。圓照三空。洞徹真性。菩薩法眼。所知
<lb n="0462b17"/>未盡。地地之中。各有分限。佛之法眼。所知障盡。無
<lb n="0462b18"/>法不知。無生不度。故四皆勝也。</p>
<lb n="0462b19"/>
<p id="pX25p0462b1901" rend="margin-left:1em">【疏】又見佛性圓極。名為佛眼。</p>
<lb n="0462b20"/>
<p id="pX25p0462b2001" rend="margin-left:1em">【記】又見下。以所見是佛性。此眼能見故。如涅槃云。
<lb n="0462b21"/>聲聞定多慧少。不見佛性。菩薩慧多定少。雖見佛
<lb n="0462b22"/>性。猶不明了。諸佛如來。定慧等故。了了見性。如觀
<lb n="0462b23"/>掌中菴摩勒果。斯不亦圓極之義乎。</p>
<p id="pX25p0462b2315" type="inline" rend="margin-left:1em">○問。菩薩聲
<lb n="0462b24"/>聞。定慧互闕。於其佛性。則何以聲聞不見。菩薩分
<lb n="0462c01"/>見耶。答。以定慧望於佛性。慧是因。定是緣。因親緣
<lb n="0462c02"/>疎。故使然也。</p>
<p id="pX25p0462c0206" type="inline" rend="margin-left:1em">○又聲聞但有偏空慧。無中道慧。故
<lb n="0462c03"/>云慧少。菩薩有中慧。故見佛性也。</p>
<lb n="0462c04"/>
<p id="pX25p0462c0401" rend="margin-left:1em">【記】又此五中。唯第三持業釋。餘皆依主釋也。</p>
<lb n="0462c05"/>
<p id="pX25p0462c0501" rend="margin-left:1em">△二通前總顯二。初引無著總釋。二約古德重結。</p>
<lb n="0462c06"/>
<p id="pX25p0462c0601" rend="margin-left:1em">初引無著總釋。</p>
<lb n="0462c07"/>
<p id="pX25p0462c0701" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。為令知見淨勝故顯示有五種眼。略說
<lb n="0462c08"/>有四種。謂色攝第一義諦攝。世諦攝。一切種一切
<lb n="0462c09"/>應知攝。</p>
<lb n="0462c10"/>
<p id="pX25p0462c1001" rend="margin-left:1em">【記】無著下。二通前總顯。二。初引無著義總釋。</p>
<lb n="0462c11"/>
<p id="pX25p0462c1101" rend="margin-left:1em">【記】淨勝者。非顛倒故。超諸聖故。</p>
<p id="pX25p0462c1113" type="inline" rend="margin-left:1em">○四種者。舉所以
<lb n="0462c12"/>攝能。明於分齊。如以六境攝六識。</p>
<p id="pX25p0462c1214" type="inline" rend="margin-left:1em">○色攝即肉天
<lb n="0462c13"/>二眼。論云。色攝有二。一法果。二修果。法即肉眼。以
<lb n="0462c14"/>從過去業法之所感故。修即天眼。謂是定果修所
<lb n="0462c15"/>得故。二眼同見色法。色法最麤。故先明也。</p>
<p id="pX25p0462c1517" type="inline" rend="margin-left:1em">○第一
<lb n="0462c16"/>義。即真諦境。攝慧眼也。</p>
<p id="pX25p0462c1610" type="inline" rend="margin-left:1em">○世諦。即俗諦境。攝法眼
<lb n="0462c17"/>也。</p>
<p id="pX25p0462c1702" type="inline" rend="margin-left:1em">○一切種者。一切種種差別境也。一切攝者。攝
<lb n="0462c18"/>佛眼也。即無所不了。是一切種智故。論云。一切種
<lb n="0462c19"/>無功用智。名為佛眼。</p>
<lb n="0462c20"/>
<p id="pX25p0462c2001" rend="margin-left:1em">△二約古德重結。</p>
<lb n="0462c21"/>
<p id="pX25p0462c2101" rend="margin-left:1em">【疏】古德偈云。天眼通非礙。肉眼礙非通。法眼唯觀
<lb n="0462c22"/>俗。慧眼直緣空。佛眼如千日。照異體還同。</p>
<lb n="0462c23"/>
<p id="pX25p0462c2301" rend="margin-left:1em">【記】古德下。二約古德重結。可知。</p>
<lb n="0462c24"/>
<p id="pX25p0462c2401" rend="margin-left:1em">△二約所知諸心明智淨
(經)
五。初數沙。二數河。三
<lb n="0463a01"/>數界。四數生。五數心。</p>
<p id="pX25p0463a0109" type="inline" rend="margin-left:1em">初數沙。</p>
<lb n="0463a02"/>
<p id="pX25p0463a0201">須菩提。於意云何。如恒河中所有沙。佛說是沙不。如
<lb n="0463a03"/>是世尊。如來說是沙。</p>
<lb n="0463a04"/>
<p id="pX25p0463a0401" rend="margin-left:1em">【疏】二約所知諸心明智淨。五。初約一箇恒河以數
<lb n="0463a05"/>沙。</p>
<lb n="0463a06"/>
<p id="pX25p0463a0601" rend="margin-left:1em">△二數河。</p>
<lb n="0463a07"/>
<p id="pX25p0463a0701">須菩提。於意云何。如一恒河中所有沙。有如是沙等
<lb n="0463a08"/>恒河。</p>
<lb n="0463a09"/>
<p id="pX25p0463a0901" rend="margin-left:1em">【疏】二約一河中沙以數河。</p>
<lb n="0463a10"/>
<p id="pX25p0463a1001" rend="margin-left:1em">△三數界。</p>
<lb n="0463a11"/>
<p id="pX25p0463a1101">是諸恒河所有沙數。佛世界如是。寧為多不。甚多世
<lb n="0463a12"/>尊。</p>
<lb n="0463a13"/>
<p id="pX25p0463a1301" rend="margin-left:1em">【疏】三約沙河中沙以數界。</p>
<lb n="0463a14"/>
<p id="pX25p0463a1401" rend="margin-left:1em">△四數生。</p>
<lb n="0463a15"/>
<p id="pX25p0463a1501">佛告須菩提。爾所國土中。所有眾生。</p>
<lb n="0463a16"/>
<p id="pX25p0463a1601" rend="margin-left:1em">【疏】四約爾所界中所有生。</p>
<lb n="0463a17"/>
<p id="pX25p0463a1701" rend="margin-left:1em">△五數心
(經)
三。初標悉知。二釋悉知。三釋非心
<lb n="0463a18"/>初標悉知。</p>
<lb n="0463a19"/>
<p id="pX25p0463a1901">若干種心。如來悉知。</p>
<lb n="0463a20"/>
<p id="pX25p0463a2001" rend="margin-left:1em">【疏】五約一一眾生所有心。三。初總明染淨以標悉
<lb n="0463a21"/>知。</p>
<lb n="0463a22"/>
<p id="pX25p0463a2201" rend="margin-left:1em">【記】智淨中五段。從狹至寬。展轉而數。謂數沙。數河。
<lb n="0463a23"/>數界。數生。數心。</p>
<p id="pX25p0463a2307" type="inline" rend="margin-left:1em">○欲明如來之智微妙能知。故約
<lb n="0463a24"/>所知之境廣多以顯。</p>
<p id="pX25p0463a2409" type="inline" rend="margin-left:1em">○經皆可見。</p>
<lb n="0463b01"/>
<p id="pX25p0463b0101" rend="margin-left:1em">【記】標悉知經文。可知。</p>
<lb n="0463b02"/>
<p id="pX25p0463b0201" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。若干種心者。有二種。謂染及淨。即共欲
<lb n="0463b03"/>心離欲心等。</p>
<lb n="0463b04"/>
<p id="pX25p0463b0401" rend="margin-left:1em">【記】共欲者。染也。欲謂五欲。即色等五塵。心與欲合。
<lb n="0463b05"/>故名為共。</p>
<p id="pX25p0463b0505" type="inline" rend="margin-left:1em">○又欲謂貪欲。是心所攝。舉初該後。意
<lb n="0463b06"/>兼瞋等。心與貪等相應。故云共也。</p>
<p id="pX25p0463b0614" type="inline" rend="margin-left:1em">○前約與境相
<lb n="0463b07"/>應。此約與煩惱相應。皆為染也。</p>
<p id="pX25p0463b0713" type="inline" rend="margin-left:1em">○離欲者。淨也。即
<lb n="0463b08"/>不與六塵境煩惱相應。名之為淨。</p>
<p id="pX25p0463b0814" type="inline" rend="margin-left:1em">○染淨之心各
<lb n="0463b09"/>有無量。故曰若干也。</p>
<lb n="0463b10"/>
<p id="pX25p0463b1001" rend="margin-left:1em">△二釋悉知。</p>
<lb n="0463b11"/>
<p id="pX25p0463b1101">何以故。如來說諸心皆為非心。是名為心。</p>
<lb n="0463b12"/>
<p id="pX25p0463b1201" rend="margin-left:1em">【疏】二。會妄歸真以釋悉知。</p>
<lb n="0463b13"/>
<p id="pX25p0463b1301" rend="margin-left:1em">【記】釋悉知經。徵意云。以何義故。能悉知之。</p>
<p id="pX25p0463b1317" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋意
<lb n="0463b14"/>云。彼等諸心。皆是妄識。妄識即空。故云非心。以即
<lb n="0463b15"/>空故。真心不滅。故云是名。真心體同。故能悉知。</p>
<lb n="0463b16"/>
<p id="pX25p0463b1601" rend="margin-left:1em">【疏】大雲云。由一切妄心。依真如體。都無其性。佛證
<lb n="0463b17"/>真如。故悉知之。</p>
<lb n="0463b18"/>
<p id="pX25p0463b1801" rend="margin-left:1em">【記】大雲下。釋出能知所以也。以諸心是真心中所
<lb n="0463b19"/>現少分之法。今證真體。豈不能知。</p>
<lb n="0463b20"/>
<p id="pX25p0463b2001" rend="margin-left:1em">【疏】諸心者標指。非心者妄識本空。是名心者真心
<lb n="0463b21"/>不滅。</p>
<lb n="0463b22"/>
<p id="pX25p0463b2201" rend="margin-left:1em">【記】諸心下牒釋。可知。</p>
<lb n="0463b23"/>
<p id="pX25p0463b2301" rend="margin-left:1em">【疏】若本論釋。則與此殊。</p>
<lb n="0463b24"/>
<p id="pX25p0463b2401" rend="margin-left:1em">【記】與此殊者。以雲說兼真。論言唯妄。故不同也。</p>
<p id="pX25p0463b2419" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0463c01"/>論釋為正。若以科疏觀之。却以雲釋為正也。請詳。</p>
<lb n="0463c02"/>
<p id="pX25p0463c0201" rend="margin-left:1em">【疏】偈云種種顛倒識。以離於實念。不住彼實智。是
<lb n="0463c03"/>故說顛倒。</p>
<lb n="0463c04"/>
<p id="pX25p0463c0401" rend="margin-left:1em">【記】種種顛倒識者。釋經中諸心也。魏本云。如來說
<lb n="0463c05"/>諸心住。皆為非心住。是名為心住。論釋意云。諸即
<lb n="0463c06"/>種種。住謂顛倒。以八識皆能緣境。有取著故。或約
<lb n="0463c07"/>前六名為種種。緣麤顯境。相續不斷。故名為住。</p>
<p id="pX25p0463c0719" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0463c08"/>以離等兩句。釋皆為非心住也。離與不住。葢是一
<lb n="0463c09"/>義。智與實念。亦無別體。意明不住大乘四念處故。
<lb n="0463c10"/>若住於此。即是實念實智。既住六塵。即顛倒識也。</p>
<lb n="0463c11"/>
<p id="pX25p0463c1101" rend="margin-left:1em">○是故說顛倒者。釋是名為心。此但結歸顛倒識
<lb n="0463c12"/>也。</p>
<lb n="0463c13"/>
<p id="pX25p0463c1301" rend="margin-left:1em">△三釋非心。</p>
<lb n="0463c14"/>
<p id="pX25p0463c1401">所以者何。須菩提。過去心不可得。現在心不可得。未
<lb n="0463c15"/>來心不可得。</p>
<lb n="0463c16"/>
<p id="pX25p0463c1601" rend="margin-left:1em">【疏】三。推破雜染以釋非心。</p>
<lb n="0463c17"/>
<p id="pX25p0463c1701" rend="margin-left:1em">【記】釋非心經。徵意云。所以說諸心為顛倒識無體
<lb n="0463c18"/>者。何謂也。</p>
<p id="pX25p0463c1805" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋意云。以於過現未來。求不得故。</p>
<lb n="0463c19"/>
<p id="pX25p0463c1901" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。過去<anchor xml:id="begd1e24641"/>已<anchor xml:id="endd1e24641"/>滅故。未來未有故。現在第一義
<lb n="0463c20"/>故。</p>
<lb n="0463c21"/>
<p id="pX25p0463c2101" rend="margin-left:1em">【記】<anchor xml:id="begd1e24653"/>已<anchor xml:id="endd1e24653"/>滅下。釋三世不可得所以也。論文淨名華嚴
<lb n="0463c22"/>並同。</p>
<p id="pX25p0463c2203" type="inline" rend="margin-left:1em">○但釋現在有少異耳。論云現在虗妄分別
<lb n="0463c23"/>故。淨名云現在不住。華嚴云現在空寂。然文異而
<lb n="0463c24"/>意不異也。</p>
<p id="pX25p0463c2405" type="inline" rend="margin-left:1em">○然此獨於現在之中言第一義者。以
<lb n="0464a01"/>無著釋經皆約二諦。既五眼文中不言眼即非眼。
<lb n="0464a02"/>又以見智二種其體不殊。故於最後安立第一義。
<lb n="0464a03"/>第一義即是空寂。空寂即是不可得義。意皆同也。</p>
<lb n="0464a04"/>
<p id="pX25p0464a0401" rend="margin-left:1em">△十六斷福德例心顛倒疑
(疏)
二。初標章敘疑。二
<lb n="0464a05"/>依經斷疑。初標章敘疑三。初標章。二指疑起處。三
<lb n="0464a06"/>結成疑。</p>
<p id="pX25p0464a0604" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0464a07"/>
<p id="pX25p0464a0701" rend="margin-left:1em">【疏】十六。斷福德例心顛倒疑。</p>
<lb n="0464a08"/>
<p id="pX25p0464a0801" rend="margin-left:1em">【記】第十六疏。初標章。</p>
<lb n="0464a09"/>
<p id="pX25p0464a0901" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0464a10"/>
<p id="pX25p0464a1001" rend="margin-left:1em">【疏】論云。向說心住顛倒。皆不可得。</p>
<lb n="0464a11"/>
<p id="pX25p0464a1101" rend="margin-left:1em">【記】向說下。指疑起處。此從第十五中來。心住者指
<lb n="0464a12"/>魏經。如上所引。顛倒者指偈文。皆不可得者指經
<lb n="0464a13"/>文。</p>
<lb n="0464a14"/>
<p id="pX25p0464a1401" rend="margin-left:1em">△三結成疑。</p>
<lb n="0464a15"/>
<p id="pX25p0464a1501" rend="margin-left:1em">【疏】若如是。福德亦是顛倒。何名善法。</p>
<lb n="0464a16"/>
<p id="pX25p0464a1601" rend="margin-left:1em">【記】若如是下。結成疑也。意云。眾生心是顛倒。福德
<lb n="0464a17"/>依心而成。豈非顛倒。顛倒既同。何名善法。既非善
<lb n="0464a18"/>法。修福何益。</p>
<lb n="0464a19"/>
<p id="pX25p0464a1901" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑二。初標科。二分釋。</p>
<p id="pX25p0464a1914" type="inline" rend="margin-left:1em">初標科。</p>
<lb n="0464a20"/>
<p id="pX25p0464a2001" rend="margin-left:1em">【疏】斷疑之文二。</p>
<lb n="0464a21"/>
<p id="pX25p0464a2101" rend="margin-left:1em">△二分釋
(經)
二。初問福答福。二反釋順釋。</p>
<p id="pX25p0464a2117" type="inline" rend="margin-left:1em">初問
<lb n="0464a22"/>福答福。</p>
<lb n="0464a23"/>
<p id="pX25p0464a2301">須菩提。於意云何。若有人滿三千大千世界七寶。以
<lb n="0464a24"/>用布施。是人以是因緣。得福多不。</p>
<lb n="0464b01"/>
<p id="pX25p0464b0101">如是世尊。此人以是因緣。得福甚多。</p>
<lb n="0464b02"/>
<p id="pX25p0464b0201" rend="margin-left:1em">【疏】初。問福答福。</p>
<lb n="0464b03"/>
<p id="pX25p0464b0301" rend="margin-left:1em">【記】問答福經。可知。</p>
<lb n="0464b04"/>
<p id="pX25p0464b0401" rend="margin-left:1em">【疏】以是離相無倒行施因緣。成無漏福。離於二障。
<lb n="0464b05"/>既非顛倒。故得福多。</p>
<lb n="0464b06"/>
<p id="pX25p0464b0601" rend="margin-left:1em">【記】以是下。釋多所以。</p>
<p id="pX25p0464b0609" type="inline" rend="margin-left:1em">○以如來舉因緣以問。空生
<lb n="0464b07"/>牒因緣以答。因緣無性。福亦無性。乃成無漏。是故
<lb n="0464b08"/>多也。</p>
<p id="pX25p0464b0803" type="inline" rend="margin-left:1em">○此文但標。下文即釋。</p>
<lb n="0464b09"/>
<p id="pX25p0464b0901" rend="margin-left:1em">△二反釋順釋
(疏)
二。初引論正釋。二問答解妨。</p>
<lb n="0464b10"/>
<p id="pX25p0464b1001">須菩提。若福德有實。如來不說得福德多。</p>
<lb n="0464b11"/>
<p id="pX25p0464b1101">以福德無故。如來說得福德多。</p>
<lb n="0464b12"/>
<p id="pX25p0464b1201" rend="margin-left:1em">【疏】二。反釋順釋。</p>
<lb n="0464b13"/>
<p id="pX25p0464b1301" rend="margin-left:1em">【記】反順釋經。意云。若是住相之福。我不說多。以是
<lb n="0464b14"/>無住之福。是故說多也。</p>
<lb n="0464b15"/>
<p id="pX25p0464b1501" rend="margin-left:1em">△初引論正釋。</p>
<lb n="0464b16"/>
<p id="pX25p0464b1601" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。佛智慧為本。非顛倒功德。</p>
<lb n="0464b17"/>
<p id="pX25p0464b1701" rend="margin-left:1em">【記】疏二。初引論正釋。</p>
<p id="pX25p0464b1709" type="inline" rend="margin-left:1em">○偈云下。標也。</p>
<lb n="0464b18"/>
<p id="pX25p0464b1801" rend="margin-left:1em">【疏】論云。顯示福非顛倒。佛智為本故。</p>
<lb n="0464b19"/>
<p id="pX25p0464b1901" rend="margin-left:1em">【記】論云下。釋也。</p>
<p id="pX25p0464b1907" type="inline" rend="margin-left:1em">○意云。心識住故。故成顛倒。顛倒
<lb n="0464b20"/>故。福皆虗妄。佛智無住。依之作福。即非顛倒。非顛
<lb n="0464b21"/>倒故皆真實也。</p>
<lb n="0464b22"/>
<p id="pX25p0464b2201" rend="margin-left:1em">【疏】福有者。取相也。福無者。離相也。</p>
<lb n="0464b23"/>
<p id="pX25p0464b2301" rend="margin-left:1em">【記】取相者。是有漏福。故不說多。離相者。是無漏福。
<lb n="0464b24"/>故說多也。</p>
<lb n="0464c01"/>
<p id="pX25p0464c0101" rend="margin-left:1em">△二問答解妨。</p>
<lb n="0464c02"/>
<p id="pX25p0464c0201" rend="margin-left:1em">【疏】問。福性空故福多者。前說妄心性空。妄亦應多。</p>
<lb n="0464c03"/>
<p id="pX25p0464c0301" rend="margin-left:1em">【記】問福下。二問答解妨。</p>
<p id="pX25p0464c0310" type="inline" rend="margin-left:1em">○問意可知。</p>
<lb n="0464c04"/>
<p id="pX25p0464c0401" rend="margin-left:1em">【疏】答。福以佛智為本。順於性空。故悟性空。福則甚
<lb n="0464c05"/>多。</p>
<p id="pX25p0464c0502" type="inline" rend="margin-left:1em">○心識顛倒。違於性空。故悟性空。則心識都盡。</p>
<lb n="0464c06"/>
<p id="pX25p0464c0601" rend="margin-left:1em">【記】違順等者。謂一法界心。本來無住。本來空寂。佛
<lb n="0464c07"/>智空而無住。故言順。妄識住而不空。故言違。</p>
<p id="pX25p0464c0718" type="inline" rend="margin-left:1em">○所
<lb n="0464c08"/>言不空。但妄識不空。非真實不空也。苟忘懷而達
<lb n="0464c09"/>之。則無所不喻也。</p>
<lb n="0464c10"/>
<lb n="0464c11"/>金剛經疏記科會卷第八<lb n="0464c12"/>
<lb n="0464c13"/>
<lb n="0464c14"/>
<lb n="0464c15"/>金剛經疏記科會卷第九<lb n="0464c16"/>
<byline>唐　圭峰大師　疏</byline>
<lb n="0464c17"/>
<byline>宋　長水大師　記</byline>
<lb n="0464c18"/>
<byline>後學古杭雲棲寺大<g ref="CB15358"/>科會</byline>
<lb n="0464c19"/>
<p id="pX25p0464c1901" rend="margin-left:1em">△十七斷無為何有相好疑
(疏)
二。初標章敘疑。二
<lb n="0464c20"/>依經斷疑。初標章敘疑四。初標章。二指疑起處。三
<lb n="0464c21"/>結成疑。四出疑所依。</p>
<p id="pX25p0464c2109" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0464c22"/>
<p id="pX25p0464c2201" rend="margin-left:1em">【疏】十七斷無為何有相好疑。</p>
<lb n="0464c23"/>
<p id="pX25p0464c2301" rend="margin-left:1em">【記】第十七疏。初標章。</p>
<lb n="0464c24"/>
<p id="pX25p0464c2401" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0465a01"/>
<p id="pX25p0465a0101" rend="margin-left:1em">【疏】論云。若諸佛以無為得名。</p>
<lb n="0465a02"/>
<p id="pX25p0465a0201" rend="margin-left:1em">【記】若諸佛下。指疑起處。此從第三中來。</p>
<lb n="0465a03"/>
<p id="pX25p0465a0301" rend="margin-left:1em">△三結成疑。</p>
<lb n="0465a04"/>
<p id="pX25p0465a0401" rend="margin-left:1em">【疏】云何諸佛成就相好而名為佛。</p>
<lb n="0465a05"/>
<p id="pX25p0465a0501" rend="margin-left:1em">【記】云何下。結成疑也。</p>
<lb n="0465a06"/>
<p id="pX25p0465a0601" rend="margin-left:1em">△四出疑所依。</p>
<lb n="0465a07"/>
<p id="pX25p0465a0701" rend="margin-left:1em">【疏】此約法身佛。故以為疑。</p>
<lb n="0465a08"/>
<p id="pX25p0465a0801" rend="margin-left:1em">【記】此約下。出疑所依。意云。既言無相法身是佛。何
<lb n="0465a09"/>以成就相好亦名為佛。此約法身疑色身也。</p>
<lb n="0465a10"/>
<p id="pX25p0465a1001" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(疏)
二。初標科。二分釋。</p>
<p id="pX25p0465a1015" type="inline" rend="margin-left:1em">初標科
<lb n="0465a11"/>【疏】斷疑之文二。</p>
<lb n="0465a12"/>
<p id="pX25p0465a1201" rend="margin-left:1em">△二分釋
(經)
二。初由無身故現身。二由無相故現
<lb n="0465a13"/>相。初由無身故現身
(疏)
二。初科經。二釋義。</p>
<p id="pX25p0465a1317" type="inline" rend="margin-left:1em">初科經。</p>
<lb n="0465a14"/>
<p id="pX25p0465a1401" rend="margin-left:1em">【疏】初由無身故現身。</p>
<lb n="0465a15"/>
<p id="pX25p0465a1501">須菩提。於意云何。佛可以具足色身不。</p>
<lb n="0465a16"/>
<p id="pX25p0465a1601">不也世尊。如來不應以具足色身見。</p>
<lb n="0465a17"/>
<p id="pX25p0465a1701" rend="margin-left:1em">【記】現身經。問答可知。</p>
<lb n="0465a18"/>
<p id="pX25p0465a1801">何以故。</p>
<lb n="0465a19"/>
<p id="pX25p0465a1901" rend="margin-left:1em">【記】徵意云。以何義故。不以色身見佛。</p>
<lb n="0465a20"/>
<p id="pX25p0465a2001">如來說具足色身。即非具足色身。是名具足色身。</p>
<lb n="0465a21"/>
<p id="pX25p0465a2101" rend="margin-left:1em">【記】釋意云。以約勝義。非世諦故。由此不應定以色
<lb n="0465a22"/>身見於佛也。</p>
<lb n="0465a23"/>
<p id="pX25p0465a2301" rend="margin-left:1em">△二釋義五。初指法。二喻明。三約性相揀收。四釋
<lb n="0465a24"/>相好為佛之由。五約存泯會釋經文。</p>
<p id="pX25p0465a2415" type="inline" rend="margin-left:1em">初指法。</p>
<lb n="0465b01"/>
<p id="pX25p0465b0101" rend="margin-left:1em">【疏】即隨形好也。</p>
<lb n="0465b02"/>
<p id="pX25p0465b0201" rend="margin-left:1em">【記】隨形好者。八十種也。法數如常。即小相也。隨其
<lb n="0465b03"/>身形。一一皆好故。八十好即色身。</p>
<lb n="0465b04"/>
<p id="pX25p0465b0401" rend="margin-left:1em">△二喻明。</p>
<lb n="0465b05"/>
<p id="pX25p0465b0501" rend="margin-left:1em">【疏】如鏡中無物。方能現物故。</p>
<lb n="0465b06"/>
<p id="pX25p0465b0601" rend="margin-left:1em">【記】鏡中下。喻明也。故知鏡中有物。却不能現物。如
<lb n="0465b07"/>凡夫雖有法身。不能現相好者。葢緣有物。所言物
<lb n="0465b08"/>者。妄身心也。</p>
<lb n="0465b09"/>
<p id="pX25p0465b0901" rend="margin-left:1em">△三約性相揀收。</p>
<lb n="0465b10"/>
<p id="pX25p0465b1001" rend="margin-left:1em">【疏】論云。法身畢竟非色身。非諸相。</p>
<lb n="0465b11"/>
<p id="pX25p0465b1101" rend="margin-left:1em">【記】論云下。約性相揀收也。</p>
<p id="pX25p0465b1111" type="inline" rend="margin-left:1em">○畢竟等者。約體揀。</p>
<lb n="0465b12"/>
<p id="pX25p0465b1201" rend="margin-left:1em">【疏】然相好二種。亦非不佛。</p>
<lb n="0465b13"/>
<p id="pX25p0465b1301" rend="margin-left:1em">【記】然相好下。隨相收也。</p>
<lb n="0465b14"/>
<p id="pX25p0465b1401" rend="margin-left:1em">△四釋相好為佛之由。</p>
<lb n="0465b15"/>
<p id="pX25p0465b1501" rend="margin-left:1em">【疏】此二不離法身故。</p>
<lb n="0465b16"/>
<p id="pX25p0465b1601" rend="margin-left:1em">【記】此二下。釋相好為佛之由。如金畢竟非師子。亦
<lb n="0465b17"/>非無金。以師子不離於金故。</p>
<lb n="0465b18"/>
<p id="pX25p0465b1801" rend="margin-left:1em">△五約存泯會釋經文。</p>
<lb n="0465b19"/>
<p id="pX25p0465b1901" rend="margin-left:1em">【疏】是故此二。亦得言無。故說非身。</p>
<lb n="0465b20"/>
<p id="pX25p0465b2001" rend="margin-left:1em">【記】是故下。約存泯會釋經文。</p>
<p id="pX25p0465b2012" type="inline" rend="margin-left:1em">○言無者。約體而說。
<lb n="0465b21"/>釋即非色身。</p>
<lb n="0465b22"/>
<p id="pX25p0465b2201" rend="margin-left:1em">【疏】亦得言有。故說成就。</p>
<lb n="0465b23"/>
<p id="pX25p0465b2301" rend="margin-left:1em">【記】言有者。隨相而說。釋是名色身。</p>
<p id="pX25p0465b2314" type="inline" rend="margin-left:1em">○成就者魏經
<lb n="0465b24"/>即是今文具足義。</p>
<lb n="0465c01"/>
<p id="pX25p0465c0101" rend="margin-left:1em">△二由無相故現相
(疏)
二。初科經。二釋義。</p>
<p id="pX25p0465c0117" type="inline" rend="margin-left:1em">初科經。</p>
<lb n="0465c02"/>
<p id="pX25p0465c0201" rend="margin-left:1em">【疏】二由無相故現相。</p>
<lb n="0465c03"/>
<p id="pX25p0465c0301">須菩提。於意云何。如來可以具足諸相見不。</p>
<lb n="0465c04"/>
<p id="pX25p0465c0401">不也世尊如。來不應以具足諸相見。</p>
<lb n="0465c05"/>
<p id="pX25p0465c0501">何以故。</p>
<lb n="0465c06"/>
<p id="pX25p0465c0601">如來說諸相具足。即非具足。是名諸相具足。</p>
<lb n="0465c07"/>
<p id="pX25p0465c0701" rend="margin-left:1em">【記】現相經。如前。</p>
<lb n="0465c08"/>
<p id="pX25p0465c0801" rend="margin-left:1em">△二釋義。</p>
<lb n="0465c09"/>
<p id="pX25p0465c0901" rend="margin-left:1em">【疏】即三十二相也。</p>
<lb n="0465c10"/>
<p id="pX25p0465c1001" rend="margin-left:1em">【記】三十二相者。法數如常。即大相也。</p>
<lb n="0465c11"/>
<p id="pX25p0465c1101" rend="margin-left:1em">【疏】一一如前色身中說。</p>
<lb n="0465c12"/>
<p id="pX25p0465c1201" rend="margin-left:1em">【記】一一等者。前從鏡中無物<anchor xml:id="begd1e25244"/>已<anchor xml:id="endd1e25244"/>下。義意並同。前文
<lb n="0465c13"/>
<anchor xml:id="begd1e25251"/>已<anchor xml:id="endd1e25251"/>明。今不別釋也。</p>
<lb n="0465c14"/>
<p id="pX25p0465c1401" rend="margin-left:1em">△十八斷無身何以說法疑
(疏)
二。初標章敘疑。二
<lb n="0465c15"/>依經斷疑。初標章敘疑三。初標章。二指疑起處。三
<lb n="0465c16"/>結成疑。</p>
<p id="pX25p0465c1604" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0465c17"/>
<p id="pX25p0465c1701" rend="margin-left:1em">【疏】十八。斷無身何以說法疑。</p>
<lb n="0465c18"/>
<p id="pX25p0465c1801" rend="margin-left:1em">【記】第十八疏。初標章。</p>
<lb n="0465c19"/>
<p id="pX25p0465c1901" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0465c20"/>
<p id="pX25p0465c2001" rend="margin-left:1em">【疏】論云。若如來色身相好不可得見。</p>
<lb n="0465c21"/>
<p id="pX25p0465c2101" rend="margin-left:1em">【記】若如來下。指疑起處。</p>
<p id="pX25p0465c2110" type="inline" rend="margin-left:1em">○此與前疑。同時於第三
<lb n="0465c22"/>中起。起則同時斷成先後。</p>
<p id="pX25p0465c2211" type="inline" rend="margin-left:1em">○非從次前文來。若言
<lb n="0465c23"/>從彼來者。<anchor xml:id="begd1e25300"/>已<anchor xml:id="endd1e25300"/>悟非身之身。何疑無說之說。思之可
<lb n="0465c24"/>見。</p>
<lb n="0466a01"/>
<p id="pX25p0466a0101" rend="margin-left:1em">△三結成疑。</p>
<lb n="0466a02"/>
<p id="pX25p0466a0201" rend="margin-left:1em">【疏】云何言說法。</p>
<lb n="0466a03"/>
<p id="pX25p0466a0301" rend="margin-left:1em">【記】云何下。結成疑也。意云。聲不自聲。依色而發。既
<lb n="0466a04"/>無所依之色。何有能依之聲。故成疑也。</p>
<lb n="0466a05"/>
<p id="pX25p0466a0501" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(疏)
二。初標科。二分釋。</p>
<p id="pX25p0466a0515" type="inline" rend="margin-left:1em">初標科
<lb n="0466a06"/>【疏】斷疑之文三。</p>
<lb n="0466a07"/>
<p id="pX25p0466a0701" rend="margin-left:1em">△二分釋
(經)
三。初遮錯解。二釋所以。三示正見
<lb n="0466a08"/>初遮錯解。</p>
<lb n="0466a09"/>
<p id="pX25p0466a0901">須菩提。汝勿謂如來作是念。我當有所說法。莫作是
<lb n="0466a10"/>念。</p>
<lb n="0466a11"/>
<p id="pX25p0466a1101" rend="margin-left:1em">【疏】初遮錯解。</p>
<lb n="0466a12"/>
<p id="pX25p0466a1201" rend="margin-left:1em">【記】遮錯解經文。可知。</p>
<lb n="0466a13"/>
<p id="pX25p0466a1301" rend="margin-left:1em">【疏】谷中無人能作音聲故。</p>
<lb n="0466a14"/>
<p id="pX25p0466a1401" rend="margin-left:1em">【記】谷中下。喻明也。意云以有外聲。遂有響答。谷中
<lb n="0466a15"/>實無作響之者。說法亦爾。法身實無能說之者。以
<lb n="0466a16"/>機感故。遂見如來有所說法。</p>
<p id="pX25p0466a1612" type="inline" rend="margin-left:1em">○又谷雖應聲。而無
<lb n="0466a17"/>應聲之念。佛雖說法。而無說法之心。</p>
<p id="pX25p0466a1715" type="inline" rend="margin-left:1em">○據此。却由
<lb n="0466a18"/>無念故。方能說法。是故遮云勿謂等也。</p>
<lb n="0466a19"/>
<p id="pX25p0466a1901" rend="margin-left:1em">△二釋所以。</p>
<lb n="0466a20"/>
<p id="pX25p0466a2001">何以故。若人言如來有所說法。即為謗佛。不能解我
<lb n="0466a21"/>所說故。</p>
<lb n="0466a22"/>
<p id="pX25p0466a2201" rend="margin-left:1em">【疏】二釋所以。</p>
<lb n="0466a23"/>
<p id="pX25p0466a2301" rend="margin-left:1em">【記】釋所以經。徵意云。以何義故。令我不作是念。釋
<lb n="0466a24"/>意可知。</p>
<lb n="0466b01"/>
<p id="pX25p0466b0101" rend="margin-left:1em">【疏】世尊達諸法空。畢竟無執。今言有說。是謗佛執
<lb n="0466b02"/>法也。</p>
<lb n="0466b03"/>
<p id="pX25p0466b0301" rend="margin-left:1em">【記】世尊下疏。如文可解。</p>
<lb n="0466b04"/>
<p id="pX25p0466b0401" rend="margin-left:1em">△三示正見。</p>
<lb n="0466b05"/>
<p id="pX25p0466b0501">須菩提。說法者。無法可說。是名說法。</p>
<lb n="0466b06"/>
<p id="pX25p0466b0601" rend="margin-left:1em">【疏】三示正見。</p>
<lb n="0466b07"/>
<p id="pX25p0466b0701" rend="margin-left:1em">【記】示正見經意。如疏。</p>
<lb n="0466b08"/>
<p id="pX25p0466b0801" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。如佛法亦然。所說二差別。不離於法界。說
<lb n="0466b09"/>法無自相。</p>
<lb n="0466b10"/>
<p id="pX25p0466b1001" rend="margin-left:1em">【記】如佛法亦然者。佛既無身故現身。法亦無說故
<lb n="0466b11"/>強說。以佛例法故曰亦然。</p>
<p id="pX25p0466b1111" type="inline" rend="margin-left:1em">○二差別者。論云。一者
<lb n="0466b12"/>能詮名句文也。二者所詮義也。此能所詮。若望於
<lb n="0466b13"/>佛。俱是所說。通名法也。</p>
<p id="pX25p0466b1310" type="inline" rend="margin-left:1em">○不離等者。論云釋是名
<lb n="0466b14"/>說法。法相之界。故名法界。</p>
<p id="pX25p0466b1411" type="inline" rend="margin-left:1em">○說法無自相者。論云
<lb n="0466b15"/>釋無法可說。謂相即性故。言說緣生。無自性故。</p>
<p id="pX25p0466b1519" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0466b16"/>又解。不離法界下二句。俱是釋無法可說。謂此二
<lb n="0466b17"/>種。不離法界。法界之外。無別二法自相可得。以此
<lb n="0466b18"/>二法自相本空。不可得故。此即以下句釋上句也。</p>
<lb n="0466b19"/>
<p id="pX25p0466b1901" rend="margin-left:1em">【疏】大雲云。若言無說。是真說法。若言有說。不名說
<lb n="0466b20"/>法。是謗佛故。</p>
<lb n="0466b21"/>
<p id="pX25p0466b2101" rend="margin-left:1em">【記】真說等者。夫為說法。當如法說。名真說法。法離
<lb n="0466b22"/>一切名相分別。若稱此說。是如法說。故下文云。云
<lb n="0466b23"/>何為人演說。不取於相。如如不動。</p>
<lb n="0466b24"/>
<p id="pX25p0466b2401" rend="margin-left:1em">【記】然第三第五第七及此。四處皆明無說者。意各
<lb n="0466c01"/>不同。以第三疑化身有說。第五疑證智可說。第七
<lb n="0466c02"/>明佛無異說。此文疑無身何說。以此為異。</p>
<lb n="0466c03"/>
<p id="pX25p0466c0301" rend="margin-left:1em">△所說既深無信疑
(經)
三。初疑甚深無信以問。二
<lb n="0466c04"/>揀聖性有人以酬。三徵是非生信以釋。</p>
<lb n="0466c05"/>
<p id="pX25p0466c0501" rend="margin-left:1em">【記】然諸疏於十八九之間。約魏本經文。皆出一疑。
<lb n="0466c06"/>龍外皆云。何人能信疑。雲云。能信深法疑。今秦經
<lb n="0466c07"/>既無其文。疏亦不敘而解。今見近本秦文。皆有此
<lb n="0466c08"/>段。乃於抄中。略要敘釋。名為所說既深無信疑。</p>
<p id="pX25p0466c0819" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0466c09"/>論云。若言諸佛說法者。是無所說。無說不離法身。
<lb n="0466c10"/>法身無相。有何等人能信如是甚深法界。</p>
<p id="pX25p0466c1017" type="inline" rend="margin-left:1em">○斷之。</p>
<lb n="0466c11"/>
<p id="pX25p0466c1101" rend="margin-left:1em">△初疑甚深無信以問。</p>
<lb n="0466c12"/>
<p id="pX25p0466c1201">爾時慧命須菩提白佛言。世尊。頗有眾生。於未來世。
<lb n="0466c13"/>聞說是法。生信心不。</p>
<lb n="0466c14"/>
<p id="pX25p0466c1401" rend="margin-left:1em">【記】經云。爾時慧命須菩提白佛言。世尊。頗有眾生。
<lb n="0466c15"/>於未來世。聞說是法。生信心不。</p>
<lb n="0466c16"/>
<p id="pX25p0466c1601" rend="margin-left:1em">【記】此疑甚深無信以問也。</p>
<p id="pX25p0466c1611" type="inline" rend="margin-left:1em">○解空第一。智慧圓通。
<lb n="0466c17"/>以慧為命。故稱慧命。</p>
<p id="pX25p0466c1709" type="inline" rend="margin-left:1em">○生信心者。生大乘正信心
<lb n="0466c18"/>也。不信一切法。方為正信。此信與聖性相應。故起
<lb n="0466c19"/>信云。如是信心成就得發心者。入正定聚。畢竟不
<lb n="0466c20"/>退。名住如來種中正因相應。</p>
<lb n="0466c21"/>
<p id="pX25p0466c2101" rend="margin-left:1em">△二揀聖性有人以酬。</p>
<lb n="0466c22"/>
<p id="pX25p0466c2201">佛言。須菩提。彼非眾生。非不眾生。</p>
<lb n="0466c23"/>
<p id="pX25p0466c2301" rend="margin-left:1em">【記】次揀聖性有人以酬。</p>
<lb n="0466c24"/>
<p id="pX25p0466c2401" rend="margin-left:1em">【記】佛言。須菩提。彼非眾生。非不眾生。</p>
<lb n="0467a01"/>
<p id="pX25p0467a0101" rend="margin-left:1em">【記】須菩提下合云。實有眾生。能信此法。彼能信者。
<lb n="0467a02"/>非是凡夫眾生。非不是聖性眾生也。</p>
<p id="pX25p0467a0215" type="inline" rend="margin-left:1em">○論云。非眾
<lb n="0467a03"/>生者。非凡夫體故。非不眾生者。以有聖體故。非不
<lb n="0467a04"/>是聖體眾生。</p>
<p id="pX25p0467a0406" type="inline" rend="margin-left:1em">○偈云。非眾生眾生。非聖非不聖。</p>
<p id="pX25p0467a0419" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0467a05"/>此中聖體者。佛之知見也。以是信之根本故。</p>
<lb n="0467a06"/>
<p id="pX25p0467a0601" rend="margin-left:1em">△三徵是非生信以釋。</p>
<lb n="0467a07"/>
<p id="pX25p0467a0701">何以故。須菩提。眾生眾生者。如來說非眾生。是名眾
<lb n="0467a08"/>生。</p>
<lb n="0467a09"/>
<p id="pX25p0467a0901" rend="margin-left:1em">【記】次徵是非生信以釋。</p>
<lb n="0467a10"/>
<p id="pX25p0467a1001" rend="margin-left:1em">【記】經云。何以故須菩提。眾生眾生者。如來說非眾
<lb n="0467a11"/>生是名眾生。</p>
<lb n="0467a12"/>
<p id="pX25p0467a1201" rend="margin-left:1em">【記】何以故者。徵也。以何義故。說非眾生。又名眾生
<lb n="0467a13"/>耶。</p>
<p id="pX25p0467a1302" type="inline" rend="margin-left:1em">○須菩提眾生眾生者。此牒也。於非眾生中說
<lb n="0467a14"/>為眾生者。</p>
<p id="pX25p0467a1405" type="inline" rend="margin-left:1em">○如來說非眾生。是名眾生。非眾生者。
<lb n="0467a15"/>非愚小異生也。是名眾生者。結成能信之人有聖
<lb n="0467a16"/>體也。</p>
<p id="pX25p0467a1603" type="inline" rend="margin-left:1em">○偈云。所說說者深。非無能信者。</p>
<lb n="0467a17"/>
<p id="pX25p0467a1701" rend="margin-left:1em">【記】此上經文。魏譯則有。秦本則無。既二論皆釋此
<lb n="0467a18"/>文。後人添入。亦無所失。況有冥報之緣。宜亦可信。</p>
<lb n="0467a19"/>
<p id="pX25p0467a1901" rend="margin-left:1em">△十九斷無法如何修證疑
(疏)
二。初標章敘疑。二
<lb n="0467a20"/>依經斷疑。初標章敘疑四。初標章。二指疑起處。三
<lb n="0467a21"/>結成疑。四預指斷疑之意。</p>
<p id="pX25p0467a2111" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0467a22"/>
<p id="pX25p0467a2201" rend="margin-left:1em">【疏】十九。斷無法如何修證疑。</p>
<lb n="0467a23"/>
<p id="pX25p0467a2301" rend="margin-left:1em">【記】第十九疏。初標章。</p>
<lb n="0467a24"/>
<p id="pX25p0467a2401" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0467b01"/>
<p id="pX25p0467b0101" rend="margin-left:1em">【疏】論云。如來不得一法。</p>
<lb n="0467b02"/>
<p id="pX25p0467b0201" rend="margin-left:1em">【記】不得一法者。指疑起處。</p>
<p id="pX25p0467b0211" type="inline" rend="margin-left:1em">○此從第三第十二第
<lb n="0467b03"/>十三中來。以彼文中皆言無法得菩提故。</p>
<lb n="0467b04"/>
<p id="pX25p0467b0401" rend="margin-left:1em">△三結成疑。</p>
<lb n="0467b05"/>
<p id="pX25p0467b0501" rend="margin-left:1em">【疏】云何離上上證轉轉得阿耨菩提。</p>
<lb n="0467b06"/>
<p id="pX25p0467b0601" rend="margin-left:1em">【記】云何下。結成疑也。</p>
<p id="pX25p0467b0609" type="inline" rend="margin-left:1em">○離上上者。如初地。並於地
<lb n="0467b07"/>前名上。未離二地之上。乃至等覺。亦未免於妙覺
<lb n="0467b08"/>之上。唯佛極證。更無上位之上。故云離上上。是則
<lb n="0467b09"/>凡夫離下下。諸佛離上上。餘之中流不離上下。</p>
<p id="pX25p0467b0919" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0467b10"/>轉轉等者。謂轉捨二障。轉得二果。轉捨轉得。故云
<lb n="0467b11"/>轉轉。意云。既若轉得菩提。云何不得一法。故成疑
<lb n="0467b12"/>也。</p>
<lb n="0467b13"/>
<p id="pX25p0467b1301" rend="margin-left:1em">△四預指斷疑之意。</p>
<lb n="0467b14"/>
<p id="pX25p0467b1401" rend="margin-left:1em">【疏】為斷此疑。示現非證法名為阿耨菩提。</p>
<lb n="0467b15"/>
<p id="pX25p0467b1501" rend="margin-left:1em">【記】為斷下。預指斷疑之意也。指示顯現。故云示現。</p>
<lb n="0467b16"/>
<p id="pX25p0467b1601" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(疏)
二。初標科。二分釋。</p>
<p id="pX25p0467b1615" type="inline" rend="margin-left:1em">初標科
<lb n="0467b17"/>【疏】斷疑之文三。</p>
<lb n="0467b18"/>
<p id="pX25p0467b1801" rend="margin-left:1em">△二分釋
(經)
三。初以無法為正覺。二以平等為正
<lb n="0467b19"/>覺。三以正助修正覺。</p>
<p id="pX25p0467b1909" type="inline" rend="margin-left:1em">初以無法為正覺。</p>
<lb n="0467b20"/>
<p id="pX25p0467b2001">須菩提白佛言。世尊。佛得阿耨多羅三藐三菩提。為
<lb n="0467b21"/>無所得耶。</p>
<lb n="0467b22"/>
<p id="pX25p0467b2201">佛言。如是如是。須菩提。我於阿耨多羅三藐三菩提。
<lb n="0467b23"/>乃至無有少法可得。是名阿耨多羅三藐三菩提。</p>
<lb n="0467b24"/>
<p id="pX25p0467b2401" rend="margin-left:1em">【疏】初以無法為正覺。</p>
<lb n="0467c01"/>
<p id="pX25p0467c0101" rend="margin-left:1em">【記】無法為正覺經。縱問。無得是得並可知矣。</p>
<lb n="0467c02"/>
<p id="pX25p0467c0201" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。彼處少法。知菩提無上。</p>
<lb n="0467c03"/>
<p id="pX25p0467c0301" rend="margin-left:1em">【記】彼處等者。此明無有一法可名為上。如須彌至
<lb n="0467c04"/>大。微塵至小。盡未免於上。以皆有故。如虗空無故。
<lb n="0467c05"/>得名無上也。</p>
<lb n="0467c06"/>
<p id="pX25p0467c0601" rend="margin-left:1em">【疏】論云。彼菩提處。無有一法可證。名為阿耨菩提。</p>
<lb n="0467c07"/>
<p id="pX25p0467c0701" rend="margin-left:1em">【記】菩提處者。菩提即所證處也。</p>
<p id="pX25p0467c0713" type="inline" rend="margin-left:1em">○無一法等者。但
<lb n="0467c08"/>妄盡覺滿。名曰菩提。離此寧有菩提可得。</p>
<lb n="0467c09"/>
<p id="pX25p0467c0901" rend="margin-left:1em">△二以平等為正覺。</p>
<lb n="0467c10"/>
<p id="pX25p0467c1001">復次須菩提。是法平等。無有高下。是名阿耨多羅三
<lb n="0467c11"/>藐三菩提。</p>
<lb n="0467c12"/>
<p id="pX25p0467c1201" rend="margin-left:1em">【疏】二以一等為正覺。</p>
<lb n="0467c13"/>
<p id="pX25p0467c1301" rend="margin-left:1em">【記】平等為正覺經。亦可知。</p>
<lb n="0467c14"/>
<p id="pX25p0467c1401" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。法界不增減。</p>
<lb n="0467c15"/>
<p id="pX25p0467c1501" rend="margin-left:1em">【記】不增減者。即釋經中無有高下。謂在聖不增。故
<lb n="0467c16"/>無高。居凡不減。故無下。斯則平等之義也。</p>
<lb n="0467c17"/>
<p id="pX25p0467c1701" rend="margin-left:1em">【疏】論云。是法平等。是故名無上。以更無上上故。</p>
<lb n="0467c18"/>
<p id="pX25p0467c1801" rend="margin-left:1em">【記】平等名無上者。夫上以待下得名。下既不立。上
<lb n="0467c19"/>豈存焉。</p>
<p id="pX25p0467c1904" type="inline" rend="margin-left:1em">○更無下。轉釋無上義。</p>
<lb n="0467c20"/>
<p id="pX25p0467c2001" rend="margin-left:1em">【記】然此問答之中。有三種無上義。初問中。言無上
<lb n="0467c21"/>頭之上。約修證說。次則無法為上故名無上。約空
<lb n="0467c22"/>寂說。後則無對下之上故名無上。約凡聖同體說。
<lb n="0467c23"/>後二是答中意也。</p>
<lb n="0467c24"/>
<p id="pX25p0467c2401" rend="margin-left:1em">△三以正助修正覺。</p>
<lb n="0468a01"/>
<p id="pX25p0468a0101">以無我無人無眾生無壽者修一切善法。則得阿耨
<lb n="0468a02"/>多羅三藐三菩提。</p>
<lb n="0468a03"/>
<p id="pX25p0468a0301">須菩提。所言善法者。如來說即非善法。是名善法。</p>
<lb n="0468a04"/>
<p id="pX25p0468a0401" rend="margin-left:1em">【疏】三以正助修正覺。</p>
<lb n="0468a05"/>
<p id="pX25p0468a0501" rend="margin-left:1em">【記】修正覺經意云。然雖無法。然雖平等。非謂不修
<lb n="0468a06"/>得成正覺。應以無我等心修諸善法。然後得成。</p>
<p id="pX25p0468a0619" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0468a07"/>然此善法。約勝義則無。約世諦則有。天親異此。詳
<lb n="0468a08"/>之。</p>
<lb n="0468a09"/>
<p id="pX25p0468a0901" rend="margin-left:1em">【疏】無我等。是了因。即正道也。修一切善法。是緣因。
<lb n="0468a10"/>即助道也。即得阿耨菩提。是正覺也。</p>
<lb n="0468a11"/>
<p id="pX25p0468a1101" rend="margin-left:1em">【記】了因者。了有二義。一了斷義。以般若能了煩惱
<lb n="0468a12"/>空故。二顯了義。能顯法身故。今無我等。即是此義。
<lb n="0468a13"/>亦名正因。正由此慧。除妄得法身故。今云正道。道
<lb n="0468a14"/>即因義。</p>
<p id="pX25p0468a1404" type="inline" rend="margin-left:1em">○緣因者。即施戒等五與彼般若為資緣
<lb n="0468a15"/>故。助即資也。資彼正因之力。斷煩惱成菩提也。猶
<lb n="0468a16"/>燈能破暗顯空。必藉心油為助緣也。</p>
<p id="pX25p0468a1615" type="inline" rend="margin-left:1em">○是正覺者。
<lb n="0468a17"/>以梵語三菩提。此云正覺。即所證之果。</p>
<lb n="0468a18"/>
<p id="pX25p0468a1801" rend="margin-left:1em">【疏】所言善法者。標指也。即非等者。論云。彼法無有
<lb n="0468a19"/>漏法故。名非善法。以有無漏法故。名為善法。</p>
<lb n="0468a20"/>
<p id="pX25p0468a2001" rend="margin-left:1em">【記】無漏善者。問。有漏之中。亦有善法。何故偏局無
<lb n="0468a21"/>漏耶。答。以無我等相所修。故唯無漏也。</p>
<p id="pX25p0468a2116" type="inline" rend="margin-left:1em">○又以有
<lb n="0468a22"/>漏之善。非菩提因。今為菩提。故須無漏。</p>
<lb n="0468a23"/>
<p id="pX25p0468a2301" rend="margin-left:1em">【記】問。上三段中。前二無得。後一有證。義既矛盾。云
<lb n="0468a24"/>何兩存。答。所言修者。但是斷除我法。顯自真理。竟
<lb n="0468b01"/>無一法可得。由此。二義宛相符順。</p>
<lb n="0468b02"/>
<p id="pX25p0468b0201" rend="margin-left:1em">【記】問。第三第十二第十三兼此一段。前後四處。皆
<lb n="0468b03"/>說不得菩提。如何辨異耶。答。前後文雖相似。義意
<lb n="0468b04"/>不同。以第三疑釋迦得果。第十二疑善慧成因。十
<lb n="0468b05"/>三疑無法無佛。十九疑有修有證。茲義迢然。請無
<lb n="0468b06"/>所濫。</p>
<lb n="0468b07"/>
<p id="pX25p0468b0701" rend="margin-left:1em">△二十斷所說無記非因疑
(疏)
二。初標章敘疑。二
<lb n="0468b08"/>依經斷疑。初標章敘疑四。初標章。二指疑起處。三
<lb n="0468b09"/>結成疑。四立理。</p>
<p id="pX25p0468b0907" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0468b10"/>
<p id="pX25p0468b1001" rend="margin-left:1em">【疏】二十。斷所說無記非因疑。</p>
<lb n="0468b11"/>
<p id="pX25p0468b1101" rend="margin-left:1em">【記】第二十疏。初標章。</p>
<lb n="0468b12"/>
<p id="pX25p0468b1201" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0468b13"/>
<p id="pX25p0468b1301" rend="margin-left:1em">【疏】論云若修一切善法得阿耨菩提者。</p>
<lb n="0468b14"/>
<p id="pX25p0468b1401" rend="margin-left:1em">【記】若修下。指疑起處。此從十九中來。</p>
<lb n="0468b15"/>
<p id="pX25p0468b1501" rend="margin-left:1em">△三結成疑。</p>
<lb n="0468b16"/>
<p id="pX25p0468b1601" rend="margin-left:1em">【疏】則所說法。不能得菩提。</p>
<lb n="0468b17"/>
<p id="pX25p0468b1701" rend="margin-left:1em">【記】則所說下。形對前之數段。結成疑也。意云。既言
<lb n="0468b18"/>修一切善法得菩提。云何前來頻言持說得菩提
<lb n="0468b19"/>耶。</p>
<lb n="0468b20"/>
<p id="pX25p0468b2001" rend="margin-left:1em">△四立理。</p>
<lb n="0468b21"/>
<p id="pX25p0468b2101" rend="margin-left:1em">【疏】以是無記法故。</p>
<lb n="0468b22"/>
<p id="pX25p0468b2201" rend="margin-left:1em">【記】以是下。成立持說不得菩提之理。以名句文三。
<lb n="0468b23"/>無記性攝。無記性法中無因果故。豈感菩提耶。</p>
<lb n="0468b24"/>
<p id="pX25p0468b2401" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑。</p>
<lb n="0468c01"/>
<p id="pX25p0468c0101" rend="margin-left:1em">【疏】依經斷疑。</p>
<lb n="0468c02"/>
<p id="pX25p0468c0201">須菩提。若三千大千世界中。所有諸須彌山王。如是
<lb n="0468c03"/>等七寶聚。有人持用布施。</p>
<lb n="0468c04"/>
<p id="pX25p0468c0401">若人以此般若波羅蜜經。乃至四句偈等。受持讀誦。
<lb n="0468c05"/>為他人說。</p>
<lb n="0468c06"/>
<p id="pX25p0468c0601">於前福德。百分不及一。百千萬億分。乃至算數譬喻
<lb n="0468c07"/>所不能及。</p>
<lb n="0468c08"/>
<p id="pX25p0468c0801" rend="margin-left:1em">【記】經之比較如文可知。</p>
<lb n="0468c09"/>
<p id="pX25p0468c0901" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。雖言無記法。而說是彼因。是故一法寶。勝
<lb n="0468c10"/>無量珍寶。</p>
<lb n="0468c11"/>
<p id="pX25p0468c1101" rend="margin-left:1em">【記】雖言等者。許為無記也。而說等者。不許非因也。
<lb n="0468c12"/>是故下。出經意。能為佛因。故勝寶施。</p>
<lb n="0468c13"/>
<p id="pX25p0468c1301" rend="margin-left:1em">【疏】論云。以離所說法。不能得大菩提故。此法能為
<lb n="0468c14"/>菩提因。</p>
<lb n="0468c15"/>
<p id="pX25p0468c1501" rend="margin-left:1em">【記】論云下。轉釋為因之由。以經詮真理。因之悟解。
<lb n="0468c16"/>依解起行。方得菩提。若無教門。安知所入。故法華
<lb n="0468c17"/>云。以佛教門。出三界苦。</p>
<lb n="0468c18"/>
<p id="pX25p0468c1801" rend="margin-left:1em">【疏】又言。汝法是無記。而我法是記。是故勝捨無量
<lb n="0468c19"/>七寶。</p>
<lb n="0468c20"/>
<p id="pX25p0468c2001" rend="margin-left:1em">【記】又言下。論之別意。</p>
<p id="pX25p0468c2009" type="inline" rend="margin-left:1em">○汝法無記。謂小乘薩婆多
<lb n="0468c21"/>宗。說聲通善惡。名句文身唯無記性。</p>
<p id="pX25p0468c2115" type="inline" rend="margin-left:1em">○我法是記
<lb n="0468c22"/>者。謂大乘宗。地上菩薩於後得智中所變名等。唯
<lb n="0468c23"/>是善性。非無記性。</p>
<p id="pX25p0468c2308" type="inline" rend="margin-left:1em">○是故等者。意云。只就無記。尚
<lb n="0468c24"/>得為因。況是無漏善性所攝。而不得菩提耶。</p>
<lb n="0469a01"/>
<p id="pX25p0469a0101" rend="margin-left:1em">【記】問。此與第九疑何別。答。彼約有為無體難。此約
<lb n="0469a02"/>無記非因難。又彼唯據持說難。此則兼對善法難。
<lb n="0469a03"/>迢然不同也。</p>
<lb n="0469a04"/>
<p id="pX25p0469a0401" rend="margin-left:1em">△二十一斷平等云何度生疑
(疏)
二。初標章敘疑。
<lb n="0469a05"/>二依經斷疑。初標章敘疑三。初標章。二指疑起處。
<lb n="0469a06"/>三結成疑。</p>
<p id="pX25p0469a0605" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0469a07"/>
<p id="pX25p0469a0701" rend="margin-left:1em">【疏】二十一斷平等云何度生疑。</p>
<lb n="0469a08"/>
<p id="pX25p0469a0801" rend="margin-left:1em">【記】第二十一疏。初標章。</p>
<lb n="0469a09"/>
<p id="pX25p0469a0901" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0469a10"/>
<p id="pX25p0469a1001" rend="margin-left:1em">【疏】論云。若法平等無高下者。</p>
<lb n="0469a11"/>
<p id="pX25p0469a1101" rend="margin-left:1em">【記】若法下。指疑起處。此從十九中來。</p>
<lb n="0469a12"/>
<p id="pX25p0469a1201" rend="margin-left:1em">△三結成疑。</p>
<lb n="0469a13"/>
<p id="pX25p0469a1301" rend="margin-left:1em">【疏】云何如來度眾生。</p>
<lb n="0469a14"/>
<p id="pX25p0469a1401" rend="margin-left:1em">【記】云何下。結成疑也。既度眾生。即有高下。高下即
<lb n="0469a15"/>不平等。故成疑也。</p>
<lb n="0469a16"/>
<p id="pX25p0469a1601" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(疏)
二。初標科。二分釋。</p>
<p id="pX25p0469a1615" type="inline" rend="margin-left:1em">初標科
<lb n="0469a17"/>【疏】斷疑之文四。</p>
<lb n="0469a18"/>
<p id="pX25p0469a1801" rend="margin-left:1em">△二分釋
(經)
四。初遮其錯解。二示其正見。三反釋
<lb n="0469a19"/>所以。四展轉拂跡。</p>
<p id="pX25p0469a1908" type="inline" rend="margin-left:1em">初遮其錯解。</p>
<lb n="0469a20"/>
<p id="pX25p0469a2001" rend="margin-left:1em">【疏】初。遮其錯解。</p>
<lb n="0469a21"/>
<p id="pX25p0469a2101">須菩提。於意云何。汝等勿謂如來。作是念我當度眾
<lb n="0469a22"/>生。</p>
<lb n="0469a23"/>
<p id="pX25p0469a2301">須菩提。莫作是念。</p>
<lb n="0469a24"/>
<p id="pX25p0469a2401" rend="margin-left:1em">【記】錯解經文。初正遮。二再誠可知。</p>
<lb n="0469b01"/>
<p id="pX25p0469b0101" rend="margin-left:1em">△二示其正見。</p>
<lb n="0469b02"/>
<p id="pX25p0469b0201" rend="margin-left:1em">【疏】二。示其正見。</p>
<lb n="0469b03"/>
<p id="pX25p0469b0301">何以故。</p>
<lb n="0469b04"/>
<p id="pX25p0469b0401" rend="margin-left:1em">【記】正見經。徵意云。以何義故。令不作是念。</p>
<lb n="0469b05"/>
<p id="pX25p0469b0501">實無有眾生如來度者。</p>
<lb n="0469b06"/>
<p id="pX25p0469b0601" rend="margin-left:1em">【記】釋意云。以實無眾生為如來所度故。</p>
<lb n="0469b07"/>
<p id="pX25p0469b0701" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。平等真法界。佛不度眾生以名共彼陰。不
<lb n="0469b08"/>離於法界。</p>
<lb n="0469b09"/>
<p id="pX25p0469b0901" rend="margin-left:1em">【記】平等下兩句。立其義宗。</p>
<p id="pX25p0469b0911" type="inline" rend="margin-left:1em">○以名下兩句。釋其所
<lb n="0469b10"/>以。</p>
<lb n="0469b11"/>
<p id="pX25p0469b1101" rend="margin-left:1em">【疏】論云。眾生假名。與五陰共。不離法界。</p>
<lb n="0469b12"/>
<p id="pX25p0469b1201" rend="margin-left:1em">【記】論云下。轉釋後二句也。</p>
<p id="pX25p0469b1211" type="inline" rend="margin-left:1em">○假名者。但有眾生之
<lb n="0469b13"/>名。而無眾生之體。故云假也。</p>
<p id="pX25p0469b1312" type="inline" rend="margin-left:1em">○與五陰共者。謂於
<lb n="0469b14"/>五蘊和合之處。說言眾生。不即不離。故云共也。</p>
<p id="pX25p0469b1419" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0469b15"/>不離法界者。佛是極證之人。<anchor xml:id="begd1e26281"/>已<anchor xml:id="endd1e26281"/>全是法界。眾生雖
<lb n="0469b16"/>未能證。緣生無體。亦同法界。豈將法界度於法界。
<lb n="0469b17"/>是故偈云平等等也。</p>
<lb n="0469b18"/>
<p id="pX25p0469b1801" rend="margin-left:1em">△三反釋所以。</p>
<lb n="0469b19"/>
<p id="pX25p0469b1901" rend="margin-left:1em">【疏】三反釋所以。</p>
<lb n="0469b20"/>
<p id="pX25p0469b2001">若有眾生如來度者。如來則有我人眾生壽者。</p>
<lb n="0469b21"/>
<p id="pX25p0469b2101" rend="margin-left:1em">【記】所以經文反顯。</p>
<p id="pX25p0469b2108" type="inline" rend="margin-left:1em">○若順言之。應云以佛無我人
<lb n="0469b22"/>等相故不見有眾生為所度也。</p>
<lb n="0469b23"/>
<p id="pX25p0469b2301" rend="margin-left:1em">【疏】論云。若如來有如是心五陰中有眾生可度者。
<lb n="0469b24"/>此是取相過。</p>
<lb n="0469c01"/>
<p id="pX25p0469c0101" rend="margin-left:1em">【記】取相過等者。以無謂有故。不如法界故。不了緣
<lb n="0469c02"/>生故。便成有念故。</p>
<lb n="0469c03"/>
<p id="pX25p0469c0301" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。如來如爾炎而知。是故若有眾生想則
<lb n="0469c04"/>為有我取。</p>
<lb n="0469c05"/>
<p id="pX25p0469c0501" rend="margin-left:1em">【記】爾炎。梵語。此有兩義。一謂智母。<anchor xml:id="begd1e26339"/>已<anchor xml:id="endd1e26339"/>如前說。二謂
<lb n="0469c06"/>境。界然是定中境界。今取此義。</p>
<p id="pX25p0469c0613" type="inline" rend="margin-left:1em">○意云。佛智稱境
<lb n="0469c07"/>而知。真如是有。作有知。眾生是無。作無知也。</p>
<p id="pX25p0469c0718" type="inline" rend="margin-left:1em">○若
<lb n="0469c08"/>作智母釋者。即根本智證平等理。無有分別。今觀
<lb n="0469c09"/>眾生。亦復如是也。</p>
<lb n="0469c10"/>
<p id="pX25p0469c1001" rend="margin-left:1em">△四展轉拂跡。</p>
<lb n="0469c11"/>
<p id="pX25p0469c1101" rend="margin-left:1em">【疏】四。展轉拂跡。</p>
<lb n="0469c12"/>
<p id="pX25p0469c1201">須菩提。如來說有我者。則非有我。而凡夫之人。以為
<lb n="0469c13"/>有我。</p>
<lb n="0469c14"/>
<p id="pX25p0469c1401">須菩提。凡夫者。如來說則非凡夫。</p>
<lb n="0469c15"/>
<p id="pX25p0469c1501" rend="margin-left:1em">【記】拂跡經意云。佛雖說我。元來無我。執有我者。葢
<lb n="0469c16"/>是凡夫。</p>
<p id="pX25p0469c1604" type="inline" rend="margin-left:1em">○雖言凡夫亦無凡夫。</p>
<p id="pX25p0469c1613" type="inline" rend="margin-left:1em">○如夢人見虎。虎
<lb n="0469c17"/>與夢人。皆不可得。</p>
<p id="pX25p0469c1708" type="inline" rend="margin-left:1em">○法中亦爾。</p>
<p id="pX25p0469c1713" type="inline" rend="margin-left:1em">○以凡夫人執我
<lb n="0469c18"/>故云非我。恐執凡夫。故云非凡夫。邐迤除遣執情。
<lb n="0469c19"/>故云展轉拂迹。</p>
<lb n="0469c20"/>
<p id="pX25p0469c2001" rend="margin-left:1em">【記】然前正答問中。及第十一十四。兼此一段前後
<lb n="0469c21"/>四處。皆說度生無度。雖文同而意異。謂最初令離
<lb n="0469c22"/>我度生。十一疑能度者是我。十四疑無我而誰度
<lb n="0469c23"/>二十一疑真界平等不合度生。同異昭然。</p>
<lb n="0469c24"/>
<p id="pX25p0469c2401" rend="margin-left:1em">△二十二斷以相比知真佛疑
(疏)
二。初標章敘疑。
<lb n="0470a01"/>二依經斷疑。初標章敘疑二。初標章。二指疑起處。</p>
<lb n="0470a02"/>
<p id="pX25p0470a0201" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0470a03"/>
<p id="pX25p0470a0301" rend="margin-left:1em">【疏】二十二斷以相比知真佛疑。</p>
<lb n="0470a04"/>
<p id="pX25p0470a0401" rend="margin-left:1em">【記】第二十二疏。初標章。</p>
<lb n="0470a05"/>
<p id="pX25p0470a0501" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0470a06"/>
<p id="pX25p0470a0601" rend="margin-left:1em">【疏】論云雖相成就不可得見如來。</p>
<lb n="0470a07"/>
<p id="pX25p0470a0701" rend="margin-left:1em">【記】論云下指疑起處。此從十七中來。</p>
<p id="pX25p0470a0715" type="inline" rend="margin-left:1em">○雖相等者。
<lb n="0470a08"/>以前文云。即非具足色身。即非諸相具足。</p>
<p id="pX25p0470a0817" type="inline" rend="margin-left:1em">○具足
<lb n="0470a09"/>即成就義。秦魏經異也。</p>
<lb n="0470a10"/>
<p id="pX25p0470a1001" rend="margin-left:1em">【疏】而以見相成就比智。則知如來法身。</p>
<lb n="0470a11"/>
<p id="pX25p0470a1101" rend="margin-left:1em">【記】而以等者。以前文云。是名具足色身。是名諸相
<lb n="0470a12"/>具足。彼中意者。法身畢竟非相好。相好亦非不佛。
<lb n="0470a13"/>由無相故現相。不離法身。所以疑云。既無相故方
<lb n="0470a14"/>能現相。則但見於相便知無相也。如遠見煙。定知
<lb n="0470a15"/>有火。以離於火必無煙故。</p>
<lb n="0470a16"/>
<p id="pX25p0470a1601" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(疏)
二。初標科。二分釋。</p>
<p id="pX25p0470a1615" type="inline" rend="margin-left:1em">初標科
<lb n="0470a17"/>【疏】斷疑之文五。</p>
<lb n="0470a18"/>
<p id="pX25p0470a1801" rend="margin-left:1em">△二分釋
(經)
五。初問以相表佛。二答因苗識根。三
<lb n="0470a19"/>難凡聖不分。四悟佛非相見。五印見聞不及。</p>
<p id="pX25p0470a1918" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0470a20"/>問以相表佛。</p>
<lb n="0470a21"/>
<p id="pX25p0470a2101" rend="margin-left:1em">【疏】初。問以相表佛。</p>
<lb n="0470a22"/>
<p id="pX25p0470a2201">須菩提。於意云何。可以三十二相觀如來不。</p>
<lb n="0470a23"/>
<p id="pX25p0470a2301" rend="margin-left:1em">【記】表佛經。問意云。可以相。此觀無相法身如來不。</p>
<lb n="0470a24"/>
<p id="pX25p0470a2401" rend="margin-left:1em">△二答因苗識根。</p>
<lb n="0470b01"/>
<p id="pX25p0470b0101" rend="margin-left:1em">【疏】二答因苗識根。</p>
<lb n="0470b02"/>
<p id="pX25p0470b0201">須菩提言。如是如是。以三十二相觀如來。</p>
<lb n="0470b03"/>
<p id="pX25p0470b0301" rend="margin-left:1em">【記】識根經。答意云。實可以相比觀法身如來。</p>
<lb n="0470b04"/>
<p id="pX25p0470b0401" rend="margin-left:1em">【疏】大雲云。前悟色身。今迷法身。</p>
<lb n="0470b05"/>
<p id="pX25p0470b0501" rend="margin-left:1em">【記】悟色身者。知應化非真義也。迷法身者。不知法
<lb n="0470b06"/>身畢竟非色相義。</p>
<lb n="0470b07"/>
<p id="pX25p0470b0701" rend="margin-left:1em">【疏】意謂法身既流出相身。即由此相。知佛證得無
<lb n="0470b08"/>相法身。</p>
<lb n="0470b09"/>
<p id="pX25p0470b0901" rend="margin-left:1em">【記】意謂下。出答意也。意云。但見法身之相好。則知
<lb n="0470b10"/>相好之法身。如見草木之苗。必知其根。由是科文
<lb n="0470b11"/>約喻而立。</p>
<lb n="0470b12"/>
<p id="pX25p0470b1201" rend="margin-left:1em">△三難凡聖不分。</p>
<lb n="0470b13"/>
<p id="pX25p0470b1301" rend="margin-left:1em">【疏】三。難凡聖不分。</p>
<lb n="0470b14"/>
<p id="pX25p0470b1401">佛言。須菩提。若以三十二相觀如來者。轉輪聖王。則
<lb n="0470b15"/>是如來。</p>
<lb n="0470b16"/>
<p id="pX25p0470b1601" rend="margin-left:1em">【記】凡聖不分經意云。輪王亦有此相。應是如來。</p>
<lb n="0470b17"/>
<p id="pX25p0470b1701" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。非是色身相。可比知如來。諸佛唯法身。轉
<lb n="0470b18"/>輪王非佛。</p>
<lb n="0470b19"/>
<p id="pX25p0470b1901" rend="margin-left:1em">【記】偈云等者。意云。但約本望末則定。若約末望本
<lb n="0470b20"/>則不定。且如輪王與佛色相雖同。相之所依。二各
<lb n="0470b21"/>有異。佛相即法身所現。王相依業因而生。凡聖雲
<lb n="0470b22"/>泥。復何準的。況依法身。有自他受用。復有大小隨
<lb n="0470b23"/>類化等。各各不同。如苗與根事亦不定。初栽之樹
<lb n="0470b24"/>則有苗無根。所接之樹。則苗根各異故也。</p>
<lb n="0470c01"/>
<p id="pX25p0470c0101" rend="margin-left:1em">△四悟佛非相見。</p>
<lb n="0470c02"/>
<p id="pX25p0470c0201" rend="margin-left:1em">【疏】四。悟佛非相見。</p>
<lb n="0470c03"/>
<p id="pX25p0470c0301">須菩提白佛言。世尊。如我解佛所說義。不應以三十
<lb n="0470c04"/>二相觀如來。</p>
<lb n="0470c05"/>
<p id="pX25p0470c0501" rend="margin-left:1em">【記】佛非相見經意云。緣聞依真現假。假不離真。及
<lb n="0470c06"/>乎約假求真。真不由假。實德不在相。令色鮮矣仁。
<lb n="0470c07"/>以貌取者。失之子羽。而今以後焉敢不識。</p>
<lb n="0470c08"/>
<p id="pX25p0470c0801" rend="margin-left:1em">△五印見聞不及。</p>
<lb n="0470c09"/>
<p id="pX25p0470c0901" rend="margin-left:1em">【疏】五。印見聞不及。</p>
<lb n="0470c10"/>
<p id="pX25p0470c1001">爾時世尊。而說偈言。若以色見我。以音聲求我。是人
<lb n="0470c11"/>行邪道。不能見如來。</p>
<lb n="0470c12"/>
<p id="pX25p0470c1201" rend="margin-left:1em">【記】見聞不及經文可見。</p>
<p id="pX25p0470c1210" type="inline" rend="margin-left:1em">○然恐空生更約說法比
<lb n="0470c13"/>知如來。故言音聲求之不得。此疑即從第十八中
<lb n="0470c14"/>來。今預遮防。故無後說。</p>
<lb n="0470c15"/>
<p id="pX25p0470c1501" rend="margin-left:1em">【疏】魏加後偈云。彼如來妙體。即法身諸佛。法身不
<lb n="0470c16"/>可見彼識不能知。</p>
<lb n="0470c17"/>
<p id="pX25p0470c1701" rend="margin-left:1em">【記】魏偈者。明見聞不及之由也。秦經則但明見聞
<lb n="0470c18"/>不及。</p>
<lb n="0470c19"/>
<p id="pX25p0470c1901" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。唯見色聞聲。是人不知佛。以真如法身。非
<lb n="0470c20"/>是識境故。</p>
<lb n="0470c21"/>
<p id="pX25p0470c2101" rend="margin-left:1em">【記】偈云等者。彌勒偈也。於中半釋秦偈。半釋魏偈。
<lb n="0470c22"/>意云。見聞是識。但能緣於色聲。佛非色聲。故不可
<lb n="0470c23"/>知。</p>
<lb n="0470c24"/>
<p id="pX25p0470c2401" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。以彼法。真如相故。非如言說而知。唯自
<lb n="0471a01"/>證知故。</p>
<lb n="0471a02"/>
<p id="pX25p0471a0201" rend="margin-left:1em">【記】彼法者。法身也。</p>
<p id="pX25p0471a0208" type="inline" rend="margin-left:1em">○真如相者。即離一切相。是真
<lb n="0471a03"/>如相。</p>
<p id="pX25p0471a0303" type="inline" rend="margin-left:1em">○非如言說知者。以真如法離言說故。</p>
<p id="pX25p0471a0318" type="inline" rend="margin-left:1em">○但
<lb n="0471a04"/>是真智之境唯證相應。故云自證。</p>
<lb n="0471a05"/>
<p id="pX25p0471a0501" rend="margin-left:1em">【記】第一第七第十七。及此一段皆云不以相見如
<lb n="0471a06"/>來者。義意皆別。初以對果疑因。次明感果離相。次
<lb n="0471a07"/>說依真現假。後明約假求真。故不同也。</p>
<lb n="0471a08"/>
<p id="pX25p0471a0801" rend="margin-left:1em">△二十三斷佛果非關福相疑
(疏)
二。初標章敘疑。
<lb n="0471a09"/>二依經斷疑。初標章敘疑六。初標章。二指疑起處。
<lb n="0471a10"/>三指起疑之宗。四結成疑。五結疑名。六引證。</p>
<p id="pX25p0471a1018" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0471a11"/>標章。</p>
<lb n="0471a12"/>
<p id="pX25p0471a1201" rend="margin-left:1em">【疏】二十三斷佛果非關福相疑。</p>
<lb n="0471a13"/>
<p id="pX25p0471a1301" rend="margin-left:1em">【記】第二十三疏。初標章。</p>
<lb n="0471a14"/>
<p id="pX25p0471a1401" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0471a15"/>
<p id="pX25p0471a1501" rend="margin-left:1em">【疏】由前相比法身是失。又聞以色見聲求是邪。</p>
<lb n="0471a16"/>
<p id="pX25p0471a1601" rend="margin-left:1em">【記】由前下。指疑起處。此從二十二中來。</p>
<lb n="0471a17"/>
<p id="pX25p0471a1701" rend="margin-left:1em">△三指起疑之宗。</p>
<lb n="0471a18"/>
<p id="pX25p0471a1801" rend="margin-left:1em">【疏】遂作念云。佛果一向無相無為。</p>
<lb n="0471a19"/>
<p id="pX25p0471a1901" rend="margin-left:1em">【記】遂作念下。作一向離相解。便是指起疑之宗也。</p>
<lb n="0471a20"/>
<p id="pX25p0471a2001" rend="margin-left:1em">△四結成疑。</p>
<lb n="0471a21"/>
<p id="pX25p0471a2101" rend="margin-left:1em">【疏】若爾。則修福德之因。但成相果。相果既非佛果。
<lb n="0471a22"/>佛果則不以具相而得。</p>
<lb n="0471a23"/>
<p id="pX25p0471a2301" rend="margin-left:1em">【記】若爾下。結成疑也。意云。福但成相果。相既非佛。
<lb n="0471a24"/>修福何益。</p>
<lb n="0471b01"/>
<p id="pX25p0471b0101" rend="margin-left:1em">△五結疑名。</p>
<lb n="0471b02"/>
<p id="pX25p0471b0201" rend="margin-left:1em">【疏】故佛果畢竟不關福相。</p>
<lb n="0471b03"/>
<p id="pX25p0471b0301" rend="margin-left:1em">【記】故佛果下。結成疑名也。</p>
<lb n="0471b04"/>
<p id="pX25p0471b0401" rend="margin-left:1em">△六引證。</p>
<lb n="0471b05"/>
<p id="pX25p0471b0501" rend="margin-left:1em">【疏】故論云。有人起如是心。若不依福德。得大菩提。
<lb n="0471b06"/>如是諸菩薩。則失福德。及失果報。</p>
<lb n="0471b07"/>
<p id="pX25p0471b0701" rend="margin-left:1em">【記】論云下。引證。失福者。非菩提因故。失果者。非菩
<lb n="0471b08"/>提果故。</p>
<lb n="0471b09"/>
<p id="pX25p0471b0901" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(疏)
二。初標科。二分釋。</p>
<p id="pX25p0471b0915" type="inline" rend="margin-left:1em">初標科
<lb n="0471b10"/>【疏】斷疑之文四。</p>
<lb n="0471b11"/>
<p id="pX25p0471b1101" rend="margin-left:1em">△二分釋
(經)
四。初遮毀相之念。二出毀相之過。三
<lb n="0471b12"/>明福相不失。四明不失所以。</p>
<p id="pX25p0471b1212" type="inline" rend="margin-left:1em">初遮毀相之念。</p>
<lb n="0471b13"/>
<p id="pX25p0471b1301" rend="margin-left:1em">【疏】初。遮毀相之念。</p>
<lb n="0471b14"/>
<p id="pX25p0471b1401">須菩提。汝若作是念。如來不以具足相故得阿耨多
<lb n="0471b15"/>羅三藐三菩提。</p>
<lb n="0471b16"/>
<p id="pX25p0471b1601">須菩提。莫作是念。如來不以具足相故得阿耨多羅
<lb n="0471b17"/>三藐三菩提。</p>
<lb n="0471b18"/>
<p id="pX25p0471b1801" rend="margin-left:1em">【記】遮念經意云。汝若謂如來不以具足相故得菩
<lb n="0471b19"/>提。莫作是念。文勢似重。意實不重。但前敘後遮也。</p>
<lb n="0471b20"/>
<p id="pX25p0471b2001" rend="margin-left:1em">【疏】華嚴經云。色身非是佛。音聲亦復然。亦不離色
<lb n="0471b21"/>聲。見佛神通力。</p>
<lb n="0471b22"/>
<p id="pX25p0471b2201" rend="margin-left:1em">【記】華嚴偈中。前半屬前文。後半屬此段。以文意鈎
<lb n="0471b23"/>鏁。故就一處而引。</p>
<p id="pX25p0471b2308" type="inline" rend="margin-left:1em">○既言不離色聲。豈合一向毀
<lb n="0471b24"/>相。毀相非理。故此遮之。</p>
<lb n="0471c01"/>
<p id="pX25p0471c0101" rend="margin-left:1em">【疏】肇云。不偏在色聲。故言非。非不身相。故復言是。</p>
<lb n="0471c02"/>
<p id="pX25p0471c0201" rend="margin-left:1em">【記】肇云下。亦前後相半耳。</p>
<p id="pX25p0471c0211" type="inline" rend="margin-left:1em">○不偏等者。相不定故。
<lb n="0471c03"/>如輪王非佛。</p>
<p id="pX25p0471c0306" type="inline" rend="margin-left:1em">○非不等者。應機即現。不離法身故。
<lb n="0471c04"/>如釋迦是佛。</p>
<lb n="0471c05"/>
<p id="pX25p0471c0501" rend="margin-left:1em">【疏】大雲云。若言如來不以相具。斷滅見矣。故佛止
<lb n="0471c06"/>云莫作是念。</p>
<lb n="0471c07"/>
<p id="pX25p0471c0701" rend="margin-left:1em">【記】斷滅見者。義在次文。</p>
<lb n="0471c08"/>
<p id="pX25p0471c0801" rend="margin-left:1em">△二出毀相之過。</p>
<lb n="0471c09"/>
<p id="pX25p0471c0901" rend="margin-left:1em">【疏】二。出毀相之過。</p>
<lb n="0471c10"/>
<p id="pX25p0471c1001">須菩提。汝若作是念。發阿耨多羅三藐三菩提心者。
<lb n="0471c11"/>說諸法斷滅。莫作是念。</p>
<lb n="0471c12"/>
<p id="pX25p0471c1201" rend="margin-left:1em">【記】出過經文可知。</p>
<lb n="0471c13"/>
<p id="pX25p0471c1301" rend="margin-left:1em">【疏】毀相則墮斷滅。斷滅是損減之過。斷見邊見之
<lb n="0471c14"/>過。</p>
<lb n="0471c15"/>
<p id="pX25p0471c1501" rend="margin-left:1em">【記】損減等者。謂執有是增益過。執無是損減過。今
<lb n="0471c16"/>既一向離相正當此句。斯則於果損福德莊嚴。於
<lb n="0471c17"/>因損五度之行。壞俗諦也。</p>
<p id="pX25p0471c1711" type="inline" rend="margin-left:1em">○斷見者。中論云。定有
<lb n="0471c18"/>則著常。定無則著斷。今既一向作無相解。正當斷
<lb n="0471c19"/>見。</p>
<p id="pX25p0471c1902" type="inline" rend="margin-left:1em">○邊見者。空有斷常。皆是著邊邪之見。</p>
<p id="pX25p0471c1917" type="inline" rend="margin-left:1em">○並非
<lb n="0471c20"/>正見。故云過也。</p>
<lb n="0471c21"/>
<p id="pX25p0471c2101" rend="margin-left:1em">△三明福相不失。</p>
<lb n="0471c22"/>
<p id="pX25p0471c2201" rend="margin-left:1em">【疏】三。明福相不失。</p>
<lb n="0471c23"/>
<p id="pX25p0471c2301">何以故。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於法不說斷
<lb n="0471c24"/>滅相。</p>
<lb n="0472a01"/>
<p id="pX25p0472a0101" rend="margin-left:1em">【記】不失經。</p>
<p id="pX25p0472a0105" type="inline" rend="margin-left:1em">○徵意云。以何義故。令不作此念。</p>
<p id="pX25p0472a0118" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋
<lb n="0472a02"/>意云。但發菩提心者。皆不作此念。故知作此念者。
<lb n="0472a03"/>豈非過歟。</p>
<lb n="0472a04"/>
<p id="pX25p0472a0401" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。於法不說斷滅者。謂如所住法而通達。
<lb n="0472a05"/>不斷一切生死影像法。於涅槃自在。行利益眾生
<lb n="0472a06"/>事。此中為遮一向寂靜。故顯示不住涅槃。</p>
<lb n="0472a07"/>
<p id="pX25p0472a0701" rend="margin-left:1em">【記】如所住法者。所住之法。即大菩提心。菩提心者。
<lb n="0472a08"/>即悲智願也。一切菩薩。皆安住此心。行菩薩行。有
<lb n="0472a09"/>大智故。不住生死。有大悲故。不住涅槃。今令離於
<lb n="0472a10"/>斷常二見。即是不住生死涅槃。故云如所住法。即
<lb n="0472a11"/>七最勝中依止最勝。</p>
<p id="pX25p0472a1109" type="inline" rend="margin-left:1em">○不斷等者意云。生死本空
<lb n="0472a12"/>猶如影像。影像不有。復何斷焉。今言不斷者。非謂
<lb n="0472a13"/>固留。但了性不有。了相不無。隨順俗諦。故云不斷。
<lb n="0472a14"/>此即通達之義。</p>
<p id="pX25p0472a1407" type="inline" rend="margin-left:1em">○於涅槃等者。若被寂所縛。即不
<lb n="0472a15"/>自在。今寂而常用。用而常寂。是自在義。</p>
<p id="pX25p0472a1516" type="inline" rend="margin-left:1em">○此中下。
<lb n="0472a16"/>顯偏說之意。然據不斷生死。利益眾生。但成大悲。
<lb n="0472a17"/>不住涅槃。如其具論。亦須不住生死。方成如所住
<lb n="0472a18"/>法。一向下。即出偏說之意。遮寂者。即二乘人。<g ref="CB01926"/>身
<lb n="0472a19"/>滅智。撥喪無餘。被涅槃所拘。是不自在。今以不具
<lb n="0472a20"/>相發心。正墮於此。為對治故。偏示一門。下文菩薩
<lb n="0472a21"/>不受福德。即不住生死。義則圓矣。</p>
<lb n="0472a22"/>
<p id="pX25p0472a2201" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。不失功德因。及彼勝果報。</p>
<lb n="0472a23"/>
<p id="pX25p0472a2301" rend="margin-left:1em">【記】偈云下。引證。</p>
<lb n="0472a24"/>
<p id="pX25p0472a2401" rend="margin-left:1em">【疏】論云。雖不依福德得真菩提。而不失福德。及彼
<lb n="0472b01"/>果報。以能成就智慧莊嚴功德莊嚴。</p>
<lb n="0472b02"/>
<p id="pX25p0472b0201" rend="margin-left:1em">【記】論云下。釋偈。</p>
<p id="pX25p0472b0207" type="inline" rend="margin-left:1em">○雖不依下。縱也。法身真佛。是真
<lb n="0472b03"/>菩提。正由智了為因。故不依彼。</p>
<p id="pX25p0472b0313" type="inline" rend="margin-left:1em">○而不失下。奪也。
<lb n="0472b04"/>福德是因。即五度。果報是果。即三十二相。相非不
<lb n="0472b05"/>佛。故言不失。既不失果即不失因。</p>
<p id="pX25p0472b0514" type="inline" rend="margin-left:1em">○以能下。明不
<lb n="0472b06"/>失之由。謂真菩提。必須具足二莊嚴故。智慧即真
<lb n="0472b07"/>身。福德即應身。故論云。法身者。智相身。福相者。異
<lb n="0472b08"/>相身。以諸如來皆合具此二種相故。故法華云。如
<lb n="0472b09"/>其所得法。定慧力莊嚴。以此度眾生。自證無上道。</p>
<lb n="0472b10"/>
<p id="pX25p0472b1001" rend="margin-left:1em">△四明不失所以二。初明得忍故不失。二明不受
<lb n="0472b11"/>故不失。</p>
<p id="pX25p0472b1104" type="inline" rend="margin-left:1em">初明得忍故不失。</p>
<lb n="0472b12"/>
<p id="pX25p0472b1201" rend="margin-left:1em">【疏】四明不失所以二。初明得忍故不失。</p>
<lb n="0472b13"/>
<p id="pX25p0472b1301">須菩提。若菩薩。以滿恒河沙等世界七寶布施。</p>
<lb n="0472b14"/>
<p id="pX25p0472b1401">若復有人。知一切法無我。得成於忍。</p>
<lb n="0472b15"/>
<p id="pX25p0472b1501">此菩薩。勝前菩薩所得功德。</p>
<lb n="0472b16"/>
<p id="pX25p0472b1601" rend="margin-left:1em">【記】得忍經意云。菩薩於無我心中所修福德。勝彼
<lb n="0472b17"/>有我心中所修福德。以莊嚴法身。究竟不失故。</p>
<lb n="0472b18"/>
<p id="pX25p0472b1801" rend="margin-left:1em">【疏】論云有人起如是心。諸菩薩得出世智。失彼福
<lb n="0472b19"/>德以果報。為遮此故。</p>
<lb n="0472b20"/>
<p id="pX25p0472b2001" rend="margin-left:1em">【記】論云下。先敘所遣之念。念云。若出世無分別智
<lb n="0472b21"/>正是佛因。即所修福德盡皆失也。何以故。福非因
<lb n="0472b22"/>故。</p>
<p id="pX25p0472b2202" type="inline" rend="margin-left:1em">○為遮此故者。引起能遣之文。</p>
<lb n="0472b23"/>
<p id="pX25p0472b2301" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。得勝忍不失。以得無垢果。</p>
<lb n="0472b24"/>
<p id="pX25p0472b2401" rend="margin-left:1em">【記】得勝忍不失者。正明不失義。謂若心住相。修諸
<lb n="0472c01"/>福德。墮於有漏。此福則失。若心離相。修諸福德。成
<lb n="0472c02"/>於無漏。此福不失也。</p>
<p id="pX25p0472c0209" type="inline" rend="margin-left:1em">○以得下。出不失之由。斯則
<lb n="0472c03"/>以果驗因。成不失義。</p>
<p id="pX25p0472c0309" type="inline" rend="margin-left:1em">○無垢。即清淨無漏。是佛身
<lb n="0472c04"/>矣。</p>
<lb n="0472c05"/>
<p id="pX25p0472c0501" rend="margin-left:1em">【疏】無我者。二種無我也。</p>
<lb n="0472c06"/>
<p id="pX25p0472c0601" rend="margin-left:1em">【記】二無我者人法也。得此二空之智。名之為忍。</p>
<lb n="0472c07"/>
<p id="pX25p0472c0701" rend="margin-left:1em">△二明不受故不失二。初正明。二徵釋。</p>
<p id="pX25p0472c0716" type="inline" rend="margin-left:1em">初正明。</p>
<lb n="0472c08"/>
<p id="pX25p0472c0801" rend="margin-left:1em">【疏】二明不受故不失二。初正明。</p>
<lb n="0472c09"/>
<p id="pX25p0472c0901">須菩提。以諸菩薩。不受福德故。</p>
<lb n="0472c10"/>
<p id="pX25p0472c1001" rend="margin-left:1em">【記】正明經意云。前言無我所修之福。以為勝者。只
<lb n="0472c11"/>由菩薩不受福故。</p>
<lb n="0472c12"/>
<p id="pX25p0472c1201" rend="margin-left:1em">【疏】論云。彼福德。得有漏果報。故可訶也。</p>
<lb n="0472c13"/>
<p id="pX25p0472c1301" rend="margin-left:1em">【記】可訶等者。明不受之由。亦是以果驗因。成不受
<lb n="0472c14"/>義。意云。果若有漏。則知受福。是可訶責。果既無漏。
<lb n="0472c15"/>則知不受。云何可訶。</p>
<lb n="0472c16"/>
<p id="pX25p0472c1601" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。此顯示不著生死故。若住生死。即受福
<lb n="0472c17"/>德。</p>
<lb n="0472c18"/>
<p id="pX25p0472c1801" rend="margin-left:1em">【記】無著下。顯對前文不住涅槃。前後相望。共成非
<lb n="0472c19"/>智之義耳。</p>
<p id="pX25p0472c1905" type="inline" rend="margin-left:1em">○若住等者。反明也。</p>
<lb n="0472c20"/>
<p id="pX25p0472c2001" rend="margin-left:1em">△二徵釋。</p>
<lb n="0472c21"/>
<p id="pX25p0472c2101" rend="margin-left:1em">【疏】二徵釋。</p>
<lb n="0472c22"/>
<p id="pX25p0472c2201">須菩提白佛言。世尊。云何菩薩不受福德。</p>
<lb n="0472c23"/>
<p id="pX25p0472c2301">須菩提。菩薩所作福德。不應貪著。是故說不受福德。</p>
<lb n="0472c24"/>
<p id="pX25p0472c2401" rend="margin-left:1em">【記】徵釋經意云。菩薩作福。若生貪著。則成有漏。因
<lb n="0473a01"/>既有漏。果亦有漏。得三十二相。但同輪王。不名為
<lb n="0473a02"/>佛。此則因果俱失。成其所疑。</p>
<p id="pX25p0473a0212" type="inline" rend="margin-left:1em">△今既作福不生貪
<lb n="0473a03"/>著。則因成無漏。因既無漏。果亦復然。所得三十二
<lb n="0473a04"/>相。莊嚴法身。名之為佛。云何疑其失因及果。</p>
<lb n="0473a05"/>
<p id="pX25p0473a0501" rend="margin-left:1em">△二十四斷化身出現受福疑
(疏)
二。初標章敘疑。
<lb n="0473a06"/>二依經斷疑。初標章敘疑三。初標章。二指疑起處。
<lb n="0473a07"/>三結成疑。</p>
<p id="pX25p0473a0705" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0473a08"/>
<p id="pX25p0473a0801" rend="margin-left:1em">【疏】二十四。斷化身出現受福疑。</p>
<lb n="0473a09"/>
<p id="pX25p0473a0901" rend="margin-left:1em">【記】第二十四疏。初標章。</p>
<lb n="0473a10"/>
<p id="pX25p0473a1001" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0473a11"/>
<p id="pX25p0473a1101" rend="margin-left:1em">【疏】論云。若諸菩薩不受福德。</p>
<lb n="0473a12"/>
<p id="pX25p0473a1201" rend="margin-left:1em">【記】若諸菩薩下。指疑起處。即從次前文來。</p>
<p id="pX25p0473a1217" type="inline" rend="margin-left:1em">○論中
<lb n="0473a13"/>即云。若菩薩不受彼果報等。</p>
<lb n="0473a14"/>
<p id="pX25p0473a1401" rend="margin-left:1em">△三結成疑。</p>
<lb n="0473a15"/>
<p id="pX25p0473a1501" rend="margin-left:1em">【疏】云何諸菩薩福德。眾生受用。</p>
<lb n="0473a16"/>
<p id="pX25p0473a1601" rend="margin-left:1em">【記】云何下。結成疑也。</p>
<p id="pX25p0473a1609" type="inline" rend="margin-left:1em">○眾生用者。據佛壽量。合滿
<lb n="0473a17"/>百年。至八十便入涅槃。意留二十年福。與後代弟
<lb n="0473a18"/>子受用。</p>
<p id="pX25p0473a1804" type="inline" rend="margin-left:1em">○又於佛供養承事。能令眾生獲福無量。
<lb n="0473a19"/>斯亦佛福眾生受用也。</p>
<lb n="0473a20"/>
<p id="pX25p0473a2001" rend="margin-left:1em">【記】問。前云菩薩不受。今何難佛受用。又前言受是
<lb n="0473a21"/>取義。今疑受是用義。文義既異。何以成疑。答。此皆
<lb n="0473a22"/>以果驗因也。因中若不受取。果中焉合受用。果中
<lb n="0473a23"/>尚自受用。因中豈無受取耶。</p>
<lb n="0473a24"/>
<p id="pX25p0473a2401" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(疏)
二。初標科。二分釋。</p>
<p id="pX25p0473a2415" type="inline" rend="margin-left:1em">初標科
<lb n="0473b01"/>【疏】斷疑之文二。</p>
<lb n="0473b02"/>
<p id="pX25p0473b0201" rend="margin-left:1em">△二分釋
(經)
二。初斥錯解。二示正見。</p>
<p id="pX25p0473b0215" type="inline" rend="margin-left:1em">初斥錯解。</p>
<lb n="0473b03"/>
<p id="pX25p0473b0301" rend="margin-left:1em">【疏】初。斥錯解。</p>
<lb n="0473b04"/>
<p id="pX25p0473b0401">須菩提。若有人言如來。若來若去。若坐若臥。是人不
<lb n="0473b05"/>解我所說義。</p>
<lb n="0473b06"/>
<p id="pX25p0473b0601" rend="margin-left:1em">【記】錯解經意云。若人言如來。出現來。入滅去。住世
<lb n="0473b07"/>間。皆不解我所說義。</p>
<lb n="0473b08"/>
<p id="pX25p0473b0801" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。是福德應報。為化諸眾生。自然如是業。諸
<lb n="0473b09"/>佛現十方。</p>
<lb n="0473b10"/>
<p id="pX25p0473b1001" rend="margin-left:1em">【記】是福等者。是彼無漏福德之應報。即無垢果也。
<lb n="0473b11"/>果中無有色相。故論云佛果無有色相迭相見故
<lb n="0473b12"/>又論云。佛果無別色聲。唯如如及如如智獨存。故
<lb n="0473b13"/>無來去等。</p>
<p id="pX25p0473b1305" type="inline" rend="margin-left:1em">○為化下。或問曰。既佛果無別色聲來
<lb n="0473b14"/>去等。何以出現受福。為眾生受用耶。故此釋之意
<lb n="0473b15"/>說。眾生根熟。為能感緣。以佛無緣大悲。無量劫來
<lb n="0473b16"/>利他善根。熏淨法界以成善習。有感即應任運無
<lb n="0473b17"/>心。如一月不下降。百水不上昇。慈善根力。法爾如
<lb n="0473b18"/>是。</p>
<p id="pX25p0473b1802" type="inline" rend="margin-left:1em">○正是斷疑之意。若果中有心受用。則因中亦
<lb n="0473b19"/>有心受取。果中既是自然。因中足明無著也。</p>
<lb n="0473b20"/>
<p id="pX25p0473b2001" rend="margin-left:1em">△二示正見。</p>
<lb n="0473b21"/>
<p id="pX25p0473b2101" rend="margin-left:1em">【疏】二。示正見。</p>
<lb n="0473b22"/>
<p id="pX25p0473b2201">何以故。如來者。無所從來。亦無所去。故名如來。</p>
<lb n="0473b23"/>
<p id="pX25p0473b2301" rend="margin-left:1em">【記】正見經。</p>
<p id="pX25p0473b2305" type="inline" rend="margin-left:1em">○徵意云。以何義故。名為如來。既名為
<lb n="0473b24"/>來。亦表其去。何言錯解。</p>
<p id="pX25p0473b2410" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋意云。以真佛本來無
<lb n="0473c01"/>來去故。</p>
<lb n="0473c02"/>
<p id="pX25p0473c0201" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。去來化身佛。如來常不動。</p>
<lb n="0473c03"/>
<p id="pX25p0473c0301" rend="margin-left:1em">【記】偈云下。標真化異也。如來即是法身。本來不動。
<lb n="0473c04"/>猶若虗空。故不同化身隨機來去。此非異而異也。
<lb n="0473c05"/>【疏】大雲云。眾生心水若清淨。則見佛來。來無所從。
<lb n="0473c06"/>濁則見雙林示滅。則云佛去。去無可至。</p>
<lb n="0473c07"/>
<p id="pX25p0473c0701" rend="margin-left:1em">【記】大雲下。釋。此約機心染淨。遂見佛有來去。名為
<lb n="0473c08"/>化身。來無所從。去無所至。即是不動。名為法身。斯
<lb n="0473c09"/>則機見有佛來去。佛實不動。云云自彼。於彼何為。</p>
<lb n="0473c10"/>
<p id="pX25p0473c1001" rend="margin-left:1em">○此中略舉水喻眾生心。則知月喻法身。影喻化
<lb n="0473c11"/>體。清濁喻染淨也。</p>
<p id="pX25p0473c1108" type="inline" rend="margin-left:1em">○水清月現。月亦不來。水濁月
<lb n="0473c12"/>隱。亦非月去。但是水有清濁。非謂月有昇沉。</p>
<p id="pX25p0473c1218" type="inline" rend="margin-left:1em">○法
<lb n="0473c13"/>中亦爾。心淨見佛。非是佛來。心垢不見。亦非佛去。
<lb n="0473c14"/>但是眾生垢淨。非謂諸佛隱顯。</p>
<lb n="0473c15"/>
<p id="pX25p0473c1501" rend="margin-left:1em">【疏】肇云。解極會如。體無方所。緣至佛現。來無所從。
<lb n="0473c16"/>感畢為隱。亦何所去。</p>
<lb n="0473c17"/>
<p id="pX25p0473c1701" rend="margin-left:1em">【記】解極等者。謂解極則心絕。心絕則會如。如體本
<lb n="0473c18"/>周。故無方所。此明即應之真。</p>
<p id="pX25p0473c1812" type="inline" rend="margin-left:1em">○緣至下。明即真之
<lb n="0473c19"/>應也。意同大雲隱顯。</p>
<lb n="0473c20"/>
<p id="pX25p0473c2001" rend="margin-left:1em">【記】斷疑意者。諸佛本無來去。眾生妄見去來。尚無
<lb n="0473c21"/>出現之佛。寧有受福之事。</p>
<lb n="0473c22"/>金剛經疏記科會卷第九<lb n="0474a01"/>
<lb n="0474a02"/>
<lb n="0474a03"/>
<lb n="0474a04"/>金剛經疏記科會卷第十<lb n="0474a05"/>
<byline>唐　圭峰大師　疏</byline>
<lb n="0474a06"/>
<byline>宋　長水大師　記</byline>
<lb n="0474a07"/>
<byline>後學古杭雲棲釋大<g ref="CB15358"/>科會</byline>
<lb n="0474a08"/>
<p id="pX25p0474a0801" rend="margin-left:1em">△二十五斷法身化身一異疑
(疏)
二。初標章敘疑。
<lb n="0474a09"/>二依經斷疑。初標章敘疑三。初標章。二指疑起處。
<lb n="0474a10"/>三懸指斷疑之意。</p>
<p id="pX25p0474a1008" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0474a11"/>
<p id="pX25p0474a1101" rend="margin-left:1em">【疏】二十五。斷法身化身一異疑。</p>
<lb n="0474a12"/>
<p id="pX25p0474a1201" rend="margin-left:1em">【記】第二十五。論文於此不別敘疑。而義意合有也。
<lb n="0474a13"/>初標章。</p>
<lb n="0474a14"/>
<p id="pX25p0474a1401" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0474a15"/>
<p id="pX25p0474a1501" rend="margin-left:1em">【疏】據前不可以化相比知法身。法身無去來坐臥。
<lb n="0474a16"/>即似真化異。</p>
<p id="pX25p0474a1606" type="inline" rend="margin-left:1em">○據遮斷滅之念。又顯不失福相。即
<lb n="0474a17"/>似真化一。</p>
<p id="pX25p0474a1705" type="inline" rend="margin-left:1em">○故成疑也。</p>
<lb n="0474a18"/>
<p id="pX25p0474a1801" rend="margin-left:1em">【記】據前下。指疑起處。</p>
<p id="pX25p0474a1809" type="inline" rend="margin-left:1em">○此從三處來。</p>
<p id="pX25p0474a1815" type="inline" rend="margin-left:1em">○不可以化
<lb n="0474a19"/>等者。第二十二也。濫於輪王故。</p>
<p id="pX25p0474a1913" type="inline" rend="margin-left:1em">○法身無來去等
<lb n="0474a20"/>者。二十四也。斥為錯解故。</p>
<p id="pX25p0474a2011" type="inline" rend="margin-left:1em">○據遮下。二十三也。不
<lb n="0474a21"/>失等者。彌勒頌云。得勝忍不失。</p>
<p id="pX25p0474a2113" type="inline" rend="margin-left:1em">○一異相反。難為
<lb n="0474a22"/>存去。故成疑矣。</p>
<lb n="0474a23"/>
<p id="pX25p0474a2301" rend="margin-left:1em">△三懸指斷疑之意。</p>
<lb n="0474a24"/>
<p id="pX25p0474a2401" rend="margin-left:1em">【疏】此約微塵世界。委釋非一非異義。以斷此疑。</p>
<lb n="0474b01"/>
<p id="pX25p0474b0101" rend="margin-left:1em">【疏】此約下。懸指斷疑之意。彼約一異雙存而難。此
<lb n="0474b02"/>據一異俱非而通也。</p>
<lb n="0474b03"/>
<p id="pX25p0474b0301" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑二。初標科。二分釋。</p>
<p id="pX25p0474b0314" type="inline" rend="margin-left:1em">初標科。</p>
<lb n="0474b04"/>
<p id="pX25p0474b0401" rend="margin-left:1em">【疏】斷疑之文二。</p>
<lb n="0474b05"/>
<p id="pX25p0474b0501" rend="margin-left:1em">△二分釋
(經)
二。初約塵界破一異。二約止觀破我
<lb n="0474b06"/>法。初約塵界破一異五。初細末方便破麤色。二不
<lb n="0474b07"/>念方便破微塵。三不念方便破世界。四俱約塵界
<lb n="0474b08"/>破和合。五佛印無中妄執有。初細末方便破麤色
<lb n="0474b09"/>
(疏)
三。初引天親約斷疑。二引無著破執法。三引大
<lb n="0474b10"/>雲示破相。</p>
<lb n="0474b11"/>
<p id="pX25p0474b1101" rend="margin-left:1em">【疏】初約塵界破一異。五。初細末方便破麤色。</p>
<lb n="0474b12"/>
<p id="pX25p0474b1201">須菩提。若善男子。善女人。以三千大千世界。碎為微
<lb n="0474b13"/>塵。於意云何。是微塵眾寧為多不。</p>
<lb n="0474b14"/>
<p id="pX25p0474b1401">甚多世尊。</p>
<lb n="0474b15"/>
<p id="pX25p0474b1501" rend="margin-left:1em">【記】破麤色經。問答多少。如文可知。</p>
<lb n="0474b16"/>
<p id="pX25p0474b1601" rend="margin-left:1em">△初引天親約斷疑。</p>
<lb n="0474b17"/>
<p id="pX25p0474b1701" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。於是法界處。非一亦非異。</p>
<lb n="0474b18"/>
<p id="pX25p0474b1801" rend="margin-left:1em">【記】疏三。</p>
<p id="pX25p0474b1804" type="inline" rend="margin-left:1em">○初引天親約斷疑。</p>
<p id="pX25p0474b1812" type="inline" rend="margin-left:1em">○偈云下。標也。</p>
<lb n="0474b19"/>
<p id="pX25p0474b1901" rend="margin-left:1em">【疏】論云。彼諸佛如來。於真如法界中。非一處住。亦
<lb n="0474b20"/>非異處住。</p>
<lb n="0474b21"/>
<p id="pX25p0474b2101" rend="margin-left:1em">【記】論云下。釋也。一真法界。數量消滅。非一異故。諸
<lb n="0474b22"/>佛證此。亦非一異。</p>
<p id="pX25p0474b2208" type="inline" rend="margin-left:1em">○而言處住者。以非此二義可
<lb n="0474b23"/>住著故。</p>
<lb n="0474b24"/>
<p id="pX25p0474b2401" rend="margin-left:1em">【疏】為示此義。故說世界碎為微塵。</p>
<p id="pX25p0474b2414" type="inline" rend="margin-left:1em">○故偈云。世界
<lb n="0474c01"/>作微塵。此喻示彼義。</p>
<lb n="0474c02"/>
<p id="pX25p0474c0201" rend="margin-left:1em">【記】為示下。正顯住意。意以界喻真身。塵喻化身也。
<lb n="0474c03"/>塵因界碎故非異。喻從真起應也。塵細界麤故非
<lb n="0474c04"/>一。喻真實應假也。</p>
<lb n="0474c05"/>
<p id="pX25p0474c0501" rend="margin-left:1em">△二引無著破執法。</p>
<lb n="0474c06"/>
<p id="pX25p0474c0601" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。為破名色身故。說界塵等。</p>
<lb n="0474c07"/>
<p id="pX25p0474c0701" rend="margin-left:1em">【記】無著下。二破執法。別是一義。非斷疑也。</p>
<p id="pX25p0474c0717" type="inline" rend="margin-left:1em">○名身
<lb n="0474c08"/>即受等四蘊。色身即地等四大。</p>
<lb n="0474c09"/>
<p id="pX25p0474c0901" rend="margin-left:1em">【疏】於中。細末方便。及無所見方便。</p>
<lb n="0474c10"/>
<p id="pX25p0474c1001" rend="margin-left:1em">【記】於中下。以細末破色身。以無所見破名身。無所
<lb n="0474c11"/>見。即不念也。</p>
<lb n="0474c12"/>
<p id="pX25p0474c1201" rend="margin-left:1em">【疏】塵甚多者。是細末方便。</p>
<lb n="0474c13"/>
<p id="pX25p0474c1301" rend="margin-left:1em">【記】此段說塵甚多。正是初方便。</p>
<lb n="0474c14"/>
<p id="pX25p0474c1401" rend="margin-left:1em">△三引大雲示破相。</p>
<lb n="0474c15"/>
<p id="pX25p0474c1501" rend="margin-left:1em">【疏】大雲云。即是析塵至於細末。以此方便破麤色
<lb n="0474c16"/>矣。</p>
<lb n="0474c17"/>
<p id="pX25p0474c1701" rend="margin-left:1em">【記】大雲下。三示破相明方便之相。以能破是細末。
<lb n="0474c18"/>所破是麤色。能所合之。故成科名。</p>
<lb n="0474c19"/>
<p id="pX25p0474c1901" rend="margin-left:1em">【疏】此言微塵。依大乘宗。於一搏色。假想分析。至極
<lb n="0474c20"/>略色為塵。非小乘宗實塵矣。</p>
<lb n="0474c21"/>
<p id="pX25p0474c2101" rend="margin-left:1em">【記】此言下。揀異大小。大乘用觀。假想分別。起其慧
<lb n="0474c22"/>數。破析彼色。一一分折。至於極微。二乘天眼所不
<lb n="0474c23"/>能見。此則細末之極。不可破析。名極略色。</p>
<p id="pX25p0474c2317" type="inline" rend="margin-left:1em">○非小
<lb n="0474c24"/>乘等者。以彼宗迷唯識理。不達諸法即空。計此微
<lb n="0475a01"/>塵以為實有。故說積諸微塵以成世界。故俱舍論
<lb n="0475a02"/>云。極微微金水。兔羊牛隙塵。蚤蝨麥指節。彼後增
<lb n="0475a03"/>七倍等。今此揀去。故云非實塵也。</p>
<lb n="0475a04"/>
<p id="pX25p0475a0401" rend="margin-left:1em">△二不念方便破微塵
(疏)
二。初約斷疑釋。二約破
<lb n="0475a05"/>法釋。</p>
<lb n="0475a06"/>
<p id="pX25p0475a0601" rend="margin-left:1em">【疏】二。不念方便破微塵。</p>
<lb n="0475a07"/>
<p id="pX25p0475a0701">何以故。若是微塵眾實有者。佛則不說是微塵眾。</p>
<lb n="0475a08"/>
<p id="pX25p0475a0801" rend="margin-left:1em">【記】破微塵經意云。以何義故。說微塵耶。</p>
<p id="pX25p0475a0816" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋意云。
<lb n="0475a09"/>以無實體故。</p>
<lb n="0475a10"/>
<p id="pX25p0475a1001">所以者何。佛說微塵眾。則非微塵眾。是名微塵眾。</p>
<lb n="0475a11"/>
<p id="pX25p0475a1101" rend="margin-left:1em">【記】又徵意云。所以說微塵空。又說微塵者。何謂也。</p>
<lb n="0475a12"/>
<p id="pX25p0475a1201" rend="margin-left:1em">○釋意云。佛所說者。非實微塵。是空微塵也。</p>
<lb n="0475a13"/>
<p id="pX25p0475a1301" rend="margin-left:1em">△初約斷疑釋。</p>
<lb n="0475a14"/>
<p id="pX25p0475a1401" rend="margin-left:1em">【疏】論云。塵碎為末。故非一處。塵眾聚故。故非異處。</p>
<lb n="0475a15"/>
<p id="pX25p0475a1501" rend="margin-left:1em">【記】疏二。</p>
<p id="pX25p0475a1504" type="inline" rend="margin-left:1em">○初約斷疑釋。</p>
<p id="pX25p0475a1510" type="inline" rend="margin-left:1em">○塵碎下。喻說。</p>
<p id="pX25p0475a1516" type="inline" rend="margin-left:1em">○塵是碎
<lb n="0475a16"/>世界為末也。故界麤而塵細。是非一也。</p>
<p id="pX25p0475a1616" type="inline" rend="margin-left:1em">○塵眾聚
<lb n="0475a17"/>者。世界是眾塵成故。塵界非異也。</p>
<lb n="0475a18"/>
<p id="pX25p0475a1801" rend="margin-left:1em">【疏】如是。佛住法界中。非一處住。非異處住。</p>
<lb n="0475a19"/>
<p id="pX25p0475a1901" rend="margin-left:1em">【記】如是下。法合。謂應現十方故非一。同依一體故
<lb n="0475a20"/>非異。</p>
<p id="pX25p0475a2003" type="inline" rend="margin-left:1em">○又依法起化故非一。離法無化故非異。</p>
<lb n="0475a21"/>
<p id="pX25p0475a2101" rend="margin-left:1em">△二約破法釋。</p>
<lb n="0475a22"/>
<p id="pX25p0475a2201" rend="margin-left:1em">【疏】又若塵眾實有者。世間凡夫。悉亦自知。何須佛
<lb n="0475a23"/>說。秪為不知體不成就。故佛說矣。</p>
<lb n="0475a24"/>
<p id="pX25p0475a2401" rend="margin-left:1em">【記】又若下。二約破法釋。</p>
<p id="pX25p0475a2410" type="inline" rend="margin-left:1em">○亦是約喻。</p>
<p id="pX25p0475a2415" type="inline" rend="margin-left:1em">○法說者。若
<lb n="0475b01"/>化是實。亦不用佛說。只為是虗。餘人不知。故佛說
<lb n="0475b02"/>矣。</p>
<lb n="0475b03"/>
<p id="pX25p0475b0301" rend="margin-left:1em">【疏】故無著云。世尊說非者。以此聚體。不成就故。若
<lb n="0475b04"/>異此者。佛雖不說。亦自知是聚。</p>
<lb n="0475b05"/>
<p id="pX25p0475b0501" rend="margin-left:1em">【記】無著下。引證。同此。</p>
<lb n="0475b06"/>
<p id="pX25p0475b0601" rend="margin-left:1em">△三不念方便破世界
(疏)
二。初引本論斷疑。二引
<lb n="0475b07"/>無著破法。</p>
<lb n="0475b08"/>
<p id="pX25p0475b0801" rend="margin-left:1em">【疏】三。不念方便破世界。</p>
<lb n="0475b09"/>
<p id="pX25p0475b0901">世尊。如來所說三千大千世界。則非世界。是名世界。</p>
<lb n="0475b10"/>
<p id="pX25p0475b1001" rend="margin-left:1em">【記】破世界。經意云。非唯所起微塵。是空微塵。抑亦
<lb n="0475b11"/>能起世界。亦是空世界。</p>
<lb n="0475b12"/>
<p id="pX25p0475b1201" rend="margin-left:1em">△初引本論斷疑。</p>
<lb n="0475b13"/>
<p id="pX25p0475b1301" rend="margin-left:1em">【疏】本論破世界不實之義可知。</p>
<lb n="0475b14"/>
<p id="pX25p0475b1401" rend="margin-left:1em">【記】本論等者。如次文所說。</p>
<lb n="0475b15"/>
<p id="pX25p0475b1501" rend="margin-left:1em">△二引無著破法。</p>
<lb n="0475b16"/>
<p id="pX25p0475b1601" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。此破名身。世界者。眾生世界。</p>
<lb n="0475b17"/>
<p id="pX25p0475b1701" rend="margin-left:1em">【記】眾生世界者。有情世間也。以心法無質。不可分
<lb n="0475b18"/>析。故但以不念方便破之。念之則有。不念則無。故
<lb n="0475b19"/>起信云。心生則法生。心滅則法滅等也。</p>
<lb n="0475b20"/>
<p id="pX25p0475b2001" rend="margin-left:1em">△四俱約塵界破和合
(疏)
二。初引天親解。二引無
<lb n="0475b21"/>著解。</p>
<lb n="0475b22"/>
<p id="pX25p0475b2201" rend="margin-left:1em">【疏】四。俱約塵界破和合。</p>
<lb n="0475b23"/>
<p id="pX25p0475b2301">何以故。若世界實有者。則是一合相。如來說一合相。
<lb n="0475b24"/>則非一合相。是名一合相。</p>
<lb n="0475c01"/>
<p id="pX25p0475c0101" rend="margin-left:1em">【記】破和合經。</p>
<p id="pX25p0475c0106" type="inline" rend="margin-left:1em">○徵意云。以何義故。說世界耶。</p>
<p id="pX25p0475c0118" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋
<lb n="0475c02"/>意云。世界是實。則是一合。佛說一合者。非實有之
<lb n="0475c03"/>一合。是空無之一合。</p>
<lb n="0475c04"/>
<p id="pX25p0475c0401" rend="margin-left:1em">△初引天親解。</p>
<lb n="0475c05"/>
<p id="pX25p0475c0501" rend="margin-left:1em">【疏】論云。若實有一世界。如來則不說三千界。</p>
<lb n="0475c06"/>
<p id="pX25p0475c0601" rend="margin-left:1em">【記】疏文中。引天親解。</p>
<p id="pX25p0475c0609" type="inline" rend="margin-left:1em">○論云下。標也。</p>
<lb n="0475c07"/>
<p id="pX25p0475c0701" rend="margin-left:1em">【疏】大雲云。若實有一世界。冥然是一。一和合矣。是
<lb n="0475c08"/>則不合有多差別。今既佛說三千。明非冥然一矣。
<lb n="0475c09"/>故約三千破一界也。</p>
<lb n="0475c10"/>
<p id="pX25p0475c1001" rend="margin-left:1em">【記】大雲下。釋。冥合也。冥然合為一也。一即和合。故
<lb n="0475c11"/>云一合矣。</p>
<p id="pX25p0475c1105" type="inline" rend="margin-left:1em">○三千破一者。既言三千。則非一義。</p>
<p id="pX25p0475c1119" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0475c12"/>此乃通明五蘊無一合義。</p>
<lb n="0475c13"/>
<p id="pX25p0475c1301" rend="margin-left:1em">△二引無著解。</p>
<lb n="0475c14"/>
<p id="pX25p0475c1401" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。為並說若世界若微塵界。故有二種搏
<lb n="0475c15"/>取。謂一搏取。及差別搏取。</p>
<lb n="0475c16"/>
<p id="pX25p0475c1601" rend="margin-left:1em">【記】無著下。二引無著解。</p>
<p id="pX25p0475c1610" type="inline" rend="margin-left:1em">○並說等者。情器雙明也。</p>
<lb n="0475c17"/>
<p id="pX25p0475c1701" rend="margin-left:1em">○故有下。且標二搏取。</p>
<lb n="0475c18"/>
<p id="pX25p0475c1801" rend="margin-left:1em">【疏】大雲云。此明塵眾及眾生類。俱名世界。</p>
<lb n="0475c19"/>
<p id="pX25p0475c1901" rend="margin-left:1em">【記】大雲下。顯明情器俱名世界。</p>
<p id="pX25p0475c1913" type="inline" rend="margin-left:1em">○謂塵眾則器世
<lb n="0475c20"/>界。眾生則有情世界。</p>
<lb n="0475c21"/>
<p id="pX25p0475c2101" rend="margin-left:1em">【疏】一合相者。即是搏取。搏取為一。故云和合。</p>
<lb n="0475c22"/>
<p id="pX25p0475c2201" rend="margin-left:1em">【記】搏取為一等者。謂情器不分。為一世界也。</p>
<lb n="0475c23"/>
<p id="pX25p0475c2301" rend="margin-left:1em">【疏】故此一合。有二搏取。</p>
<lb n="0475c24"/>
<p id="pX25p0475c2401" rend="margin-left:1em">【記】此一合有二搏取。於五蘊中分色心故。本以合
<lb n="0476a01"/>二為一。今則開一成二。</p>
<p id="pX25p0476a0110" type="inline" rend="margin-left:1em">○然和合搏取。蓋是一義
<lb n="0476a02"/>但秦魏譯異耳。</p>
<lb n="0476a03"/>
<p id="pX25p0476a0301" rend="margin-left:1em">【疏】一者。一搏取。即是世界。和合為一。</p>
<lb n="0476a04"/>
<p id="pX25p0476a0401" rend="margin-left:1em">【記】一搏取者。是名身。眾生世界。義不可分。但有一
<lb n="0476a05"/>義故。</p>
<lb n="0476a06"/>
<p id="pX25p0476a0601" rend="margin-left:1em">【疏】二。差別搏取。即是微塵有眾多極微。名為差別
<lb n="0476a07"/>【記】差別搏取者。是器世界。聚多微塵。成一世界故。</p>
<lb n="0476a08"/>
<p id="pX25p0476a0801" rend="margin-left:1em">○故無著論云。眾生世界有者。此為一搏取。微塵
<lb n="0476a09"/>有者。此為差別搏取。</p>
<lb n="0476a10"/>
<p id="pX25p0476a1001" rend="margin-left:1em">【疏】非一合者。第一義中。二界無實故。</p>
<lb n="0476a11"/>
<p id="pX25p0476a1101" rend="margin-left:1em">【記】二界無實等者。故心經云。是故空中。無色無受
<lb n="0476a12"/>想行識。無眼耳鼻舌身意。無色聲香味觸法等。</p>
<p id="pX25p0476a1219" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0476a13"/>經是名一合相者。約俗諦說有。明在次文。</p>
<lb n="0476a14"/>
<p id="pX25p0476a1401" rend="margin-left:1em">△五佛印無中妄執有
(疏)
三。初引天親解。二引無
<lb n="0476a15"/>著解。三引大雲解。</p>
<lb n="0476a16"/>
<p id="pX25p0476a1601" rend="margin-left:1em">【疏】五。佛印無中妄執有。</p>
<lb n="0476a17"/>
<p id="pX25p0476a1701">須菩提。一合相者。則是不可說。但凡夫之人。貪著其
<lb n="0476a18"/>事。</p>
<lb n="0476a19"/>
<p id="pX25p0476a1901" rend="margin-left:1em">【記】妄執有經意云。此一合相。無體可說。但為凡夫。
<lb n="0476a20"/>妄生貪著。</p>
<lb n="0476a21"/>
<p id="pX25p0476a2101" rend="margin-left:1em">△初引天親解。</p>
<lb n="0476a22"/>
<p id="pX25p0476a2201" rend="margin-left:1em">【疏】論云。以彼聚集無物可取。</p>
<lb n="0476a23"/>
<p id="pX25p0476a2301" rend="margin-left:1em">【記】以彼下。釋經中不可說也。五蘊和合。無實體故。</p>
<lb n="0476a24"/>
<p id="pX25p0476a2401" rend="margin-left:1em">○斯則界歸於塵。則無界可取。塵歸唯識。則無塵
<lb n="0476b01"/>可取。四蘊離念。則無心可取也。</p>
<lb n="0476b02"/>
<p id="pX25p0476b0201" rend="margin-left:1em">【疏】虗妄分別。故云妄取。</p>
<lb n="0476b03"/>
<p id="pX25p0476b0301" rend="margin-left:1em">【記】眾生取著。皆由虗妄分別。故起信云。一切境界。
<lb n="0476b04"/>唯依妄念而有差別。</p>
<p id="pX25p0476b0409" type="inline" rend="margin-left:1em">○此明經中但凡夫<anchor xml:id="begd1e28188"/>已<anchor xml:id="endd1e28188"/>下文。</p>
<lb n="0476b05"/>
<p id="pX25p0476b0501" rend="margin-left:1em">【疏】若有實者。即是正見。</p>
<lb n="0476b06"/>
<p id="pX25p0476b0601" rend="margin-left:1em">【記】若有下。反顯也。以世界體若是實有。不名虗妄
<lb n="0476b07"/>分別。合是正見。</p>
<lb n="0476b08"/>
<p id="pX25p0476b0801" rend="margin-left:1em">△二引無著解。</p>
<lb n="0476b09"/>
<p id="pX25p0476b0901" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。世諦。說搏取。第一義不可說。</p>
<lb n="0476b10"/>
<p id="pX25p0476b1001" rend="margin-left:1em">【記】世諦說者。即前是名也。同論云以彼聚集。</p>
<p id="pX25p0476b1018" type="inline" rend="margin-left:1em">○第
<lb n="0476b11"/>一義不可說。即前即非也。同前無物可取。</p>
<lb n="0476b12"/>
<p id="pX25p0476b1201" rend="margin-left:1em">【疏】彼小兒凡夫。如言說取。</p>
<lb n="0476b13"/>
<p id="pX25p0476b1301" rend="margin-left:1em">【記】小兒等者。世諦雖說。但是假有。凡夫不敏。執之
<lb n="0476b14"/>為實。猶彼小兒。如言執物。</p>
<lb n="0476b15"/>
<p id="pX25p0476b1501" rend="margin-left:1em">△三引大雲解。</p>
<lb n="0476b16"/>
<p id="pX25p0476b1601" rend="margin-left:1em">【疏】大雲云。執見五蘊取其和合。是貪著事。</p>
<lb n="0476b17"/>
<p id="pX25p0476b1701" rend="margin-left:1em">【記】見五蘊者。不了法空。是法執也。</p>
<p id="pX25p0476b1714" type="inline" rend="margin-left:1em">○取和合者。不
<lb n="0476b18"/>達眾法。即我執也。</p>
<p id="pX25p0476b1808" type="inline" rend="margin-left:1em">○二執不亡。故名貪著其事也。</p>
<lb n="0476b19"/>
<p id="pX25p0476b1901" rend="margin-left:1em">【疏】迷於事法。起煩惱矣。</p>
<lb n="0476b20"/>
<p id="pX25p0476b2001" rend="margin-left:1em">【記】迷於事法。所知障也。</p>
<p id="pX25p0476b2010" type="inline" rend="margin-left:1em">○煩惱可知。</p>
<p id="pX25p0476b2015" type="inline" rend="margin-left:1em">○是依二執
<lb n="0476b21"/>起於二障也。</p>
<lb n="0476b22"/>
<p id="pX25p0476b2201" rend="margin-left:1em">△二約止觀破我法
(經)
二。初除我執。二除法執
<lb n="0476b23"/>【疏】二約止觀破我法。二。初除我執。二。初斥錯解。</p>
<lb n="0476b24"/>
<p id="pX25p0476b2401" rend="margin-left:1em">【記】破我法者。前破我法所緣之境。令知不實。今破
<lb n="0476c01"/>能緣我法見心。見心乃是所起分別。今即破之。令
<lb n="0476c02"/>亡分別。入聖道也。故偈云。非無二得道。遠離於我
<lb n="0476c03"/>法。</p>
<lb n="0476c04"/>
<p id="pX25p0476c0401" rend="margin-left:1em">△初除我執
(經)
二。初斥錯解。二遣言執。</p>
<p id="pX25p0476c0416" type="inline" rend="margin-left:1em">初斥錯解。</p>
<lb n="0476c05"/>
<p id="pX25p0476c0501">須菩提。若人言佛說我見人見眾生見壽者見。須菩
<lb n="0476c06"/>提。於意云何。是人解我所說義不。</p>
<lb n="0476c07"/>
<p id="pX25p0476c0701">世尊。是人不解如來所說義。</p>
<lb n="0476c08"/>
<p id="pX25p0476c0801" rend="margin-left:1em">【記】斥錯解經文問答並可知矣。但不解必錯解也。</p>
<lb n="0476c09"/>
<p id="pX25p0476c0901" rend="margin-left:1em">△二遣言執。</p>
<lb n="0476c10"/>
<p id="pX25p0476c1001" rend="margin-left:1em">【疏】二遣言執。</p>
<lb n="0476c11"/>
<p id="pX25p0476c1101">何以故。</p>
<lb n="0476c12"/>
<p id="pX25p0476c1201" rend="margin-left:1em">【記】遣言執經。徵意云。以何義故。說為不解。</p>
<lb n="0476c13"/>
<p id="pX25p0476c1301">世尊說我見人見眾生見壽者見。則非我見人見眾
<lb n="0476c14"/>生見壽者見。是名我見人見眾生見壽者見。</p>
<lb n="0476c15"/>
<p id="pX25p0476c1501" rend="margin-left:1em">【記】釋意云。佛說我人等見。非實我人等見。是假名
<lb n="0476c16"/>我人等見。眾生不解。謂之為實。所以前科判云錯
<lb n="0476c17"/>矣。</p>
<lb n="0476c18"/>
<p id="pX25p0476c1801" rend="margin-left:1em">【疏】論云。我見虗妄分別。佛說即是不見。</p>
<lb n="0476c19"/>
<p id="pX25p0476c1901" rend="margin-left:1em">【記】虗妄等者。見有我故。名為我見。體實無故。乃云
<lb n="0476c20"/>虗妄。虗妄無實。元是不見。如繩處見蛇。豈是實見。</p>
<lb n="0476c21"/>
<p id="pX25p0476c2101" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。此顯示如所不分別。</p>
<lb n="0476c22"/>
<p id="pX25p0476c2201" rend="margin-left:1em">【記】如所下兩意。一以真如為所。如彼真如。不分別
<lb n="0476c23"/>故。二以我法為所。我法本無。如所知故。</p>
<lb n="0476c24"/>
<p id="pX25p0476c2401" rend="margin-left:1em">【疏】云何顯示。</p>
<lb n="0477a01"/>
<p id="pX25p0477a0101" rend="margin-left:1em">【記】云何下。徵。</p>
<lb n="0477a02"/>
<p id="pX25p0477a0201" rend="margin-left:1em">【疏】如外道說我。如來說為我見故。安置人無我。</p>
<lb n="0477a03"/>
<p id="pX25p0477a0301" rend="margin-left:1em">【記】如外道下。釋。</p>
<p id="pX25p0477a0307" type="inline" rend="margin-left:1em">○人無我等者。一法界中。無我。無
<lb n="0477a04"/>無我。今對有我。說於無我。權說假言。說云安置。</p>
<lb n="0477a05"/>
<p id="pX25p0477a0501" rend="margin-left:1em">【疏】又為說有此我見故。安置法無我。</p>
<lb n="0477a06"/>
<p id="pX25p0477a0601" rend="margin-left:1em">【記】法無我等者。以見是心心所法。執有此見。名為
<lb n="0477a07"/>法執。心法不實。故言安置。</p>
<p id="pX25p0477a0711" type="inline" rend="margin-left:1em">○此文破法我者。是連
<lb n="0477a08"/>帶引之。非謂正意也。</p>
<lb n="0477a09"/>
<p id="pX25p0477a0901" rend="margin-left:1em">【疏】如是觀察。菩薩入相應三昧時。不復分別。</p>
<lb n="0477a10"/>
<p id="pX25p0477a1001" rend="margin-left:1em">【記】相應等者。入地證如也。</p>
<p id="pX25p0477a1011" type="inline" rend="margin-left:1em">○不分別者。離分別障
<lb n="0477a11"/>也。</p>
<lb n="0477a12"/>
<p id="pX25p0477a1201" rend="margin-left:1em">【疏】即此觀察。為入方便。</p>
<lb n="0477a13"/>
<p id="pX25p0477a1301" rend="margin-left:1em">【記】即此等者。若存我法。即分別無窮。但了二空。則
<lb n="0477a14"/>自無分別。即此二空觀。為入理之方便也。</p>
<lb n="0477a15"/>
<p id="pX25p0477a1501" rend="margin-left:1em">△二除法執
(經)
二。初除分別。二顯本寂。初除分別
<lb n="0477a16"/>
(疏)
二。初明無分別所依。二正顯無分別理
<lb n="0477a17"/>【疏】二除法執。二。初除分別。</p>
<lb n="0477a18"/>
<p id="pX25p0477a1801">須菩提。發阿耨多羅三藐三菩提心者。於一切法。應
<lb n="0477a19"/>如是知。如是見。如是信解。不生法相。</p>
<lb n="0477a20"/>
<p id="pX25p0477a2001" rend="margin-left:1em">【記】除分別經意云。發菩提心者。於一切法。應如是
<lb n="0477a21"/>知見信解。不生法相。</p>
<lb n="0477a22"/>
<p id="pX25p0477a2201" rend="margin-left:1em">△初明無分別所依二。初總徵三法。二別釋第三
<lb n="0477a23"/>初總徵三法。</p>
<lb n="0477a24"/>
<p id="pX25p0477a2401" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。此顯示何人無分別。於何法不分別。何
<lb n="0477b01"/>方便不分別。</p>
<lb n="0477b02"/>
<p id="pX25p0477b0201" rend="margin-left:1em">【記】疏二。初明無分別所依。二。初總徵三法。</p>
<lb n="0477b03"/>
<p id="pX25p0477b0301" rend="margin-left:1em">【記】無著下。節節以疏徵起。以經答之。</p>
<p id="pX25p0477b0315" type="inline" rend="margin-left:1em">○何人等者。
<lb n="0477b04"/>即經中發菩提心者。</p>
<p id="pX25p0477b0409" type="inline" rend="margin-left:1em">○於何法者。即經中一切法。</p>
<lb n="0477b05"/>
<p id="pX25p0477b0501" rend="margin-left:1em">○何方便者。即經中應如是知見信解。</p>
<lb n="0477b06"/>
<p id="pX25p0477b0601" rend="margin-left:1em">△二別釋第三二。初總標。二別釋。</p>
<p id="pX25p0477b0614" type="inline" rend="margin-left:1em">初總標。</p>
<lb n="0477b07"/>
<p id="pX25p0477b0701" rend="margin-left:1em">【疏】此顯示增上心。增上智故。於無分別中。知見勝
<lb n="0477b08"/>解。</p>
<lb n="0477b09"/>
<p id="pX25p0477b0901" rend="margin-left:1em">【記】此顯下。二別釋第三。二。初總標。</p>
<lb n="0477b10"/>
<p id="pX25p0477b1001" rend="margin-left:1em">【記】此顯下。增上心。即定也。增上智。即慧也。皆是增
<lb n="0477b11"/>勝上法。故云增上。</p>
<p id="pX25p0477b1108" type="inline" rend="margin-left:1em">○知見勝解者。定慧之後位。</p>
<lb n="0477b12"/>
<p id="pX25p0477b1201" rend="margin-left:1em">△二別釋二。初總彰三義。二轉釋後義。</p>
<p id="pX25p0477b1216" type="inline" rend="margin-left:1em">初總彰
<lb n="0477b13"/>三義。</p>
<lb n="0477b14"/>
<p id="pX25p0477b1401" rend="margin-left:1em">【疏】於中。若智依止奢摩他故知。依止毗鉢舍那故
<lb n="0477b15"/>見。此二依止三摩提故勝解。</p>
<lb n="0477b16"/>
<p id="pX25p0477b1601" rend="margin-left:1em">【記】於中下。二別釋。二。初總彰三義。</p>
<lb n="0477b17"/>
<p id="pX25p0477b1701" rend="margin-left:1em">【記】於中者。於彼三事之中也。</p>
<p id="pX25p0477b1712" type="inline" rend="margin-left:1em">○若智等者。明此三
<lb n="0477b18"/>種。體即是智。但依止方便不同。故立三名也。</p>
<p id="pX25p0477b1818" type="inline" rend="margin-left:1em">○奢
<lb n="0477b19"/>摩他。此云止。止即是定。智依此定。併息萬緣。唯心
<lb n="0477b20"/>獨存。故云知也。</p>
<p id="pX25p0477b2007" type="inline" rend="margin-left:1em">○毗鉢等者。毗鉢舍那。此云觀。觀
<lb n="0477b21"/>即是慧。依此慧故。觀察一切。委細推求。歷歷分明。
<lb n="0477b22"/>故名為見。</p>
<p id="pX25p0477b2205" type="inline" rend="margin-left:1em">○此二者。知見也。三摩提。此云等持。但
<lb n="0477b23"/>以定慧等處。名三摩提。依此義故。名為勝解。</p>
<p id="pX25p0477b2318" type="inline" rend="margin-left:1em">○言
<lb n="0477b24"/>依止者。名依義立也。</p>
<lb n="0477c01"/>
<p id="pX25p0477c0101" rend="margin-left:1em">△二轉釋後義。</p>
<lb n="0477c02"/>
<p id="pX25p0477c0201" rend="margin-left:1em">【疏】以三摩提自在故解。內攀緣影像。彼名勝解。</p>
<lb n="0477c03"/>
<p id="pX25p0477c0301" rend="margin-left:1em">【記】以三摩下。二轉釋後義。</p>
<lb n="0477c04"/>
<p id="pX25p0477c0401" rend="margin-left:1em">【記】自在者。定慧無閡故。</p>
<p id="pX25p0477c0410" type="inline" rend="margin-left:1em">○內緣等者。既未證真。但
<lb n="0477c05"/>緣影像。以真如法。離心緣故。今既變影緣如。但名
<lb n="0477c06"/>勝解。從此能引根本正智。無分別中為近方便故。</p>
<lb n="0477c07"/>
<p id="pX25p0477c0701" rend="margin-left:1em">△二正顯無分別理。</p>
<lb n="0477c08"/>
<p id="pX25p0477c0801" rend="margin-left:1em">【疏】云何無分別。此正顯無分別。</p>
<lb n="0477c09"/>
<p id="pX25p0477c0901" rend="margin-left:1em">【記】云何下。二正顯無分別理。即論釋經中不生法
<lb n="0477c10"/>相。</p>
<p id="pX25p0477c1002" type="inline" rend="margin-left:1em">○初句徵起。次句正顯。</p>
<lb n="0477c11"/>
<p id="pX25p0477c1101" rend="margin-left:1em">【疏】大雲云。前之方便。是加行智。今不分別。是根本
<lb n="0477c12"/>智。即親證真如。離能所取。名不分別。</p>
<lb n="0477c13"/>
<p id="pX25p0477c1301" rend="margin-left:1em">【記】大雲下。約位釋論。</p>
<p id="pX25p0477c1309" type="inline" rend="margin-left:1em">○前方便等者。即知見勝解。
<lb n="0477c14"/>此當地前四加行位。</p>
<p id="pX25p0477c1409" type="inline" rend="margin-left:1em">○今不分別者。即不生法相。
<lb n="0477c15"/>通在十地。及佛地也。雖滿分不同。皆用根本無分
<lb n="0477c16"/>別智。親證諦理也。如唯識見道頌云。若時於所緣。
<lb n="0477c17"/>智都無所得。爾時住唯識。離二取相故。</p>
<lb n="0477c18"/>
<p id="pX25p0477c1801" rend="margin-left:1em">△二顯本寂。</p>
<lb n="0477c19"/>
<p id="pX25p0477c1901" rend="margin-left:1em">【疏】二顯本寂。</p>
<lb n="0477c20"/>
<p id="pX25p0477c2001">須菩提。所言法相者。如來說即非法相。是名法相。</p>
<lb n="0477c21"/>
<p id="pX25p0477c2101" rend="margin-left:1em">【記】顯本寂經意云。所言法相。非實有之法相。是本
<lb n="0477c22"/>無之法相。</p>
<lb n="0477c23"/>
<p id="pX25p0477c2301" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。此顯示法相中。不共義。及相應義。如前
<lb n="0477c24"/>
<anchor xml:id="begd1e28669"/>已<anchor xml:id="endd1e28669"/>說。</p>
<lb n="0478a01"/>
<p id="pX25p0478a0101" rend="margin-left:1em">【記】不共者。非法相也。勝義諦中。不容他故。離性離
<lb n="0478a02"/>相。非和合故。</p>
<p id="pX25p0478a0206" type="inline" rend="margin-left:1em">○相應者。是名法相也。性起為相。不
<lb n="0478a03"/>離性故。</p>
<p id="pX25p0478a0304" type="inline" rend="margin-left:1em">○如前金中無器。不離金也。</p>
<lb n="0478a04"/>
<p id="pX25p0478a0401" rend="margin-left:1em">△二十六斷化身說法無福疑
(疏)
二。初標章敘疑。
<lb n="0478a05"/>二依經斷疑。初標章敘疑五。初標章二指疑起處。
<lb n="0478a06"/>三立理。四指無化體。五結成疑初標章。</p>
<lb n="0478a07"/>
<p id="pX25p0478a0701" rend="margin-left:1em">【疏】二十六。斷化身說法無福疑。</p>
<lb n="0478a08"/>
<p id="pX25p0478a0801" rend="margin-left:1em">【記】第二十六。論文於此。不言斷別疑。故雲外二疏。
<lb n="0478a09"/>皆攝入前段合疏。詳文合有。是故開之。</p>
<lb n="0478a10"/>
<p id="pX25p0478a1001" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0478a11"/>
<p id="pX25p0478a1101" rend="margin-left:1em">【疏】因聞真化非一非異。</p>
<lb n="0478a12"/>
<p id="pX25p0478a1201" rend="margin-left:1em">【記】因聞下。指疑起處。此從二十五中來。</p>
<lb n="0478a13"/>
<p id="pX25p0478a1301" rend="margin-left:1em">△三立理。</p>
<lb n="0478a14"/>
<p id="pX25p0478a1401" rend="margin-left:1em">【疏】意云。若就非一。化唯虗假。若就非異。又唯冥合。
<lb n="0478a15"/>歸一法身。</p>
<lb n="0478a16"/>
<p id="pX25p0478a1601" rend="margin-left:1em">【記】意云下。立理。</p>
<lb n="0478a17"/>
<p id="pX25p0478a1701" rend="margin-left:1em">△四指無化體。</p>
<lb n="0478a18"/>
<p id="pX25p0478a1801" rend="margin-left:1em">【疏】即化身終無自體。</p>
<lb n="0478a19"/>
<p id="pX25p0478a1901" rend="margin-left:1em">【記】即化身下。指無化體。</p>
<lb n="0478a20"/>
<p id="pX25p0478a2001" rend="margin-left:1em">△五結成疑。</p>
<lb n="0478a21"/>
<p id="pX25p0478a2101" rend="margin-left:1em">【疏】若爾。即所說法。受持演說無福。</p>
<lb n="0478a22"/>
<p id="pX25p0478a2201" rend="margin-left:1em">【記】若爾下。結成疑也。意云。能說之佛既虗。所說之
<lb n="0478a23"/>教豈實。持說不實之教。寧有福耶。</p>
<lb n="0478a24"/>
<p id="pX25p0478a2401" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(疏)
二。初標科。二分釋。</p>
<p id="pX25p0478a2415" type="inline" rend="margin-left:1em">初標科
<lb n="0478b01"/>【疏】斷疑之文二。</p>
<lb n="0478b02"/>
<p id="pX25p0478b0201" rend="margin-left:1em">△二分釋
(經)
二。初明說法功德。二明說法不染
<lb n="0478b03"/>初明說法功德。</p>
<lb n="0478b04"/>
<p id="pX25p0478b0401" rend="margin-left:1em">【疏】初。明說法功德。</p>
<lb n="0478b05"/>
<p id="pX25p0478b0501">須菩提。若有人滿無量阿僧祗世界七寶。持用布施。
<lb n="0478b06"/>若有善男子。善女人。發菩薩心者。持於此經。乃至四
<lb n="0478b07"/>句偈等。受持讀誦。為人演說。其福勝彼。</p>
<lb n="0478b08"/>
<p id="pX25p0478b0801" rend="margin-left:1em">【記】功德經文。較量可解。</p>
<p id="pX25p0478b0810" type="inline" rend="margin-left:1em">○阿僧祗。此云無數。</p>
<p id="pX25p0478b0818" type="inline" rend="margin-left:1em">○發
<lb n="0478b09"/>菩薩心者。揀餘人。</p>
<lb n="0478b10"/>
<p id="pX25p0478b1001" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。化身示現福。非無無盡福。</p>
<lb n="0478b11"/>
<p id="pX25p0478b1101" rend="margin-left:1em">【記】偈云下。標。</p>
<lb n="0478b12"/>
<p id="pX25p0478b1201" rend="margin-left:1em">【疏】論云。雖諸佛自然。化身作業。</p>
<lb n="0478b13"/>
<p id="pX25p0478b1301" rend="margin-left:1em">【記】論云下。釋。</p>
<p id="pX25p0478b1306" type="inline" rend="margin-left:1em">○先牒縱之。</p>
<lb n="0478b14"/>
<p id="pX25p0478b1401" rend="margin-left:1em">【疏】而彼諸佛化身說法。有無量無盡無漏功德。</p>
<lb n="0478b15"/>
<p id="pX25p0478b1501" rend="margin-left:1em">【記】而彼下。據理奪之。</p>
<p id="pX25p0478b1509" type="inline" rend="margin-left:1em">○無量下。揀有量等。斯則三
<lb n="0478b16"/>重顯於持說之勝。</p>
<lb n="0478b17"/>
<p id="pX25p0478b1701" rend="margin-left:1em">△二明說法不染
(疏)
二。初引無著解。二引大雲解。</p>
<lb n="0478b18"/>
<p id="pX25p0478b1801" rend="margin-left:1em">【疏】二。明說法不染。</p>
<lb n="0478b19"/>
<p id="pX25p0478b1901">云何為人演說。</p>
<lb n="0478b20"/>
<p id="pX25p0478b2001" rend="margin-left:1em">【記】不染經。徵意云。云何演說。便獲如是功德。</p>
<lb n="0478b21"/>
<p id="pX25p0478b2101">不取於相。如如不動。</p>
<lb n="0478b22"/>
<p id="pX25p0478b2201" rend="margin-left:1em">【記】釋文可見。</p>
<p id="pX25p0478b2206" type="inline" rend="margin-left:1em">○前云發菩薩心者。意在於此。若非
<lb n="0478b23"/>菩薩。焉能如是。</p>
<lb n="0478b24"/>
<p id="pX25p0478b2401" rend="margin-left:1em">△初引無著解二。初申經意。一銷經文。</p>
<p id="pX25p0478b2416" type="inline" rend="margin-left:1em">初申經意。</p>
<lb n="0478c01"/>
<p id="pX25p0478c0101" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。為說法不染故。以有如是大利益故。決
<lb n="0478c02"/>定演說。如是演說。即無所染。</p>
<lb n="0478c03"/>
<p id="pX25p0478c0301" rend="margin-left:1em">【記】無著下。初引解。二。初申經意。</p>
<lb n="0478c04"/>
<p id="pX25p0478c0401" rend="margin-left:1em">【記】既說法之心。如彼真如。無有分別。不取能所說
<lb n="0478c05"/>相。所獲功德。利益至矣。故決定說也。</p>
<p id="pX25p0478c0515" type="inline" rend="margin-left:1em">○無所染者。
<lb n="0478c06"/>即無分別。不取不動也。</p>
<lb n="0478c07"/>
<p id="pX25p0478c0701" rend="margin-left:1em">【記】此則正是斷疑之意。謂佛所有說。皆如真實。傳
<lb n="0478c08"/>授之人。要皆如是。既如其法。福乃無邊。何疑持說
<lb n="0478c09"/>無福德耶。</p>
<lb n="0478c10"/>
<p id="pX25p0478c1001" rend="margin-left:1em">【記】又如偈云。諸佛說法時。不言是化身。以不如是
<lb n="0478c11"/>說。是故彼說正。意云。若言是化。則人無敬心。所說
<lb n="0478c12"/>之法。寧肯信受。由不說故。人皆宗奉。所說之教。咸
<lb n="0478c13"/>悉受持。無漏之福。自然無量等。</p>
<lb n="0478c14"/>
<p id="pX25p0478c1401" rend="margin-left:1em">△二銷經文。</p>
<lb n="0478c15"/>
<p id="pX25p0478c1501" rend="margin-left:1em">【疏】云何演說等者。顯示不可言說故。</p>
<lb n="0478c16"/>
<p id="pX25p0478c1601" rend="margin-left:1em">【記】云何下。二銷經文。</p>
<lb n="0478c17"/>
<p id="pX25p0478c1701" rend="margin-left:1em">【記】不可等者。此明離於說相。非全不說。前云無法
<lb n="0478c18"/>可說。淨名無說無示。是名說法。故魏經云。如不演
<lb n="0478c19"/>說。</p>
<lb n="0478c20"/>
<p id="pX25p0478c2001" rend="margin-left:1em">【疏】若異此者。則為染說。以顛倒義故。</p>
<lb n="0478c21"/>
<p id="pX25p0478c2101" rend="margin-left:1em">【記】若異下。反明。</p>
<p id="pX25p0478c2107" type="inline" rend="margin-left:1em">○以取相故。有分別故。不如如故。
<lb n="0478c22"/>既不如如。即成顛倒。</p>
<lb n="0478c23"/>
<p id="pX25p0478c2301" rend="margin-left:1em">【疏】又說時不求信敬等。亦為無染說法。</p>
<lb n="0478c24"/>
<p id="pX25p0478c2401" rend="margin-left:1em">【記】又說時下。約事明無染。</p>
<p id="pX25p0478c2411" type="inline" rend="margin-left:1em">○前約不稱理。今約不
<lb n="0479a01"/>稱事。夫說法者。本為利生。今為名利。豈非染說。</p>
<lb n="0479a02"/>
<p id="pX25p0479a0201" rend="margin-left:1em">△二引大雲解。</p>
<lb n="0479a03"/>
<p id="pX25p0479a0301" rend="margin-left:1em">【疏】大雲云。若能不以生滅心行。說實相法。則如彼
<lb n="0479a04"/>真如。故曰如如。</p>
<lb n="0479a05"/>
<p id="pX25p0479a0501" rend="margin-left:1em">【記】大雲下。二引大雲解。</p>
<lb n="0479a06"/>
<p id="pX25p0479a0601" rend="margin-left:1em">【記】生滅心行。即有所得分別取相。今既不以。即與
<lb n="0479a07"/>如合。故曰如如。</p>
<p id="pX25p0479a0707" type="inline" rend="margin-left:1em">○上如即似義。下如即真如。似於
<lb n="0479a08"/>真如。故曰如知。</p>
<lb n="0479a09"/>
<p id="pX25p0479a0901" rend="margin-left:1em">【疏】又心如境如。故曰如如。</p>
<lb n="0479a10"/>
<p id="pX25p0479a1001" rend="margin-left:1em">【記】心境如者。即兩皆真如。無似義也。</p>
<lb n="0479a11"/>
<p id="pX25p0479a1101" rend="margin-left:1em">【疏】不動者。則無染義。</p>
<lb n="0479a12"/>
<p id="pX25p0479a1201" rend="margin-left:1em">【記】則無染者。謂擬心即差。便名為染。故論云。動即
<lb n="0479a13"/>有苦。果不離因。此則微細念慮。盡名為染。不必貪
<lb n="0479a14"/>欲。</p>
<lb n="0479a15"/>
<p id="pX25p0479a1501" rend="margin-left:1em">△二十七斷入寂如何說法疑
(疏)
二。初標章敘疑。
<lb n="0479a16"/>二依經斷疑。初標章敘疑三。初標章。二指疑起處。
<lb n="0479a17"/>三結成疑。</p>
<p id="pX25p0479a1705" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0479a18"/>
<p id="pX25p0479a1801" rend="margin-left:1em">【疏】二十七。斷入寂如何說法疑。</p>
<lb n="0479a19"/>
<p id="pX25p0479a1901" rend="margin-left:1em">【記】第二十七疏。初標章。</p>
<lb n="0479a20"/>
<p id="pX25p0479a2001" rend="margin-left:1em">△二指疑起處。</p>
<lb n="0479a21"/>
<p id="pX25p0479a2101" rend="margin-left:1em">【疏】論云。若諸佛如來。常為眾生說法。</p>
<lb n="0479a22"/>
<p id="pX25p0479a2201" rend="margin-left:1em">【記】若諸下。指疑起處。此從二十六中來。以化身如
<lb n="0479a23"/>來。常說法故。</p>
<p id="pX25p0479a2306" type="inline" rend="margin-left:1em">○前雖無文。而有此意。</p>
<lb n="0479a24"/>
<p id="pX25p0479a2401" rend="margin-left:1em">△三結成疑。</p>
<lb n="0479b01"/>
<p id="pX25p0479b0101" rend="margin-left:1em">【疏】云何言如來入涅槃。</p>
<lb n="0479b02"/>
<p id="pX25p0479b0201" rend="margin-left:1em">【記】云何下。結成疑也。</p>
<p id="pX25p0479b0209" type="inline" rend="margin-left:1em">○涅槃即是不動無為義。如
<lb n="0479b03"/>前文云。若人言如來。若來去坐臥。即不解所說義。
<lb n="0479b04"/>如來者。無所從來。亦無所去。故名如來。斯則佛入
<lb n="0479b05"/>涅槃也。</p>
<p id="pX25p0479b0504" type="inline" rend="margin-left:1em">○意云。涅槃寂靜。說法喧動。動寂相反。云
<lb n="0479b06"/>何兩存。</p>
<lb n="0479b07"/>
<p id="pX25p0479b0701" rend="margin-left:1em">△二依經斷疑
(疏)
二。初開章指文。二隨章辨釋
<lb n="0479b08"/>【疏】依經斷疑。</p>
<lb n="0479b09"/>
<p id="pX25p0479b0901">何以故。</p>
<lb n="0479b10"/>
<p id="pX25p0479b1001">一切有為法。如夢幻泡影。如露亦如電。應作如是觀。</p>
<lb n="0479b11"/>
<p id="pX25p0479b1101" rend="margin-left:1em">【記】經徵意云。以何義故。佛常說而不閡涅槃。如論
<lb n="0479b12"/>所敘。</p>
<p id="pX25p0479b1203" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋意云。由佛有妙智。觀諸法空。如夢幻等。
<lb n="0479b13"/>雖現說法。似有為相。而常住涅槃無作之理。復何
<lb n="0479b14"/>疑哉。</p>
<lb n="0479b15"/>
<p id="pX25p0479b1501" rend="margin-left:1em">【記】若於論外。不作斷疑釋者。此文但責說法不染。</p>
<lb n="0479b16"/>
<p id="pX25p0479b1601" rend="margin-left:1em">○徵意云。以何義故說法之時。不取於相。得合真
<lb n="0479b17"/>如。不動不染耶。</p>
<p id="pX25p0479b1707" type="inline" rend="margin-left:1em">○釋意云。但觀諸有為相。猶如夢
<lb n="0479b18"/>幻等。自然於說不取不著。契合真如。無有動搖分
<lb n="0479b19"/>別等也。</p>
<lb n="0479b20"/>
<p id="pX25p0479b2001" rend="margin-left:1em">△初開章指文。</p>
<lb n="0479b21"/>
<p id="pX25p0479b2101" rend="margin-left:1em">【疏】釋此文為三。初約兩論。釋魏本中九喻。</p>
<p id="pX25p0479b2117" type="inline" rend="margin-left:1em">○魏本
<lb n="0479b22"/>云。一切有為法。如星翳燈幻。露泡夢電雲。應作如
<lb n="0479b23"/>是觀。</p>
<lb n="0479b24"/>
<p id="pX25p0479b2401" rend="margin-left:1em">【記】疏文二。初開章指文。</p>
<p id="pX25p0479b2410" type="inline" rend="margin-left:1em">○魏本等者。以彼此二經
<lb n="0479c01"/>皆說譬喻。就中彼廣此略。今則標廣以釋。</p>
<lb n="0479c02"/>
<p id="pX25p0479c0201" rend="margin-left:1em">△二隨章辨釋三。初約兩論釋魏本中九喻。二約
<lb n="0479c03"/>諸經顯諸虗假喻之大意。三會通秦譯經本。初約
<lb n="0479c04"/>兩論釋魏本中九喻二。初約本論斷疑。二兼無著
<lb n="0479c05"/>釋相。</p>
<p id="pX25p0479c0503" type="inline" rend="margin-left:1em">初約本論斷疑。</p>
<lb n="0479c06"/>
<p id="pX25p0479c0601" rend="margin-left:1em">【疏】於中文二。初約本論斷疑。</p>
<lb n="0479c07"/>
<p id="pX25p0479c0701" rend="margin-left:1em">【記】於中下。二隨章辨釋。三。初約兩論釋魏本中九
<lb n="0479c08"/>喻。二。</p>
<lb n="0479c09"/>
<p id="pX25p0479c0901" rend="margin-left:1em">【疏】偈云。非有為非離。諸如來涅槃。九種有為法。妙
<lb n="0479c10"/>智正觀故。</p>
<lb n="0479c11"/>
<p id="pX25p0479c1101" rend="margin-left:1em">【記】初文者。</p>
<p id="pX25p0479c1105" type="inline" rend="margin-left:1em">○偈云下。標。</p>
<lb n="0479c12"/>
<p id="pX25p0479c1201" rend="margin-left:1em">【疏】論云。諸佛得涅槃。化身說法。故非有為。非離有
<lb n="0479c13"/>為。</p>
<lb n="0479c14"/>
<p id="pX25p0479c1401" rend="margin-left:1em">【記】論云下。釋。初釋前二句。</p>
<p id="pX25p0479c1411" type="inline" rend="margin-left:1em">○真化不一。故非有為。
<lb n="0479c15"/>真化不異。故不離有為。</p>
<p id="pX25p0479c1510" type="inline" rend="margin-left:1em">○言諸佛者。揀小乘涅槃。
<lb n="0479c16"/>一句寂滅。如來涅槃。悲智兼運。名無住處。</p>
<lb n="0479c17"/>
<p id="pX25p0479c1701" rend="margin-left:1em">【疏】何故示現世間而不住有為。由妙智正觀。有為
<lb n="0479c18"/>如九喻虗假故。</p>
<lb n="0479c19"/>
<p id="pX25p0479c1901" rend="margin-left:1em">【記】何故下。躡前徵起釋後二句。</p>
<p id="pX25p0479c1913" type="inline" rend="margin-left:1em">○徵意可知。</p>
<p id="pX25p0479c1918" type="inline" rend="margin-left:1em">○由
<lb n="0479c20"/>妙智等者。妙智揀二乘麤智。正觀揀凡夫倒見。</p>
<p id="pX25p0479c2019" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0479c21"/>既以妙智。正觀有為諸法。如夢幻等。故涉有而不
<lb n="0479c22"/>住有。觀空而不住空。用而常寂。寂而常用。故終日
<lb n="0479c23"/>說法。終日涅槃。如華嚴疏云。寂寥於萬化之域。動
<lb n="0479c24"/>用於一虗之中也。</p>
<p id="pX25p0479c2408" type="inline" rend="margin-left:1em">○故知若不涉有。豈名大乘涅
<lb n="0480a01"/>槃。若不證如。何名無染說法。言雖似反。意乃相符。
<lb n="0480a02"/>善現約極違以申疑。如來據極順以通釋。理實深
<lb n="0480a03"/>妙。光茲末篇。</p>
<lb n="0480a04"/>
<p id="pX25p0480a0401" rend="margin-left:1em">△二兼無著釋相二。初指論分文。二隨文正釋。</p>
<lb n="0480a05"/>
<p id="pX25p0480a0501" rend="margin-left:1em">初指論分文。</p>
<lb n="0480a06"/>
<p id="pX25p0480a0601" rend="margin-left:1em">【疏】二。兼無著釋相。</p>
<lb n="0480a07"/>
<p id="pX25p0480a0701" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。此偈顯示四有為相。文四。</p>
<lb n="0480a08"/>
<p id="pX25p0480a0801" rend="margin-left:1em">【記】二兼無著下。初指論分文。</p>
<p id="pX25p0480a0812" type="inline" rend="margin-left:1em">○此偈者。魏經文也。
<lb n="0480a09"/>四有為者。即下自性等四。</p>
<lb n="0480a10"/>
<p id="pX25p0480a1001" rend="margin-left:1em">△二隨文正釋四。初自性相。二著所住味相。三隨
<lb n="0480a11"/>順過失相。四隨順出離相。初自性相二。初釋章意。
<lb n="0480a12"/>二別解文。</p>
<p id="pX25p0480a1205" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋章意。</p>
<lb n="0480a13"/>
<p id="pX25p0480a1301" rend="margin-left:1em">【疏】一自性相。此見相二用。識為體。生死根本故。文
<lb n="0480a14"/>三。</p>
<lb n="0480a15"/>
<p id="pX25p0480a1501" rend="margin-left:1em">【記】初自性下。二隨文正釋。四。初文二。初釋章意。</p>
<p id="pX25p0480a1519" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0480a16"/>此見等者。謂見相二分以自證分為體。然此三法
<lb n="0480a17"/>是生死之自性。一切生死。從此而生。故名此三為
<lb n="0480a18"/>根本矣。</p>
<p id="pX25p0480a1804" type="inline" rend="margin-left:1em">○此通八識也。</p>
<lb n="0480a19"/>
<p id="pX25p0480a1901" rend="margin-left:1em">△二別解文三。初星喻見。二翳喻相。三燈喻識。</p>
<lb n="0480a20"/>
<p id="pX25p0480a2001" rend="margin-left:1em">初星喻見。</p>
<lb n="0480a21"/>
<p id="pX25p0480a2101" rend="margin-left:1em">【疏】一星喻見。</p>
<p id="pX25p0480a2106" type="inline" rend="margin-left:1em">○無著云。無智暗中。有彼光故。有智
<lb n="0480a22"/>明中。無彼光故。</p>
<lb n="0480a23"/>
<p id="pX25p0480a2301" rend="margin-left:1em">【記】一星下。二別解文。三。</p>
<p id="pX25p0480a2310" type="inline" rend="margin-left:1em">○初文見分者。雲云第六
<lb n="0480a24"/>識也。計度分別。緣共相境。世間諸智。盡在其中。故
<lb n="0480b01"/>以星光況於此識。</p>
<p id="pX25p0480b0108" type="inline" rend="margin-left:1em">○此約執計強盛。故獨指第六。
<lb n="0480b02"/>非不通八也。</p>
<lb n="0480b03"/>
<p id="pX25p0480b0301" rend="margin-left:1em">【記】無智等者。此中法喻相兼。文猶闕略。若具配屬。
<lb n="0480b04"/>即法喻四對。謂以日喻智。以星喻識。以明喻悟。以
<lb n="0480b05"/>闇喻迷。且如喻中意云。無日闇中。有星光故。有日
<lb n="0480b06"/>明中。無星光故。法中。無智迷中。有識用故。有智悟
<lb n="0480b07"/>中。無分別故。其猶昏夜。日光黯然。唯星獨存。略辨
<lb n="0480b08"/>南北。杲日纔現。星光自沈。法中亦爾。生死迷中。本
<lb n="0480b09"/>智未顯。意識分別似有鑒覺。若智顯彰。光明徧照。
<lb n="0480b10"/>分別念慮。泯然無餘。</p>
<p id="pX25p0480b1009" type="inline" rend="margin-left:1em">○無彼光者。此約分喻。喻中
<lb n="0480b11"/>但無星光。而不無星體。法中融同一智。無別識心
<lb n="0480b12"/>故。</p>
<lb n="0480b13"/>
<p id="pX25p0480b1301" rend="margin-left:1em">△二翳喻相。</p>
<lb n="0480b14"/>
<p id="pX25p0480b1401" rend="margin-left:1em">【疏】二翳喻相。</p>
<p id="pX25p0480b1406" type="inline" rend="margin-left:1em">○論云。如目有翳。則見毛輪等色。觀
<lb n="0480b15"/>有為法亦爾。以顛倒見故。</p>
<lb n="0480b16"/>
<p id="pX25p0480b1601" rend="margin-left:1em">【記】二中。如目等者。意云。翳若在眼。則見毛輪。執若
<lb n="0480b17"/>在意。見實我法。</p>
<p id="pX25p0480b1707" type="inline" rend="margin-left:1em">○若正配法喻。即翳喻第七識。毛
<lb n="0480b18"/>輪等喻所見分。今標云翳喻所見分者。此有三意。
<lb n="0480b19"/>一密配第七識。謂若但取毛輪。則唯喻所見。第七
<lb n="0480b20"/>意識。無因可收。故此密配。無所遺也。二交互影略。
<lb n="0480b21"/>以喻上舉能。法中言所。自然影略。該收所餘。三顯
<lb n="0480b22"/>示毛月無有體性。意雖在所。今却舉能以□所從
<lb n="0480b23"/>能生。足知無體也。</p>
<p id="pX25p0480b2308" type="inline" rend="margin-left:1em">○以顛倒見者。出無體所以。於
<lb n="0480b24"/>無見有。故云顛倒。</p>
<lb n="0480c01"/>
<p id="pX25p0480c0101" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。人法我見如翳。以取無義故。</p>
<lb n="0480c02"/>
<p id="pX25p0480c0201" rend="margin-left:1em">【記】取無義者。情有理無故。</p>
<lb n="0480c03"/>
<p id="pX25p0480c0301" rend="margin-left:1em">△三燈喻識。</p>
<lb n="0480c04"/>
<p id="pX25p0480c0401" rend="margin-left:1em">【疏】三燈喻識。</p>
<p id="pX25p0480c0406" type="inline" rend="margin-left:1em">○燈約膏油。相續不絕。識依貪愛。生
<lb n="0480c05"/>死無休。</p>
<lb n="0480c06"/>
<p id="pX25p0480c0601" rend="margin-left:1em">【記】三中燈喻識者。理則雖通。義當前五。以六七八
<lb n="0480c07"/>識。各有配故。</p>
<p id="pX25p0480c0706" type="inline" rend="margin-left:1em">○燈約等者。以膏油喻貪愛。以燈喻
<lb n="0480c08"/>識。若無膏油。則燈光不起。若無貪愛。則識念不生。
<lb n="0480c09"/>故論云。依止貪愛法住。</p>
<lb n="0480c10"/>
<p id="pX25p0480c1001" rend="margin-left:1em">【記】然此上三喻。皆是能熏。染汙根本。故通名自性
<lb n="0480c11"/>相。其所熏第八識持種引心。配屬雲喻。如下所明。</p>
<lb n="0480c12"/>
<p id="pX25p0480c1201" rend="margin-left:1em">○或可星喻見分。翳目所見毛月喻相分。燈喻自
<lb n="0480c13"/>證分。自證分即第八識。其後雲喻。但況識中種子
<lb n="0480c14"/>為未來法。</p>
<lb n="0480c15"/>
<p id="pX25p0480c1501" rend="margin-left:1em">△二著所住味相。</p>
<lb n="0480c16"/>
<p id="pX25p0480c1601" rend="margin-left:1em">【疏】二。著所住味相。</p>
<lb n="0480c17"/>
<p id="pX25p0480c1701" rend="margin-left:1em">【記】著所住味者。即是味著所住。</p>
<lb n="0480c18"/>
<p id="pX25p0480c1801" rend="margin-left:1em">【疏】論云。幻喻所依住處。以器世間種種差別。無一
<lb n="0480c19"/>體實故。</p>
<lb n="0480c20"/>
<p id="pX25p0480c2001" rend="margin-left:1em">【記】幻喻等者。即約所幻境說。如結巾為兔。結草為
<lb n="0480c21"/>馬。乃至變現種種境界。</p>
<p id="pX25p0480c2110" type="inline" rend="margin-left:1em">○以器下。所喻法也。六塵
<lb n="0480c22"/>境界不一。故云種種。</p>
<lb n="0480c23"/>
<p id="pX25p0480c2301" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。味著顛倒境故。</p>
<lb n="0480c24"/>
<p id="pX25p0480c2401" rend="margin-left:1em">【記】無著下。會釋科文。</p>
<lb n="0481a01"/>
<p id="pX25p0481a0101" rend="margin-left:1em">【疏】大雲云。幻出城郭誑人。識變山河不實故。</p>
<lb n="0481a02"/>
<p id="pX25p0481a0201" rend="margin-left:1em">【記】大雲釋意可知。能變之識。尚猶不實。所變之境
<lb n="0481a03"/>豈得有體。故起信云。一切境界。唯依妄念而有差
<lb n="0481a04"/>別。若離心念。則無一切境界之相。</p>
<lb n="0481a05"/>
<p id="pX25p0481a0501" rend="margin-left:1em">△三隨順過失相二。初釋章意。二正解文。</p>
<p id="pX25p0481a0517" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋
<lb n="0481a06"/>章意。</p>
<lb n="0481a07"/>
<p id="pX25p0481a0701" rend="margin-left:1em">【疏】三隨順過失相。自身及受用是過失。觀此無常
<lb n="0481a08"/>是名隨順。</p>
<lb n="0481a09"/>
<p id="pX25p0481a0901" rend="margin-left:1em">【記】三隨下。二。初釋章意。</p>
<p id="pX25p0481a0910" type="inline" rend="margin-left:1em">○自身等者。明身受當體
<lb n="0481a10"/>是過失。</p>
<p id="pX25p0481a1004" type="inline" rend="margin-left:1em">○觀此等者。隨順出離也。</p>
<lb n="0481a11"/>
<p id="pX25p0481a1101" rend="margin-left:1em">【疏】又解云。隨順身受。即是過失。</p>
<lb n="0481a12"/>
<p id="pX25p0481a1201" rend="margin-left:1em">【記】又解等者。執著身受。是隨順過失也。所謂執身
<lb n="0481a13"/>為常。執受為樂。即是顛倒。顛倒即過失也。</p>
<lb n="0481a14"/>
<p id="pX25p0481a1401" rend="margin-left:1em">【疏】文二。</p>
<lb n="0481a15"/>
<p id="pX25p0481a1501" rend="margin-left:1em">△二正解文二。初露喻身。二泡喻受。</p>
<p id="pX25p0481a1515" type="inline" rend="margin-left:1em">初露喻身。</p>
<lb n="0481a16"/>
<p id="pX25p0481a1601" rend="margin-left:1em">【疏】初露喻身。</p>
<p id="pX25p0481a1606" type="inline" rend="margin-left:1em">○論云。身亦如是。少時住故。</p>
<lb n="0481a17"/>
<p id="pX25p0481a1701" rend="margin-left:1em">【記】初露下。二正解文。二。</p>
<lb n="0481a18"/>
<p id="pX25p0481a1801" rend="margin-left:1em">【記】初者。</p>
<p id="pX25p0481a1804" type="inline" rend="margin-left:1em">○少時住者。如草上之露。日出即晞。眾生
<lb n="0481a19"/>妄身。亦復如是。然有三意。一命修短。有纔生即死
<lb n="0481a20"/>故。二比於上界。時極促故。三念念遷謝。即生即滅
<lb n="0481a21"/>故。有斯三意。故曰少時。</p>
<lb n="0481a22"/>
<p id="pX25p0481a2201" rend="margin-left:1em">△二泡喻受。</p>
<lb n="0481a23"/>
<p id="pX25p0481a2301" rend="margin-left:1em">【疏】二泡喻受。</p>
<p id="pX25p0481a2306" type="inline" rend="margin-left:1em">○論云。所受用事。亦復如是。以受想
<lb n="0481a24"/>因。三法不定故。</p>
<lb n="0481b01"/>
<p id="pX25p0481b0101" rend="margin-left:1em">【記】二中。</p>
<p id="pX25p0481b0104" type="inline" rend="margin-left:1em">○受用事者。受能領納。即此領納。是受之
<lb n="0481b02"/>用。即此受用。便名為事。</p>
<p id="pX25p0481b0210" type="inline" rend="margin-left:1em">○受想等者。因即是觸。受
<lb n="0481b03"/>之因故。想能助受故。俱舍云。受同飲食。想同助味。</p>
<lb n="0481b04"/>
<p id="pX25p0481b0401" rend="margin-left:1em">○三法不定者。有三釋。一則苦樂捨三受不定也。
<lb n="0481b05"/>二則受想因。於三法而不定。三法即違順等三境
<lb n="0481b06"/>也。三則受想觸為三。三皆不定也。以一不定。餘皆
<lb n="0481b07"/>不定故。</p>
<p id="pX25p0481b0704" type="inline" rend="margin-left:1em">○然此雖說想觸。意明於受。如風水相投
<lb n="0481b08"/>即有泡起。觸想和合。則有受生。是故以泡。喻於受
<lb n="0481b09"/>也。故大雲云。水上之泡。出沒不定。心中之受。苦樂
<lb n="0481b10"/>不常。</p>
<lb n="0481b11"/>
<p id="pX25p0481b1101" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。顯示隨順苦體。以受如泡故。</p>
<lb n="0481b12"/>
<p id="pX25p0481b1201" rend="margin-left:1em">【記】苦體等者。受是苦體。苦謂三苦。彼苦身中有苦
<lb n="0481b13"/>生故。是苦苦。破滅是壞苦。不相離是行苦。逐境住
<lb n="0481b14"/>情。妄生樂想。故名隨順。</p>
<lb n="0481b15"/>
<p id="pX25p0481b1501" rend="margin-left:1em">【疏】功德施云。觀察壽如水泡。或始生未成體。或纔
<lb n="0481b16"/>生。或蹔停住。即歸散滅。</p>
<lb n="0481b17"/>
<p id="pX25p0481b1701" rend="margin-left:1em">【記】功德施下。意說壽命。不同前義。</p>
<p id="pX25p0481b1714" type="inline" rend="margin-left:1em">○喻則可知。</p>
<p id="pX25p0481b1719" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0481b18"/>法中。始生等者。託蘊腹中名生。形體未成。即有死
<lb n="0481b19"/>者。纔生者。生下即死也。暫停住者。五歲十歲乃至
<lb n="0481b20"/>百歲。通名暫住。初天所見。人間半百。尚同晝夜。況
<lb n="0481b21"/>聖智乎。故正法念經云。有於胎藏中死。有生而<anchor xml:id="begd1e29674"/>已<anchor xml:id="endd1e29674"/>
<lb n="0481b22"/>命終。有能行便亡。有能走便卒。雖修短之異。皆歸
<lb n="0481b23"/>死處。故淨名云。是身虗偽。假以澡浴衣食。必歸磨
<lb n="0481b24"/>滅。</p>
<lb n="0481c01"/>
<p id="pX25p0481c0101" rend="margin-left:1em">△四隨順出離相三。初釋章意。二正解文。三總結
<lb n="0481c02"/>示。</p>
<p id="pX25p0481c0202" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋章意。</p>
<lb n="0481c03"/>
<p id="pX25p0481c0301" rend="margin-left:1em">【疏】四隨順出離相。無著云。隨順人法無我。故得出
<lb n="0481c04"/>離。</p>
<p id="pX25p0481c0402" type="inline" rend="margin-left:1em">○文三。</p>
<lb n="0481c05"/>
<p id="pX25p0481c0501" rend="margin-left:1em">【記】四隨下。三。初釋章意。</p>
<p id="pX25p0481c0510" type="inline" rend="margin-left:1em">○隨順人法等者。二空真
<lb n="0481c06"/>智。能出二死。方便觀察。名為隨順。</p>
<lb n="0481c07"/>
<p id="pX25p0481c0701" rend="margin-left:1em">△二正解文三。初夢喻過去。二電喻現在。三雲喻
<lb n="0481c08"/>未來。</p>
<p id="pX25p0481c0803" type="inline" rend="margin-left:1em">初夢喻過去。</p>
<lb n="0481c09"/>
<p id="pX25p0481c0901" rend="margin-left:1em">【疏】初夢喻過去。</p>
<lb n="0481c10"/>
<p id="pX25p0481c1001" rend="margin-left:1em">【記】二正解文。三。</p>
<lb n="0481c11"/>
<p id="pX25p0481c1101" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。彼過去行。以所念處故如夢。</p>
<lb n="0481c12"/>
<p id="pX25p0481c1201" rend="margin-left:1em">【記】初。如夢者。人之神遊也。以過去所作見聞事業。
<lb n="0481c13"/>皆是所念之處。與夜來夢。無有差別。憶之可說。掬
<lb n="0481c14"/>之不見。如經云。如寤時人。說夢中事。心縱精明。欲
<lb n="0481c15"/>何因緣。取夢中物。</p>
<lb n="0481c16"/>
<p id="pX25p0481c1601" rend="margin-left:1em">【疏】論云。應觀過去所有集造。同於夢境。但唯念性
<lb n="0481c17"/>故。</p>
<lb n="0481c18"/>
<p id="pX25p0481c1801" rend="margin-left:1em">【記】唯念性者。以念為體性故。念之似有。不念全無。</p>
<lb n="0481c19"/>
<p id="pX25p0481c1901" rend="margin-left:1em">【疏】功德施云。觀察作者如夢中。隨見聞之境。以念
<lb n="0481c20"/>分別熏習住故。雖無作者。種種境界。分明現前。</p>
<lb n="0481c21"/>
<p id="pX25p0481c2101" rend="margin-left:1em">【記】觀察等者。謂白日見聞境界所熏。夢中宛然還
<lb n="0481c22"/>見。雖即無人造作。境界分明現前。</p>
<lb n="0481c23"/>
<p id="pX25p0481c2301" rend="margin-left:1em">【疏】如是。眾生無始時來。有諸煩惱。善不善業。熏習
<lb n="0481c24"/>而住。雖無我是能作者。而現無涯生死等事。</p>
<lb n="0482a01"/>
<p id="pX25p0482a0101" rend="margin-left:1em">【記】如是下。法合。</p>
<p id="pX25p0482a0107" type="inline" rend="margin-left:1em">○過去業因所熏。感招現在果報。
<lb n="0482a02"/>雖則無人造作。不免生死輪迴。故淨名云。無我無
<lb n="0482a03"/>造無受者。善惡之業亦不亡。</p>
<p id="pX25p0482a0312" type="inline" rend="margin-left:1em">○若夢寤時。則夢所
<lb n="0482a04"/>見事。一無所有。若迷覺<anchor xml:id="begd1e29793"/>已<anchor xml:id="endd1e29793"/>。則生死輪迴。杜絕蹤跡。
<lb n="0482a05"/>故起信云。應觀過去所念諸法。恍忽如夢。</p>
<lb n="0482a06"/>
<p id="pX25p0482a0601" rend="margin-left:1em">△二電喻現在。</p>
<lb n="0482a07"/>
<p id="pX25p0482a0701" rend="margin-left:1em">【疏】二電喻現在。</p>
<lb n="0482a08"/>
<p id="pX25p0482a0801" rend="margin-left:1em">【疏】論云。以剎那不住故。</p>
<lb n="0482a09"/>
<p id="pX25p0482a0901" rend="margin-left:1em">【疏】功德施云。觀察心如電。生時即滅。</p>
<lb n="0482a10"/>
<p id="pX25p0482a1001" rend="margin-left:1em">【記】二中。不住生滅文異義同。凡是有為。即生即滅。
<lb n="0482a11"/>無異時也。以無性故。體虗妄故。經云。因緣和合。虗
<lb n="0482a12"/>妄有生。因緣別離。虗妄名滅。楞伽經云。初生即有
<lb n="0482a13"/>滅。不為愚者說。起信云。應觀現在所念之法。猶如
<lb n="0482a14"/>電光。</p>
<lb n="0482a15"/>
<p id="pX25p0482a1501" rend="margin-left:1em">△三雲喻未來。</p>
<lb n="0482a16"/>
<p id="pX25p0482a1601" rend="margin-left:1em">【疏】三雲喻未來。</p>
<lb n="0482a17"/>
<p id="pX25p0482a1701" rend="margin-left:1em">【疏】論云。以於子時。阿梨耶識。與一切法為種子根
<lb n="0482a18"/>本。</p>
<lb n="0482a19"/>
<p id="pX25p0482a1901" rend="margin-left:1em">【記】三中。子時者。在種子位時。</p>
<p id="pX25p0482a1912" type="inline" rend="margin-left:1em">○根本等者。應云阿
<lb n="0482a20"/>梨耶識。在種子位時。為一切法作種子根本。以一
<lb n="0482a21"/>切諸法。從種子生故。</p>
<lb n="0482a22"/>
<p id="pX25p0482a2201" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。彼麤惡種子似虗空。引心出故如雲。</p>
<lb n="0482a23"/>
<p id="pX25p0482a2301" rend="margin-left:1em">【記】麤惡種者。有漏種也。以無漏種子為細妙故。</p>
<p id="pX25p0482a2319" type="inline" rend="margin-left:1em">○
<lb n="0482a24"/>似空者。喻多也。華嚴云。若此惡業。有體相者。盡虗
<lb n="0482b01"/>空界。不能容受。</p>
<p id="pX25p0482b0107" type="inline" rend="margin-left:1em">○如雲者。空喻種子。雲喻未來所
<lb n="0482b02"/>起現行之法。以雲依空。忽然起故。故起信云。應觀
<lb n="0482b03"/>未來所現諸法。猶如於雲。忽爾而起。</p>
<lb n="0482b04"/>
<p id="pX25p0482b0401" rend="margin-left:1em">△三總結示。</p>
<lb n="0482b05"/>
<p id="pX25p0482b0501" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。如是知三世行。則達無我。此顯示隨順
<lb n="0482b06"/>出離相。</p>
<lb n="0482b07"/>
<p id="pX25p0482b0701" rend="margin-left:1em">【記】無著下。通明三事。結釋科文。</p>
<lb n="0482b08"/>
<p id="pX25p0482b0801" rend="margin-left:1em">【疏】大雲云。過未無體。現又不住。則三世空。達無我
<lb n="0482b09"/>矣。</p>
<lb n="0482b10"/>
<p id="pX25p0482b1001" rend="margin-left:1em">【記】大雲下。顯無著科意。三世既空。憑何有我。執我
<lb n="0482b11"/>既不出離。達無我者必出離也。故偈云。觀根及受
<lb n="0482b12"/>用。觀於三世事。於有為法中。得無垢自在。</p>
<lb n="0482b13"/>
<p id="pX25p0482b1301" rend="margin-left:1em">△二約諸經顯諸虗假喻之大意。</p>
<lb n="0482b14"/>
<p id="pX25p0482b1401" rend="margin-left:1em">【疏】二約諸經。顯諸虗假喻之大意。</p>
<lb n="0482b15"/>
<p id="pX25p0482b1501" rend="margin-left:1em">【記】二中。</p>
<p id="pX25p0482b1504" type="inline" rend="margin-left:1em">○諸經等者。謂如來說法。多以夢幻虗假
<lb n="0482b16"/>之事。況諸法空義。或廣或略。散在諸經諸論。隨何
<lb n="0482b17"/>經論。宗趣雖殊。大意皆破眾生徧計情執。或情執
<lb n="0482b18"/>多者。不達法者。約喻生疑。病既連綿。藥還邐迤。以
<lb n="0482b19"/>悟為限。法喻重重。今約華嚴十忍品疏文。兼攝大
<lb n="0482b20"/>乘論意勢。顯諸喻意。令無混濫也。</p>
<lb n="0482b21"/>
<p id="pX25p0482b2101" rend="margin-left:1em">【疏】佛說一切法空。</p>
<lb n="0482b22"/>
<p id="pX25p0482b2201" rend="margin-left:1em">【記】一切法空者。此是義宗。若是上根。聞之便解。中
<lb n="0482b23"/>根之類。一喻即明。下根之流。展轉生惑。更以諸喻。
<lb n="0482b24"/>如下所辨。</p>
<lb n="0482c01"/>
<p id="pX25p0482c0101" rend="margin-left:1em">【疏】疑云。云何現見一切境界。故說如幻。幻法雖無。
<lb n="0482c02"/>分明可見。</p>
<lb n="0482c03"/>
<p id="pX25p0482c0301" rend="margin-left:1em">【記】現見等者。難曰。諸法若不見。任說法皆空。現見
<lb n="0482c04"/>歷然在。因何得是空。</p>
<p id="pX25p0482c0409" type="inline" rend="margin-left:1em">○故說如幻下。以喻釋喻也。
<lb n="0482c05"/>下皆準此。</p>
<lb n="0482c06"/>
<p id="pX25p0482c0601" rend="margin-left:1em">【疏】又疑云。幻法既無。又何愛著。故說如陽𦦨。渴鹿
<lb n="0482c07"/>謂之水。愛著奔趣。</p>
<lb n="0482c08"/>
<p id="pX25p0482c0801" rend="margin-left:1em">【記】愛著等者。難曰。眾生不愛著。任說法如幻。既生
<lb n="0482c09"/>愛著心。云何得如幻。</p>
<p id="pX25p0482c0909" type="inline" rend="margin-left:1em">○故說如𦦨下。釋也。</p>
<lb n="0482c10"/>
<p id="pX25p0482c1001" rend="margin-left:1em">【疏】又疑云。渴鹿畢竟不得水。貪者如何皆得受用。
<lb n="0482c11"/>故說如夢。夢中所見。亦得受用。</p>
<lb n="0482c12"/>
<p id="pX25p0482c1201" rend="margin-left:1em">【記】不得水者。難曰。貪求若不得。任說法如𦦨。求者
<lb n="0482c13"/>皆遂心。云何得如𦦨。</p>
<p id="pX25p0482c1309" type="inline" rend="margin-left:1em">○故說如夢下。釋也。</p>
<lb n="0482c14"/>
<p id="pX25p0482c1401" rend="margin-left:1em">【疏】又疑云。夢造善惡。寤無業報。夢打尊長。寤無憂
<lb n="0482c15"/>懼。故說如影如響。雖全無體。明鏡對色。空谷對聲。
<lb n="0482c16"/>妍<g ref="CB15354"/>高低。一一皆應。必無雜亂。必無參差。</p>
<lb n="0482c17"/>
<p id="pX25p0482c1701" rend="margin-left:1em">【記】夢造等者。難曰。善惡無果報。任說法如夢。因果
<lb n="0482c18"/>事昭然。云何得如夢。</p>
<p id="pX25p0482c1809" type="inline" rend="margin-left:1em">○故說如影下。釋也。妍。美好
<lb n="0482c19"/>也。<g ref="CB15354"/>。醜陋也。此說對鏡之色。高低者。此說對谷之
<lb n="0482c20"/>聲也。一一應者。無一像而不應色。無一響而不應
<lb n="0482c21"/>聲。無雜亂等者。必不對美現醜。對高應低故。</p>
<lb n="0482c22"/>
<p id="pX25p0482c2201" rend="margin-left:1em">【疏】又疑云。若都無實。菩薩何以作利樂事。故說如
<lb n="0482c23"/>化。謂變化者。雖知不實。而作化事。</p>
<lb n="0482c24"/>
<p id="pX25p0482c2401" rend="margin-left:1em">【記】利樂等者。難曰。菩薩不化生。任說如影響。菩薩
<lb n="0483a01"/>既化生。云何如影響。</p>
<p id="pX25p0483a0109" type="inline" rend="margin-left:1em">○故說如化下。釋也。作化事
<lb n="0483a02"/>者。不可謂作化事便言為實。不可謂度眾生便謂
<lb n="0483a03"/>眾生實有。良為眾生即空。迷故不覺。為說令覺。若
<lb n="0483a04"/>實有體。化之何益。故淨名云。觀眾生如幻化。如水
<lb n="0483a05"/>月鏡像。如龜毛兔角等。文殊問云。若然者。菩薩云
<lb n="0483a06"/>何行慈。維摩詰言。為眾生說如是法。是真實慈也。</p>
<lb n="0483a07"/>
<p id="pX25p0483a0701" rend="margin-left:1em">【記】上來五重徵釋。皆顯法空。葢因喻生迷。遂展轉
<lb n="0483a08"/>訓曉。極茲後位。喻盡法彰。疑氷自釋。然諸經中。或
<lb n="0483a09"/>說乾城水月杌鬼繩蛇翳目空華龜毛兔角等。皆
<lb n="0483a10"/>隨機隨說。引令得出。必不依次有是五重也。</p>
<lb n="0483a11"/>
<p id="pX25p0483a1101" rend="margin-left:1em">△三會通秦譯經本二。初指喻顯法。二正會廣略。
<lb n="0483a12"/>初指喻顯法三。初正釋。二顯益。三結歎。</p>
<p id="pX25p0483a1216" type="inline" rend="margin-left:1em">初正釋。</p>
<lb n="0483a13"/>
<p id="pX25p0483a1301" rend="margin-left:1em">【疏】三會通秦譯經本。</p>
<lb n="0483a14"/>
<p id="pX25p0483a1401" rend="margin-left:1em">【疏】夢幻泡影。空理全彰。露電二喻。無常足顯。</p>
<lb n="0483a15"/>
<p id="pX25p0483a1501" rend="margin-left:1em">【記】秦經夢幻等者。以夢等四事。皆無體性。若觀有
<lb n="0483a16"/>為諸法。如其夢等。則空理易明。露電二事。暫有即
<lb n="0483a17"/>無。若觀諸法。如其露電。則無常自顯。</p>
<lb n="0483a18"/>
<p id="pX25p0483a1801" rend="margin-left:1em">△二顯益。</p>
<lb n="0483a19"/>
<p id="pX25p0483a1901" rend="margin-left:1em">【疏】悟真空。則不住諸相。觀生滅。則警䇿修行。</p>
<lb n="0483a20"/>
<p id="pX25p0483a2001" rend="margin-left:1em">【記】悟真空下。顯益。</p>
<p id="pX25p0483a2008" type="inline" rend="margin-left:1em">○不住相者。凡夫迷真空既住
<lb n="0483a21"/>相。當知悟真空即不住相也。住即執取染著之義。</p>
<lb n="0483a22"/>
<p id="pX25p0483a2201" rend="margin-left:1em">○又凡夫顛倒。不了無常。故戀世間。不務修進。當
<lb n="0483a23"/>知達彼一切悉無常性。念念遷謝。不住不久。由是
<lb n="0483a24"/>怖畏生死。樂趣涅槃。如救頭然。寸陰是競。所以佛
<lb n="0483b01"/>於涅槃會中。偏讚此觀。以為第一。</p>
<p id="pX25p0483b0114" type="inline" rend="margin-left:1em">○然二句中。各
<lb n="0483b02"/>有解行。配釋可知。</p>
<lb n="0483b03"/>
<p id="pX25p0483b0301" rend="margin-left:1em">△三結歎。</p>
<lb n="0483b04"/>
<p id="pX25p0483b0401" rend="margin-left:1em">【疏】妙符破相之宗。巧示亡情之觀。</p>
<lb n="0483b05"/>
<p id="pX25p0483b0501" rend="margin-left:1em">【記】妙符下。結歎。</p>
<p id="pX25p0483b0507" type="inline" rend="margin-left:1em">○符破相宗者。歎前四喻也。然佛
<lb n="0483b06"/>一代教門。就大乘中。宗塗有三。一法相宗。謂解深
<lb n="0483b07"/>密等經。瑜珈唯識等論。二破相宗。諸般若等經。中
<lb n="0483b08"/>百門等論。三法性宗。謂法華涅槃等經。起信寶性
<lb n="0483b09"/>等論。既般若宗於破相。今說有為。喻以夢幻泡影。
<lb n="0483b10"/>明妙符宗旨也。</p>
<p id="pX25p0483b1007" type="inline" rend="margin-left:1em">○示亡情等者。歎後二喻。若觀世
<lb n="0483b11"/>間諸法。如電露等。自不繫情於身命財而生常解。</p>
<lb n="0483b12"/>
<p id="pX25p0483b1201" rend="margin-left:1em">○又由前四喻故。慧解亡情。由後二喻故。習定亡
<lb n="0483b13"/>情。又前亡執有之情。後亡計常之情。若不覺空無
<lb n="0483b14"/>常。即繫情於身命資具。今既悟此空無常理。則情
<lb n="0483b15"/>念涅壞。真智現前。</p>
<p id="pX25p0483b1508" type="inline" rend="margin-left:1em">○斯則上合經宗故云妙。下契
<lb n="0483b16"/>物情故云巧也。</p>
<lb n="0483b17"/>
<p id="pX25p0483b1701" rend="margin-left:1em">△二正會廣略三。初牒問。</p>
<p id="pX25p0483b1711" type="inline" rend="margin-left:1em">釋通。三結歎。</p>
<p id="pX25p0483b1716" type="inline" rend="margin-left:1em">初牒問。</p>
<lb n="0483b18"/>
<p id="pX25p0483b1801" rend="margin-left:1em">【疏】魏譯九喻。秦本略者。</p>
<lb n="0483b19"/>
<p id="pX25p0483b1901" rend="margin-left:1em">【記】魏譯下。牒問也。或問曰。魏譯九喻。秦經略三者。
<lb n="0483b20"/>何也。今此牒之。</p>
<lb n="0483b21"/>
<p id="pX25p0483b2101" rend="margin-left:1em">△二釋通。</p>
<lb n="0483b22"/>
<p id="pX25p0483b2201" rend="margin-left:1em">【疏】以星燈有體。雲種含生。恐難契空心。潛滋相想。</p>
<lb n="0483b23"/>
<p id="pX25p0483b2301" rend="margin-left:1em">【記】以星下。釋通。</p>
<p id="pX25p0483b2307" type="inline" rend="margin-left:1em">○有體者。雖星不如日。燈藉膏油。
<lb n="0483b24"/>未是全空。故云有體。</p>
<p id="pX25p0483b2409" type="inline" rend="margin-left:1em">○雲種者。法喻雙舉。雲能含
<lb n="0483c01"/>雨。種必生芽。故曰含生。</p>
<p id="pX25p0483c0110" type="inline" rend="margin-left:1em">○難契等者。本為執情堅
<lb n="0483c02"/>固。不了即空。由是設喻。以蕩分別。若觀有體之物。
<lb n="0483c03"/>便同析色。難悟即空。空觀不成。故云難契。</p>
<p id="pX25p0483c0317" type="inline" rend="margin-left:1em">○潛滋
<lb n="0483c04"/>等者。既不了無常。唯於境相而生常想。不能捨離。
<lb n="0483c05"/>縱不故意。任運生情。不覺而起。故曰潛也。</p>
<lb n="0483c06"/>
<p id="pX25p0483c0601" rend="margin-left:1em">△三結歎。</p>
<lb n="0483c07"/>
<p id="pX25p0483c0701" rend="margin-left:1em">【疏】取意之譯。妙在茲焉。</p>
<lb n="0483c08"/>
<p id="pX25p0483c0801" rend="margin-left:1em">【記】取意等者。先德皆云。敵對唐梵。則奘稱能。取意
<lb n="0483c09"/>譯經。則什為最。</p>
<lb n="0483c10"/>
<p id="pX25p0483c1001" rend="margin-left:1em">【記】然雲等三喻。則直下剪除。於餘六中。又換一喻。
<lb n="0483c11"/>謂以影代翳也。所以換者。影並於翳。空義顯故。</p>
<lb n="0483c12"/>
<p id="pX25p0483c1201" rend="margin-left:1em">△三流通分
(疏)
二。初隨經文別釋。二引論疏讚釋。</p>
<lb n="0483c13"/>
<p id="pX25p0483c1301" rend="margin-left:1em">【疏】第三流通分。</p>
<lb n="0483c14"/>
<p id="pX25p0483c1401">佛說是經<anchor xml:id="begd1e30284"/>已<anchor xml:id="endd1e30284"/>。長老須菩提。及諸比丘。比丘尼。優婆塞。
<lb n="0483c15"/>優婆夷。一切世間天。人阿修羅。聞佛所說。皆大歡喜。
<lb n="0483c16"/>信受奉行。</p>
<lb n="0483c17"/>
<p id="pX25p0483c1701" rend="margin-left:1em">【記】流通經文可見。</p>
<p id="pX25p0483c1708" type="inline" rend="margin-left:1em">○佛說是經<anchor xml:id="begd1e30302"/>已<anchor xml:id="endd1e30302"/>者。本為空生致
<lb n="0483c18"/>問。故佛答降住修行。答問既終。便合經畢。仍以躡
<lb n="0483c19"/>跡起疑。連環二十七段。洎乎此文。疑念氷釋。既善
<lb n="0483c20"/>吉無問。故能仁杜宣。</p>
<p id="pX25p0483c2009" type="inline" rend="margin-left:1em">○一卷經內雖兼有師資。以
<lb n="0483c21"/>其就勝。故但云佛說。</p>
<p id="pX25p0483c2109" type="inline" rend="margin-left:1em">○長老等義。如前所解。</p>
<lb n="0483c22"/>
<p id="pX25p0483c2201" rend="margin-left:1em">△初隨經文別釋。</p>
<lb n="0483c23"/>
<p id="pX25p0483c2301" rend="margin-left:1em">【疏】尼者。此云女也。</p>
<p id="pX25p0483c2308" type="inline" rend="margin-left:1em">○優婆塞。此云近事男。優婆夷
<lb n="0483c24"/>此云近事女。親近比丘比丘尼而承事故。</p>
<p id="pX25p0483c2417" type="inline" rend="margin-left:1em">○阿修
<lb n="0484a01"/>羅。此云非天。</p>
<lb n="0484a02"/>
<p id="pX25p0484a0201" rend="margin-left:1em">【記】疏二。初隨經文別釋。</p>
<lb n="0484a03"/>
<p id="pX25p0484a0301" rend="margin-left:1em">【記】近事男女者。標釋可知。亦云近住男清信男等。
<lb n="0484a04"/>並可知。</p>
<p id="pX25p0484a0404" type="inline" rend="margin-left:1em">○非天者。亦非人也。謂非天人趣之所攝
<lb n="0484a05"/>故。亦云無酒。</p>
<lb n="0484a06"/>
<p id="pX25p0484a0601" rend="margin-left:1em">【疏】皆大等者。文殊所問經云有三種義。歡喜奉行。
<lb n="0484a07"/>一。說者清淨。不為取著利養所染。二。所說清淨。以
<lb n="0484a08"/>如實知法體。三得果清淨。</p>
<lb n="0484a09"/>
<p id="pX25p0484a0901" rend="margin-left:1em">【記】如實等者。說理如理。說事如事故。</p>
<p id="pX25p0484a0915" type="inline" rend="margin-left:1em">○果淨者。依
<lb n="0484a10"/>解起行。得無漏故淨。</p>
<lb n="0484a11"/>
<p id="pX25p0484a1101" rend="margin-left:1em">△二引論疏讚釋二。初引論。二引疏。</p>
<p id="pX25p0484a1115" type="inline" rend="margin-left:1em">初引論。</p>
<lb n="0484a12"/>
<p id="pX25p0484a1201" rend="margin-left:1em">【疏】無著云。若聞如是義。於大乘無覺。我念過於石。
<lb n="0484a13"/>究竟無因故。</p>
<lb n="0484a14"/>
<p id="pX25p0484a1401" rend="margin-left:1em">【記】無著下。二引論疏讚釋。</p>
<p id="pX25p0484a1411" type="inline" rend="margin-left:1em">○無覺者。不發二空智
<lb n="0484a15"/>也。</p>
<p id="pX25p0484a1502" type="inline" rend="margin-left:1em">○二執牢固。如石之堅。石猶可磨可琢。聞經不
<lb n="0484a16"/>能無我而解。不啻於石。故云過於。詩云。我心匪石
<lb n="0484a17"/>不可轉也。轉猶動也。磨琢皆是動義。</p>
<p id="pX25p0484a1715" type="inline" rend="margin-left:1em">○又論云。下
<lb n="0484a18"/>人於深法。不能覺及信。世人多如此。是故法荒廢。</p>
<lb n="0484a19"/>
<p id="pX25p0484a1901" rend="margin-left:1em">○無因者。無大乘正因。不得菩提故。</p>
<lb n="0484a20"/>
<p id="pX25p0484a2001" rend="margin-left:1em">【疏】天親云。諸法希有總持法。不可稱量深句義。從
<lb n="0484a21"/>尊者聞及廣說。迴此功德施羣生。</p>
<lb n="0484a22"/>
<p id="pX25p0484a2201" rend="margin-left:1em">【記】總持法者。秘密般若也。深何義者。顯了般若也。</p>
<lb n="0484a23"/>
<p id="pX25p0484a2301" rend="margin-left:1em">○或總持法是經文。深句義是本偈。</p>
<p id="pX25p0484a2315" type="inline" rend="margin-left:1em">○從尊者。即
<lb n="0484a24"/>彌勒無著也。</p>
<p id="pX25p0484a2406" type="inline" rend="margin-left:1em">○廣說。即自指論文。</p>
<lb n="0484b01"/>
<p id="pX25p0484b0101" rend="margin-left:1em">△二引疏。</p>
<lb n="0484b02"/>
<p id="pX25p0484b0201" rend="margin-left:1em">【疏】大雲云。大聖說經。妙理斯畢。二空圓極。四眾奉
<lb n="0484b03"/>行。</p>
<lb n="0484b04"/>
<p id="pX25p0484b0401" rend="margin-left:1em">【疏】肇云。同聽齊悟。法喜蕩心。服翫遵式。永崇不朽。</p>
<lb n="0484b05"/>
<p id="pX25p0484b0501" rend="margin-left:1em">【疏】資聖云。般若深經。三世佛母。聞經四句。<anchor xml:id="begd1e30451"/>已<anchor xml:id="endd1e30451"/>超惡
<lb n="0484b06"/>趣之因。一念淨持。必護菩提之記。故人天異類。莫
<lb n="0484b07"/>不虔受奉行矣。</p>
<lb n="0484b08"/>
<p id="pX25p0484b0801" rend="margin-left:1em">【記】佛母者。以能生諸佛及菩提法故。</p>
<p id="pX25p0484b0815" type="inline" rend="margin-left:1em">○餘文易知。</p>
<lb n="0484b09"/>
<p id="pX25p0484b0901" rend="margin-left:1em">【疏】金剛般若經疏論纂要
(終)
</p>
<lb n="0484b10"/>
<p id="pX25p0484b1001" rend="margin-left:1em">【記】金剛經纂要刊定記
(終)
</p>
<lb n="0484b11"/>
<lb n="0484b12"/>金剛經疏記科會卷第十
(終)
</p5txt>