<p5txt n="X36n0656">
<lb n="0010b01"/>
<lb n="0010b02"/>
<lb n="0010b03"/>
<lb n="0010b04"/>
<lb n="0010b05"/>
<head>No. 656-A
<lb n="0010b06"/> 大般涅槃經玄義文句會本序</head>
<lb n="0010b07"/>
<lb n="0010b08"/>
<p id="pX36p0010b0801">蓋聞大般涅槃之為教以續常住之命然苟血氣旺
<lb n="0010b09"/>臟腑壯六氣之迭衝五味之交嬈適足以養其軀而
<lb n="0010b10"/>奚命之須續也及其衰也風雨霧露外侵甘酸哀痛
<lb n="0010b11"/>內傷治表肝脾乘陵補中寒熱增劇如欲排邪扶正
<lb n="0010b12"/>氷玉留年非阿伽陀之玅靡能濟焉方夫佛日照高
<lb n="0010b13"/>山平地而后當午無影之時法運赫盛尚奚憂慧命
<lb n="0010b14"/>之不續也佛鑑叔末澆漓溷濁輒陷邪見公畜不淨
<lb n="0010b15"/>辟之穀貴而賊侵其伶俜且病者乎急執悶絕小心
<lb n="0010b16"/>徐引憔悴法身張之踽踽凉凉弛之莽莽蕩蕩當是
<lb n="0010b17"/>之時面欲戒捉定愛服餌甘露以續慧命非扶律談
<lb n="0010b18"/>常莫收功焉是教也接邪誘小從漸入頓又即無常
<lb n="0010b19"/>而修於常邐迆參差畢會乎常帝網之珠千燈之光
<lb n="0010b20"/>無微不具無物不融則塵芥神昆蟲靈小彌大邪彌
<lb n="0010b21"/>正能令伶俜疾苦悉佩長生符是為最上阿伽陀要
<lb n="0010b22"/>之莫非救衰世也章安惟念渴飲甘露入山泝江想
<lb n="0010b23"/>盲思狗情之不<anchor xml:id="begd1e112"/>已<anchor xml:id="endd1e112"/>廣尋舊疏陰林席箭具嘗百苦始
<lb n="0010b24"/>成玄疏其所以如此莫非救衰世也暹師覽叔季根
<lb n="0010c01"/>薄才謭要賴此典而玄疏又幽不指之方其必泣岐
<lb n="0010c02"/>所以文句以批大却莫非救衰世也然句則屬無何
<lb n="0010c03"/>有疏則被禪人莫糊<g ref="CB15470"/>有守篤大和尚者早浴王泉
<lb n="0010c04"/>流嚴持瓔珞珠教觀該深述作極富視此疏如此慨
<lb n="0010c05"/>歎莫<anchor xml:id="begd1e139"/>已<anchor xml:id="endd1e139"/>遂復舊雪冤分會精粹和尚雖寂繼志者多
<lb n="0010c06"/>校讎益勤宋明和本無不勘契由疏及玄由玄及句
<lb n="0010c07"/>亡羊是尋畢於橫川鷄足獲其寫本使予校會其為
<lb n="0010c08"/>書也其閻浮河中金乎今及刊行敢告學人夫眾彥
<lb n="0010c09"/>所以致力此典莫非救衰世也今也則衰運極矣伶
<lb n="0010c10"/>俜疾苦接武聯袖而此玅良藥擣簁和合見在于茲
<lb n="0010c11"/>矣乃不肯服夭傷慧命其於佛祖先達苦心如何哉。</p>
<lb n="0010c12"/>
<p id="pX36p0010c1201" rend="margin-left:11em;text-indent:-11em">寬政壬子春二月
權僧正慈等謹序</p>
<lb n="0010c14"/>
<lb n="0010c15"/>
<lb n="0010c16"/>
<lb n="0010c17"/>
<head>凡例</head>
<lb n="0010c18"/>
<anchor xml:id="begd1e180"/>
<anchor xml:id="endd1e180"/>原本玄義二卷文句一卷今會本亦二卷故玄義
<lb n="0010c19"/>則卷際有標及上下目而文句則無今全仍其舊
<lb n="0010c20"/>
<anchor xml:id="begd1e188"/>但<anchor xml:id="endd1e188"/>昂低一字以分玄句耳會本乃予所私題焉。<lb n="0010c21"/>
<anchor xml:id="begd1e197"/>
<anchor xml:id="endd1e197"/>古目錄云涅槃玄義文句一卷道暹撰而其文湮
<lb n="0010c22"/>之久矣今幸得焉而讀之撰者必然雖然原本不
<lb n="0010c23"/>列撰者今不敢署焉。<lb n="0010c24"/>
<anchor xml:id="begd1e209"/>
<anchor xml:id="endd1e209"/>文句原本首標曰文句終乃曰抄今不敢改作。<lb n="0011a01"/>
<anchor xml:id="begd1e220"/>
<anchor xml:id="endd1e220"/>玄義有明藏本有和藏本有機要本有寫古本四
<lb n="0011a02"/>本校勘莫善明本故今一循明本其有異文格上
<lb n="0011a03"/>標之曰和和藏本也曰要機要本也曰一寫古本
<lb n="0011a04"/>也然<anchor xml:id="begd1e231"/>但<anchor xml:id="endd1e231"/>存是者可者而其必非者不復贅焉。<lb n="0011a05"/>
<anchor xml:id="begd1e240"/>
<anchor xml:id="endd1e240"/>文句則今僅得一本葢古物也惜乎多添脫魚嚕
<lb n="0011a06"/>而又無他本可以挍焉今竊附管窺於格上後之
<lb n="0011a07"/>獲善本者請訂之。<lb n="0011a08"/>
<anchor xml:id="begd1e254"/>
<anchor xml:id="endd1e254"/>昂一字者玄義也低一字者文句也以△者科也
<lb n="0011a09"/>然有科無釋別標則太𤨏者今乃入諸本文之後。<lb n="0011a10"/>
<anchor xml:id="begd1e266"/>
<anchor xml:id="endd1e266"/>文句科語或前後具闕詳略或與釋文連而不可
<lb n="0011a11"/>分劈別行則可分會則不可者葢作者不初有意
<lb n="0011a12"/>於分會故也若從義而次比文則不帖然乃今一
<lb n="0011a13"/>循原文一字不增損及移次其闕者略者乃於格
<lb n="0011a14"/>上或補或詳<anchor xml:id="begd1e282"/>但<anchor xml:id="endd1e282"/>邇易見不復標焉覽者能一前後
<lb n="0011a15"/>而不失於別行文勢則庶乎免割裂之失矣。<lb n="0011a16"/>
<anchor xml:id="begd1e294"/>
<anchor xml:id="endd1e294"/>文句葢多錯文脫字云今不敢改添第科語之有
<lb n="0011a17"/>脫則有妨於分會故敢補之分書以別原文。<lb n="0011a18"/>
<lb n="0011a19"/>
<lb n="0011a20"/>
<lb n="0011a21"/>
<lb n="0011a22"/>
<lb n="0011a23"/>
<lb n="0011a24"/>
<lb n="0011b01"/>
<lb n="0011b02"/>
<lb n="0011b03"/>
<docNumber>No. 656</docNumber>
<lb n="0011b04"/>大涅槃經玄義文句會本卷上<lb n="0011b05"/>
<lb n="0011b06"/>
<p id="pX36p0011b0601" rend="margin-left:1em">涅槃經玄義文句</p>
<lb n="0011b07"/>
<p id="pX36p0011b0701">大涅槃經玄義卷上</p>
<lb n="0011b08"/>
<p id="pX36p0011b0801" rend="margin-left:2em">隋天台沙門灌頂撰</p>
<lb n="0011b09"/>
<p id="pX36p0011b0901" rend="margin-left:1em">△釋題五義與法華玄義<anchor xml:id="begd1e350"/>但<anchor xml:id="endd1e350"/>是廣略之異用彼廣
<lb n="0011b10"/>銷此略於義無失以二經同一味故就文為二一
<lb n="0011b11"/>略釋經題五章深旨二從玄義下開章廣釋。</p>
<p id="pX36p0011b1118" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0011b12"/>為五一通明事理顯三德義二<anchor xml:id="begd1e364"/>但<anchor xml:id="endd1e364"/>眾生下明機教
<lb n="0011b13"/>不同三皆能仁下明教主權實利物以得宜四今
<lb n="0011b14"/>此大經下明說教時異五此經若具下略解經題。</p>
<lb n="0011b15"/>
<p id="pX36p0011b1501" rend="margin-left:1em">初又二初正釋次此則下結法同譬。</p>
<p id="pX36p0011b1515" type="inline" rend="margin-left:1em">初又二
<lb n="0011b16"/>初標性德之理體次無始下解釋。</p>
<lb n="0011b17"/>
<p id="pX36p0011b1701">夫正道幽寂無始無終妙理虗玄非新非故。</p>
<lb n="0011b18"/>
<p id="pX36p0011b1801" rend="margin-left:1em">初言夫者發語之端也正道明種智體幽寂明涅
<lb n="0011b19"/>槃體妙理下辨體虗玄量同法界無明生死亦復
<lb n="0011b20"/>如是。</p>
<lb n="0011b21"/>
<p id="pX36p0011b2101" rend="margin-left:1em">△次釋又二初通明事理次此經乃下今經事理。</p>
<lb n="0011b22"/>
<p id="pX36p0011b2201" rend="margin-left:1em">初又二先釋始終次無明下釋新故。</p>
<lb n="0011b23"/>
<p id="pX36p0011b2301">無始而言其始者謂之無明生死無終而語其終者
<lb n="0011b24"/>即是種智涅槃。</p>
<lb n="0011c01"/>
<p id="pX36p0011c0101" rend="margin-left:1em">初言無始而言其始者約修以顯其性謂以智觀
<lb n="0011c02"/>方識無明故云而言其始無終而終者約修成以
<lb n="0011c03"/>故云而語其終是則種智涅槃名理無明生死屬
<lb n="0011c04"/>事又修得種智涅槃為事性種智涅槃理也文意
<lb n="0011c05"/>專依初一義以釋。</p>
<lb n="0011c06"/>
<p id="pX36p0011c0601" rend="margin-left:1em">△以無明下釋新故。</p>
<lb n="0011c07"/>
<p id="pX36p0011c0701">無明生死本自有之名之為故種智涅槃修因方克
<lb n="0011c08"/>目之為新。</p>
<lb n="0011c09"/>
<p id="pX36p0011c0901" rend="margin-left:1em">例爾。</p>
<lb n="0011c10"/>
<p id="pX36p0011c1001" rend="margin-left:1em">△次此經下正別明今經事理因果之相為四初
<lb n="0011c11"/>釋依非始終而立始終以顯因果之相。</p>
<lb n="0011c12"/>
<p id="pX36p0011c1201">此經乃於非始之始分別佛性三因之殊還就無終
<lb n="0011c13"/>之終辨於涅槃三德極果之別。</p>
<lb n="0011c14"/>
<p id="pX36p0011c1401" rend="margin-left:1em">言殊別者筆語從便其義一也。</p>
<lb n="0011c15"/>
<p id="pX36p0011c1501" rend="margin-left:1em">△二若佛性下釋因果體如顯新故。</p>
<lb n="0011c16"/>
<p id="pX36p0011c1601">若佛性之因非因涅槃之果非果是則因如不異果
<lb n="0011c17"/>如果如不異因如若因如不異果如非止涅槃之如
<lb n="0011c18"/>非新佛性之如亦復非新若果如不異因如非止佛
<lb n="0011c19"/>性之如非故涅槃之如亦復非故。</p>
<lb n="0011c20"/>
<p id="pX36p0011c2001" rend="margin-left:1em">△三是則佛性下結歸不二。</p>
<lb n="0011c21"/>
<p id="pX36p0011c2101">是則佛性涅槃因果之如皆是非新非故。</p>
<lb n="0011c22"/>
<p id="pX36p0011c2201" rend="margin-left:1em">△四非新下結成修性。</p>
<lb n="0011c23"/>
<p id="pX36p0011c2301">非新非故之理即是法身非新而新之果即是摩訶
<lb n="0011c24"/>般若既有非新而新種智之圓極則非故之故無明
<lb n="0012a01"/>生死患累究竟斯亡目之解脫。</p>
<lb n="0012a02"/>
<p id="pX36p0012a0201" rend="margin-left:1em">亦云事理以顯三身三德之相爾今經旨趣。</p>
<lb n="0012a03"/>
<p id="pX36p0012a0301" rend="margin-left:1em">△次此則下結法同譬中。</p>
<lb n="0012a04"/>
<p id="pX36p0012a0401">此則三德之義宛然不縱不橫妙等伊字。</p>
<lb n="0012a05"/>
<p id="pX36p0012a0501" rend="margin-left:1em">云不縱橫者謂因時三德不縱不橫果時亦爾法
<lb n="0012a06"/>與譬令妙等。</p>
<lb n="0012a07"/>
<p id="pX36p0012a0701" rend="margin-left:1em">△<anchor xml:id="begd1e548"/>但<anchor xml:id="endd1e548"/>眾生下二明機教不同中。</p>
<lb n="0012a08"/>
<p id="pX36p0012a0801">
<anchor xml:id="begd1e559"/>但<anchor xml:id="endd1e559"/>眾生利鈍不同是以大聖赴緣之教亦有頓漸之
<lb n="0012a09"/>別頓則譬於忍辱之草牛食即得醍醐漸則五味階
<lb n="0012a10"/>級次第圓滿或有不定根緣為赴此機所說教門非
<lb n="0012a11"/>頓非漸喻之置毒於乳也。</p>
<lb n="0012a12"/>
<p id="pX36p0012a1201" rend="margin-left:1em">言或有不定者只不定一言兼於顯露祕密二不
<lb n="0012a13"/>定義又云非頓非漸者以不定教不專頓漸故著
<lb n="0012a14"/>雙非之言。</p>
<lb n="0012a15"/>
<p id="pX36p0012a1501" rend="margin-left:1em">△皆是能忍下三明教主得宜中。</p>
<lb n="0012a16"/>
<p id="pX36p0012a1601">皆是能忍妙窮權實巧赴根緣化他利物罄無乖爽。</p>
<lb n="0012a17"/>
<p id="pX36p0012a1701" rend="margin-left:1em">云妙窮權實者謂即實而權即權而實故能巧赴
<lb n="0012a18"/>逗物所宜爽者。</p>
<lb n="0012a19"/>
<p id="pX36p0012a1901" rend="margin-left:1em">△今此大經下四明說教時異於中二初述所為
<lb n="0012a20"/>意。</p>
<lb n="0012a21"/>
<p id="pX36p0012a2101">今此大經為欲開通往昔教門顯發如來方便密義
<lb n="0012a22"/>故於娑羅雙樹大師子吼。</p>
<lb n="0012a23"/>
<p id="pX36p0012a2301" rend="margin-left:1em">△次師子下釋相。</p>
<lb n="0012a24"/>
<p id="pX36p0012a2401">師子吼者名決定說決定說者說一切眾生悉有佛
<lb n="0012b01"/>性如來畢竟不入涅槃不入涅槃即是入於無上大
<lb n="0012b02"/>乘大般涅槃。</p>
<lb n="0012b03"/>
<p id="pX36p0012b0301" rend="margin-left:1em">皆可見。</p>
<lb n="0012b04"/>
<p id="pX36p0012b0401" rend="margin-left:1em">△此經若具下五略解經題又二先正釋次若具
<lb n="0012b05"/>下重釋以顯題旨。</p>
<p id="pX36p0012b0508" type="inline" rend="margin-left:1em">初文二初標二音。</p>
<lb n="0012b06"/>
<p id="pX36p0012b0601">此經若具依梵本應云摩訶般涅槃那修多羅摩訶
<lb n="0012b07"/>言大般涅槃那此翻滅度。</p>
<lb n="0012b08"/>
<p id="pX36p0012b0801" rend="margin-left:1em">△次釋又二先正釋次修多羅下指廣。</p>
<p id="pX36p0012b0816" type="inline" rend="margin-left:1em">釋中又
<lb n="0012b09"/>二初標列。</p>
<lb n="0012b10"/>
<p id="pX36p0012b1001">釋此三字具依兩義一別二通。</p>
<lb n="0012b11"/>
<p id="pX36p0012b1101" rend="margin-left:1em">△次釋又二先釋次別通下結。</p>
<p id="pX36p0012b1113" type="inline" rend="margin-left:1em">初又二先別次
<lb n="0012b12"/>通。</p>
<p id="pX36p0012b1202" type="inline" rend="margin-left:1em">初別中。</p>
<lb n="0012b13"/>
<p id="pX36p0012b1301">第一別釋者大即法身故此經云所言大者其性廣
<lb n="0012b14"/>博猶若虗空其性即法性法性即法身也滅者即是
<lb n="0012b15"/>解脫解脫二種煩惱生死永滅免斯因果患累即解
<lb n="0012b16"/>脫義也所言度者即是摩訶般若故大論云信為能
<lb n="0012b17"/>入智為能度當知別以三字標今經之目即是三德
<lb n="0012b18"/>之異名也。</p>
<lb n="0012b19"/>
<p id="pX36p0012b1901" rend="margin-left:1em">云信為能入者由有大信能入佛法則令大智能
<lb n="0012b20"/>度三惑二死之此岸至三德涅槃之彼岸。</p>
<lb n="0012b21"/>
<p id="pX36p0012b2101">第二通釋大者謂大法身大般若大解脫也滅者即
<lb n="0012b22"/>是三德皆寂滅也度者即是三德皆究竟圓滿也故
<lb n="0012b23"/>通以三字標名表三德皆大寂滅究竟也。</p>
<lb n="0012b24"/>
<p id="pX36p0012b2401">別通之義雖殊然竝是用非果之果無上祕密之極
<lb n="0012c01"/>果以標一教之首也。</p>
<lb n="0012c02"/>
<p id="pX36p0012c0201" rend="margin-left:1em">△次指廣中。</p>
<lb n="0012c03"/>
<p id="pX36p0012c0301">修多羅即是聖教之總名有翻無翻事在別釋。</p>
<lb n="0012c04"/>
<p id="pX36p0012c0401" rend="margin-left:1em">事在別釋者如下四句釋又如法華玄義卷第八
<lb n="0012c05"/>廣釋。</p>
<lb n="0012c06"/>
<p id="pX36p0012c0601" rend="margin-left:1em">△次若具下重釋中為三先標次大若下正釋三
<lb n="0012c07"/>義三總攬下離三法以對五章標極教首。</p>
<lb n="0012c08"/>
<p id="pX36p0012c0801">若具依梵本應言摩訶般涅槃那今翻為大滅度。</p>
<lb n="0012c09"/>
<p id="pX36p0012c0901" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0012c10"/>
<p id="pX36p0012c1001" rend="margin-left:1em">△次正釋文自為三。</p>
<lb n="0012c11"/>
<p id="pX36p0012c1101">大若虗空不因小相又其性廣博多所容受又名不
<lb n="0012c12"/>可思議諸佛之法界是為三義釋大也。</p>
<lb n="0012c13"/>
<p id="pX36p0012c1301" rend="margin-left:1em">初若虗空者即般若畢竟空又其性下即解脫又
<lb n="0012c14"/>名不可下即法身是則一名之下皆具三義。</p>
<lb n="0012c15"/>
<p id="pX36p0012c1501" rend="margin-left:1em">△次滅中。</p>
<lb n="0012c16"/>
<p id="pX36p0012c1601">滅者滅二十五有及虗偽物又得二十五三昧種種
<lb n="0012c17"/>示現又生滅滅<anchor xml:id="begd1e800"/>已<anchor xml:id="endd1e800"/>寂滅為樂是為三義釋滅也。</p>
<lb n="0012c18"/>
<p id="pX36p0012c1801" rend="margin-left:1em">初云滅二十五有者即畢竟空虗即假名物即實
<lb n="0012c19"/>法內外假實皆忘方名畢竟空又得下解脫又滅
<lb n="0012c20"/>生下法身滅生滅滅<anchor xml:id="begd1e817"/>已<anchor xml:id="endd1e817"/>即真諦涅槃忘寂滅為樂
<lb n="0012c21"/>即中道涅槃體本法界亦不可得。</p>
<lb n="0012c22"/>
<p id="pX36p0012c2201" rend="margin-left:1em">△三明度中。</p>
<lb n="0012c23"/>
<p id="pX36p0012c2301">度者度於不度又度於度又度此彼之彼岸亦度非
<lb n="0012c24"/>彼非此之彼岸譬如神龜水陸俱度是為三義釋度
<lb n="0013a01"/>也。</p>
<lb n="0013a02"/>
<p id="pX36p0013a0201" rend="margin-left:1em">先法次譬法中云度於不度者般若也三惑二死
<lb n="0013a03"/>不度之者而皆度之又度於下解脫也入空出假
<lb n="0013a04"/>悉令安置解脫法中又度此彼下法身也生死為
<lb n="0013a05"/>此真諦為彼中道體顯任運亡照故云亦度等。</p>
<lb n="0013a06"/>
<p id="pX36p0013a0601" rend="margin-left:1em">△三對五章者。</p>
<lb n="0013a07"/>
<p id="pX36p0013a0701">總攬三法三目三點名大般涅槃金剛寶藏滿足無
<lb n="0013a08"/>缺不縱不橫不竝不別微妙祕密以當其體常住不
<lb n="0013a09"/>變恒安清凉不老不死以當其宗置毒佛性徧五味
<lb n="0013a10"/>中味味殺人震大毒鼓雖無心欲聞聞之皆死八大
<lb n="0013a11"/>自在我以當其用常住二字無上醍醐與諸典別決
<lb n="0013a12"/>定之吼以當其教名含體攝常宗毒用極教之相也。</p>
<lb n="0013a13"/>
<p id="pX36p0013a1301" rend="margin-left:1em">初對釋名金剛下對體皆可解對宗中云常即常
<lb n="0013a14"/>德恒安即樂德清凉即淨德不老等即我德初後
<lb n="0013a15"/>常觀四德行道自因之果故云以當其宗用等可
<lb n="0013a16"/>知極教之相者若非圓常極教無此毒用宗則非
<lb n="0013a17"/>常體不徧攝諸法名豈含於三德祕藏澤明云釋
<lb n="0013a18"/>此經略為六門一明說經意二明經宗旨三明體
<lb n="0013a19"/>性四釋經時代五釋經題六釋經文初門分二一
<lb n="0013a20"/>總明說經意寶法師云諸經中說諸佛菩薩發心
<lb n="0013a21"/>願行皆為欲令一切眾生當得成佛今經亦爾一
<lb n="0013a22"/>切菩薩信眾生悉有佛性當得成佛二別明說經
<lb n="0013a23"/>意等如彼廣釋不具記。</p>
<lb n="0013a24"/>
<p id="pX36p0013a2401" rend="margin-left:1em">△玄義下次開章廣釋文為二初標列。</p>
<lb n="0013b01"/>
<p id="pX36p0013b0101">玄義開為五重。</p>
<lb n="0013b02"/>
<p id="pX36p0013b0201">一釋名　二釋體　三釋宗　四釋用　五釋教。</p>
<lb n="0013b03"/>
<p id="pX36p0013b0301" rend="margin-left:1em">△次解釋於中大文自為章。</p>
<p id="pX36p0013b0312" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋名文為二先
<lb n="0013b04"/>標列。</p>
<lb n="0013b05"/>
<p id="pX36p0013b0501">釋名又五謂翻通無假絕。</p>
<lb n="0013b06"/>
<p id="pX36p0013b0601" rend="margin-left:1em">△二解釋於中又二初正釋次總結下結歸圓極
<lb n="0013b07"/>四門絕言之教。</p>
<p id="pX36p0013b0707" type="inline" rend="margin-left:1em">初正釋文自為五初翻名又二
<lb n="0013b08"/>先明正翻次釋其義下釋名下之義。</p>
<p id="pX36p0013b0815" type="inline" rend="margin-left:1em">初又二先
<lb n="0013b09"/>標列。</p>
<lb n="0013b10"/>
<p id="pX36p0013b1001">翻者四說謂無有亦有亦無非有非無。</p>
<lb n="0013b11"/>
<p id="pX36p0013b1101" rend="margin-left:1em">△次初言下解釋為三初示五竺輕重不同次如
<lb n="0013b12"/>言下正辨不同相三其各下敘舊。</p>
<lb n="0013b13"/>
<p id="pX36p0013b1301">初言無者天竺五處不同東南中三方奢切小殊西
<lb n="0013b14"/>北兩處大異。</p>
<lb n="0013b15"/>
<p id="pX36p0013b1501" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0013b16"/>
<p id="pX36p0013b1601" rend="margin-left:1em">△次不同中三初述彼類此次有人下岸謬三毗
<lb n="0013b17"/>婆下引證以顯正義。</p>
<lb n="0013b18"/>
<p id="pX36p0013b1801">如言摩訶摩醯泥曰泥洹此則三方如言洹𨽻槃那
<lb n="0013b19"/>般涅槃那此則二方類如此間楚夏耳。</p>
<lb n="0013b20"/>
<p id="pX36p0013b2001" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0013b21"/>
<p id="pX36p0013b2101" rend="margin-left:1em">△次岸謬中。</p>
<lb n="0013b22"/>
<p id="pX36p0013b2201">有人以泥曰目雙卷泥洹目六卷涅槃目大本是義
<lb n="0013b23"/>皆不然雙卷明八十無常六卷明金剛不毀豈可以
<lb n="0013b24"/>方言簡義。</p>
<lb n="0013c01"/>
<p id="pX36p0013c0101" rend="margin-left:1em">云豈可至義者夫翻名從義豈可以方言能定邪。</p>
<lb n="0013c02"/>
<p id="pX36p0013c0201" rend="margin-left:1em">△三引毗婆娑者。</p>
<lb n="0013c03"/>
<p id="pX36p0013c0301">毗婆沙云涅槃那今經無那字葢譯人存略耳肇論
<lb n="0013c04"/>以摩訶涅槃為彼土正音古今承用。</p>
<lb n="0013c05"/>
<p id="pX36p0013c0501" rend="margin-left:1em">十住毗婆沙也。</p>
<lb n="0013c06"/>
<p id="pX36p0013c0601" rend="margin-left:1em">△三敘舊中二初文自為四句次出開善四釋。</p>
<lb n="0013c07"/>
<p id="pX36p0013c0701" rend="margin-left:1em">初又二先出四句以示相次今明漢人下今家略
<lb n="0013c08"/>非以顯正翻。</p>
<p id="pX36p0013c0806" type="inline" rend="margin-left:1em">初文自四初明無翻又二先標。</p>
<lb n="0013c09"/>
<p id="pX36p0013c0901">其各說者凡有五家。</p>
<lb n="0013c10"/>
<p id="pX36p0013c1001" rend="margin-left:1em">△次一廣下列釋五家。</p>
<lb n="0013c11"/>
<p id="pX36p0013c1101">一廣州大亮云一名含眾名譯家所以不翻正在此
<lb n="0013c12"/>也名下之義可作異釋如言大者莫先為義一切諸
<lb n="0013c13"/>法莫先於此又大常也又大是神通之極號常樂之
<lb n="0013c14"/>都名故不可翻也二云名字是色聲之法不可一名
<lb n="0013c15"/>累書眾名一義疊說眾義所以不可翻也三云名是
<lb n="0013c16"/>義上之名義是名下之義名既是一義豈可多但一
<lb n="0013c17"/>名而多訓例如此間息字或訓子息或訓長息或訓
<lb n="0013c18"/>止住之息或訓暫時消息或訓報示消息若據一失
<lb n="0013c19"/>諸故不可翻四云一名多義如先陀婆一名四實關
<lb n="0013c20"/>涉處多不可翻也五云秖先陀婆一語隨時各用智
<lb n="0013c21"/>臣善解契會王心涅槃亦爾初出言涅槃涅槃即生
<lb n="0013c22"/>也將逝言涅槃涅槃即滅也但此無密語翻彼密義
<lb n="0013c23"/>故言無翻也。</p>
<lb n="0013c24"/>
<p id="pX36p0013c2401" rend="margin-left:1em">如文。</p>
<lb n="0014a01"/>
<p id="pX36p0014a0101" rend="margin-left:1em">△次有翻中二先引梁武例論可翻次明十家所
<lb n="0014a02"/>說。</p>
<lb n="0014a03"/>
<p id="pX36p0014a0301">二云有翻者梁武云佛具四等隨其類音溥告眾生
<lb n="0014a04"/>若不可翻此土便應隔化四等亦是不徧引釋論般
<lb n="0014a05"/>若尊重智慧輕薄既得以輕代重何得不以真丹單
<lb n="0014a06"/>別翻天竺兼含。</p>
<lb n="0014a07"/>
<p id="pX36p0014a0701" rend="margin-left:1em">初梁武意者涅槃若不可翻此土則無法可以施
<lb n="0014a08"/>化佛教唯被西土故云便應隔化四等亦是不徧
<lb n="0014a09"/>謂慈悲喜捨諸經皆翻名若例涅槃不可翻者義
<lb n="0014a10"/>亦不徧此土。</p>
<lb n="0014a11"/>
<p id="pX36p0014a1101" rend="margin-left:1em">△次明十家又三先標意。</p>
<lb n="0014a12"/>
<p id="pX36p0014a1201">既可得翻且舉十家。</p>
<lb n="0014a13"/>
<p id="pX36p0014a1301" rend="margin-left:1em">△次一竺下列釋。</p>
<lb n="0014a14"/>
<p id="pX36p0014a1401">一竺道生時人呼為涅槃聖翻為滅引文云聞佛唱
<lb n="0014a15"/>滅悲哀請住魔王所以勸令速滅
(云云)
二莊嚴大斌
<lb n="0014a16"/>翻為寂滅引文云生滅滅<anchor xml:id="begd1e1177"/>已<anchor xml:id="endd1e1177"/>寂滅為樂前家止滅於
<lb n="0014a17"/>生後家滅生復滅於滅故言寂滅
(云云)
三白馬愛翻
<lb n="0014a18"/>為祕藏引文云皆悉安住祕密藏中
(云云)
四長干影
<lb n="0014a19"/>翻為安樂引文云如人病差名為安樂安樂名涅槃
<lb n="0014a20"/>五定林柔翻為無累解脫既無創疣即無累也六太
<lb n="0014a21"/>昌宗翻為解脫引四相品云涅槃名解脫迦葉品云
<lb n="0014a22"/>慈悲即真解脫解脫即大涅槃七梁武翻為不生引
<lb n="0014a23"/>文云斷煩惱者不名涅槃不生煩惱乃名涅槃八肇
<lb n="0014a24"/>論云無為亦云滅度九會稽基偏用無為一義為翻
<lb n="0014b01"/>也十開善光宅同用滅度引文云大覺世尊將欲涅
<lb n="0014b02"/>槃引六卷云大牟尼尊今當滅度彼此兩存正是翻
<lb n="0014b03"/>也。</p>
<lb n="0014b04"/>
<p id="pX36p0014b0401" rend="margin-left:1em">△三例大下例結。</p>
<lb n="0014b05"/>
<p id="pX36p0014b0501">例大本稱娑羅雙樹六卷云堅固林又引法華長行
<lb n="0014b06"/>云中夜當入涅槃後偈云佛此夜滅度又引華嚴云
<lb n="0014b07"/>古來今佛無般涅槃除化眾生方便滅度又引遺教
<lb n="0014b08"/>佛臨涅槃略說教誡又云時將欲過我欲滅度是為
<lb n="0014b09"/>十家明有翻也。</p>
<lb n="0014b10"/>
<p id="pX36p0014b1001" rend="margin-left:1em">竝如文斌
(府巾反文質也)
。</p>
<lb n="0014b11"/>
<p id="pX36p0014b1101">三明亦可翻亦不可翻者叡師云秦言謬者定之以
<lb n="0014b12"/>方冊梵音不可變者即而書之匠者之公謹受者之
<lb n="0014b13"/>重慎今經翻摩訶為大般涅槃三字存梵音是則一
<lb n="0014b14"/>字可翻三字不可翻梵漢雙題正應在此。</p>
<lb n="0014b15"/>
<p id="pX36p0014b1501">四云大名不可思議故非可翻非不可翻。</p>
<lb n="0014b16"/>
<p id="pX36p0014b1601" rend="margin-left:1em">三四二句竝可解。</p>
<lb n="0014b17"/>
<p id="pX36p0014b1701" rend="margin-left:1em">△今明下次略非以顯正義。</p>
<lb n="0014b18"/>
<p id="pX36p0014b1801">今明漢人多不曉梵即有眾說莫知孰是世既咸用
<lb n="0014b19"/>開善未能異之今雖同其翻不用其義<anchor xml:id="fxX36p0014b01"/>同翻者摩訶
<lb n="0014b20"/>此翻為大般涅此翻為滅槃那此翻為度是為大滅
<lb n="0014b21"/>度也有翻無翻四家竟。</p>
<lb n="0014b22"/>
<p id="pX36p0014b2201" rend="margin-left:1em">可解。</p>
<lb n="0014b23"/>
<p id="pX36p0014b2301" rend="margin-left:1em">△次開善為三先述彼四釋次觀師難三今師一
<lb n="0014b24"/>一難破。</p>
<lb n="0014c01"/>
<p id="pX36p0014c0101">次出開善四解一云滅據法度據人生死之法滅<anchor xml:id="begd1e1325"/>已<anchor xml:id="endd1e1325"/>
<lb n="0014c02"/>還無生死之人轉而作佛二云滅名目無滅有還無
<lb n="0014c03"/>故度名目有從此至彼故實法道邊人法俱滅相續
<lb n="0014c04"/>道中人法俱度三云滅是有餘度是無餘有餘涅槃
<lb n="0014c05"/>既未究竟止可是滅無餘永免方得是度四云滅是
<lb n="0014c06"/>本有今無之義而加之以度者是永免之名欲明凡
<lb n="0014c07"/>夫之死亦得是滅而非永免不得稱度。</p>
<lb n="0014c08"/>
<p id="pX36p0014c0801" rend="margin-left:1em">初言實道者果地法也相續道者謂修因向果時
<lb n="0014c09"/>人法俱度如此因果令是。</p>
<lb n="0014c10"/>
<p id="pX36p0014c1001">觀師難初解云若生死之法滅無生死之人附何而
<lb n="0014c11"/>度若生死假人轉得成佛生死之法何不轉為涅槃。</p>
<lb n="0014c12"/>
<p id="pX36p0014c1201" rend="margin-left:1em">△三今研者於彼一一解皆約四教破之尚不成
<lb n="0014c13"/>藏等三教之義何況得成圓教菩薩義邪於中為
<lb n="0014c14"/>二先示四番研相次若具下結意。</p>
<p id="pX36p0014c1414" type="inline" rend="margin-left:1em">初番為二先
<lb n="0014c15"/>研不成四教菩薩義。</p>
<lb n="0014c16"/>
<p id="pX36p0014c1601">今研初解是何等義若依聲聞法者三果生死未併
<lb n="0014c17"/>滅假人不永度若第四果凡法因雖滅凡法果未滅
<lb n="0014c18"/>假人猶未度若<g ref="CB01926"/>身滅智假法俱寂寂則不論度又
<lb n="0014c19"/>不得作佛若菩薩法者凡法都不滅假人又不度是
<lb n="0014c20"/>誰法滅何等人度如此往推非三藏義也若依聲聞
<lb n="0014c21"/>菩薩共法者三乘之人同以無言說道斷煩惱入第
<lb n="0014c22"/>一義即體生死法是涅槃法不論滅與不滅即生死
<lb n="0014c23"/>人是涅槃人不論度與不度既無法可滅何用以滅
<lb n="0014c24"/>目之既無人可度用度目誰如此推之則非通教義
<lb n="0015a01"/>也若獨菩薩法非但滅生死之譌法亦滅涅槃之真
<lb n="0015a02"/>法非但度生死之凡人亦度出世之聖人彼師言不
<lb n="0015a03"/>涉真法語不論聖人以此往推非別教義也若就佛
<lb n="0015a04"/>法者滅之與度不縱不橫無二無別彼師分滅異度
<lb n="0015a05"/>離法論人如此往推非圓教義也。</p>
<lb n="0015a06"/>
<p id="pX36p0015a0601" rend="margin-left:1em">△次既非下結非。</p>
<lb n="0015a07"/>
<p id="pX36p0015a0701">既非小非共非菩薩非佛竝非先聖之法言不敢道
<lb n="0015a08"/>也
(云云)
。</p>
<lb n="0015a09"/>
<p id="pX36p0015a0901" rend="margin-left:1em">竝如文。</p>
<lb n="0015a10"/>
<p id="pX36p0015a1001" rend="margin-left:1em">△次研第二解為二先案三權一實研次既非下
<lb n="0015a11"/>結非釋失。</p>
<lb n="0015a12"/>
<p id="pX36p0015a1201">今研第二解若以滅目無以度目有者若受此有無
<lb n="0015a13"/>猶是苦諦執此有無猶是集諦修此有無猶是道諦
<lb n="0015a14"/>盡此有無猶是滅諦滅諦之真尚不可以有無名之
<lb n="0015a15"/>云何以有無名大涅槃如此往推非三藏真義。</p>
<lb n="0015a16"/>
<p id="pX36p0015a1601">若以滅目無以度目有若雙目生死生死本自不然
<lb n="0015a17"/>今則無滅生死既無滅以滅目誰生死本自不然那
<lb n="0015a18"/>得是有非有則無度法亦無度者度復目誰既不可
<lb n="0015a19"/>以滅度目於生死云何以滅度目於涅槃疆以疣贅
<lb n="0015a20"/>累彼虗空以此推之非是聲聞菩薩共法。</p>
<lb n="0015a21"/>
<p id="pX36p0015a2101" rend="margin-left:1em">初二如文。</p>
<lb n="0015a22"/>
<p id="pX36p0015a2201" rend="margin-left:1em">△三明別教中三初約名法研。</p>
<lb n="0015a23"/>
<p id="pX36p0015a2301">若以滅目無以度目有者此以名召法以法應名名
<lb n="0015a24"/>物尚字為見所縛云何以見義釋大涅槃。</p>
<lb n="0015b01"/>
<p id="pX36p0015b0101" rend="margin-left:1em">△二約二門研。</p>
<lb n="0015b02"/>
<p id="pX36p0015b0201">若以滅目無門以度目有門者為目小門為目大門
<lb n="0015b03"/>小門能通拙所通譌貧住化城久<anchor xml:id="begd1e1522"/>已<anchor xml:id="endd1e1522"/>被棄云何以拙
<lb n="0015b04"/>能通釋大涅槃。</p>
<lb n="0015b05"/>
<p id="pX36p0015b0501" rend="margin-left:1em">△三約真俗。</p>
<lb n="0015b06"/>
<p id="pX36p0015b0601">若以滅目無以度目有明真俗二諦者此是偏邪二
<lb n="0015b07"/>邊云何以二邊釋中道大涅槃如此往推則非菩薩
<lb n="0015b08"/>法也。</p>
<lb n="0015b09"/>
<p id="pX36p0015b0901" rend="margin-left:1em">△四約圓教。</p>
<lb n="0015b10"/>
<p id="pX36p0015b1001">若以滅目無以度目有有不關無無不關有滅非是
<lb n="0015b11"/>度度異於滅縱橫狼藉劫掠群牛不解鑽搖醬猶難
<lb n="0015b12"/>得況酥醍醐如此往推則非佛法。</p>
<lb n="0015b13"/>
<p id="pX36p0015b1301">既非小乘非共乘非菩薩乘非佛乘是何等義邪
(云
<lb n="0015b14"/>云)
。</p>
<lb n="0015b15"/>
<p id="pX36p0015b1501" rend="margin-left:1em">△研第三解。</p>
<lb n="0015b16"/>
<p id="pX36p0015b1601">今研第三解若有餘涅槃既未究竟止可是滅無餘
<lb n="0015b17"/>永免方得稱度者亦應滅度四住非是究竟滅度塵
<lb n="0015b18"/>沙方得稱度又滅度塵沙亦非究竟滅度無明方得
<lb n="0015b19"/>稱度又滅度無明亦非究竟滅度究竟滅度方得稱
<lb n="0015b20"/>度以後望前前非究竟第二第三亦非究竟何得以
<lb n="0015b21"/>初番滅度釋大涅槃
(云云)
。</p>
<lb n="0015b22"/>
<p id="pX36p0015b2201" rend="margin-left:1em">唯約別教漸次以破。</p>
<lb n="0015b23"/>
<p id="pX36p0015b2301" rend="margin-left:1em">△研第四解。</p>
<lb n="0015b24"/>
<p id="pX36p0015b2401">今研第四解凡夫<anchor xml:id="begd1e1618"/>已<anchor xml:id="endd1e1618"/>有還無得是滅亦應凡夫從此
<lb n="0015c01"/>至彼便應是度若凡夫非度凡夫亦復非滅若聖人
<lb n="0015c02"/>
<anchor xml:id="begd1e1629"/>已<anchor xml:id="endd1e1629"/>有還無亦得是滅聖人從此至彼復應是度若凡
<lb n="0015c03"/>聖俱度俱滅若為論異若同凡聖則近陿非高廣若
<lb n="0015c04"/>異凡聖亦非高廣非高故則非無上非廣故則有邊
<lb n="0015c05"/>涯云何以此釋大涅槃。</p>
<lb n="0015c06"/>
<p id="pX36p0015c0601" rend="margin-left:1em">專約圓教融即以破。</p>
<lb n="0015c07"/>
<p id="pX36p0015c0701" rend="margin-left:1em">△次結中。</p>
<lb n="0015c08"/>
<p id="pX36p0015c0801">若具研四解應作四四十六番今但十番而<anchor xml:id="begd1e1659"/>已<anchor xml:id="endd1e1659"/>餘皆
<lb n="0015c09"/>可知明哲自解何俟多言時人以開善為長故薳研
<lb n="0015c10"/>之餘人置而不言耳翻名<anchor xml:id="begd1e1669"/>已<anchor xml:id="endd1e1669"/>如前說。</p>
<lb n="0015c11"/>
<p id="pX36p0015c1101" rend="margin-left:1em">云但十番者第三約別教第四約圓并前第一第
<lb n="0015c12"/>二各四但成十番。</p>
<lb n="0015c13"/>
<p id="pX36p0015c1301" rend="margin-left:1em">△第二釋義為二初釋三義次今依下簡示今經
<lb n="0015c14"/>涅槃。</p>
<p id="pX36p0015c1403" type="inline" rend="margin-left:1em">初文自三就釋大義為四初標列次釋論
<lb n="0015c15"/>下引證釋成三今言下正釋四於一下結成祕藏。</p>
<lb n="0015c16"/>
<p id="pX36p0015c1601">釋其大義者大有三義一理大二智大三用大。</p>
<lb n="0015c17"/>
<p id="pX36p0015c1701" rend="margin-left:1em">初云理大智大用大者此與法華十妙名略而義
<lb n="0015c18"/>同者理智二大當彼自行因果五妙用大當彼化
<lb n="0015c19"/>他能所五妙又彼妙即是此大家之妙此大即是
<lb n="0015c20"/>彼妙家之以義同故。</p>
<lb n="0015c21"/>
<p id="pX36p0015c2101" rend="margin-left:1em">△次引論者。</p>
<lb n="0015c22"/>
<p id="pX36p0015c2201">釋論謂大多勝大取包廣多取含攝勝取秀出。</p>
<lb n="0015c23"/>
<p id="pX36p0015c2301" rend="margin-left:1em">大多勝三與彼對義小異彼以勝對法身大對報
<lb n="0015c24"/>身多對應身體同對異以義通故。</p>
<lb n="0016a01"/>
<p id="pX36p0016a0101" rend="margin-left:1em">△三釋中。</p>
<lb n="0016a02"/>
<p id="pX36p0016a0201">今言法身法界徧一切處是廣大義報身智境照發
<lb n="0016a03"/>相應不可窮盡是含攝義應身自在無能遏絕是勝
<lb n="0016a04"/>出義。</p>
<lb n="0016a05"/>
<p id="pX36p0016a0501" rend="margin-left:1em">云胎藏相應者謂智照境境發智故云相應應身
<lb n="0016a06"/>自在等者機興則應機息則滅無方大用彌輪法
<lb n="0016a07"/>界無能遮止。</p>
<lb n="0016a08"/>
<p id="pX36p0016a0801">於一大字三法具足不縱不橫不可思議名祕密藏
<lb n="0016a09"/>祕密藏者即大涅槃。</p>
<lb n="0016a10"/>
<p id="pX36p0016a1001" rend="margin-left:1em">△二滅為四初標列次性滅下正釋三如是下結
<lb n="0016a11"/>成顯大涅槃四於一滅下結法同譬。</p>
<lb n="0016a12"/>
<p id="pX36p0016a1201">釋般涅為滅滅有三義謂性滅圓滅方便滅。</p>
<lb n="0016a13"/>
<p id="pX36p0016a1301" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0016a14"/>
<p id="pX36p0016a1401" rend="margin-left:1em">△次釋中。</p>
<lb n="0016a15"/>
<p id="pX36p0016a1501">性滅者理性至寂非生非起生起不能喧動故名性
<lb n="0016a16"/>滅圓滅者照無不徧發無不足明窮境極故名圓滅
<lb n="0016a17"/>方便滅者權巧妙能逗必會取必克故名方便滅。</p>
<lb n="0016a18"/>
<p id="pX36p0016a1801" rend="margin-left:1em">云理性至寂者此約契於極果滿以說故云至寂
<lb n="0016a19"/>非生非起者從因契果為生理顯名起只是性滅
<lb n="0016a20"/>生不能喧起不能動故云非也發無不足者此明
<lb n="0016a21"/>境發於智由境發智智無不圓故云足也明窮下
<lb n="0016a22"/>釋智境照發之相逗必會者稱適機宜故取必剋
<lb n="0016a23"/>三密引之無不入實。</p>
<lb n="0016a24"/>
<p id="pX36p0016a2401">如是三滅即三解脫無縛無脫是性淨解脫因果畢
<lb n="0016b01"/>竟是圓淨解脫巧順機宜無染無累是方便淨解脫
<lb n="0016b02"/>於一滅字三脫具足不縱不橫不可思議故名三點
<lb n="0016b03"/>三點者即大涅槃。</p>
<lb n="0016b04"/>
<p id="pX36p0016b0401" rend="margin-left:1em">△三釋槃那為四先標列次正釋三如此下結歸
<lb n="0016b05"/>四於一度下結法同譬。</p>
<lb n="0016b06"/>
<p id="pX36p0016b0601">釋槃那為度度有三義謂實相究竟度智究竟度事
<lb n="0016b07"/>究竟度。</p>
<lb n="0016b08"/>
<p id="pX36p0016b0801" rend="margin-left:1em">初槃那者亦名息息有三義一息生死有為因果
<lb n="0016b09"/>趣入無為名息二修行契實名息下文云若能斷
<lb n="0016b10"/>除三十七品所行之事是名涅槃三息化歸真名
<lb n="0016b11"/>息。</p>
<lb n="0016b12"/>
<p id="pX36p0016b1201" rend="margin-left:1em">△次釋中。</p>
<lb n="0016b13"/>
<p id="pX36p0016b1301">實相度者諸佛之師也非此非彼亦非中流非能非
<lb n="0016b14"/>所無始無終故名實相度佛師度故諸佛亦度論云
<lb n="0016b15"/>智度大道佛善來智度大海佛窮底即其義也智度
<lb n="0016b16"/>者如如智稱如如境函大葢大照發相應故名智度
<lb n="0016b17"/>論云智度相義佛無閡即其義也事度者自度度他
<lb n="0016b18"/>彼我利益無不究竟慈悲誓願一切周悉故名事度。</p>
<lb n="0016b19"/>
<p id="pX36p0016b1901" rend="margin-left:1em">云非能非所二乘及三菩薩能也非所者非兩二
<lb n="0016b20"/>乘及三菩薩所度涅槃也次智度者有三先法次
<lb n="0016b21"/>函下譬顯三照發下合言智度相義者謂如法相
<lb n="0016b22"/>解也。</p>
<lb n="0016b23"/>
<p id="pX36p0016b2301">如此三度即三般若實相般若是一切種智與諸佛
<lb n="0016b24"/>同體觀照般若即一切智與諸佛同意文字般若即
<lb n="0016c01"/>道種智與諸佛同事。</p>
<lb n="0016c02"/>
<p id="pX36p0016c0201" rend="margin-left:1em">△四結中。</p>
<lb n="0016c03"/>
<p id="pX36p0016c0301">於一度字三智具足不縱不橫不可思議故名面上
<lb n="0016c04"/>三目三目者即大涅槃。</p>
<lb n="0016c05"/>
<p id="pX36p0016c0501" rend="margin-left:1em">云面上三目者智是能照目能見故用譬之。</p>
<lb n="0016c06"/>
<p id="pX36p0016c0601" rend="margin-left:1em">△今作下次簡示中二先簡次第不融非今經意。</p>
<lb n="0016c07"/>
<p id="pX36p0016c0701">今作三番九義淺深別異各各不同者雖復多含攝
<lb n="0016c08"/>勝未是今經正意文云法身亦非那可單作三身釋
<lb n="0016c09"/>大文云解脫亦非那可單作三脫釋滅文云般若亦
<lb n="0016c10"/>非那可單作三智釋度故知單釋非今經意。</p>
<lb n="0016c11"/>
<p id="pX36p0016c1101" rend="margin-left:1em">△次今經意下明今經三法互融成大涅槃又二
<lb n="0016c12"/>先明九法互融成大涅槃。</p>
<lb n="0016c13"/>
<p id="pX36p0016c1301">意者文云三法具足名大般涅槃三法即三智三智
<lb n="0016c14"/>即三點三法即九法九法即三法三法即九法是不
<lb n="0016c15"/>縱九法即三法是不橫不竝<anchor xml:id="mod0016013A"/>不別亦<anchor xml:id="mod0016013B"/>復如是不三而
<lb n="0016c16"/>三不一而一所以名祕密藏攝一切法悉入其中是
<lb n="0016c17"/>諸佛體是諸佛師都名總號乃為具足稱大涅槃意
<lb n="0016c18"/>在此耳。</p>
<lb n="0016c19"/>
<p id="pX36p0016c1901" rend="margin-left:1em">△次一智下結法同譬顯大涅槃。</p>
<lb n="0016c20"/>
<p id="pX36p0016c2001">一智三智三智一智所以名一面三目涅槃亦耳一
<lb n="0016c21"/>脫三脫三脫一脫所以名伊字三點涅槃亦爾體意
<lb n="0016c22"/>及事不得相離不得相混不可言言不可思思故名
<lb n="0016c23"/>大涅槃。</p>
<lb n="0016c24"/>
<p id="pX36p0016c2401" rend="margin-left:1em">皆可見。</p>
<lb n="0017a01"/>
<p id="pX36p0017a0101" rend="margin-left:1em">△二釋通名為二先釋次料簡。</p>
<p id="pX36p0017a0113" type="inline" rend="margin-left:1em">初又二先明通
<lb n="0017a02"/>意。</p>
<lb n="0017a03"/>
<p id="pX36p0017a0301">二釋通名者涅槃之名徧布諸處安樂一意亘十法
<lb n="0017a04"/>界皆稱安樂。</p>
<lb n="0017a05"/>
<p id="pX36p0017a0501" rend="margin-left:1em">△次梵行下別經示相為五先引經以示通相次
<lb n="0017a06"/>達磨下別同三若依下判四若擘下斥有餘義不
<lb n="0017a07"/>成五又若下斥通義不可依。</p>
<p id="pX36p0017a0712" type="inline" rend="margin-left:1em">初示中。</p>
<lb n="0017a08"/>
<p id="pX36p0017a0801">梵行品云寒地獄中若遇熱風以之為樂熱地獄中
<lb n="0017a09"/>若遇寒風以之為樂如是安樂亦名涅槃獼猴得酒
<lb n="0017a10"/>則能起舞騰枝躍樹秋水卒至河伯欣然魚鼈噞喁
<lb n="0017a11"/>歕<anchor xml:id="begd1e2076"/>沫<anchor xml:id="endd1e2076"/>戲沼如是安樂亦名涅槃餓鬼飢渴得水食飽
<lb n="0017a12"/>滿則得安樂如是安樂亦名涅槃修羅怖畏得歸依
<lb n="0017a13"/>處則得安樂如是安樂亦名涅槃如貧得藏如病得
<lb n="0017a14"/>差則得安樂如是安樂亦名涅槃檀提婆羅門飽食
<lb n="0017a15"/>撫腹我今此身即是涅槃此計欲界果報法為涅槃
<lb n="0017a16"/>阿羅羅仙得無想定此計色界法為涅槃<g ref="CB15106"/>頭藍弗
<lb n="0017a17"/>得非想定此計無色界法為涅槃文云斷欲界結則
<lb n="0017a18"/>得安樂乃至斷無色界結則得安樂如是安樂亦名
<lb n="0017a19"/>涅槃此多用善因為涅槃也若三十三天常樂我淨
<lb n="0017a20"/>用善果為涅槃也若修二乘者多貪欲人得不淨觀
<lb n="0017a21"/>則得安樂如是安樂亦名涅槃乃至數息慈心念佛
<lb n="0017a22"/>因緣亦如是此計二乘方便法為涅槃也若斷三界
<lb n="0017a23"/>煩惱八萬六萬四萬二萬一萬住處則得安樂如是
<lb n="0017a24"/>安樂亦名涅槃此計二乘果法為涅槃也釋論云菩
<lb n="0017b01"/>薩從初發心常觀涅槃行道初心菩薩亦名涅槃此
<lb n="0017b02"/>文云十住菩薩雖見不了了亦名涅槃諸佛法王聖
<lb n="0017b03"/>主住處乃得名為大般涅槃也涅槃之名隨情逐事
<lb n="0017b04"/>浩蕩若此葢是通名也。</p>
<lb n="0017b05"/>
<p id="pX36p0017b0501" rend="margin-left:1em">噴
(普悶反吐氣也)
文云多用善因者謂因於現善而得於
<lb n="0017b06"/>樂名為善因又三十三天用善果者三十三天有
<lb n="0017b07"/>不死甘露君臣共服譬常樂我淨此則用於十五
<lb n="0017b08"/>果法為涅槃也。</p>
<lb n="0017b09"/>
<p id="pX36p0017b0901" rend="margin-left:1em">△次引同中三先引經釋相次二乘下判屬三昔
<lb n="0017b10"/>滅下結昔非顯今是。</p>
<lb n="0017b11"/>
<p id="pX36p0017b1101">達磨<g ref="CB15106"/>多羅此翻法勝解云煩惱滅名有餘涅槃引
<lb n="0017b12"/>經云滅諸煩惱名為涅槃離於生死名無餘涅槃引
<lb n="0017b13"/>經云離諸有者乃名涅槃此就所滅釋二種涅槃也。</p>
<lb n="0017b14"/>
<p id="pX36p0017b1401" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0017b15"/>
<p id="pX36p0017b1501" rend="margin-left:1em">△次判中。</p>
<lb n="0017b16"/>
<p id="pX36p0017b1601">二乘所得二涅槃若於如來皆是有餘唯佛乃是無
<lb n="0017b17"/>餘引勝鬘云二乘是有餘如來是無餘。</p>
<lb n="0017b18"/>
<p id="pX36p0017b1801" rend="margin-left:1em">云二乘是有餘者未斷變易故。</p>
<lb n="0017b19"/>
<p id="pX36p0017b1901" rend="margin-left:1em">△三
(結昔非顯今是)
。</p>
<lb n="0017b20"/>
<p id="pX36p0017b2001">昔滅是盡今滅非盡經云不應生滅盡想涅槃非滅
<lb n="0017b21"/>非滅故常也。</p>
<lb n="0017b22"/>
<p id="pX36p0017b2201" rend="margin-left:1em">昔滅是盡者明真諦涅槃是有盡法以未見中故。</p>
<lb n="0017b23"/>
<p id="pX36p0017b2301">若依<g ref="CB15106"/>多之解乃是通涅槃今昔相對一途之說。</p>
<lb n="0017b24"/>
<p id="pX36p0017b2401" rend="margin-left:1em">△四斥中。</p>
<lb n="0017c01"/>
<p id="pX36p0017c0101">若擘肌分理義則不然何者二乘有餘無餘所滅則
<lb n="0017c02"/>異真諦則同若於如來皆是有餘唯佛是無餘者若
<lb n="0017c03"/>爾二乘既是有餘涅槃子縛斷破無明入菩薩位見
<lb n="0017c04"/>佛性生死身謝即應同佛入無餘涅槃何事被訶言
<lb n="0017c05"/>非不斷煩惱不到彼岸破除草庵若此等皆無分者
<lb n="0017c06"/>云何對佛是有餘涅槃。</p>
<lb n="0017c07"/>
<p id="pX36p0017c0701" rend="margin-left:1em">云肌者彼也斥意者若分別有餘無餘涅槃無為
<lb n="0017c08"/>之理隨教不同義皆有在不同古人一槩判之大
<lb n="0017c09"/>小無歸故云不然言所滅則異者滅子縛得有餘
<lb n="0017c10"/>滅果縛得無餘又聲聞觀四諦以滅子果二縛支
<lb n="0017c11"/>佛觀十二因緣以滅子果二縛又聲聞<anchor xml:id="begd1e2252"/>但<anchor xml:id="endd1e2252"/>滅正使
<lb n="0017c12"/>支佛兼滅少習故云所滅異也若爾二乘至見佛
<lb n="0017c13"/>性者難意者佛及二乘有餘無餘各別何得相望
<lb n="0017c14"/>釋之。</p>
<lb n="0017c15"/>
<p id="pX36p0017c1501">又若二乘有餘無餘對佛而得是有餘涅槃者自地
<lb n="0017c16"/>獄以上至菩薩<anchor xml:id="begd1e2273"/>已<anchor xml:id="endd1e2273"/>還例應如此若諸涅槃皆不可得
<lb n="0017c17"/>然二乘安是故知<g ref="CB15106"/>多羅之說不可依也。</p>
<lb n="0017c18"/>
<p id="pX36p0017c1801" rend="margin-left:1em">△次料簡中二先問。</p>
<lb n="0017c19"/>
<p id="pX36p0017c1901">問安樂之名通十法界佛性四德名復云何。</p>
<lb n="0017c20"/>
<p id="pX36p0017c2001" rend="margin-left:1em">△次答於中三一答佛性通二答四德通三然名
<lb n="0017c21"/>下示須三番四句料簡。</p>
<lb n="0017c22"/>
<p id="pX36p0017c2201">答經云一切諸法中悉有安樂性一切眾生悉有佛
<lb n="0017c23"/>性豈非佛性通邪。</p>
<lb n="0017c24"/>
<p id="pX36p0017c2401" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0018a01"/>
<p id="pX36p0018a0101" rend="margin-left:1em">△次四德通中。</p>
<lb n="0018a02"/>
<p id="pX36p0018a0201">文云二十五有有我不邪答言有我寱言刀刀又楊
<lb n="0018a03"/>樹黃葉等豈非四德通邪。</p>
<lb n="0018a04"/>
<p id="pX36p0018a0401" rend="margin-left:1em">云二十五有有我不邪者具足應云有我樂淨常
<lb n="0018a05"/>不邪寱言刀刀者外計邪常等四也楊樹譬妄常
<lb n="0018a06"/>黃葉譬妄淨木牛馬譬妄樂木男女譬妄我故云
<lb n="0018a07"/>等也。</p>
<lb n="0018a08"/>
<p id="pX36p0018a0801" rend="margin-left:1em">△三四句料簡中四初明名義通故須三四料簡
<lb n="0018a09"/>次釋三前一下結三番爾齊四問如此下正料簡。</p>
<lb n="0018a10"/>
<p id="pX36p0018a1001">然名乃該通義不得混應作三番四句料簡。</p>
<lb n="0018a11"/>
<p id="pX36p0018a1101" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0018a12"/>
<p id="pX36p0018a1201" rend="margin-left:1em">△次正釋自為二先標列四句。</p>
<lb n="0018a13"/>
<p id="pX36p0018a1301">初四句謂通別亦通亦別非通非別。</p>
<lb n="0018a14"/>
<p id="pX36p0018a1401" rend="margin-left:1em">△次通下釋文自為四初通。</p>
<lb n="0018a15"/>
<p id="pX36p0018a1501">通者如向說。</p>
<lb n="0018a16"/>
<p id="pX36p0018a1601" rend="margin-left:1em">如向前六道二十五有皆通有涅槃是。</p>
<lb n="0018a17"/>
<p id="pX36p0018a1701" rend="margin-left:1em">△次別。</p>
<lb n="0018a18"/>
<p id="pX36p0018a1801">別者各有所以六道以安身適性為安樂猶起煩惱
<lb n="0018a19"/>惡因招生死苦果安樂義不成要斷煩惱使苦樂不
<lb n="0018a20"/>復隨身憂喜不復隨心得有餘無餘<g ref="CB01926"/>身滅智隔別
<lb n="0018a21"/>生死入于涅槃者則與六道別也。</p>
<lb n="0018a22"/>
<p id="pX36p0018a2201" rend="margin-left:1em">可見。</p>
<lb n="0018a23"/>
<p id="pX36p0018a2301" rend="margin-left:1em">△三兩亦句中。</p>
<lb n="0018a24"/>
<p id="pX36p0018a2401">菩薩從初心為一切眾生觀涅槃行道望二乘是別
<lb n="0018b01"/>望佛猶通即是亦通亦別也。</p>
<lb n="0018b02"/>
<p id="pX36p0018b0201" rend="margin-left:1em">云望佛由通者由與小共復屬通途未階究竟大
<lb n="0018b03"/>涅槃故名為亦通。</p>
<lb n="0018b04"/>
<p id="pX36p0018b0401" rend="margin-left:1em">△四兩非句中。</p>
<lb n="0018b05"/>
<p id="pX36p0018b0501">諸佛究竟大般涅槃非六道之通非二乘之別即非
<lb n="0018b06"/>通非別之安樂也。</p>
<lb n="0018b07"/>
<p id="pX36p0018b0701" rend="margin-left:1em">亦應云非方便教菩薩之別又無者略。</p>
<lb n="0018b08"/>
<p id="pX36p0018b0801" rend="margin-left:1em">△又安樂下第二番為二先標列。</p>
<lb n="0018b09"/>
<p id="pX36p0018b0901">又安樂之名或是病非藥或是藥非病或亦藥亦病
<lb n="0018b10"/>或非病非藥。</p>
<lb n="0018b11"/>
<p id="pX36p0018b1101" rend="margin-left:1em">△次釋自為四句。</p>
<lb n="0018b12"/>
<p id="pX36p0018b1201">是病者長者沒<anchor xml:id="begd1e2472"/>已<anchor xml:id="endd1e2472"/>劫掠群牛𤚲乳自食漿酪醍醐一
<lb n="0018b13"/>切皆失如來去後鈔竊正法常樂之名如蟲食木偶
<lb n="0018b14"/>得成字不識是非廣起顛倒沈淪生死隨其流處有
<lb n="0018b15"/>種種名或辛或酸故知三界四倒<anchor xml:id="begd1e2496"/>但<anchor xml:id="endd1e2496"/>是病而非藥。</p>
<lb n="0018b16"/>
<p id="pX36p0018b1601">為治此病說四非常倒瀉此病病去惑盡名入涅槃
<lb n="0018b17"/>文云三種病中無三種藥三種藥中無三種病此小
<lb n="0018b18"/>涅槃<anchor xml:id="begd1e2510"/>但<anchor xml:id="endd1e2510"/>藥而非病。</p>
<lb n="0018b19"/>
<p id="pX36p0018b1901">雖復病去而藥不亡還執此藥而復成病文云其後
<lb n="0018b20"/>不久王復得病當知四非常亦藥亦病也。</p>
<lb n="0018b21"/>
<p id="pX36p0018b2101" rend="margin-left:1em">初二三句可見。</p>
<lb n="0018b22"/>
<p id="pX36p0018b2201" rend="margin-left:1em">△第四句又二先明以小斥劣。</p>
<lb n="0018b23"/>
<p id="pX36p0018b2301">治此病故還用常樂我淨而倒瀉之故斥無常病說
<lb n="0018b24"/>於新伊是勝三修不同凡夫之倒病不同二乘之偏
<lb n="0018c01"/>藥故名非藥非病。</p>
<lb n="0018c02"/>
<p id="pX36p0018c0201" rend="margin-left:1em">△次又新下重釋。</p>
<lb n="0018c03"/>
<p id="pX36p0018c0301">又新伊<anchor xml:id="begd1e2556"/>但<anchor xml:id="endd1e2556"/>是藥而非病正法正性非藥非病之安樂
<lb n="0018c04"/>也。</p>
<lb n="0018c05"/>
<p id="pX36p0018c0501" rend="margin-left:1em">竝如文。</p>
<lb n="0018c06"/>
<p id="pX36p0018c0601" rend="margin-left:1em">△又小而下第三番亦二先列句。</p>
<lb n="0018c07"/>
<p id="pX36p0018c0701">又小而非大大而非小亦小亦大非小非大。</p>
<lb n="0018c08"/>
<p id="pX36p0018c0801" rend="margin-left:1em">△次釋自為四初小。</p>
<lb n="0018c09"/>
<p id="pX36p0018c0901">小者二乘也雖斷煩惱猶有習氣我身我衣我去我
<lb n="0018c10"/>來謂佛與<anchor xml:id="begd1e2592"/>己<anchor xml:id="endd1e2592"/>等唯有常淨無有我樂三寶差別則是
<lb n="0018c11"/>習氣所以為小也。</p>
<lb n="0018c12"/>
<p id="pX36p0018c1201" rend="margin-left:1em">如文。</p>
<lb n="0018c13"/>
<p id="pX36p0018c1301" rend="margin-left:1em">△大句中。</p>
<lb n="0018c14"/>
<p id="pX36p0018c1401">云何名大諸佛如來竪出九界橫收一切無邊底故
<lb n="0018c15"/>常大丈夫故常能化度一切故常不可思議故常具
<lb n="0018c16"/>八自在故我斷苦樂故樂大寂故樂一切知故樂身
<lb n="0018c17"/>常故樂有大淨故業淨身淨心淨是故名為大涅槃。</p>
<lb n="0018c18"/>
<p id="pX36p0018c1801" rend="margin-left:1em">云無邊底者表橫竪不二。</p>
<lb n="0018c19"/>
<p id="pX36p0018c1901" rend="margin-left:1em">△三兩亦句。</p>
<lb n="0018c20"/>
<p id="pX36p0018c2001">菩薩望下為亦大望上為亦小。</p>
<lb n="0018c21"/>
<p id="pX36p0018c2101" rend="margin-left:1em">可見。</p>
<lb n="0018c22"/>
<p id="pX36p0018c2201" rend="margin-left:1em">△四兩非句。</p>
<lb n="0018c23"/>
<p id="pX36p0018c2301">凡夫六道不斷通惑故非小無四德故非大例前應
<lb n="0018c24"/>就理為非小非大互顯令易解耳。</p>
<lb n="0019a01"/>
<p id="pX36p0019a0101" rend="margin-left:1em">為二先釋次例竝可見。</p>
<lb n="0019a02"/>
<p id="pX36p0019a0201">前一番從地獄<anchor xml:id="begd1e2673"/>已<anchor xml:id="endd1e2673"/>上料揀次一番從外道<anchor xml:id="begd1e2679"/>已<anchor xml:id="endd1e2679"/>上料揀
<lb n="0019a03"/>次一番從二乘<anchor xml:id="begd1e2687"/>已<anchor xml:id="endd1e2687"/>上料揀。</p>
<lb n="0019a04"/>
<p id="pX36p0019a0401" rend="margin-left:1em">△四正料簡中二先問。</p>
<lb n="0019a05"/>
<p id="pX36p0019a0501">問如此料揀六道二乘既非安樂何故強說為涅槃
<lb n="0019a06"/>邪。</p>
<lb n="0019a07"/>
<p id="pX36p0019a0701" rend="margin-left:1em">△次答。</p>
<lb n="0019a08"/>
<p id="pX36p0019a0801">答通有四悉檀因緣故則作通說云何更別問邪所
<lb n="0019a09"/>以作通說者為悅眾生故引導生善故破壞諸惡故
<lb n="0019a10"/>顯昔第一義故通說無咎又佛常依三諦說法依俗
<lb n="0019a11"/>故說六道安樂依真故說二乘安樂依中故說佛菩
<lb n="0019a12"/>薩安樂又不離俗而有真中尚得即俗即真即中何
<lb n="0019a13"/>意不得六道說通安樂是涅槃邪龍樹云因緣所生
<lb n="0019a14"/>法即空即假即中是其義也。</p>
<lb n="0019a15"/>
<p id="pX36p0019a1501" rend="margin-left:1em">為五初正答有四悉因緣故須通說次所以下別
<lb n="0019a16"/>示四悉益相三又佛下明佛說必依諦故須通四
<lb n="0019a17"/>又不離下明達俗即真中故須通五龍樹下引證
<lb n="0019a18"/>言因緣所生法者六道法也即空者六道有二乘
<lb n="0019a19"/>法也即假者六道有菩薩法也即中者六道有佛
<lb n="0019a20"/>法也故云何意不得六道為涅槃邪。</p>
<lb n="0019a21"/>
<p id="pX36p0019a2101" rend="margin-left:1em">△三釋無名為三先敘舊次初家下破三今言下
<lb n="0019a22"/>正釋。</p>
<p id="pX36p0019a2203" type="inline" rend="margin-left:1em">初為二先標。</p>
<lb n="0019a23"/>
<p id="pX36p0019a2301">三釋無名者先出舊解。</p>
<lb n="0019a24"/>
<p id="pX36p0019a2401" rend="margin-left:1em">△次釋。</p>
<lb n="0019b01"/>
<p id="pX36p0019b0101">一云真如實際等是真諦名佛果涅槃常樂我淨等
<lb n="0019b02"/>是俗諦名而言涅槃無名者無生死患累之名而有
<lb n="0019b03"/>美玅之名也引互無為證涅槃無生死之名生死無
<lb n="0019b04"/>涅槃之名耳二云真諦涅槃俱無名無相名相所不
<lb n="0019b05"/>及言語道斷心行處滅引肇論江河競注而不流日
<lb n="0019b06"/>月歷天而不周豈有名於其間哉三云真諦無名佛
<lb n="0019b07"/>果涅槃雖復冥真猶是續待二假故涅槃不得無名
<lb n="0019b08"/>也。</p>
<lb n="0019b09"/>
<p id="pX36p0019b0901" rend="margin-left:1em">又自有於真善玅有之名然古人皆約所無以釋
<lb n="0019b10"/>涅槃無名次家名相所不及者謂言語道斷故名
<lb n="0019b11"/>所不及心行處滅故相所不及又引肇論有四句
<lb n="0019b12"/>謂旋嵐<g ref="CB18131"/>岳而常靜江河競注而不流野馬飄鼓
<lb n="0019b13"/>而不動日月歷天不周此四句是彼物不遷論文
<lb n="0019b14"/>彼明俗諦三世無來去今用衍門初義釋者應云
<lb n="0019b15"/>江河競注謂俗諦而不流謂俗如幻如化餘三句
<lb n="0019b16"/>例爾正當今文約有即空無生真諦明矣第三家
<lb n="0019b17"/>云猶是續待二假者由因滅果即相續假佛果涅
<lb n="0019b18"/>槃異菩薩所得即竪待唯佛得之眾生未得即橫
<lb n="0019b19"/>待因成是所破故不說之。</p>
<lb n="0019b20"/>
<p id="pX36p0019b2001" rend="margin-left:1em">△次破中三先騰執次若定下破三然三藏下結
<lb n="0019b21"/>判。</p>
<lb n="0019b22"/>
<p id="pX36p0019b2201">初家真俗俱有名第二家真俗俱無名第三家真無
<lb n="0019b23"/>名俗有名應更有第四家執真有名俗無名未見執
<lb n="0019b24"/>者。</p>
<lb n="0019c01"/>
<p id="pX36p0019c0101" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0019c02"/>
<p id="pX36p0019c0201" rend="margin-left:1em">△次破中二先破墮倒以能為所故。</p>
<lb n="0019c03"/>
<p id="pX36p0019c0301">若定執此墮四倒見若以四為方便正是三藏四門。</p>
<lb n="0019c04"/>
<p id="pX36p0019c0401" rend="margin-left:1em">△次何者下釋文自有四。</p>
<p id="pX36p0019c0411" type="inline" rend="margin-left:1em">初文為二先判墮小
<lb n="0019c05"/>有。</p>
<lb n="0019c06"/>
<p id="pX36p0019c0601">何者若引互無有美玅之名者斷奠是三藏有門。</p>
<lb n="0019c07"/>
<p id="pX36p0019c0701" rend="margin-left:1em">△次能通下釋。</p>
<lb n="0019c08"/>
<p id="pX36p0019c0801">能通是有所通是非有何得用小乘能通釋大涅槃
<lb n="0019c09"/>所通指荒塗為寶所認魚目是明珠大無所以。</p>
<lb n="0019c10"/>
<p id="pX36p0019c1001" rend="margin-left:1em">於中云指三途為寶所者若以二乘能通釋大涅
<lb n="0019c11"/>槃狀當指三途為寶所等。</p>
<lb n="0019c12"/>
<p id="pX36p0019c1201">若言真諦涅槃皆無名者秖是三藏空門。</p>
<lb n="0019c13"/>
<p id="pX36p0019c1301">若言真諦無名佛果涅槃猶是續待二假者秖是三
<lb n="0019c14"/>藏亦有亦無門。</p>
<lb n="0019c15"/>
<p id="pX36p0019c1501">復應有計非有非無門者未見其人也。</p>
<lb n="0019c16"/>
<p id="pX36p0019c1601" rend="margin-left:1em">二三四門可解。</p>
<lb n="0019c17"/>
<p id="pX36p0019c1701" rend="margin-left:1em">△三結判中文為四初判失次縱令下約教縱之
<lb n="0019c18"/>三將此下結非四問答釋疑。</p>
<lb n="0019c19"/>
<p id="pX36p0019c1901">然三藏涅槃既非數法尚不是一何得有四四者能
<lb n="0019c20"/>通之門耳不可以能通為所通。</p>
<lb n="0019c21"/>
<p id="pX36p0019c2101" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0019c22"/>
<p id="pX36p0019c2201" rend="margin-left:1em">△次縱中。</p>
<lb n="0019c23"/>
<p id="pX36p0019c2301">縱令跨節是通教四門者亦不可以通教能通為通
<lb n="0019c24"/>教所通何得以共能通釋別所通又跨節為別教能
<lb n="0020a01"/>通者亦不得以別能通為別所通那得以別能通釋
<lb n="0020a02"/>圓所通。</p>
<lb n="0020a03"/>
<p id="pX36p0020a0301" rend="margin-left:1em">云跨節者只是越藏用通等。</p>
<lb n="0020a04"/>
<p id="pX36p0020a0401" rend="margin-left:1em">△三結非中。</p>
<lb n="0020a05"/>
<p id="pX36p0020a0501">將此望之節節無意窈然大遠故不用此無名釋大
<lb n="0020a06"/>涅槃
(云云)
。</p>
<lb n="0020a07"/>
<p id="pX36p0020a0701" rend="margin-left:1em">云杳然大遠者去大涅槃途遠也。</p>
<lb n="0020a08"/>
<p id="pX36p0020a0801" rend="margin-left:1em">△四釋疑為二先問次答。</p>
<lb n="0020a09"/>
<p id="pX36p0020a0901">問古來傳譯什師命世升堂入室一肇而<anchor xml:id="begd1e2994"/>已<anchor xml:id="endd1e2994"/>肇作涅
<lb n="0020a10"/>槃無名論其詞虗豁洋洋滿耳世人翫味卷不釋手
<lb n="0020a11"/>意復云何。</p>
<lb n="0020a12"/>
<p id="pX36p0020a1201" rend="margin-left:1em">初問意者論與前諸意復云何邪。</p>
<lb n="0020a13"/>
<p id="pX36p0020a1301" rend="margin-left:1em">△次答為六先謙恭以示旨趣次其論下釋四句
<lb n="0020a14"/>相三然其下示論元意四辨差下判其所屬五夫
<lb n="0020a15"/>通下斥失執共能通而求別所終不得可六然綱
<lb n="0020a16"/>下結非。</p>
<lb n="0020a17"/>
<p id="pX36p0020a1701">答高僧盛德日月在懷既不親承其門難見鑽仰遺
<lb n="0020a18"/>文管窺而<anchor xml:id="begd1e3032"/>已<anchor xml:id="endd1e3032"/>觀其旨趣不出四句。</p>
<lb n="0020a19"/>
<p id="pX36p0020a1901" rend="margin-left:1em">初云高僧者謂肇公也。</p>
<lb n="0020a20"/>
<p id="pX36p0020a2001" rend="margin-left:1em">△次釋相文因為四初有句中。</p>
<lb n="0020a21"/>
<p id="pX36p0020a2101">其論云有餘無餘涅槃者良是出處之異號應物之
<lb n="0020a22"/>假名若無聖人知無者誰若無聖人誰與道遊即其
<lb n="0020a23"/>有句也。</p>
<lb n="0020a24"/>
<p id="pX36p0020a2401" rend="margin-left:1em">其論有餘無餘者只緣云有餘無餘涅槃則成通
<lb n="0020b01"/>義何以不云三德涅槃又良是出處者出是有餘
<lb n="0020b02"/>處是無餘也。</p>
<lb n="0020b03"/>
<p id="pX36p0020b0301" rend="margin-left:1em">△次無次無句中。</p>
<lb n="0020b04"/>
<p id="pX36p0020b0401">寂寥虗豁不可以形名得微玅無相不可以有心知
<lb n="0020b05"/>豈有名於其間哉即其無句也。</p>
<lb n="0020b06"/>
<p id="pX36p0020b0601" rend="margin-left:1em">云不可以形名得者謂不可以身說得也。</p>
<lb n="0020b07"/>
<p id="pX36p0020b0701" rend="margin-left:1em">△三兩亦句中。</p>
<lb n="0020b08"/>
<p id="pX36p0020b0801">果有其所以不有故不可得而有有其所以不無故
<lb n="0020b09"/>不可得而無耳恍忽窈冥其中有精本之有境則五
<lb n="0020b10"/>陰永滅推之無鄉則幽靈不竭即其亦有亦無句也。</p>
<lb n="0020b11"/>
<p id="pX36p0020b1101" rend="margin-left:1em">云果有其所以者皆以上句證無故云所以不有
<lb n="0020b12"/>下句證有故云不可得而有又恍忽窈冥無也其
<lb n="0020b13"/>中有精亦有也本有下例爾。</p>
<lb n="0020b14"/>
<p id="pX36p0020b1401" rend="margin-left:1em">△四雙非句中。</p>
<lb n="0020b15"/>
<p id="pX36p0020b1501">然則有無絕於內稱謂淪於外視聽之所不暨四空
<lb n="0020b16"/>之所昏昧而欲以有無題牓標其方域者不亦邈哉
<lb n="0020b17"/>即其非有非無句也。</p>
<lb n="0020b18"/>
<p id="pX36p0020b1801" rend="margin-left:1em">論者沒也暨
(其菓反及也亦居未反縣名在會稽)
四空者只是四句
<lb n="0020b19"/>皆忌耳邈者遠也。</p>
<lb n="0020b20"/>
<p id="pX36p0020b2001" rend="margin-left:1em">△三爾無意意在共乘。</p>
<lb n="0020b21"/>
<p id="pX36p0020b2101">然其作論談大意不在小不可謂是三藏四句也文
<lb n="0020b22"/>云超度有流言不涉界外之流大患永滅不滅涅槃
<lb n="0020b23"/>之患故不可謂是別圓四句也。</p>
<lb n="0020b24"/>
<p id="pX36p0020b2401" rend="margin-left:1em">△四
(判其所屬)
。</p>
<lb n="0020c01"/>
<p id="pX36p0020c0101">辨差中云三車出於火宅俱出生死無為一也此以
<lb n="0020c02"/>三三於無非無有三如來結習都盡聲聞結盡習不
<lb n="0020c03"/>盡盡者去尺無尺去寸無寸修短在於尺寸不在無
<lb n="0020c04"/>也智鑒有淺深德行有厚薄雖俱至彼岸而升降不
<lb n="0020c05"/>同彼岸豈異異自我耳以此推之歸宗指極在於三
<lb n="0020c06"/>人同以無言說道斷煩惱入涅槃文義孱然何可隱
<lb n="0020c07"/>諱故知是通教四句也。</p>
<lb n="0020c08"/>
<p id="pX36p0020c0801" rend="margin-left:1em">論中有辨差十演也此以三三於無者意云能無
<lb n="0020c09"/>則有三乘所無唯一真諦去尺等者積寸以成尺
<lb n="0020c10"/>故去尺無寸如結習都盡也。</p>
<lb n="0020c11"/>
<p id="pX36p0020c1101" rend="margin-left:1em">△五斥失中。</p>
<lb n="0020c12"/>
<p id="pX36p0020c1201">夫通教詮理非有非數而以有無四句為通道之門
<lb n="0020c13"/>若執門求所通其失一也叉通教體法之觀非如來
<lb n="0020c14"/>本懷隨自意語乃是俯提枝末隨他意語故嬰兒行
<lb n="0020c15"/>云不知苦樂晝夜親疏等相不能造作大小諸事名
<lb n="0020c16"/>曰嬰兒不知苦樂是泯憂喜不知晝夜是齊明暗不
<lb n="0020c17"/>知親疏是等憎愛不作大小是亡巨細三人同學體
<lb n="0020c18"/>觀喻之以嬰兒俱證無為喻之以入水論其智德喻
<lb n="0020c19"/>之以三獸論其斷德喻之以<g ref="CB01926"/>斷宗在他經要非此
<lb n="0020c20"/>典那忽將彼釋此其失二也又法華教起<anchor xml:id="begd1e3243"/>已<anchor xml:id="endd1e3243"/>破化城
<lb n="0020c21"/>一切諸菩薩疑網悉<anchor xml:id="begd1e3251"/>已<anchor xml:id="endd1e3251"/>除千二百羅漢悉亦當作佛
<lb n="0020c22"/>佛開通教方便之門示真實相云何追欣三獸更建
<lb n="0020c23"/>草菴其失三也又聾瞶之徒不在法華席者於哀歎
<lb n="0020c24"/>品中更為分別汝先所修悉是顛倒我先所說亦非
<lb n="0021a01"/>實語斥故顯新指劣明勝云何違經波動水浪握捉
<lb n="0021a02"/>瓦礫持作月形其失四也。</p>
<lb n="0021a03"/>
<p id="pX36p0021a0301" rend="margin-left:1em">文自為四初失如文次失中云俯者就下也提者
<lb n="0021a04"/>誘也如嬰兒失故鄉俯提弱喪即其事也第三失
<lb n="0021a05"/>如文第四失中齪
(測角反不齊也)
。</p>
<lb n="0021a06"/>
<p id="pX36p0021a0601" rend="margin-left:1em">△六結非者。</p>
<lb n="0021a07"/>
<p id="pX36p0021a0701">然綱維既闕網目安寄執佛法之遺棄謂是真實徒
<lb n="0021a08"/>施於十演終非三德明矣。</p>
<lb n="0021a09"/>
<p id="pX36p0021a0901" rend="margin-left:1em">若開權顯實示圓常佛性即今經綱維如彼所釋
<lb n="0021a10"/>
<anchor xml:id="begd1e3303"/>但<anchor xml:id="endd1e3303"/>是綱維之外網目而<anchor xml:id="begd1e3309"/>已<anchor xml:id="endd1e3309"/>故云安寄等十演者論
<lb n="0021a11"/>有十演九折。</p>
<lb n="0021a12"/>
<p id="pX36p0021a1201" rend="margin-left:1em">△三正釋文為六初標意次無名下明今涅槃從
<lb n="0021a13"/>所離得名三無如是下示圓四門從所得以顯體
<lb n="0021a14"/>四無名之下結開權顯實明今經圓常涅槃故云
<lb n="0021a15"/>超度等五諸師下斤失六梵行下引文以顯今經
<lb n="0021a16"/>涅槃無名。</p>
<lb n="0021a17"/>
<p id="pX36p0021a1701">今言涅槃無名涅槃者指三德涅槃也。</p>
<lb n="0021a18"/>
<p id="pX36p0021a1801">無名者無六道安樂之名也又無三藏有門見有得
<lb n="0021a19"/>道獲有餘無餘涅槃之名亦無見空得道亦無亦空
<lb n="0021a20"/>亦有得道亦無非空非有得道獲有餘無餘涅槃之
<lb n="0021a21"/>名也又無三乘共行十地有門得道獲有餘無餘涅
<lb n="0021a22"/>槃之名也亦無空門亦空亦有門非空非有門得道
<lb n="0021a23"/>獲有餘無餘涅槃之名也又無別教有門得道常住
<lb n="0021a24"/>涅槃之名也亦無空門亦空亦有門非空非有門得
<lb n="0021b01"/>道獲常住涅槃之名也。</p>
<lb n="0021b02"/>
<p id="pX36p0021b0201" rend="margin-left:1em">初二如文。</p>
<lb n="0021b03"/>
<p id="pX36p0021b0301" rend="margin-left:1em">△三示圓門中。</p>
<lb n="0021b04"/>
<p id="pX36p0021b0401">無如是等諸方便之名從所離故故言無名從所得
<lb n="0021b05"/>故故言涅槃此即圓教有門之意也又非離諸名外
<lb n="0021b06"/>別一涅槃即諸名無名便是涅槃故言涅槃無名此
<lb n="0021b07"/>圓教空門意也又從所離故故言無名從能離故故
<lb n="0021b08"/>言涅槃能所合稱故言涅槃無名此圓教亦空亦有
<lb n="0021b09"/>門意也若有能所則大有名何謂無名今無能所稱
<lb n="0021b10"/>為涅槃無名此是圓教非有非無門意也門雖有四
<lb n="0021b11"/>涅槃非四也
(云云)
。</p>
<lb n="0021b12"/>
<p id="pX36p0021b1201" rend="margin-left:1em">初有門約相待釋次空門約開權絕待釋兩亦門
<lb n="0021b13"/>約雙用釋雙非門約雙非第三以顯第四門相。</p>
<lb n="0021b14"/>
<p id="pX36p0021b1401">無名之意超度爾許諸涅槃名然後乃顯圓當四門
<lb n="0021b15"/>大般涅槃。</p>
<lb n="0021b16"/>
<p id="pX36p0021b1601">諸師都未嘗分別一兩節目即道無名無何等名名
<lb n="0021b17"/>曰無名疑誤後生今所不用也。</p>
<lb n="0021b18"/>
<p id="pX36p0021b1801">故梵行品云無緣慈者不緣眾生亦不緣法緣於如
<lb n="0021b19"/>來故名無緣今亦例此無六道之名無四聖之名而
<lb n="0021b20"/>有祕藏涅槃之名故言涅槃無名也。</p>
<lb n="0021b21"/>
<p id="pX36p0021b2101" rend="margin-left:1em">△第四釋假名文為七初引德王徵責為立名之
<lb n="0021b22"/>由次加葉下明為緣假設三智度下引同四亦如
<lb n="0021b23"/>下舉例釋成五是大涅槃下明今經三假相六當
<lb n="0021b24"/>知下結前諸意七大論下引同。</p>
<lb n="0021c01"/>
<p id="pX36p0021c0101">四釋假名者德王初云涅槃非名非相云何而言可
<lb n="0021c02"/>得見聞不可見故無相不可聞故無名佛以佛眼佛
<lb n="0021c03"/>耳尚不見聞況復下地及與凡夫而能見聞大悲方
<lb n="0021c04"/>便動樹訓風舉扇喻月能令機緣而得見聞其見聞
<lb n="0021c05"/>者實無見聞而言見聞。</p>
<lb n="0021c06"/>
<p id="pX36p0021c0601" rend="margin-left:1em">初又二先引經明無次大悲下釋得名之意。</p>
<lb n="0021c07"/>
<p id="pX36p0021c0701" rend="margin-left:1em">△次迦葉下明假設。</p>
<lb n="0021c08"/>
<p id="pX36p0021c0801">迦葉品云涅槃一名有無量名亦名無生無出乃至
<lb n="0021c09"/>亦名甘露亦名吉祥凡列二十五種示其無量悉為
<lb n="0021c10"/>眾生而假施設文云如坻羅婆夷名為食油實不食
<lb n="0021c11"/>油無有因緣強為立名名為食油如經廣說涅槃亦
<lb n="0021c12"/>爾無有因緣強為立名名為涅槃。</p>
<lb n="0021c13"/>
<p id="pX36p0021c1301" rend="margin-left:1em">又二亦先引經立意次文云下明為緣強立引物
<lb n="0021c14"/>入實。</p>
<lb n="0021c15"/>
<p id="pX36p0021c1501">智度云名假施設受假施設法假施設實非色心而
<lb n="0021c16"/>言色心是法假施設於色心上更設五陰十二入十
<lb n="0021c17"/>八界等是受假施設於陰入界上更立張王李趙等
<lb n="0021c18"/>是名假施設。</p>
<lb n="0021c19"/>
<p id="pX36p0021c1901">亦如攬色香味觸是法假施設於四微上更作根莖
<lb n="0021c20"/>枝葉等是受假施設根莖之上更立楓柟柹柏等名
<lb n="0021c21"/>是名假施設。</p>
<lb n="0021c22"/>
<p id="pX36p0021c2201" rend="margin-left:1em">△五明今經三假。</p>
<lb n="0021c23"/>
<p id="pX36p0021c2301">是大涅槃亦復如是強指此實法名為佛師是佛祕
<lb n="0021c24"/>藏是法假施設於佛師上更復分別法身般若解脫
<lb n="0022a01"/>三點是受假施設於三點上更立名字大般涅槃是
<lb n="0022a02"/>名假施設或復呼為洲渚窟宅或復呼為乳麋玅味
<lb n="0022a03"/>或復呼為醍醐上藥或復呼為一闡提或復呼為一
<lb n="0022a04"/>破戒明鏡譬說虗空不可得無障閡如是豈非名假
<lb n="0022a05"/>施設。</p>
<lb n="0022a06"/>
<p id="pX36p0022a0601" rend="margin-left:1em">又二先釋三假相次或復下出異名竝可解。</p>
<lb n="0022a07"/>
<p id="pX36p0022a0701">當知從地獄以上至佛<anchor xml:id="begd1e3577"/>已<anchor xml:id="endd1e3577"/>還皆言安樂者悉假名也。</p>
<lb n="0022a08"/>
<p id="pX36p0022a0801" rend="margin-left:1em">△七引同中二先引同。</p>
<lb n="0022a09"/>
<p id="pX36p0022a0901">大論云眾生無上者佛是法無上者涅槃是。</p>
<lb n="0022a10"/>
<p id="pX36p0022a1001" rend="margin-left:1em">△次所以下釋意於中為八一為令達俗悟二空
<lb n="0022a11"/>理次涅槃下明涅槃體徧三智度下引論遣執達
<lb n="0022a12"/>真四此經下明今經依不思議以三稱五<anchor xml:id="begd1e3604"/>但<anchor xml:id="endd1e3604"/>依名
<lb n="0022a13"/>下明權引入實六涅槃亦爾下明新伊四悉以益
<lb n="0022a14"/>物七假立有下餘三名例八應說下結意。</p>
<lb n="0022a15"/>
<p id="pX36p0022a1501">所以設此假名者欲令眾生知名非名名不在內亦
<lb n="0022a16"/>不在外亦不在中間亦不常自有大品云菩薩菩薩
<lb n="0022a17"/>
<anchor xml:id="begd1e3627"/>但<anchor xml:id="endd1e3627"/>有字佛佛<anchor xml:id="begd1e3633"/>但<anchor xml:id="endd1e3633"/>有字是字不住亦不不住是字無所
<lb n="0022a18"/>有故。</p>
<lb n="0022a19"/>
<p id="pX36p0022a1901" rend="margin-left:1em">初又二先明性空次大品下明相空竝可解。</p>
<lb n="0022a20"/>
<p id="pX36p0022a2001" rend="margin-left:1em">△次文中。</p>
<lb n="0022a21"/>
<p id="pX36p0022a2101">涅槃亦爾涅槃不在法身文云法身亦非又涅槃不
<lb n="0022a22"/>在般若文云般若亦非又涅槃不在解脫文云解脫
<lb n="0022a23"/>亦非三德中各各求皆不可得三法合求亦不可得。</p>
<lb n="0022a24"/>
<p id="pX36p0022a2401" rend="margin-left:1em">云三法中合求者以一德即三德故。</p>
<lb n="0022b01"/>
<p id="pX36p0022b0101">故智度云若人見般若是則為被縛若不見般若是
<lb n="0022b02"/>亦為破縛若人見般若是為得解脫若不見般若是
<lb n="0022b03"/>亦得解脫法身解脫亦如是譬如幻化物不可見而
<lb n="0022b04"/>見見而不可見是事為希有。</p>
<lb n="0022b05"/>
<p id="pX36p0022b0501">此經名為微玅不可思議<anchor xml:id="begd1e3688"/>但<anchor xml:id="endd1e3688"/>假名字名此三身為祕
<lb n="0022b06"/>密藏涅槃<anchor xml:id="begd1e3696"/>但<anchor xml:id="endd1e3696"/>假名字名此三般若為摩醯三目涅槃
<lb n="0022b07"/>
<anchor xml:id="begd1e3703"/>但<anchor xml:id="endd1e3703"/>假名字名三解脫名三點涅槃<anchor xml:id="begd1e3710"/>但<anchor xml:id="endd1e3710"/>假名字具足三
<lb n="0022b08"/>法名大涅槃。</p>
<lb n="0022b09"/>
<p id="pX36p0022b0901">
<anchor xml:id="begd1e3723"/>但<anchor xml:id="endd1e3723"/>假名字引導眾生譬如空拳為喜小兒為引小兒
<lb n="0022b10"/>為止啼兒為教黠兒其事辦<anchor xml:id="begd1e3731"/>已<anchor xml:id="endd1e3731"/>散指舒拳拳無拳矣
<lb n="0022b11"/>涅槃亦爾以新伊悅之以新伊引進之以新伊破之
<lb n="0022b12"/>以新伊悟之是為假名四種利益得利益<anchor xml:id="begd1e3744"/>已<anchor xml:id="endd1e3744"/>寧復執
<lb n="0022b13"/>名而起諍乎。</p>
<lb n="0022b14"/>
<p id="pX36p0022b1401">假立有名既爾假立無名假立亦有亦無名假立非
<lb n="0022b15"/>有非無名亦如是
(云云)
。</p>
<lb n="0022b16"/>
<p id="pX36p0022b1601" rend="margin-left:1em">△八結意者。</p>
<lb n="0022b17"/>
<p id="pX36p0022b1701">應說將跨來因緣
(云云)
又如治噎法
(云云)
。</p>
<lb n="0022b18"/>
<p id="pX36p0022b1801" rend="margin-left:1em">應知當分跨節開權無非假名因緣引物人實如
<lb n="0022b19"/>治噎法者只是假想耳。</p>
<lb n="0022b20"/>
<p id="pX36p0022b2001" rend="margin-left:1em">△五釋絕名為二先正次今以下料簡。</p>
<p id="pX36p0022b2016" type="inline" rend="margin-left:1em">初又二
<lb n="0022b21"/>先述他解次將此下約教斥偏。</p>
<lb n="0022b22"/>
<p id="pX36p0022b2201">五釋絕名者有人以無釋絕亡有而存無無則不絕
<lb n="0022b23"/>非今所用有人以離釋絕言涅槃之中無有諸有此
<lb n="0022b24"/>尚非小乘義亦所不用有人以滅釋絕言滅諸煩惱
<lb n="0022c01"/>悉無所有猶如火滅存於涅槃者經稱是邪解邪難
<lb n="0022c02"/>此豈可用邪有人引經云如大香象頓絕覊鎖自恣
<lb n="0022c03"/>而去。</p>
<lb n="0022c04"/>
<p id="pX36p0022c0401" rend="margin-left:1em">初云無有諸有者無二十五有因果也。</p>
<lb n="0022c05"/>
<p id="pX36p0022c0501" rend="margin-left:1em">△次文又二先非其偏。</p>
<lb n="0022c06"/>
<p id="pX36p0022c0601">將此釋絕者此乃三修比丘偏歎菩薩所絕一邊義
<lb n="0022c07"/>未具足同上無名之意非今絕名也。</p>
<lb n="0022c08"/>
<p id="pX36p0022c0801" rend="margin-left:1em">△次若言下約教以示絕徧於中自有四教。</p>
<p id="pX36p0022c0818" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0022c09"/>藏教為四初非其待對非絕次若知心下明賢位
<lb n="0022c10"/>修絕三若入見下明聖位發絕四指此下結絕意。</p>
<lb n="0022c11"/>
<p id="pX36p0022c1101">若言語相逐對無說有乃至對有無說非有非無等
<lb n="0022c12"/>待對不息言則不絕若以心分別介爾動念心起想
<lb n="0022c13"/>即癡心亦不絕心既不絕言那得絕。</p>
<lb n="0022c14"/>
<p id="pX36p0022c1401" rend="margin-left:1em">初云心起想即癡者謂心有想即癡無想即泥洹
<lb n="0022c15"/>心亦不絕者心為想因故。</p>
<lb n="0022c16"/>
<p id="pX36p0022c1601">若知心是攀緣三界攀緣三界生滅是無常苦空無
<lb n="0022c17"/>我息此攀緣心無所得心絕故其言亦絕此乃脩習
<lb n="0022c18"/>言語道斷心行處滅非真絕也。</p>
<lb n="0022c19"/>
<p id="pX36p0022c1901">若入見諦苦忍明發世諦死時名生不生身子云我
<lb n="0022c20"/>聞解脫之中無有言說亦是解脫之中無有分別此
<lb n="0022c21"/>則真證言語道斷心行處滅葢三藏絕意。</p>
<lb n="0022c22"/>
<p id="pX36p0022c2201" rend="margin-left:1em">△四結意中。</p>
<lb n="0022c23"/>
<p id="pX36p0022c2301">指此一絕凡絕幾許人法況復餘邪。</p>
<lb n="0022c24"/>
<p id="pX36p0022c2401" rend="margin-left:1em">云凡絕幾許人法者謂三宗六宗外道小乘內外
<lb n="0023a01"/>凡位人當教四門法及人空法空一切皆絕無不
<lb n="0023a02"/>悉人真諦況復餘邪者況通別之絕非古人所知。</p>
<lb n="0023a03"/>
<p id="pX36p0023a0301" rend="margin-left:1em">△然入真下次明通教為二先斥藏梏。</p>
<lb n="0023a04"/>
<p id="pX36p0023a0401">然入真時絕出觀不絕何者真俗異故一絕一不絕
<lb n="0023a05"/>待對宛然云何名絕。</p>
<lb n="0023a06"/>
<p id="pX36p0023a0601" rend="margin-left:1em">△次若能通下正釋於中二亦先明賢位修絕次
<lb n="0023a07"/>若空下明聖位發絕。</p>
<lb n="0023a08"/>
<p id="pX36p0023a0801">若能道遠乎哉即事而真聖遠乎哉體之即神見色
<lb n="0023a09"/>與盲等聞聲與響等其說法者無說無示其分別者
<lb n="0023a10"/>無所分別無絕無不絕而名為絕此亦方便道中言
<lb n="0023a11"/>語道斷心行處滅。</p>
<lb n="0023a12"/>
<p id="pX36p0023a1201" rend="margin-left:1em">初云聖遠哉者謂道非遠觀五陰即真故體之即
<lb n="0023a13"/>神者達心即理故。</p>
<lb n="0023a14"/>
<p id="pX36p0023a1401">若空慧相應入第一義豁然清淨無能絕無所絕無
<lb n="0023a15"/>絕者無絕法此通教絕名意也。</p>
<lb n="0023a16"/>
<p id="pX36p0023a1601" rend="margin-left:1em">△此雖冥下三明別教為二亦先斥通所通非遠
<lb n="0023a17"/>次正釋。</p>
<lb n="0023a18"/>
<p id="pX36p0023a1801">此雖冥真未冥中雖斷通未斷別淨名云結習未盡
<lb n="0023a19"/>華則著身下文云無明未吐迴轉日月如瘧病者對
<lb n="0023a20"/>界內說界外想通惑對別惑是則不絕。</p>
<lb n="0023a21"/>
<p id="pX36p0023a2101" rend="margin-left:1em">初云如瘧病者謂一日發一日不發<anchor xml:id="begd1e3989"/>已<anchor xml:id="endd1e3989"/>斷通惑如
<lb n="0023a22"/>發未斷別惑如不發故以瘧病譬之。</p>
<lb n="0023a23"/>
<p id="pX36p0023a2301" rend="margin-left:1em">△次正釋中二先賢位修絕。</p>
<lb n="0023a24"/>
<p id="pX36p0023a2401">若能以大涅槃心修行五行具十功德是時一向專
<lb n="0023b01"/>求大涅槃行無復界內之心無復界內之說如是方
<lb n="0023b02"/>便亦名言語道斷心行處滅而未是冥中。</p>
<lb n="0023b03"/>
<p id="pX36p0023b0301" rend="margin-left:1em">△次若發下聖位證絕。</p>
<lb n="0023b04"/>
<p id="pX36p0023b0401">若發中道所得功德不與聲聞辟支佛共昔所不得
<lb n="0023b05"/>而今得之昔所不絕而今絕之葢是別教絕名意也。</p>
<lb n="0023b06"/>
<p id="pX36p0023b0601" rend="margin-left:1em">即從向後修中入地證中不與聲聞等六者亦應
<lb n="0023b07"/>云不與方便菩薩共。</p>
<lb n="0023b08"/>
<p id="pX36p0023b0801" rend="margin-left:1em">△然證絕下四明圓絕為二亦先斥別次正釋。</p>
<lb n="0023b09"/>
<p id="pX36p0023b0901">然證絕之時乃同圓極而修時梯隥江河迴曲何者
<lb n="0023b10"/>發心不能徧法界故法界外更有法故不名絕法拙
<lb n="0023b11"/>行不能行一行是如來行如來行外更有行故不名
<lb n="0023b12"/>絕行非無上方便方便上更有方便非絕方便。</p>
<lb n="0023b13"/>
<p id="pX36p0023b1301" rend="margin-left:1em">初云江河迴曲者謂先空次假後中故爾法界外
<lb n="0023b14"/>有法者中外由有空假及圓融三諦法故。</p>
<lb n="0023b15"/>
<p id="pX36p0023b1501" rend="margin-left:1em">△次正釋中三先明賢位次若謂開下聖位證絕
<lb n="0023b16"/>三然諸經下引同。</p>
<p id="pX36p0023b1608" type="inline" rend="margin-left:1em">初又二先明開三教四門入
<lb n="0023b17"/>圓次是圓下明圓四門絕觀。</p>
<p id="pX36p0023b1712" type="inline" rend="margin-left:1em">初又五初引經立
<lb n="0023b18"/>境。</p>
<lb n="0023b19"/>
<p id="pX36p0023b1901">若圓發心觀大涅槃諸心法界法界外更無復法界
<lb n="0023b20"/>獨一法界故稱絕法界又如經復有一行是如來行
<lb n="0023b21"/>如來行外更無復行故名獨絕行又如經正直捨方
<lb n="0023b22"/>便<anchor xml:id="begd1e4092"/>但<anchor xml:id="endd1e4092"/>說無上道尼俱耶洲直入西海猶如直繩是絕。</p>
<lb n="0023b23"/>
<p id="pX36p0023b2301" rend="margin-left:1em">方便。</p>
<lb n="0023b24"/>
<p id="pX36p0023b2401" rend="margin-left:1em">△次絕方便者下開藏入實。</p>
<lb n="0023c01"/>
<p id="pX36p0023c0101">絕方便絕者如經斷絕一切疑網心故名為解脫三
<lb n="0023c02"/>藏四門即是法界即如來行即上方便何者生死即
<lb n="0023c03"/>是涅槃況聲聞法生決定心寧起疑網。</p>
<lb n="0023c04"/>
<p id="pX36p0023c0401" rend="margin-left:1em">△三通下開入實。</p>
<lb n="0023c05"/>
<p id="pX36p0023c0501">通教四門亦即法界共乘疑網斷故。</p>
<lb n="0023c06"/>
<p id="pX36p0023c0601" rend="margin-left:1em">△四別下開別。</p>
<lb n="0023c07"/>
<p id="pX36p0023c0701">別教四門即是法界菩薩乘疑網斷故。</p>
<lb n="0023c08"/>
<p id="pX36p0023c0801" rend="margin-left:1em">△五是明下結意。</p>
<lb n="0023c09"/>
<p id="pX36p0023c0901">是名斷絕一切疑網之心名獨絕解脫唯說一法界
<lb n="0023c10"/>不說餘法界唯思一法界不思餘法界是為方便道
<lb n="0023c11"/>中言語道斷心行處滅。</p>
<lb n="0023c12"/>
<p id="pX36p0023c1201" rend="margin-left:1em">△次圓四門中。</p>
<lb n="0023c13"/>
<p id="pX36p0023c1301">是圓方便亦有四門若謂一切法絕是法界唯一法
<lb n="0023c14"/>界此約有門絕名也若謂法界尚無法界寧有其餘
<lb n="0023c15"/>此約空門絕名也若謂法界微妙一法即三法三法
<lb n="0023c16"/>即一法此就亦有亦無門絕名也若謂法界不可思
<lb n="0023c17"/>議此就非有非無門絕名也此皆方便道。</p>
<lb n="0023c18"/>
<p id="pX36p0023c1801" rend="margin-left:1em">云一法即三法者謂三法宛然名亦有同一法界
<lb n="0023c19"/>體無復三名亦無。</p>
<lb n="0023c20"/>
<p id="pX36p0023c2001">若謂開示悟入如以金鎞抉其眼膜二指三指了了
<lb n="0023c21"/>分明是名究竟絕言言滿法界而無一言心滿法界
<lb n="0023c22"/>而無一念是為圓教絕名意也。</p>
<lb n="0023c23"/>
<p id="pX36p0023c2301" rend="margin-left:1em">△三引同中四先引大部證絕。</p>
<lb n="0023c24"/>
<p id="pX36p0023c2401">然諸經絕名其旨非一華嚴云如執虗空風如畫虗
<lb n="0024a01"/>空中說之<anchor xml:id="begd1e4219"/>已<anchor xml:id="endd1e4219"/>自難何況以示人淨名云諸法不相待
<lb n="0024a02"/>一念不住故又諸菩薩言於言文殊言無言淨名杜
<lb n="0024a03"/>口絕言。</p>
<lb n="0024a04"/>
<p id="pX36p0024a0401" rend="margin-left:1em">△次善吉下引小聖及菩薩論證絕言。</p>
<lb n="0024a05"/>
<p id="pX36p0024a0501">善吉云我無所說不覺不得龍樹云若法為待成是
<lb n="0024a06"/>法還成待今則無因待亦無所成法。</p>
<lb n="0024a07"/>
<p id="pX36p0024a0701" rend="margin-left:1em">今則無因得下正用此句證絕無也。</p>
<lb n="0024a08"/>
<p id="pX36p0024a0801" rend="margin-left:1em">△三今經下明今經絕待之大。</p>
<lb n="0024a09"/>
<p id="pX36p0024a0901">今經云譬如虗空不因小空名為大也涅槃亦爾不
<lb n="0024a10"/>因小相名大涅槃云何小相從二乘所證乃至生死
<lb n="0024a11"/>安樂皆是小相不因此小而名大也又云譬如有法
<lb n="0024a12"/>不可稱量不可思議乃名為大涅槃亦爾不可稱量
<lb n="0024a13"/>不可思議故名為大。</p>
<lb n="0024a14"/>
<p id="pX36p0024a1401" rend="margin-left:1em">△四當知下結正。</p>
<lb n="0024a15"/>
<p id="pX36p0024a1501">當知絕名涅槃其義顯矣斯文甚多逗緣亦異不可
<lb n="0024a16"/>一槩。</p>
<lb n="0024a17"/>
<p id="pX36p0024a1701" rend="margin-left:1em">△次料簡中三先標列次云何下釋三云何絕絕
<lb n="0024a18"/>下重釋絕。</p>
<lb n="0024a19"/>
<p id="pX36p0024a1901">今以四句料簡謂不絕絕非絕非不絕絕絕。</p>
<lb n="0024a20"/>
<p id="pX36p0024a2001">云何不絕如前六道安樂等云何為絕如三藏通共
<lb n="0024a21"/>等云何非絕非不絕如引四門等云何絕絕圓四門
<lb n="0024a22"/>是也。</p>
<lb n="0024a23"/>
<p id="pX36p0024a2301" rend="margin-left:1em">初二如文。</p>
<lb n="0024a24"/>
<p id="pX36p0024a2401" rend="margin-left:1em">△三重釋中。</p>
<lb n="0024b01"/>
<p id="pX36p0024b0101">云何絕絕絕能絕所故言絕絕從別教四門以下名
<lb n="0024b02"/>為所絕從圓教四門名為能絕以能絕絕所絕能絕
<lb n="0024b03"/>亦絕如前火木然於草<anchor xml:id="begd1e4331"/>已<anchor xml:id="endd1e4331"/>亦復自然當知絕名與無
<lb n="0024b04"/>名為異義在此也故言絕絕。</p>
<lb n="0024b05"/>
<p id="pX36p0024b0501" rend="margin-left:1em">云能絕亦絕者今所絕是絕所即法界豈更有能
<lb n="0024b06"/>故云能絕亦絕又亦復自然者始從觀行火木即
<lb n="0024b07"/>與草木同然名觀行絕。</p>
<lb n="0024b08"/>
<p id="pX36p0024b0801">△次總為五初標五重意。</p>
<lb n="0024b09"/>
<p id="pX36p0024b0901">次總結釋名一章開為五重都是圓教四門意也。</p>
<lb n="0024b10"/>
<p id="pX36p0024b1001" rend="margin-left:1em">△次若大涅槃下正釋。</p>
<lb n="0024b11"/>
<p id="pX36p0024b1101">若大涅槃名真善玅有本自有之非適今也此是有
<lb n="0024b12"/>門義故作翻名同名釋之若大涅槃空迦毘羅城空
<lb n="0024b13"/>此是空門義故作無名釋之若大涅槃亦色非色此
<lb n="0024b14"/>是亦空亦有門義故作假名釋之若大涅槃名為中
<lb n="0024b15"/>道遮二邊故此即非空非有門義故作絕名釋之。</p>
<lb n="0024b16"/>
<p id="pX36p0024b1601" rend="margin-left:1em">△三夫涅槃下辨異名。</p>
<lb n="0024b17"/>
<p id="pX36p0024b1701">夫大涅槃者尚非是一云何為四四者門也門以標
<lb n="0024b18"/>理有種種名如天帝釋有千種名解脫亦爾多諸名
<lb n="0024b19"/>字。</p>
<lb n="0024b20"/>
<p id="pX36p0024b2001" rend="margin-left:1em">△四名字下引證。</p>
<lb n="0024b21"/>
<p id="pX36p0024b2101">名字功德品云涅槃是名其餘稱歎是則為字。</p>
<lb n="0024b22"/>
<p id="pX36p0024b2201" rend="margin-left:1em">△五若爾下徵釋。</p>
<lb n="0024b23"/>
<p id="pX36p0024b2301">若爾涅槃是總而當機立之為名三點等及餘一切
<lb n="0024b24"/>皆屬於字若法身當機是總<anchor xml:id="begd1e4420"/>已<anchor xml:id="endd1e4420"/>復為名涅槃及一切
<lb n="0024c01"/>物<anchor xml:id="begd1e4430"/>已<anchor xml:id="endd1e4430"/>復屬字若爾更互無定雖復無定今既定以涅
<lb n="0024c02"/>槃為名若定不定若總若別皆無待對悉是不可思
<lb n="0024c03"/>議悉是大絕故名絕大涅槃也。</p>
<lb n="0024c04"/>
<p id="pX36p0024c0401" rend="margin-left:1em">悉如文。</p>
<lb n="0024c05"/>
<p id="pX36p0024c0501" rend="margin-left:1em">△大章第二釋體為二先敘舊次今明下正釋。</p>
<lb n="0024c06"/>
<p id="pX36p0024c0601" rend="margin-left:1em">初三初約二諦釋次古來下約三聖釋三古來復
<lb n="0024c07"/>下約三性釋。</p>
<p id="pX36p0024c0706" type="inline" rend="margin-left:1em">初又二先敘四家次有人下難。</p>
<lb n="0024c08"/>
<p id="pX36p0024c0801">第二釋涅槃體先出舊解莊嚴云佛果涅槃出二諦
<lb n="0024c09"/>外非真俗攝凡夫以惑因感果是浮虗世諦假體即
<lb n="0024c10"/>空故是真諦佛果非惑因所感故非世諦不可復空
<lb n="0024c11"/>故非真諦引仁王經云超度世諦第一義諦住第十
<lb n="0024c12"/>一薩雲若地也開善云佛果涅槃還為二諦所攝體
<lb n="0024c13"/>是續待二假故是世諦即此二假可空故是真諦佛
<lb n="0024c14"/>果靈智亦復冥真也冶城秀云佛果涅槃非世諦是
<lb n="0024c15"/>真諦微玅寂絕故云世諦死時名生不生龍光云佛
<lb n="0024c16"/>果涅槃具相續相待二假即世諦乃即真之義而不
<lb n="0024c17"/>冥真若冥真同頑境即無雲智故非真諦也。</p>
<lb n="0024c18"/>
<p id="pX36p0024c1801" rend="margin-left:1em">初自為四初莊嚴又二先正釋次引仁王下引證
<lb n="0024c19"/>如文餘二師竝可解四龍光中云頑境者二乘偏
<lb n="0024c20"/>空名為頑境。</p>
<lb n="0024c21"/>
<p id="pX36p0024c2101" rend="margin-left:1em">△次難中為四初正難破次論云下引證隨非三
<lb n="0024c22"/>肇意下判屬外計非正涅槃四經云下證同謬執。</p>
<lb n="0024c23"/>
<p id="pX36p0024c2301">有人難此四解若佛果出此二諦外即應非有為非
<lb n="0024c24"/>無為汝義中那云佛果一向是無為若為二諦所攝
<lb n="0025a01"/>佛果應是亦有為亦無為若佛果是真諦真諦不可
<lb n="0025a02"/>說於眾生無用若佛果是俗諦佛果一向是有為此
<lb n="0025a03"/>皆成論師說自相矛盾都不愜人情亦不稱肇論。</p>
<lb n="0025a04"/>
<p id="pX36p0025a0401" rend="margin-left:1em">初云都不愜人情者尚不愜世人情何得稱聖法
<lb n="0025a05"/>之論。</p>
<lb n="0025a06"/>
<p id="pX36p0025a0601" rend="margin-left:1em">△次墮非中。</p>
<lb n="0025a07"/>
<p id="pX36p0025a0701">論云不可形名得不可有心知言之失其真知之反
<lb n="0025a08"/>其愚有之乖其性無之傷其軀。</p>
<lb n="0025a09"/>
<p id="pX36p0025a0901" rend="margin-left:1em">云知之反其愚者只是反成其愚耳。</p>
<lb n="0025a10"/>
<p id="pX36p0025a1001">肇意推之墮在四見佛法邊外尚非小涅槃門況小
<lb n="0025a11"/>涅槃體尚非小涅槃門體焉得是共別涅槃門體尚
<lb n="0025a12"/>不是共別門體何得是大涅槃體耶。</p>
<lb n="0025a13"/>
<p id="pX36p0025a1301">經云是諸人等春陽之月乘船遊戲失瑠璃寶即共
<lb n="0025a14"/>人水競捉瓦石歡喜持出謂瑠璃珠都非真寶是珠
<lb n="0025a15"/>澄渟清淨故在水中猶如仰觀虗空月形超然獨遠
<lb n="0025a16"/>非眾人所執亦非眾盲所觸。</p>
<lb n="0025a17"/>
<p id="pX36p0025a1701" rend="margin-left:1em">△三約三聚為三先正釋次有人下難三如是下
<lb n="0025a18"/>結非。</p>
<lb n="0025a19"/>
<p id="pX36p0025a1901">古來復約三聚論涅槃體言佛地一向有心聚一向
<lb n="0025a20"/>無無作聚色聚亦有亦無無麤色有玅色引經因滅
<lb n="0025a21"/>是色獲得常色六卷云玅色湛然常安隱
(云云)
又一
<lb n="0025a22"/>解色是頑閡不可研進故佛地無色無無作唯有靈
<lb n="0025a23"/>智獨存經道色者能應為無窮之色又玅果顯現義
<lb n="0025a24"/>說為非色引文願諸眾生滅一切色入於無色大般
<lb n="0025b01"/>涅槃又分別兩界有色一界無色又四空無色者無
<lb n="0025b02"/>麤色耳三界竝有色界外變易則無色六地<anchor xml:id="begd1e4617"/>已<anchor xml:id="endd1e4617"/>還身
<lb n="0025b03"/>在分段故有色七地<anchor xml:id="begd1e4626"/>已<anchor xml:id="endd1e4626"/>上身在界外則無色又七地
<lb n="0025b04"/>是兩國中間獨有光影色八地<anchor xml:id="begd1e4634"/>已<anchor xml:id="endd1e4634"/>上則無色又言金
<lb n="0025b05"/>心猶有色故經言意生身者雖無一期壽命<anchor xml:id="begd1e4642"/>但<anchor xml:id="endd1e4642"/>有念
<lb n="0025b06"/>念生滅名為變易故言意生身身者猶有色也唯佛
<lb n="0025b07"/>地無復色耳無作者金剛<anchor xml:id="begd1e4653"/>已<anchor xml:id="endd1e4653"/>前皆有無作唯金心無
<lb n="0025b08"/>心無無作也。</p>
<lb n="0025b09"/>
<p id="pX36p0025b0901" rend="margin-left:1em">初文為五初正辨三聚有無次又一解下明無色
<lb n="0025b10"/>唯心三又玅下引證四又分別下約所依分別有
<lb n="0025b11"/>無五作下釋無作悉如文。</p>
<lb n="0025b12"/>
<p id="pX36p0025b1201">有人難此義若涅槃定有色應有長短質像須依食
<lb n="0025b13"/>住處若定無色心無所依豈可有心而無色若色頑
<lb n="0025b14"/>須離心是取相何意不離。</p>
<lb n="0025b15"/>
<p id="pX36p0025b1501">如是等釋皆是妄語猶如盲跛見佛亦盲跛王語諸
<lb n="0025b16"/>臣我庫藏中無如是刀不須多難也。</p>
<lb n="0025b17"/>
<lb n="0025b18"/>
<p id="pX36p0025b1801">大般涅槃經玄義卷上。</p>
<lb n="0025b19"/>大般涅槃經玄義文句會本卷上<lb n="0025b20"/>
<lb n="0025b21"/>
<head>音釋</head>
<lb n="0025b22"/>斌<p id="pX36p0025b2202" type="inline" rend="margin-left:1em">
(悲巾切)
。</p>創疣<p id="pX36p0025b2207" type="inline" rend="margin-left:1em">
(創初良切與瘡同疣疑求切贅也)
。</p>叡<p id="pX36p0025b2221" type="inline" rend="margin-left:1em">
(俞芮切)
。</p>贅<p id="pX36p0025b2225" type="inline" rend="margin-left:1em">
(朱芮切疣贅瘤
<lb n="0025b23"/>也)
。</p>薳<p id="pX36p0025b2303" type="inline" rend="margin-left:1em">
(羽委切)
。</p>瞼喁<p id="pX36p0025b2308" type="inline" rend="margin-left:1em">
(險疑檢切喁魚容切險喁魚口上見也)
。</p>歕沫<p id="pX36p0025b2325" type="inline" rend="margin-left:1em">
(歕鋪魂切吐也
<lb n="0025b24"/>沫音末涎沫也)
。</p>寱<p id="pX36p0025b2408" type="inline" rend="margin-left:1em">
(研計切寐中有言也)
。</p>掠<p id="pX36p0025b2417" type="inline" rend="margin-left:1em">
(力灼切奪取也)
。</p>𤛗<p id="pX36p0025b2424" type="inline" rend="margin-left:1em">
(居候切取牛羊乳也)
。</p>窈<p id="pX36p0025b2433" type="inline" rend="margin-left:1em">
(伊鳥
<lb n="0025c01"/>切深遠也)
。</p>邈<p id="pX36p0025c0106" type="inline" rend="margin-left:1em">
(墨角切遠也)
。</p>孱<p id="pX36p0025c0112" type="inline" rend="margin-left:1em">
(鉏山切)
。</p>瞶<p id="pX36p0025c0116" type="inline" rend="margin-left:1em">
(五恠切聾也)
。</p>柟柹<p id="pX36p0025c0123" type="inline" rend="margin-left:1em">
(柟如占切梅也柹鉏
<lb n="0025c02"/>里切果木名)
。</p>羈<p id="pX36p0025c0207" type="inline" rend="margin-left:1em">
(居宜切繫也)
。</p>鎞<p id="pX36p0025c0213" type="inline" rend="margin-left:1em">
(邊迷切掠器也)
。</p>抉<p id="pX36p0025c0220" type="inline" rend="margin-left:1em">
(於穴切剔也)
。</p>膜<p id="pX36p0025c0226" type="inline" rend="margin-left:1em">
(未各切翳膜也)
。</p>
<lb n="0025c03"/>愜<p id="pX36p0025c0302" type="inline" rend="margin-left:1em">
(詰叶切快也)
。</p>跛<p id="pX36p0025c0308" type="inline" rend="margin-left:1em">
(補火切足偏癈也)
。</p>
<lb n="0025c04"/>
<lb n="0025c05"/>
<lb n="0025c06"/>
<lb n="0025c07"/>大般涅槃經玄義文句會本卷下<lb n="0025c08"/>
<lb n="0025c09"/>
<p id="pX36p0025c0901">大般涅槃經玄義卷下。</p>
<lb n="0025c10"/>
<p id="pX36p0025c1001" rend="margin-left:2em">隋天台沙門灌頂撰。</p>
<lb n="0025c11"/>
<p id="pX36p0025c1101" rend="margin-left:1em">△三約三性為五先明三性有無次光宅下明佛
<lb n="0025c12"/>唯二性三開善下明佛唯善性四夫三性下判失
<lb n="0025c13"/>五此皆不經屬小宗。</p>
<lb n="0025c14"/>
<p id="pX36p0025c1401">古來復約三性明涅槃體言佛地一向是善性一向
<lb n="0025c15"/>非惡性無記性亦有亦無
(云云)
。</p>
<lb n="0025c16"/>
<p id="pX36p0025c1601" rend="margin-left:1em">初云無記性亦有亦無者無凡夫無記名亦無有
<lb n="0025c17"/>白淨無記名亦有。</p>
<lb n="0025c18"/>
<p id="pX36p0025c1801" rend="margin-left:1em">△次光宅中。</p>
<lb n="0025c19"/>
<p id="pX36p0025c1901">光宅云常住佛果有兩種無記一知解無記二果報
<lb n="0025c20"/>無記如棋書射御闡提亦有故非是善佛地亦有故
<lb n="0025c21"/>非是惡即是無記性也果報者如生死苦無常報既
<lb n="0025c22"/>非是惡只是無記涅槃地常樂我淨亦非是善直是
<lb n="0025c23"/>無記。</p>
<lb n="0025c24"/>
<p id="pX36p0025c2401">佛地亦有者有基書工巧等無記。</p>
<lb n="0026a01"/>
<p id="pX36p0026a0101">開善莊嚴竝言佛無無記唯一善性知解無記有多
<lb n="0026a02"/>釋莊嚴云是善性開善云通三性在闡提是惡在佛
<lb n="0026a03"/>是善在餘人是無記言果報者生死中多有異具故
<lb n="0026a04"/>果報可是無記佛果報何以是無記佛果唯一習果
<lb n="0026a05"/>無復報法豈得類此是無記以習善既滿併成習果
<lb n="0026a06"/>也。</p>
<lb n="0026a07"/>
<p id="pX36p0026a0701">夫三性者若有若無只是世俗尚不是真何得用此
<lb n="0026a08"/>釋涅槃體。</p>
<lb n="0026a09"/>
<p id="pX36p0026a0901" rend="margin-left:1em">△五結中。</p>
<lb n="0026a10"/>
<p id="pX36p0026a1001">此皆數論之極說安處佛體如野人暴背獻至尊耳。</p>
<lb n="0026a11"/>
<p id="pX36p0026a1101" rend="margin-left:1em">云如野人者如野老曝背以為玅法欲以此法而
<lb n="0026a12"/>獻天子不知天子用此何為。</p>
<lb n="0026a13"/>
<p id="pX36p0026a1301" rend="margin-left:1em">△二正釋為二先斥非次不能下正釋。</p>
<p id="pX36p0026a1316" type="inline" rend="margin-left:1em">初二先
<lb n="0026a14"/>明名體相稱不可思說。</p>
<lb n="0026a15"/>
<p id="pX36p0026a1501">今明涅槃體者上來釋名論無無一切方便論絕絕
<lb n="0026a16"/>能絕所名下玅理寧可思議。</p>
<lb n="0026a17"/>
<p id="pX36p0026a1701" rend="margin-left:1em">△次德王下引證斥非。</p>
<lb n="0026a18"/>
<p id="pX36p0026a1801">德王云大般涅槃非色非聲云何而言可得見聞古
<lb n="0026a19"/>來諸師云何以色為涅槃體又經云夫涅槃者不從
<lb n="0026a20"/>因生體非是果古來諸師云何以佛果釋涅槃體又
<lb n="0026a21"/>涅槃之體無定無果古來諸師云何謂涅槃體定是
<lb n="0026a22"/>一法當知其體非色非聲非因非果非一非異非諸
<lb n="0026a23"/>聲聞緣覺所知亦非十住能了了見。</p>
<lb n="0026a24"/>
<p id="pX36p0026a2401" rend="margin-left:1em">以須是言云何以佛果等者然今師則通因之果
<lb n="0026b01"/>為涅槃體不同古人一向在果非一非異者即二
<lb n="0026b02"/>而三故非一即三而一故非異即非三非一而三
<lb n="0026b03"/>而一故非三乘所知。</p>
<lb n="0026b04"/>
<p id="pX36p0026b0401" rend="margin-left:1em">△次正釋為三一標列章門次初論下示章所依
<lb n="0026b05"/>三淨性下正釋。</p>
<lb n="0026b06"/>
<p id="pX36p0026b0601">不能默<anchor xml:id="begd1e5095"/>已<anchor xml:id="endd1e5095"/>強作五種言之一約性淨涅槃二約法身
<lb n="0026b07"/>德三約一諦四約不生不生五約正性。</p>
<lb n="0026b08"/>
<p id="pX36p0026b0801" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0026b09"/>
<p id="pX36p0026b0901" rend="margin-left:1em">△次所依中。</p>
<lb n="0026b10"/>
<p id="pX36p0026b1001">初論性淨總指一部次論法身指哀歎次論一諦指
<lb n="0026b11"/>聖行次論不生指德王次論正性指師子吼迦葉等
<lb n="0026b12"/>不可備引斑駁略周耳。</p>
<lb n="0026b13"/>
<p id="pX36p0026b1301" rend="margin-left:1em">云一諦指聖行者先作聖行明一實諦迦葉等取
<lb n="0026b14"/>陳如品初正觀之文唯正觀性文是。</p>
<lb n="0026b15"/>
<p id="pX36p0026b1501" rend="margin-left:1em">△三正釋文自為五初性淨章為四初標列次方
<lb n="0026b16"/>便淨下正釋二此三下融通四今欲下離總以示別。</p>
<lb n="0026b17"/>
<p id="pX36p0026b1701">性淨者淨有三種一方便淨二圓淨三性淨。</p>
<lb n="0026b18"/>
<p id="pX36p0026b1801" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0026b19"/>
<p id="pX36p0026b1901" rend="margin-left:1em">△次正釋文自為三初方便淨。</p>
<lb n="0026b20"/>
<p id="pX36p0026b2001">方便淨者嘔和善巧權能逗物住首楞嚴建于大義
<lb n="0026b21"/>或一閻浮提或一四天下或一大千界或十方土隨
<lb n="0026b22"/>諸眾生應可調伏種種示現無生而生王宮七步無
<lb n="0026b23"/>滅而滅倚臥雙林是以晨朝放光大聲徧告正覺世
<lb n="0026b24"/>尊將欲涅槃若有所疑今速可問為最後問所以三
<lb n="0026c01"/>界躃踊八部悲號獻供填空流血灑地高幢翳諸日
<lb n="0026c02"/>月廣葢徧覆大千如經廣說乃至下者作九法界身
<lb n="0026c03"/>非生現生非滅現滅不前不後一時等現然於寂滅
<lb n="0026c04"/>無所損減於諸生死無染無累故名方便淨涅槃也。</p>
<lb n="0026c05"/>
<p id="pX36p0026c0501" rend="margin-left:1em">在初釋者由證性淨有此無方勝用故在前釋言
<lb n="0026c06"/>漚和善巧者方便淨家般若無生無滅等即方便
<lb n="0026c07"/>淨家性淨是則一淨皆具三淨也。</p>
<lb n="0026c08"/>
<p id="pX36p0026c0801" rend="margin-left:1em">△次圓淨中。</p>
<lb n="0026c09"/>
<p id="pX36p0026c0901">圓淨者因圓果滿畢竟成就原其初基以大涅槃心
<lb n="0026c10"/>行如來行持戒不殺擁護正法廣宣流布利益眾生
<lb n="0026c11"/>迴向大乘感得金剛堅固之體法身常身圓滿具足
<lb n="0026c12"/>獲大涅槃修道得故安住於此祕密藏中復能頒宣
<lb n="0026c13"/>廣說一切悉有佛性施與一切常命色力安無閡辯
<lb n="0026c14"/>雖破煩惱亦無所破雖圓智慧亦無能圓雖施眾生
<lb n="0026c15"/>不得眾生及以施相是名圓淨涅槃也。</p>
<lb n="0026c16"/>
<p id="pX36p0026c1601" rend="margin-left:1em">法身常身即圓淨家性淨雖施眾生是圓淨家方
<lb n="0026c17"/>便淨。</p>
<lb n="0026c18"/>
<p id="pX36p0026c1801" rend="margin-left:1em">△三淨性淨中。</p>
<lb n="0026c19"/>
<p id="pX36p0026c1901">性淨者非修非得非作業非與業本自有之非適今
<lb n="0026c20"/>也沖湛寂靜不生不滅雖在波濁波濁不能昏動猶
<lb n="0026c21"/>如仰觀虗空月形五翳不能翳雖復隨流苦酢其味
<lb n="0026c22"/>真正停留在山雖沒膚中膿血之所不染故名性淨
<lb n="0026c23"/>涅槃也。</p>
<lb n="0026c24"/>
<p id="pX36p0026c2401" rend="margin-left:1em">云非作業者修行之目名為作業非與業者因成
<lb n="0027a01"/>尅果名為與業沖湛寂靜者即性淨家般若雖在
<lb n="0027a02"/>波濁者即性淨家解脫。</p>
<lb n="0027a03"/>
<p id="pX36p0027a0301" rend="margin-left:1em">△三融通中。</p>
<lb n="0027a04"/>
<p id="pX36p0027a0401">此三涅槃不可相離即三而一不可相混即一而三
<lb n="0027a05"/>雖復一三即非一三雖非一三而復一三會之彌分
<lb n="0027a06"/>派之彌合橫之彌高竪之彌闊微玅莫測不可思議。</p>
<lb n="0027a07"/>
<p id="pX36p0027a0701" rend="margin-left:1em">云會之彌分者性淨自當其體圓淨自當其宗方
<lb n="0027a08"/>便淨自當其用三法無監名曰彌分派之彌合者
<lb n="0027a09"/>雖三無濫同一法性體無三差故名彌合橫之彌
<lb n="0027a10"/>高者一一皆徹實相之底故曰彌高竪之彌闊者
<lb n="0027a11"/>一一徧攝法界之法名為彌闊。</p>
<lb n="0027a12"/>
<p id="pX36p0027a1201" rend="margin-left:1em">△四離總以示別中。</p>
<lb n="0027a13"/>
<p id="pX36p0027a1301">今欲分別令易解故總唱涅槃即是其名專據性淨
<lb n="0027a14"/>以當其體指於圓淨即是其宗方便善巧以為其用
<lb n="0027a15"/>作此分別即是其教雖復分別都是一法所謂大乘
<lb n="0027a16"/>大般涅槃若得此意無俟多言其未解者更重復說
<lb n="0027a17"/>耳。</p>
<lb n="0027a18"/>
<p id="pX36p0027a1801" rend="margin-left:1em">云所謂大乘大般涅槃者大乘是圓因涅槃是圓
<lb n="0027a19"/>果即一佛性因果也。</p>
<lb n="0027a20"/>
<p id="pX36p0027a2001" rend="margin-left:1em">△二約法身德為四一標列次法身下正釋三如
<lb n="0027a21"/>是下融通四今欲下對五章。</p>
<lb n="0027a22"/>
<p id="pX36p0027a2201">二約法身德者德有三種一法身德二般若德三解
<lb n="0027a23"/>脫德。</p>
<lb n="0027a24"/>
<p id="pX36p0027a2401" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0027b01"/>
<p id="pX36p0027b0101" rend="margin-left:1em">△次正釋文自為三初法身中。</p>
<lb n="0027b02"/>
<p id="pX36p0027b0201">法身者即是金剛堅固之體非色即色非色非非色
<lb n="0027b03"/>而名為真善玅色真故非色善故即色玅故非色非
<lb n="0027b04"/>非色又真即是空善即是假玅即是中例一切法亦
<lb n="0027b05"/>復如是以是義故名為佛法名佛法界攝一切法名
<lb n="0027b06"/>法身藏名法身德也。</p>
<lb n="0027b07"/>
<p id="pX36p0027b0701" rend="margin-left:1em">云金剛堅固體者此即極果法身受堅固之名又
<lb n="0027b08"/>真即空等者三身即三諦故更約三諦釋例一切
<lb n="0027b09"/>法者正報既然依報例爾。</p>
<lb n="0027b10"/>
<p id="pX36p0027b1001" rend="margin-left:1em">△次般若德中。</p>
<lb n="0027b11"/>
<p id="pX36p0027b1101">般若德者即是無上調御一切種智名大涅槃明淨
<lb n="0027b12"/>之鏡此鏡一照一切照照中故是鏡照真故是淨照
<lb n="0027b13"/>俗故是明明故則像亮假顯淨故瑕盡真顯鏡故體
<lb n="0027b14"/>圓中顯三智一心中得故言明淨鏡攝一切法故稱
<lb n="0027b15"/>調御是佛智藏名般若德也。</p>
<lb n="0027b16"/>
<p id="pX36p0027b1601" rend="margin-left:1em">云明故則像亮者只由般若明故其像則現故云
<lb n="0027b17"/>像亮淨故瑕盡三惑究竟盡方名瑕盡。</p>
<lb n="0027b18"/>
<p id="pX36p0027b1801" rend="margin-left:1em">△三解脫德中。</p>
<lb n="0027b19"/>
<p id="pX36p0027b1901">解脫德者即是如來自在解脫其性廣博無縛無脫
<lb n="0027b20"/>是廣博義體縛即脫是遠離義調伏眾生是無創疣
<lb n="0027b21"/>義如是解脫攝一切法亦名解脫藏亦名解脫德。</p>
<lb n="0027b22"/>
<p id="pX36p0027b2201" rend="margin-left:1em">其性廣博者即解脫家法身以解脫是稱體之用
<lb n="0027b23"/>故云廣博是遠離義者即解脫家般若以解脫稱
<lb n="0027b24"/>般若故。</p>
<lb n="0027c01"/>
<p id="pX36p0027c0101" rend="margin-left:1em">△三融通中。</p>
<lb n="0027c02"/>
<p id="pX36p0027c0201">如是三德不可相離文云法身亦非乃至解脫亦非
<lb n="0027c03"/>如是三德不可相混文云三點具足無有缺減當知
<lb n="0027c04"/>雖一而三雖三而一雖復三一而非三一雖非三一
<lb n="0027c05"/>而三而一不可思議攝一切法攝一切人文云我及
<lb n="0027c06"/>諸子四部之眾悉皆入中微玅難思為若此。</p>
<lb n="0027c07"/>
<p id="pX36p0027c0701" rend="margin-left:1em">先明不離謂即三而一次明不混謂即一而三又
<lb n="0027c08"/>云攝一切人者以法在人故。</p>
<lb n="0027c09"/>
<p id="pX36p0027c0901" rend="margin-left:1em">△四對五章中。</p>
<lb n="0027c10"/>
<p id="pX36p0027c1001">今欲分別令易解故總唱祕藏以當其名法身攝一
<lb n="0027c11"/>切法不縱不橫以當其體般若攝一切法如一面三
<lb n="0027c12"/>目以當其宗解脫攝一切法如三點伊以當其用如
<lb n="0027c13"/>此敷演即是其教非<anchor xml:id="begd1e5464"/>但<anchor xml:id="endd1e5464"/>經體義明餘義亦顯
(云云)
。</p>
<lb n="0027c14"/>
<p id="pX36p0027c1401" rend="margin-left:1em">云如此敷演者依開權顯實常住祕藏名體宗用
<lb n="0027c15"/>敷演方是醍醐教相餘義亦顯者非<anchor xml:id="begd1e5480"/>但<anchor xml:id="endd1e5480"/>體具五義
<lb n="0027c16"/>屬於名具五義皆屬於名宗用各五亦復如是教
<lb n="0027c17"/>相具足為顯教相五義互融方成今教故云餘義
<lb n="0027c18"/>亦顯。</p>
<lb n="0027c19"/>
<p id="pX36p0027c1901" rend="margin-left:1em">△三約一諦為四先斥非顯正次有有四下正釋
<lb n="0027c20"/>三非離下開顯融通四強欲下對五章。</p>
<lb n="0027c21"/>
<p id="pX36p0027c2101">三約一諦者世人解諦或境或智或教非無此義今
<lb n="0027c22"/>用理釋諦理當即境正境正即智教皆正以理釋諦
<lb n="0027c23"/>其義為𠃔。</p>
<lb n="0027c24"/>
<p id="pX36p0027c2401" rend="margin-left:1em">初云或境等者境是所照智為能照教為能詮故
<lb n="0028a01"/>俱名諦然諸經中非無此義然從理釋諦義易明
<lb n="0028a02"/>故不依彼。</p>
<lb n="0028a03"/>
<p id="pX36p0028a0301" rend="margin-left:1em">△次正釋為二初標章。</p>
<lb n="0028a04"/>
<p id="pX36p0028a0401">有四種四諦。</p>
<lb n="0028a05"/>
<p id="pX36p0028a0501" rend="margin-left:1em">△次釋文自為四初生滅為二初正釋次若論下
<lb n="0028a06"/>示相指廣。</p>
<lb n="0028a07"/>
<p id="pX36p0028a0701">一生滅四諦集是能生苦是所生能生生所生所生
<lb n="0028a08"/>還生能生苦集迴轉生死無<anchor xml:id="begd1e5549"/>已<anchor xml:id="endd1e5549"/>道名能壞滅是所壞
<lb n="0028a09"/>所壞亦壞能壞能壞亦壞所壞更互生滅故稱生滅
<lb n="0028a10"/>四諦。</p>
<lb n="0028a11"/>
<p id="pX36p0028a1101" rend="margin-left:1em">初云道名能壞者道有能壞苦集之功滅從苦集
<lb n="0028a12"/>滅處得名故云滅是所壞也又云更互生滅者有
<lb n="0028a13"/>苦集時則無道滅有道滅時則無苦集又有道時
<lb n="0028a14"/>無滅有道滅時無道故云更互。</p>
<lb n="0028a15"/>
<p id="pX36p0028a1501" rend="margin-left:1em">△次示相中。</p>
<lb n="0028a16"/>
<p id="pX36p0028a1601">若論其相逼迫生長能除所除等是也如經。</p>
<lb n="0028a17"/>
<p id="pX36p0028a1701" rend="margin-left:1em">逼迫是苦相生長是集相能除是道相所除是滅
<lb n="0028a18"/>相。</p>
<lb n="0028a19"/>
<p id="pX36p0028a1901" rend="margin-left:1em">△二無生中二先釋次示相。</p>
<lb n="0028a20"/>
<p id="pX36p0028a2001">二無生四諦者推苦集之本本自不生不生故則無
<lb n="0028a21"/>苦集既無所壞亦無能壞故稱無生四諦論其相者
<lb n="0028a22"/>解苦無苦而有真諦集道滅亦如是如經。</p>
<lb n="0028a23"/>
<p id="pX36p0028a2301" rend="margin-left:1em">初云推苦集者能推即是道諦次示相中云解苦
<lb n="0028a24"/>無苦者能解即道諦。</p>
<lb n="0028b01"/>
<p id="pX36p0028b0101" rend="margin-left:1em">△三無量。</p>
<lb n="0028b02"/>
<p id="pX36p0028b0201">三無量四諦者分別校計苦集滅道有無量相非諸
<lb n="0028b03"/>聲聞緣覺所知如經。</p>
<lb n="0028b04"/>
<p id="pX36p0028b0401" rend="margin-left:1em">△四無作。</p>
<lb n="0028b05"/>
<p id="pX36p0028b0501">四一實四諦者解苦無苦而有於實乃至解滅無滅
<lb n="0028b06"/>而有於實實者非苦非苦因非苦盡非苦對而是一
<lb n="0028b07"/>實乃至滅亦如是是名一實四諦具如經。</p>
<lb n="0028b08"/>
<p id="pX36p0028b0801" rend="margin-left:1em">竝如文。</p>
<lb n="0028b09"/>
<p id="pX36p0028b0901" rend="margin-left:1em">△三開顯中。</p>
<lb n="0028b10"/>
<p id="pX36p0028b1001">非離生滅四諦別有一實四諦即達生滅而是一實
<lb n="0028b11"/>四諦無生無量亦復如是一中有無量無量中有一
<lb n="0028b12"/>不可思議不可說示。</p>
<lb n="0028b13"/>
<p id="pX36p0028b1301" rend="margin-left:1em">云一中有無量者實中有權故無量中一者權中
<lb n="0028b14"/>有實故不可思議者即當雙非雙照故云不可思
<lb n="0028b15"/>議等。</p>
<lb n="0028b16"/>
<p id="pX36p0028b1601" rend="margin-left:1em">△四對五章中。</p>
<lb n="0028b17"/>
<p id="pX36p0028b1701">強欲分別令易解故總唱一實四諦即是名也取一
<lb n="0028b18"/>滅諦即是其體故勝鬘云一依者即一滅諦也道諦
<lb n="0028b19"/>以當其宗取道諦所治以當其用調御心喜說此真
<lb n="0028b20"/>諦即名為教雖差別說只是一無差別法耳。</p>
<lb n="0028b21"/>
<p id="pX36p0028b2101" rend="margin-left:1em">云一依者一是所依也心喜說真諦者開小乘之
<lb n="0028b22"/>真入佛性之真以心方喜自法華前顯露教中兼
<lb n="0028b23"/>帶之說佛意未暢故非永喜。</p>
<lb n="0028b24"/>
<p id="pX36p0028b2401">
(此中遺一章)
。</p>
<lb n="0028c01"/>
<p id="pX36p0028c0101" rend="margin-left:1em">闕第四無生一章如德王品中廣說故今不論。</p>
<lb n="0028c02"/>
<p id="pX36p0028c0201" rend="margin-left:1em">△五約正性為五一標列次正釋三當知下融通
<lb n="0028c03"/>四強欲下對五章五若人下結前生後。</p>
<lb n="0028c04"/>
<p id="pX36p0028c0401">五約正性者性有五種謂正性因性因因性果性果
<lb n="0028c05"/>果性。</p>
<lb n="0028c06"/>
<p id="pX36p0028c0601" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0028c07"/>
<p id="pX36p0028c0701" rend="margin-left:1em">△次釋中。</p>
<lb n="0028c08"/>
<p id="pX36p0028c0801">正性者非因非因因非果非果果是名正性因性者
<lb n="0028c09"/>十二因緣因因性者十二因緣所生智慧果性者三
<lb n="0028c10"/>藐三菩提果果性者大般涅槃今且約一事論之五
<lb n="0028c11"/>陰下所以即正因佛性五陰即因性觀五陰生智慧
<lb n="0028c12"/>是因因性此智慧增成是果性智慧所滅是果果性
<lb n="0028c13"/>於陰既然餘一切法亦爾。</p>
<lb n="0028c14"/>
<p id="pX36p0028c1401" rend="margin-left:1em">云且約一事者置十二因緣且約五陰一法身五
<lb n="0028c15"/>陰下所以者只此迷陰具於果地正性法身之體
<lb n="0028c16"/>名陰下所以五陰即因性者由觀為因性因因性
<lb n="0028c17"/>由因成因名曰因因餘一切法者謂十二入十八
<lb n="0028c18"/>界依報皆爾。</p>
<lb n="0028c19"/>
<p id="pX36p0028c1901" rend="margin-left:1em">△三融通中。</p>
<lb n="0028c20"/>
<p id="pX36p0028c2001">當知五性亦非條別即一而五即五而一一而不混
<lb n="0028c21"/>五五而不離一不可思議不可說示。</p>
<lb n="0028c22"/>
<p id="pX36p0028c2201" rend="margin-left:1em">云即一者一只是果地一涅槃佛性。</p>
<lb n="0028c23"/>
<p id="pX36p0028c2301" rend="margin-left:1em">△四對五章中。</p>
<lb n="0028c24"/>
<p id="pX36p0028c2401">強欲分別令易解故指果果性為名指正性為體指
<lb n="0029a01"/>因因性果性為宗指因性為用作此分別五性為教
<lb n="0029a02"/>雖復分別只是一法更無差別。</p>
<lb n="0029a03"/>
<p id="pX36p0029a0301" rend="margin-left:1em">指果果性為名者大般涅槃即今經名指因性為
<lb n="0029a04"/>用者由觀陰成因感果果上通起十界陰用引令
<lb n="0029a05"/>入實故指因性為今經用。</p>
<lb n="0029a06"/>
<p id="pX36p0029a0601">若人能如此解者非<anchor xml:id="begd1e5810"/>但<anchor xml:id="endd1e5810"/>識體於名宗用教觸事冷然
<lb n="0029a07"/>為未解者更論宗耳。</p>
<lb n="0029a08"/>
<p id="pX36p0029a0801" rend="margin-left:1em">△大章第三釋宗為三初略非古次宗者下正釋
<lb n="0029a09"/>三總此下對五章。</p>
<lb n="0029a10"/>
<p id="pX36p0029a1001">第三明涅槃宗者有人言宗體不異是義不然何者
<lb n="0029a11"/>若論至理二即不二不二即二此則宜然若論名事
<lb n="0029a12"/>不二不可為二二不可為不二既立宗體寧得是同。</p>
<lb n="0029a13"/>
<p id="pX36p0029a1301" rend="margin-left:1em">初又二先略非次何者下釋所以於中云此則宜
<lb n="0029a14"/>然者隨順機宜云作此說名事者然於果體從名
<lb n="0029a15"/>從事而立也。</p>
<lb n="0029a16"/>
<p id="pX36p0029a1601" rend="margin-left:1em">△次正釋文為二初釋次宗有下明宗義初又二
<lb n="0029a17"/>先標立宗意。</p>
<lb n="0029a18"/>
<p id="pX36p0029a1801">宗者要也修行喉襟莫過因果。</p>
<lb n="0029a19"/>
<p id="pX36p0029a1901" rend="margin-left:1em">△次此經下正釋又二初正釋次問明下答以顯
<lb n="0029a20"/>同。</p>
<p id="pX36p0029a2002" type="inline" rend="margin-left:1em">初又三先標章次正釋三但此下結歸了旨。</p>
<lb n="0029a21"/>
<p id="pX36p0029a2101">此經明因略有三種。</p>
<lb n="0029a22"/>
<p id="pX36p0029a2201" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0029a23"/>
<p id="pX36p0029a2301" rend="margin-left:1em">△次正釋文自為三初明以圓接通又二初正釋
<lb n="0029a24"/>次問答下釋疑。</p>
<p id="pX36p0029a2407" type="inline" rend="margin-left:1em">初又三先引經示宗相次劣三
<lb n="0029b01"/>下釋所以三又云下明開顯絕待人法無二。</p>
<lb n="0029b02"/>
<p id="pX36p0029b0201">一破無常修常如哀歎品以常樂我斥諸比丘無常
<lb n="0029b03"/>苦無我虗偽不真宜應捨離今當為汝說勝三修此
<lb n="0029b04"/>是破無常修於常能得常果顯於非常非無常煩惱
<lb n="0029b05"/>為薪智慧為火以是因緣成涅槃食令諸弟子悉皆
<lb n="0029b06"/>甘嗜。</p>
<lb n="0029b07"/>
<p id="pX36p0029b0701" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0029b08"/>
<p id="pX36p0029b0801" rend="margin-left:1em">△次釋中。</p>
<lb n="0029b09"/>
<p id="pX36p0029b0901">劣三修是煩惱薪勝三修是智慧火非常非無常是
<lb n="0029b10"/>涅槃食四眾安住祕密藏中即是甘嗜。</p>
<lb n="0029b11"/>
<p id="pX36p0029b1101" rend="margin-left:1em">云是煩惱薪者塵沙無明是薪也。</p>
<lb n="0029b12"/>
<p id="pX36p0029b1201">又云如來體之是故為常體者履也履而行之法常
<lb n="0029b13"/>故佛亦常亦是法非常非無常故佛亦非常非無常
<lb n="0029b14"/>也。</p>
<lb n="0029b15"/>
<p id="pX36p0029b1501" rend="margin-left:1em">△次釋疑為二先問。</p>
<lb n="0029b16"/>
<p id="pX36p0029b1601">問初為純陀直說一常次明常住二字次斥諸比丘
<lb n="0029b17"/>云勝三修何意增減。</p>
<lb n="0029b18"/>
<p id="pX36p0029b1801" rend="margin-left:1em">△次答云為三先正答破意次昔說下答用二所
<lb n="0029b19"/>由三說比丘下答順機得宜。</p>
<lb n="0029b20"/>
<p id="pX36p0029b2001">答皆是今昔相對昔說四非常總是一無常今論四
<lb n="0029b21"/>德總是一常舉總常破總無常耳。</p>
<lb n="0029b22"/>
<p id="pX36p0029b2201">昔說生死無常而復流動今以常破生死以住破流
<lb n="0029b23"/>動故舉二字以破二耳。</p>
<lb n="0029b24"/>
<p id="pX36p0029b2401" rend="margin-left:1em">前二如文。</p>
<lb n="0029c01"/>
<p id="pX36p0029c0101" rend="margin-left:1em">△三得宜中。</p>
<lb n="0029c02"/>
<p id="pX36p0029c0201">諸比丘置事緣理但修三想今舉勝理破劣理但用
<lb n="0029c03"/>三修
(云云)
。</p>
<lb n="0029c04"/>
<p id="pX36p0029c0401" rend="margin-left:1em">云置事者明觀身不淨是其事觀逐其緣宜故且
<lb n="0029c05"/>置之。</p>
<lb n="0029c06"/>
<p id="pX36p0029c0601" rend="margin-left:1em">△二者以大涅槃不從漸入頓文為四初立行成
<lb n="0029c07"/>因次修是下明因成尅果三當知下結判四德王
<lb n="0029c08"/>下引證。</p>
<p id="pX36p0029c0804" type="inline" rend="margin-left:1em">初立行中。</p>
<lb n="0029c09"/>
<p id="pX36p0029c0901">二者以大涅槃心修從淺至深次第行學如聖行中
<lb n="0029c10"/>專行五行初謂戒定慧居家如牢獄梵行若虗空從
<lb n="0029c11"/>頭至足其中唯有髮毛爪齒大小腸胃觀察八苦五
<lb n="0029c12"/>盛陰等次解苦無苦而有真諦次分別挍計苦集滅
<lb n="0029c13"/>道無量無邊次非苦非集非道非滅而有實諦廣說
<lb n="0029c14"/>如經。</p>
<lb n="0029c15"/>
<p id="pX36p0029c1501" rend="margin-left:1em">居家等戒行也從頭至下定行也觀察下慧行也。</p>
<lb n="0029c16"/>
<p id="pX36p0029c1601" rend="margin-left:1em">△次尅果中。</p>
<lb n="0029c17"/>
<p id="pX36p0029c1701">修是行<anchor xml:id="begd1e6056"/>已<anchor xml:id="endd1e6056"/>得二十五三昧住大涅槃況出諸佛功德
<lb n="0029c18"/>不復可說。</p>
<lb n="0029c19"/>
<p id="pX36p0029c1901" rend="margin-left:1em">云修是行<anchor xml:id="begd1e6072"/>已<anchor xml:id="endd1e6072"/>者得入初住名<anchor xml:id="begd1e6078"/>已<anchor xml:id="endd1e6078"/>。</p>
<lb n="0029c20"/>
<p id="pX36p0029c2001">當知從淺至深成因克果顯非因非果始終莫不以
<lb n="0029c21"/>常為宗。</p>
<lb n="0029c22"/>
<p id="pX36p0029c2201" rend="margin-left:1em">△四引證中二。</p>
<lb n="0029c23"/>
<p id="pX36p0029c2301">德王品中亦如是初觀四大如篋五陰如害六塵如
<lb n="0029c24"/>賊愛如怨詐煩惱如河八正如筏運手動足截流而
<lb n="0030a01"/>去得到彼岸戒定如動足智慧如運手涅槃是彼岸
<lb n="0030a02"/>師子吼中亦如是初從少欲知足乃至住大涅槃又
<lb n="0030a03"/>善修戒不見戒因戒果戒一戒二等是名善修定慧
<lb n="0030a04"/>等亦復如是原始要終皆宗常住以常為宗明矣。</p>
<lb n="0030a05"/>
<p id="pX36p0030a0501" rend="margin-left:1em">初別德王證次<anchor xml:id="fxX36p0030a01"/>別師子吼證竝可見。</p>
<lb n="0030a06"/>
<p id="pX36p0030a0601" rend="margin-left:1em">△第三明獨圓意。</p>
<lb n="0030a07"/>
<p id="pX36p0030a0701">三者如聖行中云復有一行是如來行所謂大乘大
<lb n="0030a08"/>般涅槃大乘即是修因涅槃即是得果大乘為因何
<lb n="0030a09"/>所不運大涅槃果何所不克一切無閡人一道出生
<lb n="0030a10"/>死莫復過此大略可知不復委說。</p>
<lb n="0030a11"/>
<p id="pX36p0030a1101" rend="margin-left:1em">如文。</p>
<lb n="0030a12"/>
<p id="pX36p0030a1201" rend="margin-left:1em">△三結歸又二初結示開顯分齊次雖三下結歸
<lb n="0030a13"/>常宗。</p>
<p id="pX36p0030a1303" type="inline" rend="margin-left:1em">初文中。</p>
<lb n="0030a14"/>
<p id="pX36p0030a1401">但此文中處處論行或修十想或知根知欲種種不
<lb n="0030a15"/>同不出三種初破無常而修常即是以圓接小接通
<lb n="0030a16"/>意也次以大涅槃心修無常次修於常即是從漸入
<lb n="0030a17"/>頓次第別意也後即無常而修於常即圓頓人也。</p>
<lb n="0030a18"/>
<p id="pX36p0030a1801" rend="margin-left:1em">云以圓接小者此約開名接不同法華前接也又
<lb n="0030a19"/>云次第別意者此是涅槃中解圓行漸之人非全
<lb n="0030a20"/>同別。</p>
<lb n="0030a21"/>
<p id="pX36p0030a2101">雖三不同悉以常為因歸宗常果住大涅槃等無有
<lb n="0030a22"/>異故文云因雖無常而果是常即第二番意也餘例
<lb n="0030a23"/>可知
(云云)
。</p>
<lb n="0030a24"/>
<p id="pX36p0030a2401">問明體一章即識五意明宗亦爾否答例然。</p>
<lb n="0030b01"/>
<p id="pX36p0030b0101" rend="margin-left:1em">△次明宗義為二初標列。</p>
<lb n="0030b02"/>
<p id="pX36p0030b0201">宗有三義一宗本二宗要三宗助。</p>
<lb n="0030b03"/>
<p id="pX36p0030b0301" rend="margin-left:1em">△次正釋中文自為三初宗本。</p>
<lb n="0030b04"/>
<p id="pX36p0030b0401">宗本者諸行皆以大涅槃心為本本立道生如無綱
<lb n="0030b05"/>目不立無皮毛靡附涅槃心為本故其宗得立也。</p>
<lb n="0030b06"/>
<p id="pX36p0030b0601" rend="margin-left:1em">如文。</p>
<lb n="0030b07"/>
<p id="pX36p0030b0701" rend="margin-left:1em">△次宗要中。</p>
<lb n="0030b08"/>
<p id="pX36p0030b0801">宗要者行之宗要要在於常行會於常能顯非常非
<lb n="0030b09"/>無常如七曜之環北辰似萬川之注東海行以常為
<lb n="0030b10"/>要亦復如是。</p>
<lb n="0030b11"/>
<p id="pX36p0030b1101" rend="margin-left:1em">云北辰者而北辰不動注東海者同一鹹味故以
<lb n="0030b12"/>鹹味而喻於常。</p>
<lb n="0030b13"/>
<p id="pX36p0030b1301" rend="margin-left:1em">△三宗助中。</p>
<lb n="0030b14"/>
<p id="pX36p0030b1401">宗助者助名氣力也常宗得成賴於資助或人助或
<lb n="0030b15"/>教助或行助或道助由助得力故言宗助。</p>
<lb n="0030b16"/>
<p id="pX36p0030b1601" rend="margin-left:1em">云或人助者謂善知識或教助者能詮教也或行
<lb n="0030b17"/>助者謂修行云助圓行也或道助者修三教道品
<lb n="0030b18"/>助顯圓常廣如止觀助道中明。</p>
<lb n="0030b19"/>
<p id="pX36p0030b1901">總此三宗是釋名專論宗本即體意專明宗要即宗
<lb n="0030b20"/>意專明宗助即用意分別此三異餘法門即教意。</p>
<lb n="0030b21"/>
<p id="pX36p0030b2101" rend="margin-left:1em">△大章第四釋涅槃用為三先標列次解釋三問
<lb n="0030b22"/>答下釋論。</p>
<lb n="0030b23"/>
<p id="pX36p0030b2301">第四釋涅槃用者為三一本用二當用三自在起用。</p>
<lb n="0030b24"/>
<p id="pX36p0030b2401" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0030c01"/>
<p id="pX36p0030c0101" rend="margin-left:1em">△次釋自為三初釋本用為三初敘舊次有人下
<lb n="0030c02"/>述他難三今當下正釋。</p>
<p id="pX36p0030c0210" type="inline" rend="margin-left:1em">初敘又二初正敘三師。</p>
<lb n="0030c03"/>
<p id="pX36p0030c0301">本用者先出舊解靈味小亮云生死之中本有真神
<lb n="0030c04"/>之性如弊帛裹黃金像墮在深泥天眼者捉取淨洗
<lb n="0030c05"/>開裹黃金像宛然真神佛體萬德咸具而為煩惱所
<lb n="0030c06"/>覆若能斷惑佛體自現力士頟珠貧女寶藏井中七
<lb n="0030c07"/>寶闇室缾盆等喻亦復如是此皆本有有此功用也
<lb n="0030c08"/>新安述小山瑤解云眾生心神不斷正因佛性附此
<lb n="0030c09"/>眾生而未具萬德必當有成佛之理取必成之理為
<lb n="0030c10"/>本有用也開善莊嚴云正因佛性一法無二理但約
<lb n="0030c11"/>本有始有兩時若本有神助有當果之理若能修行
<lb n="0030c12"/>金心謝種覺起名為始有始有之理本<anchor xml:id="begd1e6352"/>已<anchor xml:id="endd1e6352"/>有之。</p>
<lb n="0030c13"/>
<p id="pX36p0030c1301" rend="margin-left:1em">△次引證於中自四。</p>
<lb n="0030c14"/>
<p id="pX36p0030c1401">引如來性貧女額珠闇室等證本有。</p>
<lb n="0030c15"/>
<p id="pX36p0030c1501">引師子迦葉明乳中無酪但酪從乳生故言有酪酪
<lb n="0030c16"/>非本有必假醪暖種植胡麻答言有油油須擣壓乃
<lb n="0030c17"/>可得耳。</p>
<lb n="0030c18"/>
<p id="pX36p0030c1801" rend="margin-left:1em">初二如文。</p>
<lb n="0030c19"/>
<p id="pX36p0030c1901" rend="margin-left:1em">△第三文中。</p>
<lb n="0030c20"/>
<p id="pX36p0030c2001">又引佛性三世眾生未來當有清淨莊嚴之身此證
<lb n="0030c21"/>當有雙取二文意與瑤師不異。</p>
<lb n="0030c22"/>
<p id="pX36p0030c2201" rend="margin-left:1em">云雙取二文者只是現有正因佛性當有清淨莊
<lb n="0030c23"/>嚴名為雙取。</p>
<lb n="0030c24"/>
<p id="pX36p0030c2401" rend="margin-left:1em">△四別木石。</p>
<lb n="0031a01"/>
<p id="pX36p0031a0101">又引木石之流無有成佛之理則非本有之用眾生
<lb n="0031a02"/>必應作佛今猶是因因是本有果是始有本有有始
<lb n="0031a03"/>有之理即是功用義也。</p>
<lb n="0031a04"/>
<p id="pX36p0031a0401" rend="margin-left:1em">可見。</p>
<lb n="0031a05"/>
<p id="pX36p0031a0501" rend="margin-left:1em">△次難中三初正難三家。</p>
<lb n="0031a06"/>
<p id="pX36p0031a0601">有人難初義若言眾生身中<anchor xml:id="begd1e6436"/>已<anchor xml:id="endd1e6436"/>有佛果此則因中有
<lb n="0031a07"/>果過食中<anchor xml:id="begd1e6444"/>已<anchor xml:id="endd1e6444"/>有糞童女<anchor xml:id="begd1e6450"/>已<anchor xml:id="endd1e6450"/>有兒若<anchor xml:id="begd1e6456"/>已<anchor xml:id="endd1e6456"/>具佛果何故住
<lb n="0031a08"/>煩惱中坐不肯出邪何故不放光動地故文云若言
<lb n="0031a09"/>有者何故默然正破此執耳次難第二有得佛之理
<lb n="0031a10"/>此理若常為相續常為凝然常若相續常何謂本有
<lb n="0031a11"/>佛果之理若凝然常則因中有果過同於前難第三
<lb n="0031a12"/>家若言本有具始有亦應本有常住復有無常本有
<lb n="0031a13"/>只得是常不得無常者本有只本有那得有始有。</p>
<lb n="0031a14"/>
<p id="pX36p0031a1401" rend="margin-left:1em">△次又若下縱竝。</p>
<lb n="0031a15"/>
<p id="pX36p0031a1501">又若本有有始有亦應無常有於常無常不得有於
<lb n="0031a16"/>常本有那得有始有又本有有始有則了因有生因
<lb n="0031a17"/>若了因了本有是常生因生始有是無常不得相有
<lb n="0031a18"/>者今本有那得有始有邪。</p>
<lb n="0031a19"/>
<p id="pX36p0031a1901" rend="margin-left:1em">△三鷸蚌下結失。</p>
<lb n="0031a20"/>
<p id="pX36p0031a2001">鷸蚌相扼更互是非由來久矣。</p>
<lb n="0031a21"/>
<p id="pX36p0031a2101" rend="margin-left:1em">悉如文。</p>
<lb n="0031a22"/>
<p id="pX36p0031a2201" rend="margin-left:1em">△三正釋。</p>
<lb n="0031a23"/>
<p id="pX36p0031a2301">今當宣明此義若定執本有當有非三藏通教之宗
<lb n="0031a24"/>乃是別圓四門意本有是有門當有是無門雙取是
<lb n="0031b01"/>亦有亦無門雙遣是非有非無門別家偏據不融門
<lb n="0031b02"/>理兩失為圓家所破何者若執本有之用譬之樹木
<lb n="0031b03"/>工匠揆則任曲者梁用直者桁用長者矟用短者箭
<lb n="0031b04"/>用本有之用亦復如是佛即破之草木生時無梁箭
<lb n="0031b05"/>用工匠所裁因緣獲用若裁曲為直曲無梁用展直
<lb n="0031b06"/>為曲直無桁用割長為籌長無矟用折短為薪短無
<lb n="0031b07"/>箭用何得苦執本有之用經云三世有法無有是處
<lb n="0031b08"/>何得苦執本有當有當本不立勝用安在邪若專難
<lb n="0031b09"/>破復失適緣何者理非本非當非亦本當非非本當
<lb n="0031b10"/>有四利益或言本有即是常用或言當有即是無常
<lb n="0031b11"/>用或亦當亦本即常無常雙用或非當非本即雙非
<lb n="0031b12"/>不用之用本有常用攝一切法何得無三門用三門
<lb n="0031b13"/>亦攝一切法何得無本有常用文云大般涅槃是諸
<lb n="0031b14"/>佛法界即其義也是為圓教赴緣論此四用大獲利
<lb n="0031b15"/>益不同舊義
(云云)
。</p>
<lb n="0031b16"/>
<p id="pX36p0031b1601" rend="margin-left:1em">文為九初明定執成門次本有下示成門相三列
<lb n="0031b17"/>家下明偏據之失四佛即下引佛破偏五法云下
<lb n="0031b18"/>引經破執六若專下明若苦破者失適宜之益七
<lb n="0031b19"/>有四下明稱獲利八本有下明門功能九是為下
<lb n="0031b20"/>結益初云今當宣明者只是今當顯示此義耳。</p>
<lb n="0031b21"/>
<p id="pX36p0031b2101" rend="margin-left:1em">△二當有用為四先敘古次有人下難三今明下
<lb n="0031b22"/>正釋四舊論下明照境不同。</p>
<p id="pX36p0031b2212" type="inline" rend="margin-left:1em">初文自引三師不
<lb n="0031b23"/>同。</p>
<lb n="0031b24"/>
<p id="pX36p0031b2401">二當有用者先<anchor xml:id="mod0031006A"/>出舊解<anchor xml:id="mod0031006B"/>解有三一云理出萬惑之外
<lb n="0031c01"/>須除惑都盡乃可見之譬十重紙裹柱雖除九重終
<lb n="0031c02"/>不見柱併盡乃見二引漸備經明一切智慧皆漸漸
<lb n="0031c03"/>滿不何一期併悟也三云真諦可漸知佛果可頓得
<lb n="0031c04"/>何者即俗而真更非遠物所以真可分知佛果超在
<lb n="0031c05"/>惑外不即生死故不可漸知。</p>
<lb n="0031c06"/>
<p id="pX36p0031c0601" rend="margin-left:1em">初云紙重者紙密可喻無明稠密次師可解三云
<lb n="0031c07"/>真諦可漸知者謂漸破俗諦即分分見真諦故云
<lb n="0031c08"/>可漸知。</p>
<lb n="0031c09"/>
<p id="pX36p0031c0901" rend="margin-left:1em">△次難自為三初難漸見。</p>
<lb n="0031c10"/>
<p id="pX36p0031c1001">有人難初義若理不可漸見惑豈可漸除既不見理
<lb n="0031c11"/>由何除惑。</p>
<lb n="0031c12"/>
<p id="pX36p0031c1201" rend="margin-left:1em">如文。</p>
<lb n="0031c13"/>
<p id="pX36p0031c1301" rend="margin-left:1em">△難次師。</p>
<lb n="0031c14"/>
<p id="pX36p0031c1401">若言理可漸見夫理若是分可作分知理既圓通若
<lb n="0031c15"/>為漸解若初見稱後見與後無異不名漸見若初不
<lb n="0031c16"/>稱後不名頓見
(云云)
。</p>
<lb n="0031c17"/>
<p id="pX36p0031c1701" rend="margin-left:1em">云夫理若是分者他作此難亦不全當何者若從
<lb n="0031c18"/>初即徹觀真如則全不可分若從或落智增為言
<lb n="0031c19"/>則須云分以有四十二位不同故凡釋此義須知
<lb n="0031c20"/>有全有分方稱經論大旨。</p>
<lb n="0031c21"/>
<p id="pX36p0031c2101" rend="margin-left:1em">△難第三師為二先非其旨。</p>
<lb n="0031c22"/>
<p id="pX36p0031c2201">若言見真者須漸得佛須頓是義不然。</p>
<lb n="0031c23"/>
<p id="pX36p0031c2301" rend="margin-left:1em">△次別聖言破。</p>
<lb n="0031c24"/>
<p id="pX36p0031c2401">釋論云若如法觀佛般若與涅槃是三則一相華嚴
<lb n="0032a01"/>云虗妄多分別生死涅槃異迷惑聖賢法不識無上
<lb n="0032a02"/>道真與涅槃既其不異云何真漸果頓邪。</p>
<lb n="0032a03"/>
<p id="pX36p0032a0301" rend="margin-left:1em">於中三先論次經三真與下結失初別論者證初
<lb n="0032a04"/>心即頓觀何論至果方名於頓故不可也次引華
<lb n="0032a05"/>嚴云若分別生死涅槃異者是迷賢聖法人若云
<lb n="0032a06"/>真諦與佛果異過亦同之。</p>
<lb n="0032a07"/>
<p id="pX36p0032a0701" rend="margin-left:1em">△三正釋又二先重敘失。</p>
<lb n="0032a08"/>
<p id="pX36p0032a0801">今明諸解更相馳逐水動珠昏然理非遠近見理之
<lb n="0032a09"/>智寧得漸頓智若漸頓寧得稱理如方入圓殊不相
<lb n="0032a10"/>應。</p>
<lb n="0032a11"/>
<p id="pX36p0032a1101" rend="margin-left:1em">△次如理下正釋於中又三先明理智冥一體非
<lb n="0032a12"/>頓漸。</p>
<lb n="0032a13"/>
<p id="pX36p0032a1301">如理而解解如於理不見相而見無所得即是得耳。</p>
<lb n="0032a14"/>
<p id="pX36p0032a1401" rend="margin-left:1em">△
(此處恐有脫文今敢補曰二有因下示眾生因緣用是漸頓)
。</p>
<lb n="0032a15"/>
<p id="pX36p0032a1501">有因緣故亦得漸頓。</p>
<lb n="0032a16"/>
<p id="pX36p0032a1601" rend="margin-left:1em">△
(今更補曰三此中下正釋又二初標列二漸)
漸下釋。</p>
<lb n="0032a17"/>
<p id="pX36p0032a1701">此中應有四句漸漸漸頓頓漸頓頓。</p>
<lb n="0032a18"/>
<p id="pX36p0032a1801" rend="margin-left:1em">初云漸漸者三教因位也漸頓者三教果頭也頓
<lb n="0032a19"/>漸者圓教因位也頓者圓佛果也。</p>
<lb n="0032a20"/>
<p id="pX36p0032a2001" rend="margin-left:1em">△次正釋為五先正釋次後更下於一句更開四
<lb n="0032a21"/>句三此一句下餘三句例四四下結廣以斥偏五
<lb n="0032a22"/>文云下證用徧法界。</p>
<lb n="0032a23"/>
<p id="pX36p0032a2301">漸漸尚非漸頓況復頓漸漸頓尚非頓漸況復頓頓
<lb n="0032a24"/>法華玄廣說頓漸者無差別中差別耳頓頓者差別
<lb n="0032b01"/>中無差別耳三種修三種見明宗中意是也漸頓修
<lb n="0032b02"/>漸頓見者是不定觀意也。</p>
<lb n="0032b03"/>
<p id="pX36p0032b0301" rend="margin-left:1em">初云三種修等者前宗文中初破無常而修常即
<lb n="0032b04"/>是以圓接通次從漸入頓次第別意後即無常而
<lb n="0032b05"/>修於常即圓頓人是。</p>
<lb n="0032b06"/>
<p id="pX36p0032b0601" rend="margin-left:1em">△次文中。</p>
<lb n="0032b07"/>
<p id="pX36p0032b0701">漸更不同又開四句漸修漸見漸修頓見漸修頓漸
<lb n="0032b08"/>見漸修非頓漸見。</p>
<lb n="0032b09"/>
<p id="pX36p0032b0901" rend="margin-left:1em">云漸修漸見者且取三教之證人是漸修頓見者
<lb n="0032b10"/>得入初住等人是漸修頓漸見者住前為漸見入
<lb n="0032b11"/>住名頓見漸修非頓漸見者證頓漸時頓無頓相
<lb n="0032b12"/>漸無漸相亦是理體不當頓漸見也。</p>
<lb n="0032b13"/>
<p id="pX36p0032b1301">見此一句意餘三句亦可解。</p>
<lb n="0032b14"/>
<p id="pX36p0032b1401" rend="margin-left:1em">次頓修漸見四句亦爾漸修漸頓見四句亦爾非
<lb n="0032b15"/>頓漸修四句亦爾。</p>
<lb n="0032b16"/>
<p id="pX36p0032b1601">四四十六句不同當知顯體之用甚多那只作一兩
<lb n="0032b17"/>種解邪。</p>
<lb n="0032b18"/>
<p id="pX36p0032b1801">文云王家力士一人當千種種技藝能勝千故一人
<lb n="0032b19"/>當千又云譬如大地草木為眾生用我法亦爾當知
<lb n="0032b20"/>用同草木比大力士故知用不一也。</p>
<lb n="0032b21"/>
<p id="pX36p0032b2101" rend="margin-left:1em">△四舊論下照境為四先標不同次問起為解釋
<lb n="0032b22"/>之由三彭城不敘不同相四今明下正釋。</p>
<lb n="0032b23"/>
<p id="pX36p0032b2301">舊論照境之用不同。</p>
<lb n="0032b24"/>
<p id="pX36p0032b2401" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0032c01"/>
<p id="pX36p0032c0101" rend="margin-left:1em">△次問中。</p>
<lb n="0032c02"/>
<p id="pX36p0032c0201">問俗有三世流動萬境去來佛智若為照之若逐境
<lb n="0032c03"/>去來則生滅無常若不逐境去來則不與境相稱由
<lb n="0032c04"/>此一問七解不同。</p>
<lb n="0032c05"/>
<p id="pX36p0032c0501" rend="margin-left:1em">云佛智若為照之者問意云佛為逐去來照邪不
<lb n="0032c06"/>逐去來照邪。</p>
<lb n="0032c07"/>
<p id="pX36p0032c0701" rend="margin-left:1em">△三敘不同相總有七處一一皆先敘次破如文
<lb n="0032c08"/>可見。</p>
<lb n="0032c09"/>
<p id="pX36p0032c0901">冶城嵩云佛智乃無大期死滅猶有念念流動逐境
<lb n="0032c10"/>去來此人臨終舌爛口中浪語之過現驗也。</p>
<lb n="0032c11"/>
<p id="pX36p0032c1101">二藥師解佛智體是常住用是無常逐境去來此解
<lb n="0032c12"/>亦違經經云若正見者當說如來定是無為那忽體
<lb n="0032c13"/>是無為用是有為。</p>
<lb n="0032c14"/>
<p id="pX36p0032c1401">三光宅云若無常之智照常住境而不逐境是常今
<lb n="0032c15"/>常住之智照無常之境豈應逐境無常此亦不可。</p>
<lb n="0032c16"/>
<p id="pX36p0032c1601" rend="margin-left:1em">△四明九世中。</p>
<lb n="0032c17"/>
<p id="pX36p0032c1701">四作九世照境義明此境雖在未來復有當現在當
<lb n="0032c18"/>過去義今遂來現在及過去我皆照竟所以不生滅
<lb n="0032c19"/>也此亦不可向在未來時猶是當現在未正現在今
<lb n="0032c20"/>遂來在現在即作正現在照當知<anchor xml:id="begd1e6991"/>已<anchor xml:id="endd1e6991"/>息豈不生滅邪。</p>
<lb n="0032c21"/>
<p id="pX36p0032c2101" rend="margin-left:1em">云今遂來現在者意云剎那心起未來之境現於
<lb n="0032c22"/>現在心中名當現在者剎那<anchor xml:id="begd1e7005"/>已<anchor xml:id="endd1e7005"/>息者名未過去故
<lb n="0032c23"/>於現在皆悉照之。</p>
<lb n="0032c24"/>
<p id="pX36p0032c2401" rend="margin-left:1em">△五作逆照中。</p>
<lb n="0033a01"/>
<p id="pX36p0033a0101">五作逆照義云如來道迎上覺時初一念併逆照萬
<lb n="0033a02"/>境從初流來至後成佛併皆照竟後萬境自有去來
<lb n="0033a03"/>我都不更新照如天子初登極時併付制法後人犯
<lb n="0033a04"/>者隨輕重治不更復制也此亦不可佛智照境何嘗
<lb n="0033a05"/>暫息忽言初照後都不照縱令如此終不與境相稱。</p>
<lb n="0033a06"/>
<p id="pX36p0033a0601" rend="margin-left:1em">云逆照者只是預照耳。</p>
<lb n="0033a07"/>
<p id="pX36p0033a0701" rend="margin-left:1em">△六開善中。</p>
<lb n="0033a08"/>
<p id="pX36p0033a0801">六開善云佛在因日導發初心<anchor xml:id="begd1e7050"/>已<anchor xml:id="endd1e7050"/>能橫照數境竪照
<lb n="0033a09"/>數時次入初地一念橫照百法堅照百時二地千法
<lb n="0033a10"/>乃至佛地一念橫照萬法竪照萬時如懸鏡高臺此
<lb n="0033a11"/>亦不可鏡照先無而後有未免無常之難。</p>
<lb n="0033a12"/>
<p id="pX36p0033a1201" rend="margin-left:1em">云百時者取機長短時也。</p>
<lb n="0033a13"/>
<p id="pX36p0033a1301" rend="margin-left:1em">△七靈味。</p>
<lb n="0033a14"/>
<p id="pX36p0033a1401">七靈味更借虗空為喻萬物在空空不生滅物自去
<lb n="0033a15"/>來此亦不然佛智靈知豈同頑空。</p>
<lb n="0033a16"/>
<p id="pX36p0033a1601" rend="margin-left:1em">如文。</p>
<lb n="0033a17"/>
<p id="pX36p0033a1701" rend="margin-left:1em">△四今明下正釋又三初正釋次又開善下重敘
<lb n="0033a18"/>解佛智三今難下破文中。</p>
<lb n="0033a19"/>
<p id="pX36p0033a1901">今明三藏教中二諦不相即故二智各照所以諸解
<lb n="0033a20"/>喧喧若此若通教中二諦相即二智二而不二尚無
<lb n="0033a21"/>此諍況復三諦即一諦一諦即三諦三智即一智一
<lb n="0033a22"/>智即三智一照即一切照一切照即一照非一非一
<lb n="0033a23"/>切不可思議寧復有此微淺問答邪。</p>
<lb n="0033a24"/>
<p id="pX36p0033a2401" rend="margin-left:1em">云況復三諦即一諦者照無常時即無常是常亦
<lb n="0033b01"/>即非常非無常照常時即常時即常是非常非無
<lb n="0033b02"/>常云微淺問答者如前七師問教亦微淺益者亦
<lb n="0033b03"/>然。</p>
<lb n="0033b04"/>
<p id="pX36p0033b0401" rend="margin-left:1em">△次重敘中二先開善次第二下明其次解。</p>
<p id="pX36p0033b0418" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0033b05"/>又二初明果地智境互冥。</p>
<lb n="0033b06"/>
<p id="pX36p0033b0601">又開善解佛智照真與真冥無復智境之異智體與
<lb n="0033b07"/>真境都復不殊。</p>
<lb n="0033b08"/>
<p id="pX36p0033b0801" rend="margin-left:1em">△次約位下明約位則有四句差別。</p>
<lb n="0033b09"/>
<p id="pX36p0033b0901">約位分別凡夫不冥不會因中聖人會而不冥佛果
<lb n="0033b10"/>亦冥亦會。</p>
<lb n="0033b11"/>
<p id="pX36p0033b1101" rend="margin-left:1em">於中云因中聖人會而不冥者應即破云既會何
<lb n="0033b12"/>以不冥邪
(云云)
。</p>
<lb n="0033b13"/>
<p id="pX36p0033b1301" rend="margin-left:1em">△次解又二先明智體異。</p>
<lb n="0033b14"/>
<p id="pX36p0033b1401">第二解云佛智是靈知真諦是無知二體既殊豈可
<lb n="0033b15"/>併有知同無知但會之既極詺之為冥豈得有冥異
<lb n="0033b16"/>會。</p>
<lb n="0033b17"/>
<p id="pX36p0033b1701" rend="margin-left:1em">△次慧印下引證二相。</p>
<lb n="0033b18"/>
<p id="pX36p0033b1801">慧印三昧經云冥不冥寂不寂肇論亦有用冥體寂
<lb n="0033b19"/>之語。</p>
<lb n="0033b20"/>
<p id="pX36p0033b2001" rend="margin-left:1em">△三今家破於中為三初縱難。</p>
<lb n="0033b21"/>
<p id="pX36p0033b2101">今難佛之真智既其冥真與真不異佛之俗智亦應
<lb n="0033b22"/>冥俗與俗不異佛雖知幻而非幻人。</p>
<lb n="0033b23"/>
<p id="pX36p0033b2301" rend="margin-left:1em">△次若爾下斥失。</p>
<lb n="0033b24"/>
<p id="pX36p0033b2401">若爾佛雖知俗不可冥俗佛雖冥真不可同真不應
<lb n="0033c01"/>作如此冥真冥俗義。</p>
<lb n="0033c02"/>
<p id="pX36p0033c0201" rend="margin-left:1em">△三冥真下判失。</p>
<lb n="0033c03"/>
<p id="pX36p0033c0301">冥真不出二乘冥俗不出凡夫境界云何得是佛智
<lb n="0033c04"/>用邪
(云云)
。</p>
<lb n="0033c05"/>
<p id="pX36p0033c0501" rend="margin-left:1em">△三當有起用徧法界。</p>
<lb n="0033c06"/>
<p id="pX36p0033c0601">三自在起用用徧法界廣不可委文云譬如大地一
<lb n="0033c07"/>切草木為眾生用我法亦爾當知勝用無量無邊。</p>
<lb n="0033c08"/>
<p id="pX36p0033c0801" rend="margin-left:1em">△次開章別釋於中二先標列章次解。</p>
<lb n="0033c09"/>
<p id="pX36p0033c0901">且約三種一不可思議用二二鳥雙遊用二善惡邪
<lb n="0033c10"/>正雙攝用。</p>
<lb n="0033c11"/>
<p id="pX36p0033c1101" rend="margin-left:1em">初云二鳥雙遊用者覩無常即始從發心訖年等
<lb n="0033c12"/>覺一分無明在亦名無常所以從始至終俱雙遊
<lb n="0033c13"/>之稱。</p>
<lb n="0033c14"/>
<p id="pX36p0033c1401" rend="margin-left:1em">△次解釋文自為三初不可思議為三先標次敘
<lb n="0033c15"/>舊三今明下正釋。</p>
<lb n="0033c16"/>
<p id="pX36p0033c1601">不可思議用者。</p>
<lb n="0033c17"/>
<p id="pX36p0033c1701" rend="margin-left:1em">初如文。</p>
<lb n="0033c18"/>
<p id="pX36p0033c1801" rend="margin-left:1em">△二敘中總有七家一一釋中皆敘彼解次今家
<lb n="0033c19"/>非破。</p>
<lb n="0033c20"/>
<p id="pX36p0033c2001">舊釋有七一云令他見須彌入芥子其實不入唯應
<lb n="0033c21"/>度者乃能見之此解不可若不入者何謂神通。</p>
<lb n="0033c22"/>
<p id="pX36p0033c2201">二解實入但佛神力蹙大令小開小令大此亦不可
<lb n="0033c23"/>若爾乃以大容小何謂以小容大。</p>
<lb n="0033c24"/>
<p id="pX36p0033c2401">三解不知入與不入既是不可思議那可定判入與
<lb n="0034a01"/>不入此亦不可佛果上地皆是不可思議盡應不可
<lb n="0034a02"/>解餘者盡言可解至此一義獨言不知邪。</p>
<lb n="0034a03"/>
<p id="pX36p0034a0301">四若有則相妨小大皆空故相容此亦不可若其皆
<lb n="0034a04"/>可何所論入亦無大小也。</p>
<lb n="0034a05"/>
<p id="pX36p0034a0501" rend="margin-left:1em">前四師竝如文。</p>
<lb n="0034a06"/>
<p id="pX36p0034a0601" rend="margin-left:1em">△第五師。</p>
<lb n="0034a07"/>
<p id="pX36p0034a0701">五大中有小性小中有大性以芥子之大性容須彌
<lb n="0034a08"/>之小性此亦不可若執定性過同外道又似毗曇又
<lb n="0034a09"/>還是大容於小何謂以小容大。</p>
<lb n="0034a10"/>
<p id="pX36p0034a1001" rend="margin-left:1em">云大中有小性者有自性色破中云過同外道者
<lb n="0034a11"/>同仙人四性計也又似毗曇者毗曇計三世有法
<lb n="0034a12"/>也。</p>
<lb n="0034a13"/>
<p id="pX36p0034a1301" rend="margin-left:1em">△六地論解。</p>
<lb n="0034a14"/>
<p id="pX36p0034a1401">六地論解大無大相不無無相之大小無小相不無
<lb n="0034a15"/>無相之小以無相之小容無相之大無相之大還入
<lb n="0034a16"/>無相之小此亦不可大小本是相既言無相那有大
<lb n="0034a17"/>小若有大小應是有相若定無相還同空也。</p>
<lb n="0034a18"/>
<p id="pX36p0034a1801" rend="margin-left:1em">可見。</p>
<lb n="0034a19"/>
<p id="pX36p0034a1901" rend="margin-left:1em">△七興皇。</p>
<lb n="0034a20"/>
<p id="pX36p0034a2001">七興皇云諸法本無大小因緣假名相待假說大為
<lb n="0034a21"/>小假說小為大說大為小小是大小說小為大大是
<lb n="0034a22"/>小大故得相容此亦不可大不自大待小為大小不
<lb n="0034a23"/>自小待大為小此墮他性義自性大小尚不能相容
<lb n="0034a24"/>他性大小那得相容。</p>
<lb n="0034b01"/>
<p id="pX36p0034b0101" rend="margin-left:1em">云諸本無至因緣假者謂諸法從因緣生雨假無
<lb n="0034b02"/>實以假無實故能相入。</p>
<lb n="0034b03"/>
<p id="pX36p0034b0301" rend="margin-left:1em">△三正釋為三初明不思議事理相即次一性下
<lb n="0034b04"/>明不思議周徧三所謂下釋邪正用相。</p>
<lb n="0034b05"/>
<p id="pX36p0034b0501">今明小不自小亦不由大故小大不自大亦不由小
<lb n="0034b06"/>故大因緣故小大亦不離大離小不在內外兩中間
<lb n="0034b07"/>亦不常自有不可思議大亦如是通達此理故即事
<lb n="0034b08"/>而真唯應度者見不思議須彌之高廣入於不思議
<lb n="0034b09"/>芥子之微小是名以不思議之大入於不思議之小
<lb n="0034b10"/>住首楞嚴能建大義如經廣說
(云云)
。</p>
<lb n="0034b11"/>
<p id="pX36p0034b1101" rend="margin-left:1em">初云今明至因緣者謂有大有小皆由因緣雖從
<lb n="0034b12"/>因緣即是法性故能相入如止觀第五破徧初廣
<lb n="0034b13"/>說。</p>
<lb n="0034b14"/>
<p id="pX36p0034b1401">一往明不思議用在於道後其理實通乃至善惡邪
<lb n="0034b15"/>正等例如是。</p>
<lb n="0034b16"/>
<p id="pX36p0034b1601" rend="margin-left:1em">△三邪正用為三先明邪正雙用。</p>
<lb n="0034b17"/>
<p id="pX36p0034b1701">所謂四趣是邪人天為正又三界是邪二乘為正又
<lb n="0034b18"/>二乘偏邪菩薩為正
(云云)
邪正兩用亦徧法界。</p>
<lb n="0034b19"/>
<p id="pX36p0034b1901" rend="margin-left:1em">△次四趣下明善惡雙用。</p>
<lb n="0034b20"/>
<p id="pX36p0034b2001">四趣是惡人天是善又三界悉是惡二乘是善又二
<lb n="0034b21"/>乘是惡菩薩為善此用亦徧法界。</p>
<lb n="0034b22"/>
<p id="pX36p0034b2201" rend="margin-left:1em">△三三界下明無常常雙用。</p>
<lb n="0034b23"/>
<p id="pX36p0034b2301">三界皆悉無常二乘是三無為常又二乘是無常菩
<lb n="0034b24"/>薩是常常無常用亦徧法界其門略義廣也。</p>
<lb n="0034c01"/>
<p id="pX36p0034c0101" rend="margin-left:1em">△
(此處必有脫文今敢補曰第二常無常下明二鳥雙遊用)
。</p>
<lb n="0034c02"/>
<p id="pX36p0034c0201">常無常雙用者俱亡二邊如鳥喻品中說即是一時
<lb n="0034c03"/>雙用也前後倒瀉即是異時偏用宜一時即竝用宜
<lb n="0034c04"/>前後即單用不必一種用自在故善惡雙用如迦葉
<lb n="0034c05"/>品中說善星至惡尚能攝受令得出家況復善者寧
<lb n="0034c06"/>當不攝或雙用或前後
(云云)
。</p>
<lb n="0034c07"/>
<p id="pX36p0034c0701" rend="margin-left:1em">俱亡二邊者謂二用俱契非常非無常者曰俱亡
<lb n="0034c08"/>也。</p>
<lb n="0034c09"/>
<p id="pX36p0034c0901" rend="margin-left:1em">△第三善惡下明善惡邪正俱攝用。</p>
<lb n="0034c10"/>
<p id="pX36p0034c1001">三邪正善惡俱攝者陳如品中說邪即外道正即陳
<lb n="0034c11"/>如弘廣邪即諸魔正即阿難平等皆攝巧施玅用遊
<lb n="0034c12"/>諸世間作大利益若見此意即是自在之用善巧四
<lb n="0034c13"/>隨稱機利益住首楞嚴種種示現不動法性其見聞
<lb n="0034c14"/>者無不蒙益此義可知不俟多說
(云云)
。</p>
<lb n="0034c15"/>
<p id="pX36p0034c1501" rend="margin-left:1em">△大段第三問答釋疑者。</p>
<lb n="0034c16"/>
<p id="pX36p0034c1601">問此一章五意云何答例前可解若總論三用即釋
<lb n="0034c17"/>名意若專本用即是體意若專當用即是宗意若專
<lb n="0034c18"/>自在用即是用意若分別三用即教意。</p>
<lb n="0034c19"/>
<p id="pX36p0034c1901" rend="margin-left:1em">初疑云此章為具五章不釋云例亦有之若專本
<lb n="0034c20"/>用者理性本有此用若專當用者望本名當即是
<lb n="0034c21"/>現在有從因至果之用故對宗也若專自在用者
<lb n="0034c22"/>即是果上起用未來永永不窮彌滿法界所以自
<lb n="0034c23"/>在之用對今經用。</p>
<lb n="0034c24"/>
<p id="pX36p0034c2401" rend="margin-left:1em">△大章第五釋教相者然澤明亦敘五時教差別
<lb n="0035a01"/>第一時教為小乘解深密云唯為為發趣聲聞乘
<lb n="0035a02"/>者說第二時教為大乘解深密云唯為發趣大乘
<lb n="0035a03"/>者說第三時教為三乘解深密云普為發趣一切
<lb n="0035a04"/>乘者說第四時教為一乘四衢等與一牛車故三
<lb n="0035a05"/>乘同歸一佛乘故第五時教名為一性五性同歸
<lb n="0035a06"/>一佛性故次明五時教法季月第一時佛成道後
<lb n="0035a07"/>六月說也如來二月八日成道八月八日方轉法
<lb n="0035a08"/>輪婆沙論等皆云迦栗底迦月白半八日為五比
<lb n="0035a09"/>丘轉法輪迦栗底迦月者八月是第二時真諦記
<lb n="0035a10"/>云如來成道七秊方說般若經說一切法空無自
<lb n="0035a11"/>性如來藏經佛成道後十秊說也大集十六秊說
<lb n="0035a12"/>仁王經云前二十九秊說摩訶般若三十七秊正
<lb n="0035a13"/>月八日說仁王般若第三時真諦三藏記云佛成
<lb n="0035a14"/>道後三十八秊說解節經即解深密是第四時一
<lb n="0035a15"/>乘教法華是佛道教三十餘秊說第五時此大涅
<lb n="0035a16"/>槃經是所說佛性正因得佛常果因最是除果最
<lb n="0035a17"/>是遠猶難信故所以後說然引真諦記未可全依
<lb n="0035a18"/>若判五時皆據經文自說秊數時代以定五時次
<lb n="0035a19"/>第若言七秊即說般若者猶屬密教般若通前之
<lb n="0035a20"/>文如淨名釋菩薩品初所述若云第三時是解深

<lb n="0035a21"/>密者彼將般若為第二所以解深密為第三非但
<lb n="0035a22"/>今家破此說起信論疏初亦破此說又於五時中
<lb n="0035a23"/>皆棄華嚴如法華玄中廣破古人所立五時之義
<lb n="0035a24"/>然今略引以示同異不暇破之釋教相為二初標
<lb n="0035b01"/>列章。</p>
<lb n="0035b02"/>
<p id="pX36p0035b0201">第五釋教相者為二一增數二經來緣起。</p>
<lb n="0035b03"/>
<p id="pX36p0035b0301" rend="margin-left:1em">△次解釋文自二初明增數人又二先列。</p>
<lb n="0035b04"/>
<p id="pX36p0035b0401">增數者謂一乳二字三修四教五味也。</p>
<lb n="0035b05"/>
<p id="pX36p0035b0501" rend="margin-left:1em">△次解釋文自為五初文又二先示乳相非一次
<lb n="0035b06"/>乳名下解釋。</p>
<lb n="0035b07"/>
<p id="pX36p0035b0701">所言乳者此名則通外道言教亦稱為乳文云是時
<lb n="0035b08"/>舊醫純用乳藥二乘言教亦稱為乳阿含云舍利弗
<lb n="0035b09"/>是所生母目連是乳母二人說法生養四眾後文亦
<lb n="0035b10"/>云聲聞緣覺佛性如乳菩薩教行亦稱為乳故云手
<lb n="0035b11"/>出香色乳施令得飽滿佛教亦稱為乳故目連騰請
<lb n="0035b12"/>云譬如犢子其生未久若不得乳必死無疑又云醫
<lb n="0035b13"/>占王病定須服乳。</p>
<lb n="0035b14"/>
<p id="pX36p0035b1401" rend="margin-left:1em">初云舊醫純用乳藥者純用邪常毒他慧命舍利
<lb n="0035b15"/>弗所生者說法迴五百人心義當所生目連手擎
<lb n="0035b16"/>將還僧得和合義如所養。</p>
<lb n="0035b17"/>
<p id="pX36p0035b1701" rend="margin-left:1em">△次解釋又二先正釋次問<g ref="CB18869"/>下釋疑。</p>
<p id="pX36p0035b1716" type="inline" rend="margin-left:1em">初又二
<lb n="0035b18"/>先正釋次又外下判。</p>
<p id="pX36p0035b1809" type="inline" rend="margin-left:1em">初文自四初邪乳中。</p>
<lb n="0035b19"/>
<p id="pX36p0035b1901">乳名既通若為分別舊醫偷教竊取乳名不解其義
<lb n="0035b20"/>而為相續悅意轉動薄皮所誑起四顛倒毒亂心中
<lb n="0035b21"/>多所傷害即邪教也。</p>
<lb n="0035b22"/>
<p id="pX36p0035b2201" rend="margin-left:1em">云而為相續者計為常也悅意樂也轉動義也薄
<lb n="0035b23"/>皮淨也多所傷害者害於二諦三諦真常四德也。</p>
<lb n="0035b24"/>
<p id="pX36p0035b2401" rend="margin-left:1em">△次二乘乳中。</p>
<lb n="0035c01"/>
<p id="pX36p0035c0101">二乘乳者佛以方便合三種藥謂鹹苦酢二乘之人
<lb n="0035c02"/>用此方便為於四眾治彼邪乳如以楔出楔此以四
<lb n="0035c03"/>非常教名為乳也。</p>
<lb n="0035c04"/>
<p id="pX36p0035c0401" rend="margin-left:1em">云四非常者只是無常苦空無我不淨四也。</p>
<lb n="0035c05"/>
<p id="pX36p0035c0501" rend="margin-left:1em">△三菩薩乳中。</p>
<lb n="0035c06"/>
<p id="pX36p0035c0601">菩薩乳者以大慈大悲隨諸眾生應以何法而得度
<lb n="0035c07"/>脫隨而說之或說方便法或說真實法或治邪常或
<lb n="0035c08"/>治無常稱彼機緣令得飽滿是名菩薩教乳也。</p>
<lb n="0035c09"/>
<p id="pX36p0035c0901" rend="margin-left:1em">云或說真實者十行菩薩雖未親證無作實理而
<lb n="0035c10"/>能說之。</p>
<lb n="0035c11"/>
<p id="pX36p0035c1101" rend="margin-left:1em">△四佛乳。</p>
<lb n="0035c12"/>
<p id="pX36p0035c1201">佛教乳者究竟真實如經其犢調善不馳不住不處
<lb n="0035c13"/>高原亦不下濕不食酒糟麥䴰滑草不與特牛同共
<lb n="0035c14"/>一群故其乳多德最為第一正顯涅槃之教是最上
<lb n="0035c15"/>乳也。</p>
<lb n="0035c16"/>
<p id="pX36p0035c1601" rend="margin-left:1em">如文。</p>
<lb n="0035c17"/>
<p id="pX36p0035c1701">又外道教如驢乳亨之成糞從其教者墮落三途二
<lb n="0035c18"/>乘教如羊鹿乳亨之成酪從其教者升出生死菩薩
<lb n="0035c19"/>教如下品牛乳亭之成酥從其教者革凡成聖亦革
<lb n="0035c20"/>聖成無上道佛教如上品牛乳從佛教者即得安住
<lb n="0035c21"/>祕密藏中當知涅槃教乳最上最玅。</p>
<lb n="0035c22"/>
<p id="pX36p0035c2201" rend="margin-left:1em">△次釋疑為二先問次答。</p>
<p id="pX36p0035c2211" type="inline" rend="margin-left:1em">初問者。</p>
<lb n="0035c23"/>
<p id="pX36p0035c2301">問何故於一乳中多種分別。</p>
<lb n="0035c24"/>
<p id="pX36p0035c2401" rend="margin-left:1em">乳只是一何以強作多種分別有何據邪。</p>
<lb n="0036a01"/>
<p id="pX36p0036a0101" rend="margin-left:1em">△次答為三先示經意通。</p>
<lb n="0036a02"/>
<p id="pX36p0036a0201">答此經意爾如本有一偈四出證義明無差別差別
<lb n="0036a03"/>等例作此說之無咎。</p>
<lb n="0036a04"/>
<p id="pX36p0036a0401" rend="margin-left:1em">△次有德王下引例。</p>
<lb n="0036a05"/>
<p id="pX36p0036a0501">又德王中不聞聞不生生等皆作四句今亦例爾。</p>
<lb n="0036a06"/>
<p id="pX36p0036a0601" rend="margin-left:1em">△三邪名下結酬。</p>
<lb n="0036a07"/>
<p id="pX36p0036a0701">邪乳名乳乳二乘名乳不乳菩薩名不乳乳佛是非
<lb n="0036a08"/>乳非不乳意高例盡子何須惑。</p>
<lb n="0036a09"/>
<p id="pX36p0036a0901" rend="margin-left:1em">云邪名乳乳者不俓而酪故名乳乳二乘名乳不
<lb n="0036a10"/>乳者乳堪為酪解色即空等菩薩名不乳乳者以
<lb n="0036a11"/>能非空出假故佛是雙非者常真法界故意高者
<lb n="0036a12"/>乳極在佛故云意高例盡者引德王例四乳義徧
<lb n="0036a13"/>何所疑邪。</p>
<lb n="0036a14"/>
<p id="pX36p0036a1401" rend="margin-left:1em">△二明二字為二先標列。</p>
<lb n="0036a15"/>
<p id="pX36p0036a1501">二字者世亦二字出世亦二字上上出世亦二字今
<lb n="0036a16"/>文亦二字二字既通復須分別。</p>
<lb n="0036a17"/>
<p id="pX36p0036a1701" rend="margin-left:1em">△次二世下解釋文自為二初文為三初引經示
<lb n="0036a18"/>能詮法<g ref="CB11790"/>次文云下釋所以三謝靈下出異解。</p>
<lb n="0036a19"/>
<p id="pX36p0036a1901">世二字者如瑞應云太子乘羊車詣師學書師教二
<lb n="0036a20"/>字謂梵佉婁此二字應詮世間禮樂醫方技藝治政
<lb n="0036a21"/>之法故是世間二字也。</p>
<lb n="0036a22"/>
<p id="pX36p0036a2201" rend="margin-left:1em">初云梵佉婁者如普曜第三現盡品云菩薩乘羊
<lb n="0036a23"/>車將詣書師適入書堂欲見其師名選支見菩薩
<lb n="0036a24"/>威神光曜不能堪忍即躃墮地兜術天上有一天
<lb n="0036b01"/>子名曰清淨即前牽手令從地起置於座上在大
<lb n="0036b02"/>眾爾時菩薩與諸釋僮俱住手執金筆栴檀書眾
<lb n="0036b03"/>寶明珠成其書林侍者送之問師選支今師何書
<lb n="0036b04"/>而相教乎其師答曰以梵佉留而相教耳天地異
<lb n="0036b05"/>書菩薩答曰其<g ref="CB11790"/>書者有六十今師何言正有二
<lb n="0036b06"/>種師問其六十四皆何所名乎太子答曰
(云云)
。</p>
<lb n="0036b07"/>
<p id="pX36p0036b0701">又云梵字應如金光明中說出欲論明修梵法歎梵
<lb n="0036b08"/>執故是出欲論也佉婁字應是無量勝論明十善法
<lb n="0036b09"/>歎釋天報善能攻惡故言勝論總而言之世間二字
<lb n="0036b10"/>也。</p>
<lb n="0036b11"/>
<p id="pX36p0036b1101">謝靈運云梵佉婁是人名其撮諸廣字為略如此間
<lb n="0036b12"/>倉雅之類從人立名故言梵佉婁雖復廣略還是世
<lb n="0036b13"/>間之二字。</p>
<lb n="0036b14"/>
<p id="pX36p0036b1401" rend="margin-left:1em">△二出世二字為四初明出世二字相。</p>
<lb n="0036b15"/>
<p id="pX36p0036b1501">出世二字者嬰兒行云婆和二字所謂有為無為為
<lb n="0036b16"/>二字也若出世與出世上上共為二字者即是半滿
<lb n="0036b17"/>為二字也眾經同以鹿苑說為半字摩訶衍所說為
<lb n="0036b18"/>滿字小大相對共為二字。</p>
<lb n="0036b19"/>
<p id="pX36p0036b1901" rend="margin-left:1em">△次又諸下敘謬釋。</p>
<lb n="0036b20"/>
<p id="pX36p0036b2001">又諸師釋此滿字不同地人云涅槃六行俱明是滿
<lb n="0036b21"/>字法華是大乘非滿字由是無常此都非義不須論
<lb n="0036b22"/>難
(云云)
。</p>
<lb n="0036b23"/>
<p id="pX36p0036b2301" rend="margin-left:1em">△三興皇下明興皇破。</p>
<lb n="0036b24"/>
<p id="pX36p0036b2401">興皇嘲諸師作五滿半邊滿竪滿𧂐足滿共滿具足
<lb n="0036c01"/>滿今不委論
(云云)
。</p>
<lb n="0036c02"/>
<p id="pX36p0036c0201" rend="margin-left:1em">如下文字亦初說。</p>
<lb n="0036c03"/>
<p id="pX36p0036c0301" rend="margin-left:1em">△四今明正釋為二先標列。</p>
<lb n="0036c04"/>
<p id="pX36p0036c0401">今明半滿二字更為五意一直是半二對半滿三帶
<lb n="0036c05"/>半滿四廢半滿五開半滿。</p>
<lb n="0036c06"/>
<p id="pX36p0036c0601" rend="margin-left:1em">△次如塵下正釋又三初正解釋次今之下結歸
<lb n="0036c07"/>部旨三又結下重結判。</p>
<lb n="0036c08"/>
<p id="pX36p0036c0801">如鹿苑無常此直半無滿若方等之流說無常逗小
<lb n="0036c09"/>又彈小襃大此正對半明滿若大品通三人共學是
<lb n="0036c10"/>帶半明滿若法華正直捨方便是廢半明滿亦有開
<lb n="0036c11"/>權顯實即開半明滿若此經斥劣辨勝即廢半明滿
<lb n="0036c12"/>一切眾生悉有佛性須䟦陀羅得羅漢果即開半明
<lb n="0036c13"/>滿而復對破生死流動明於常住二字常破生死住
<lb n="0036c14"/>破流動此亦是廢半明滿一切諸法中悉有安樂性
<lb n="0036c15"/>又是開半明滿故知二字雖通不可一槩。</p>
<lb n="0036c16"/>
<p id="pX36p0036c1601" rend="margin-left:1em">初云對半明滿者於鹿苑得小果者來至方等復
<lb n="0036c17"/>有當座得小果者竝聞彈呵以大破小即是大小
<lb n="0036c18"/>相對竝明名為對半明滿帶半明滿者傍挾通教
<lb n="0036c19"/>二乘小非正意所以名帶須䟦等者聞於佛性蹔
<lb n="0036c20"/>取小證即當開權。</p>
<lb n="0036c21"/>
<p id="pX36p0036c2101">今之常住二字於諸字中最尊最勝其義可知。</p>
<lb n="0036c22"/>
<p id="pX36p0036c2201">又結為四句二乘無常是半非滿一乘是滿非半若
<lb n="0036c23"/>斥小帶小等是亦半亦滿若世間非半又非滿大意
<lb n="0036c24"/>可知
(云云)
。</p>
<lb n="0037a01"/>
<p id="pX36p0037a0101" rend="margin-left:1em">△三明三修為二先標列。</p>
<lb n="0037a02"/>
<p id="pX36p0037a0201">三三修者有邪三修劣三修勝三修。</p>
<lb n="0037a03"/>
<p id="pX36p0037a0301" rend="margin-left:1em">△次邪三下解釋為二初正釋次又邪下結判。</p>
<lb n="0037a04"/>
<p id="pX36p0037a0401" rend="margin-left:1em">初自為三。</p>
<lb n="0037a05"/>
<p id="pX36p0037a0501">邪三修謂世間顛倒隨邪師教見相似相續謂為常
<lb n="0037a06"/>適意可悅謂為樂轉動運為謂是我愚惑所覆如執
<lb n="0037a07"/>掣電如蛾如蠶追求無厭如渴飲鹹唐無毫益亦是
<lb n="0037a08"/>厭下麤苦障攀上勝玅出故名邪三修。</p>
<lb n="0037a09"/>
<p id="pX36p0037a0901">劣三修者依半教破於邪執無常醎味破其執澹無
<lb n="0037a10"/>樂苦味破其執甜無我酢味破其執辢三界皆無常
<lb n="0037a11"/>諸有悉非樂一切空無我無我所能破欲染色無色
<lb n="0037a12"/>染無明掉慢疑如諸迹中象迹為最於諸想中無常
<lb n="0037a13"/>為最如經廣說是名劣三修。</p>
<lb n="0037a14"/>
<p id="pX36p0037a1401">勝三修者依佛勝教破於劣修謂常樂我法身常恒
<lb n="0037a15"/>無有變易遊諸覺華歡娛受樂具八自在無能遏絕
<lb n="0037a16"/>如是修者入祕密藏名勝三修。</p>
<lb n="0037a17"/>
<p id="pX36p0037a1701">又邪修是世伊劣修是故伊勝修是新伊大涅槃理
<lb n="0037a18"/>即非新非故伊今經即是新伊勝修最尊最上之教
<lb n="0037a19"/>也。</p>
<lb n="0037a20"/>
<p id="pX36p0037a2001" rend="margin-left:1em">如文。</p>
<lb n="0037a21"/>
<p id="pX36p0037a2101" rend="margin-left:1em">△四明四教為三初標大意以指廣次三藏下正
<lb n="0037a22"/>釋三菩薩下結歸。</p>
<lb n="0037a23"/>
<p id="pX36p0037a2301">四四教者此該佛一化名相理趣別有疏本
(云云)
。</p>
<lb n="0037a24"/>
<p id="pX36p0037a2401" rend="margin-left:1em">初云別有疏本者如淨名疏廣玄十卷四門義六
<lb n="0037b01"/>卷四悉兩卷三觀二卷應以彼廣以釋今略。</p>
<lb n="0037b02"/>
<p id="pX36p0037b0201" rend="margin-left:1em">△次釋文自為四初三藏中。</p>
<lb n="0037b03"/>
<p id="pX36p0037b0301">三藏教者謂戒定慧藏為彼嬰兒梯隥出苦畏憚長
<lb n="0037b04"/>遠止息化城即小乘法也菩薩以大涅槃心修即成
<lb n="0037b05"/>聖行如經浮囊白骨八苦等觀即其文義也。</p>
<lb n="0037b06"/>
<p id="pX36p0037b0601" rend="margin-left:1em">云為彼嬰兒者經中具明四教嬰兒今但出三藏
<lb n="0037b07"/>以示小行次云浮囊戒學也白骨定學也八慧學
<lb n="0037b08"/>也。</p>
<lb n="0037b09"/>
<p id="pX36p0037b0901" rend="margin-left:1em">△次通教中。</p>
<lb n="0037b10"/>
<p id="pX36p0037b1001">通教者三乘共學近遠俱通若能前進亦可得去即
<lb n="0037b11"/>摩訶衍法也菩薩以大涅槃心修即成聖行如經解
<lb n="0037b12"/>苦無苦而有真諦乃至解道無道而有真諦即其文
<lb n="0037b13"/>義也。</p>
<lb n="0037b14"/>
<p id="pX36p0037b1401" rend="margin-left:1em">三乘共學近遠者鈍則近通化城利則遠通寶所
<lb n="0037b15"/>故云若能前進亦可得去即其人也。</p>
<lb n="0037b16"/>
<p id="pX36p0037b1601" rend="margin-left:1em">△三別教。</p>
<lb n="0037b17"/>
<p id="pX36p0037b1701">別教者別在菩薩不與二乘人共所行事理非彼境
<lb n="0037b18"/>界即獨菩薩法也若以大涅槃心修即成聖行如經
<lb n="0037b19"/>苦有無量相分別校計有無量種非諸聲聞緣覺所
<lb n="0037b20"/>知乃至道亦如是即其文義也。</p>
<lb n="0037b21"/>
<p id="pX36p0037b2101" rend="margin-left:1em">可解。</p>
<lb n="0037b22"/>
<p id="pX36p0037b2201" rend="margin-left:1em">△四圓教中。</p>
<lb n="0037b23"/>
<p id="pX36p0037b2301">圓教者即事而理一教一切教一切教一教非一非
<lb n="0037b24"/>一切不可思議隨佛自意是佛境界非諸二乘下地
<lb n="0037c01"/>所知如經非苦非諦有實乃至非道非諦有實是名
<lb n="0037c02"/>一實諦即其文義也。</p>
<lb n="0037c03"/>
<p id="pX36p0037c0301" rend="margin-left:1em">云即事而理者達五陰即常住又達別真俗即常
<lb n="0037c04"/>住理故云即也又一教一切教者開一切權教等。</p>
<lb n="0037c05"/>
<p id="pX36p0037c0501" rend="margin-left:1em">△三結歸為五初結漸圓次復有下結初心即頓
<lb n="0037c06"/>三今經下結判四若類下辨異名五若例下例釋。</p>
<lb n="0037c07"/>
<p id="pX36p0037c0701">菩薩大涅槃心修即是圓心圓心為本行於眾行從
<lb n="0037c08"/>淺至深屆極而止如放金剛到際則住當知聖行之
<lb n="0037c09"/>一意即是漸頓之教亦名漸圓教此乃文中一種耳。</p>
<lb n="0037c10"/>
<p id="pX36p0037c1001" rend="margin-left:1em">初云屆極而止者極在玅覺也。</p>
<lb n="0037c11"/>
<p id="pX36p0037c1101">復有一行是如來行所謂大乘大般涅槃者即發軫
<lb n="0037c12"/>仍頓仍圓一切諸法悉入其中眾流悉鹹無非性海
<lb n="0037c13"/>漸圓與頓圓更無別異歷次第門故言漸耳。</p>
<lb n="0037c14"/>
<p id="pX36p0037c1401">今經乃具二文從勝受名即是圓頓之教於諸教中
<lb n="0037c15"/>最為尊上也。</p>
<lb n="0037c16"/>
<p id="pX36p0037c1601">若類通異名者即是四藏三藏是聲聞藏通是雜藏
<lb n="0037c17"/>別是菩薩藏圓是佛藏上能攝下佛藏第一也。</p>
<lb n="0037c18"/>
<p id="pX36p0037c1801" rend="margin-left:1em">△五例釋中。</p>
<lb n="0037c19"/>
<p id="pX36p0037c1901">若例四句三藏是聞聞通是聞不聞別是不聞聞圓
<lb n="0037c20"/>是不聞不聞乃至生生等例可解。</p>
<lb n="0037c21"/>
<p id="pX36p0037c2101" rend="margin-left:1em">云圓是不聞不聞者分段不生是一不聞變易不
<lb n="0037c22"/>生是一不聞又智德不生是一不聞斷德不生是
<lb n="0037c23"/>一不聞故云不聞不聞。</p>
<lb n="0037c24"/>
<p id="pX36p0037c2401" rend="margin-left:1em">△五明味為四先明說譬意次若初下釋法譬相
<lb n="0038a01"/>生以顯五味之相三夫眾生下結示同體之權智
<lb n="0038a02"/>布教五時利物之道四五味下指廣兼對五章。</p>
<lb n="0038a03"/>
<p id="pX36p0038a0301" rend="margin-left:1em">初又二先述意。</p>
<lb n="0038a04"/>
<p id="pX36p0038a0401">五五味者即五種牛味正譬說教次第不應以淺深
<lb n="0038a05"/>意取若謂初淺後深是義不然。</p>
<lb n="0038a06"/>
<p id="pX36p0038a0601" rend="margin-left:1em">△次文云下引證又二初證四味不淺次證醍醐
<lb n="0038a07"/>不深。</p>
<lb n="0038a08"/>
<p id="pX36p0038a0801">文云醫占王病定須服乳又云如得乳麋更無所須
<lb n="0038a09"/>無所須者即真解脫真解脫者即大涅槃此豈淺邪
<lb n="0038a10"/>文云如水乳雜臥至一月終不成酪若以一滴頗求
<lb n="0038a11"/>樹汁投之於中即便成酪眾生佛性亦復如是若本
<lb n="0038a12"/>有者何故待緣如此酪譬不可淺也文云譬如甜酥
<lb n="0038a13"/>八味具足是大涅槃亦復如是當知此酥其況深矣。</p>
<lb n="0038a14"/>
<p id="pX36p0038a1401" rend="margin-left:1em">初云其況深矣者醍醐之酥故不可淺。</p>
<lb n="0038a15"/>
<p id="pX36p0038a1501">文云阿羅漢辟支佛猶如醍醐如此醍醐不可言深。</p>
<lb n="0038a16"/>
<p id="pX36p0038a1601" rend="margin-left:1em">△次釋法譬相生為二初非定執。</p>
<lb n="0038a17"/>
<p id="pX36p0038a1701">若初味定淺後味定深妨文害義。</p>
<lb n="0038a18"/>
<p id="pX36p0038a1801" rend="margin-left:1em">△次若作下釋自有五文。</p>
<lb n="0038a19"/>
<p id="pX36p0038a1901">若作次第意釋者則無過咎牛者譬佛大覺朗然圓
<lb n="0038a20"/>明成就如血變為乳具足在牛從牛出乳譬佛初說
<lb n="0038a21"/>也即寂滅道場從法界體流出法界法教諸菩薩如
<lb n="0038a22"/>日初出先照高山故言從牛出乳也。</p>
<lb n="0038a23"/>
<p id="pX36p0038a2301">次從乳出酪者為小機不堪如聾如瘂隱其無量神
<lb n="0038a24"/>德示丈六身覆如來藏但說三藏以貧所樂法隨宜
<lb n="0038b01"/>方便令章凡成聖故華嚴大後次說三藏之小如從
<lb n="0038b02"/>乳後即有於酪也。</p>
<lb n="0038b03"/>
<p id="pX36p0038b0301">次從酪出生酥者譬三藏之後以大訶小挫其取證
<lb n="0038b04"/>敗種壞根無生無用先與後奪如亨酪作生酥也。</p>
<lb n="0038b05"/>
<p id="pX36p0038b0501">次從生酥出熟酥者譬方等之後委業領財使諸聲
<lb n="0038b06"/>聞轉教教菩薩也。</p>
<lb n="0038b07"/>
<p id="pX36p0038b0701">次從熟酥出醍醐者譬般若<anchor xml:id="begd1e8623"/>已<anchor xml:id="endd1e8623"/>後付財定性與記作
<lb n="0038b08"/>佛故文云八千聲聞於法華中得記作佛見如來性
<lb n="0038b09"/>如秋收冬藏更無所作無所作者即究竟也。</p>
<lb n="0038b10"/>
<p id="pX36p0038b1001" rend="margin-left:1em">竝可解。</p>
<lb n="0038b11"/>
<p id="pX36p0038b1101" rend="margin-left:1em">△三結示為三初結五時巧畢次今經下明開顯
<lb n="0038b12"/>功畢三種種下結歎。</p>
<lb n="0038b13"/>
<p id="pX36p0038b1301">夫眾生不見佛性智手指撝或作大說或作小說或
<lb n="0038b14"/>訶責說或教化說或定天性說眾生若見佛性則靜
<lb n="0038b15"/>乎雙樹指撝畢矣息教二河法流竭矣如牛出乳極
<lb n="0038b16"/>至醍醐諸佛布教極於見性。</p>
<lb n="0038b17"/>
<p id="pX36p0038b1701" rend="margin-left:1em">初云二河者煩惱涅槃二河也。</p>
<lb n="0038b18"/>
<p id="pX36p0038b1801">今經是最後之說喻彼醍醐一切諸藥悉入其中。</p>
<lb n="0038b19"/>
<p id="pX36p0038b1901">於橫廣在四味之上歎其竪高故此經處處歎教不
<lb n="0038b20"/>可思議只是歎於上玅之乳常住二字最後新伊極
<lb n="0038b21"/>圓之教醍醐玅味耳。</p>
<lb n="0038b22"/>
<p id="pX36p0038b2201" rend="margin-left:1em">△三結歎中。</p>
<lb n="0038b23"/>
<p id="pX36p0038b2301">種種名目只是一法一法者只是佛師諸菩薩母佛
<lb n="0038b24"/>菩薩辯所不能宣凡夫千舌豈解揄揚二乘百盲安
<lb n="0038c01"/>能舞手者哉。</p>
<lb n="0038c02"/>
<p id="pX36p0038c0201" rend="margin-left:1em">云菩薩母者佛能生諸菩薩故儛者摩也。</p>
<lb n="0038c03"/>
<p id="pX36p0038c0301">五味義具在法華玄中說又從增一至五總諸說者
<lb n="0038c04"/>即釋名意若專五所以是體意若專五所以設諸名
<lb n="0038c05"/>相是宗意若專對破是用意若分別其相是教意準
<lb n="0038c06"/>前可知不復委釋
(云云)
。</p>
<lb n="0038c07"/>
<p id="pX36p0038c0701" rend="margin-left:1em">他人云第四釋經時代者撿目錄總有一十四品
<lb n="0038c08"/>皆是涅槃之枝分也第一後漢桓帝建和秊中有
<lb n="0038c09"/>月支國沙門支樓迦讖於洛陽譯出一本名般泥
<lb n="0038c10"/>洹經兩卷成部第二桓帝元嘉秊中有安息國沙
<lb n="0038c11"/>門安世高本為太子捨國出家壞道遊方弘化為
<lb n="0038c12"/>務振錫來儀屆干洛邑譯出本名小般泥洹一卷
<lb n="0038c13"/>成部第三曹魏武帝黃初秊中西域沙門安法賢
<lb n="0038c14"/>譯一本名大般涅槃經兩卷失其翻處有錄可憑
<lb n="0038c15"/>第四東吳黃武秊中有月支國居士姓支名道謙
<lb n="0038c16"/>字恭明初至洛陽後遊江左譯出一本名小般泥
<lb n="0038c17"/>洹兩卷成部第五東晉安帝建武秊中有迦毗羅
<lb n="0038c18"/>國沙門佛陀䟦陀此云覺賢初至長安後隱廬山
<lb n="0038c19"/>住道場寺譯一本名方等泥洹兩卷成部第六東
<lb n="0038c20"/>晉義監六秊有晉州沙門法顯往遊西竺還到楊
<lb n="0038c21"/>都譯一本名大般涅槃六卷第七西晉武帝太始
<lb n="0038c22"/>秊中有月支國沙門曇摩剎羅晉云法護初至燉
<lb n="0038c23"/>煌次遊京邑後之江左譯出一本名大般泥洹經
<lb n="0038c24"/>兩卷第八北凉阻渠蒙遜割據河西都姑臧縣玄
<lb n="0039a01"/>始秊中有天竺三藏曇無讖唐言法豐六歲出家
<lb n="0039a02"/>日誦萬言初學小乘五明諸論後會遇白頭禪師
<lb n="0039a03"/>誨以大乘十旬交諍拒而不從謂禪師曰頗有經
<lb n="0039a04"/>本可得見否禪師逐授大般涅槃經因而信受三
<lb n="0039a05"/>藏玅善呪術時人號為大神呪師初齎涅槃梵本
<lb n="0039a06"/>上軼并菩薩戒大集大雲金光明等諸經梵本在
<lb n="0039a07"/>夜恐失枕之而臥夜有神人拽讖墮地如是至三
<lb n="0039a08"/>空中聲曰此是金剛解脫諸佛祕藏何急枕眠讖
<lb n="0039a09"/>藏何忽枕眠讖驚愧謝遂縣梵本掛之高樹果有
<lb n="0039a10"/>羣賊夜來盜經盡力共擎竟不能舉晨曉三藏自
<lb n="0039a11"/>持而行眾賊同觀謂之為聖愧而悔焉乃至姑臧
<lb n="0039a12"/>被河西王阻渠蒙遜慇懃告留請住翻譯大般涅
<lb n="0039a13"/>槃梵本即從初十卷至大眾品覺知經少因屈三
<lb n="0039a14"/>藏至千闐國求得中分十卷譯至嬰兒行品又覺
<lb n="0039a15"/>經少更遣使往于闐國求得餘欠譯之乃足名大
<lb n="0039a16"/>般涅槃經四十卷成部第九宋元嘉秊中有雍州
<lb n="0039a17"/>沙門智猛躬往西城詢求正法齎諸梵夾到西凉
<lb n="0039a18"/>州譯出一本名泥洹經二十卷成部第十宋文帝
<lb n="0039a19"/>建元秊中有天竺沙門求那䟦陀羅宋云功德賢
<lb n="0039a20"/>於荊州新寺譯一本名泥越經一卷第十一北齊
<lb n="0039a21"/>天保元秊西國沙門佛陀那舍秦言覺明於相州
<lb n="0039a22"/>譯一本名大悲經五卷成部第十二名字功德經
<lb n="0039a23"/>并哀歎經與方等泥洹經同本異譯耳第十三隋
<lb n="0039a24"/>開皇秊中崛多笈多譯出一本名四童子經三卷
<lb n="0039b01"/>成部第十四大唐麟德秊有南天竺國沙門若天
<lb n="0039b02"/>邪䟦陀共唐國僧會寧於日南波鄰國譯出兩卷
<lb n="0039b03"/>名闍維經儀鳳秊初交州都督梁難敵進經入京
<lb n="0039b04"/>儀鳳三秊大慈恩寺主靈會於東宮進狀請經外
<lb n="0039b05"/>傳因許流行至大周天冊萬歲元秊奉勅編經入
<lb n="0039b06"/>於目錄今所講者於前所譯十四中當其第八北
<lb n="0039b07"/>凉所譯四十卷成部。</p>
<lb n="0039b08"/>
<p id="pX36p0039b0801" rend="margin-left:1em">△二經來緣起文為二先標列。</p>
<lb n="0039b09"/>
<p id="pX36p0039b0901">二經來緣起又二一經緣起二疏緣起。</p>
<lb n="0039b10"/>
<p id="pX36p0039b1001" rend="margin-left:1em">△次釋文自為二初釋經緣起為二先標列。</p>
<lb n="0039b11"/>
<p id="pX36p0039b1101">經緣起者有雙卷六卷大本。</p>
<lb n="0039b12"/>
<p id="pX36p0039b1201" rend="margin-left:1em">△次雙卷者下釋為六初明小緣感次六下明大
<lb n="0039b13"/>緣感三又云下辨同異四昔道猛下述天本翻譯
<lb n="0039b14"/>時代五初三人下明應驗以顯無緣慈悲解脫之
<lb n="0039b15"/>力六經者下指廣。</p>
<lb n="0039b16"/>
<p id="pX36p0039b1601">雙卷明八十入滅不辨常住葢小緣所感三藏教也
<lb n="0039b17"/>六卷與大本皆明常住俱是大緣所感同座異聞例
<lb n="0039b18"/>如大小品耳。</p>
<lb n="0039b19"/>
<p id="pX36p0039b1901" rend="margin-left:1em">△三同異中。</p>
<lb n="0039b20"/>
<p id="pX36p0039b2001">又云小本是法顯於天竺鈔初分翻為六卷大本上
<lb n="0039b21"/>帙是道猛齎來斯乃廣略二文耳世猶惑焉若是異
<lb n="0039b22"/>聞那忽問詞答旨兩本皆同若是鈔者只應存略那
<lb n="0039b23"/>忽前後大本則如來說偷狗六卷迦葉問偷狗大本
<lb n="0039b24"/>偈說三歸六卷長行說三歸解云問詞答旨所同處
<lb n="0039c01"/>少不同處多昔鈔梵文尚無前後秦人翻譯逐意奚
<lb n="0039c02"/>互於二義無妨也。</p>
<lb n="0039c03"/>
<p id="pX36p0039c0301" rend="margin-left:1em">云道猛齎來者時人咸云大品是曇無讖譯欠此
<lb n="0039c04"/>道猛一節文。</p>
<lb n="0039c05"/>
<p id="pX36p0039c0501" rend="margin-left:1em">△四時代中。</p>
<lb n="0039c06"/>
<p id="pX36p0039c0601">昔道猛亡身天竺唯齎五品還謂壽命金剛身名字
<lb n="0039c07"/>功德如來性大眾問等品到西凉州值沮渠蒙遜割
<lb n="0039c08"/>據隴後自號玄始其號三秊請曇無羅讖共猛譯五
<lb n="0039c09"/>品得二十卷遜恨文義不圓再遣使外國更得八品
<lb n="0039c10"/>謂病行聖行梵行嬰兒行德王師子吼迦葉陳如等
<lb n="0039c11"/>品又翻二十卷合成四十軸傳於北方玄始五秊乃
<lb n="0039c12"/>得究訖是時姚萇復號弘始弘始非玄始玄始五秊
<lb n="0039c13"/>即晉恭帝元熈元秊次入宋武劉裕得四秊次入宋
<lb n="0039c14"/>文帝文帝尚斯典勅道場寺慧觀鳥衣等慧嚴此二
<lb n="0039c15"/>高明名葢淨眾康樂縣令謝靈運抗世逸羣一人而
<lb n="0039c16"/>
<anchor xml:id="begd1e9089"/>已<anchor xml:id="endd1e9089"/>更共治定開壽命足序純陀哀歎開如來性足四
<lb n="0039c17"/>相四依邪正四諦四倒文字鳥喻月喻菩薩凡十二
<lb n="0039c18"/>品足前合二十五品製三十六卷則一萬餘偈讖云
<lb n="0039c19"/>經義<anchor xml:id="begd1e9102"/>已<anchor xml:id="endd1e9102"/>足其文未盡餘有三品謂付囑燒身分舍利
<lb n="0039c20"/>二萬言未來秦地耳小亮云是羅什足品出來關中
<lb n="0039c21"/>不聞涅槃恐其言為謬經錄稱謝靈運足品相承信
<lb n="0039c22"/>用。</p>
<lb n="0039c23"/>
<p id="pX36p0039c2301" rend="margin-left:1em">云遜恨文義不圓者如前第八帝中廣說言康樂
<lb n="0039c24"/>縣者屬栝州舊有此縣謝公往住此縣令意翫山
<lb n="0040a01"/>水唯命人開路路訖官<anchor xml:id="begd1e9125"/>已<anchor xml:id="endd1e9125"/>滿更不至彼。</p>
<lb n="0040a02"/>
<p id="pX36p0040a0201" rend="margin-left:1em">△五應驗中。</p>
<lb n="0040a03"/>
<p id="pX36p0040a0301">初三人欲刪略百句解脫俱夢黑神威猛責數剛切
<lb n="0040a04"/>汝以凡庸改聖人言義其過大矣若不止者以金剛
<lb n="0040a05"/>杵碎之如塵因不敢刪略但去質存華如啼泣面目
<lb n="0040a06"/>腫改為戀慕增悲慟如嗚啑我口改為如愛子法故
<lb n="0040a07"/>其文璀璨皆此例焉。</p>
<lb n="0040a08"/>
<p id="pX36p0040a0801" rend="margin-left:1em">云三人者嚴觀謝公三人也又改王糞問為王隱
<lb n="0040a09"/>處改共耶輸為納耶輸改蚊子尿為蚊子水改手
<lb n="0040a10"/>扡脚蹈為運手動足如是等文數十餘處後有傳
<lb n="0040a11"/>學之人東晉大德沙門道生法師即什公學徒上
<lb n="0040a12"/>首時屬晉未宋初傳化江左講諸經論未見涅槃
<lb n="0040a13"/>大部懸說眾生悉有佛性時有智勝法師講顯公
<lb n="0040a14"/>所譯六卷泥洹經說一闡提定不成佛定宋朝大
<lb n="0040a15"/>德盛宗此義聞生所說咸有佛性眾共嗔嫌智與
<lb n="0040a16"/>生公數論此義智屢被屈進狀奏聞徹于宋主表
<lb n="0040a17"/>云後生小僧全無學識輒事<g ref="CB05577"/>臆乖越經宗若流
<lb n="0040a18"/>傳誤後學者今以表奏請儐入山宋主依奏讁居
<lb n="0040a19"/>蘇州唐丘寺時有五十碩學名僧從生入山諮受
<lb n="0040a20"/>深要其後有清河沙門<g ref="CB15179"/>慧觀豫州沙門華慧嚴
<lb n="0040a21"/>俱什公學徒上首當時在京<anchor xml:id="begd1e9207"/>已<anchor xml:id="endd1e9207"/>逢大經從彼北凉
<lb n="0040a22"/>流入咸奏幸得見聞如貧獲寶遂罄衣鉢繕寫此
<lb n="0040a23"/>經齎往江東志在傳化宋朝道俗眾共被尋乃云
<lb n="0040a24"/>眾生悉有佛性咸歎生公玅釋幽旨善會圓宗即
<lb n="0040b01"/>以表陳請生通錫宋主驚歎發使迎生旋至都城
<lb n="0040b02"/>披經本略敘疏義五十餘紙其義宏深其文精邃
<lb n="0040b03"/>唯釋盤根錯節難解之文於此經大宗開奧藏自
<lb n="0040b04"/>後講者稱為關中疏撰既畢眾請宣揚開經之朝
<lb n="0040b05"/>宋城道俗五千餘人咸集講會生昇座<anchor xml:id="begd1e9240"/>已<anchor xml:id="endd1e9240"/>便令都
<lb n="0040b06"/>講偏唱經文四十餘段說一闡提悉有佛性於是
<lb n="0040b07"/>便立一切眾生至一闡提有佛性義教令眾論議
<lb n="0040b08"/>意無一人申論場者便辭眾曰良以此經大本至
<lb n="0040b09"/>道生由斯忍死來久令事得符契言無謬誤不惑
<lb n="0040b10"/>眾僧即奉辭願善流布言訖於高座奄從物化時
<lb n="0040b11"/>人號生為忍死菩薩矣其有傳集者其數非一如
<lb n="0040b12"/>疏所引。</p>
<lb n="0040b13"/>
<p id="pX36p0040b1301">經者通名也如法華疏說序品第一者亦如彼
(云云)
。</p>
<lb n="0040b14"/>
<p id="pX36p0040b1401" rend="margin-left:1em">△疏緣起中。</p>
<lb n="0040b15"/>
<p id="pX36p0040b1501">二疏緣起者余以童秊給侍攝靜攝靜授大涅槃誦
<lb n="0040b16"/>將欲半走雖不敏願聞旨趣。</p>
<lb n="0040b17"/>
<p id="pX36p0040b1701" rend="margin-left:1em">給者走也僕也如伍相傳云下走身是遊人即其
<lb n="0040b18"/>例也。</p>
<lb n="0040b19"/>
<p id="pX36p0040b1901">於是負笈天台心欣藍染登山甫爾仍逢出谷不惟
<lb n="0040b20"/>菲薄奉從帝庭師既香塗二宮光曜七眾道俗參請
<lb n="0040b21"/>門堂交絡雖欽渴甘露如俟河清詎可得乎嘗面請
<lb n="0040b22"/>斯典降旨垂許有期無日逮金陵土崩師徒雨散後
<lb n="0040b23"/>會匡嶺復屬虔劉爰西向江陵仍遭霧露勅徵師江
<lb n="0040b24"/>浦頂疾滯豫章始舉颿南湖<anchor xml:id="begd1e9317"/>已<anchor xml:id="endd1e9317"/>聞東還台嶽秋至佛
<lb n="0040c01"/>隴冬逢入滅歎伊余之法障奚可勝言。</p>
<lb n="0040c02"/>
<p id="pX36p0040c0201" rend="margin-left:1em">匡嶺在江州廬山豫章即洪州。</p>
<lb n="0040c03"/>
<p id="pX36p0040c0301">昔五百羣盲七迴追佛祇洹一狗聽兩鐘鳴。</p>
<lb n="0040c04"/>
<p id="pX36p0040c0401" rend="margin-left:1em">昔五百羣盲者賢愚經第六云一時佛住舍衛國
<lb n="0040c05"/>祇樹給狐獨園爾時毗舍離國有五百盲人乞匃
<lb n="0040c06"/>自活時聞人言如來出世甚奇甚特其有眾生覩
<lb n="0040c07"/>見之者𤸇殘百病皆蒙除癒盲視聾聽瘂語僂申
<lb n="0040c08"/>拘癖手足狂亂得正貧施衣食愁憂苦厄悉解勉
<lb n="0040c09"/>時諸盲人聞此語<anchor xml:id="begd1e9374"/>已<anchor xml:id="endd1e9374"/>還共議言我曹罪積若當遇
<lb n="0040c10"/>佛必見救濟便問人言世尊今者為在何國人報
<lb n="0040c11"/>之曰在舍衛國聞此語<anchor xml:id="begd1e9387"/>已<anchor xml:id="endd1e9387"/>共於路側早言求哀誰
<lb n="0040c12"/>有慈悲愍我等者願見將導到舍衛國至於佛所
<lb n="0040c13"/>
<g ref="CB18127"/>倩經時無有應者五百人復共議曰空手倩人
<lb n="0040c14"/>人無應者今共行乞各今得金錢一枚以用雇人
<lb n="0040c15"/>是得達彼各各行乞經于數時人獲一錢凡有五
<lb n="0040c16"/>百<anchor xml:id="mod0040018"/>左右喚人誰將我等到舍衛國金錢五百雇其
<lb n="0040c17"/>勞苦時有一人來共相可相可<anchor xml:id="begd1e9437"/>已<anchor xml:id="endd1e9437"/>定以錢與之勅
<lb n="0040c18"/>語盲人展轉相牽自在前導將至薩竭國棄諸盲
<lb n="0040c19"/>人置於澤中是時盲人不知所在為是何國互相
<lb n="0040c20"/>投手經行他田傷破苗穀時有長者值來行田見
<lb n="0040c21"/>五百人踐踰苗稼瞋憤怒盛勅與痛手與見求哀
<lb n="0040c22"/>具宣上事長者令一使人將詣舍衛適達彼國又
<lb n="0040c23"/>聞世尊<anchor xml:id="begd1e9477"/>已<anchor xml:id="endd1e9477"/>復還來得摩竭提國是時使人復還將
<lb n="0040c24"/>來向摩竭國時諸盲人欽仰於佛係心欲見肉眼
<lb n="0041a01"/>雖閉心眼<anchor xml:id="begd1e9493"/>已<anchor xml:id="endd1e9493"/>觀歡喜發中不覺疲勞<anchor xml:id="begd1e9502"/>已<anchor xml:id="endd1e9502"/>至摩竭復
<lb n="0041a02"/>聞世尊<anchor xml:id="begd1e9510"/>已<anchor xml:id="endd1e9510"/>還舍衛如是追逐凡經七反爾時如來
<lb n="0041a03"/>觀諸盲人善根<anchor xml:id="begd1e9522"/>已<anchor xml:id="endd1e9522"/>熟敬信能固於舍衛國便住待
<lb n="0041a04"/>之使將盲人漸到佛前佛光觸身驚喜無量是時
<lb n="0041a05"/>兩目即得關明乃見如來四眾圍繞身色光晃𤇅
<lb n="0041a06"/>如紫金山感戴殊得喜不自勝前詣佛所五體投
<lb n="0041a07"/>地為佛作禮異口同音共白佛言唯願垂矜聽在
<lb n="0041a08"/>道次時佛告曰善來比丘鬚髮自墮法衣在身重
<lb n="0041a09"/>為說法得阿羅漢。</p>
<lb n="0041a10"/>
<p id="pX36p0041a1001">唯疆唯沈無見無得。</p>
<lb n="0041a11"/>
<p id="pX36p0041a1101" rend="margin-left:1em">堰者仆也謂盲唯仆無見唯沈者如犳唯沈無得。</p>
<lb n="0041a12"/>
<p id="pX36p0041a1201">入山出谷浮墜泝江希聞斯典竟不獲聞日既隱於
<lb n="0041a13"/>重崖盲龜眠於海底馮光想木詎可得乎余乃掃墓
<lb n="0041a14"/>植樹更伏<g ref="CB01926"/>場口誦石偈思愆畢世事不由<anchor xml:id="begd1e9599"/>己<anchor xml:id="endd1e9599"/>迫不
<lb n="0041a15"/>得止戴函負封西考闕庭私去公還經途八載日嚴
<lb n="0041a16"/>諍論追入咸陽值桃林水奔而夜亡其伴又被讒為
<lb n="0041a17"/>巫收往幽薊乘氷濟北馬陷身存臨危履薄生行死
<lb n="0041a18"/>地悼慄兢兢寧可盡言昔裹糧千里擔簦於東南負
<lb n="0041a19"/>罪三讒驅馳於西北若聽若思二塗俱喪。</p>
<lb n="0041a20"/>
<p id="pX36p0041a2001" rend="margin-left:1em">載函者送浮名疏入上都也日嚴諍論說者云造
<lb n="0041a21"/>異論咸陽縣名在西京薊
(古詣反)
簦
(長柄笠也)
。</p>
<lb n="0041a22"/>
<p id="pX36p0041a2201">情不能<anchor xml:id="begd1e9636"/>已<anchor xml:id="endd1e9636"/>尋諸舊疏將疏勘經不與文會怏怏終日
<lb n="0041a23"/>恒若病諸效群盲之觸象學獨夢之談刀以大業十
<lb n="0041a24"/>秊十月十日廬于天台之南管窺智者義意輒為解
<lb n="0041b01"/>釋運丁隋末寇盜縱橫海閙山喧無處紙筆匿影沃
<lb n="0041b02"/>洲陰林席箭推度聖文衣殫糧盡虧其次第於是懷
<lb n="0041b03"/>挾鄙志託命遂安草本略通放筆仍病縣令鄧氏呼
<lb n="0041b04"/>講淨名曳疾應之事不兼舉寄疏他舍他舍被燒廓
<lb n="0041b05"/>然蕩盡冥持此本得免<g ref="CB01926"/>颺重寄柵城海寇衝突玉
<lb n="0041b06"/>石俱罄蕭亮提挾復獲安存所謂焦不能燒賊不能
<lb n="0041b07"/>得再蒙靈異重厲微誠更往遂安披尋補削復值軍
<lb n="0041b08"/>火食息無寧乃卜安洲安洲者微瀾四繞絕人獸之
<lb n="0041b09"/>蹤峰連偉括兼二山之美左臨水鏡澄徹鑒心右帶
<lb n="0041b10"/>蕖池紅葩悅目修竹冷風勝白牙團扇萋蒨翠草加
<lb n="0041b11"/>戴氏重席雲霞鏤糅於松桂五彩羞其繪圖猨<g ref="CB02486"/>和
<lb n="0041b12"/>韻於蟬蛙八音陋其絃管雅有高致豐趣冥倫仍蒔
<lb n="0041b13"/>粟拾薪勤兼曉夜暨染筆<anchor xml:id="begd1e9685"/>已<anchor xml:id="endd1e9685"/>來凡歷五載何秊不遭
<lb n="0041b14"/>軍火何月不見干戈菜食水齎氷牀雪被孤居獨處
<lb n="0041b15"/>夢抽思乙詞既野質意不會文其玄義一卷釋文十
<lb n="0041b16"/>二卷用紙七百張有崖易迨空海難徧盲寱偏知敢
<lb n="0041b17"/>稱圓識特是不負本懷遽茲石火卷舒常住之卷酬
<lb n="0041b18"/>報乎身手讚歎解脫之法仰謝於心口麤耘毒草微
<lb n="0041b19"/>養藥王螳𧑃螢熠非能抗曜也。</p>
<lb n="0041b20"/>
<p id="pX36p0041b2001" rend="margin-left:1em">沃州山名在剡縣遂安山名亦在剡安洲者在台
<lb n="0041b21"/>州安縣<g ref="CB02486"/>
(獸名居筠反說文也)
熠
(大白為立反也)
丁當也乙辰也。</p>
<lb n="0041b22"/>
<p id="pX36p0041b2201">大般涅槃經玄義卷下。</p>
<lb n="0041b23"/>
<p id="pX36p0041b2301" rend="margin-left:1em">大般涅槃玄義抄一卷。</p>
<lb n="0041b24"/>大般涅槃經玄義文句會本卷下<lb n="0041c01"/>
<head>音釋</head>
<lb n="0041c02"/>棋<p id="pX36p0041c0202" type="inline" rend="margin-left:1em">
(渠之切與碁同)
。</p>闡提<p id="pX36p0041c0210" type="inline" rend="margin-left:1em">
(梵語具云一闡提此云信不具闡齒善切)
。</p>暴背<p id="pX36p0041c0228" type="inline" rend="margin-left:1em">
(暴步木切曬也
<lb n="0041c03"/>背補昧切脊也)
。</p>駁<p id="pX36p0041c0308" type="inline" rend="margin-left:1em">
(北角切斑駁不純也)
。</p>嘔和<p id="pX36p0041c0318" type="inline" rend="margin-left:1em">
(梵語具云漚和俱舍羅此云方便嘔烏候切)
。</p>
<lb n="0041c04"/>筏<p id="pX36p0041c0402" type="inline" rend="margin-left:1em">
(房越切桴也)
。</p>醪<p id="pX36p0041c0408" type="inline" rend="margin-left:1em">
(郎刀切)
。</p>鷸蚌<p id="pX36p0041c0413" type="inline" rend="margin-left:1em">
(鷸以律切鳥名蚌部項切蛤也)
。</p>扼<p id="pX36p0041c0426" type="inline" rend="margin-left:1em">
(乙革切持也)
。</p>
<lb n="0041c05"/>桁<p id="pX36p0041c0502" type="inline" rend="margin-left:1em">
(何庚切屋橫木曰桁)
。</p>矟<p id="pX36p0041c0511" type="inline" rend="margin-left:1em">
(色角切矛屬)
。</p>詺<p id="pX36p0041c0517" type="inline" rend="margin-left:1em">
(彌正切辨別物名也)
。</p>楔<p id="pX36p0041c0526" type="inline" rend="margin-left:1em">
(先結切櫼也櫼音尖)
。</p>
<lb n="0041c06"/>
<g ref="CB04484"/>
<p id="pX36p0041c0602" type="inline" rend="margin-left:1em">
(羊即切麥<g ref="CB04484"/>也)
。</p>嘲<p id="pX36p0041c0609" type="inline" rend="margin-left:1em">
(陟交切言相調也)
。</p>撝<p id="pX36p0041c0617" type="inline" rend="margin-left:1em">
(吁為切)
。</p>揄<p id="pX36p0041c0621" type="inline" rend="margin-left:1em">
(容朱切)
。</p>齎<p id="pX36p0041c0625" type="inline" rend="margin-left:1em">
(𤖆西切持也)
。</p>
<lb n="0041c07"/>沮渠<p id="pX36p0041c0703" type="inline" rend="margin-left:1em">
(沮子余切沮渠本匈奴官名以官為氏也)
。</p>萇<p id="pX36p0041c0720" type="inline" rend="margin-left:1em">
(仲良切)
。</p>啑<p id="pX36p0041c0724" type="inline" rend="margin-left:1em">
(作答切)
。</p>璀璨<p id="pX36p0041c0729" type="inline" rend="margin-left:1em">
(璀取
<lb n="0041c08"/>猥切璨〔蒼〕切璀璨玉光也)
。</p>笈<p id="pX36p0041c0812" type="inline" rend="margin-left:1em">
(極嘩切篋也)
。</p>颿<p id="pX36p0041c0818" type="inline" rend="margin-left:1em">
(符咸切與帆同)
。</p>怏<p id="pX36p0041c0825" type="inline" rend="margin-left:1em">
(倚兩切情不滿足也)
。</p>颺<lb n="0041c09"/>
<p id="pX36p0041c0901" rend="margin-left:1em">
(余章切風所飛颺也)
。</p>蔳<p id="pX36p0041c0910" type="inline" rend="margin-left:1em">
(倉甸切草盛貌)
。</p>鏤糅<p id="pX36p0041c0918" type="inline" rend="margin-left:1em">
(鏤郎豆切㓮刻也糅女又切雜糅也)
。</p>
<g ref="CB02486"/>
<p id="pX36p0041c0933" type="inline" rend="margin-left:1em">
(俱偏
<lb n="0041c10"/>切麞也)
。</p>螳𧑃<p id="pX36p0041c1006" type="inline" rend="margin-left:1em">
(螳徒郎切螳蜋也𧑃牛刀切謂螳蜋足也)
。</p>螢燿<p id="pX36p0041c1024" type="inline" rend="margin-left:1em">
(燿戈入切螢燿謂螢火之
<lb n="0041c11"/>光也)
。</p>
</p5txt>