<p5txt n="X45n0768">
<lb n="0546a01"/>
<lb n="0546a02"/>
<head>No. 768-A
<lb n="0546a03"/> 起信論疏記會閱序</head>
<lb n="0546a04"/>
<lb n="0546a05"/>
<p id="pX45p0546a0501">如來稱性說經。即萬法以明一心。經<anchor xml:id="begd1e72"/>已<anchor xml:id="endd1e72"/>妙矣。菩薩依
<lb n="0546a06"/>經造論。從一心而啟萬法。論何深焉。欲證自性者。莫
<lb n="0546a07"/>若愽究乎百部之經。欲通經義者。莫若專持乎五分
<lb n="0546a08"/>之論。其立理也。標一心之法。開二諦之門。列三大之
<lb n="0546a09"/>義。轉二運之乘。其釋教也。真如則無言而言。逈超於
<lb n="0546a10"/>四句百非之外。藏心則不覺而覺。徧通於三乘六趣
<lb n="0546a11"/>之中。言無言也。不空而空。五教之旨歸。莫過是矣。覺
<lb n="0546a12"/>不覺也。無異而異。十界之殊致。豈有他哉。由是真妄
<lb n="0546a13"/>交熏。習以成性。因緣互具。得以辦心。雖三細六麤。隨
<lb n="0546a14"/>染緣之生起。心原不動。四位六離。依淨緣之還滅。性
<lb n="0546a15"/>本凝然。性凝然處。豈礙發十善三心。若波騰於智海。
<lb n="0546a16"/>心不動時。無妨破五執二見。如雲散於義天。苟非會
<lb n="0546a17"/>相入實。烏能稱體起用。其行行也。不壞信三寶於自
<lb n="0546a18"/>心。堅固修五行於法界。止觀二門。並運於一行三昧。
<lb n="0546a19"/>事理二念。交徹於諸佛十身。其修果也。頃持祕藏。定
<lb n="0546a20"/>紹佛種。縱虗空為口。萬象為舌。不能美順性之功。化
<lb n="0546a21"/>道之德。如是立理。理<anchor xml:id="begd1e121"/>已<anchor xml:id="endd1e121"/>至矣。如是釋教。教<anchor xml:id="begd1e127"/>已<anchor xml:id="endd1e127"/>備矣。如
<lb n="0546a22"/>是行行。行<anchor xml:id="begd1e136"/>已<anchor xml:id="endd1e136"/>周矣。如是修果。果<anchor xml:id="begd1e142"/>已<anchor xml:id="endd1e142"/>極矣。非大乘無以
<lb n="0546a23"/>起其信。非起信無以大其乘。信不盡於此者。亦非究
<lb n="0546a24"/>竟信也。大不徧於此者。亦非真正大也。前之因緣。因
<lb n="0546b01"/>為此也。後之勸益。勸行此也。佛佛說者。說此法也。經
<lb n="0546b02"/>經詮者。詮此義也。是知此論。為諸佛之指標。作羣經
<lb n="0546b03"/>之眼目。賢聖之道途。因果之龜鏡也。故我賢首大師。
<lb n="0546b04"/>不以帝師稱尊。釋經為貴。一出譯場。再思茲論。遂以
<lb n="0546b05"/>白毫之口。廣明絕相之文。金獅之辨。懸敘離言之義。
<lb n="0546b06"/>豎約五種真如。創立始終頓圓之教相。橫依五重生
<lb n="0546b07"/>法。分開小大性相之宗乘。能詮體判若彌天。所被機
<lb n="0546b08"/>定如劫石。四釋以辨法寶。三覺以揀地位。在二門而
<lb n="0546b09"/>示不二。即非異以明非一。法性統該乎佛性。智身不
<lb n="0546b10"/>外乎色身。始覺有四相一念。本覺有隨染性淨。即淨
<lb n="0546b11"/>恒染。雖不變而隨緣。即染恒淨。雖成事而體空。或迷
<lb n="0546b12"/>真為似。或執似為真。那知法體無初。生死之妄染違
<lb n="0546b13"/>於理也。則有終而無始。法體無盡。涅槃之真淨順於
<lb n="0546b14"/>理也。則有始而無終。若起即止之觀。體真如於生滅。
<lb n="0546b15"/>即觀之止。會生滅於真如。自然翻無量惱而成塵沙
<lb n="0546b16"/>德。轉眾生心而成如來藏。不唯寂妄。亦且離真。真妄
<lb n="0546b17"/>雙亡。唯一心在。此實蓮界分身。故能智辨若爾。疏既
<lb n="0546b18"/>曠遠。獨逗利機。神非寂照。叵測淵源。圭山大師。為中
<lb n="0546b19"/>下之根。更搜精要。直錄於論。石壁法師。因簡奧之註。
<lb n="0546b20"/>採集部函。詳解其疏。長水大師。悟清淨本然之後。驗
<lb n="0546b21"/>佛祖心口之餘。慶斯論疏。猶豫釋文。審句義之繁約。
<lb n="0546b22"/>勘述作之利弊。詳者略其詳。自不煩於神思略者詳
<lb n="0546b23"/>其略。則不昧於源流。細為折衷。命名筆削。然又疏記
<lb n="0546b24"/>別行。未曾總帙。復齋先生。憫後進之難通。重請分會。
<lb n="0546c01"/>不慧
(續法)
念前賢之心苦。敢逆雅懷。雖不仍而不竄。
<lb n="0546c02"/>亦無損而無增。遂得論註同條。竊比管絃之合。疏記
<lb n="0546c03"/>共貫。宛如水乳之和。以今之視昔。莫不從此法界流。
<lb n="0546c04"/>一為無量。以昔之視今。莫不還歸此法界。無量為一。
<lb n="0546c05"/>如是本末圓融。闔開不二。非夫悟入佛祖意也。孰能
<lb n="0546c06"/>信受於此法乎。欲窮理者。宜盡心焉。</p>
<lb n="0546c07"/>
<p id="pX45p0546c0701">康<g ref="CB07799"/>庚申七月十九灌頂行者
(續法)
題於慈雲丈室</p>
<lb n="0546c08"/>
<lb n="0546c09"/>
<lb n="0546c10"/>
<lb n="0546c11"/>
<lb n="0546c12"/>
<docNumber>No. 768</docNumber>
<lb n="0546c13"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第一<lb n="0546c14"/>
<lb n="0546c15"/>
<byline>唐　西京太原沙門　法藏　述疏</byline>
<byline>　　終南草堂沙門　宗密　錄註</byline>
<lb n="0546c17"/>
<byline>宋　秀州長水沙門　子璿　修記</byline>
<lb n="0546c18"/>
<byline>清　錢塘慈雲沙門　續法　會編</byline>
<byline>　　順天府府丞　戴京曾　閱定</byline>
<lb n="0546c20"/>
<p id="pX45p0546c2001">大乘起信論疏</p>
<lb n="0546c21"/>
<p id="pX45p0546c2101" rend="margin-left:1em">【記】初。標論疏題目也。題是一部大綱。不得不預知
<lb n="0546c22"/>悉。故須略解。題中五字。可對天台五重玄義。天
<lb n="0546c23"/>台凡解經題。皆約五義。今言大者。體也。乘者。宗也
<lb n="0546c24"/>起信。用也。論者。教也。一論所詮。唯體宗用。五字合
<lb n="0547a01"/>故。即是名也。大謂體者。此有總別。總以一心為體。
<lb n="0547a02"/>論之主質。無出於斯。謂信所緣故。解所了故。行所
<lb n="0547a03"/>趣故。證所入故。因所感故。果所顯故。故論初標以
<lb n="0547a04"/>為法體。文云。摩訶衍者。一法。二義。所言法者。謂眾
<lb n="0547a05"/>生心。是心即攝一切世間出世間法。依於此心。顯
<lb n="0547a06"/>示摩訶衍義等。此是直目其法。名之為大。謂豎窮
<lb n="0547a07"/>橫徧。無礙圓融。當體受名。不因待小。故涅槃云。不
<lb n="0547a08"/>因小空。名為大空。涅槃亦爾。不因小相。名大涅槃。</p>
<lb n="0547a09"/>
<p id="pX45p0547a0901" rend="margin-left:1em">別者。約義所論。即有三種。謂體。相。用。即開前一心
<lb n="0547a10"/>以為三義。即大涅槃三德。是也。如下文云。所言義
<lb n="0547a11"/>者。則有三種。一者體大。謂一切法。真如平等不增
<lb n="0547a12"/>減故。二者相大。謂如來藏。具足無漏性功德故。三
<lb n="0547a13"/>者用大。能生一切世間出世間善因果故。故大之
<lb n="0547a14"/>一字。通於三也。乘謂宗者。即從因至果以取體故。
<lb n="0547a15"/>乘者。就喻彰名。運載為義。如世舟車。可以運重致
<lb n="0547a16"/>遠也。即喻菩薩。乘此大法。越生死野。度煩惱河。到
<lb n="0547a17"/>菩提鄉。登涅槃岸。故下文云。一切諸佛。本所乘故。
<lb n="0547a18"/>一切菩薩。皆乘此法。到如來地故。此中能乘。是始
<lb n="0547a19"/>覺。所乘。是本覺。能所冥符。始本不二。名究竟覺。即
<lb n="0547a20"/>是所至之處。一相一味。究竟平等。更無三異。於一
<lb n="0547a21"/>體中。義分能所爾。亦名一乘。亦名無上乘也。起信
<lb n="0547a22"/>謂用者。以此論中。能破疑執。生正信故。起。即顯發。
<lb n="0547a23"/>信。謂忍樂。謂於前大乘一心三義境上。顯發忍樂
<lb n="0547a24"/>之心。名為起信。故論云。為欲令眾生。除疑捨邪執。
<lb n="0547b01"/>起大乘正信。佛種不斷故。此信起時。必內由本覺
<lb n="0547b02"/>為因。外由師教為緣。因緣和合。內外相資。故能顯
<lb n="0547b03"/>發。下論云。因緣具足者。所謂自有熏習之力。又為
<lb n="0547b04"/>諸佛菩薩等慈悲願護故。能起厭苦之心。信有涅
<lb n="0547b05"/>槃。修習善根等。然信之一法。為眾善之緣。萬行之
<lb n="0547b06"/>始。解行修證。皆悉由之。證極之處。名得涅槃。苟非
<lb n="0547b07"/>其信。焉辦斯事。故華嚴云。信為道源功德母。長養
<lb n="0547b08"/>一切諸善法。斷除疑網出愛河。開示涅槃無上道。
<lb n="0547b09"/>然此論中。不唯起信。亦兼解行。謂五分論文二三
<lb n="0547b10"/>是解。四五是行。既含多義。普恊輿情。欲令自淺之
<lb n="0547b11"/>深。是故但標起信。</p>
<p id="pX45p0547b1108" type="inline" rend="margin-left:1em">論謂教者。教即聖人被下之言。
<lb n="0547b12"/>教愚成智。教凡為聖故。論。議論也。即假立賓主。自
<lb n="0547b13"/>問自答。循環研覈。究暢真宗。謂商議論量如上法
<lb n="0547b14"/>義。教誡學徒也。然論有宗釋之異。此宗論也。以馬
<lb n="0547b15"/>鳴大士。宗法華涅槃楞伽思益等百餘部實教大
<lb n="0547b16"/>乘之所造故。真可謂義豐文約。無法不收。故下文
<lb n="0547b17"/>云。如是此論。為欲總攝如來廣大深法無邊義故。
<lb n="0547b18"/>應說此論。又云。如是摩訶衍。諸佛秘藏。我<anchor xml:id="begd1e397"/>已<anchor xml:id="endd1e397"/>總說。
<lb n="0547b19"/>又云。諸佛甚深廣大義。我今隨順總持說等。然此
<lb n="0547b20"/>論文。是證真大士後得智中宗經所造。後人不思
<lb n="0547b21"/>綆短。却謂泉枯。往往謗之。言非圓實。下文勸信。非
<lb n="0547b22"/>不殷勤。聞思修益。備彰功利。不信毀謗。受苦彌劫。
<lb n="0547b23"/>豈不勉哉。如上五字。即法喻因果。解行理智。能化
<lb n="0547b24"/>所化。能詮所詮。無不具足。括盡一論。以立此名也。
<lb n="0547c01"/>疏者。踈也。決也。謂踈理法義旨趣。決擇文言章句。
<lb n="0547c02"/>令悉通暢也。然上大等六字。約六釋分別。總成五
<lb n="0547c03"/>對一。能乘所乘對。謂人為能乘。大為所乘。所乘即
<lb n="0547c04"/>大。能乘之大。大之乘故。持業。依士。依主。三釋兼通。
<lb n="0547c05"/>二。能起所起對。謂大乘為能起。信為所起。即大乘
<lb n="0547c06"/>之起信。依主釋。三。能。信所信對。謂信為能信。大乘
<lb n="0547c07"/>為所信。所信即大乘。大乘之能信。持業。依主二釋。
<lb n="0547c08"/>四。所詮能詮對。謂大乘起信為所詮。論為能詮。五。
<lb n="0547c09"/>能釋所釋對。謂疏為能釋。上五為所釋。二皆依主
<lb n="0547c10"/>也。</p>
<lb n="0547c11"/>
<p id="pX45p0547c1101">筆削記</p>
<lb n="0547c12"/>
<p id="pX45p0547c1201" rend="margin-left:1em">【記】次。出記。家。題。目也。此文之作。本乎石壁。石壁慈
<lb n="0547c13"/>甚。蔓於章句。凡伸一義。皆先問發。次舉疏答。後方
<lb n="0547c14"/>委釋。雖不妄本母之體。而有太過與不及焉。講者
<lb n="0547c15"/>用之。未至穩暢。今就其文。取要當者。筆而存之。其
<lb n="0547c16"/>繁緩者。削以去之。仍加添改。取其得中。俾後學者。
<lb n="0547c17"/>不虗勞神智照無昧也。故曰筆則筆。削則削。因以
<lb n="0547c18"/>筆削命題云爾。</p>
<lb n="0547c19"/>
<p id="pX45p0547c1901">西太原寺沙門法藏述疏</p>
<lb n="0547c20"/>
<p id="pX45p0547c2001" rend="margin-left:1em">【記】後。詳疏記人名。先疏主也。</p>
<p id="pX45p0547c2012" type="inline" rend="margin-left:1em">西太原寺者。即長安
<lb n="0547c21"/>崇福寺也。以天下有五寺。俱名太原。為揀餘四。故
<lb n="0547c22"/>言西也。東即揚州。南即荊南府。西即長安。北即太
<lb n="0547c23"/>原
(亦名崇福)
。中即東都
(今之福先)
。俱稱太原者。以則天生于
<lb n="0547c24"/>太原。此既皆彼捨宅所置。為敬生處。故以為名。沙
<lb n="0548a01"/>門者。釋眾之通號。此云勤息。謂勤修戒定慧。息滅
<lb n="0548a02"/>惑業苦。故受斯稱。法藏者。俗姓康氏。華嚴第三祖。
<lb n="0548a03"/>勅<anchor xml:id="begd1e507"/>諡<anchor xml:id="endd1e507"/>賢首大師。德業<g ref="CB15210"/>隆。廣如傳錄。述者。明非造
<lb n="0548a04"/>作也。如仲尼云。述而不作。信而好古。明<anchor xml:id="begd1e518"/>已<anchor xml:id="endd1e518"/>勞謙。故
<lb n="0548a05"/>云述也。</p>
<lb n="0548a06"/>
<p id="pX45p0548a0601">草堂沙門宗密錄註</p>
<lb n="0548a07"/>
<p id="pX45p0548a0701" rend="margin-left:1em">【記】次。錄。主。也。草堂。寺名。在終南山。宗密者。姓何氏。
<lb n="0548a08"/>
<anchor xml:id="begd1e538"/>諡<anchor xml:id="endd1e538"/>為定慧禪師。是乃學窮內外。道映古今。盛德大
<lb n="0548a09"/>業。備所聞見。錄註者。先以論疏二本別行。致其學
<lb n="0548a10"/>者。不能周覽。既成互闕。功進難前。今列疏文以就
<lb n="0548a11"/>於論。既論下有疏。論上有科。文義昭然。章段備矣。
<lb n="0548a12"/>學者披繹。得不荷其優賜乎。</p>
<lb n="0548a13"/>
<p id="pX45p0548a1301">長水沙門子璿修記</p>
<lb n="0548a14"/>
<p id="pX45p0548a1401" rend="margin-left:1em">【會】後。記。主。也。長水。地名。子璿。諱也。修者。古記多種。
<lb n="0548a15"/>未免有繁簡之失。故大師重為修定。名筆削記。令
<lb n="0548a16"/>得其中也。</p>
<lb n="0548a17"/>
<p id="pX45p0548a1701" rend="margin-left:1em">△將釋論疏。大分為二初。總敘宗旨。二開章釋文。</p>
<lb n="0548a18"/>
<p id="pX45p0548a1801" rend="margin-left:1em">初總敘宗旨。</p>
<lb n="0548a19"/>
<p id="pX45p0548a1901" rend="margin-left:1em">【記】中印度境。有噳羅尾儞者。此方翻為馬鳴。於佛
<lb n="0548a20"/>滅後六百年內。破邪見幢。樹正法寶。宗諸實教。造
<lb n="0548a21"/>茲一論。名曰大乘起信。說有五分。大判為三。初因
<lb n="0548a22"/>緣分。即序分也。明論發起。由八因緣。非同率爾。無
<lb n="0548a23"/>利益故。後之一分。勸修利益。即流通也。勸於此論。
<lb n="0548a24"/>生信思惟修習。得大利樂。流至後代。益眾生故。中
<lb n="0548b01"/>間三分。即是正宗。謂立義一分。略標綱要。立一心
<lb n="0548b02"/>法。列二種門。舉三大義。因果俱運。略為下文而張
<lb n="0548b03"/>本故。解釋一分。由前略標。義理未暢。是宜廣釋。令
<lb n="0548b04"/>義昭然。以生解故。信心一分。說四種信五種修行。
<lb n="0548b05"/>令諸眾生。信根成熟。入不退故。此上三分。是前因
<lb n="0548b06"/>緣所起。是後一分所勸。由是俱號正宗。<anchor xml:id="begd1e606"/>已<anchor xml:id="endd1e606"/>知論文
<lb n="0548b07"/>三分大節。應知能解疏文若何。以疏前有序為序
<lb n="0548b08"/>分。開章<anchor xml:id="begd1e616"/>已<anchor xml:id="endd1e616"/>下為正宗分。後文既無申述迴向。乃闕
<lb n="0548b09"/>流通。既而三分不具。即分為二。初總敘宗旨。二開
<lb n="0548b10"/>章釋文。今初總敘也。</p>
<lb n="0548b11"/>
<p id="pX45p0548b1101">序</p>
<lb n="0548b12"/>
<p id="pX45p0548b1201" rend="margin-left:1em">【記】此即疏主所撰也。序有二義。序者。敘也。謂敘述
<lb n="0548b13"/>一論之大意故。又訓緒也。即製疏入作之端緒故。
<lb n="0548b14"/>今是初一義也。</p>
<lb n="0548b15"/>
<p id="pX45p0548b1501" rend="margin-left:1em">△序中分二。初敘論大意。二造論因由。</p>
<p id="pX45p0548b1516" type="inline" rend="margin-left:1em">初敘論
<lb n="0548b16"/>大意
(四)
。初敘一心法。二顯真如門。三明生滅門。四
<lb n="0548b17"/>二門不二。</p>
<lb n="0548b18"/>
<p id="pX45p0548b1801" rend="margin-left:1em">【記】所以列此四者。葢敘一論之大意。莫越於斯。從
<lb n="0548b19"/>始至末。攝無不盡。</p>
<lb n="0548b20"/>
<p id="pX45p0548b2001" rend="margin-left:1em">△初敘一心法。</p>
<lb n="0548b21"/>
<p id="pX45p0548b2101" rend="margin-left:1em">【記】初敘一心法者。立義文云。所言法者。謂眾生心。
<lb n="0548b22"/>是心則攝一切世間出世間法。依於此心。顯示摩
<lb n="0548b23"/>訶衍義。解釋文云。顯示正義者。依一心法。有二種
<lb n="0548b24"/>門。乃至二門不相捨離等。故此敘之也。</p>
<lb n="0548c01"/>
<p id="pX45p0548c0101">夫真心寥廓。絕言象於筌<g ref="CB04590"/>。沖漠希夷。忘境智於能
<lb n="0548c02"/>所。</p>
<lb n="0548c03"/>
<p id="pX45p0548c0301" rend="margin-left:1em">【記】夫者。發語之詞也。如云。夫孝。德之本。教之所由
<lb n="0548c04"/>生。又云。夫易。廣矣大矣。或句中句下。皆助語詞也。
<lb n="0548c05"/>真心二字。正指法體。真。謂真實。揀非偽忘。心謂靈
<lb n="0548c06"/>鑒。要妙中實。凡言於心。然有其四。一者。梵語訖利
<lb n="0548c07"/>䭾耶。此云肉團心。即人之心藏也。其色赤。形如蓮
<lb n="0548c08"/>華。上有七葉。色法所攝。二者。質多。此云集起。即第
<lb n="0548c09"/>八阿賴耶識。以能集諸種子。起現行故。三者。緣慮
<lb n="0548c10"/>心。此通八識心王。以各能緣慮自分境故。四者。乾
<lb n="0548c11"/>栗䭾。此云堅實心。謂如來藏。自性清淨不生不滅
<lb n="0548c12"/>心也。今所明者。正是此爾。所言真者。揀餘心故。若
<lb n="0548c13"/>稱實言之。但是一心。貫於真妄。以論標立為大乘
<lb n="0548c14"/>法體。即總相心也。於一心中。方開二門。今雖云真。
<lb n="0548c15"/>乃是以別顯總。此心若在初門。但名真如。若在後
<lb n="0548c16"/>門。但名本覺。應知真心是總。真如是別。</p>
<p id="pX45p0548c1616" type="inline" rend="margin-left:1em">寥。謂空寂。
<lb n="0548c17"/>廓。謂曠大。空即中無妄染。寂乃其性湛然。曠謂德
<lb n="0548c18"/>用無邊。大則體周法界。故下文云。從本<anchor xml:id="begd1e731"/>已<anchor xml:id="endd1e731"/>來。一切
<lb n="0548c19"/>染法不相應故。此心之空義也。又經云。妙覺湛然。
<lb n="0548c20"/>周徧法界。斯寂義也。又經云。覺性徧滿圓無際故。
<lb n="0548c21"/>當知六根徧滿法界。乃至八萬四千陀羅尼門徧
<lb n="0548c22"/>滿法界。斯曠義也。又下論云。是一法界大總相法
<lb n="0548c23"/>門體等。則大義也。既而清淨本然。周徧法界。湛然
<lb n="0548c24"/>常住。妙德無邊。由是乃云真心寥廓。故華嚴疏云。
<lb n="0549a01"/>寂寥虗曠。沖深包博。總該萬有。即是一心也。問。太
<lb n="0549a02"/>虗空界。亦空寂。亦曠大。與心何異。答。太虗則以無
<lb n="0549a03"/>為體。故云空。一向凝然。故云寂。闕其德用。曠義不
<lb n="0549a04"/>成。為心所包。大義無準。豈同真心。彌滿清淨。中不
<lb n="0549a05"/>容他。德用無邊。性起為相。冲虗妙粹。炳煥靈明。越
<lb n="0549a06"/>彼太虗。方之海印耶。此上則顯。心。之。德。相。也。絕言
<lb n="0549a07"/>下。明。心。之。離。過。絕。謂斷絕於辭也。言。謂語言。即聞
<lb n="0549a08"/>慧境。象。謂似像。屬於義也。即思慧境。故繫辭云。聖
<lb n="0549a09"/>人有以見天下之頥。而擬諸形容。象其物宜。是故
<lb n="0549a10"/>謂之象。筌。是捕魚之器。<g ref="CB04590"/>。即網兔之具。此二即言
<lb n="0549a11"/>象喻也。今顯真心。不可思議。言語道斷。心行處滅。
<lb n="0549a12"/>故云絕也。謂心體離言。非可以言語取。心體離念。
<lb n="0549a13"/>不可以識情求。口談詞喪。心緣慮亡。故下文云。從
<lb n="0549a14"/>本<anchor xml:id="begd1e809"/>已<anchor xml:id="endd1e809"/>來。離言說相。離心緣相。又云。非色非心。非智
<lb n="0549a15"/>非識。非有非無。畢竟不可說相等。皆明心離過也。
<lb n="0549a16"/>筌<g ref="CB04590"/>喻言象者。<g ref="CB04590"/>能網兔。喻言能取象。筌能捕魚。
<lb n="0549a17"/>喻象能取意。今法喻雙舉者。為成文故。然筌<g ref="CB04590"/>之
<lb n="0549a18"/>語。是周易略例正文。故彼文云。言生於象。故可尋
<lb n="0549a19"/>言以觀象。象生於意。故可尋象以觀意。意以象盡。
<lb n="0549a20"/>象以言著。故得意忘象。得象忘言。猶<g ref="CB04590"/>者所以在
<lb n="0549a21"/>兔。得兔而忘<g ref="CB04590"/>。筌者所以在魚。得魚而忘筌。然則
<lb n="0549a22"/>言者。象之<g ref="CB04590"/>也。象者。意之筌也。存言者。非得象。存
<lb n="0549a23"/>象者。非得意。象生於意。而存象焉。則所存者。乃非
<lb n="0549a24"/>其象也。言生於象。而存言焉。則所存者。乃非其言
<lb n="0549b01"/>也。然易中舉此。明尋言得象。尋象得意。得意須忘
<lb n="0549b02"/>象。得象須忘言。苟不能忘。皆非得旨。此乃約人以
<lb n="0549b03"/>明。勸人捨筌。今文但約本性。直就法體。說離言象。
<lb n="0549b04"/>非約勸修。雖借彼文。不同彼意。沖漠下。別約橫豎
<lb n="0549b05"/>以顯心。之。德。相。沖。謂深也。此明心之體性。豎窮三
<lb n="0549b06"/>際而洞然無底。故經云。甚深法性。諸佛行處。又云。
<lb n="0549b07"/>幽䆳深遠等。漠。謂沙漠。此顯心之德相。橫徧十方
<lb n="0549b08"/>而曠然無邊。故經云。覺徧十方界。本性圓滿故。此
<lb n="0549b09"/>乃窮三際而三際不遷。徧十方而十方無外。又沖。
<lb n="0549b10"/>謂剛柔得所。漠。謂名目難及。以此心性。雖體離相
<lb n="0549b11"/>而隨緣成事。雖隨緣起而本性不變。此隨緣不變
<lb n="0549b12"/>之體。不可以智知識識名言名目。故云沖漠也。經
<lb n="0549b13"/>云。不染而染。難可了知。染而不染。難可了知。希。謂
<lb n="0549b14"/>無聲。夷。謂無色。老子云。聽之不聞曰希。視之不見
<lb n="0549b15"/>曰夷。此乃重顯深廣之相。深故聽之不聞。廣故視
<lb n="0549b16"/>之不見。謂此心體。唯證相應。非是見聞之所及故。
<lb n="0549b17"/>忘境等者。此亦顯心。離。過。忘。謂於法不記。斯亦絕
<lb n="0549b18"/>無之義。境。謂所證之理。智。謂能證之心。凡言境智
<lb n="0549b19"/>能所者。葢約反迷從悟。對染說淨。皆屬生滅。今此
<lb n="0549b20"/>顯示非染淨之一心。絕迷悟之極致。尚不可立真
<lb n="0549b21"/>妄之名。豈存乎能所境智。故楞伽云。無有佛涅槃。
<lb n="0549b22"/>亦無涅槃佛。遠離覺所覺。又圓覺云。覺所覺者。不
<lb n="0549b23"/>離塵故。以一心之體。絕凡聖。亡因果。離性離相。不
<lb n="0549b24"/>有不無。焉可更言境智能所。故云忘也。楞嚴云。性
<lb n="0549c01"/>真常中。求於去來迷悟生死。了無所得。斯之謂歟。</p>
<lb n="0549c02"/>
<p id="pX45p0549c0201" rend="margin-left:1em">△二顯真如門。</p>
<lb n="0549c03"/>
<p id="pX45p0549c0301" rend="margin-left:1em">【記】前門但約絕待。亡詮旨。離性相。故云寥廓沖漠
<lb n="0549c04"/>等。今門約對生滅。顯不生滅。待妄立真。故云真如
<lb n="0549c05"/>門即下立義文云。是心真如相。即示摩訶衍體故。
<lb n="0549c06"/>解釋文云。心真如者。即一法界大總相法門體。所
<lb n="0549c07"/>謂心性不生不滅乃至云。以離念境界。唯證相應
<lb n="0549c08"/>故。今疏敘彼也。</p>
<lb n="0549c09"/>
<p id="pX45p0549c0901">非生非滅。四相之所不遷。無去無來。三際莫之能易。</p>
<lb n="0549c10"/>
<p id="pX45p0549c1001" rend="margin-left:1em">【記】非。無也。不也。然生滅與不生滅。須約三性分別。
<lb n="0549c11"/>且約三性自相說者。謂徧計妄法。一向生滅。圓成
<lb n="0549c12"/>實性。一向不生滅。依他假法。相同徧計。似生似滅。
<lb n="0549c13"/>性是圓成。不生不滅。若稱實言之。則三性皆無生
<lb n="0549c14"/>滅。雖然。且無義不同。何則。謂徧計。即無法可生。無
<lb n="0549c15"/>法可滅。如繩上蛇。依他。乃即生無生。即滅無滅。如
<lb n="0549c16"/>麻上繩。圓成。即中無前二生滅之法。如麻上無繩
<lb n="0549c17"/>無蛇。唯識頌云。初即相無性。次無自然性。後由遠
<lb n="0549c18"/>離前。所執我法性。圓成實性。即是真如。故云非生
<lb n="0549c19"/>滅也。然此但明圓成。當體不生不滅。亦不和會泯
<lb n="0549c20"/>於生滅之法。故圓覺云。如來寂滅性。未曾有始終。
<lb n="0549c21"/>故下文云。所謂心性不生不滅。又云。非前際生。非
<lb n="0549c22"/>後際滅。畢竟恒常等。此即顯真心不變也。四相等
<lb n="0549c23"/>者。四相有三種。一。微細四相。謂一剎那有九百生
<lb n="0549c24"/>滅。但是有為。皆為所遷。即生住異滅也。二。果報四
<lb n="0550a01"/>相。即生老病死。涅槃經中。名為四山。如彼經云。有
<lb n="0550a02"/>四大山。從四方來。欲害人民。當有何計而能免彼。
<lb n="0550a03"/>波斯匿言。設有此來。無逃避處。唯當專念持戒布
<lb n="0550a04"/>施。佛讚善哉。我說四山。即是眾生生老病死。常來
<lb n="0550a05"/>逼切人等。三。一期四相。謂始從迷真。終至造業。八
<lb n="0550a06"/>相生滅。通束為四。謂生相有一。住相有四。異相有
<lb n="0550a07"/>二。滅相有一。若反迷斷時。始從初信止滅相。終至
<lb n="0550a08"/>十地斷生相。如下具明。今言不遷者。即微細四相。
<lb n="0550a09"/>兼於餘二。以四相<anchor xml:id="begd1e1006"/>但<anchor xml:id="endd1e1006"/>遷有為之法。心是無為。非所
<lb n="0550a10"/>作性。故不能遷。文中略舉初後以攝中間。故云非
<lb n="0550a11"/>生滅也。無去來者。謂此真心。不向前際去。不從後
<lb n="0550a12"/>際來。亦不現在住。現在住者。即是諸有為法。故唯
<lb n="0550a13"/>識云。住表此法蹔有用。今不同彼。故云無也。三際
<lb n="0550a14"/>等者。際。時限也。莫。無也。易。謂變改。三際雖是能易
<lb n="0550a15"/>之法。<anchor xml:id="begd1e1025"/>但<anchor xml:id="endd1e1025"/>能遷變有為。令其改易。心非有為。故不能
<lb n="0550a16"/>易。淨名云。但以文字數。故說有三世。非謂菩提。有
<lb n="0550a17"/>去來今。</p>
<lb n="0550a18"/>
<p id="pX45p0550a1801" rend="margin-left:1em">△三明生滅門。</p>
<lb n="0550a19"/>
<p id="pX45p0550a1901" rend="margin-left:1em">【記】敘生滅者。即下立義文云。是心生滅因緣相。能
<lb n="0550a20"/>示摩訶衍自體相用故。解釋文云。心生滅者。依如
<lb n="0550a21"/>來藏。有生滅心。所謂不生不滅。與生滅和合。乃至
<lb n="0550a22"/>此非心識分別能知。以真如自在用義故。今敘之
<lb n="0550a23"/>也。</p>
<lb n="0550a24"/>
<p id="pX45p0550a2401">但以無住為性。隨派分岐。逐迷悟而升沉。任因緣而
<lb n="0550b01"/>起滅。</p>
<lb n="0550b02"/>
<p id="pX45p0550b0201" rend="margin-left:1em">【記】文中初句標生。滅。所。以。餘句釋生。滅。之。相。但者。
<lb n="0550b03"/>語詞也。以。由也。此性雖寂寥虗曠。冲深包博。非生
<lb n="0550b04"/>非滅。不垢不淨。然不住此一向寂滅非染淨中。而
<lb n="0550b05"/>隨彼能熏。成一切法。隨染。即九相生滅。隨淨。即三
<lb n="0550b06"/>乘聖道。皆由真如以無住為其種性。亦由性是無
<lb n="0550b07"/>住。故能然也。淨名云。從無住本。立一切法。楞嚴云。
<lb n="0550b08"/>本此無住。以立世界及諸眾生。非同他宗明真如
<lb n="0550b09"/>體。一向堅密。猶如玉石。不受熏習。不能隨緣。但說
<lb n="0550b10"/>賴耶為染淨本。受熏持種也。隨派句。喻。明。也。水分
<lb n="0550b11"/>流。謂之派。路分徑。謂之岐。今取岐派。共為一喻。謂
<lb n="0550b12"/>如一源之水。隨何岐路。分流成派。真心亦爾。隨何
<lb n="0550b13"/>因緣。作凡聖等。如下即明。逐迷下。正辨生。滅。之。相。
<lb n="0550b14"/>逐。隨也。任從也。迷則背覺合塵。悟則背塵合覺。然
<lb n="0550b15"/>其迷悟。各具因緣。迷中以無明為因。境界為緣。悟
<lb n="0550b16"/>中以本覺內熏為因。師教外熏為緣。若隨從迷中
<lb n="0550b17"/>因緣。即沉於生死。則一切有漏染法起。一切無漏
<lb n="0550b18"/>淨法滅
(滅即隱滅)
若隨從悟中因緣。即升於覺路。則一
<lb n="0550b19"/>切無漏淨法起。一切有漏染法滅
(滅即亡滅)
。如下文說。
<lb n="0550b20"/>無明為因生三細。境界為緣生六麤。即沉淪五道。
<lb n="0550b21"/>是為逐迷也。本覺內熏為因。師教外熏為緣。發解
<lb n="0550b22"/>起行。即超升佛果。是為從悟也。迷之與悟。皆是性
<lb n="0550b23"/>為。迷悟雖殊。不思議一。故經云。無始時來性。一切
<lb n="0550b24"/>法依止。由此有諸趣。及證涅槃果。華嚴經中性起
<lb n="0550c01"/>法門。即斯義也。又涅槃云。佛性隨流成眾味等。楞
<lb n="0550c02"/>嚴云。譬如虗空。體非羣相。而不拒彼諸相發揮。日
<lb n="0550c03"/>照則明。雲屯則暗等。皆顯真如不住自性。隨緣成
<lb n="0550c04"/>法也。</p>
<lb n="0550c05"/>
<p id="pX45p0550c0501" rend="margin-left:1em">△四二門不二。</p>
<lb n="0550c06"/>
<p id="pX45p0550c0601" rend="margin-left:1em">【記】上說真如生滅。其義迢然。雖行相不同。然理歸
<lb n="0550c07"/>一揆。二而不二。故有此門。即下解釋文云。復次顯
<lb n="0550c08"/>示從生滅門即入真如門。所謂推求五陰色之與
<lb n="0550c09"/>心。六塵境界。畢竟無念。乃至若能觀察知心無念。
<lb n="0550c10"/>即得隨順入真如門。今此敘之也。</p>
<lb n="0550c11"/>
<p id="pX45p0550c1101" rend="margin-left:1em">△科中分三。初法。二喻。三結。</p>
<p id="pX45p0550c1112" type="inline" rend="margin-left:1em">初法
(二)
先正明不
<lb n="0550c12"/>二。次釋成無礙。</p>
<p id="pX45p0550c1207" type="inline" rend="margin-left:1em">先正明不二。</p>
<lb n="0550c13"/>
<p id="pX45p0550c1301">雖復繁興鼓躍。未始動於心源。靜謐虗凝。未嘗乖於
<lb n="0550c14"/>業果。</p>
<lb n="0550c15"/>
<p id="pX45p0550c1501" rend="margin-left:1em">【記】文中四句。前二句明生。滅。不。礙。真。如。後二句明
<lb n="0550c16"/>真。如。不。礙。生。滅。既互不相礙。即不二之義也。今初。
<lb n="0550c17"/>明生。滅。不。礙。真。如。雖復者。詞含縱奪。貫下二句。繁。
<lb n="0550c18"/>多。興。起。鼓。動。躍。跳也。繁則染淨多途。興則新新生
<lb n="0550c19"/>起。鼓則體非常住。躍則相不久停。以染淨因緣。繁
<lb n="0550c20"/>多興起。鼓動跳躍。念念生滅。未曾蹔住。雖不蹔住。
<lb n="0550c21"/>而其體不變。不變之性。即是心源。心源即未甞有
<lb n="0550c22"/>動。故下文云。覺心初起。心無初相。圓覺云。覺者如
<lb n="0550c23"/>虗空。平等不動轉。又下文云。雖念因緣善惡果報。
<lb n="0550c24"/>而亦即念性不可得。故云未始等。</p>
<p id="pX45p0550c2414" type="inline" rend="margin-left:1em">靜謐下。二。明。真
<lb n="0551a01"/>如不礙生滅。謐。亦靜也。靜中之靜。故名為謐。靜則
<lb n="0551a02"/>相非生滅。謐則體絕有無。虗乃無礙圓通。凝則寂
<lb n="0551a03"/>而常照。又無惑之喧煩曰靜。無業之遷流曰謐。離
<lb n="0551a04"/>色之質礙曰虗。非心之生滅曰凝。雖真體若是。而
<lb n="0551a05"/>用常隨緣。隨緣之用。為業為果。善惡樂苦。形影不
<lb n="0551a06"/>差。故云未甞乖等。甞。曾也。乖。違也。業因果報。皆通
<lb n="0551a07"/>善惡漏與無漏。即不動真際而建立諸法。故淨名
<lb n="0551a08"/>云。無我無造無受者。所作之業亦不忘。下文云。雖
<lb n="0551a09"/>念諸法自性不生。而復即念善惡苦樂等報不失
<lb n="0551a10"/>不壞。</p>
<lb n="0551a11"/>
<p id="pX45p0551a1101" rend="margin-left:1em">△次釋成無礙。</p>
<lb n="0551a12"/>
<p id="pX45p0551a1201">故使不變性而緣起。染淨恒殊。不捨緣而即真。凡聖
<lb n="0551a13"/>致一。</p>
<lb n="0551a14"/>
<p id="pX45p0551a1401" rend="margin-left:1em">【記】故下。先。釋真如不礙生滅。故使者。因前起後之
<lb n="0551a15"/>詞。亦通下二句。故者。所以義。使。令也。由前真如不
<lb n="0551a16"/>礙生滅。所以令其不變之真體。任運隨緣。起成染
<lb n="0551a17"/>淨。染淨二字。無法不攝。從來不同。非適今也。故云
<lb n="0551a18"/>恒殊。然此染淨。全性所起。故下文云。譬如種種瓦
<lb n="0551a19"/>器。皆同微塵性相。如是無漏無明。皆同真如性相。
<lb n="0551a20"/>不捨下。二釋生滅不礙真如。由無礙故。所以令其
<lb n="0551a21"/>不捨差別妄緣。即是一真如性。妄緣差別。凡聖收
<lb n="0551a22"/>盡。凡聖相異。而體是一。一體之內。本無凡聖。故云
<lb n="0551a23"/>致一。致理趣遂也。故下文云。一切凡夫聲聞緣覺
<lb n="0551a24"/>菩薩諸佛。非前際生。非後際滅。畢竟恒常等。圓覺
<lb n="0551b01"/>云。於實相中。實無菩薩及諸眾生。又云。眾生國土。
<lb n="0551b02"/>同一法性。</p>
<lb n="0551b03"/>
<p id="pX45p0551b0301" rend="margin-left:1em">△二喻。</p>
<lb n="0551b04"/>
<p id="pX45p0551b0401">其猶波無異濕之動。故即水以辨於波。水無異動之
<lb n="0551b05"/>濕。故即波以明於水。</p>
<lb n="0551b06"/>
<p id="pX45p0551b0601" rend="margin-left:1em">【記】此中前喻真如不礙生滅。其者。指法之詞。猶。如
<lb n="0551b07"/>也。波動。喻生滅染淨不同。水濕。喻真如一體無異。
<lb n="0551b08"/>波以動為相。水以濕為性。初句反顯。以喻生滅門
<lb n="0551b09"/>中。無有異真如之染淨也。故云波無等。故即下。順
<lb n="0551b10"/>喻。由不異故。遂能即於一心而辨生滅。故云即水
<lb n="0551b11"/>等。即喻前文不變性而緣起。染淨恒殊也。水無下。
<lb n="0551b12"/>二喻生滅不礙真如。初句。反顯。以喻真如門中。無
<lb n="0551b13"/>有異染淨之一心也。故云水無等。次句。順喻。由不
<lb n="0551b14"/>異故。遂能即彼生滅而顯真如。故云即波等。此喻
<lb n="0551b15"/>前文不捨緣而即真。凡聖致一也。</p>
<lb n="0551b16"/>
<p id="pX45p0551b1601" rend="margin-left:1em">△三結。</p>
<lb n="0551b17"/>
<p id="pX45p0551b1701">是以動靜交徹。真俗雙融。生死涅槃。夷齊同貫。</p>
<lb n="0551b18"/>
<p id="pX45p0551b1801" rend="margin-left:1em">【記】是以二字。結指之詞。動靜等三對。說有通別。通
<lb n="0551b19"/>則不出真如生滅兩義。謂動俗生死。即生滅。餘皆
<lb n="0551b20"/>真如。別則動靜約喻。真俗約諦。生死涅槃約染淨。
<lb n="0551b21"/>此諸二法。本不相是。法相迢然。今以一性通之。令
<lb n="0551b22"/>動靜無別。真俗不殊。染淨同體一無所異。良以性
<lb n="0551b23"/>起為相。境智歷然。相得性融。身心廓爾。故下文云。
<lb n="0551b24"/>如大海水。因風波動。風相水相。不相捨離。又經云。
<lb n="0551c01"/>二諦並非雙。恒乖未曾各。又大集云。生死涅槃。二
<lb n="0551c02"/>界平等。即是佛界。此中交徹雙融夷齊一貫等。正
<lb n="0551c03"/>顯前二法不二之語。徹通融和夷平齊等貫。通也。
<lb n="0551c04"/>對文可見。然上四門。旨趣微妙。初則標本以彰末。
<lb n="0551c05"/>使萬有星羅於義天。後則攝末以歸本。俾羣象泯
<lb n="0551c06"/>同於性海。乍舒乍卷。或存或亡。法乃同時。義無前
<lb n="0551c07"/>後。由是阿鼻依正。全處極聖之自心。毗盧身土。不
<lb n="0551c08"/>逾下凡之一念。圓實之旨。在此顯焉。</p>
<p id="pX45p0551c0815" type="inline" rend="margin-left:1em">問。初敘一心。
<lb n="0551c09"/>後辨二門不二。亦即一心。初後何別。答。初之一心。
<lb n="0551c10"/>心當能起。後之一心。心當所歸。雖前後體同。且始
<lb n="0551c11"/>終義異。以本是一心。離名絕相。由其迷悟。萬法隨
<lb n="0551c12"/>生。生法本空。一切唯識。識如幻夢。但是一心。由是
<lb n="0551c13"/>論依法說。疏約論明。次第四門。故無所越。一論之
<lb n="0551c14"/>旨。其在茲焉。</p>
<lb n="0551c15"/>
<p id="pX45p0551c1501" rend="margin-left:1em">△二明造因由
(二)
。初反顯。二正明。</p>
<p id="pX45p0551c1514" type="inline" rend="margin-left:1em">初反顯。</p>
<lb n="0551c16"/>
<p id="pX45p0551c1601">但以如來在世。根熟易調。一稟尊言。無不懸契。</p>
<lb n="0551c17"/>
<p id="pX45p0551c1701" rend="margin-left:1em">【記】反顯者。欲顯菩薩造論。先明不假論時。如來在
<lb n="0551c18"/>世。即時勝緣勝。根熟易調。即根勝行勝。謂牟尼釋
<lb n="0551c19"/>尊。成道<anchor xml:id="begd1e1407"/>已<anchor xml:id="endd1e1407"/>來。未涅槃時。法化流行。聖賢輔贊。人根
<lb n="0551c20"/>成熟。性行調柔。非一佛所。種諸善根。於無量劫。久
<lb n="0551c21"/>植德本。一稟下。明根行勝相。不須再聞。故言一。承
<lb n="0551c22"/>順聖旨。故云稟。尊言者。八音四辨。金口親宣故。聞
<lb n="0551c23"/>而獲益。逮無生忍。故云懸契。又懸者。遠也。不必親
<lb n="0551c24"/>從金口。但展轉傳聞。如身子聞馬勝因緣。目連承
<lb n="0552a01"/>舍利轉教。此之根性。尚不藉結集之經。豈假菩薩
<lb n="0552a02"/>造論。故下論云。若如來在世。眾生利根。能說之人。
<lb n="0552a03"/>色心業勝。圓音一演。異類等解。則不須論。</p>
<lb n="0552a04"/>
<p id="pX45p0552a0401" rend="margin-left:1em">△二正明
(二)
初序謬述迷。二興悲造論。</p>
<p id="pX45p0552a0416" type="inline" rend="margin-left:1em">初序謬
<lb n="0552a05"/>述迷
(二)
。初總敘。二別顯。</p>
<p id="pX45p0552a0510" type="inline" rend="margin-left:1em">初總敘。</p>
<lb n="0552a06"/>
<p id="pX45p0552a0601">大師沒後。異執紛綸。或趣邪途。或奔小徑。</p>
<lb n="0552a07"/>
<p id="pX45p0552a0701" rend="margin-left:1em">【記】大師者。德業高勝。可軌可範。即十號中天人師
<lb n="0552a08"/>一號也。緣終息化。佛日韜光。故云沒後。即時緣俱
<lb n="0552a09"/>劣也。爾時則昏衢失照。世皆闇冥。正法陵遲。故名
<lb n="0552a10"/>為劣。異執下。明根行俱劣。顛倒計著。名為異執。亂
<lb n="0552a11"/>於正理。故曰紛綸。紛亂綸理也。此有三類執計不
<lb n="0552a12"/>同。故名為異。一。凡夫依於鈍惑。執五蘊色心。計為
<lb n="0552a13"/>常樂我淨。二。外道依於分別。於五蘊上。計其有我。
<lb n="0552a14"/>或即蘊離蘊。著斷著常。起六十二見等。三。小乘雖
<lb n="0552a15"/>破我執而起法見。不知真常而計無常等四。隨自
<lb n="0552a16"/>見解。各立<anchor xml:id="begd1e1478"/>己<anchor xml:id="endd1e1478"/>宗。分為二十餘部。互相是非。此即俱
<lb n="0552a17"/>名異執。或趣下。明其劣相。或者。不定之詞。此等根
<lb n="0552a18"/>性既劣。或隨利鈍使成凡外。或聞權淺教為小乘
<lb n="0552a19"/>也。凡夫外道。非佛正法。故名邪途。宗習歸向。名之
<lb n="0552a20"/>為趣。小徑者。<anchor xml:id="begd1e1493"/>已<anchor xml:id="endd1e1493"/>離我執。不名為邪。未得法空。不名
<lb n="0552a21"/>大道。趣理偏僻。猒心勤勞。切募化城。不求寶所。唯
<lb n="0552a22"/>貪自利。豈能運他。既匪大途。故云小徑。</p>
<lb n="0552a23"/>
<p id="pX45p0552a2301" rend="margin-left:1em">△二別顯
(二)
。初迷理。二迷教。</p>
<p id="pX45p0552a2312" type="inline" rend="margin-left:1em">初迷理。</p>
<lb n="0552a24"/>
<p id="pX45p0552a2401">遂使宅中寶藏。匿濟乏於孤窮。衣內明珠。弗解貧於
<lb n="0552b01"/>傭作。</p>
<lb n="0552b02"/>
<p id="pX45p0552b0201" rend="margin-left:1em">【記】遂使者。躡前起後之詞。由前根緣既劣。異執仍
<lb n="0552b03"/>繁。遂令迷本真心。逐妄流轉。功德法寶。本有而無
<lb n="0552b04"/>用。圓解神珠。垢覆而不現。孤窮生死之路。傭賃涅
<lb n="0552b05"/>槃之門。動經塵劫。飄然浪迹。三德秘藏。莫之能入
<lb n="0552b06"/>也。此中二喻。各出一經。一貧家寶藏喻。即如來藏
<lb n="0552b07"/>經九喻中之第五也。彼文云。譬如貧家。有珍寶藏。
<lb n="0552b08"/>寶不能言。我在此中。既不自知。又無語者。不能開
<lb n="0552b09"/>發此珍寶藏。一切眾生。亦復如是。如來知見大法
<lb n="0552b10"/>寶藏。在其身內。不聞不知。躭惑五欲。輪轉生死。受
<lb n="0552b11"/>苦無量等。匿隱濟救乏闕也。少而無父曰孤。無財
<lb n="0552b12"/>之極曰窮。合法可知。</p>
<p id="pX45p0552b1209" type="inline" rend="margin-left:1em">二。衣內明珠喻。即法華五百
<lb n="0552b13"/>弟子受記之文。廣說如彼。賃力曰傭。給使曰作餘
<lb n="0552b14"/>文可解。</p>
<lb n="0552b15"/>
<p id="pX45p0552b1501" rend="margin-left:1em">△二迷教。</p>
<lb n="0552b16"/>
<p id="pX45p0552b1601">加以大乘深旨。沉貝葉而不尋。羣有盲徒。馳異路而
<lb n="0552b17"/>莫反。</p>
<lb n="0552b18"/>
<p id="pX45p0552b1801" rend="margin-left:1em">【記】加下。初。明大教綱頹。言如來滅度之後。雖不親
<lb n="0552b19"/>承金口。然有結集教文。可以尋言見象。尋象得意。
<lb n="0552b20"/>眾生根性雖劣。多起異見。苟能聞於大法。自然改
<lb n="0552b21"/>正。今又不能尋繹。廢置敷宣。圓理既而蔑聞。邪見
<lb n="0552b22"/>於焉離革。聖人既滅。根行仍微。圓實之教。抑又不
<lb n="0552b23"/>行。故云加以。教非小道。運至無上。故曰大乘。終極
<lb n="0552b24"/>圓實。揀異權淺。故名深旨。貝葉者。即多羅樹葉也。
<lb n="0552c01"/>猶此方竹帛簡牘之類。載能詮文。可以披取。見所
<lb n="0552c02"/>詮理。如說而行。反迷歸悟。今隱廢不行。故云沉也。</p>
<lb n="0552c03"/>
<p id="pX45p0552c0301" rend="margin-left:1em">羣有下。二。明迷者難改。羣有者。即前凡夫外道小
<lb n="0552c04"/>乘類各眾多。故云羣有。無正法眼。不見佛性。故曰
<lb n="0552c05"/>盲徒。</p>
<p id="pX45p0552c0503" type="inline" rend="margin-left:1em">馳。謂奔趣。異路。即邪途小徑也。既不能就之
<lb n="0552c06"/>於有道。正之以圓乘。迷謬日深。習以成性。服藥不
<lb n="0552c07"/>瞑眩。厥疾何瘳。還復無因。故云莫反。</p>
<lb n="0552c08"/>
<p id="pX45p0552c0801" rend="margin-left:1em">△二興悲造論
(三)
。初悲歎人法。二述造論意。三正
<lb n="0552c09"/>造諸論。</p>
<p id="pX45p0552c0904" type="inline" rend="margin-left:1em">初悲歎人法。</p>
<lb n="0552c10"/>
<p id="pX45p0552c1001">爰有大士。厥號馬鳴。慨此頹綱。悼斯淪溺。</p>
<lb n="0552c11"/>
<p id="pX45p0552c1101" rend="margin-left:1em">【記】初二句。能歎。爰。曰也。謂如來滅度。<anchor xml:id="begd1e1637"/>已<anchor xml:id="endd1e1637"/>六百年。人
<lb n="0552c12"/>根雖劣。正法尚存。聖人示生。興我真教。故云爰有。
<lb n="0552c13"/>大士。謂馬鳴論主本成正覺。號大光明。迹居八地。
<lb n="0552c14"/>為法身菩薩。發大心。信大法。解大義。修大行。證大
<lb n="0552c15"/>道。趣大果。非其小流。故云大士也。馬鳴者。謂此菩
<lb n="0552c16"/>薩。生時及說法時。感眾馬悲鳴。故受斯稱。如下廣
<lb n="0552c17"/>釋。慨此下二句。所歎初句。歎教。無聲之歎曰慨。頹
<lb n="0552c18"/>綱者。喻也。圓實之教。尋繹既罕。沉廢不行。如大綱
<lb n="0552c19"/>既頹。綱目何整。人天魚無其澇漉。佛彼岸何由得
<lb n="0552c20"/>到。游泳苦海。無能出期。道之不行。職由斯也。悼斯
<lb n="0552c21"/>句。傷迷。悼傷淪沉溺沒也。大士見教網綱沉頹而
<lb n="0552c22"/>不舉。知彼迷途沒溺而不升。歎之傷之。寧不思救。
<lb n="0552c23"/>故經云。我以佛眼觀。見六道眾生。貧窮無福慧。入
<lb n="0552c24"/>生死險道。相續苦不斷。乃至不求大勢佛。及以斷
<lb n="0553a01"/>苦法。為是眾生故。而起大悲心等。</p>
<lb n="0553a02"/>
<p id="pX45p0553a0201" rend="margin-left:1em">△二述造論意。</p>
<lb n="0553a03"/>
<p id="pX45p0553a0301">將欲啟深經之妙旨。再曜昏衢。斥邪見之顛眸。令歸
<lb n="0553a04"/>正趣。使還源可即。反本非遙。</p>
<lb n="0553a05"/>
<p id="pX45p0553a0501" rend="margin-left:1em">【記】文中六句。初二句。明教顯理。將者。當也。且也。欲。
<lb n="0553a06"/>謂希願啟。謂開發。了義大乘。名為深經。終實圓理。
<lb n="0553a07"/>故曰妙旨。佛親說時。利根者得入。如人有目。日光
<lb n="0553a08"/>明照。見種種色。滅度之後。昏鈍性障諸阿顛迦。其
<lb n="0553a09"/>猶昏衢。昏衢之體。是謂二障。大士思欲發揮圓實
<lb n="0553a10"/>旨趣。令彼迷者。去無明闇。佛昔曾破。今更重明。故
<lb n="0553a11"/>云再曜。次二句。破邪歸正。斥。謂指破。心行理外。總
<lb n="0553a12"/>名邪見。非但不信因果而<anchor xml:id="begd1e1708"/>已<anchor xml:id="endd1e1708"/>。此乃凡夫外道二乘。
<lb n="0553a13"/>俱名為邪。故迦葉言。我等自此<anchor xml:id="begd1e1716"/>已<anchor xml:id="endd1e1716"/>前。皆名邪見人
<lb n="0553a14"/>也。顛。頂也。以頭向下。故名顛倒。或顛者。病也。眸。即
<lb n="0553a15"/>目瞳。此舉喻也。如人眼之有病。妄見空華毛輪二
<lb n="0553a16"/>月等。又顛。即心狂。由心狂故。目覩諸物。皆悉不正。
<lb n="0553a17"/>謂非親見親等。彼邪見者。亦復如是。於性空處。見
<lb n="0553a18"/>生死涅槃。於妙明中。成分別見妄。正趣者。真菩提
<lb n="0553a19"/>路也。往而却還曰歸。眾生迷見。不依正道。旁行五
<lb n="0553a20"/>趣。縱出三界。亦落無為坑中。今欲令彼不循異轍。
<lb n="0553a21"/>還向直道。無諸委曲也。後二句。結成頓益。初喻。次
<lb n="0553a22"/>法。水初出可以濫觴曰源。即者。人也。如人㴑洄。窮
<lb n="0553a23"/>其水本。名為還源。以喻行者。反生死流。歸於本際
<lb n="0553a24"/>也。得本際者。名覺心源。故下文云。覺心源者。名究
<lb n="0553b01"/>竟覺。若準他宗說。三無數劫。修習廣大行願。方成
<lb n="0553b02"/>正覺如挹流討源也。今言可即非遙者。謂只於生
<lb n="0553b03"/>滅之處。示彼因緣無性。四相本自不生處即真實。
<lb n="0553b04"/>如下論云。四相本來平等。唯一覺故。又云。一切法
<lb n="0553b05"/>悉皆真故。皆同如故。圓覺云。知幻即離。不作方便。
<lb n="0553b06"/>離幻即覺。亦無漸次。又南嶽云。道源不遠。性海非
<lb n="0553b07"/>遙。肇公亦云。道遠乎哉。觸事而真。聖遠乎哉。體之
<lb n="0553b08"/>即神。斯皆可即非遙之義也。如示萬派之水。即是
<lb n="0553b09"/>本源之水。無二別也。如是。則一念契真。即名為佛。
<lb n="0553b10"/>豈待多劫而遠求耶。頓益之義。昭然可見。</p>
<lb n="0553b11"/>
<p id="pX45p0553b1101" rend="margin-left:1em">△三正造諸論
(二)
。初廣論。二略論。</p>
<p id="pX45p0553b1114" type="inline" rend="margin-left:1em">初廣論。</p>
<lb n="0553b12"/>
<p id="pX45p0553b1201">造廣論於當時。遐益羣品。</p>
<lb n="0553b13"/>
<p id="pX45p0553b1301" rend="margin-left:1em">【記】廣論者。謂甘蔗論。釋中本楞伽經。義味豐美。故
<lb n="0553b14"/>立斯稱。又造一心徧滿論。融俗歸真論。真如三昧
<lb n="0553b15"/>論等。一百餘部。如來滅度。方六百載。人根稍利。堪
<lb n="0553b16"/>受廣說。故云當時。遐遠羣眾品類也。即普該眾類。
<lb n="0553b17"/>遠及未來。凡是當機。皆獲斯利。故云遐益羣品。</p>
<lb n="0553b18"/>
<p id="pX45p0553b1801" rend="margin-left:1em">△二略論
(三)
。初出所以。二正造論。三彰功益。</p>
<p id="pX45p0553b1818" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0553b19"/>出所以。</p>
<lb n="0553b20"/>
<p id="pX45p0553b2001">既文多義邈。非淺識所闚。</p>
<lb n="0553b21"/>
<p id="pX45p0553b2101" rend="margin-left:1em">【記】即者。<anchor xml:id="begd1e1838"/>已<anchor xml:id="endd1e1838"/>也。即印前之詞。文多。諸甘蔗論六百卷。
<lb n="0553b22"/>或云一百卷。此方無本。難定是非。邈。遠也。文句既
<lb n="0553b23"/>多。義又深遠。後代雖有圓頓根性。心力劣者。於此
<lb n="0553b24"/>文義廣博之論。不能備覽。非謂一向權小之機。名
<lb n="0553c01"/>為淺識。以此略論。正為大乘頓根。令悟入故。故下
<lb n="0553c02"/>文云。自有眾生。復以廣論文多為煩。心樂總持。少
<lb n="0553c03"/>文而攝多義。能取解者。又云。為欲解釋如來根本
<lb n="0553c04"/>之義。令諸眾生。正解不謬故。為令善根成熟眾生。
<lb n="0553c05"/>於摩訶衍法。堪任不退信故等。斯則正為大乘信
<lb n="0553c06"/>解位人而作因緣。反知於此廣中。但無心力。名為
<lb n="0553c07"/>淺識。</p>
<lb n="0553c08"/>
<p id="pX45p0553c0801" rend="margin-left:1em">△二正造論。</p>
<lb n="0553c09"/>
<p id="pX45p0553c0901">悲末葉之迷倫。又造斯論。</p>
<lb n="0553c10"/>
<p id="pX45p0553c1001" rend="margin-left:1em">【記】悲。謂菩薩造論之心。菩薩發心。體有三種。謂大
<lb n="0553c11"/>悲。大智。大願。悲則度生。智則求證。願則總攝。今為
<lb n="0553c12"/>拔眾生苦與究竟樂而造斯論。故須悲也。下論云。
<lb n="0553c13"/>所謂為令眾生離一切苦得究竟樂。非求世間名
<lb n="0553c14"/>利恭敬故。末葉。約時。迷倫。約類。以佛滅後二千五
<lb n="0553c15"/>百年去。解脫。智慧。多聞。禪定。俱不牢固。但隨迷見。
<lb n="0553c16"/>唯起諍論。如斯類也。誠堪慜之故造此論。令其悟
<lb n="0553c17"/>入葉。世也。倫。類也。</p>
<lb n="0553c18"/>
<p id="pX45p0553c1801" rend="margin-left:1em">△三彰功益。</p>
<lb n="0553c19"/>
<p id="pX45p0553c1901">可謂義豐文約。解行俱兼。中下之流。因茲悟入者矣。</p>
<lb n="0553c20"/>
<p id="pX45p0553c2001" rend="margin-left:1em">【記】文有二。初。略能含廣。可謂者。印歎之詞。論唯一
<lb n="0553c21"/>軸。二十四紙。故云文約。約略也。所詮之法。義備河
<lb n="0553c22"/>沙。故云義豐。豐。多也。斯則攝盡十方三世諸佛法
<lb n="0553c23"/>藏。故下文云。諸佛甚深廣大義。我今隨順總持說。
<lb n="0553c24"/>又云。如是摩訶衍諸佛秘藏。我<anchor xml:id="begd1e1922"/>已<anchor xml:id="endd1e1922"/>總說。解行等者。
<lb n="0554a01"/>解。即立義解釋二分所詮。令生解故。行。即修行信
<lb n="0554a02"/>心及勸修利益所詮。令起行故。又云。於真如法中。
<lb n="0554a03"/>深解現前。所修離相。又云。知心妄動。無前境界。修
<lb n="0554a04"/>遠離法等。俱即是兼。義意無別。解行兩足。故曰俱
<lb n="0554a05"/>兼。亦可俱則具於解行。兼則解中有行。行中有解。
<lb n="0554a06"/>目足更資。方到清涼池爾。中下。二。巧被根緣。謂中
<lb n="0554a07"/>根<anchor xml:id="begd1e1946"/>已<anchor xml:id="endd1e1946"/>下之類。皆由此論開示而得悟入佛之知見。
<lb n="0554a08"/>若約位說。悟當信解。入當行證。若依天台。兼於開
<lb n="0554a09"/>示。總對圓教四十位人。即住行向地。如次以配開
<lb n="0554a10"/>示悟入也。今以深該淺。故云悟入。然此中下之言。
<lb n="0554a11"/>非謂對大指小。名為中下。以大乘圓頓之根。自有
<lb n="0554a12"/>上中下別。今是圓根之中下也。如圓覺經三根之
<lb n="0554a13"/>義。正同於此。今言中下悟入。以讓上根。廣論被故。</p>
<lb n="0554a14"/>
<p id="pX45p0554a1401" rend="margin-left:1em">△二開章釋文
(二)
。初懸敘義門。二隨文註解。</p>
<p id="pX45p0554a1418" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0554a15"/>懸敘義門
(二)
。先略標。次詳釋。</p>
<p id="pX45p0554a1512" type="inline" rend="margin-left:1em">先略標。</p>
<lb n="0554a16"/>
<p id="pX45p0554a1601">將解此論。文分二章。</p>
<p id="pX45p0554a1609" type="inline">初。懸敘義門。二。隨文註解。義門
<lb n="0554a17"/>有六。一。辨教起因緣。二。約諸藏所攝。三。顯教義分齊。
<lb n="0554a18"/>四。明教所被機。五。論能詮教體。六。示所詮宗趣。</p>
<lb n="0554a19"/>
<p id="pX45p0554a1901" rend="margin-left:1em">【記】懸敘六門。葢有綸緒。何者。夫聖人所作。必不徒
<lb n="0554a20"/>然。茲論發興。有何所以。故受之以教起因緣也。名
<lb n="0554a21"/>教既興。<anchor xml:id="begd1e2004"/>已<anchor xml:id="endd1e2004"/>知由漸。釋氏之學。三藏統收。約法約人。
<lb n="0554a22"/>如何攝屬。故受之以諸藏所攝也。論藏通乎大小。
<lb n="0554a23"/>菩薩有其權實。不以義求。罔知旨趣。此論詮法。分
<lb n="0554a24"/>齊至何。故受之以教義分齊也。</p>
<p id="pX45p0554a2413" type="inline" rend="margin-left:1em">教所詮義。以知至
<lb n="0554b01"/>極。未委何等機宜。於此悟入。故受之以教所被機
<lb n="0554b02"/>也。所詮所被。既<anchor xml:id="begd1e2025"/>已<anchor xml:id="endd1e2025"/>昭然。未審能詮。以何為體。故受
<lb n="0554b03"/>之以能詮教體也。教體既明。教下所詮。宗於何事。
<lb n="0554b04"/>宗之畢竟。趣向於何。故受之以所詮宗趣也。凡是
<lb n="0554b05"/>教興。悉須具此。故今懸敘。止斯六門。謂論所因故。
<lb n="0554b06"/>論所攝故。論所詮故。論所被故。論所依故。論宗歸
<lb n="0554b07"/>故。然原本疏中開章。具列十門。前六同此。但於此
<lb n="0554b08"/>後。更列四門。謂釋論題目。造論時代。翻譯年月。隨
<lb n="0554b09"/>文解釋。如次至十也。今錄本疏中。不依彼列者。以
<lb n="0554b10"/>是懸敘義門。不欲雜於別解文義。故將後四。合在
<lb n="0554b11"/>隨文註解之中。由是懸敘。<anchor xml:id="begd1e2051"/>但<anchor xml:id="endd1e2051"/>有六段。</p>
<lb n="0554b12"/>
<p id="pX45p0554b1201" rend="margin-left:1em">△次詳釋
(六)
初起因。二藏攝。三教義。四被機。五能
<lb n="0554b13"/>詮。六宗趣。</p>
<p id="pX45p0554b1305" type="inline" rend="margin-left:1em">初起因
(二)
。初總標。次別釋。</p>
<p id="pX45p0554b1315" type="inline" rend="margin-left:1em">初總標。</p>
<lb n="0554b14"/>
<p id="pX45p0554b1401">初辨教起因緣者。有十徵釋。以顯十因。</p>
<lb n="0554b15"/>
<p id="pX45p0554b1501" rend="margin-left:1em">【記】十徵釋者。十段之中。皆初一句是徵。餘皆釋也。
<lb n="0554b16"/>顯十因者。謂有十翻。先問後答。以顯造論十種緣
<lb n="0554b17"/>起也。</p>
<lb n="0554b18"/>
<p id="pX45p0554b1801" rend="margin-left:1em">△次別釋
(十)
。初智辯。二法化。三巧示。四顯明。五依
<lb n="0554b19"/>本。六藉力。七為義。八因緣。九由起。十機益。</p>
<p id="pX45p0554b1917" type="inline" rend="margin-left:1em">初智
<lb n="0554b20"/>辯。</p>
<lb n="0554b21"/>
<p id="pX45p0554b2101">一。依何智。謂依論主洞契心源之智。隨機巧妙之辯。</p>
<lb n="0554b22"/>
<p id="pX45p0554b2201" rend="margin-left:1em">【記】一句。徵也。依何智者。起論之體。莫先於智。無智
<lb n="0554b23"/>不能起論。故佛法中。智為根本也。斯則因明論。六
<lb n="0554b24"/>因之中智生因也。以有智故有義。有義故立言。故
<lb n="0554c01"/>此十中。先責其智。謂依下。釋也。然菩薩之智。有權。
<lb n="0554c02"/>有實。實智詣理。虗通往來。符會真體。名洞契心源。
<lb n="0554c03"/>心源。即無相真理也。契此理故。名無生忍。即根本
<lb n="0554c04"/>智也。權智幹事。建立佛法。成就眾生。隨其根性。授
<lb n="0554c05"/>與法藥。令得服行。名隨機巧妙之辯。謂順其根欲
<lb n="0554c06"/>上中下品。故曰隨機。言無疎拙。曲成萬物而不遺。
<lb n="0554c07"/>故名之為巧。巧無巧相。不可以言議思度。故名妙
<lb n="0554c08"/>也。此智騰之於口。故名為辯。此辯有四有七。四謂
<lb n="0554c09"/>四無礙辯。即法。義。詞。樂說也。亦名四無礙智。但在
<lb n="0554c10"/>心在口用處不同。故得智辯之名。其體一也。七辯
<lb n="0554c11"/>者。一。捷辯。卒答不思。須即言故。二。無斷辯。相續連
<lb n="0554c12"/>環而無竭故。三。迅辯。明於理事。心無癡闇。言音迅
<lb n="0554c13"/>疾。如懸河故。四。隨應辯。應於時機。無差異故。五。無
<lb n="0554c14"/>疎謬辯。所說契理。無差失故。六豐義味辯。名數理
<lb n="0554c15"/>事。皆無量故。七。一切世間最上妙辯。此辯有五德。
<lb n="0554c16"/>一。甚深如雷。二。清徹遠聞。三。其聲哀雅。如迦陵頻
<lb n="0554c17"/>伽。四。能令眾生。入心愛敬。五。若有聞者。歡喜無厭
<lb n="0554c18"/>具此五者。名最上也。此上四七之辯。皆因本智證
<lb n="0554c19"/>理而後得故。名後得智。巧妙之相。在三四兩門。然
<lb n="0554c20"/>聖智圓通。必須理事雙照。隨闕一種。則非圓智。今
<lb n="0554c21"/>論主迹居八地。正證無生。入真如門。即根本實智
<lb n="0554c22"/>照生滅門。隨彼事量。一一觀察。知機設化。應根巧
<lb n="0554c23"/>說。即後得權智。權實二智。隨用雖殊。然體無二。依
<lb n="0554c24"/>此一體圓智而建立論文。故十地論。稱歎說者。有
<lb n="0555a01"/>三辯才智。謂真實智。體性智。果智。前二即根本後
<lb n="0555a02"/>得。後一即後得之用。謂依體性。起巧妙說。故言果
<lb n="0555a03"/>也。今此所明。通前三智也。</p>
<lb n="0555a04"/>
<p id="pX45p0555a0401" rend="margin-left:1em">△二法化。</p>
<lb n="0555a05"/>
<p id="pX45p0555a0501">二。示何法。謂一心。二門。三大。四信。五行等法。</p>
<lb n="0555a06"/>
<p id="pX45p0555a0601" rend="margin-left:1em">【記】示何法者。<anchor xml:id="begd1e2199"/>已<anchor xml:id="endd1e2199"/>知論主所依。非是下凡有漏之識。
<lb n="0555a07"/>但依二智無漏建立。凡所有言。盡合真理。契會時
<lb n="0555a08"/>機。必無過矣。如其所示。是何法門。令彼信解修斷
<lb n="0555a09"/>入證耶。故此徵之。謂一心下。釋也。然大乘法體。是
<lb n="0555a10"/>眾生諸佛無二真源。不分染淨真妄差別。而能具
<lb n="0555a11"/>攝一切諸法。寂焉不動。靈鑒無昧。故名一心。而此
<lb n="0555a12"/>心體。非真非妄。能真能妄。故開二門。門者無壅。虗
<lb n="0555a13"/>通往來。出入自在。開闔無妨之謂也。依心無相。立
<lb n="0555a14"/>真如門。依心具法。立生滅門。二門互通。開闔自在。
<lb n="0555a15"/>俱以一心為源。故云心真如心生滅也。</p>
<p id="pX45p0555a1516" type="inline" rend="margin-left:1em">三大者。即
<lb n="0555a16"/>二門下所示之義。謂真如門。唯示體大。生滅門。具
<lb n="0555a17"/>示三大。故下論云。是心真如相。即示摩訶衍體故。
<lb n="0555a18"/>是心生滅因緣相。能示摩訶衍自體相用故。四信
<lb n="0555a19"/>者。謂信真如及三寶也。信心是一。信境有四。故成
<lb n="0555a20"/>四信。故下論云。一者。信根本。所謂樂念真如法故。
<lb n="0555a21"/>乃至佛法僧。常念親近修習如實行故。五行。謂行
<lb n="0555a22"/>布施。持戒。忍辱。精進。止觀之法。成就前來四種信
<lb n="0555a23"/>心。令成根不退。入正道故。如下廣明。所言等者。法
<lb n="0555a24"/>相至多。今疏從一至五增數略列。不及多云。故言
<lb n="0555b01"/>等也。若具言之。即二覺。四位。四相。四鏡。三細。六麤
<lb n="0555b02"/>等。不能廣引。然疏列雖少。無法不該。以生滅一門。
<lb n="0555b03"/>具明世出世間一切法故。此等皆是所示之法。雖
<lb n="0555b04"/>通云示。然示義有別。謂於上諸法。示令信解行斷
<lb n="0555b05"/>證等。配文可見。由是疏中通云示也。</p>
<lb n="0555b06"/>
<p id="pX45p0555b0601" rend="margin-left:1em">△三巧示。</p>
<lb n="0555b07"/>
<p id="pX45p0555b0701">三。云何示。謂以巧便。開一味大乘。作法義二種。分一
<lb n="0555b08"/>心法。復作二門。析一義理。復為三大。由此善巧而得
<lb n="0555b09"/>開示。</p>
<lb n="0555b10"/>
<p id="pX45p0555b1001" rend="margin-left:1em">【記】云何示者。上之所列。但是所示之法。未知作何
<lb n="0555b11"/>方便而顯示之。巧。謂權巧。便。謂方便。此屬論主能
<lb n="0555b12"/>示之智。一味大乘。即一心真理。不分染淨因果凡
<lb n="0555b13"/>聖空有等異。故云一味。揀對二乘。故名大乘。此之
<lb n="0555b14"/>法體。以智冥符。離諸分別。乃云一味。若依言說示。
<lb n="0555b15"/>即開為二。謂法。義也。故論云。摩訶衍者。總說有二
<lb n="0555b16"/>種。一者法。二者義。</p>
<p id="pX45p0555b1608" type="inline" rend="margin-left:1em">仍開法為二門。演義為三大。故
<lb n="0555b17"/>論云。依一心法。有二種門。一者心真如門。二者心
<lb n="0555b18"/>生滅門。又云。所言義者。則有體相用三種等。備如
<lb n="0555b19"/>前引。由此下。結指善權。謂論主以一實智。證無分
<lb n="0555b20"/>別一味真理。以方便力。為眾生故。善用巧便。而開
<lb n="0555b21"/>一味成多法門。多無多相。不違一味。故名善巧。開
<lb n="0555b22"/>即演一為多。示即顯令生解也。</p>
<lb n="0555b23"/>
<p id="pX45p0555b2301" rend="margin-left:1em">△四顯明。</p>
<lb n="0555b24"/>
<p id="pX45p0555b2401">四。以何顯。謂妙音善字。譬喻宗因。能令義理明了顯
<lb n="0555c01"/>現。</p>
<lb n="0555c02"/>
<p id="pX45p0555c0201" rend="margin-left:1em">【記】以何顯者。意責前之善巧。乃是展彼義門。令一
<lb n="0555c03"/>成多。今欲令此義理。皎然可見。由何方便而得顯
<lb n="0555c04"/>明。以。由。顯。明也。音即音聲。字。即文字。聲無聲相。字
<lb n="0555c05"/>無字相。故云妙善。謂論主於權實無礙智上。流演
<lb n="0555c06"/>聲名句文。是無漏善性所攝。不同凡夫屬於無記。
<lb n="0555c07"/>故淨名云。夫說法者。無說無示。斯則唯為開導利
<lb n="0555c08"/>益眾生。不依文字也。華嚴十地品中。喻空中風畵
<lb n="0555c09"/>等。皆顯聲名句文。非有非無也。斯皆謂之妙音善
<lb n="0555c10"/>字。譬。比也。喻。曉也。即以近事比類。令於深法得曉
<lb n="0555c11"/>了故。無著云。喻者。見邊義。謂以所見邊。與未所見
<lb n="0555c12"/>邊。和合正說。名之為喻。師子覺云。所見邊者。謂<anchor xml:id="begd1e2349"/>已<anchor xml:id="endd1e2349"/>
<lb n="0555c13"/>顯了分。未所見邊者。謂未顯了分。以顯了分。顯未
<lb n="0555c14"/>顯了分。令義平等。所有正說。名為立喻。然有二種。
<lb n="0555c15"/>一者同法。二者異法。同法者。若於是處。顯因同品。
<lb n="0555c16"/>決定有性。謂若所作。見彼無常。譬如缾等。異法者。
<lb n="0555c17"/>若於是處。說所立無。因偏非有。謂若是常。見非所
<lb n="0555c18"/>作。如虗空等。然離十過。方為正喻。同喻五過。謂能
<lb n="0555c19"/>立法不成。所立法不成。俱不成。無合。倒合。異喻五
<lb n="0555c20"/>過。謂所立法不遣。能立法不遣。俱不遣。不離。倒離。</p>
<lb n="0555c21"/>
<p id="pX45p0555c2101" rend="margin-left:1em">宗。謂所成立法。因。即宗家因由所以。與前譬喻。皆
<lb n="0555c22"/>為能立。故因明論云。由宗因喻多言。開示諸有問
<lb n="0555c23"/>者未了義故。然宗者。有體。有依。依有能別所別。依
<lb n="0555c24"/>體之上。共離九過。方為正宗。謂現量相違。比量相
<lb n="0556a01"/>違。世間相違。自教相違。自語相違。能別不極成。所
<lb n="0556a02"/>別不極成。俱不極成。相符極成。因有三相。謂徧是
<lb n="0556a03"/>宗法性。同品定有性。異品徧無性。然因有二種。謂
<lb n="0556a04"/>生因。了因。生因如種生芽。了因如燈照物。然此二
<lb n="0556a05"/>因。各有三種。生因三者。一。言生因。二。智生因。三。義
<lb n="0556a06"/>生因。了因三者。一。智了因。二。言了因。三。義了因。廣
<lb n="0556a07"/>如彼疏。然此因支。離十四過。方為正因。謂兩俱不
<lb n="0556a08"/>成。隨一不成。所依不成。猶豫不成。共不定。不共不
<lb n="0556a09"/>定。同品一分轉異品徧轉。異品一分轉同品徧轉。
<lb n="0556a10"/>俱品一分轉。決定相違。法自相相違。法差別相違。
<lb n="0556a11"/>有法自相相違。有法差別相違。然此三支。共離三
<lb n="0556a12"/>十三過。并諸闕減等。今非正意。不能具陳。然今論
<lb n="0556a13"/>中。雖說宗因譬喻。不同因明三事合集。成於比量。
<lb n="0556a14"/>但今文中。或單舉宗義。或雙舉宗因。或舉宗喻。或
<lb n="0556a15"/>舉因喻。如下論云。一者法。二者義。此之法義。<anchor xml:id="begd1e2428"/>但<anchor xml:id="endd1e2428"/>是
<lb n="0556a16"/>因明前陳後說。有法及法。如立量云。一心是有法。
<lb n="0556a17"/>定具三大故為宗。因云以有真如生滅二相故。此
<lb n="0556a18"/>但舉其宗因而不引喻。或云。真如是有法。定不可
<lb n="0556a19"/>立不可遣故為宗。因云以一切法悉皆真故皆同
<lb n="0556a20"/>如故。此亦但舉宗因也。餘皆例知。若以此論對五
<lb n="0556a21"/>性宗。具足三支。應立量云。一真如性是有法。定能
<lb n="0556a22"/>隨緣故為宗。因云是有為法平等所依故。同喻如
<lb n="0556a23"/>虗空。</p>
<p id="pX45p0556a2303" type="inline" rend="margin-left:1em">能令下。結指。謂前妙音等為能顯。法義理趣
<lb n="0556a24"/>為所顯。由前巧便。遂令義理明顯可見也。此上二
<lb n="0556b01"/>段。即前洞契巧妙之相。上之巧便。即前智也。同記
<lb n="0556b02"/>心輪。此之音顯。即前辯也。同佛正教神通輪矣。</p>
<lb n="0556b03"/>
<p id="pX45p0556b0301" rend="margin-left:1em">△五依本。</p>
<lb n="0556b04"/>
<p id="pX45p0556b0401">五。依何本。</p>
<p id="pX45p0556b0405" type="inline">謂依佛聖言。及正道理。定量為本。</p>
<lb n="0556b05"/>
<p id="pX45p0556b0501" rend="margin-left:1em">【記】依何本者。此徵菩薩造論。必有所憑。若無依據。
<lb n="0556b06"/>便同虗誕。佛聖言。即至教量。正道理。即比量。定量。
<lb n="0556b07"/>即現量。</p>
<p id="pX45p0556b0704" type="inline" rend="margin-left:1em">至教者。謂一切智人。無所不鑒。具足五語。
<lb n="0556b08"/>言必誠諦。依此立論。決定可信。無有虗妄。故取為
<lb n="0556b09"/>本。聖言之語。通於三乘。餘人有所不知。由是揀之。
<lb n="0556b10"/>故言佛也。次先標比量者。以論宗經故。比量者。謂
<lb n="0556b11"/>藉眾相而觀於義。眾相者。謂因三相。由彼為因。於
<lb n="0556b12"/>所比宗義。有正智生。了知有火。或無常等。今言正
<lb n="0556b13"/>道理者。為簡一切邪謬因故。若因不正。宗義亦邪。
<lb n="0556b14"/>由是故言正道理也。</p>
<p id="pX45p0556b1409" type="inline" rend="margin-left:1em">現量者。謂無分別。若有正智。
<lb n="0556b15"/>於色等義。離名種等所有分別。現現別轉。故名現
<lb n="0556b16"/>量。此有四類。一。五識身。二。五俱意。三。諸自證。四。一
<lb n="0556b17"/>切定心。此上四種。皆現量也。今言定量者。以此四
<lb n="0556b18"/>義。緣色等境。是決定故。亦可前正道理中。具含二
<lb n="0556b19"/>量。謂比度生解及自證知。俱無謬妄。咸正道理。定
<lb n="0556b20"/>量一句。總指三量。俱是決定。取此為本。可信從故。</p>
<lb n="0556b21"/>
<p id="pX45p0556b2101" rend="margin-left:1em">△六藉力。</p>
<lb n="0556b22"/>
<p id="pX45p0556b2201">六。藉何力。謂歸命三寶。請加承力。</p>
<lb n="0556b23"/>
<p id="pX45p0556b2301" rend="margin-left:1em">【記】藉何力者。此責論主依經造論。上欲契聖。下欲
<lb n="0556b24"/>利凡。流至後代。破邪立正。俾世世不絕。燈燈無盡。
<lb n="0556c01"/>為用自力。為假他威耶。歸三寶者。謂三寶吉祥。一
<lb n="0556c02"/>切眾生最勝良田。有歸依者。能辦大事。生諸福智。
<lb n="0556c03"/>能離生死。得涅槃樂。故佛滅度。凡諸弟子所有著
<lb n="0556c04"/>述。皆歸三寶。示學有宗。不自專<anchor xml:id="begd1e2546"/>己<anchor xml:id="endd1e2546"/>。離過失故。今乞
<lb n="0556c05"/>威加。承力而作。必至後代。人無不信。然加有二種。
<lb n="0556c06"/>一。顯加。謂現身說法。二。冥加。但闇增智慧。今通此
<lb n="0556c07"/>二也。能歸所歸。如下廣釋。</p>
<lb n="0556c08"/>
<p id="pX45p0556c0801" rend="margin-left:1em">△七為義。</p>
<lb n="0556c09"/>
<p id="pX45p0556c0901">七。為何義。謂助佛揚化。摧邪顯正。護持遺法。令久住
<lb n="0556c10"/>世。報如來恩。</p>
<lb n="0556c11"/>
<p id="pX45p0556c1101" rend="margin-left:1em">【記】為何義者。此責既假三寶威加。造立茲論。有何
<lb n="0556c12"/>義意。切慕此耶。</p>
<p id="pX45p0556c1207" type="inline" rend="margin-left:1em">助揚化者。如助謂贊輔。揚。謂發揮。化。
<lb n="0556c13"/>謂教導。是則贊輔如來。發揮法門。教導羣品。以十
<lb n="0556c14"/>方諸佛。迭為師資。互相贊弼。令法道流行。眾生受
<lb n="0556c15"/>化。今論主示居因位。師我牟尼。宗經造論。故云助
<lb n="0556c16"/>化。摧邪顯正者。謂如來在日。邪見者佛自調伏。佛
<lb n="0556c17"/>滅度後。苟有斯類。人無制止。今論主為摧彼邪徒。
<lb n="0556c18"/>令邪教不興。立我正法。令生正見故。下論中顯示
<lb n="0556c19"/>正義。對治邪執。是也。護持遺法者。謂佛所說法門。
<lb n="0556c20"/>至滅度後。總名遺法。今造論發揚。令無墜地者。名
<lb n="0556c21"/>為護持。展轉弘傳。燈燈不絕。以至來劫。名久住世。</p>
<lb n="0556c22"/>
<p id="pX45p0556c2201" rend="margin-left:1em">報如來恩者。佛留教法。意在傳弘。展轉度人。令至
<lb n="0556c23"/>大果。若不傳演。逆佛本懷。是謂辜恩。苟能顯發妙
<lb n="0556c24"/>門。光昭大教。眾生獲益。不絕大猷。斯則順合佛心。
<lb n="0557a01"/>雅稱宗祖。名為報恩也。故智論云。假使頂戴經塵
<lb n="0557a02"/>劫。身為牀座徧三千。若不傳法利眾生。畢竟無能
<lb n="0557a03"/>報恩者。若有傳持正法藏。宣揚教理度羣生。修習
<lb n="0557a04"/>一念契真如。此是真報如來者。然上五句。說有二
<lb n="0557a05"/>意。一則各自別說。一句是一意。謂助佛揚化故。摧
<lb n="0557a06"/>邪故。顯正故等。二則躡迹通論。從一至五。展轉相
<lb n="0557a07"/>由。即助佛揚化者。為摧邪故。摧邪為顯正故。乃至
<lb n="0557a08"/>報如來恩故。</p>
<lb n="0557a09"/>
<p id="pX45p0557a0901" rend="margin-left:1em">△八因緣。</p>
<lb n="0557a10"/>
<p id="pX45p0557a1001">八。以何因緣。謂令眾生。離一切苦。得究竟樂。</p>
<lb n="0557a11"/>
<p id="pX45p0557a1101" rend="margin-left:1em">【記】以何緣者。此責如上所為。本緣何事耶。令眾生
<lb n="0557a12"/>者。三聚五性一切眾生也。離一切苦者。離三苦八
<lb n="0557a13"/>苦分段變易二生死苦也。得究竟樂者。謂得無上
<lb n="0557a14"/>菩提覺法樂。無上涅槃寂靜樂。一得永得。更無退
<lb n="0557a15"/>者。揀異人天二乘。故云究竟。</p>
<lb n="0557a16"/>
<p id="pX45p0557a1601" rend="margin-left:1em">△九由起。</p>
<lb n="0557a17"/>
<p id="pX45p0557a1701">九。由何起。謂由菩薩大悲。愍物迷謬。</p>
<lb n="0557a18"/>
<p id="pX45p0557a1801" rend="margin-left:1em">【記】由何起者。此責菩薩造論之心。因何而起。大悲
<lb n="0557a19"/>者。即同體無緣。揀非愛見。故云大也。</p>
<p id="pX45p0557a1915" type="inline" rend="margin-left:1em">愍。謂哀愍。即
<lb n="0557a20"/>能悲之心。物。謂眾生。即所悲之境。凡夫戀生死。執
<lb n="0557a21"/>常樂我淨。故云迷。二乘愛涅槃。著無常等四。非其
<lb n="0557a22"/>正趣。認以為正。故名為謬。造論為彼。令反迷為悟。
<lb n="0557a23"/>捨偏入圓也。</p>
<lb n="0557a24"/>
<p id="pX45p0557a2401" rend="margin-left:1em">△十機益。</p>
<lb n="0557b01"/>
<p id="pX45p0557b0101">十。機何益。</p>
<p id="pX45p0557b0105" type="inline">謂令生信。得聞思修慧。證入因滿。</p>
<lb n="0557b02"/>
<p id="pX45p0557b0201" rend="margin-left:1em">【記】機何益者。既為眾生造論。其有被此化者。得何
<lb n="0557b03"/>利益。</p>
<p id="pX45p0557b0303" type="inline" rend="margin-left:1em">謂令下。有四益。信。謂十信。聞思修慧。即三賢。
<lb n="0557b04"/>證入。即十地。因滿。即究竟位。此則未信者令信。未
<lb n="0557b05"/>解者令解。未行者令行。未證者令證。未涅槃者令
<lb n="0557b06"/>得涅槃。始從凡夫。終至等覺。受斯化者。咸得利益。
<lb n="0557b07"/>本疏則云六益。謂信。及三慧。證入。因滿。大同小異。
<lb n="0557b08"/>開合兩通。然上十因。意義相續。若不料簡。寧免混
<lb n="0557b09"/>然。今近取譬。令無所惑。如構大廈。先。要有解
(起造之解。
<lb n="0557b10"/>合二智也)
。次。列所造
(廳堂痒序等。合一心二門三大等)
。三。明其相
(間架向背
<lb n="0557b11"/>等。合分三大等)
。四。能造器
(斤斧墨尺等。合妙音善字等)
。五。有所憑準
(依經
<lb n="0557b12"/>依匠。合三量等)
。六。旁藉陰功
(禴祭先靈。合三寶加祐)
。七。上安所尊
(父母
<lb n="0557b13"/>等。合報佛恩)
。八。下癊來裔
(子孫男女。合為眾生)
。九。念情深厚
(有恩有愛。
<lb n="0557b14"/>合大悲愍物)
。十。各得所安
(隨彼穩便。合信解入證)
。如上配合。顯然
<lb n="0557b15"/>不同。由是十文。無相濫矣。又此十中。有因有緣。有
<lb n="0557b16"/>通有別。通則因緣不分。謂此十段。總是造論因由
<lb n="0557b17"/>緣起故。別則第九為因。第八為緣。前六則因緣所
<lb n="0557b18"/>資。七十則因緣之果。又此十中。不出悲智。謂第一
<lb n="0557b19"/>是智。第九是悲。二三四五六七。是智之相。八十二
<lb n="0557b20"/>門。是悲之相也。然論文之中。自有八種因緣。與此
<lb n="0557b21"/>有同有異。同則疏論兩文。不出悲智二種。異則論
<lb n="0557b22"/>中但直述自<anchor xml:id="begd1e2782"/>己<anchor xml:id="endd1e2782"/>所懷。為法利物。疏則具敘論主化
<lb n="0557b23"/>智巧便。妙權開示。承力護法。上報下化。</p>
<p id="pX45p0557b2316" type="inline" rend="margin-left:1em">問。論中何
<lb n="0557b24"/>故不具敘耶。答。疏敘他意。故可具陳。論主述<anchor xml:id="begd1e2794"/>已<anchor xml:id="endd1e2794"/>。但
<lb n="0557c01"/>明所為。若同疏中。便成自伐。故不具敘。</p>
<lb n="0557c02"/>
<p id="pX45p0557c0201" rend="margin-left:1em">△二藏攝。二初標門。二釋義。</p>
<p id="pX45p0557c0212" type="inline" rend="margin-left:1em">初標門。</p>
<lb n="0557c03"/>
<p id="pX45p0557c0301">二。約諸藏所攝者。</p>
<lb n="0557c04"/>
<p id="pX45p0557c0401" rend="margin-left:1em">【記】三二不一。故云諸。皆能含攝。故名藏。謂明此論。
<lb n="0557c05"/>於三二中。攝屬何藏。</p>
<lb n="0557c06"/>
<p id="pX45p0557c0601" rend="margin-left:1em">△二釋義。</p>
<lb n="0557c07"/>
<p id="pX45p0557c0701">三藏之中。對法藏攝。</p>
<p id="pX45p0557c0709" type="inline">二藏之中。菩薩藏攝。</p>
<lb n="0557c08"/>
<p id="pX45p0557c0801" rend="margin-left:1em">【記】三藏者。經。律。論也。此約所詮戒定慧學增勝而
<lb n="0557c09"/>立。謂詮定增勝。名為經藏。詮戒增勝。名為律藏。詮
<lb n="0557c10"/>慧增勝。名謂論藏。言增勝者。以一一藏。通餘二故。</p>
<lb n="0557c11"/>
<p id="pX45p0557c1101" rend="margin-left:1em">第一經藏者。梵云欲底修多羅。或云修妬路。素呾
<lb n="0557c12"/>纜。此云契經。契。謂契當所詮法義。契合所化機心。
<lb n="0557c13"/>經。謂貫穿所說義理。令無散失。攝持所化物機。使
<lb n="0557c14"/>無顛墜。故佛地論云。貫穿攝持所應說義。及所被
<lb n="0557c15"/>機。故契經即藏。持業釋也。第二律藏者。梵語毗奈
<lb n="0557c16"/>耶。或云毗尼。或云毗那耶。義翻為律。以明持犯法
<lb n="0557c17"/>則軌度。有如此方條法之制。取此類也。律。法也。古
<lb n="0557c18"/>翻為調伏。謂調鍊三業。制伏過非。調鍊則通於止
<lb n="0557c19"/>作。制伏則唯明止惡。或翻為滅。謂身語意惡。焚燒
<lb n="0557c20"/>行人。義同火然。戒能止滅故。或云清涼。以能息惡
<lb n="0557c21"/>炎熾相故。此則俱就所詮之行彰名。調伏之藏等。
<lb n="0557c22"/>依主釋也。第三論藏者。梵語阿毗達磨。此云對法。
<lb n="0557c23"/>法則所對之境。謂無為涅槃。及四真諦。對即能對
<lb n="0557c24"/>之心。謂理量二智。此二對彼。妙盡理源。揀擇法相。
<lb n="0558a01"/>分明指掌。如對目前。名為對法。即對法之藏。依主
<lb n="0558a02"/>釋也。</p>
<p id="pX45p0558a0203" type="inline" rend="margin-left:1em">此論屬彼。定非經律。故云對法藏攝。問。瑜伽
<lb n="0558a03"/>論說。謂諸一切了義經典。循環研覈摩呾哩迦。據
<lb n="0558a04"/>此。則對法藏攝。亦是佛說。此論既是佛滅度後。菩
<lb n="0558a05"/>薩所造。何得亦入對法藏耶。答。佛所說法。有其三
<lb n="0558a06"/>種。一。佛自說。二。加他說。三。懸記說。今則後說也。故
<lb n="0558a07"/>摩耶經云。佛記馬鳴。然正法炬。滅邪見幢。善說法
<lb n="0558a08"/>要。既蒙懸記。即同佛言。故得此攝。問。若言懸記。故
<lb n="0558a09"/>得入論藏者。豈佛滅後。一切造論菩薩。盡是懸記
<lb n="0558a10"/>耶。由斯難故。今助一解。以佛所說。雖有論議。並屬
<lb n="0558a11"/>經藏。以十二部。俱名經故。菩薩造者。但名為論。或
<lb n="0558a12"/>宗彼經。或隨解釋。故此所攝。亦不相違。</p>
<p id="pX45p0558a1216" type="inline" rend="margin-left:1em">二藏者。此
<lb n="0558a13"/>則約人所立也。謂於三藏之中。詮示大乘理行果
<lb n="0558a14"/>故。名菩薩藏。詮示小乘理行果故。名聲聞藏。故莊
<lb n="0558a15"/>嚴論。及攝大乘說。由上下乘差別。故有聲聞及菩
<lb n="0558a16"/>薩藏。</p>
<p id="pX45p0558a1603" type="inline" rend="margin-left:1em">然約人說。人有三乘。合分三藏。以緣覺人。多
<lb n="0558a17"/>不藉教。出無佛世。或出佛世。即攝屬聲聞。以四法
<lb n="0558a18"/>之中。理果同故。由是但立二種藏也。若據教行有
<lb n="0558a19"/>別。亦可開為三藏。故普超三昧經。及入大乘論說。
<lb n="0558a20"/>以約別義。開為三藏。今依莊嚴等論。約於同義。合
<lb n="0558a21"/>為二藏。開之與合。各隨一意耳。然三藏之中。各具
<lb n="0558a22"/>二藏。二藏之內。各有三藏。但約人約法。分此二三。
<lb n="0558a23"/>廣如圓覺疏所辨。菩薩藏攝者。以是大乘。非詮小
<lb n="0558a24"/>故。故此所攝。</p>
<lb n="0558b01"/>
<p id="pX45p0558b0101" rend="margin-left:1em">△三教義
(二)
。初總標。二別列。</p>
<p id="pX45p0558b0112" type="inline" rend="margin-left:1em">初總標。</p>
<lb n="0558b02"/>
<p id="pX45p0558b0201">三。顯教義分齊者。有二。</p>
<lb n="0558b03"/>
<p id="pX45p0558b0301" rend="margin-left:1em">【記】教是能詮。義即所詮。以所詮義。顯能詮教。即知
<lb n="0558b04"/>此教分齊所至也。</p>
<lb n="0558b05"/>
<p id="pX45p0558b0501" rend="margin-left:1em">△二別列
(二)
。初教。二法。</p>
<p id="pX45p0558b0510" type="inline" rend="margin-left:1em">初教
(二)
。先開章。次釋義。</p>
<lb n="0558b06"/>
<p id="pX45p0558b0601" rend="margin-left:1em">先開章。</p>
<lb n="0558b07"/>
<p id="pX45p0558b0701">一。約教詮法通局顯分齊。</p>
<p id="pX45p0558b0711" type="inline">謂以義分教。教類有五。</p>
<lb n="0558b08"/>
<p id="pX45p0558b0801" rend="margin-left:1em">【記】詮法通局者。通則大乘終頓圓。以被機廣故。詮
<lb n="0558b09"/>義深故。局即小乘及大乘始教。以詮法淺故。被機
<lb n="0558b10"/>狹故。又深必該淺。故云通。淺不至深。故云局。又一
<lb n="0558b11"/>經能含多教。故云通。一經唯詮一教。故云局。</p>
<p id="pX45p0558b1118" type="inline" rend="margin-left:1em">以義
<lb n="0558b12"/>分教者。由諸家多約時分教。有所未允。遂招諍論。
<lb n="0558b13"/>敘彼如別所明。今以義分。故無舛謬。此則義為能
<lb n="0558b14"/>分。教為所分。得知教之淺深者。由所詮義。有近遠
<lb n="0558b15"/>故。</p>
<lb n="0558b16"/>
<p id="pX45p0558b1601" rend="margin-left:1em">△次釋義
(二)
。初總敘諸教。二與論相攝。</p>
<p id="pX45p0558b1616" type="inline" rend="margin-left:1em">初總敘
<lb n="0558b17"/>諸教
(五)
。初小教。二始教。三終教。四頓教。五圓教
<lb n="0558b18"/>初小教。</p>
<lb n="0558b19"/>
<p id="pX45p0558b1901">一。小乘教。</p>
<p id="pX45p0558b1905" type="inline">但說我空。縱少說法空。亦不明顯。但依六
<lb n="0558b20"/>識三毒。建立染淨根本。未盡法源。故多諍論。</p>
<lb n="0558b21"/>
<p id="pX45p0558b2101" rend="margin-left:1em">【記】小乘者。運小根至小果故。如羊鹿車。但能引輕。
<lb n="0558b22"/>不能致遠。故名小也。</p>
<p id="pX45p0558b2209" type="inline" rend="margin-left:1em">但說下。釋相也。即正辨所詮。
<lb n="0558b23"/>之理。但。猶獨也。唯也。我空者。此教所明。凡有所為。
<lb n="0558b24"/>皆因緣力。中無主宰。故為我空。縱少說者。阿含經
<lb n="0558c01"/>云。無是老死。無誰老死。既言無是老死。即是法空
<lb n="0558c02"/>之義。雖有此說。以百無一分。故云少說。但標而<anchor xml:id="begd1e3049"/>已<anchor xml:id="endd1e3049"/>。
<lb n="0558c03"/>更不解釋。故不明顯。以非教之正意故。今望大乘
<lb n="0558c04"/>分明顯了義邊。故名為但。如河少水。亦名無水故。</p>
<lb n="0558c05"/>
<p id="pX45p0558c0501" rend="margin-left:1em">但依下。所依根本。六識者。即前六識。彼教三宗。所
<lb n="0558c06"/>說有異。謂經部無別心所。有部有別心所。覺天所
<lb n="0558c07"/>說。唯一意識。隨六根轉。無別六異。三毒者。貪瞋癡
<lb n="0558c08"/>使。害物最深。能損法身慧命。故受毒稱。</p>
<p id="pX45p0558c0816" type="inline" rend="margin-left:1em">染淨者。若
<lb n="0558c09"/>以此三為能熏。現在色心為所熏。造業受生。輪轉
<lb n="0558c10"/>三界。此為染根本。若以無貪等三為能熏。現在色
<lb n="0558c11"/>心為所熏。斷煩惱。出三界。此為淨根本。染之與淨。
<lb n="0558c12"/>由三有無。除此更無所依。故云但也。未盡下。結成
<lb n="0558c13"/>不了。不達如來藏心。本具無漏功德。故未盡淨法
<lb n="0558c14"/>之源。不了根本不覺。是有漏因。故未盡染法之源。
<lb n="0558c15"/>此教尚不詮七八二識。豈況無明法性耶。故云未
<lb n="0558c16"/>盡等。多諍論者。二十部分宗。各不相與。如羣盲摸
<lb n="0558c17"/>象。紛然是非。故云諍論。苟盡其源。安見如此。</p>
<lb n="0558c18"/>
<p id="pX45p0558c1801" rend="margin-left:1em">△二始教。</p>
<lb n="0558c19"/>
<p id="pX45p0558c1901">二。大乘始教。亦名分教。於中但說諸法皆空。未盡大
<lb n="0558c20"/>乘法理。故名為始。但說一切法相。有不成佛。故名為
<lb n="0558c21"/>分。</p>
<lb n="0558c22"/>
<p id="pX45p0558c2201" rend="margin-left:1em">【記】大乘者。運大根至大果故。如牛車引重。可以致
<lb n="0558c23"/>遠。故名大乘。下四雖權實有異。以通對小乘。故總
<lb n="0558c24"/>名大乘也。始分二教者。且標兩名。此中二教。各詮
<lb n="0559a01"/>一義。是謂空。相。非謂一教而有二名。但說下。明所
<lb n="0559a02"/>詮理。即諸部般若。明心境染淨等並空。始自色心。
<lb n="0559a03"/>終乎種智。無不如幻。故云皆空。般若云。無色無受
<lb n="0559a04"/>想行識。乃至無智亦無得等。又經云。若有一法勝
<lb n="0559a05"/>過涅槃。我亦說為如夢幻等。未盡下。判為不了。大
<lb n="0559a06"/>乘法理。不空不有。而空而有。既但說空。當知未盡。
<lb n="0559a07"/>故法鼓經云。一切空經。是有餘說。中論云。空是大
<lb n="0559a08"/>乘初門。故言始也。又云。以有空義故。一切法得成。
<lb n="0559a09"/>但說下。即分教也。一切法相者。明所詮。法。然一切
<lb n="0559a10"/>言。不出五位一百法。謂一者心法。有八。二者心所
<lb n="0559a11"/>有法。有五十一。三者色法。有十一。四者不相應行
<lb n="0559a12"/>法。有二十四。五者無為法。有六。縱說真如無為。是
<lb n="0559a13"/>諸法性。亦墮法相之數。故云<anchor xml:id="begd1e3145"/>但<anchor xml:id="endd1e3145"/>說。有不成佛下。判
<lb n="0559a14"/>為不了。謂五性之中。定性二乘。無性闡提。及不定
<lb n="0559a15"/>性中三分之二。必不成佛。既不皆成。即名為分。</p>
<lb n="0559a16"/>
<p id="pX45p0559a1601" rend="margin-left:1em">△三終教。</p>
<lb n="0559a17"/>
<p id="pX45p0559a1701">三。終教。亦名實教。說如來藏。隨緣成阿賴耶識。緣起
<lb n="0559a18"/>無性。一切皆如。定性二乘。無性闡提。悉當成佛。方盡
<lb n="0559a19"/>大乘至極之說。故名為終。以稱實理。故名為實。</p>
<lb n="0559a20"/>
<p id="pX45p0559a2001" rend="margin-left:1em">【記】終實二教者。標名也。此只一教。以對前二。故立
<lb n="0559a21"/>二名。非同於前二教異也。說如來下。順明緣起。即
<lb n="0559a22"/>生滅門。故下論云。心生滅者。依如來藏故。有生滅
<lb n="0559a23"/>心。所謂不生不滅。與生滅和合。非一非異。名阿黎
<lb n="0559a24"/>耶識等。即前云不變性而緣起。緣起下。逆明緣性。
<lb n="0559b01"/>即真如門。故論云。心真如者。即是一法界大總相
<lb n="0559b02"/>法門體。所謂心性不生不滅。乃至一切法不可說
<lb n="0559b03"/>不可念。故名真如。即前云不捨緣而即真也斯則
<lb n="0559b04"/>從本起末。故云隨緣。末即同本。故云無性。如範金
<lb n="0559b05"/>為器。器即是金。定性等者。三聚五性一切眾生。皆
<lb n="0559b06"/>有如來藏心。總皆成佛。故涅槃經云。凡有心者。定
<lb n="0559b07"/>當作佛。圓覺云。有性無性。齊成佛道。上皆明所詮
<lb n="0559b08"/>之法。方盡下。判為了義。詮法窮源。故云至極也。對
<lb n="0559b09"/>前未盡。終於始故。名為終教。非同法相。故云實理。
<lb n="0559b10"/>分教不了。乃屬於權。此中了義。故云實教。</p>
<lb n="0559b11"/>
<p id="pX45p0559b1101" rend="margin-left:1em">△四頓教。</p>
<lb n="0559b12"/>
<p id="pX45p0559b1201">四。頓教。</p>
<p id="pX45p0559b1204" type="inline">總不說法相。唯辨真性。亦無八識差別之相。
<lb n="0559b13"/>訶教勸離。毀相泯心。但一念不生。即名為佛。不依地
<lb n="0559b14"/>位漸次。故說為頓。</p>
<lb n="0559b15"/>
<p id="pX45p0559b1501" rend="margin-left:1em">【記】頓教者。標名也。一直而談。更無委曲。不歷階漸。
<lb n="0559b16"/>唯指本源。故稱為頓。總不下。釋相也。法相者。謂徧
<lb n="0559b17"/>計。依他。色心。假。實。法相雖廣。不出於斯。此既不說。
<lb n="0559b18"/>故名為總不說。即揀分教但說法相。唯辨真性者。
<lb n="0559b19"/>此揀始教但說諸法皆空。今說不空妙有。即圓成
<lb n="0559b20"/>實性也。此性圓滿成就。凡聖因果。平等所依。只談
<lb n="0559b21"/>此法。故云唯辨。此二句且略標揀也。下即廣示。亦
<lb n="0559b22"/>無等者。釋不說法相也。八識。是法相之源。一切最
<lb n="0559b23"/>勝。以勝攝劣。故唯舉此。然識如幻夢。唯是一心。故
<lb n="0559b24"/>云亦無。此中舉識。以影所緣也。請教者。斥其無實。
<lb n="0559c01"/>肇公云。名無得物之功。故圓覺云。修多羅者。如標
<lb n="0559c02"/>月指。若復見月。了知所標。畢竟非月。下文亦云。一
<lb n="0559c03"/>切言說。假名無實。但隨妄念。不可得故。勸離者。令
<lb n="0559c04"/>不執教。使其捨詮也。故下文云。從本<anchor xml:id="begd1e3259"/>已<anchor xml:id="endd1e3259"/>來。離言說
<lb n="0559c05"/>相。離名字相。淨名云。乃至無有文字語言。是真入
<lb n="0559c06"/>不二法門。又云。至於智者。不著文字。文字性離。即
<lb n="0559c07"/>是解脫。達磨云。我法以心傳心。不立文字等。</p>
<p id="pX45p0559c0718" type="inline" rend="margin-left:1em">能詮
<lb n="0559c08"/>教既亡。所詮義亦遣。故但訶教勸離也。毀相者。凡
<lb n="0559c09"/>所有相。皆虛妄故。此則亡所證境也。泯心者。心生
<lb n="0559c10"/>則種種法生故。此即亡能證智也。經云。幻塵滅故。
<lb n="0559c11"/>幻滅亦滅。又云。亦無能證者。此乃妄識妄緣。能詮
<lb n="0559c12"/>所詮。能證所證。一切都泯。故下文云。一切法從本
<lb n="0559c13"/>
<anchor xml:id="begd1e3286"/>已<anchor xml:id="endd1e3286"/>來。非色非心。非智非識。非有非無。畢竟不可說
<lb n="0559c14"/>相。但一念等者。念生既是凡夫。相現性隱。不生宜
<lb n="0559c15"/>名為佛。性顯相亡。是故剎那登妙覺。等佛於一朝。
<lb n="0559c16"/>故觀師云。一念不生。前後際斷。照體獨立。物我皆
<lb n="0559c17"/>如。更不假餘方便。故云但也。此則釋前唯辨真性。</p>
<lb n="0559c18"/>
<p id="pX45p0559c1801" rend="margin-left:1em">不依下。結成頓義。既一念成佛。豈立位焉。位既不
<lb n="0559c19"/>存。不亦頓乎。故思益經云。得諸法正性。不從一地
<lb n="0559c20"/>至於一地。圓覺云。知幻即離。不作方便。離幻即覺。
<lb n="0559c21"/>亦無漸次。</p>
<lb n="0559c22"/>
<p id="pX45p0559c2201" rend="margin-left:1em">△五圓教。</p>
<lb n="0559c23"/>
<p id="pX45p0559c2301">五。圓教。</p>
<p id="pX45p0559c2304" type="inline">所說唯是法界。性海圓融。緣起無礙。相即相
<lb n="0559c24"/>入。帝網重重。主伴無盡。</p>
<lb n="0560a01"/>
<p id="pX45p0560a0101" rend="margin-left:1em">【記】圓教者。謂此教中。該收前四。圓滿具足。性相俱
<lb n="0560a02"/>融。剎海塵毛。交徧互入。即華嚴宗也。所說下。一真
<lb n="0560a03"/>法界也。謂所說理事心境人法聖凡染淨等法。以
<lb n="0560a04"/>要言之。未有一法。離於法界。故云所說唯是法界。
<lb n="0560a05"/>或可此句是總標。下皆別列。</p>
<p id="pX45p0560a0512" type="inline" rend="margin-left:1em">性海圓融者。理法界。
<lb n="0560a06"/>謂理性深廣。故如海也。理體周徧。無有一法而不
<lb n="0560a07"/>融攝。故云圓融。緣起者。事法界。謂眾緣所造心境
<lb n="0560a08"/>染淨情器因果大小一多。各不同故。無礙者。理事
<lb n="0560a09"/>無礙法界也。謂緣起事法。皆是理之所成。緣起無
<lb n="0560a10"/>性。不礙於理。理能隨緣。不礙於事。故得理事二無
<lb n="0560a11"/>障礙。</p>
<p id="pX45p0560a1103" type="inline" rend="margin-left:1em">相即相入下。事事無礙法界也。謂諸事法。各
<lb n="0560a12"/>全攝理。即理之事。互不相礙。故得一一事法。相即
<lb n="0560a13"/>相入。一即一切。一切即一。一入一切。一切入一。互
<lb n="0560a14"/>為主伴。重重無盡。如天網珠。光影互入。無礙無盡
<lb n="0560a15"/>也。</p>
<p id="pX45p0560a1502" type="inline" rend="margin-left:1em">然上五教所詮。不出性相。性相相望料揀。應成
<lb n="0560a16"/>六句。一。唯相非性。小乘教也。但說法相。不言性故。
<lb n="0560a17"/>二。唯性非相。即頓教也。唯辨真性。毀相泯心故。三。
<lb n="0560a18"/>相多性少。即分教。多說法相。少說性故。四。性多相
<lb n="0560a19"/>少。即終教。多說法性。少說法相。縱說法相。亦不離
<lb n="0560a20"/>性故。五。非相非性。即始教。但說諸法皆空。未顯真
<lb n="0560a21"/>如性故。六。全相全性。圓教也。謂說一真法界。全體
<lb n="0560a22"/>而起成染淨法。即全相也。染淨起時。性體不隱。全
<lb n="0560a23"/>是真如。即全性也。</p>
<p id="pX45p0560a2308" type="inline" rend="margin-left:1em">又此五教。與天台化法四教相
<lb n="0560a24"/>望。但開合有異。而大況是同。彼則開前合後。此則
<lb n="0560b01"/>開後合前。四教者。謂藏。通。別。圓也。且如此中初小
<lb n="0560b02"/>乘教。即彼藏教。第二始教。此有二類。一始教。但說
<lb n="0560b03"/>諸法皆空。即彼通教也。二分教。但說一切法相。即
<lb n="0560b04"/>別教也。第三終教。明如來藏。隨緣成諸染淨。緣起
<lb n="0560b05"/>無性。一切皆如。即彼圓中雙照義也。第四頓教。唯
<lb n="0560b06"/>辨真性。即彼圓中雙遮義也。第五圓教。明性相俱
<lb n="0560b07"/>融。即彼圓中遮照同時義。以此三教所詮。唯是一
<lb n="0560b08"/>心具一切法。即彼圓教不思議中道也。故此三教。
<lb n="0560b09"/>皆屬圓收。此即合彼通別為一始教。開彼圓教為
<lb n="0560b10"/>終頓圓三。彼即開此始教為通別二。合此終等為
<lb n="0560b11"/>一圓教。雖開合有異。而法無異也。然彼更約化儀
<lb n="0560b12"/>論四。約時論五。廣說如彼。</p>
<lb n="0560b13"/>
<p id="pX45p0560b1301" rend="margin-left:1em">△二與論相攝
(二)
。初定分齊。二明相攝。</p>
<p id="pX45p0560b1316" type="inline" rend="margin-left:1em">初定分
<lb n="0560b14"/>齊。</p>
<lb n="0560b15"/>
<p id="pX45p0560b1501">若於五中。顯此論之分齊。正唯終教。亦兼於頓。</p>
<lb n="0560b16"/>
<p id="pX45p0560b1601" rend="margin-left:1em">【記】正唯終教者。以有生滅門。說如來藏。隨緣作阿
<lb n="0560b17"/>賴耶。成諸染淨義故。兼於頓者。以有真如門。顯體
<lb n="0560b18"/>離言。依言辨德故。然雖說兩門。以真如門中。但略
<lb n="0560b19"/>顯法體而<anchor xml:id="begd1e3446"/>已<anchor xml:id="endd1e3446"/>。如其生滅門中。說迷悟。辨聖凡。論染。
<lb n="0560b20"/>則二礙三細五意六麤。論淨。則二身三大四信五
<lb n="0560b21"/>行。具辨染淨熏習。廣明四位階降。說斷證。明解行。
<lb n="0560b22"/>但是一切世出世法。皆在生滅門中所明。既而廣
<lb n="0560b23"/>略不同。故於二教以判兼正也。</p>
<lb n="0560b24"/>
<p id="pX45p0560b2401" rend="margin-left:1em">△二明相攝。</p>
<lb n="0560c01"/>
<p id="pX45p0560c0101">若將此論。與五教互相攝者。五唯後三攝此。此唯攝
<lb n="0560c02"/>五前四。</p>
<lb n="0560c03"/>
<p id="pX45p0560c0301" rend="margin-left:1em">【記】五唯下。以教攝論。五教為能攝。此論為所攝也。
<lb n="0560c04"/>後三攝此者。終頓圓也。謂此論中。說如來藏緣起。
<lb n="0560c05"/>是終教。說真如門。是頓教。又真如門。是理法界。生
<lb n="0560c06"/>滅門。是事法界。二門不二。理事無礙法界。一心。是
<lb n="0560c07"/>一真法界。此即圓教。故後三教。攝得此論。若以理
<lb n="0560c08"/>推。此論亦有前二教義。亦應前二攝得此論。此唯
<lb n="0560c09"/>下。以論攝教。此論為能攝。五教為所攝也。攝前四
<lb n="0560c10"/>者。此論備有前四義故。不攝圓者。以四法界中。唯
<lb n="0560c11"/>有三種。而不明事事無礙。以圓教宗於事事無礙。
<lb n="0560c12"/>義既不全。故非攝彼。然以義推。亦合攝彼。彼文四
<lb n="0560c13"/>種。統唯一真法界。今論一心之體。正是一真法界。
<lb n="0560c14"/>是彼圓教之宗耳。又彼事事得無礙者。皆由真如
<lb n="0560c15"/>隨緣故也。故知真如隨緣。是彼事事無礙之由。故
<lb n="0560c16"/>得攝也。若以前科望於此義。前文合云。正唯終教。
<lb n="0560c17"/>兼於頓圓也。</p>
<lb n="0560c18"/>
<lb n="0560c19"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第一<lb n="0560c20"/>
<lb n="0560c21"/>
<head>音釋</head>
<lb n="0560c22"/>恊<p id="pX45p0560c2202" type="inline" rend="margin-left:1em">音亦。合也。又和於十眾也。</p>
<lb n="0560c23"/>研<p id="pX45p0560c2302" type="inline" rend="margin-left:1em">音年。磋。磨。竆。究也。</p>
<lb n="0560c24"/>覈<p id="pX45p0560c2402" type="inline" rend="margin-left:1em">音核。考校也。</p>
<lb n="0561a01"/>綆<p id="pX45p0561a0102" type="inline" rend="margin-left:1em">音梗。汲水繩也。</p>
<lb n="0561a02"/>謚<p id="pX45p0561a0202" type="inline" rend="margin-left:1em">音益。應用諡。音示。誄行立號以易名也。謚非。</p>
<lb n="0561a03"/>
<g ref="CB15210"/>
<p id="pX45p0561a0302" type="inline" rend="margin-left:1em">音魁。寬大貌。</p>
<lb n="0561a04"/>繹<p id="pX45p0561a0402" type="inline" rend="margin-left:1em">音亦。解也。又繙閱經書尋究之也。</p>
<lb n="0561a05"/>璿<p id="pX45p0561a0502" type="inline" rend="margin-left:1em">音前。美玉。</p>
<lb n="0561a06"/>印度<p id="pX45p0561a0603" type="inline" rend="margin-left:1em">此云月氏。國名。</p>
<lb n="0561a07"/>噳<p id="pX45p0561a0702" type="inline" rend="margin-left:1em">音語。</p>
<lb n="0561a08"/>儞<p id="pX45p0561a0802" type="inline" rend="margin-left:1em">同你。</p>
<lb n="0561a09"/>緒<p id="pX45p0561a0902" type="inline" rend="margin-left:1em">音序。綸緒也。頭緒也。</p>
<lb n="0561a10"/>筌<p id="pX45p0561a1002" type="inline" rend="margin-left:1em">音詮。捕魚器。</p>
<lb n="0561a11"/>
<g ref="CB04590"/>
<p id="pX45p0561a1102" type="inline" rend="margin-left:1em">音弟。兔網。</p>
<lb n="0561a12"/>陀羅尼<p id="pX45p0561a1204" type="inline" rend="margin-left:1em">此云總持。咒名。</p>
<lb n="0561a13"/>粹<p id="pX45p0561a1302" type="inline" rend="margin-left:1em">音瑞。精純也。</p>
<lb n="0561a14"/>頥<p id="pX45p0561a1402" type="inline" rend="margin-left:1em">責宅二音。深也。雜也。</p>
<lb n="0561a15"/>冲<p id="pX45p0561a1502" type="inline" rend="margin-left:1em">音充。深也。</p>
<lb n="0561a16"/>䆳<p id="pX45p0561a1602" type="inline" rend="margin-left:1em">音遂。幽深貌。</p>
<lb n="0561a17"/>波斯匿<p id="pX45p0561a1704" type="inline" rend="margin-left:1em">翻勝君。王名。</p>
<lb n="0561a18"/>岐<p id="pX45p0561a1802" type="inline" rend="margin-left:1em">音其。路旁出也。</p>
<lb n="0561a19"/>屯<p id="pX45p0561a1902" type="inline" rend="margin-left:1em">音豚。聚也。</p>
<lb n="0561a20"/>迢<p id="pX45p0561a2002" type="inline" rend="margin-left:1em">音條。相遠各別也。</p>
<lb n="0561a21"/>揆<p id="pX45p0561a2102" type="inline" rend="margin-left:1em">音葵。等齊也。</p>
<lb n="0561a22"/>謐<p id="pX45p0561a2202" type="inline" rend="margin-left:1em">音密。靜也。安也。</p>
<lb n="0561a23"/>躍<p id="pX45p0561a2302" type="inline" rend="margin-left:1em">音藥。舉其身而上也。</p>
<lb n="0561a24"/>跳<p id="pX45p0561a2402" type="inline" rend="margin-left:1em">糶迢二音。並足<g ref="CB10215"/>起也。</p>
<lb n="0561b01"/>韜<p id="pX45p0561b0102" type="inline" rend="margin-left:1em">音叨。藏<anchor xml:id="begd1e3765"/>斂<anchor xml:id="endd1e3765"/>也。</p>
<lb n="0561b02"/>傭賃<p id="pX45p0561b0203" type="inline" rend="margin-left:1em">音庸任。僱役於人也。</p>
<lb n="0561b03"/>瞑眩<p id="pX45p0561b0303" type="inline" rend="margin-left:1em">音冥衒。飲藥之毒而閉目也。</p>
<lb n="0561b04"/>瘳<p id="pX45p0561b0402" type="inline" rend="margin-left:1em">音抽。病痊也。</p>
<lb n="0561b05"/>悼<p id="pX45p0561b0502" type="inline" rend="margin-left:1em">音道。歎也。</p>
<lb n="0561b06"/>爰<p id="pX45p0561b0602" type="inline" rend="margin-left:1em">音元。曰也。</p>
<lb n="0561b07"/>慨<p id="pX45p0561b0702" type="inline" rend="margin-left:1em">開。上聲。無聲之歎也。</p>
<lb n="0561b08"/>罕<p id="pX45p0561b0802" type="inline" rend="margin-left:1em">音喊希有也。</p>
<lb n="0561b09"/>撈漉<p id="pX45p0561b0903" type="inline" rend="margin-left:1em">音牢六。同撈摝。沉取之也。</p>
<lb n="0561b10"/>泳<p id="pX45p0561b1002" type="inline" rend="margin-left:1em">音永。游也。</p>
<lb n="0561b11"/>眸<p id="pX45p0561b1102" type="inline" rend="margin-left:1em">音牟。目瞳也。</p>
<lb n="0561b12"/>阿顛迦<p id="pX45p0561b1204" type="inline" rend="margin-left:1em">此翻無善心。斷善根者。</p>
<lb n="0561b13"/>觴<p id="pX45p0561b1302" type="inline" rend="margin-left:1em">音傷。杯名。濫觴者。謂泉之始流。不過杯水泛
<lb n="0561b14"/>溢而<anchor xml:id="begd1e3872"/>已<anchor xml:id="endd1e3872"/>。</p>
<lb n="0561b15"/>㴑洄<p id="pX45p0561b1503" type="inline" rend="margin-left:1em">音素回。逆流而上也。</p>
<lb n="0561b16"/>挹<p id="pX45p0561b1602" type="inline" rend="margin-left:1em">音邑。酌也。抒也。</p>
<lb n="0561b17"/>蔗<p id="pX45p0561b1702" type="inline" rend="margin-left:1em">音遮。甘蔗。</p>
<lb n="0561b18"/>邈<p id="pX45p0561b1802" type="inline" rend="margin-left:1em">音渺。高遠也。</p>
<lb n="0561b19"/>幹<p id="pX45p0561b1902" type="inline" rend="margin-left:1em">音干。辦也。</p>
<lb n="0561b20"/>拙<p id="pX45p0561b2002" type="inline" rend="margin-left:1em">音執。鈍也。</p>
<lb n="0561b21"/>捷<p id="pX45p0561b2102" type="inline" rend="margin-left:1em">音夕。敏也。</p>
<lb n="0561b22"/>迅<p id="pX45p0561b2202" type="inline" rend="margin-left:1em">音信。速。疾也。</p>
<lb n="0561b23"/>迦陵頻迦<p id="pX45p0561b2305" type="inline" rend="margin-left:1em">此云妙聲。仙禽也。</p>
<lb n="0561b24"/>壅<p id="pX45p0561b2402" type="inline" rend="margin-left:1em">音雍。堆塞也。</p>
<lb n="0561c01"/>闔<p id="pX45p0561c0102" type="inline" rend="margin-left:1em">音合。閉也。</p>
<lb n="0561c02"/>析<p id="pX45p0561c0202" type="inline" rend="margin-left:1em">音息。分剖也。</p>
<lb n="0561c03"/>誕<p id="pX45p0561c0302" type="inline" rend="margin-left:1em">音但。虗妄也。</p>
<lb n="0561c04"/>揮<p id="pX45p0561c0402" type="inline" rend="margin-left:1em">音輝。發揮。</p>
<lb n="0561c05"/>迭<p id="pX45p0561c0502" type="inline" rend="margin-left:1em">音狄。遞。代也。</p>
<lb n="0561c06"/>弼<p id="pX45p0561c0602" type="inline" rend="margin-left:1em">音鼻。輔佐也。</p>
<lb n="0561c07"/>辜<p id="pX45p0561c0702" type="inline" rend="margin-left:1em">音孤。負也。</p>
<lb n="0561c08"/>猷<p id="pX45p0561c0802" type="inline" rend="margin-left:1em">音猶。道也。謀也。</p>
<lb n="0561c09"/>構<p id="pX45p0561c0902" type="inline" rend="margin-left:1em">音姤。造也。</p>
<lb n="0561c10"/>廈<p id="pX45p0561c1002" type="inline" rend="margin-left:1em">音夏。房舍也。</p>
<lb n="0561c11"/>庠<p id="pX45p0561c1102" type="inline" rend="margin-left:1em">音祥。序也。</p>
<lb n="0561c12"/>架<p id="pX45p0561c1202" type="inline" rend="margin-left:1em">音駕。屋之間架也。</p>
<lb n="0561c13"/>斧<p id="pX45p0561c1302" type="inline" rend="margin-left:1em">音府。斧鉞。</p>
<lb n="0561c14"/>禴<p id="pX45p0561c1402" type="inline" rend="margin-left:1em">音藥。祭祀名。</p>
<lb n="0561c15"/>廕<p id="pX45p0561c1502" type="inline" rend="margin-left:1em">音蔭。覆庇也。</p>
<lb n="0561c16"/>裔<p id="pX45p0561c1602" type="inline" rend="margin-left:1em">音衣。後嗣也。</p>
<lb n="0561c17"/>呾<p id="pX45p0561c1702" type="inline" rend="margin-left:1em">音怛。</p>
<lb n="0561c18"/>哩<p id="pX45p0561c1802" type="inline" rend="margin-left:1em">音里。</p>
<lb n="0561c19"/>舛<p id="pX45p0561c1902" type="inline" rend="margin-left:1em">音喘。差錯也。</p>
<lb n="0561c20"/>摸<p id="pX45p0561c2002" type="inline" rend="margin-left:1em">音模。手摩也。</p>
<lb n="0561c21"/>闡提<p id="pX45p0561c2103" type="inline" rend="margin-left:1em">華言信不具。無信心者。</p>
<lb n="0562a01"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第二<lb n="0562a02"/>
<byline>唐　西京太原沙門　法藏　述疏</byline>
<byline>　　終南草堂沙門　宗密　錄註</byline>
<lb n="0562a04"/>
<byline>宋　秀州長水沙門　子璿　修記</byline>
<lb n="0562a05"/>
<byline>清　錢塘慈雲沙門　續法　會編</byline>
<byline>　　順天府府丞　戴京曾　閱定</byline>
<lb n="0562a07"/>
<p id="pX45p0562a0701" rend="margin-left:1em">△二法
(二)
。先開章。次釋義。</p>
<p id="pX45p0562a0711" type="inline" rend="margin-left:1em">先開章。</p>
<lb n="0562a08"/>
<p id="pX45p0562a0801">一。約法生起本末顯分齊。</p>
<p id="pX45p0562a0811" type="inline">謂依此論所詮染法。從本
<lb n="0562a09"/>起末。略有五重。以對諸宗。顯其分齊。</p>
<lb n="0562a10"/>
<p id="pX45p0562a1001" rend="margin-left:1em">【記】前以能詮為門。故云約教。此以所詮為門。故云
<lb n="0562a11"/>約法。法者。權實義也。先生為本。後起為末。依詮染
<lb n="0562a12"/>者。以淨法是攝末歸本義。今明從本起末。故唯取
<lb n="0562a13"/>染。列別不攝曰種。等而升進曰重。今約法義生起。
<lb n="0562a14"/>故不云種而曰重也。略五重者。廣即十四。今於十
<lb n="0562a15"/>四之中。類束為五。即一心二門二覺三細六麤之
<lb n="0562a16"/>法。故云略也。對諸宗者即前五教。也。</p>
<lb n="0562a17"/>
<p id="pX45p0562a1701" rend="margin-left:1em">△次釋義
(二)
。初正明。二別示。</p>
<p id="pX45p0562a1712" type="inline" rend="margin-left:1em">初正明
(五)
。初一心。
<lb n="0562a18"/>次二門。三二覺。四三細。五六麤。</p>
<p id="pX45p0562a1813" type="inline" rend="margin-left:1em">初一心。</p>
<lb n="0562a19"/>
<p id="pX45p0562a1901">五重者。</p>
<p id="pX45p0562a1904" type="inline">初。唯一心為本源。</p>
<p id="pX45p0562a1911" type="inline">即華嚴經一真法界。然華
<lb n="0562a20"/>嚴所宗。雖四法界。而彼疏云。統唯一真法界。謂寂寥
<lb n="0562a21"/>虗曠冲深包博。總該萬有。即是一心
(正當此門)
。體絕有無。
<lb n="0562a22"/>相非生滅。莫窮其始。寧見中邊
(即下心真如門)
。迷之則生死
<lb n="0562a23"/>無窮。解之則廓爾大悟
(即下心生滅門)
。</p>
<lb n="0562a24"/>
<p id="pX45p0562a2401" rend="margin-left:1em">【記】五重者。五中二三。以略分真妄。故云開云明。後
<lb n="0562b01"/>二唯約妄論。具顯次第生起。故言生也。一心為本
<lb n="0562b02"/>源者。為。是也。謂此一心。是一切染淨法之根本。其
<lb n="0562b03"/>猶水源。為萬流之本。更無有法。為心之本。故云唯
<lb n="0562b04"/>一心。本。即源也。經云。諸法所生。唯心所現。一切因
<lb n="0562b05"/>果世界微塵。因心成體。法喻雙顯。故云本源。華嚴
<lb n="0562b06"/>下。配。教。此是圓教之所宗故。準下四段。應云。初唯
<lb n="0562b07"/>一心為本源。所言法者。謂眾生心。是心則攝一切
<lb n="0562b08"/>世間出世間法。即華嚴經一真法界心。圓教分齊
<lb n="0562b09"/>也。四法界者。如前所列。然四種皆稱法界。而界義
<lb n="0562b10"/>不同。謂理法名界。界是性義。謂與一切染淨諸法
<lb n="0562b11"/>為體性故。事法名界。界是分義。一一事法分限別
<lb n="0562b12"/>故。後二法界。具性分義。可知。義雖有四而體是一。
<lb n="0562b13"/>故混四為一。一外無四。故云統唯一真也。謂寂寥
<lb n="0562b14"/>下。總萬有以出體。彼曰法界。此曰一心。謂此一心。
<lb n="0562b15"/>是法之性。故曰法界。隨義立名。體元無異。故以一
<lb n="0562b16"/>心為法界體。</p>
<p id="pX45p0562b1606" type="inline" rend="margin-left:1em">初二句。顯德相。寂。謂無聲。寥。謂無色。
<lb n="0562b17"/>虗則中無妄染。曠謂寬徧十方。冲即是深。豎通三
<lb n="0562b18"/>際。包即容受一切無餘。博則能入一切咸徧。</p>
<p id="pX45p0562b1818" type="inline" rend="margin-left:1em">總該
<lb n="0562b19"/>下。明該收。萬有者。一切法也。萬有不出一心。是故
<lb n="0562b20"/>一切全為心性。心性無外。攝無不周也。此但意在
<lb n="0562b21"/>出體。不在收於萬法。恐存心外之見。故云總該等
<lb n="0562b22"/>也。然諸教中。皆說萬法一心。而淺深有異。今約五
<lb n="0562b23"/>教。略而辨之。一。愚法聲聞教。假說一心。謂世出世
<lb n="0562b24"/>間染淨等法。皆由心造業之所感。推徵則一心之
<lb n="0562c01"/>義不成。故云假說。二。大乘權教。明異熟賴耶以為
<lb n="0562c02"/>一心。三界萬法。唯識變故。三。終教。說如來藏以為
<lb n="0562c03"/>一心。識境諸法。皆如夢故。四。頓教。泯絕染淨以說
<lb n="0562c04"/>一心。顯體離言。絕諸相故。為破諸數。假名一也。五。
<lb n="0562c05"/>圓教。總該萬有以為一心。事理本末。無別異故。如
<lb n="0562c06"/>上所說。前二教淺。後三教深。於三教中。義有淺深。
<lb n="0562c07"/>體唯真性。今之所辨。即第五也。注云正當此門者。
<lb n="0562c08"/>指此初重一心本也。下云。依此一心。有二種門。則
<lb n="0562c09"/>知此論所詮。理極於是。故上指陳。即華嚴經一真
<lb n="0562c10"/>法界。但彼以性相俱融。名為法界。此約克指法體。
<lb n="0562c11"/>故曰一心。以此為異也。體絕有無者。肇公云。欲言
<lb n="0562c12"/>其有。無狀無名。欲言其無。聖以之靈。故下文云。非
<lb n="0562c13"/>有非無等。相非生滅者。非。不也。相。謂無相之相。相
<lb n="0562c14"/>即性也。論云。非前際生。非後際滅。般若亦云。不生
<lb n="0562c15"/>不滅。莫窮其始者。莫。無。窮。鞠。始。初也。既非生滅有
<lb n="0562c16"/>為之法。則無能尋鞠盡其初際。然不唯無始。抑亦
<lb n="0562c17"/>無終。此但影略。故云無始。此則覆釋前來相非生
<lb n="0562c18"/>滅。以非生故無始。非滅故無終。寧見中邊者。邊。謂
<lb n="0562c19"/>二邊。中。即中道。二邊既泯。中道不存。故云寧見。寧
<lb n="0562c20"/>何也。此則覆釋前來體絕有無也。有無。即是二邊。
<lb n="0562c21"/>前則略舉。<anchor xml:id="begd1e4370"/>但<anchor xml:id="endd1e4370"/>言有無。今則具顯。故云中邊。注云真
<lb n="0562c22"/>如門者。彼疏所說。即是此中真如門義。然但因以
<lb n="0562c23"/>指配。未是正開。次下即明。迷之下。即序中逐迷悟
<lb n="0562c24"/>而升沈之義。解。即初悟。悟。即證入也。故經云。無始
<lb n="0563a01"/>時來界。一切法等依。由此有諸趣。及涅槃證得。即
<lb n="0563a02"/>斯義也。注文生滅門者。如前可知。</p>
<lb n="0563a03"/>
<p id="pX45p0563a0301" rend="margin-left:1em">△二二門。</p>
<lb n="0563a04"/>
<p id="pX45p0563a0401">二。依一心開二門。</p>
<lb n="0563a05"/>
<p id="pX45p0563a0501" rend="margin-left:1em">【記】依心開門者以論云。依一心法。有二種門也。</p>
<lb n="0563a06"/>
<p id="pX45p0563a0601">一者。心真如門。即頓教分齊也。始教中空義。亦是密
<lb n="0563a07"/>說此門。</p>
<lb n="0563a08"/>
<p id="pX45p0563a0801" rend="margin-left:1em">【記】真如門者。於中有離言依言。依言之中。復有空
<lb n="0563a09"/>不空二。具如下說。</p>
<p id="pX45p0563a0908" type="inline" rend="margin-left:1em">頓教。分者。以此門中。說心性不
<lb n="0563a10"/>生不滅。乃至離言絕慮等義。故當此教。密說者。如
<lb n="0563a11"/>心經云。是諸法空相。不生不滅。不垢不淨。不增不
<lb n="0563a12"/>減等。即是真如之相。雖明其相。而不克顯真如體
<lb n="0563a13"/>性。故云密說。理實無異。故今配之。但空宗人。不知
<lb n="0563a14"/>如來遣相處以為顯真性。故此一門。非彼分齊也。</p>
<lb n="0563a15"/>
<p id="pX45p0563a1501">二者。心生滅門。謂依如來藏。有生滅心。所謂不生不
<lb n="0563a16"/>滅。與生滅和合。非一非異。名為阿黎耶識。即終教分
<lb n="0563a17"/>齊也。</p>
<p id="pX45p0563a1703" type="inline">以始教相宗。不知佛說如來藏以為阿賴耶。故
<lb n="0563a18"/>非彼分。</p>
<lb n="0563a19"/>
<p id="pX45p0563a1901" rend="margin-left:1em">【記】依如來藏下。全引論文。顯生滅相也。終教者。詮
<lb n="0563a20"/>法窮極。非同始教是衍初門。故名終教。今起信論。
<lb n="0563a21"/>正明此義。以始教下。揀顯。以始教中。亦說賴耶。而
<lb n="0563a22"/>不說是藏性所成。今說性成。故非彼分。故密嚴云。
<lb n="0563a23"/>佛說如來藏。以為阿賴耶。惡慧不能知。藏即賴耶。
<lb n="0563a24"/>識。則分教中識義。亦是密說此門也。</p>
<lb n="0563b01"/>
<p id="pX45p0563b0101" rend="margin-left:1em">△三二覺。</p>
<lb n="0563b02"/>
<p id="pX45p0563b0201">三。依後門明二義。一者。覺義
(前真如門。<anchor xml:id="begd1e4471"/>但<anchor xml:id="endd1e4471"/>明心體不變。此門覺義。<anchor xml:id="begd1e4477"/>但<anchor xml:id="endd1e4477"/>顯染中
<lb n="0563b03"/>淨相及反流還源。並非起末倫次)
。二者。不覺義
(前生滅門。及此不覺。即是生起次也)
。</p>
<lb n="0563b04"/>
<p id="pX45p0563b0401" rend="margin-left:1em">【記】後門。謂生滅門也。二義者。論曰。此識有二種義。
<lb n="0563b05"/>能攝一切法。生一切法。云何為二。一者。覺義。二者。
<lb n="0563b06"/>不覺義等。故依此明也。覺義者。論云。所言覺者。謂
<lb n="0563b07"/>心體離念。離念相者。等虗空界。即是如來法身等。
<lb n="0563b08"/>於中有始覺本覺。本覺復有隨染性淨之異。具如
<lb n="0563b09"/>論說。</p>
<p id="pX45p0563b0903" type="inline" rend="margin-left:1em">註前真如等者。通前後妨難。或曰。前真如門。
<lb n="0563b10"/>及此覺義。為何不明開義生法。唯於後門後義。明
<lb n="0563b11"/>生起耶。故此釋之。不變。非隨緣。淨相。是本覺。反流。
<lb n="0563b12"/>即始覺也。此上三義。並不可說生起末中染法倫
<lb n="0563b13"/>次之理。以義不順故。唯此生滅。及不覺義。即可言
<lb n="0563b14"/>其生染次也。故前標云。依染法從本起末。而不言
<lb n="0563b15"/>淨法從末向本。由是前門前義。不言生起也。不覺
<lb n="0563b16"/>義者。論云。所言不覺者。謂不如實知真如法一故。
<lb n="0563b17"/>不覺心起而有其念等。於中有根本枝末之異。枝
<lb n="0563b18"/>末復有三細六麤。如次所引。註文前生滅等。如上
<lb n="0563b19"/>可知。若無相宗。齊此覺義。以彼宗未明空相。即真
<lb n="0563b20"/>如心性。故說諸法。無不是空。縱有一法勝涅槃者。
<lb n="0563b21"/>我亦說為如幻如夢。凡所有相。皆是虗妄。離念相
<lb n="0563b22"/>者。即是法身。依此法身。說名為覺。故空宗詮法。唯
<lb n="0563b23"/>齊覺義。疏不說者。準上二門分判推故。例下唯識
<lb n="0563b24"/>分齊知故。</p>
<lb n="0563c01"/>
<p id="pX45p0563c0101" rend="margin-left:1em">△四三細。</p>
<lb n="0563c02"/>
<p id="pX45p0563c0201">四。依後義生三細。</p>
<p id="pX45p0563c0208" type="inline">一。業相
(賴耶自體分)
。二。轉相
(見分)
。三。現相
<lb n="0563c03"/>
(相分)
。即唯識宗。齊此業相。以為諸法生起之本。以彼宗
<lb n="0563c04"/>未明此等與真如。同以一心為源。故說真如無知無
<lb n="0563c05"/>覺。凝然不變。不許隨緣。但說八識生滅。縱轉成四智。
<lb n="0563c06"/>亦唯是有為。不得即理。故詮法分齊。唯齊業識。</p>
<lb n="0563c07"/>
<p id="pX45p0563c0701" rend="margin-left:1em">【記】後義者。即不覺也。依此不覺。起業等相。此三屬
<lb n="0563c08"/>本識位。對後事識六麤。名之為細。故論云。復次依
<lb n="0563c09"/>不覺故。生三種相。與彼不覺。相應不離等。業相者。
<lb n="0563c10"/>約動作為因二義得名。故論云。一者。無明業相。以
<lb n="0563c11"/>依不覺故。心動說名為業。覺則不動。動則有苦。果
<lb n="0563c12"/>不離因故。</p>
<p id="pX45p0563c1205" type="inline" rend="margin-left:1em">轉相者。前之業相。轉至此位。為能見故。
<lb n="0563c13"/>故論云。二者。能見相。以依動故能見。不動則無見。
<lb n="0563c14"/>現相者。以依能緣之心。帶起所緣之境。故論云。三
<lb n="0563c15"/>者。境界相。以依能見故。境界妄現。離見則無境界。
<lb n="0563c16"/>注自體等者。以唯識說有漏識自體生時。轉似二
<lb n="0563c17"/>分。似能緣相。名為見分。似所緣相。名為相分。雖文
<lb n="0563c18"/>異而義同。故今注配。自體。即自證分也。即唯識下。
<lb n="0563c19"/>配教。齊業相者。彼說諸法生起。但依賴耶以為其
<lb n="0563c20"/>本。故名此識為總報主。一切種子。根身。器界。皆此
<lb n="0563c21"/>識變。仍獨說此以為所熏。熏成種<anchor xml:id="begd1e4610"/>已<anchor xml:id="endd1e4610"/>後起現行。皆
<lb n="0563c22"/>依此識。故云生起本也。以彼下。出所以。此等者。指
<lb n="0563c23"/>三細二覺生滅門也。緣以彼宗。未說一心。是真如
<lb n="0563c24"/>生滅二門之源。以留之於終教說故。若盡說<anchor xml:id="begd1e4623"/>已<anchor xml:id="endd1e4623"/>。何
<lb n="0564a01"/>分權實耶。</p>
<p id="pX45p0564a0105" type="inline" rend="margin-left:1em">故說等者。以不知真如即心。故說無知
<lb n="0564a02"/>無覺。</p>
<p id="pX45p0564a0203" type="inline" rend="margin-left:1em">凝然不變者。說此無知覺體。堅如玉石。不可
<lb n="0564a03"/>受熏。以不是可熏性故。既不受熏。焉能隨緣。由是
<lb n="0564a04"/>但執真如不變。不許隨緣也。但說等者。既不許真
<lb n="0564a05"/>如隨緣。成諸染淨。故說賴耶為生滅本。由是明法
<lb n="0564a06"/>生起。但齊業相也。</p>
<p id="pX45p0564a0608" type="inline" rend="margin-left:1em">縱轉等者。以彼所說。轉第八為
<lb n="0564a07"/>大圓鏡智。第七為平等性智。第六為妙觀察智。前
<lb n="0564a08"/>五為成所作智。根本既唯生滅。成智亦是有為。理
<lb n="0564a09"/>是無為。不得相即。如鎔金範土。各成其器。豈得相
<lb n="0564a10"/>即耶。</p>
<p id="pX45p0564a1003" type="inline" rend="margin-left:1em">故詮法下。結成可知。</p>
<lb n="0564a11"/>
<p id="pX45p0564a1101" rend="margin-left:1em">△五六麤。</p>
<lb n="0564a12"/>
<p id="pX45p0564a1201">五。依最後生六麤。</p>
<p id="pX45p0564a1208" type="inline">一。智分別境界。二。生苦樂受。三。著
<lb n="0564a13"/>苦樂。四。計名字。五。造業。六受報。</p>
<p id="pX45p0564a1313" type="inline">二乘所明諸法。唯齊
<lb n="0564a14"/>第三人乘天乘。唯齊第五。</p>
<lb n="0564a15"/>
<p id="pX45p0564a1501" rend="margin-left:1em">【記】最後者。即現相也。六麤。是事識位。涉於外塵。其
<lb n="0564a16"/>相顯著。總名為麤。故論云。以有境界緣故。復生六
<lb n="0564a17"/>種相。</p>
<p id="pX45p0564a1703" type="inline" rend="margin-left:1em">智分別境界者。智相也。以有外境。牽起內心。
<lb n="0564a18"/>令其分別。是好是惡等。故論云。一者。智相。依於境
<lb n="0564a19"/>界。心起分別。愛與不愛故。</p>
<p id="pX45p0564a1911" type="inline" rend="margin-left:1em">生苦樂者。因前分別。遂
<lb n="0564a20"/>起苦樂覺心。故論云。二者。相續相。依於智故。生其
<lb n="0564a21"/>苦樂覺心。起念相應不斷故。</p>
<p id="pX45p0564a2112" type="inline" rend="margin-left:1em">著苦樂者。執前苦樂。
<lb n="0564a22"/>取之為實。故論云。三者。執取相。依於相續。緣念境
<lb n="0564a23"/>界。住持苦樂。心起著故。</p>
<p id="pX45p0564a2310" type="inline" rend="margin-left:1em">計名字者。以執取實。故聞
<lb n="0564a24"/>名總相。便生瞋喜等。故論云。四者。計名字相。依於
<lb n="0564b01"/>妄執。分別假名言相故。</p>
<p id="pX45p0564b0110" type="inline" rend="margin-left:1em">造業者。以貪瞋盛故。發動
<lb n="0564b02"/>身口。造諸善惡不動等業故。論云。五者。起業相。依
<lb n="0564b03"/>於名字。尋名取著。造種種業故。受報者。謂業累既
<lb n="0564b04"/>成。牽至苦果。如繩所繫。不自在故。故論云。六者。業
<lb n="0564b05"/>繫苦相。以依業受果。不自在故。</p>
<p id="pX45p0564b0513" type="inline" rend="margin-left:1em">初是俱生法執。次
<lb n="0564b06"/>是分別法執。三是俱生我執。四是分別我執。皆惑
<lb n="0564b07"/>道。五業道。六苦道思之。</p>
<p id="pX45p0564b0710" type="inline" rend="margin-left:1em">二乘下。對教淺深。第三者。
<lb n="0564b08"/>是我執俱生。二乘教中說斷此者。名為我空故。</p>
<p id="pX45p0564b0819" type="inline" rend="margin-left:1em">人
<lb n="0564b09"/>天等者。以彼教中。<anchor xml:id="begd1e4736"/>但<anchor xml:id="endd1e4736"/>別善惡業緣。受報好醜。故當
<lb n="0564b10"/>造業。而不知業從何生。故詮法分齊。不到第四。</p>
<lb n="0564b11"/>
<p id="pX45p0564b1101" rend="margin-left:1em">△二別示。</p>
<lb n="0564b12"/>
<p id="pX45p0564b1201">若取血脈相承。一向躡前起後以明生起。略有八重。
<lb n="0564b13"/>一。以一心為本。二。不覺一心成業相。三。能見相。四。境
<lb n="0564b14"/>界相。五。分別相續
(法執)
。六。取著計名
(人執)
。七。造業。八。受報。</p>
<lb n="0564b15"/>
<p id="pX45p0564b1501" rend="margin-left:1em">【記】血脉相承者。<anchor xml:id="begd1e4771"/>但<anchor xml:id="endd1e4771"/>約迷本一心邐迤生起不斷絕
<lb n="0564b16"/>義。更不旁說真如本覺。故云一向等。</p>
<p id="pX45p0564b1615" type="inline" rend="margin-left:1em">略八重者。廣
<lb n="0564b17"/>則十四故。以真如門及覺義。非是生起倫次故。生
<lb n="0564b18"/>滅門不覺義。全體是業相故。智相相續。皆法執故。
<lb n="0564b19"/>執取計名。皆我執故。由是相從。略成八也。</p>
<p id="pX45p0564b1917" type="inline" rend="margin-left:1em">若約教
<lb n="0564b20"/>乘判。初即圓頓。二通終始。六則小乘。七乃人天。例
<lb n="0564b21"/>前思之。</p>
<lb n="0564b22"/>
<p id="pX45p0564b2201" rend="margin-left:1em">△四被機
(二)
。初標門。次釋義。</p>
<p id="pX45p0564b2212" type="inline" rend="margin-left:1em">初標門。</p>
<lb n="0564b23"/>
<p id="pX45p0564b2301">四。明教所被機者。</p>
<lb n="0564b24"/>
<p id="pX45p0564b2401" rend="margin-left:1em">△次釋義
(三)
。初總明所被。二重辨兼正。三別指下
<lb n="0564c01"/>文。</p>
<p id="pX45p0564c0102" type="inline" rend="margin-left:1em">初總明所被。</p>
<lb n="0564c02"/>
<p id="pX45p0564c0201">一切眾生。皆有佛性。無非所被不同法相宗。唯被菩
<lb n="0564c03"/>薩性。及不定性。</p>
<lb n="0564c04"/>
<p id="pX45p0564c0401" rend="margin-left:1em">【記】一切下。顯實教。此約畢竟。兼正合論。故皆被也。
<lb n="0564c05"/>故涅槃經云。凡是有心。定當作佛。圓覺云。有性無
<lb n="0564c06"/>性。齊成佛道。又云。譬如大海。不讓小流。乃至蚊䖟。
<lb n="0564c07"/>及阿修羅。飲其水者。咸得充足。金剛經說。發菩提
<lb n="0564c08"/>心人。令度四生九類。皆入無餘涅槃。若其定有不
<lb n="0564c09"/>成佛者。何勞發此心耶。以一切眾生。皆本有佛性。
<lb n="0564c10"/>
<anchor xml:id="begd1e4848"/>但<anchor xml:id="endd1e4848"/>得聞之。無不獲益。謂宿機深者悟入。淺者信解。
<lb n="0564c11"/>都無宿種者。亦皆熏成圓頓種子。如華嚴經食金
<lb n="0564c12"/>剛喻。</p>
<p id="pX45p0564c1203" type="inline" rend="margin-left:1em">不同下。揀權教。彼說定性二乘。以性定無改。
<lb n="0564c13"/>況至無餘位中。身智俱盡。誰為修行。又無性之人。
<lb n="0564c14"/>無其善種。善種既無。憑何修進。以此判之俱非所
<lb n="0564c15"/>被。然彼但約即今長時而論。故不統收。亦是留在
<lb n="0564c16"/>實教中說也。</p>
<lb n="0564c17"/>
<p id="pX45p0564c1701" rend="margin-left:1em">△二重辨兼正
(二)
。初約三聚辨。二據五性說。</p>
<p id="pX45p0564c1718" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0564c18"/>約三聚辨。</p>
<lb n="0564c19"/>
<p id="pX45p0564c1901">然一切眾生。三聚統收。</p>
<p id="pX45p0564c1910" type="inline">此論正唯為不定聚。故下文
<lb n="0564c20"/>云。依未入正定聚眾生。故說修行信心。</p>
<p id="pX45p0564c2016" type="inline">兼為邪定作
<lb n="0564c21"/>遠因緣。兼為正定令增妙行。</p>
<lb n="0564c22"/>
<p id="pX45p0564c2201" rend="margin-left:1em">【記】然下。三聚有三說。</p>
<p id="pX45p0564c2209" type="inline" rend="margin-left:1em">如小乘。即以五無間業眾生
<lb n="0564c23"/>為邪定。以聖位中學無學人為正定。以餘凡位中
<lb n="0564c24"/>漏無漏七方便人為不定。</p>
<p id="pX45p0564c2411" type="inline" rend="margin-left:1em">權教以無種性人為邪。
<lb n="0565a01"/>以菩薩為正。以不定性人為不定。終教以一切異
<lb n="0565a02"/>生為邪。三賢為正。十信為不定。今依後說。此論下
<lb n="0565a03"/>正為可知。兼為邪定者。但得見聞。自然成種。他時
<lb n="0565a04"/>顯發。必至解脫故。法華繫珠。涅槃毒鼓。華嚴有八
<lb n="0565a05"/>難頓超之說。又云。設有不生信樂。亦成善根。無空
<lb n="0565a06"/>過者。乃至究竟入於涅槃。此明雖謗墮惡。由聞歷
<lb n="0565a07"/>耳。終醒悟故。下論云。為令眾生。離一切苦。得究竟
<lb n="0565a08"/>樂。皆此類也。兼為正定者。論云。為欲解釋如來根
<lb n="0565a09"/>本之義。令諸眾生。正解不謬故。疏配三賢。故當正
<lb n="0565a10"/>定也。</p>
<lb n="0565a11"/>
<p id="pX45p0565a1101" rend="margin-left:1em">△二據五性說。</p>
<lb n="0565a12"/>
<p id="pX45p0565a1201">準此義例。則五性中。正被菩薩性。及不定性。令修信
<lb n="0565a13"/>心。兼為餘性作遠因緣。</p>
<lb n="0565a14"/>
<p id="pX45p0565a1401" rend="margin-left:1em">【記】準下。例辨五性也。五性之說。權實共出。前教義
<lb n="0565a15"/>中。判為未了者。約彼定執三無二有。故名為權。今
<lb n="0565a16"/>說被教。故須約性。性雖說五。俱為所被。非同權宗
<lb n="0565a17"/>定執有無也。正被下。可知。</p>
<p id="pX45p0565a1711" type="inline" rend="margin-left:1em">兼餘性者。二乘又無種
<lb n="0565a18"/>性也。</p>
<p id="pX45p0565a1803" type="inline" rend="margin-left:1em">以二乘人。實無定性。雖亡分段。然有變易之
<lb n="0565a19"/>身。但得聞斯教。決定迴心。涅槃說四果及緣覺。極
<lb n="0565a20"/>遲經八。六。四。二萬。十千劫。如次迴心。猶如醉人。醒
<lb n="0565a21"/>有遲速。三昧酒醒。亦復如是。故楞伽云。三昧酒所
<lb n="0565a22"/>醉。乃至劫不覺。酒消然後覺。得佛無上身。</p>
<p id="pX45p0565a2217" type="inline" rend="margin-left:1em">無性之
<lb n="0565a23"/>人。但無善性。若聞斯教。善種自成。遇緣發起。必當
<lb n="0565a24"/>成佛。楞伽經說二種闡提。一。大悲菩薩。二。斷善根
<lb n="0565b01"/>者。佛說二中永不入者。唯大悲菩薩。應知斷善根
<lb n="0565b02"/>者。聞經獲悟。後必得入。涅槃經中具有此說。今此
<lb n="0565b03"/>論云。謂示修習止觀。對治凡夫二乘心過故。其中
<lb n="0565b04"/>義含定性無性。故下文云。對治二乘不起大悲狹
<lb n="0565b05"/>劣心過。遠離凡夫不修善根。且不起大悲。豈非定
<lb n="0565b06"/>性耶。不修善根。豈非無性耶。當知實教。</p>
<p id="pX45p0565b0616" type="inline" rend="margin-left:1em">雖說五性。
<lb n="0565b07"/>然非定五。俱為所被。</p>
<lb n="0565b08"/>
<p id="pX45p0565b0801" rend="margin-left:1em">△三別指下文。</p>
<lb n="0565b09"/>
<p id="pX45p0565b0901">又因緣分中。別明所被。至文當辨。</p>
<lb n="0565b10"/>
<p id="pX45p0565b1001" rend="margin-left:1em">【記】別明所被者。一論所被。不出三根。說有通別。</p>
<p id="pX45p0565b1019" type="inline" rend="margin-left:1em">通
<lb n="0565b11"/>則不分論文。但上中下根。依之總入。別則立義解
<lb n="0565b12"/>釋兩分。被上根悟入。修行信心分。被中根。勸修利
<lb n="0565b13"/>益分。被下根。然上根不必聞中下之法。下根必兼
<lb n="0565b14"/>聞中上之法。中根可知。</p>
<p id="pX45p0565b1410" type="inline" rend="margin-left:1em">此說猶是別中之通。若更
<lb n="0565b15"/>細論。兼約地位所配。則立義分。及解釋分中顯示
<lb n="0565b16"/>正義。對治邪執。被三賢菩薩。為上根悟入。分別發
<lb n="0565b17"/>趣道相。被十信滿心。為中根。修行信心分<anchor xml:id="begd1e5023"/>已<anchor xml:id="endd1e5023"/>下論
<lb n="0565b18"/>文。被十信住心入心。為下根。</p>
<p id="pX45p0565b1812" type="inline" rend="margin-left:1em">又就十信位中。自有
<lb n="0565b19"/>三根之異。謂以十信滿心為上根。此則如上所配。
<lb n="0565b20"/>以十信住心為中根。此依第四分中四種信心。及
<lb n="0565b21"/>四種修行悟入。以十信初心為下根。</p>
<p id="pX45p0565b2115" type="inline" rend="margin-left:1em">就此下根。復
<lb n="0565b22"/>有三種。謂以四行之後。止觀之前。一段論文。被下
<lb n="0565b23"/>根悟入。以止觀一門。被中根。以勸生淨土一門。被
<lb n="0565b24"/>上根。其勸修利益一分。總䇿前三。</p>
<p id="pX45p0565b2414" type="inline" rend="margin-left:1em">因緣一分。但明
<lb n="0565c01"/>論起由致。故於此分。不別明被。如下疏配。</p>
<lb n="0565c02"/>
<p id="pX45p0565c0201" rend="margin-left:1em">△五詮體
(二)
。初總標。二別釋。</p>
<p id="pX45p0565c0212" type="inline" rend="margin-left:1em">初總標。</p>
<lb n="0565c03"/>
<p id="pX45p0565c0301">五論能詮教體者。</p>
<p id="pX45p0565c0308" type="inline">略作四門。</p>
<lb n="0565c04"/>
<p id="pX45p0565c0401" rend="margin-left:1em">【記】能詮教體者。通明諸佛教法。乃至此論。以何為
<lb n="0565c05"/>體。而能詮顯無量事理。</p>
<p id="pX45p0565c0510" type="inline" rend="margin-left:1em">今且略以四門解釋。</p>
<lb n="0565c06"/>
<p id="pX45p0565c0601" rend="margin-left:1em">△二別釋
(四)
。一隨相。二唯識。三歸性。四無礙。</p>
<p id="pX45p0565c0618" type="inline" rend="margin-left:1em">一
<lb n="0565c07"/>隨相。</p>
<lb n="0565c08"/>
<p id="pX45p0565c0801">一。隨相門。</p>
<p id="pX45p0565c0805" type="inline">於中或唯名句文。謂能詮諸法自性差別
<lb n="0565c09"/>二所依故。</p>
<p id="pX45p0565c0905" type="inline">或唯音聲。離聲無別名等。攝假從實故。或
<lb n="0565c10"/>假實雙取。四俱為體。</p>
<p id="pX45p0565c1009" type="inline">又徧於六塵一切所知境界。總
<lb n="0565c11"/>有生解之義。悉為教體。</p>
<lb n="0565c12"/>
<p id="pX45p0565c1201" rend="margin-left:1em">【記】隨相者。謂約六塵境相以出體故。</p>
<p id="pX45p0565c1215" type="inline" rend="margin-left:1em">於下。中有四
<lb n="0565c13"/>義。初名句文。名句文者。即聲上屈曲詮表。是假非
<lb n="0565c14"/>實。屬不相應行所攝。故論云。一名二名多名。是曰
<lb n="0565c15"/>名身。一句二句多句。名曰句身。一字二字多字。名
<lb n="0565c16"/>曰文身。</p>
<p id="pX45p0565c1604" type="inline" rend="margin-left:1em">能詮諸法自性者。名也。名是能詮。諸法自
<lb n="0565c17"/>性是所詮。如言色。言心。言水火等。各各詮表法自
<lb n="0565c18"/>性故。</p>
<p id="pX45p0565c1803" type="inline" rend="margin-left:1em">差別者。句也。句是能詮。諸法差別是所詮。如
<lb n="0565c19"/>言形色顯色。真心妄心等。諸法例然。一一法中。揀
<lb n="0565c20"/>令別故。</p>
<p id="pX45p0565c2004" type="inline" rend="margin-left:1em">二所依者。文也。二即名句。文即是字。以此
<lb n="0565c21"/>通為名句二法所依止故。</p>
<p id="pX45p0565c2111" type="inline" rend="margin-left:1em">由是名則次第行列。句
<lb n="0565c22"/>則次第安布。文則次第連合。此等親能詮表義理。
<lb n="0565c23"/>由是取之以為教體。</p>
<p id="pX45p0565c2309" type="inline" rend="margin-left:1em">或唯下。二。唯音聲。以聲是教
<lb n="0565c24"/>主言音。謂佛唱詞。評論。語音。語路。語業。語表。故云
<lb n="0566a01"/>音聲。</p>
<p id="pX45p0566a0103" type="inline" rend="margin-left:1em">離聲下釋。以名句文三。雖親能詮表義理。但
<lb n="0566a02"/>是聲上屈曲之相。從假建立。無有自體。聲是色法。
<lb n="0566a03"/>色法是實。名等是不相應行。非色非心。但約色心
<lb n="0566a04"/>分位假立。由是實外無假。所以攝假從實。但取聲
<lb n="0566a05"/>為教體。故云離聲無別名等。婆沙論云。佛教以語
<lb n="0566a06"/>業為體。</p>
<p id="pX45p0566a0604" type="inline" rend="margin-left:1em">假實下。三。通四法也。如上兩說。各有理教
<lb n="0566a07"/>為定量故。不可偏取。今悉收之。以唯音聲。則不能
<lb n="0566a08"/>詮義。唯名句文。則別無自體。四法皆取。始成教體。
<lb n="0566a09"/>如水與動。方能運舟。於此二中。不可趣一。如人汎
<lb n="0566a10"/>然發聲不吐詞句。何所詮表。若無聲者。名等何依。
<lb n="0566a11"/>故今雙取也。故俱舍云。牟尼說法蘊。數有八十千。
<lb n="0566a12"/>彼體
(教體)
語
(音聲)
或名
(名句)
。此色
(音聲)
行
(名句)
蘊攝。</p>
<p id="pX45p0566a1221" type="inline" rend="margin-left:1em">又徧於下。
<lb n="0566a13"/>四。徧。一切。也。一切雖多。不出六塵境界。但能生於
<lb n="0566a14"/>物解。即為教體。豈獨在於聲名句文。故淨名云。有
<lb n="0566a15"/>以光明而作佛事。有以菩提樹。衣服臥具。乃至八
<lb n="0566a16"/>萬四千諸塵勞門。眾生謂之疲勞。諸佛即以此法
<lb n="0566a17"/>而作佛事。楞伽云。大慧。非一切佛土。言語說法。有
<lb n="0566a18"/>佛國土。直視不瞬。口無言說。乃至有佛國土。動身
<lb n="0566a19"/>名說法等。且香積世界。餐香飯而三昧顯。極樂國
<lb n="0566a20"/>土。聽風柯而正念成。絲竹可以傳心。目擊以之存
<lb n="0566a21"/>道。既語默視瞬皆說。則見聞覺知盡聽。苟能得法
<lb n="0566a22"/>契神。何必要因言說。如楞嚴經二十五聖。於十八
<lb n="0566a23"/>界七大性。各從一門而得圓通。此中六塵。猶且約
<lb n="0566a24"/>境。餘者例知。天台云。手不執卷。常是讀經。口無言
<lb n="0566b01"/>聲。徧誦眾典。佛不說法。常聞梵音。心不思惟。徧照
<lb n="0566b02"/>法界。皆此義也。</p>
<lb n="0566b03"/>
<p id="pX45p0566b0301" rend="margin-left:1em">△二唯識。</p>
<lb n="0566b04"/>
<p id="pX45p0566b0401">二。唯識門。</p>
<p id="pX45p0566b0405" type="inline">謂說者淨識所現文義為增上緣。令聞者
<lb n="0566b05"/>識上文義相現。故下文云。若離自心念。則無一切境
<lb n="0566b06"/>界之相。是故一切聲名句文。皆是自心之所顯現。</p>
<lb n="0566b07"/>
<p id="pX45p0566b0701" rend="margin-left:1em">【記】唯識者。約妄心以出體。</p>
<p id="pX45p0566b0711" type="inline" rend="margin-left:1em">今先約本影相對。對於
<lb n="0566b08"/>諸教。總成四句。</p>
<p id="pX45p0566b0807" type="inline" rend="margin-left:1em">一。唯本無影。即小乘教。以不知諸
<lb n="0566b09"/>法。唯識所現。皆影像故。</p>
<p id="pX45p0566b0910" type="inline" rend="margin-left:1em">二。唯影無本。即終教也。以
<lb n="0566b10"/>佛果無別色聲功德。唯有如如及如如智獨存。但
<lb n="0566b11"/>以大悲大智為增上緣。令彼根熟眾生。心中現佛
<lb n="0566b12"/>色聲說法。是故佛教。但是眾生心中影像。故華嚴
<lb n="0566b13"/>云。諸佛無有法。佛於何有說。但隨其自心。為說如
<lb n="0566b14"/>是法。</p>
<p id="pX45p0566b1403" type="inline" rend="margin-left:1em">三。亦本亦影。即大乘權教。謂以佛自宣說若
<lb n="0566b15"/>文若義。皆是妙觀察智相應淨識之所顯現。名本
<lb n="0566b16"/>質教。若聞者識上所變文義。為影像教。諸佛眾生。
<lb n="0566b17"/>互為增上緣。方有所起教。故唯識云。展轉增上力。
<lb n="0566b18"/>二識成決定。</p>
<p id="pX45p0566b1806" type="inline" rend="margin-left:1em">四。非本非影。即頓教也。非唯心外無
<lb n="0566b19"/>佛色聲。眾生心中影像亦空。以性本離故。相本絕
<lb n="0566b20"/>故。即無教之教耳。故淨名云。其說法者。無說無示。
<lb n="0566b21"/>其聽法者。無聞無得。</p>
<p id="pX45p0566b2109" type="inline" rend="margin-left:1em">今此所明。即第二句唯影非
<lb n="0566b22"/>本也。說者淨識等者。此中語勢。似於本影具足一
<lb n="0566b23"/>句。然意明唯影非本。雖云淨識所現。意顯大悲大
<lb n="0566b24"/>智為增上緣。又此但言佛為眾生增上緣。而不言
<lb n="0566c01"/>眾生為佛增上緣者。意在唯影也。又佛淨識。即是
<lb n="0566c02"/>眾生真心。佛現。即眾生現。二俱影也。引證文則明
<lb n="0566c03"/>矣。豈可見云淨識所現為增上緣。便作本影雙取。
<lb n="0566c04"/>同於權教。須以意通。不以文局。學者思之。</p>
<p id="pX45p0566c0417" type="inline" rend="margin-left:1em">故下。文
<lb n="0566c05"/>具云。一切諸法。唯依妄念而有差別。若離心念。則
<lb n="0566c06"/>無一切境界之相。</p>
<p id="pX45p0566c0608" type="inline" rend="margin-left:1em">是故下。結意。言自心者。即是妄
<lb n="0566c07"/>識。非謂真心。下文云。三界虗偽。唯心所作。離心即
<lb n="0566c08"/>無六塵境界。</p>
<lb n="0566c09"/>
<p id="pX45p0566c0901" rend="margin-left:1em">△三歸性。</p>
<lb n="0566c10"/>
<p id="pX45p0566c1001">三。歸性門。</p>
<p id="pX45p0566c1005" type="inline">此識無體。唯是真如。故下文云。是故一切
<lb n="0566c11"/>法。從本以來。離言說相。乃至唯是一心。故名真如。</p>
<lb n="0566c12"/>
<p id="pX45p0566c1201" rend="margin-left:1em">【記】歸性者。約真心以出體也。</p>
<p id="pX45p0566c1212" type="inline" rend="margin-left:1em">此識等者。則前門中。
<lb n="0566c13"/>
<anchor xml:id="begd1e5356"/>已<anchor xml:id="endd1e5356"/>收差別之境。但唯能變識心。今又攝前識心。<anchor xml:id="begd1e5362"/>但<anchor xml:id="endd1e5362"/>
<lb n="0566c14"/>是一心。一心。即真如性也。名為歸性。故云此識無
<lb n="0566c15"/>體也。其猶人睡作夢。見種種物。物不離夢。夢不離
<lb n="0566c16"/>人。即展轉推尋教法真實之體。極至於此。古人云。
<lb n="0566c17"/>心即是經。即斯義也。</p>
<p id="pX45p0566c1709" type="inline" rend="margin-left:1em">言一切者。即色心等法。非今
<lb n="0566c18"/>方爾。故云從本<anchor xml:id="begd1e5381"/>已<anchor xml:id="endd1e5381"/>來。超過離名字相。離心緣相。故
<lb n="0566c19"/>云乃至。然離言說。則非前音聲。離名字。則非前名
<lb n="0566c20"/>句文。離心緣。則非前唯識。一心真如。則成此歸性
<lb n="0566c21"/>門也。亦同圓覺疏云。生法本無。一切唯識。識如幻
<lb n="0566c22"/>夢。但是一心。楞嚴云。見與見緣。似現前境。元我覺
<lb n="0566c23"/>明也。</p>
<lb n="0566c24"/>
<p id="pX45p0566c2401" rend="margin-left:1em">△四無礙。</p>
<lb n="0567a01"/>
<p id="pX45p0567a0101">四。無礙門。謂於前三門。心境理事。同一緣起。混融無
<lb n="0567a02"/>礙。交徹相攝。以為教體。以一心法。有二門故。二皆各
<lb n="0567a03"/>攝一切法故。</p>
<lb n="0567a04"/>
<p id="pX45p0567a0401" rend="margin-left:1em">【記】無礙者。約三門無礙以出體也。謂於下正釋。心
<lb n="0567a05"/>即唯識門。境即隨相門理。即歸性門。事即一二門。
<lb n="0567a06"/>以對理成句。故重牒之。同一緣起者。上之三門。同
<lb n="0567a07"/>為一大法界緣起。謂境不自境。由心故境。心不自
<lb n="0567a08"/>心。由境故。心未有依真之妄。不從真生。未有隨妄
<lb n="0567a09"/>之真。不依妄顯。如是。則境是心境。心是境心。真即
<lb n="0567a10"/>妄真。妄即真妄。互相依倚。互相資假。隨有所闕。則
<lb n="0567a11"/>皆不成。故云同一緣起也。混融等者。即無障礙法
<lb n="0567a12"/>界也。謂若心若境。若理若事。一多即入。俱無礙故。
<lb n="0567a13"/>斯則動止縱橫。無非教體也。以一下。出所以。如上
<lb n="0567a14"/>心境理事得無障礙者。以一切法。不離二門。二門
<lb n="0567a15"/>唯一心故。以歸性。即當真如門。前二。即當生滅門。
<lb n="0567a16"/>二門不二。即是一心。以此一心融之。故得同一緣
<lb n="0567a17"/>起。無礙自在也。</p>
<lb n="0567a18"/>
<p id="pX45p0567a1801" rend="margin-left:1em">△六宗趣
(二)
。初標章。二列釋。</p>
<p id="pX45p0567a1812" type="inline" rend="margin-left:1em">初標章。</p>
<lb n="0567a19"/>
<p id="pX45p0567a1901">六。示所詮宗趣者當。部所崇曰宗。宗之所歸曰趣。有
<lb n="0567a20"/>二。</p>
<lb n="0567a21"/>
<p id="pX45p0567a2101" rend="margin-left:1em">【記】所詮宗趣者。前辨能詮文體。此明所詮義趣。義
<lb n="0567a22"/>中可尊可重可崇尚者。故名為宗。歸向往詣。故名
<lb n="0567a23"/>為趣。當部等者如法華宗一乘。涅槃宗佛性。華嚴
<lb n="0567a24"/>宗法界。維摩宗不思議解脫等。然宗有多種。若約
<lb n="0567b01"/>立敵相對以明宗者。即語之所表曰宗。此則但取
<lb n="0567b02"/>一期所論之義。如言聲是有法。定無常為宗等。若
<lb n="0567b03"/>約修習行人以明宗者。即心之所尚曰宗。如各隨
<lb n="0567b04"/>所習經律論等。今明一部所崇尚者。為尊為主。目
<lb n="0567b05"/>之為宗。宗於此者。終歸何義。謂令信解行此法故。
<lb n="0567b06"/>必至證入也。故曰宗之所歸。</p>
<lb n="0567b07"/>
<p id="pX45p0567b0701" rend="margin-left:1em">△二列釋
(二)
。初諸宗。二此論。</p>
<p id="pX45p0567b0712" type="inline" rend="margin-left:1em">初諸宗
(三)
。初正辨
<lb n="0567b08"/>明。二指此論。三會五教。</p>
<p id="pX45p0567b0810" type="inline" rend="margin-left:1em">先正辨明。二先總。次別。</p>
<lb n="0567b09"/>
<p id="pX45p0567b0901" rend="margin-left:1em">先總。</p>
<lb n="0567b10"/>
<p id="pX45p0567b1001">初。總辨諸宗。一切經論。通大小乘。宗途有五。</p>
<lb n="0567b11"/>
<p id="pX45p0567b1101" rend="margin-left:1em">【記】總開。如文。</p>
<lb n="0567b12"/>
<p id="pX45p0567b1201" rend="margin-left:1em">△次別
(五)
初小乘宗。二破相宗。三立相宗。四法性
<lb n="0567b13"/>宗。五法界宗。</p>
<p id="pX45p0567b1306" type="inline" rend="margin-left:1em">初小乘宗。</p>
<lb n="0567b14"/>
<p id="pX45p0567b1401">一。隨相法執宗。即小乘諸師。依阿含等經所立。以造
<lb n="0567b15"/>諸部小乘等論。</p>
<lb n="0567b16"/>
<p id="pX45p0567b1601" rend="margin-left:1em">【記】一下。隨相法執者。標名也。宗於事法。故云隨相。
<lb n="0567b17"/>計法定實。語云法執小乘諸師者。宗主也。根本。即
<lb n="0567b18"/>上座。大眾展轉分成二十部。阿含等者。所依經也。
<lb n="0567b19"/>等於正法念。佛本行等經。</p>
<p id="pX45p0567b1911" type="inline" rend="margin-left:1em">以造下。所造論也。即婆
<lb n="0567b20"/>沙俱舍等論。下諸門中例有此四。</p>
<lb n="0567b21"/>
<p id="pX45p0567b2101" rend="margin-left:1em">△二破相宗。</p>
<lb n="0567b22"/>
<p id="pX45p0567b2201">二。真空無相宗。即龍樹提婆。依般若等經所立。以造
<lb n="0567b23"/>中觀等論。</p>
<lb n="0567b24"/>
<p id="pX45p0567b2401" rend="margin-left:1em">【記】真空無相者。即色即空。空病亦空。故言真空。離
<lb n="0567c01"/>一切相。故云無相般若等。等於八部。及諸空經。中
<lb n="0567c02"/>觀等。等於百論。十二門論之類。</p>
<lb n="0567c03"/>
<p id="pX45p0567c0301" rend="margin-left:1em">△三立相宗。</p>
<lb n="0567c04"/>
<p id="pX45p0567c0401">三。唯識法相宗。即無著天親。依解深密等經所立。以
<lb n="0567c05"/>造唯識等論。</p>
<lb n="0567c06"/>
<p id="pX45p0567c0601" rend="margin-left:1em">【記】唯識法相者。唯遮境有。識揀心無。一切諸法。唯
<lb n="0567c07"/>識所變。宗相法故。名法相宗。唯識等。等於對法。百
<lb n="0567c08"/>法之類。</p>
<lb n="0567c09"/>
<p id="pX45p0567c0901" rend="margin-left:1em">△四法性宗。</p>
<lb n="0567c10"/>
<p id="pX45p0567c1001">四。如來藏緣起宗。即馬鳴堅慧。依楞伽等經所立。以
<lb n="0567c11"/>造起信等論。</p>
<lb n="0567c12"/>
<p id="pX45p0567c1201" rend="margin-left:1em">【記】如來藏緣起者。即如來藏心。隨染淨緣。起成諸
<lb n="0567c13"/>法也。楞伽等。等於勝鬘。密嚴等經。起信等。等於佛
<lb n="0567c14"/>性。寶性等論。</p>
<lb n="0567c15"/>
<p id="pX45p0567c1501" rend="margin-left:1em">△五法界宗。</p>
<lb n="0567c16"/>
<p id="pX45p0567c1601">五。圓融具德宗。謂事事無礙主伴具足。重重無盡。即
<lb n="0567c17"/>華嚴經。</p>
<lb n="0567c18"/>
<p id="pX45p0567c1801" rend="margin-left:1em">【記】圓融具德者。圓謂圓滿。性相周徧。融。謂融和。理
<lb n="0567c19"/>事無礙。具德者。重重無盡。一塵一毛。無不稱性。無
<lb n="0567c20"/>不包徧。如前圓教中明。</p>
<lb n="0567c21"/>
<p id="pX45p0567c2101" rend="margin-left:1em">△二指此論。</p>
<lb n="0567c22"/>
<p id="pX45p0567c2201">今此論宗。當其第四門也。</p>
<lb n="0567c23"/>
<p id="pX45p0567c2301" rend="margin-left:1em">【記】第四者。即如來藏緣起宗。以論所詮。明如來藏。
<lb n="0567c24"/>不生不滅與生滅和合。名阿黎耶等。廣辨染淨諸
<lb n="0568a01"/>法緣起故。</p>
<lb n="0568a02"/>
<p id="pX45p0568a0201" rend="margin-left:1em">△三會五教。</p>
<lb n="0568a03"/>
<p id="pX45p0568a0301">然此五宗。對前五教。互有寬陿。</p>
<p id="pX45p0568a0313" type="inline">教則一經容有多教。
<lb n="0568a04"/>宗則一宗容具多經。隨何經中。皆此宗故。</p>
<lb n="0568a05"/>
<p id="pX45p0568a0501" rend="margin-left:1em">【記】然但佛說成教。人尚曰宗。宗教不異。由是本疏
<lb n="0568a06"/>隨教而辨。今則以經料揀。故有寬狹不同也。一經
<lb n="0568a07"/>容多教者。如華嚴中。具說十惡十善。即人天教也。
<lb n="0568a08"/>說四諦十二因緣。即小乘教。具列地位。即分教。三
<lb n="0568a09"/>天偈云。法性本空寂。無取亦無見。性空即是佛。不
<lb n="0568a10"/>可得思量。即始教。如心佛亦爾。如佛眾生然。心佛
<lb n="0568a11"/>及眾生。是三無差別。即終教。初發心時。便成正覺。
<lb n="0568a12"/>即頓教。一切無礙。即圓教也。餘經之中。或五四三
<lb n="0568a13"/>二。多少不定。</p>
<p id="pX45p0568a1306" type="inline" rend="margin-left:1em">宗具多經者。如此一論宗中。宗百餘
<lb n="0568a14"/>本大乘經也。</p>
<p id="pX45p0568a1406" type="inline" rend="margin-left:1em">隨何等者。但是諸經了義。皆此所宗。
<lb n="0568a15"/>又如一切經中空義。皆是三論所宗。餘皆倣此。</p>
<p id="pX45p0568a1519" type="inline" rend="margin-left:1em">此
<lb n="0568a16"/>上所明。但約宗教俱寬義說。若約狹義。如前五教。
<lb n="0568a17"/>各詮一義。互不相通。如一經只詮一義。此名教狹。
<lb n="0568a18"/>宗隨教說。亦復如是。此名宗狹也。</p>
<lb n="0568a19"/>
<p id="pX45p0568a1901" rend="margin-left:1em">△二此論
(二)
。先總。次別。</p>
<p id="pX45p0568a1910" type="inline" rend="margin-left:1em">先總。</p>
<lb n="0568a20"/>
<p id="pX45p0568a2001">後。唯明此論。</p>
<p id="pX45p0568a2006" type="inline">又有總別。</p>
<p id="pX45p0568a2010" type="inline">總以一心法義為宗。信行得
<lb n="0568a21"/>果為趣。</p>
<lb n="0568a22"/>
<p id="pX45p0568a2201" rend="margin-left:1em">【記】一心法義者。以此論中所詮義理。雖則廣多。然
<lb n="0568a23"/>所宗尚者。皆為顯示一心法三大義也。故為其宗。</p>
<lb n="0568a24"/>
<p id="pX45p0568a2401" rend="margin-left:1em">宗此法義者。意在何也。為令生信。正解不謬。依解
<lb n="0568b01"/>修行。行成入證。證極得果。歸此一心。故名為趣。然
<lb n="0568b02"/>若信一味空理。則厭欣都絕。若信一向法相。則聖
<lb n="0568b03"/>凡懸隔。斯皆不能起行趣證。今令信一心是凡聖
<lb n="0568b04"/>之源。但由迷悟。使之有異。則必能起修。庶幾果證
<lb n="0568b05"/>矣。</p>
<lb n="0568b06"/>
<p id="pX45p0568b0601" rend="margin-left:1em">△次別
(二)
。初列釋。二結示。</p>
<p id="pX45p0568b0611" type="inline" rend="margin-left:1em">初列釋。</p>
<lb n="0568b07"/>
<p id="pX45p0568b0701">別者。有五對。</p>
<p id="pX45p0568b0706" type="inline">一。教義對。教說為宗。義意為趣。如下文
<lb n="0568b08"/>令捨言取意等。二。理事對。舉事為宗。顯理為趣。如從
<lb n="0568b09"/>生滅門入真如門等。三。境行對。以真俗境為宗。止觀
<lb n="0568b10"/>行為趣四。證信對。以成信不退為宗。登地入證為趣。
<lb n="0568b11"/>五。因果對。以因為宗。克果為趣。</p>
<lb n="0568b12"/>
<p id="pX45p0568b1201" rend="margin-left:1em">【記】教說等者。以言詮義。義顯言亡。如乘筏渡河。至
<lb n="0568b13"/>岸捨筏。</p>
<p id="pX45p0568b1304" type="inline" rend="margin-left:1em">如下文者。具云。當知如來善巧方便。假以
<lb n="0568b14"/>言說。引導眾生。其旨趣者。皆為離念。歸於真如。理
<lb n="0568b15"/>事者。先宗後趣。合云事理。下有倣此。</p>
<p id="pX45p0568b1515" type="inline" rend="margin-left:1em">舉事等者。廣
<lb n="0568b16"/>說生滅染淨者。皆為歸於真如理故。</p>
<p id="pX45p0568b1615" type="inline" rend="margin-left:1em">如從等者。文
<lb n="0568b17"/>云。復次顯示從生滅門。即入真如門。所謂推求五
<lb n="0568b18"/>陰色之與心。六塵境界。畢竟無念。乃至若能觀察
<lb n="0568b19"/>知心無念。即得隨順入真如門。以真俗等者。真理
<lb n="0568b20"/>一味。向即心絕。俗境萬差。觀則智起。因此以成止
<lb n="0568b21"/>觀二門。故下文云。所言止者。謂止一切境界相。隨
<lb n="0568b22"/>順奢摩他觀義故。所言觀者。謂分別因緣生滅相。
<lb n="0568b23"/>隨順毗鉢舍那觀義故。</p>
<p id="pX45p0568b2310" type="inline" rend="margin-left:1em">成信。即十信位緣。不退。即
<lb n="0568b24"/>三賢<anchor xml:id="begd1e5824"/>已<anchor xml:id="endd1e5824"/>上。地前比觀。未造真如。意在登地親證聖
<lb n="0568c01"/>性。</p>
<p id="pX45p0568c0102" type="inline" rend="margin-left:1em">以因等者。地上所行十波羅蜜。意在尅證佛果
<lb n="0568c02"/>菩提。</p>
<lb n="0568c03"/>
<p id="pX45p0568c0301" rend="margin-left:1em">△二結示。</p>
<lb n="0568c04"/>
<p id="pX45p0568c0401">此五是從前起後。漸漸相由矣。</p>
<lb n="0568c05"/>
<p id="pX45p0568c0501" rend="margin-left:1em">【記】相由者。初由教故得義。二由義中事。故顯理。三
<lb n="0568c06"/>由事理為境故。以成止觀行。四由止觀故。入證地
<lb n="0568c07"/>位。五由入證。故得果。斯則展轉相因。從淺至深。傳
<lb n="0568c08"/>論宗趣也。</p>
<lb n="0568c09"/>
<p id="pX45p0568c0901" rend="margin-left:1em">△二隨文註解
(二)
。初解名題。二釋文義。</p>
<p id="pX45p0568c0916" type="inline" rend="margin-left:1em">初解名
<lb n="0568c10"/>題
(三)
。初論題目。二造論主。三譯論人。</p>
<p id="pX45p0568c1015" type="inline" rend="margin-left:1em">初論題目。</p>
<lb n="0568c11"/>
<p id="pX45p0568c1101">大乘起信論。</p>
<lb n="0568c12"/>
<p id="pX45p0568c1201" rend="margin-left:1em">【疏】大者。當體為目。包含為義。乘者。就喻為稱。運載
<lb n="0568c13"/>為功。</p>
<p id="pX45p0568c1303" type="inline" rend="margin-left:1em">大乘。即所信之境。起信。即能信之心。心境合
<lb n="0568c14"/>目也。</p>
<p id="pX45p0568c1403" type="inline" rend="margin-left:1em">此則大乘之起信。又亦起大乘之信。</p>
<lb n="0568c15"/>
<p id="pX45p0568c1501" rend="margin-left:1em">【記】論題。中二。初。釋前四字。四。今初總釋四字。</p>
<p id="pX45p0568c1518" type="inline" rend="margin-left:1em">言當
<lb n="0568c16"/>體者。不同權教解大者揀小為義。大外有小可揀。
<lb n="0568c17"/>豈成至大。今以心性。體無際畔。絕諸分量。心行處
<lb n="0568c18"/>滅。言語道斷。無以名之。彊名為大。然大有二義。一。
<lb n="0568c19"/>是常義。謂豎通三世。無始無終。無有一法先之。唯
<lb n="0568c20"/>此先於諸法。故名大也。涅槃云。所言大者。名之為
<lb n="0568c21"/>常。二者。偏義。謂橫該十方。十方窮之。無有邊涯。涅
<lb n="0568c22"/>槃又云。所言大者。其性廣博。猶如虗空。</p>
<p id="pX45p0568c2216" type="inline" rend="margin-left:1em">包含者。以
<lb n="0568c23"/>論云。是心則攝一切世間出世間法。又經云。心精
<lb n="0568c24"/>徧圓。含裹十方等。體若不徧。寧曰包含。若不包含。
<lb n="0569a01"/>豈名為大。由是包含。是大之義也。</p>
<p id="pX45p0569a0114" type="inline" rend="margin-left:1em">運載等者。然乘
<lb n="0569a02"/>有五種。謂人。天。聲聞緣覺。菩薩。雖則皆有運載之
<lb n="0569a03"/>功。總名為乘。</p>
<p id="pX45p0569a0306" type="inline" rend="margin-left:1em">且義有大小。而載有近遠。人乘者。謂
<lb n="0569a04"/>三歸五戒。運載眾生。越於三塗。生於人間。其猶小
<lb n="0569a05"/>船。纔過谿㵎。天乘者。謂上品十善。及四禪八定。運
<lb n="0569a06"/>載眾生。越於四洲。達於上界。如以次船。渡小江河。
<lb n="0569a07"/>聲聞乘者。謂四諦法門。緣覺乘者。謂十二因緣法
<lb n="0569a08"/>門。皆能運載眾生。越於三界。到有餘無餘涅槃。成
<lb n="0569a09"/>阿羅漢。及辟支佛皆如大船。越大江河。菩薩乘者。
<lb n="0569a10"/>謂悲智六度法門。運載眾生。總越三界二乘之境。
<lb n="0569a11"/>到無上菩提。大般涅槃之彼岸也。如乘大舶。過於
<lb n="0569a12"/>大海。法華云。若有眾生。從佛世尊。聞法信受勤修
<lb n="0569a13"/>精進。求一切智。佛智。自然智。無師智。如來知見。力
<lb n="0569a14"/>無所畏。愍念安樂無量眾生。利益天人。度脫一切。
<lb n="0569a15"/>是名大乘。菩薩求此乘故。名為摩訶薩。此乃由能
<lb n="0569a16"/>乘有利鈍。故所乘有勝劣。令所越有廣狹。俾所至
<lb n="0569a17"/>有近遠。</p>
<p id="pX45p0569a1704" type="inline" rend="margin-left:1em">今言乘者。則第五菩薩乘也。然上所說。但
<lb n="0569a18"/>約常塗以六度萬行為所乘體。今此論中明所乘
<lb n="0569a19"/>者。直約體相二大。故下文云。一切諸佛。本所乘故。
<lb n="0569a20"/>一切菩薩。皆乘此法。到如來地故等。由是亦名佛
<lb n="0569a21"/>乘。一乘。最上乘。今就通稱。但言大也。言雖不異。其
<lb n="0569a22"/>義不同。由是此文。逈異常說。常塗又說。須待能所
<lb n="0569a23"/>相契。方得名乘。今論直目眾生心。以為大乘法。豈
<lb n="0569a24"/>得須具能所耶。故涅槃云。佛性者。名為一乘。</p>
<p id="pX45p0569a2418" type="inline" rend="margin-left:1em">大乘
<lb n="0569b01"/>下。舉所信以明能信。謂由有此一心三大為勝境
<lb n="0569b02"/>故。緣此勝境而發忍樂之心。名為起信。若不然者。
<lb n="0569b03"/>信何法。是何信耶。信憑何起耶。是故心境合為目
<lb n="0569b04"/>也。</p>
<p id="pX45p0569b0402" type="inline" rend="margin-left:1em">大乘之起信者。謂由大乘為所緣境故。而發得
<lb n="0569b05"/>能緣信心。此則緣大乘以起信心。非起餘心也。所
<lb n="0569b06"/>緣勝而能緣劣。大乘之起信。依主得名。此約境以
<lb n="0569b07"/>顯心也。</p>
<p id="pX45p0569b0704" type="inline" rend="margin-left:1em">又亦下。對宗以別行。謂信通大小。理宜揀
<lb n="0569b08"/>之。今起大乘之信。非起餘信。即以別揀通。亦依主
<lb n="0569b09"/>釋也。</p>
<lb n="0569b10"/>
<p id="pX45p0569b1001" rend="margin-left:1em">【疏】又大者就義。謂體相用。乘者就人。謂菩薩等。</p>
<lb n="0569b11"/>
<p id="pX45p0569b1101" rend="margin-left:1em">【記】又大下。二。別釋大乘也。</p>
<p id="pX45p0569b1111" type="inline" rend="margin-left:1em">就義等者。論云。所言義
<lb n="0569b12"/>者。則有三種。云何為三。一者。體大。謂一切法。真如
<lb n="0569b13"/>平等不增減故。二者。相大。謂如來藏。具足無量性
<lb n="0569b14"/>功德故。三者。用大。能生一切世間。出世間善因果
<lb n="0569b15"/>故。</p>
<p id="pX45p0569b1502" type="inline" rend="margin-left:1em">就人等者。論云。一切諸佛。本所乘故。一切菩薩。
<lb n="0569b16"/>皆乘此法。到如來地故。</p>
<p id="pX45p0569b1610" type="inline" rend="margin-left:1em">準本疏說。於三大之中。體
<lb n="0569b17"/>相是所乘。用大為能乘。三大之中唯一心轉。是故
<lb n="0569b18"/>亦大亦乘。持業釋也。</p>
<lb n="0569b19"/>
<p id="pX45p0569b1901" rend="margin-left:1em">【疏】又依雜集論。由與七種大性相應。故名大乘。</p>
<p id="pX45p0569b1919" type="inline" rend="margin-left:1em">一
<lb n="0569b20"/>境。二行。三智。四精進。五方便善巧。六證得。七業。</p>
<lb n="0569b21"/>
<p id="pX45p0569b2101" rend="margin-left:1em">【記】又依下。三。別釋大字也。</p>
<p id="pX45p0569b2111" type="inline" rend="margin-left:1em">七種相應者。此皆約人
<lb n="0569b22"/>而說。</p>
<p id="pX45p0569b2203" type="inline" rend="margin-left:1em">境大性者。以諸佛所說廣大教法為所緣故。
<lb n="0569b23"/>行者。自利利他二利行故。智者。我空法空二無分
<lb n="0569b24"/>別智故。精進者。三祇修行無疲厭故。方便者。不住
<lb n="0569c01"/>生死及涅槃故。證得者。佛地功德悉圓滿故。業者
<lb n="0569c02"/>應現十方化眾生故。上六如初。皆言大性。</p>
<p id="pX45p0569c0217" type="inline" rend="margin-left:1em">然於七
<lb n="0569c03"/>中。前五是因。後二是果。果中之二。前體。後用。體即
<lb n="0569c04"/>智淨相。用則不思議業相。亦即四鏡之後二也。</p>
<p id="pX45p0569c0419" type="inline" rend="margin-left:1em">莊
<lb n="0569c05"/>嚴。瑜伽。顯揚等論。並同此說。</p>
<lb n="0569c06"/>
<p id="pX45p0569c0601" rend="margin-left:1em">【疏】起。謂發起。以有本覺內熏為因。善友聞熏為緣。
<lb n="0569c07"/>於此勝境。發希有信。能令心淨。如水清珠。何故但
<lb n="0569c08"/>明信而不言餘行。以是行本故。論為初機故。故下
<lb n="0569c09"/>文云。自信<anchor xml:id="begd1e6095"/>己<anchor xml:id="endd1e6095"/>性。知心妄動。修遠離法。又華嚴云。信
<lb n="0569c10"/>為道源功德母等。</p>
<lb n="0569c11"/>
<p id="pX45p0569c1101" rend="margin-left:1em">【記】起謂下。四。別釋起信二。初。正明。</p>
<p id="pX45p0569c1114" type="inline" rend="margin-left:1em">以有本覺等者。
<lb n="0569c12"/>約因緣以明發起也。夫有為法起。必因緣力。因緣
<lb n="0569c13"/>互闕。皆不成立。今信所起。須具因緣。故論云。自有
<lb n="0569c14"/>熏習之力
(自體相熏)
。又為佛菩薩等慈悲願護故
(用熏)
。能
<lb n="0569c15"/>起厭苦之心
(信心)
。乃能進趣。向涅槃道。</p>
<p id="pX45p0569c1516" type="inline" rend="margin-left:1em">勝境者。如下
<lb n="0569c16"/>所說信真如。及佛。法。僧。以信真如。是萬法本。佛是
<lb n="0569c17"/>報身。法是六度萬行。僧是地上菩薩。并餘三寶四
<lb n="0569c18"/>諦。最為勝故。</p>
<p id="pX45p0569c1806" type="inline" rend="margin-left:1em">希有信者。以所信之境勝故。令能信
<lb n="0569c19"/>之心。則為希有也。若信釋迦彌勒是佛等。則為易
<lb n="0569c20"/>有。今信眾生心中真如。是凡聖通依。迷之則六趣
<lb n="0569c21"/>無窮。悟之則三資不斷。此為難有。如信皇后王胎。
<lb n="0569c22"/>貧女聖孕。難易可知。此上五句。解起字也。</p>
<p id="pX45p0569c2217" type="inline" rend="margin-left:1em">能令下。
<lb n="0569c23"/>釋信字。水清珠者。清水珠也。謂眾生心如水。疑如
<lb n="0569c24"/>濁。信如珠。珠投濁水。水必澄徹。信起疑心。心必清
<lb n="0570a01"/>淨。故唯識云。於實德能。深忍樂欲心淨為性。如水
<lb n="0570a02"/>清珠。能清濁水。金剛亦云。信心清淨。則生實相。信
<lb n="0570a03"/>即清淨心也。</p>
<p id="pX45p0570a0306" type="inline" rend="margin-left:1em">何故下。二。通防。問意云。從因至果。有
<lb n="0570a04"/>無量行門。何故此中。獨明於信。又信是最淺之法。
<lb n="0570a05"/>望於解行證果。未足為奇。如何題中唯明此耶。</p>
<p id="pX45p0570a0519" type="inline" rend="margin-left:1em">行
<lb n="0570a06"/>本者。答前問也。信之一法。為入道之弄引。河沙善
<lb n="0570a07"/>品。因之而起。苟無其信。安能起行而至證果。</p>
<p id="pX45p0570a0718" type="inline" rend="margin-left:1em">為初
<lb n="0570a08"/>機者。答第二問。初機。即十信菩薩。位居外凡。未入
<lb n="0570a09"/>劫數。今論正被此輩。故下文云。是中依未入正定
<lb n="0570a10"/>聚眾生。故說修行信心。然是初機之上根也。根若
<lb n="0570a11"/>稍下。則先入小乘。漸次之大。自信<anchor xml:id="begd1e6183"/>己<anchor xml:id="endd1e6183"/>性等。及華嚴
<lb n="0570a12"/>文。並證行本之義。此義前未說故。故偏引證。初機
<lb n="0570a13"/>之義。懸談<anchor xml:id="begd1e6194"/>已<anchor xml:id="endd1e6194"/>明。故此不說。餘文可見。</p>
<lb n="0570a14"/>
<p id="pX45p0570a1401" rend="margin-left:1em">【疏】論者。建立決了可軌文言。判說甚深法相道理。
<lb n="0570a15"/>依決判義。名之為論。</p>
<p id="pX45p0570a1509" type="inline" rend="margin-left:1em">又論者。集法議論也。謂假立
<lb n="0570a16"/>賓主。往復徵析。論量正理。故名為論。</p>
<lb n="0570a17"/>
<p id="pX45p0570a1701" rend="margin-left:1em">【記】論者下。二釋論字。然論有二類。謂宗。釋也。釋論。
<lb n="0570a18"/>即隨解佛經。猶如章疏。即智度。金剛。法華論等。皆
<lb n="0570a19"/>此類也。宗論。即宗經建立。如瑜伽。唯識。婆沙。俱舍
<lb n="0570a20"/>等。</p>
<p id="pX45p0570a2002" type="inline" rend="margin-left:1em">建立下。此約宗經解論字。謂建立決定顯了可
<lb n="0570a21"/>為軌則文句言辭。判斷宣說佛經之中。深妙法義
<lb n="0570a22"/>行相理趣也。</p>
<p id="pX45p0570a2206" type="inline" rend="margin-left:1em">依決下。結名為論者。是決判義也。</p>
<p id="pX45p0570a2219" type="inline" rend="margin-left:1em">又
<lb n="0570a23"/>論下。約立理解論字。謂纂集教法。商議論量。自問
<lb n="0570a24"/>自答。往復徵詰。開析道理。發揮真趣。令正理成立。
<lb n="0570b01"/>邪宗摧破也。</p>
<p id="pX45p0570b0106" type="inline" rend="margin-left:1em">此上二解。前釋。後宗。或可俱約宗論。
<lb n="0570b02"/>非釋論也。</p>
<p id="pX45p0570b0205" type="inline" rend="margin-left:1em">然此五字之中。有法有喻。約理約行。體
<lb n="0570b03"/>用心境。因果教義。總為題目也。如前開題處說。</p>
<p id="pX45p0570b0319" type="inline" rend="margin-left:1em">又
<lb n="0570b04"/>此一論五分之文。亦不出題中五字。謂解釋分中
<lb n="0570b05"/>顯示正義。對治邪執。是大。分別發趣道相。是乘。修
<lb n="0570b06"/>行信心分。是起信。初後二分。義當於論。立義分中。
<lb n="0570b07"/>即通大等四字。</p>
<lb n="0570b08"/>
<p id="pX45p0570b0801" rend="margin-left:1em">△二造論主。</p>
<lb n="0570b09"/>
<p id="pX45p0570b0901">馬鳴菩薩造。</p>
<lb n="0570b10"/>
<p id="pX45p0570b1001" rend="margin-left:1em">【疏】名馬鳴者。此菩薩初生之時。感動諸馬。悲鳴不
<lb n="0570b11"/>
<anchor xml:id="begd1e6272"/>已<anchor xml:id="endd1e6272"/>。又善能撫琴以宣法音。諸馬聞之。咸悉悲鳴。中
<lb n="0570b12"/>印土月氏國王。將欲試驗以行正法。取馬七匹。絕
<lb n="0570b13"/>其水草。<anchor xml:id="begd1e6282"/>已<anchor xml:id="endd1e6282"/>經六日。至第七日。宣告集眾。王躳禮請。
<lb n="0570b14"/>升座說法。令於眾中。以草穀等飤其餓馬。馬皆不
<lb n="0570b15"/>食。唯悲鳴垂淚。諦聽法要。於是遠近敬伏從化。故
<lb n="0570b16"/>名馬鳴。</p>
<p id="pX45p0570b1604" type="inline" rend="margin-left:1em">言菩薩者。具云菩提薩埵。此云覺有情。亦
<lb n="0570b17"/>有三釋。一。約境。所求所度。二。約心。有覺悟之智。餘
<lb n="0570b18"/>情慮之識。三。約能所。所求能求。三皆如次配覺及
<lb n="0570b19"/>有情。</p>
<p id="pX45p0570b1903" type="inline" rend="margin-left:1em">造者。製作。佛滅度後。六百年內所造也。故摩
<lb n="0570b20"/>訶摩耶經云。如來滅後六百歲<anchor xml:id="begd1e6311"/>已<anchor xml:id="endd1e6311"/>。諸外道等。邪見
<lb n="0570b21"/>兢興。毀滅佛法。有一比丘。名曰馬鳴。善說法要。降
<lb n="0570b22"/>伏一切諸外道輩。</p>
<lb n="0570b23"/>
<p id="pX45p0570b2301" rend="margin-left:1em">【記】名下。初。釋馬鳴。初生等者。一義。又善等者。二義。
<lb n="0570b24"/>中印等者。三義。咸。皆也。躬。身也。餘並如文。</p>
<p id="pX45p0570b2417" type="inline" rend="margin-left:1em">二。釋菩
<lb n="0570c01"/>薩。具云等者。以此方時俗。不貴秦音。故存梵語。厭
<lb n="0570c02"/>繁好簡。又削提埵二字。由是但云菩薩。</p>
<p id="pX45p0570c0216" type="inline" rend="margin-left:1em">亦者。例前
<lb n="0570c03"/>義也。例前馬鳴之三義故。</p>
<p id="pX45p0570c0311" type="inline" rend="margin-left:1em">所求是佛。佛即是覺。所
<lb n="0570c04"/>度是生。生即有情也。此即全取所求所度之境。以
<lb n="0570c05"/>彰能求能度之人。即有財釋。覺悟智者。即始覺之
<lb n="0570c06"/>智。情慮識者。即六染等識。此亦全取所有覺智情
<lb n="0570c07"/>識。以立能有者名。亦有財釋。所求是佛智。佛智即
<lb n="0570c08"/>是覺。能求是自身。自身即有情。此即求菩提之薩
<lb n="0570c09"/>埵。以勝顯劣。依主釋也。</p>
<p id="pX45p0570c0910" type="inline" rend="margin-left:1em">此三義中。初唯約境。次唯
<lb n="0570c10"/>約心。後雙約心境。又初約悲智。二約真妄。三約人
<lb n="0570c11"/>法。由是約心境悲智真妄人法以明菩薩。理無不
<lb n="0570c12"/>盡也。又智度論云。菩提。為無上智慧。亦名為覺。亦
<lb n="0570c13"/>名為道。薩埵云眾生。或云大心。或云勇猛心。小品
<lb n="0570c14"/>云。是為覺一切法無障礙故。名為菩薩。當為大眾
<lb n="0570c15"/>作上首故。名摩訶薩。道行云。是人於一切法悉了
<lb n="0570c16"/>知故。名菩薩。天上天下最尊勝故。名摩訶薩。三釋
<lb n="0570c17"/>造字。製作者。揀非撰述也。佛滅等者。明造論時。二
<lb n="0570c18"/>五百初。解脫者少。故造此論以被入證也。摩耶等
<lb n="0570c19"/>者。準摩訶衍論說。有六馬鳴。前後異出。一者。勝頂
<lb n="0570c20"/>王經說。佛成道十七日。有一外道。問難於佛。名曰
<lb n="0570c21"/>馬鳴。二者。摩尼清淨經說。佛滅後一百年。有一菩
<lb n="0570c22"/>薩出世。名曰馬鳴。三者。變化功德經說。佛滅度後
<lb n="0570c23"/>三百年。有一菩薩出世。名曰馬鳴。四者。如疏所引。
<lb n="0570c24"/>五者。常德三昧經說。佛滅後八百年。有一菩薩。出
<lb n="0571a01"/>世。名曰馬鳴。六者。莊嚴三昧經說。過去有一菩薩。
<lb n="0571a02"/>名曰馬鳴。具說有六。今當第四矣。然準大論所說。
<lb n="0571a03"/>此菩薩道成先劫。號大光明佛。今乃助化。示居八
<lb n="0571a04"/>地。父名盧伽。母名瞿那。又名功德日菩薩。如別處
<lb n="0571a05"/>明。輩。流類也。</p>
<lb n="0571a06"/>
<p id="pX45p0571a0601" rend="margin-left:1em">△三譯論人。</p>
<lb n="0571a07"/>
<p id="pX45p0571a0701">真諦三藏譯。</p>
<lb n="0571a08"/>
<p id="pX45p0571a0801" rend="margin-left:1em">【疏】總有二譯。</p>
<p id="pX45p0571a0806" type="inline" rend="margin-left:1em">一。西印度優禪尼國。沙門波羅末陀。
<lb n="0571a09"/>此云真諦。梁元帝承聖三年。於衡州建興寺譯成
<lb n="0571a10"/>一卷二十四紙。月氏國婆首那王子譯語。沙門智
<lb n="0571a11"/>愷筆授。沙門慧顯慧旻曇振等。并黃鉞大將軍太
<lb n="0571a12"/>保蕭勃證義。然此三藏。梁陳二代。勅譯經論。總三
<lb n="0571a13"/>十四部。一百四十一卷。其博解神異。具如譯經記。</p>
<lb n="0571a14"/>
<p id="pX45p0571a1401" rend="margin-left:1em">二。于闐國沙門。實叉難陀。此云喜學。大周則天時。
<lb n="0571a15"/>於東都佛授記寺譯成兩卷。亦二十四紙。沙門波
<lb n="0571a16"/>崙玄軌筆授。復禮綴文。弘景法寶法藏等證義。今
<lb n="0571a17"/>解前譯。</p>
<lb n="0571a18"/>
<p id="pX45p0571a1801" rend="margin-left:1em">【記】波羅末陀。亦名拘那羅陀。此云親依。</p>
<p id="pX45p0571a1816" type="inline" rend="margin-left:1em">梁元帝等
<lb n="0571a19"/>者。以此三藏。是梁武帝太清二年戊辰歲。見帝於
<lb n="0571a20"/>寶雲殿。帝勅譯經。自太清二年。迄元帝承聖三年
<lb n="0571a21"/>歲次甲戌。於正觀等寺。譯金光明。彌勒下生等經。
<lb n="0571a22"/>起信論等一十一部。合二十卷。此論乃是其年九
<lb n="0571a23"/>月十日。與京邑英賢慧顯智愷等。於衡州建興寺
<lb n="0571a24"/>譯。并翻論旨玄文二十卷。屬候景作亂。遂欲汎舶
<lb n="0571b01"/>西歸。遇風飄還。廣州刺史。留住制止寺。請譯經論。
<lb n="0571b02"/>自陳永定元年。至太建元年<anchor xml:id="begd1e6469"/>己<anchor xml:id="endd1e6469"/>丑。更譯佛阿毗曇
<lb n="0571b03"/>論。及俱舍論等。總梁陳二代。共譯經論。三十四部。
<lb n="0571b04"/>一百四十一卷。博解者。</p>
<p id="pX45p0571b0410" type="inline" rend="margin-left:1em">羣藏廣部。罔不措懷。藝術
<lb n="0571b05"/>異解。例素諳練。</p>
<p id="pX45p0571b0507" type="inline" rend="margin-left:1em">神異者。或敷座以憑河。或當暑而
<lb n="0571b06"/>無汗。餘如疏文大周者。以則天初載二年九月九
<lb n="0571b07"/>日。改國號為大周。改元為天授元年。故曰大周則
<lb n="0571b08"/>天也。</p>
<p id="pX45p0571b0803" type="inline" rend="margin-left:1em">懈前譯者。以後譯之本。是疏主證義。恐涉情
<lb n="0571b09"/>黨。故解他本。</p>
<lb n="0571b10"/>
<p id="pX45p0571b1001" rend="margin-left:1em">△二解文義
(三)
。初歸敬述意。二正述論文。三總結
<lb n="0571b11"/>迴向。</p>
<p id="pX45p0571b1103" type="inline" rend="margin-left:1em">初歸敬述意
(二)
。初歸依三寶。二述造論意。</p>
<lb n="0571b12"/>
<p id="pX45p0571b1201" rend="margin-left:1em">初歸依三寶。</p>
<lb n="0571b13"/>
<p id="pX45p0571b1301" rend="margin-left:1em">【疏】歸三寶者。略有六意一。荷恩德故。二。請加護故。
<lb n="0571b14"/>三。令生信故。四。為儀式故。五。表尊勝故。六。顯益物
<lb n="0571b15"/>故。</p>
<lb n="0571b16"/>
<p id="pX45p0571b1601" rend="margin-left:1em">【記】歸依三寶。諸論具闕不同。有具歸者。如智論等
<lb n="0571b17"/>有唯歸佛者。如地持論等。有唯歸人者。如十地論
<lb n="0571b18"/>等。有並不歸者。如十二門論等。此乃各隨作者之
<lb n="0571b19"/>意。今所歸者。具也。荷恩者。佛大慈悲。故垂之以教。
<lb n="0571b20"/>教不自闡。傳之以僧使我於苦不至。於樂有得。即
<lb n="0571b21"/>知三寶於我大有恩德。為感荷故而歸命之。</p>
<p id="pX45p0571b2118" type="inline" rend="margin-left:1em">加護
<lb n="0571b22"/>者。將欲造論。摧邪顯正。先歸三寶。請以冥資。助增
<lb n="0571b23"/>智慧。使其通曉。故云加也。恐其魔嬈。有成難事。假
<lb n="0571b24"/>以威力。防外障緣。故云護也。生信者。論主示居因
<lb n="0571c01"/>位。種智未圓。所述論文。恐鮮有信。承力而作。必信
<lb n="0571c02"/>無疑。</p>
<p id="pX45p0571c0203" type="inline" rend="margin-left:1em">儀式者。夫臣子之道。欲有所作。必先告於君
<lb n="0571c03"/>父。今遺法弟子。將造論文。必先歸命三寶。為後代
<lb n="0571c04"/>儀式也。</p>
<p id="pX45p0571c0404" type="inline" rend="margin-left:1em">尊勝者。三寶尊重。首出眾物。為世良田。論
<lb n="0571c05"/>初歸之。表殊勝也。益物者。然佛法僧。能益庶品。其
<lb n="0571c06"/>利博哉。凡愚迷倒。莫有知者。故伸歸命。以顯於物
<lb n="0571c07"/>有大利益也。</p>
<lb n="0571c08"/>
<p id="pX45p0571c0801" rend="margin-left:1em">△科中分二。初能歸分齊。二所歸三寶。</p>
<p id="pX45p0571c0816" type="inline" rend="margin-left:1em">初能歸
<lb n="0571c09"/>分齊。</p>
<lb n="0571c10"/>
<p id="pX45p0571c1001">歸命盡十方。</p>
<lb n="0571c11"/>
<p id="pX45p0571c1101" rend="margin-left:1em">【疏】歸命二字。顯能歸至誠也。歸者。是依投。趣向義。
<lb n="0571c12"/>命者。總御諸根。一身之要。人之所重莫不為先。舉
<lb n="0571c13"/>此無二之命。以奉無上之尊。</p>
<p id="pX45p0571c1312" type="inline" rend="margin-left:1em">又歸者。是還源義。眾
<lb n="0571c14"/>生六根。從一心起而背自源。馳趣六塵。今舉命根。
<lb n="0571c15"/>總攝六情。還歸一心。一心。即一體三寶。厭能歸之
<lb n="0571c16"/>體。必具三業。欲顯佛有天眼。天耳。他心故。又圓滿
<lb n="0571c17"/>三業善故。成就三輪因故。或見不聞處。聞不見處。
<lb n="0571c18"/>不見不聞處。則身語意。如次歸依。在見聞處。則三
<lb n="0571c19"/>業皆歸。今云歸命。是意。意業最重矣。</p>
<lb n="0571c20"/>
<p id="pX45p0571c2001" rend="margin-left:1em">【記】歸者下。先。釋文二。初。事。相釋。依投等四字。共成
<lb n="0571c21"/>歸義。謂歸依。歸投。歸趣。歸向故。</p>
<p id="pX45p0571c2113" type="inline" rend="margin-left:1em">御根下。約能連持
<lb n="0571c22"/>色心種子不斷功能。名之為命。由命御之。使根不
<lb n="0571c23"/>壞。即不相應行法所攝。一身下。命在身存。命終身
<lb n="0571c24"/>壞。人之所重。無以加焉。舉此下。約所歸以明能歸
<lb n="0572a01"/>也。命可重者。由無二故。佛可重者。由無上故。今以
<lb n="0572a02"/>可重之命。歸於可尊之境。是所宜也。</p>
<p id="pX45p0572a0215" type="inline" rend="margin-left:1em">又歸下。二。觀
<lb n="0572a03"/>行釋也。</p>
<p id="pX45p0572a0304" type="inline" rend="margin-left:1em">眾生下。且明迷源也。雖言六根。兼取六識
<lb n="0572a04"/>俱從一心分湛所起。以本是純元之一心。背之遂
<lb n="0572a05"/>成六種根識。識不自起。由塵所發。念念奔逸。莫能
<lb n="0572a06"/>自反。即背覺合塵之義。故佛頂經云。元依一精明。
<lb n="0572a07"/>分成六和合。</p>
<p id="pX45p0572a0706" type="inline" rend="margin-left:1em">今舉下。正顯還源義。總攝六情者。情
<lb n="0572a08"/>即根也。以命能總御諸根。故今舉總攝別。但言歸
<lb n="0572a09"/>命。以命還於一心之時。餘皆隨合。故經云。一根既
<lb n="0572a10"/>返元。六根成解脫。又云。一處成休復。六用皆不成。
<lb n="0572a11"/>然上所說。但派一為多。即是背義。攝多為一。即是
<lb n="0572a12"/>歸義。實無能背所背。能歸所歸也。</p>
<p id="pX45p0572a1214" type="inline" rend="margin-left:1em">一心下。謂有覺
<lb n="0572a13"/>照為佛。可軌持為法。具萬德和合無違為僧。一心
<lb n="0572a14"/>之上而辨三義。故云一體。</p>
<p id="pX45p0572a1411" type="inline" rend="margin-left:1em">然能下。二。出體二。一。通。
<lb n="0572a15"/>約三業也。能歸體。即馬鳴身口意也。業。即三用。</p>
<p id="pX45p0572a1519" type="inline" rend="margin-left:1em">欲
<lb n="0572a16"/>顯下。釋具三業所以。疏有三意。一。顯佛勝德。二。圓
<lb n="0572a17"/>自善根。三。為彼來果。以身業歸。顯有天眼見。以口
<lb n="0572a18"/>業歸。顯有天耳聞。以意業歸。顯有他心知。</p>
<p id="pX45p0572a1817" type="inline" rend="margin-left:1em">圓滿下。
<lb n="0572a19"/>昔以三業悉皆不善。謂殺等十支。今既歸佛。即三
<lb n="0572a20"/>業皆善。以身禮口讚心緣。即殺盜婬等。自然不生。</p>
<lb n="0572a21"/>
<p id="pX45p0572a2101" rend="margin-left:1em">三輪因者。三輪是果。謂神通。正教。記心也。因。即三
<lb n="0572a22"/>業善。三輪之因。依主釋。以因中身業歸。果獲神通
<lb n="0572a23"/>輪。謂如意。天眼。天耳通也。此能引邪歸正故。因中
<lb n="0572a24"/>口業歸。果獲正教輪。謂宿命。漏盡通也。此能觀根
<lb n="0572b01"/>說法令解脫故。因中意業歸。果獲記心輪。謂他心
<lb n="0572b02"/>通也。此令未信者信。未修證者修證。或與記莂等。
<lb n="0572b03"/>俱名輪者。以能摧輾眾生惑障故。</p>
<p id="pX45p0572b0314" type="inline" rend="margin-left:1em">或見下。明歸之
<lb n="0572b04"/>儀式。此乃不論三業前後。但隨見聞等處。則用三
<lb n="0572b05"/>業對而歸之。此有四句。如疏列配。然上二句。且約
<lb n="0572b06"/>一期句數配屬則可。若細推之。就佛就機。恐無此
<lb n="0572b07"/>理。如佛得自在。豈有見而不聞等處耶。若就機者。
<lb n="0572b08"/>如見佛身。不聞說法。豈只以身作禮。而不意敬口
<lb n="0572b09"/>讚耶。如聞說法。不見形相。豈只口讚而不運意作
<lb n="0572b10"/>禮耶。又雖不見聞。如專意念佛之人。豈無身口耶。
<lb n="0572b11"/>況身口由心所使。意業不行。身口不動。若如此。所
<lb n="0572b12"/>配豈約一期。</p>
<p id="pX45p0572b1206" type="inline" rend="margin-left:1em">今云下二。結屬意業。以身口皆由意
<lb n="0572b13"/>使。故意為根本。餘二為末。況三界唯心。萬法唯識。
<lb n="0572b14"/>誠為可重。故但意業。</p>
<lb n="0572b15"/>
<p id="pX45p0572b1501" rend="margin-left:1em">【疏】盡十方三字。明所歸分齊也。非直一方三寶。每
<lb n="0572b16"/>方非直一二等剎中三寶。顯三寶普徧故。歸心廣
<lb n="0572b17"/>大故。揀異小乘故。</p>
<p id="pX45p0572b1708" type="inline" rend="margin-left:1em">然三寶又有住持。別相。同體之
<lb n="0572b18"/>殊。為福之田。皆可寶重。</p>
<p id="pX45p0572b1810" type="inline" rend="margin-left:1em">今所歸者。意歸別相。理該
<lb n="0572b19"/>同體也。</p>
<lb n="0572b20"/>
<p id="pX45p0572b2001" rend="margin-left:1em">【記】非下。初。明處所分齊。非直者。不但也。謂不但於
<lb n="0572b21"/>一方三寶而展歸命。此解十方也。</p>
<p id="pX45p0572b2114" type="inline" rend="margin-left:1em">每方下。釋盡字
<lb n="0572b22"/>然有兩意。謂每方不但一剎兩剎。每剎不唯一佛
<lb n="0572b23"/>二佛。</p>
<p id="pX45p0572b2303" type="inline" rend="margin-left:1em">顯三寶下。釋所以也。普偏者。經云。毗盧遮那。
<lb n="0572b24"/>徧一切處。此法身徧也。法身是理。報身是智。理智
<lb n="0572c01"/>不二。報身亦徧。法報是體。應身是用。即體之用。應
<lb n="0572c02"/>身亦徧。餘二寶例知。此約所歸。</p>
<p id="pX45p0572c0213" type="inline" rend="margin-left:1em">廣大者。約能歸。由
<lb n="0572c03"/>所歸普徧。故能歸廣大。能所相稱。如函與葢也。</p>
<p id="pX45p0572c0319" type="inline" rend="margin-left:1em">簡
<lb n="0572c04"/>小者。約教釋也。亦是通約能所。以小乘中。不信有
<lb n="0572c05"/>他方佛。今言盡十方。故揀異彼也。</p>
<p id="pX45p0572c0514" type="inline" rend="margin-left:1em">然三下。二。明三
<lb n="0572c06"/>寶分齊也。</p>
<p id="pX45p0572c0605" type="inline" rend="margin-left:1em">住持者。雕鑄塑畫等像。佛也。經律論三
<lb n="0572c07"/>藏教文。法也。比丘等五眾和合。僧也。依如是法而
<lb n="0572c08"/>住持故。</p>
<p id="pX45p0572c0804" type="inline" rend="margin-left:1em">別相者。五教淺深不同。佛即三身十身。法
<lb n="0572c09"/>即教理行果。僧即三賢十聖八輩上人。以五教不
<lb n="0572c10"/>同。三寶各異故。</p>
<p id="pX45p0572c1007" type="inline" rend="margin-left:1em">同體者。雖有本性觀行融通之異。
<lb n="0572c11"/>並以覺照為佛。軌持為法。和合為僧。皆約一法體
<lb n="0572c12"/>上說故。</p>
<p id="pX45p0572c1204" type="inline" rend="margin-left:1em">為福下。通釋寶義。葢能生福利。故喻之以
<lb n="0572c13"/>田。咸可尊重。故褒之以寶。由是三皆可寶。故云三
<lb n="0572c14"/>寶。帶數釋也。</p>
<p id="pX45p0572c1406" type="inline" rend="margin-left:1em">然汎論田有三種。一。敬田。即三寶。恭
<lb n="0572c15"/>敬生福故。二。恩田。即父母。報恩生福故。三悲田。即
<lb n="0572c16"/>貧病。悲愍生福故。此約一期別義而說。然亦非可
<lb n="0572c17"/>局定。如三寶豈無恩耶。智度論說。令傳法修行。報
<lb n="0572c18"/>佛恩故。疏中六意之初。以荷恩德故。又父母豈不
<lb n="0572c19"/>敬耶。如論語。子游問孝。子曰。今之孝者。是謂能養。
<lb n="0572c20"/>至於犬馬。皆能有養。不敬何以別乎。貧病豈無恩
<lb n="0572c21"/>耶。佛因眾生。方得成道。故佛化身。名為恩德。故華
<lb n="0572c22"/>嚴云。因於眾生而起大悲。因於大悲。生菩提心。因
<lb n="0572c23"/>菩提心。成等正覺。又云。若無眾生。一切菩薩。終不
<lb n="0572c24"/>能成無上正覺。是故菩提。由於眾生。又此悲境。豈
<lb n="0573a01"/>得不敬乎。故禮記曰。毋不敬。孝經云。敬其父。即子
<lb n="0573a02"/>悅。敬其君。即臣悅。敬一人。而千萬人悅。所敬者寡
<lb n="0573a03"/>而悅者眾。又佛法中。一切恭敬。又於父母。豈無悲
<lb n="0573a04"/>耶。且悲能與樂。孝經云。養則致其樂。又於三寶。豈
<lb n="0573a05"/>無與樂之義。苟能供養。即斯義矣。故知三田。各通
<lb n="0573a06"/>三義。今約別說。故以三寶獨稱福田。</p>
<p id="pX45p0573a0615" type="inline" rend="margin-left:1em">今所歸下。結
<lb n="0573a07"/>簡。該同體者。以今法寶中體相二大。正是同體三
<lb n="0573a08"/>寶。故云該也。別相是正。同體是兼。在文可見。</p>
<p id="pX45p0573a0818" type="inline" rend="margin-left:1em">疏中
<lb n="0573a09"/>不配住持者。以住持佛法。二俱色收。全用此中體
<lb n="0573a10"/>大為性。故下云。謂一切法。真如平等不增減故。又
<lb n="0573a11"/>彼僧寶。不離五眾。此亦體大所攝。故下文云。真如
<lb n="0573a12"/>自體相者。一切凡夫。聲聞。緣覺。菩薩。諸佛。無有增
<lb n="0573a13"/>減等。此中同體。便攝住持。故不言也。</p>
<lb n="0573a14"/>
<p id="pX45p0573a1401" rend="margin-left:1em">△二所歸三寶
(三)
。初佛。二法。三僧。</p>
<p id="pX45p0573a1414" type="inline" rend="margin-left:1em">初佛。</p>
<lb n="0573a15"/>
<p id="pX45p0573a1501">最勝業徧知。色無礙自在。救世大悲者。</p>
<lb n="0573a16"/>
<p id="pX45p0573a1601" rend="margin-left:1em">【疏】佛寶也。最勝者。過小曰勝。超因曰最。</p>
<p id="pX45p0573a1616" type="inline" rend="margin-left:1em">業者。總舉
<lb n="0573a17"/>三輪業用。謂意徧知。身無礙。語能救世也。</p>
<lb n="0573a18"/>
<p id="pX45p0573a1801" rend="margin-left:1em">【記】最勝業。總標也。</p>
<p id="pX45p0573a1808" type="inline" rend="margin-left:1em">過小有兩意。一。佛果
(三身三德)
。過於
<lb n="0573a19"/>小乘之果故
(羅漢辟支佛)
。二。菩薩所歸之佛
(報身)
。過於小
<lb n="0573a20"/>乘所歸之佛
(化身)
。超因亦二意。一。佛果
(妙覺)
。超於菩薩
<lb n="0573a21"/>之因故
(等覺<anchor xml:id="begd1e6933"/>已<anchor xml:id="endd1e6933"/>下)
。二。真應無礙
(自受用身)
。超於菩薩所見他
<lb n="0573a22"/>受用身故。然若據馬鳴所見。合是他受用身。今以
<lb n="0573a23"/>意業歸之。不取眼見。眼見則隨其功力。意歸則極
<lb n="0573a24"/>至真身。故當自受用爾。上各二義中。前義為正。</p>
<p id="pX45p0573a2419" type="inline" rend="margin-left:1em">業
<lb n="0573b01"/>者下。標。謂意下。釋也。意明業之一字。通身口意。如
<lb n="0573b02"/>疏所配。</p>
<p id="pX45p0573b0204" type="inline" rend="margin-left:1em">然最勝之言。亦通三業。謂徧知是意業最
<lb n="0573b03"/>勝等。亦可救世。利他。餘當自利。即自利利他。悉圓
<lb n="0573b04"/>滿也。若配三德。即如次為智。斷。恩也。</p>
<lb n="0573b05"/>
<p id="pX45p0573b0501" rend="margin-left:1em">【疏】徧知有二。一。真智徧知心真如門恒沙功德。二
<lb n="0573b06"/>俗智徧知心生滅門緣起差別。理量齊鑒。無倒徧
<lb n="0573b07"/>知。</p>
<lb n="0573b08"/>
<p id="pX45p0573b0801" rend="margin-left:1em">【記】徧知下。別釋。中四。初。明佛意業。</p>
<p id="pX45p0573b0814" type="inline" rend="margin-left:1em">真智下。亦名實
<lb n="0573b09"/>智。根本。正體智等。此智證理之時。盡真如際。無不
<lb n="0573b10"/>圓極。故名徧知。即如理智證真義。</p>
<p id="pX45p0573b1014" type="inline" rend="margin-left:1em">俗智下。亦名權
<lb n="0573b11"/>智。後得等。此智分別緣生染淨等法。無不明了。亦
<lb n="0573b12"/>名徧知。即如量智達俗義。</p>
<p id="pX45p0573b1211" type="inline" rend="margin-left:1em">理量下。雙結也。謂此二
<lb n="0573b13"/>智緣二境時。不前不後。亦不一時。智體無二。境亦
<lb n="0573b14"/>無二。智無二者。其體不異。其用有殊。約知真處。名
<lb n="0573b15"/>為真智。約知俗處。名為俗智。境無二者。謂色即是
<lb n="0573b16"/>空為真境。空即是色為俗境。由是證真時必達俗。
<lb n="0573b17"/>達俗時必證真。證真達俗。竟無前後。況無心外之
<lb n="0573b18"/>境。何有境外之心。心境渾融。為一法界。強分能所。
<lb n="0573b19"/>故曰智境。了無能所。方曰無倒徧知。無倒。即正也。
<lb n="0573b20"/>如理如事故。</p>
<lb n="0573b21"/>
<p id="pX45p0573b2101" rend="margin-left:1em">【疏】色無礙自在者。如華嚴說。乃有多種。今略舉四。
<lb n="0573b22"/>一。大小無礙。謂一一根。皆徧法界。而不壞諸根之
<lb n="0573b23"/>性。又不雜諸根之相。二。互用無礙。謂諸根相作。三。
<lb n="0573b24"/>事理無礙。謂現色炳然而不礙舉體性空。四。應機
<lb n="0573c01"/>無礙。謂圓迴之身。十方齊應。多機頓感。身亦不分。</p>
<lb n="0573c02"/>
<p id="pX45p0573c0201" rend="margin-left:1em">【記】色無礙下。二。明佛身業也。</p>
<p id="pX45p0573c0212" type="inline" rend="margin-left:1em">華嚴等者。即不思議
<lb n="0573c03"/>品中。一一根徧。即大也。不壞根性。即小也。性。即體
<lb n="0573c04"/>性。不壞見聞之體故。謂眼見耳聞。對境不錯。</p>
<p id="pX45p0573c0418" type="inline" rend="margin-left:1em">不雜
<lb n="0573c05"/>等者。正徧之時。根相宛然。各有區別。不相渾雜。所
<lb n="0573c06"/>謂度量。則不見邊涯。覩對。則未甞移易。捨以極至
<lb n="0573c07"/>梵天。不見丈六之頂。徧滿法界。不起寂滅道場。大
<lb n="0573c08"/>小無礙。為若是也。</p>
<p id="pX45p0573c0808" type="inline" rend="margin-left:1em">相作者。謂一一根。皆能見聞覺
<lb n="0573c09"/>知。非同凡夫眼唯見色等。</p>
<p id="pX45p0573c0911" type="inline" rend="margin-left:1em">炳然者。謂分明無亂之
<lb n="0573c10"/>義。斯即事也。性空。即理也。謂所見之空。全性而起。
<lb n="0573c11"/>色正起時。即是性起也。斯則事不礙理。本疏復云。
<lb n="0573c12"/>妙理常湛而不礙業用廣大。此句即理不礙事。此
<lb n="0573c13"/>乃性起為相。一多緣起而無邊。相得性融。千差涉
<lb n="0573c14"/>入而無礙。其猶鏡像水月。思之可知。華嚴云。佛身
<lb n="0573c15"/>無去亦無來。所有國土皆明見。又金剛云。三十二
<lb n="0573c16"/>相。即是非相。又下論云。色性即智。智性即色。徧一
<lb n="0573c17"/>切處等。皆斯義也。</p>
<p id="pX45p0573c1708" type="inline" rend="margin-left:1em">圓迴下。然通兩意。一。約一會之
<lb n="0573c18"/>中。各見佛面。二。約他處。徧應同時。</p>
<p id="pX45p0573c1814" type="inline" rend="margin-left:1em">十方下。約處顯
<lb n="0573c19"/>徧。無有一處而不有佛故。</p>
<p id="pX45p0573c1911" type="inline" rend="margin-left:1em">多機下。約機釋疑。聞說
<lb n="0573c20"/>十方齊現。將謂分身赴感。今云多機頓感應雖一
<lb n="0573c21"/>時。而其佛身。寂焉不動。如一月影。千萬人見。各隨
<lb n="0573c22"/>其人。東西而去。影且不分。佛亦如是。故華嚴云。佛
<lb n="0573c23"/>身充滿於法界。普現一切眾生前。隨緣赴感靡不
<lb n="0573c24"/>周。而常處此菩提座。</p>
<lb n="0574a01"/>
<p id="pX45p0574a0101" rend="margin-left:1em">【疏】世者。三世間中。是眾生世間。即所救也。大悲者。
<lb n="0574a02"/>三緣之中。是無緣悲。即能救也。無緣最勝。故云大
<lb n="0574a03"/>悲。佛性論云。悲者。暫救。不能真救。大悲者。能永救
<lb n="0574a04"/>濟。恒不捨離。然萬德之中。如來唯用大悲為力。故
<lb n="0574a05"/>偏舉之。</p>
<lb n="0574a06"/>
<p id="pX45p0574a0601" rend="margin-left:1em">【記】世者下。三明佛口業。中三。今初。所救。</p>
<p id="pX45p0574a0616" type="inline" rend="margin-left:1em">三世間者。
<lb n="0574a07"/>智正覺世間。眾生世間。器世間。正覺為能化。眾生
<lb n="0574a08"/>為所化。器界為化處。以器界是無情。正覺是佛。故
<lb n="0574a09"/>唯眾生為所救也。</p>
<p id="pX45p0574a0908" type="inline" rend="margin-left:1em">大悲下。二。能救也。三緣者。謂四
<lb n="0574a10"/>無量心。皆具三緣。一。眾生緣。緣於眾生。如父母眷
<lb n="0574a11"/>屬等。二。法緣。緣於眾生。俱是眾法合成。三。無緣。不
<lb n="0574a12"/>見眾生及與法相。今雖言悲。必具四無量心。</p>
<p id="pX45p0574a1218" type="inline" rend="margin-left:1em">無緣
<lb n="0574a13"/>下。釋大字。於三緣中。此最勝者。謂與法性同體。故
<lb n="0574a14"/>名為大也。</p>
<p id="pX45p0574a1405" type="inline" rend="margin-left:1em">佛性下。引證蹔救等者。反顯也。謂蹔起
<lb n="0574a15"/>緣心。好行小惠。見貧苦者。或施以金帛。濟以衣食
<lb n="0574a16"/>見危難者。或施以無畏。致之安樂。不忘我人眾生
<lb n="0574a17"/>之見。有厚薄親疎之心。此則必不長久。不唯不久。
<lb n="0574a18"/>抑亦不普。以見眾生及以我相。生疲勞故。由是佛
<lb n="0574a19"/>法訶為愛見也。</p>
<p id="pX45p0574a1907" type="inline" rend="margin-left:1em">永救等者。順明也。謂見眾生。本成
<lb n="0574a20"/>佛道。如我無異。傷此迷倒。妄處輪迴。若返其源。定
<lb n="0574a21"/>當作佛。是故為化一眾生。於微塵處。經無量劫。難
<lb n="0574a22"/>行苦行。於一既爾。於多亦然。此乃不唯久永。兼能
<lb n="0574a23"/>普救。方曰大悲。故下文云。所謂發願。盡於未來。化
<lb n="0574a24"/>度一切眾生。使無有餘。皆令究竟無餘涅槃。以隨
<lb n="0574b01"/>順法性無斷絕故。法性廣大。徧一切眾生。平等無
<lb n="0574b02"/>二。不念彼此。究竟寂滅故。</p>
<p id="pX45p0574b0211" type="inline" rend="margin-left:1em">然萬下。三。通妨也。或曰。
<lb n="0574b03"/>佛具無量功德。何以唯舉大悲。故此通之。萬德者。
<lb n="0574b04"/>謂三明。八解。五眼。六通。十力。四無所畏。十八不共
<lb n="0574b05"/>法等。佛德無量。今言萬者。舉大數爾。以本性功德
<lb n="0574b06"/>無量。故果顯之德。亦無量也。</p>
<p id="pX45p0574b0612" type="inline" rend="margin-left:1em">大悲為力等者。準阿
<lb n="0574b07"/>含說。凡力有其六種。謂孩子以啼。女人以瞋。國王
<lb n="0574b08"/>以憍慠。沙門以忍辱。羅漢以精進。佛以大慈悲。如
<lb n="0574b09"/>佛垂登正覺。魔兵大至。佛入慈定。魔即退敗。況大
<lb n="0574b10"/>慈悲。是佛心體。故經云。佛心者。大慈悲是。今請加
<lb n="0574b11"/>護。理合稱之。</p>
<lb n="0574b12"/>
<p id="pX45p0574b1201" rend="margin-left:1em">【疏】者者。結德屬人。即徧知色無礙救世之者。</p>
<lb n="0574b13"/>
<p id="pX45p0574b1301" rend="margin-left:1em">【記】者下。疏牒論文。故重言者。德即上說三業功德。
<lb n="0574b14"/>人謂徧知者。色無礙者。救世者。者。謂人也。</p>
<lb n="0574b15"/>
<p id="pX45p0574b1501" rend="margin-left:1em">△二法。</p>
<lb n="0574b16"/>
<p id="pX45p0574b1601">及彼身體相。法性真如海。無量功德藏。</p>
<lb n="0574b17"/>
<p id="pX45p0574b1701" rend="margin-left:1em">【疏】法寶也。然四種中。教淺理深。行分果圓。今取深
<lb n="0574b18"/>圓。唯歸理果。故約彼佛身以明法寶。是果法也。顯
<lb n="0574b19"/>身之體相。是理法也。</p>
<lb n="0574b20"/>
<p id="pX45p0574b2001" rend="margin-left:1em">【記】法下。先。出體。四種。即教。理。行。果。</p>
<p id="pX45p0574b2014" type="inline" rend="margin-left:1em">教淺者。能詮麤
<lb n="0574b21"/>顯。是假名故。理深者。所詮真實。智所證故。行分者。
<lb n="0574b22"/>因位功力。未究竟故。果圓者。智斷二德。悉成就故。</p>
<lb n="0574b23"/>
<p id="pX45p0574b2301" rend="margin-left:1em">今取下。去取。初二句。標。</p>
<p id="pX45p0574b2310" type="inline" rend="margin-left:1em">故約下。正配論文。約佛明
<lb n="0574b24"/>法。即當果法。</p>
<p id="pX45p0574b2406" type="inline" rend="margin-left:1em">顯身等者。身是用大。依體相起。由佛
<lb n="0574c01"/>證得體相二大。然後起用。既為所證。即當理法。</p>
<lb n="0574c02"/>
<p id="pX45p0574c0201" rend="margin-left:1em">【疏】初句。標。及者。有二義。一。揀前義。顯是二事。二。合
<lb n="0574c03"/>集義非<anchor xml:id="begd1e7290"/>但<anchor xml:id="endd1e7290"/>歸佛。亦及法也。</p>
<p id="pX45p0574c0311" type="inline" rend="margin-left:1em">此中及言。顯佛與法。是
<lb n="0574c04"/>非一義。彼身體相。顯佛與法。是非異義。體。謂體大。
<lb n="0574c05"/>相。謂相大。</p>
<p id="pX45p0574c0505" type="inline" rend="margin-left:1em">以用大中。辨佛報化二身。是故體相二
<lb n="0574c06"/>大。自是法身。屬法寶攝。以彼用大。依體相起。會用
<lb n="0574c07"/>歸體。故云彼身體相。</p>
<lb n="0574c08"/>
<p id="pX45p0574c0801" rend="margin-left:1em">【記】初下。次。釋文二。先。解初句二。初。單解及字。</p>
<p id="pX45p0574c0818" type="inline" rend="margin-left:1em">揀前
<lb n="0574c09"/>者。明法不是佛。如言彼子及父。即知子父不同也。</p>
<lb n="0574c10"/>
<p id="pX45p0574c1001" rend="margin-left:1em">合集者。明佛法皆歸。如言請子及父。即知非獨一
<lb n="0574c11"/>人而<anchor xml:id="begd1e7322"/>已<anchor xml:id="endd1e7322"/>。</p>
<p id="pX45p0574c1104" type="inline" rend="margin-left:1em">此中下。二。通釋此文二。初。正釋文。非一義
<lb n="0574c12"/>者。彼佛及法。二不同故。非異義者。此法離佛。非別
<lb n="0574c13"/>有體。即是彼身之體相故。當知佛法。不即不離也。
<lb n="0574c14"/>以是一心。義說佛法也。</p>
<p id="pX45p0574c1410" type="inline" rend="margin-left:1em">以用下。二。通伏難。初。正通
<lb n="0574c15"/>也。難曰。既云彼身體相。合配屬佛。其義則順。何以
<lb n="0574c16"/>却云法寶耶。故此釋之。以佛有三身。用大之中。<anchor xml:id="begd1e7344"/>已<anchor xml:id="endd1e7344"/>
<lb n="0574c17"/>攝報化。即屬佛寶。體相二大。正是法身。配歸法寶。
<lb n="0574c18"/>於理甚宜。</p>
<p id="pX45p0574c1805" type="inline" rend="margin-left:1em">以彼下二。轉釋。或曰。此句既屬法寶。何
<lb n="0574c19"/>故復言彼身。彼身豈非佛耶。故此釋之。謂依體起
<lb n="0574c20"/>用。用不離體。故今約用以標體相。會用歸體。故云
<lb n="0574c21"/>彼身。非謂都屬佛寶。</p>
<lb n="0574c22"/>
<p id="pX45p0574c2201" rend="margin-left:1em">【疏】次二句。釋。上句。釋體大。法性者。明此真體普徧
<lb n="0574c23"/>之義。非直與前佛寶為體。亦乃通與一切法為性。
<lb n="0574c24"/>即顯真如徧於染淨。通情非情。深廣之意。故智論
<lb n="0575a01"/>云。在眾生數中。名為佛性。在非眾生數中。名為法
<lb n="0575a02"/>性。</p>
<p id="pX45p0575a0202" type="inline" rend="margin-left:1em">言真如者。此明法性徧染淨時。無變異義。真者。
<lb n="0575a03"/>體非偽妄。如者。性無改異。</p>
<p id="pX45p0575a0311" type="inline" rend="margin-left:1em">海者。約喻釋疑。疑云。真
<lb n="0575a04"/>既不變。云何隨於染淨。既隨染淨。云何不變。釋云。
<lb n="0575a05"/>如海因風。起於波浪。波雖起盡。溼性無變。無變之
<lb n="0575a06"/>性。不礙起浪。浪雖萬動。不礙一溼。是故動靜無二。
<lb n="0575a07"/>法準思之。</p>
<lb n="0575a08"/>
<p id="pX45p0575a0801" rend="margin-left:1em">【記】次下。後。解餘句二。初。正釋體相二。初。體。中三。初。
<lb n="0575a09"/>釋法性。</p>
<p id="pX45p0575a0904" type="inline" rend="margin-left:1em">上句釋體大者。即法性真如海一句。釋上
<lb n="0575a10"/>標中體之一字。</p>
<p id="pX45p0575a1007" type="inline" rend="margin-left:1em">法性下。略標。意謂顯真性平等頓
<lb n="0575a11"/>周。情與非情。共一體故。染淨因果。皆此性故。故云
<lb n="0575a12"/>普徧。</p>
<p id="pX45p0575a1203" type="inline" rend="margin-left:1em">非直下。釋也。若言佛性。即但局於果。不通諸
<lb n="0575a13"/>法。若言法性。則無所不該。不唯於佛也。一切法。即
<lb n="0575a14"/>色心染淨等。性。謂真性。即體大也。</p>
<p id="pX45p0575a1414" type="inline" rend="margin-left:1em">即顯下。結也。染。
<lb n="0575a15"/>謂世間法。淨。謂出世法。情。通凡夫聖人。非情。通淨
<lb n="0575a16"/>土穢土。深則豎窮三際。廣即橫該十方。故華嚴云。
<lb n="0575a17"/>法住徧在一切處。一切眾生及國土。三世悉在無
<lb n="0575a18"/>有餘。亦無形相而可得。</p>
<p id="pX45p0575a1810" type="inline" rend="margin-left:1em">智論下。引證。今則一往隨
<lb n="0575a19"/>名定義。故有斯文。若知三名一體。情與非情。俱佛
<lb n="0575a20"/>性也。只是真如一法。隨相異名。既名隨相異。則法
<lb n="0575a21"/>性語通。佛性語局也。以佛亦即是法。以法未即是
<lb n="0575a22"/>佛。由此佛性法性。同而不同。故金錍云。然雖體同。
<lb n="0575a23"/>不無小異。凡有性名者。多在凡在理。無性名者。多
<lb n="0575a24"/>通凡聖等。應知名雖有異。其體元同。故圓覺云。與
<lb n="0575b01"/>一切法。同體平等。論下文云一者。體大。謂一切法。
<lb n="0575b02"/>真如平等。不增減故。</p>
<p id="pX45p0575b0209" type="inline" rend="margin-left:1em">言真下。二。釋真如。</p>
<p id="pX45p0575b0216" type="inline" rend="margin-left:1em">此明下。標
<lb n="0575b03"/>意也。以無變異。故名真如。</p>
<p id="pX45p0575b0311" type="inline" rend="margin-left:1em">真者下。釋義。偽。謂詐偽
<lb n="0575b04"/>鍮如真金。妄。謂虗妄。影如本質。今明法性。悉無此
<lb n="0575b05"/>事。故名為真。</p>
<p id="pX45p0575b0506" type="inline" rend="margin-left:1em">無改異者。過去如現在。色中如受中。
<lb n="0575b06"/>染處如淨處等。故經云不生不滅。不垢不淨。不增
<lb n="0575b07"/>不減。無有變異。故名為如。又真者不可遣。如者不
<lb n="0575b08"/>可立。故下文云。無有可遣。以一切法。悉皆真故。亦
<lb n="0575b09"/>無可立。以一切法。皆同如故。法性若此。故曰真如。</p>
<lb n="0575b10"/>
<p id="pX45p0575b1001" rend="margin-left:1em">海者下。三。釋海字。疑意釋意。如疏可知。法準思之
<lb n="0575b11"/>者。應云。真如隨緣。成於染淨。染淨雖成。真如不變。
<lb n="0575b12"/>無變之性。不礙染淨。染淨萬差。不礙一性。是故性
<lb n="0575b13"/>相無二也。由是海之一字。以喻真如隨緣不變。</p>
<lb n="0575b14"/>
<p id="pX45p0575b1401" rend="margin-left:1em">【疏】下句。釋相大。謂此法身如來藏中。含攝蘊積無
<lb n="0575b15"/>邊恒沙性功德故。或此句。亦攝教行二法。教含所
<lb n="0575b16"/>詮之德。行攝所成之功。當知此中。通四法寶。俱有
<lb n="0575b17"/>含藏之義。</p>
<lb n="0575b18"/>
<p id="pX45p0575b1801" rend="margin-left:1em">【記】下句下。二。相二。初。正釋相大。即無量功德藏一
<lb n="0575b19"/>句。釋上標中相之一字。</p>
<p id="pX45p0575b1910" type="inline" rend="margin-left:1em">法身者。約果。如來藏者。據
<lb n="0575b20"/>因。以體不二。故雙舉也。藏約含攝。身名積聚。所攝
<lb n="0575b21"/>所積。皆性功德。如下文云。二者。相大。謂如來藏。具
<lb n="0575b22"/>足無量性功德故。所謂自體。有大智慧光明義。徧
<lb n="0575b23"/>照法界義。真實識知義。乃至云。無有所少義故。名
<lb n="0575b24"/>為如來藏。亦名如來法身。</p>
<p id="pX45p0575b2411" type="inline" rend="margin-left:1em">或此下。二。却收教行。初
<lb n="0575c01"/>兩句。標。即是前來所揀淺分者。今約義却收。表無
<lb n="0575c02"/>所遺。謂教及行。俱有含攝。悉名為藏。</p>
<p id="pX45p0575c0215" type="inline" rend="margin-left:1em">教含下。釋也。
<lb n="0575c03"/>教為藏者。以能含藏所詮無量事理之勝德故。此
<lb n="0575c04"/>乃所詮名德。能詮名藏。德之藏也。教義二法。不相
<lb n="0575c05"/>捨離。故華嚴云。文隨於義。義隨於文。是以能詮之
<lb n="0575c06"/>教名為藏者。即德藏也。</p>
<p id="pX45p0575c0610" type="inline" rend="margin-left:1em">行攝等者。釋行名藏也。以
<lb n="0575c07"/>行能攝藏所成功故。此則所成名功。能成名藏。功
<lb n="0575c08"/>之藏也。然功行二法。亦不相離。但修習名行。成就
<lb n="0575c09"/>曰功。是以能成之行名為藏者。即功藏也。下文云。
<lb n="0575c10"/>如來功德。皆因謂波羅蜜等無漏行熏之所成就。</p>
<lb n="0575c11"/>
<p id="pX45p0575c1101" rend="margin-left:1em">當知下。結也。然理中含藏。唯是性德。果中含藏。兼
<lb n="0575c12"/>修生德。教含義德。行攝功德。由是四種皆名藏也。
<lb n="0575c13"/>雖通四法。但教行是兼。理果是正。宜善分別。</p>
<lb n="0575c14"/>
<p id="pX45p0575c1401" rend="margin-left:1em">【疏】又海之一字。通喻體相。永絕百非。如海甚深。包
<lb n="0575c15"/>含萬物。如海廣大。無德不備。如海珍寶。無像不現。
<lb n="0575c16"/>如海現影也。</p>
<lb n="0575c17"/>
<p id="pX45p0575c1701" rend="margin-left:1em">【記】又下。二。重釋海喻。此有四義。體相相半。前二喻
<lb n="0575c18"/>體。後二喻相。體則豎窮而橫廣。相則具德而現法。
<lb n="0575c19"/>亦可體相皆具四義。以此二法。不相離故。只是一
<lb n="0575c20"/>體而有二名也。故皆具四。</p>
<p id="pX45p0575c2011" type="inline" rend="margin-left:1em">百非者。此於一異有無
<lb n="0575c21"/>等四字上明之。謂一。非一。亦一亦非一。非一非非
<lb n="0575c22"/>一。為一四句。異等例此。共成十六。又過現未來。各
<lb n="0575c23"/>有十六。成四十八。又<anchor xml:id="begd1e7589"/>已<anchor xml:id="endd1e7589"/>起未起。各四十八。共成九
<lb n="0575c24"/>十六。并根本之四。都成百非。然過雖無量。總而言
<lb n="0576a01"/>之。不出一異等四。是故約此以明百非。此等俱無。
<lb n="0576a02"/>仍非蹔爾。故名永絕。故下文云。當知真如自性。非
<lb n="0576a03"/>一相。非異相。非非一相。非非異相。非一異俱相。非
<lb n="0576a04"/>有相。非無相。非非有相。非非無相。非有無俱相等。
<lb n="0576a05"/>若以此十句。一一能生十使煩惱。亦成百非也。</p>
<p id="pX45p0576a0519" type="inline" rend="margin-left:1em">是
<lb n="0576a06"/>則言語路絕。心行處滅。不可識識。不可智知。深中
<lb n="0576a07"/>更深。故云甚深。故智論云。智度大海。唯佛窮底。</p>
<p id="pX45p0576a0719" type="inline" rend="margin-left:1em">包
<lb n="0576a08"/>含物者。如下文云。是心則攝一切世間出世間法。</p>
<lb n="0576a09"/>
<p id="pX45p0576a0901" rend="margin-left:1em">諸法雖多。不踰世與世出。今皆攝盡。此即大中又
<lb n="0576a10"/>大。故云廣大。如楞嚴云。外洎山河虗空大地。咸是
<lb n="0576a11"/>妙明真心中物。</p>
<p id="pX45p0576a1107" type="inline" rend="margin-left:1em">無德不備者。如前所引相大中文
<lb n="0576a12"/>結云。乃至無有所少義故。無不備者。葢言備也。</p>
<p id="pX45p0576a1219" type="inline" rend="margin-left:1em">無
<lb n="0576a13"/>像不現者。隨染緣。即現三細六麤等染像。隨淨緣。
<lb n="0576a14"/>即顯十力四無畏等淨像。故下文云。謂如實不空。
<lb n="0576a15"/>一切世間境界。悉於中現。不出不入。不失不壞等。
<lb n="0576a16"/>楞嚴云。色心諸緣。及心所使諸所緣法。唯心所現。
<lb n="0576a17"/>汝身汝心。皆是妙明真精妙心中所現物。華嚴云。
<lb n="0576a18"/>譬如深大海。珍寶不可盡。於中悉顯現。眾生之形
<lb n="0576a19"/>影。甚深因緣海。功德悉無盡。清淨法身中。無像而
<lb n="0576a20"/>不現。更有八奇特。十勝相。皆喻真性也。</p>
<lb n="0576a21"/>
<p id="pX45p0576a2101" rend="margin-left:1em">△三僧。</p>
<lb n="0576a22"/>
<p id="pX45p0576a2201">如實修行等。</p>
<lb n="0576a23"/>
<p id="pX45p0576a2301" rend="margin-left:1em">【疏】僧寶。也。</p>
<p id="pX45p0576a2305" type="inline" rend="margin-left:1em">僧通凡聖。寶唯聖位也。聖通大小。菩薩
<lb n="0576a24"/>為勝。是故此中。唯歸地上大菩薩僧。</p>
<lb n="0576b01"/>
<p id="pX45p0576b0101" rend="margin-left:1em">【記】初。總相簡辨也。凡聖者。凡。謂內凡三賢。外凡十
<lb n="0576b02"/>信。及未入位者。但方袍圓頂。亦名凡僧。聖。謂小乘
<lb n="0576b03"/>四果。大乘十地。</p>
<p id="pX45p0576b0307" type="inline" rend="margin-left:1em">寶唯聖位者。以能發無漏智。斷障
<lb n="0576b04"/>染。證真理故。</p>
<p id="pX45p0576b0406" type="inline" rend="margin-left:1em">菩薩為勝者。以行二利。除二執。斷二
<lb n="0576b05"/>障。證二空。比對小聖。此為勝也。</p>
<p id="pX45p0576b0513" type="inline" rend="margin-left:1em">是故下。結揀。大揀
<lb n="0576b06"/>地前。菩薩揀小。若據馬鳴所歸。合是九地<anchor xml:id="begd1e7697"/>已<anchor xml:id="endd1e7697"/>上。今
<lb n="0576b07"/>約地上。同是如實行故。所以歸之。</p>
<lb n="0576b08"/>
<p id="pX45p0576b0801" rend="margin-left:1em">【疏】謂證理起行。名如實修行。下文云。依法力熏習。
<lb n="0576b09"/>是地前行。如實修行。是地上行。滿足方便。是地滿
<lb n="0576b10"/>位。此中舉中。等取後也。</p>
<p id="pX45p0576b1010" type="inline" rend="margin-left:1em">又依寶性論。就地上菩薩。
<lb n="0576b11"/>約正體後得。說二修行。彼論云。一。如實修行。了如
<lb n="0576b12"/>理一味。二。徧修行。備知一心有恒沙法界。今此文
<lb n="0576b13"/>中。舉正體。等取後得。故云等也。</p>
<lb n="0576b14"/>
<p id="pX45p0576b1401" rend="margin-left:1em">【記】二。正釋當句也。二。今初依本論。證理起行者。謂
<lb n="0576b15"/>地上菩薩。發無漏智。證真如理。所起之行。一一契
<lb n="0576b16"/>真。無不如實。實即實相也。行如於實。名如實行。</p>
<p id="pX45p0576b1619" type="inline" rend="margin-left:1em">下
<lb n="0576b17"/>文。即隨染本覺智淨相文。彼文但云。依法力熏習。
<lb n="0576b18"/>如實修行。滿足方便。今疏隨文配位。故有是地前
<lb n="0576b19"/>等言也。</p>
<p id="pX45p0576b1904" type="inline" rend="margin-left:1em">地滿位者。以地滿行絕。故言位而不言行。
<lb n="0576b20"/>今舉如實。以等地滿。故云舉中等後。</p>
<p id="pX45p0576b2015" type="inline" rend="margin-left:1em">二。又依下。依
<lb n="0576b21"/>寶性也。前約地位豎論。故以地上等取地滿。今約
<lb n="0576b22"/>智行橫說。故以正體等取後得。</p>
<p id="pX45p0576b2213" type="inline" rend="margin-left:1em">了如理者。此依真
<lb n="0576b23"/>如門修其止行。亦是離相行。亦即證真義。故名如
<lb n="0576b24"/>實。</p>
<p id="pX45p0576b2402" type="inline" rend="margin-left:1em">備知等者。此約生滅門修其觀行。亦是隨相行。
<lb n="0576c01"/>亦即達俗義。故名徧修。如下文云。謂觀一切法自
<lb n="0576c02"/>性無生。離於妄見。不住生死。觀一切法。因緣和合。
<lb n="0576c03"/>業果不失。起於大悲。修諸福德。攝化眾生。不住涅
<lb n="0576c04"/>槃等。此同淨名經云。能善分別諸法相。於第一義
<lb n="0576c05"/>而不動。</p>
<p id="pX45p0576c0504" type="inline" rend="margin-left:1em">然此二說。約位約智。雖則有殊。俱就地上
<lb n="0576c06"/>而論。故皆取之。然據論主示迹因地。合歸一切聖
<lb n="0576c07"/>賢。若以此而言等字。通於下位。即以聖等賢。以大
<lb n="0576c08"/>等小。自然合前歸心廣大。理該同體之言也。</p>
<lb n="0576c09"/>
<p id="pX45p0576c0901" rend="margin-left:1em">【疏】又解。次上一句。亦屬僧寶。上句舉德取人。謂地
<lb n="0576c10"/>上菩薩。隨修一行。萬行集成。其一一行。皆等法界。
<lb n="0576c11"/>積功所得。故云功德。人能攝德。故名為藏。下句即
<lb n="0576c12"/>正歎行德也。據後譯云。無邊德藏僧。勤求正覺者。
<lb n="0576c13"/>即符後解也。</p>
<p id="pX45p0576c1306" type="inline" rend="margin-left:1em">然菩薩雖屬僧寶。修行所成之德。則
<lb n="0576c14"/>屬法寶。由是前解攝屬法也。</p>
<p id="pX45p0576c1412" type="inline" rend="margin-left:1em">亦如體相是佛法身。
<lb n="0576c15"/>而攝入法寶。故知此句。文通上下。</p>
<lb n="0576c16"/>
<p id="pX45p0576c1601" rend="margin-left:1em">【記】三。兼取上文三。初。正釋。舉德取人者。如名人為
<lb n="0576c17"/>三藏等。</p>
<p id="pX45p0576c1704" type="inline" rend="margin-left:1em">隨修一行等者。謂此菩薩修一行時。具一
<lb n="0576c18"/>切行。以此一行。如理起故。理體具足。無不攝故。故
<lb n="0576c19"/>云集成。</p>
<p id="pX45p0576c1904" type="inline" rend="margin-left:1em">等法界者。此之萬行。既依理起。故一一行。
<lb n="0576c20"/>皆契於理。理徧行徧。故云等也。所謂非真流之行。
<lb n="0576c21"/>無以契真。即斯義也。</p>
<p id="pX45p0576c2109" type="inline" rend="margin-left:1em">積功所得者。德者。訓得也。即
<lb n="0576c22"/>地上菩薩所修等法界之行。名之為德。由地前久
<lb n="0576c23"/>積功力。至於地上而獲得故。此乃功力為因。是能
<lb n="0576c24"/>得。實行屬果。是所得。今因果合論。故言功德。</p>
<p id="pX45p0576c2418" type="inline" rend="margin-left:1em">人能
<lb n="0577a01"/>攝德者。功德多少。屬於一人。若無其人。約何言德。
<lb n="0577a02"/>人有此德。則人是功德之藏也。</p>
<p id="pX45p0577a0213" type="inline" rend="margin-left:1em">正歎行德者。是前
<lb n="0577a03"/>積功所得之行。即如實等法界行也。</p>
<p id="pX45p0577a0315" type="inline" rend="margin-left:1em">據後下。引證。
<lb n="0577a04"/>可知。</p>
<p id="pX45p0577a0403" type="inline" rend="margin-left:1em">然菩薩下。二。通妨。或曰。此句既屬於僧。何以
<lb n="0577a05"/>前文指云法寶。故有此釋。如前教理行果。俱名為
<lb n="0577a06"/>法。今此是行。故屬法寶也。</p>
<p id="pX45p0577a0611" type="inline" rend="margin-left:1em">亦如下。三。引例。此則前
<lb n="0577a07"/>於佛中取體相。後於僧中取功德。共成法寶。若使
<lb n="0577a08"/>體相歸佛。功德還僧。則何有法寶而歸敬之。</p>
<p id="pX45p0577a0818" type="inline" rend="margin-left:1em">通上
<lb n="0577a09"/>下者。在上為法。在下為僧。如前體相之文。在上為
<lb n="0577a10"/>佛。在下為法。故引為例也。</p>
<lb n="0577a11"/>
<p id="pX45p0577a1101" rend="margin-left:1em">△二述造論意。</p>
<lb n="0577a12"/>
<p id="pX45p0577a1201">為欲令眾生。除疑捨邪執。起大乘正信。佛種不斷故。</p>
<lb n="0577a13"/>
<p id="pX45p0577a1301" rend="margin-left:1em">【疏】述造論意也。亦是歸敬意。</p>
<lb n="0577a14"/>
<p id="pX45p0577a1401" rend="margin-left:1em">【記】初。顯意。疏出兩意。上正下兼爾。</p>
<lb n="0577a15"/>
<p id="pX45p0577a1501" rend="margin-left:1em">【疏】初句。舉所為機。所為機者。<anchor xml:id="begd1e7891"/>已<anchor xml:id="endd1e7891"/>如前辨。</p>
<lb n="0577a16"/>
<p id="pX45p0577a1601" rend="margin-left:1em">【記】二。釋文。中二。初。總釋此偈三。初釋初一句。</p>
<p id="pX45p0577a1618" type="inline" rend="margin-left:1em">所為
<lb n="0577a17"/>機者。唯眾生二字。餘皆能為。屬菩薩也。眾生通於
<lb n="0577a18"/>三聚五性。於中為有兼正。如懸談所辨。故云如前。</p>
<lb n="0577a19"/>
<p id="pX45p0577a1901" rend="margin-left:1em">【疏】次二句。明所成益。上句令離過。由疑故迷真。失
<lb n="0577a20"/>於樂也。由執故起妄。種於苦也。十地論中。菩薩三
<lb n="0577a21"/>種觀於眾生。起大慈悲。一。遠離最上第一義樂。二。
<lb n="0577a22"/>具足諸苦。三。於彼二顛倒。解云。真樂本有。失而不
<lb n="0577a23"/>知。妄苦本空。得而不覺。故云顛倒。故令菩薩興悲
<lb n="0577a24"/>造論。</p>
<p id="pX45p0577a2403" type="inline" rend="margin-left:1em">故解釋分中。文有三段。一。顯示正義。即除疑
<lb n="0577b01"/>也。令悟真樂。二。對治邪執。即捨邪執也。令離妄苦。
<lb n="0577b02"/>三。分別發趣道相。即此下句。起大乘正信也。意令
<lb n="0577b03"/>成行。</p>
<p id="pX45p0577b0303" type="inline" rend="margin-left:1em">既於真不疑。於邪不執。未知於何起行。謂於
<lb n="0577b04"/>大乘。以一心三義。是究竟根本法故。</p>
<p id="pX45p0577b0415" type="inline" rend="margin-left:1em">未知於大乘
<lb n="0577b05"/>起何行。謂起正信。以信是眾行之本故。即翻疑云
<lb n="0577b06"/>信。翻邪執云正。</p>
<lb n="0577b07"/>
<p id="pX45p0577b0701" rend="margin-left:1em">【記】次下。二。釋中二句二。初。釋上句明離過二。初。正
<lb n="0577b08"/>解此句。</p>
<p id="pX45p0577b0804" type="inline" rend="margin-left:1em">言離過者。過。即疑執也。由疑下。</p>
<p id="pX45p0577b0816" type="inline" rend="margin-left:1em">釋疑執之
<lb n="0577b09"/>相。迷真者。雖有如無。謂之迷也。故下文云。所言不
<lb n="0577b10"/>覺義者。謂不如實知真如法一故。不覺心起而有
<lb n="0577b11"/>其念等。</p>
<p id="pX45p0577b1104" type="inline" rend="margin-left:1em">既迷一真。即菩提涅槃二無上樂。棄之如
<lb n="0577b12"/>遺。故云失樂。</p>
<p id="pX45p0577b1206" type="inline" rend="margin-left:1em">起妄者。妄即五蘊色心。認虗為實。謂
<lb n="0577b13"/>之執。此則因迷起似。執似為實。從微至著。展轉發
<lb n="0577b14"/>生。故圓覺經云。妄認四大為自身相。六塵緣影為
<lb n="0577b15"/>自心相等。</p>
<p id="pX45p0577b1505" type="inline" rend="margin-left:1em">既起於妄。則三苦八苦。自此而生。故云
<lb n="0577b16"/>種苦。故下文云。動則有苦。果不離因故。</p>
<p id="pX45p0577b1616" type="inline" rend="margin-left:1em">十地論。即
<lb n="0577b17"/>天親所造。解華嚴十地品也。</p>
<p id="pX45p0577b1712" type="inline" rend="margin-left:1em">遠離等。即前迷真失
<lb n="0577b18"/>樂義。</p>
<p id="pX45p0577b1803" type="inline" rend="margin-left:1em">具足等。即前起妄種苦義。</p>
<p id="pX45p0577b1813" type="inline" rend="margin-left:1em">彼二。即失真樂。具
<lb n="0577b19"/>妄苦。於此不知不覺。故名顛倒。</p>
<p id="pX45p0577b1913" type="inline" rend="margin-left:1em">失不知者。如法華
<lb n="0577b20"/>說。窮子於<anchor xml:id="begd1e7995"/>己<anchor xml:id="endd1e7995"/>庫藏以為他物。雖付主執而不希取
<lb n="0577b21"/>一餐之意。斯則日用而不知也。</p>
<p id="pX45p0577b2113" type="inline" rend="margin-left:1em">得不覺者。亦如法
<lb n="0577b22"/>華說。火宅諸子。戀著嬉戲。了無出心。亦復不知何
<lb n="0577b23"/>者是火。云何為失。但東西馳走視父而<anchor xml:id="begd1e8009"/>已<anchor xml:id="endd1e8009"/>。然此三
<lb n="0577b24"/>種。不出於二。以顛倒無體。只就前二。約不知覺。便
<lb n="0577c01"/>成顛倒。合為三也。</p>
<p id="pX45p0577c0108" type="inline" rend="margin-left:1em">故令下。結歸聖意。以菩薩觀彼
<lb n="0577c02"/>眾生有如是過。是故造論。</p>
<p id="pX45p0577c0211" type="inline" rend="margin-left:1em">故解下。二。通。對下文。一
<lb n="0577c03"/>者。正義既顯。疑情自除。真常二樂。因茲永悟。二者
<lb n="0577c04"/>邪執雖多。治之則捨。無涯妄苦。由此永離。三者。諸
<lb n="0577c05"/>佛菩薩所證道相。分別令知。使發心趣向。即成信
<lb n="0577c06"/>行也。然此後段。因配論文。未是正釋。</p>
<p id="pX45p0577c0615" type="inline" rend="margin-left:1em">既於下。二。解
<lb n="0577c07"/>後句明成行二。初。釋大乘。既於等三句。躡前成問
<lb n="0577c08"/>引起論文。</p>
<p id="pX45p0577c0805" type="inline" rend="margin-left:1em">謂於下一句。正以論答。</p>
<p id="pX45p0577c0814" type="inline" rend="margin-left:1em">以一下。釋所以。
<lb n="0577c09"/>此中二句。初句是出大乘體。大乘之體。只是一心。
<lb n="0577c10"/>為萬法本。德相具足。應用無盡。故說心義也。次句
<lb n="0577c11"/>正明於彼起行之由。究竟者。是決定無上義。謂若
<lb n="0577c12"/>說若解。約行約證。皆以此為究竟決定之法。根本
<lb n="0577c13"/>者。揀非枝末法也。此是所說法門之根本故。又一
<lb n="0577c14"/>切染淨等法。皆從生故。故下文云。一者。信根本。所
<lb n="0577c15"/>謂樂念真如法故等。又云。謂欲解釋如來根本之
<lb n="0577c16"/>義。令諸眾生正解不謬故。此即皆以一心等為根
<lb n="0577c17"/>本也。若於此起行。方名正行。</p>
<p id="pX45p0577c1712" type="inline" rend="margin-left:1em">未知下。二。釋正信也。
<lb n="0577c18"/>初亦躡前問起。次亦論答也。</p>
<p id="pX45p0577c1812" type="inline" rend="margin-left:1em">以信下。釋所以。眾行
<lb n="0577c19"/>雖多。皆以信為根本。故十一善內。五位之中。皆信
<lb n="0577c20"/>居首。華嚴云。功德母者。即斯義也。</p>
<p id="pX45p0577c2014" type="inline" rend="margin-left:1em">即翻下。結配前
<lb n="0577c21"/>句。謂以正翻邪。以信除疑。是正敵對也。</p>
<lb n="0577c22"/>
<p id="pX45p0577c2201" rend="margin-left:1em">【疏】後一句。明成益意。謂令眾生。離過求行。使信成
<lb n="0577c23"/>滿。入住不退。堪受佛果。故云佛種不斷。故下云。信
<lb n="0577c24"/>成就發心者。畢竟不退。入如來種中。正因相應等。</p>
<lb n="0578a01"/>
<p id="pX45p0578a0101" rend="margin-left:1em">【記】後下。三。釋後一句。必使眾生離疑執之過。求正
<lb n="0578a02"/>信之行者。意欲令其信滿入住。趣證大果。即是佛
<lb n="0578a03"/>種不斷也。信滿。即十信位極也。入住。即三賢之初。
<lb n="0578a04"/>十住位也。不退者。通說則既入十住正定聚中。信
<lb n="0578a05"/>
<anchor xml:id="begd1e8102"/>已<anchor xml:id="endd1e8102"/>成根。根深難拔。故云不退。別則十住中。第七名
<lb n="0578a06"/>不退住也。堪求佛果者。信既不退。決定成佛。不同
<lb n="0578a07"/>十信位中毛心未定故。既入十住。行願漸成。功德
<lb n="0578a08"/>增長。唯進無退。堪能紹繼。的趣菩提。佛種豈斷耶。</p>
<lb n="0578a09"/>
<p id="pX45p0578a0901" rend="margin-left:1em">引文可知。</p>
<lb n="0578a10"/>
<p id="pX45p0578a1001" rend="margin-left:1em">【疏】又解除疑者。汎論疑惑。乃有多途。求大乘者。所
<lb n="0578a11"/>疑有二。一者。疑法。障於發心。二者。疑門。障於修行。</p>
<lb n="0578a12"/>
<p id="pX45p0578a1201" rend="margin-left:1em">今立一心法以遣前疑。開二種門以遣後疑。</p>
<lb n="0578a13"/>
<p id="pX45p0578a1301" rend="margin-left:1em">【記】又下。二。別釋除疑也。此是海東疏義。此義稍切。
<lb n="0578a14"/>故引用之。多途者。謂疑佛。疑法。疑因。疑果。一。多。空。
<lb n="0578a15"/>有等。疑有無量。故曰多途。</p>
<p id="pX45p0578a1511" type="inline" rend="margin-left:1em">求大乘者。是決定求趣
<lb n="0578a16"/>大乘之人。故無率爾之疑。但有茲二。</p>
<p id="pX45p0578a1615" type="inline" rend="margin-left:1em">疑法等者。疑
<lb n="0578a17"/>云。大乘法體。為一為多。法體若一。彼此無異。我即
<lb n="0578a18"/>是佛。何用更求。眾生本成。何須復度。悲智既息。願
<lb n="0578a19"/>約亦止。三種發心。由是不為。故云障於發心也。法
<lb n="0578a20"/>體若多。彼此成異。彼自成道。我自沉淪。如何發心。
<lb n="0578a21"/>求彼佛道。我既如此。眾生皆然。何須發心。度令成
<lb n="0578a22"/>佛。又若多者。如經所說。十方世界。唯有一乘。心佛
<lb n="0578a23"/>眾生。三無差別。一心一智。無畏亦然。如何會通。由
<lb n="0578a24"/>此猶豫。不能發心上求下化。疑門等者。疑云。進趣
<lb n="0578b01"/>之門。合有無量。未知於此依何等門。若使總依。如
<lb n="0578b02"/>何頓入。若取一二。何是何非。由是遲迴。不能修行。</p>
<lb n="0578b03"/>
<p id="pX45p0578b0301" rend="margin-left:1em">立一心等者。謂大乘之法。唯是一心。一心之外。更
<lb n="0578b04"/>無別法。但由無明。迷自心海。起成六道波浪。波浪
<lb n="0578b05"/>雖起。不出一心之海。約相。即不妨上求下化。約性。
<lb n="0578b06"/>則不礙彼此體同。大悲大智。由此發起。故無疑也。</p>
<lb n="0578b07"/>
<p id="pX45p0578b0701" rend="margin-left:1em">開二門等者。謂行雖無量。不出二門。依真如門。修
<lb n="0578b08"/>於止行。依生滅門。起於觀行。若止觀雙運。萬行斯
<lb n="0578b09"/>備。入此二門。諸門皆達。由是解之疑心自息。必修
<lb n="0578b10"/>行也。故圓覺云。方便隨順。其數無量。圓攝所歸。循
<lb n="0578b11"/>性差別。當有三種。即是依此二門。修止觀及俱行
<lb n="0578b12"/>也。論本為此。故立一心法開二種門矣。</p>
<lb n="0578b13"/>
<lb n="0578b14"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第二<lb n="0578b15"/>
<lb n="0578b16"/>
<head>音釋</head>
<lb n="0578b17"/>鞠<p id="pX45p0578b1702" type="inline" rend="margin-left:1em">音菊。窮究也。</p>
<lb n="0578b18"/>鎔<p id="pX45p0578b1802" type="inline" rend="margin-left:1em">音容。銷也。</p>
<lb n="0578b19"/>邐<g ref="CB18615"/>
<p id="pX45p0578b1903" type="inline" rend="margin-left:1em">音里拖。連接也。</p>
<lb n="0578b20"/>虻<p id="pX45p0578b2002" type="inline" rend="margin-left:1em">音盲。蚊虻。</p>
<lb n="0578b21"/>評<p id="pX45p0578b2102" type="inline" rend="margin-left:1em">音平。較論也。</p>
<lb n="0578b22"/>婆沙<p id="pX45p0578b2203" type="inline" rend="margin-left:1em">此云廣解。亦云種種說。論名。</p>
<lb n="0578b23"/>俱舍<p id="pX45p0578b2303" type="inline" rend="margin-left:1em">翻藏。含攝義。論名。</p>
<lb n="0578b24"/>牟尼<p id="pX45p0578b2403" type="inline" rend="margin-left:1em">此云寂默。佛名。</p>
<lb n="0578c01"/>瞬<p id="pX45p0578c0102" type="inline" rend="margin-left:1em">音巽。動目也。</p>
<lb n="0578c02"/>餐<p id="pX45p0578c0202" type="inline" rend="margin-left:1em">與飡同。吞食也。</p>
<lb n="0578c03"/>柯<p id="pX45p0578c0302" type="inline" rend="margin-left:1em">音軻。枝柯也。</p>
<lb n="0578c04"/>牒<p id="pX45p0578c0402" type="inline" rend="margin-left:1em">音蝶。躡前文而起者曰牒。</p>
<lb n="0578c05"/>阿含<p id="pX45p0578c0503" type="inline" rend="margin-left:1em">翻無比教。經名也。</p>
<lb n="0578c06"/>楞伽<p id="pX45p0578c0603" type="inline" rend="margin-left:1em">此云不可往山。亦經名。</p>
<lb n="0578c07"/>陿<p id="pX45p0578c0702" type="inline" rend="margin-left:1em">與狹同。音洽。陜隘不廣也。</p>
<lb n="0578c08"/>筏<p id="pX45p0578c0802" type="inline" rend="margin-left:1em">音伐。編竹以渡水也。又船也。</p>
<lb n="0578c09"/>奢摩他<p id="pX45p0578c0904" type="inline" rend="margin-left:1em">華言止。定也。</p>
<lb n="0578c10"/>毗鉢舍那<p id="pX45p0578c1005" type="inline" rend="margin-left:1em">華言觀。慧也。</p>
<lb n="0578c11"/>裹<p id="pX45p0578c1102" type="inline" rend="margin-left:1em">音果。包也。</p>
<lb n="0578c12"/>舩<p id="pX45p0578c1202" type="inline" rend="margin-left:1em">同船。音然。舟也。</p>
<lb n="0578c13"/>舶<p id="pX45p0578c1302" type="inline" rend="margin-left:1em">音迫。海船。</p>
<lb n="0578c14"/>纂<p id="pX45p0578c1402" type="inline" rend="margin-left:1em">音鑽。與纘同。集治也。</p>
<lb n="0578c15"/>詰<p id="pX45p0578c1502" type="inline" rend="margin-left:1em">音吉。問難也。</p>
<lb n="0578c16"/>撫<p id="pX45p0578c1602" type="inline" rend="margin-left:1em">音府。按。摩。彈。擊也。</p>
<lb n="0578c17"/>匹<p id="pX45p0578c1702" type="inline" rend="margin-left:1em">與疋同。音僻。配。合。偶也。又單亦曰匹。</p>
<lb n="0578c18"/>飤<p id="pX45p0578c1802" type="inline" rend="margin-left:1em">音寺。以食餧飼也。</p>
<lb n="0578c19"/>迄<p id="pX45p0578c1902" type="inline" rend="margin-left:1em">音乞。至也。</p>
<lb n="0578c20"/>製<p id="pX45p0578c2002" type="inline" rend="margin-left:1em">音制。造也。</p>
<lb n="0578c21"/>愷<p id="pX45p0578c2102" type="inline" rend="margin-left:1em">音。慨。</p>
<lb n="0578c22"/>旻<p id="pX45p0578c2202" type="inline" rend="margin-left:1em">音明。</p>
<lb n="0578c23"/>鉞<p id="pX45p0578c2302" type="inline" rend="margin-left:1em">音越。</p>
<lb n="0578c24"/>闐<p id="pX45p0578c2402" type="inline" rend="margin-left:1em">音田。</p>
<lb n="0579a01"/>崙<p id="pX45p0579a0102" type="inline" rend="margin-left:1em">音輪。</p>
<lb n="0579a02"/>綴<p id="pX45p0579a0202" type="inline" rend="margin-left:1em">音醉。聯也。</p>
<lb n="0579a03"/>例素<p id="pX45p0579a0303" type="inline" rend="margin-left:1em">例。類也。槩也。素。謂平索。素甞也。</p>
<lb n="0579a04"/>諳<p id="pX45p0579a0402" type="inline" rend="margin-left:1em">音暗。曉也。歷練也。</p>
<lb n="0579a05"/>譯<p id="pX45p0579a0502" type="inline" rend="margin-left:1em">音易。翻梵語為華言也。</p>
<lb n="0579a06"/>嬈<p id="pX45p0579a0602" type="inline" rend="margin-left:1em">音饒。擾亂也。</p>
<lb n="0579a07"/>莂<p id="pX45p0579a0702" type="inline" rend="margin-left:1em">音筆。草繫以記之也。</p>
<lb n="0579a08"/>輾<p id="pX45p0579a0802" type="inline" rend="margin-left:1em">音輦。車輾。</p>
<lb n="0579a09"/>函<p id="pX45p0579a0902" type="inline" rend="margin-left:1em">音咸。盒函傘函等。</p>
<lb n="0579a10"/>雕<p id="pX45p0579a1002" type="inline" rend="margin-left:1em">音凋。木雕。</p>
<lb n="0579a11"/>塑<p id="pX45p0579a1102" type="inline" rend="margin-left:1em">音素。泥塑。</p>
<lb n="0579a12"/>鑄<p id="pX45p0579a1202" type="inline" rend="margin-left:1em">音註。銅鑄。</p>
<lb n="0579a13"/>炳<p id="pX45p0579a1302" type="inline" rend="margin-left:1em">音柄。皎明也。</p>
<lb n="0579a14"/>錍<p id="pX45p0579a1402" type="inline" rend="margin-left:1em">音悲批。箭鏃也。</p>
<lb n="0579a15"/>鍮<p id="pX45p0579a1502" type="inline" rend="margin-left:1em">音偷。鍮石。銅似金。</p>
<lb n="0579a16"/>踰<p id="pX45p0579a1602" type="inline" rend="margin-left:1em">音魚。超出也。</p>
<lb n="0579a17"/>躡<p id="pX45p0579a1702" type="inline" rend="margin-left:1em">音業。蹈也。</p>
<lb n="0579b01"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第三<lb n="0579b02"/>
<byline>唐　西京太原沙門　法藏　述疏</byline>
<byline>　　終南草堂沙門　宗密　錄註</byline>
<lb n="0579b04"/>
<byline>宋　秀州長水沙門　子璿　修記</byline>
<lb n="0579b05"/>
<byline>清　錢塘慈雲沙門　續法　會編</byline>
<byline>　　順天府府丞　戴京曾　閱定</byline>
<lb n="0579b07"/>
<p id="pX45p0579b0701" rend="margin-left:1em">△二正述論文
(二)
。初標益起說。二正陳所說。</p>
<p id="pX45p0579b0718" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0579b08"/>標益起說。</p>
<lb n="0579b09"/>
<p id="pX45p0579b0901">論曰。有法能起摩訶衍信根。是故應說。</p>
<lb n="0579b10"/>
<p id="pX45p0579b1001" rend="margin-left:1em">【疏】論者。揀異經律。</p>
<p id="pX45p0579b1008" type="inline" rend="margin-left:1em">法者。一心二門三大。即所說法
<lb n="0579b11"/>體。能起句。題目正依此立也。摩訶衍。此云大乘。謂
<lb n="0579b12"/>約心真如門。信理決定。約心生滅門。信業果不亡。
<lb n="0579b13"/>約三大中。信三寶不壞。信根者。謂信滿入住。成根
<lb n="0579b14"/>不退。根有二義。一。能持義。自分不失。二。生後義。勝
<lb n="0579b15"/>進上求。故應說者。論主思惟。見此勝益。是故須要
<lb n="0579b16"/>說也。</p>
<lb n="0579b17"/>
<p id="pX45p0579b1701" rend="margin-left:1em">【記】一心等者。論中所說道理雖多。正宗法義。不逾
<lb n="0579b18"/>於此。故立義分中。特立此等以為根本也。能起下。
<lb n="0579b19"/>論曰能起等者。大乘法。是能起。信根。是所起也。大
<lb n="0579b20"/>乘之體。是一心等法。若依此法而起信者。名大乘
<lb n="0579b21"/>信。如前開題處說。疏曰題目等者。題云大乘起信。
<lb n="0579b22"/>此云起大乘信。但左右之語。無別異也。信理決定
<lb n="0579b23"/>者。以真如門中。但唯顯理。理體真實。故云決定。決
<lb n="0579b24"/>定。即不生不滅。非有非無。畢竟平等。無有變異。不
<lb n="0579c01"/>可破壞。為一切法平等之性。不增減故。信業果者。
<lb n="0579c02"/>業果通於染淨。若無明為因生三細。境界為緣生
<lb n="0579c03"/>六麤。即是世間染因果不亡。始覺反流。翻九相成
<lb n="0579c04"/>四位。即是出世淨因果不明。隨流反流。定有此事。
<lb n="0579c05"/>如影隨形。必然之理。故云不亡。亡。無也。三寶等者。
<lb n="0579c06"/>以有體相二大。故信法寶不壞。以有用大。故信佛
<lb n="0579c07"/>僧不壞。不壞。亦即決定不亡之義。然疏不說信一
<lb n="0579c08"/>心者。以二門三大。即是心之行相。但信於此。即是
<lb n="0579c09"/>信心。故不言爾。信滿入住者。謂自外凡之內凡。既
<lb n="0579c10"/>離毛道。信則決定。不失不壞。故云成根不退。能持
<lb n="0579c11"/>等者。謂能任持前之信力。自分不退故。譬植草木。
<lb n="0579c12"/>根成必活。</p>
<p id="pX45p0579c1205" type="inline" rend="margin-left:1em">生後等者。信既成就。即能生長後位功
<lb n="0579c13"/>德。漸漸勝進。行向地等果故。如草木成根。漸生花
<lb n="0579c14"/>果。然大乘中。信之為要。具有六喻。一。如手。華嚴云。
<lb n="0579c15"/>如人有手。入寶山中。自在取寶。有信亦爾。入佛法
<lb n="0579c16"/>中。自在取於無漏法財。二。如師子筋絃。其聲一發。
<lb n="0579c17"/>一切諸絃。皆悉斷絕。若人發一信心。一切惑障。悉
<lb n="0579c18"/>皆消滅。三。如師子乳。或以一滴。投餘乳中。悉成清
<lb n="0579c19"/>水。若人發一信心。一切惡魔。悉皆變成清淨法流。四。
<lb n="0579c20"/>如世間財。能養色身壽命。信財能養法身慧命。故
<lb n="0579c21"/>七財之首。名曰信財。五。如根。如前所辨。六。如力。有
<lb n="0579c22"/>力能伏剛硬強盛。信力能摧惡不善法。故五力之
<lb n="0579c23"/>中。有信力也。今言根者。即當第五。須要說者。謂聖
<lb n="0579c24"/>人利見。理宜說法。若不說者。違本誓願。如何名為
<lb n="0580a01"/>大慈悲人求正覺者。法門既塞。苦趣道開。茫茫羣
<lb n="0580a02"/>生。飄流何息。</p>
<lb n="0580a03"/>
<p id="pX45p0580a0301" rend="margin-left:1em">△二正陳所說
(二)
。初標列。二牒釋。</p>
<p id="pX45p0580a0314" type="inline" rend="margin-left:1em">初標列。</p>
<lb n="0580a04"/>
<p id="pX45p0580a0401">說有五分。云何為五。一者。因緣分。二者。立義分。三者。
<lb n="0580a05"/>解釋分。四者。修行信心分。五者。勸修利益分。</p>
<lb n="0580a06"/>
<p id="pX45p0580a0601" rend="margin-left:1em">【疏】言不自起。製必有由。名為因緣。章別餘段。故名
<lb n="0580a07"/>為分。由致既興。次宜略標綱要以為宗本。宗要既
<lb n="0580a08"/>略。次宜廣釋令其生解。</p>
<p id="pX45p0580a0810" type="inline" rend="margin-left:1em">次宜依解起行。有解無行。
<lb n="0580a09"/>如貧數他寶。是所不應。雖示行儀。鈍根懈慢。次宜
<lb n="0580a10"/>舉益勸修也。然五中。初一是序分。次三是正宗。後
<lb n="0580a11"/>一是流通。</p>
<lb n="0580a12"/>
<p id="pX45p0580a1201" rend="margin-left:1em">【記】起有由者。表異常人多率爾故。由。即因緣也。分
<lb n="0580a13"/>義皆同。故下不釋。綱要者。網上大繩曰綱。能持一
<lb n="0580a14"/>網。故云要也。宗本者。凡有所為。必須據本。若無其
<lb n="0580a15"/>本。末從何生。將欲廣陳。故略標本。宗要既略者。欲
<lb n="0580a16"/>張其本。故攬廣以成略。欲生其解。故展略以為廣。
<lb n="0580a17"/>謂於真如門。明離言依言。空義不空義。於生滅門。
<lb n="0580a18"/>說染說淨。辨因辨果。隨流反流。是本是末。令不迷
<lb n="0580a19"/>真妄。正解無謬也。依解起行者。分別諸法令解不
<lb n="0580a20"/>謬者。所謂要起修行故也。由行成於前解。由解導
<lb n="0580a21"/>於所行。令解不成乾慧。令行不成邪倒。解行相濟。
<lb n="0580a22"/>有所至焉。故須行也。如貧數寶者。是華嚴經喻。餘
<lb n="0580a23"/>後頌云。自無半錢分。於法不修行。多聞亦如是。意
<lb n="0580a24"/>云。本所解者。意在修行。既不修行。解將何用。如人
<lb n="0580b01"/>有目無足。豈至前所。行儀者。四信五行等。即修行
<lb n="0580b02"/>之儀軌也。舉益勸修者。佛所說經。尚多激勸。菩薩
<lb n="0580b03"/>造論。得不然乎。然五下。合五為三。若據大疏。有其
<lb n="0580b04"/>三說。一。約論主。謂歸敬述意。是行起所依。為序分。
<lb n="0580b05"/>中間五分。是所起行法。為正宗。後迴向一偈。是所
<lb n="0580b06"/>起大願。為流通。此即約一論前後始終而對三分。
<lb n="0580b07"/>二。約法說。即不取前後二偈。但約中間五分以判。
<lb n="0580b08"/>初是法起因緣。為序分。中間三分。是正顯所說。為
<lb n="0580b09"/>正宗。末分。是歎法功能。為流通。三。約法所益機說。
<lb n="0580b10"/>初舉所為機心。為序分。中間三分。正受解行。為正
<lb n="0580b11"/>宗。後之一分。舉益勸修。為流通。後之二說。但就中
<lb n="0580b12"/>間五分。約能被所被人法之異。今疏所用。是後二
<lb n="0580b13"/>說也。</p>
<lb n="0580b14"/>
<p id="pX45p0580b1401" rend="margin-left:1em">△二牒釋
(五)
。初因緣分
(至)
。五勸修利益分。</p>
<p id="pX45p0580b1417" type="inline" rend="margin-left:1em">初因
<lb n="0580b15"/>緣分
(二)
。初正釋。二通難。</p>
<p id="pX45p0580b1510" type="inline" rend="margin-left:1em">初正釋
(三)
。初標牒。二假
<lb n="0580b16"/>問。三舉答。</p>
<p id="pX45p0580b1605" type="inline" rend="margin-left:1em">初標牒。</p>
<lb n="0580b17"/>
<p id="pX45p0580b1701">初說因緣分。</p>
<lb n="0580b18"/>
<p id="pX45p0580b1801" rend="margin-left:1em">△二假問。</p>
<lb n="0580b19"/>
<p id="pX45p0580b1901">問曰。有何因緣而造此論。</p>
<lb n="0580b20"/>
<p id="pX45p0580b2001" rend="margin-left:1em">【記】假問者。一。自作問起。假為他故。二。實非有疑。假
<lb n="0580b21"/>作疑故。以自問自答。意令法義明了顯現。故如此
<lb n="0580b22"/>問也。</p>
<lb n="0580b23"/>
<p id="pX45p0580b2301" rend="margin-left:1em">△三舉答
(四)
。一標數。二徵起。三詳釋。四總結。</p>
<p id="pX45p0580b2318" type="inline" rend="margin-left:1em">一
<lb n="0580b24"/>標數。</p>
<lb n="0580c01"/>
<p id="pX45p0580c0101">答曰。是因緣有八種。</p>
<lb n="0580c02"/>
<p id="pX45p0580c0201" rend="margin-left:1em">△二徵起。</p>
<lb n="0580c03"/>
<p id="pX45p0580c0301">云何為八。</p>
<lb n="0580c04"/>
<p id="pX45p0580c0401" rend="margin-left:1em">△三詳釋。</p>
<lb n="0580c05"/>
<p id="pX45p0580c0501">一者。因緣總相。所謂為令眾生。離一切苦。得究竟樂。
<lb n="0580c06"/>非求世間名利恭敬故。</p>
<lb n="0580c07"/>
<p id="pX45p0580c0701" rend="margin-left:1em">【疏】此門通與一部論為發起之由。故云因緣總相。
<lb n="0580c08"/>總通兼正。下七則別為當機。</p>
<p id="pX45p0580c0812" type="inline" rend="margin-left:1em">苦者。苦苦。壞苦。行苦。
<lb n="0580c09"/>分段。變易。二生死苦。樂者。無上菩提覺法樂。無上
<lb n="0580c10"/>涅槃寂靜樂。</p>
<p id="pX45p0580c1006" type="inline" rend="margin-left:1em">非求者。非欲令其求於後世人天利
<lb n="0580c11"/>樂等。亦可論主自云。我為益生。故造斯論。非為名
<lb n="0580c12"/>利等。故云總相。</p>
<lb n="0580c13"/>
<p id="pX45p0580c1301" rend="margin-left:1em">【記】此門等者。一部論文發起之意。只為眾生離苦
<lb n="0580c14"/>得樂。此即總相明因緣也。又凡諸菩薩。有所作為。
<lb n="0580c15"/>皆為眾生離苦得樂。此則非但就此一論為發起
<lb n="0580c16"/>因由。乃與一切論作發起因。故云總相。總通兼正
<lb n="0580c17"/>者。此即約所為機說。兼被正定邪定。正被不定。今
<lb n="0580c18"/>既合論。故云通也。別為當機者。一則向下七段。為
<lb n="0580c19"/>機各別。如七中。第二第三為正定。餘為不定聚者。
<lb n="0580c20"/>故云別為。二則但為二聚之機。不被邪定之者。故
<lb n="0580c21"/>云別為。不同此段總為一切。皆令離苦。得究竟樂
<lb n="0580c22"/>也。斯則約法。即發起一切論文。約機。則利樂一切
<lb n="0580c23"/>羣品。由是故名因緣總相。苦苦者。上是總報苦身。
<lb n="0580c24"/>下是別別苦事。受有漏身。<anchor xml:id="begd1e9012"/>已<anchor xml:id="endd1e9012"/>名為苦。於上更加種
<lb n="0581a01"/>種逼迫。故名苦苦。即生老等八。是所加也。壞即樂
<lb n="0581a02"/>事<anchor xml:id="begd1e9024"/>已<anchor xml:id="endd1e9024"/>謝。行即念念遷流。故皆苦也。準寶性論。觀三
<lb n="0581a03"/>界為三苦。謂欲界苦苦。色界壞苦。無色行苦。然於
<lb n="0581a04"/>中欲界具三。色界兼二。無色唯行。分段者。謂三界
<lb n="0581a05"/>四生。身有形段。命有分限。時極必終也。變易者。謂
<lb n="0581a06"/>二乘菩薩。斷煩惱障者。雖離分段麤苦。猶有黎耶
<lb n="0581a07"/>變易行苦。以四相所遷。轉變改易。故名變易。又因
<lb n="0581a08"/>移果易。故名變易。無上等者。謂轉滅煩惱生死。得
<lb n="0581a09"/>此菩提涅槃。一得永得。故論云究竟。更無過者。故
<lb n="0581a10"/>疏云無上。既其大患永滅。超度四流業惑並亡。適
<lb n="0581a11"/>然自得。不亦樂乎。然上令離苦。是菩薩大悲。此令
<lb n="0581a12"/>得樂。是菩薩大慈。至覺之心。於焉備矣。</p>
<p id="pX45p0581a1216" type="inline" rend="margin-left:1em">非欲令下。
<lb n="0581a13"/>約所化能化兩說。在文可見。</p>
<lb n="0581a14"/>
<p id="pX45p0581a1401">二者。為欲解釋如來根本之義。令諸眾生正解不謬
<lb n="0581a15"/>故。</p>
<lb n="0581a16"/>
<p id="pX45p0581a1601" rend="margin-left:1em">【疏】與立義分。及解釋分中。顯示正義。對治邪執。作
<lb n="0581a17"/>發起因緣。以彼文中說。依一心法。有二種門。各攝
<lb n="0581a18"/>一切法。即是如來所說法門之根本。又生滅門中。
<lb n="0581a19"/>本覺名如。始覺名來。始本不二。名曰如來。此即所
<lb n="0581a20"/>證本覺真理名如。能證無分別。智名來。諸眾生未
<lb n="0581a21"/>有無分別智時。是如無來也。今以如來依此心成。
<lb n="0581a22"/>故名此心為如來根本之義。具釋此義。令彼地前
<lb n="0581a23"/>三賢諸菩薩等。比觀相應。故云正解。即顯示正義
<lb n="0581a24"/>也。</p>
<p id="pX45p0581a2402" type="inline" rend="margin-left:1em">比觀離倒。故云不謬。不謬。即對治邪執也。</p>
<lb n="0581b01"/>
<p id="pX45p0581b0101" rend="margin-left:1em">【記】疏文二。初釋如來根本。二。初。總配下文。與立義
<lb n="0581b02"/>分者。盡此一分論文。皆為所起。然此分中。若克的
<lb n="0581b03"/>配文。止可齊於三大之處。從一切諸佛下。明其乘
<lb n="0581b04"/>義。合是第三因緣所起。疏不指者。葢略故爾。顯示
<lb n="0581b05"/>等者。從此分初文云。顯示正義者。依一心法有二
<lb n="0581b06"/>種門去。至若能觀察知心無念。即得隨順入真如
<lb n="0581b07"/>門。對治等者。文云。對治邪執者。一切邪執。皆依我
<lb n="0581b08"/>見。若離於我。則無邪執。乃至以念一切法。令心生
<lb n="0581b09"/>滅。不入實智故。</p>
<p id="pX45p0581b0907" type="inline" rend="margin-left:1em">此則
(正顯此)
第二
(條)
因緣為能發起。
<lb n="0581b10"/>如適所引三段論文為所發起。為欲解釋如來根
<lb n="0581b11"/>本之義。令諸眾生正解不謬。故有此
(第二因緣)
文。能所
<lb n="0581b12"/>之說。下
(六條因緣文)
皆例此。以彼下。二。別釋今義。二初。
<lb n="0581b13"/>約教法釋如來根本。以二門是諸法之根本。一心
<lb n="0581b14"/>是二門之根本。彼文之中。正明此義。佛說法門。雖
<lb n="0581b15"/>則無量。究其根本。無出於斯。此乃馬鳴菩薩。解釋
<lb n="0581b16"/>化身釋迦如來所說法門中。深奧根本之義也。又
<lb n="0581b17"/>生下。二。約證法釋如來根本。二。初釋如來二。先正
<lb n="0581b18"/>釋。迷時背覺合塵是如去。雖名為去而體性不動。
<lb n="0581b19"/>故受如稱。即本覺也。悟時背塵合覺名如來。以如
<lb n="0581b20"/>體上。有淨用起。反染歸淨。名之為來。即始覺義。真
<lb n="0581b21"/>如體一。來去隨緣。故取本覺名如。始覺名來。始本
<lb n="0581b22"/>不二者。即究竟覺也。究竟覺者。即如與來合。無始
<lb n="0581b23"/>本異。名曰如來。如下文云。若得無念者。則知心相
<lb n="0581b24"/>生住異滅。乃至無有始覺之異。以四相俱時而有。
<lb n="0581c01"/>皆無自立。本來平等。同一覺故。此即下。上消文。此
<lb n="0581c02"/>結判。故轉法輪論云。真諦名如。正覺名來。正覺真
<lb n="0581c03"/>諦。名曰如來。此即約自受用報身名如來也。非同
<lb n="0581c04"/>前文約化身說。</p>
<p id="pX45p0581c0407" type="inline" rend="margin-left:1em">此二解中。前約教。則如來之根本。
<lb n="0581c05"/>依主釋也。以能說者勝故。此約證。即依士釋。心為
<lb n="0581c06"/>根本。能生如來故。思之可解。諸眾生下。次。反顯。以
<lb n="0581c07"/>雖有本覺而無始覺。故不得名如來。斯則如義寬
<lb n="0581c08"/>通。來義局狹。故淨名云。一切眾生皆如也。眾聖賢
<lb n="0581c09"/>亦如也。至於彌勒亦如也。而不言來。又地前雖有
<lb n="0581c10"/>始覺。以比觀修行。未造真理。未得智無分別。不名
<lb n="0581c11"/>如來。地上雖有此智。以障累未盡。觀心有間。始本
<lb n="0581c12"/>二覺。未得究竟冥合。亦無斯稱。以此推之。唯妙覺
<lb n="0581c13"/>一人。餘皆不可。然若約性德。則無此揀。故圓覺云。
<lb n="0581c14"/>眾生本來成佛。又云。一切障礙。即究竟覺。今約修
<lb n="0581c15"/>論。故有此說。</p>
<p id="pX45p0581c1506" type="inline" rend="margin-left:1em">今以下。二。結根本。即指前之一心。為
<lb n="0581c16"/>如來所證法之根本也。良以如來。依此一心而成
<lb n="0581c17"/>就故。是則信解行證。皆依此心。從微至著。未甞離
<lb n="0581c18"/>此。若離於心得成佛者。無有是處。故華嚴云。若人
<lb n="0581c19"/>欲了知。三世一切佛。應觀法界性。一切唯心造。故
<lb n="0581c20"/>名等者。然則如來即一心。一心即根本。三義一體。
<lb n="0581c21"/>方為至說。但以據法名心。對末稱本。約人所說。即
<lb n="0581c22"/>號如來。究體則一。列義成三。非三而三。不一而一。
<lb n="0581c23"/>三一一體。乃會玄文。</p>
<p id="pX45p0581c2309" type="inline" rend="margin-left:1em">具釋下。二。釋正解不謬也。具
<lb n="0581c24"/>釋者。謂於中明真如生滅二門。始本二覺。本末二
<lb n="0582a01"/>不覺。二身三大。乃至二門不二等義。此義盡是一
<lb n="0582a02"/>心根本上之行相也。三賢者。謂隣真故。前異凡夫。
<lb n="0582a03"/>後異聖人。賢者。善也。順也。此三十人。皆積善所成。
<lb n="0582a04"/>順於真理。故受斯稱。</p>
<p id="pX45p0582a0409" type="inline" rend="margin-left:1em">比觀等者。既未親證真如。但
<lb n="0582a05"/>能依教比擬觀察。由是隨順不相違反。故云相應。
<lb n="0582a06"/>即此比觀。便名正解。以地前屬。解行位故。為生正
<lb n="0582a07"/>解。故有顯示正義之文也。</p>
<p id="pX45p0582a0711" type="inline" rend="margin-left:1em">離倒者。以正解相應。順
<lb n="0582a08"/>真如理。無諸邪僻也。以離倒故。即名不謬。不即對
<lb n="0582a09"/>治。謬即邪執也。</p>
<lb n="0582a10"/>
<p id="pX45p0582a1001">三者為令善根成熟眾生。於摩訶衍法。堪任不退信
<lb n="0582a11"/>故。</p>
<lb n="0582a12"/>
<p id="pX45p0582a1201" rend="margin-left:1em">【疏】即下分別。發趣道相也。以彼文中。令利根者。發
<lb n="0582a13"/>決定心。進趣大道。堪任住於不退位故。此當十信
<lb n="0582a14"/>終心。自分滿足。故云成熟。進入十住正定聚中。使
<lb n="0582a15"/>前信心。堪任不退。</p>
<lb n="0582a16"/>
<p id="pX45p0582a1601" rend="margin-left:1em">【記】分別等者。文云。分別。發趣道相者。謂一切諸佛
<lb n="0582a17"/>所證之道。一切菩薩發心修行趣向義故。乃至心
<lb n="0582a18"/>若有垢。法身不現。故此正指配也。以彼下。釋所以。
<lb n="0582a19"/>下皆例之。彼文云如是信心成就得發心者。入正
<lb n="0582a20"/>定聚。畢竟不退。名住如來種中。正因相應故。</p>
<p id="pX45p0582a2018" type="inline" rend="margin-left:1em">終心
<lb n="0582a21"/>者。十信一位。有三種心。謂入。住。終。入。謂始離異生。
<lb n="0582a22"/>入初信位。終。謂信心成滿。即第十信也。住心。即中
<lb n="0582a23"/>間八信。十信既爾。餘住行向等。例皆如此。成熟。約
<lb n="0582a24"/>現在十信終心說。</p>
<p id="pX45p0582a2408" type="inline" rend="margin-left:1em">不退。望未來十住入心言。今為
<lb n="0582b01"/>信成熟者。稟於分別。道相之文。入不退故。</p>
<lb n="0582b02"/>
<p id="pX45p0582b0201">四者。為令善根微少眾生。修習信心故。</p>
<lb n="0582b03"/>
<p id="pX45p0582b0301" rend="margin-left:1em">【疏】即下修行信心分。初四種信心。及四種修行也。
<lb n="0582b04"/>以彼文中。令信未滿者。修行信心。使滿足故。此當
<lb n="0582b05"/>十信住心。以信位未滿。故云微少。令進向滿。故云
<lb n="0582b06"/>修信心也。</p>
<lb n="0582b07"/>
<p id="pX45p0582b0701" rend="margin-left:1em">【記】四種信心者。下文云。略說信心有四種。云何為
<lb n="0582b08"/>四。一者。信根本。所謂樂念真如法故。二者。信佛。有
<lb n="0582b09"/>無量功德。常念親近供養恭敬。發起善根。願求一
<lb n="0582b10"/>切智故。三者。信法。有大利益。常念修行諸波羅蜜
<lb n="0582b11"/>故。四者。信僧。能正修行。自利利他。常樂親近諸菩
<lb n="0582b12"/>薩眾。求學如實行故。四修行者。下文具明五行。謂
<lb n="0582b13"/>布施。持戒。忍辱。精進。止觀。故文云。修行有五門。能
<lb n="0582b14"/>成此信等。以止觀一門。別是第六因緣所發。故言
<lb n="0582b15"/>四種以彼下。釋所以彼文云是中依未入正定聚
<lb n="0582b16"/>眾生。故說修行信心等。十信住心者。雖有八種不
<lb n="0582b17"/>同。更不分析。通為住心也。微少者。即信心未熟也。</p>
<lb n="0582b18"/>
<p id="pX45p0582b1801" rend="margin-left:1em">令向滿者。謂令稟此文。習前信行。進向滿故。</p>
<lb n="0582b19"/>
<p id="pX45p0582b1901">五者。為示方便。消惡業障。善護其心。遠離癡慢。出邪
<lb n="0582b20"/>網故。</p>
<lb n="0582b21"/>
<p id="pX45p0582b2101" rend="margin-left:1em">【疏】自此下四種機。當信位初心。以前三根勝難退。
<lb n="0582b22"/>不假多方便。助成道力。故各一。此中根劣易退。賴
<lb n="0582b23"/>多方便。故有四也。四中。前三為下中上三人。後一
<lb n="0582b24"/>䇿以勸修。</p>
<lb n="0582c01"/>
<p id="pX45p0582c0101" rend="margin-left:1em">【記】初。都科後四段。文三。先。總判也。四種者。即指此
<lb n="0582c02"/>下四段論文。初心。即入心也。以前下次通疑也。或
<lb n="0582c03"/>難曰。前之三。根各攝論文一段。何以信心初位。獨
<lb n="0582c04"/>用四文。故此通之。前位漸深。望於初位。故名根勝。</p>
<lb n="0582c05"/>
<p id="pX45p0582c0501" rend="margin-left:1em">信根欲成。縱遇惡緣。亦少退屈。故云難退。然亦未
<lb n="0582c06"/>必一向不退。故云難也。如鶖子入六住。猶自退轉。
<lb n="0582c07"/>況十信耶。根劣者。謂始自異生。初登信位。善根微
<lb n="0582c08"/>薄。不異輕毛。遭善難進。遇惡易退。故假多方以助
<lb n="0582c09"/>道力。由是具四也。四中下。後。別判也。只此一類劣
<lb n="0582c10"/>機。復有上中下異。今以第五為下根。第六為中根。
<lb n="0582c11"/>第七為上根。第八總䇿勸也。問據前次第。皆自勝
<lb n="0582c12"/>之劣。何以此後。却從劣向勝耶。答。勝根菩薩據尊
<lb n="0582c13"/>卑以列之。退位有情。念劣者而先救。故為此次。由
<lb n="0582c14"/>是前顯菩薩之智。後彰菩薩之悲也。</p>
<lb n="0582c15"/>
<p id="pX45p0582c1501" rend="margin-left:1em">【疏】今初當下品也。</p>
<p id="pX45p0582c1508" type="inline" rend="margin-left:1em">即下修行信心分中。第四修行
<lb n="0582c16"/>末文。是也。以彼文中。令業重惑多者。善根難發眾
<lb n="0582c17"/>生。以禮懺等方便。消惡業障。障輕。故內離頑嚚癡
<lb n="0582c18"/>慢。外出邪魔罥網。</p>
<lb n="0582c19"/>
<p id="pX45p0582c1901" rend="margin-left:1em">【記】今初下。二。別釋此一文。修行末文者。彼文云。復
<lb n="0582c20"/>次若人雖修行信心。以從先世來。多有重罪惡業
<lb n="0582c21"/>障故。為邪魔諸鬼之所惱亂。或為世間事務種種
<lb n="0582c22"/>牽纏。或為病苦所惱。有如是等眾多障礙。是故應
<lb n="0582c23"/>當勇猛精進。晝夜六時。禮拜諸佛。誠心懺悔。勸請
<lb n="0582c24"/>隨喜。迴向菩提。常不休廢。得免諸障。善根增長故。
<lb n="0583a01"/>業重者。文云。重罪業障。惑多者。文云。眾多障礙。善
<lb n="0583a02"/>根難發者。即三障既重。善不易生。如鑽溼木。豈即
<lb n="0583a03"/>有火。宜應曝以風日。出以浸潤。假以繩鑽。引以茅
<lb n="0583a04"/>艾。則其火可庶幾矣。故云禮懺等也。內離等者。由
<lb n="0583a05"/>禮懺故業輕。業輕故內無惑惱。內既離惑。外魔自
<lb n="0583a06"/>消。外魔即報障也。故知外有障惱。皆由內有惑業。
<lb n="0583a07"/>今之行人。作善多阻。為道不迭。葢內心之所感也。
<lb n="0583a08"/>莫嫌影曲。但責形凹。如勤修治。必能出離。</p>
<p id="pX45p0583a0817" type="inline" rend="margin-left:1em">左傳云。
<lb n="0583a09"/>心不則德義之經為頑。口不談忠信之言為嚚。今
<lb n="0583a10"/>但通取一向癡闇。慧解不生為頑嚚也。</p>
<lb n="0583a11"/>
<p id="pX45p0583a1101">六者。為示修習止觀。</p>
<p id="pX45p0583a1109" type="inline">對治凡夫二乘心過故。</p>
<lb n="0583a12"/>
<p id="pX45p0583a1201" rend="margin-left:1em">【疏】當中品也。即下第五修行止觀門。以彼文中雙
<lb n="0583a13"/>明止觀。遣凡小二執。故云對治也。</p>
<lb n="0583a14"/>
<p id="pX45p0583a1401" rend="margin-left:1em">【記】止觀者。文云。云何修行止觀門。所言止者。謂止
<lb n="0583a15"/>一切境界相。隨順奢摩他觀義故。所言觀者。謂分
<lb n="0583a16"/>別因緣生滅相。隨順毗𥁊舍那觀義故。乃至若止
<lb n="0583a17"/>觀不具。則無能入菩提之道。</p>
<p id="pX45p0583a1712" type="inline" rend="margin-left:1em">雙明等者。彼文云。若
<lb n="0583a18"/>修止者。對治凡夫住著世間。能捨二乘怯弱之見。
<lb n="0583a19"/>若修觀者。對治二乘不起大悲狹劣心過。遠離凡
<lb n="0583a20"/>夫不修善等。</p>
<lb n="0583a21"/>
<p id="pX45p0583a2101">七者。為示專念方便。生於佛前。必定不退信心故。</p>
<lb n="0583a22"/>
<p id="pX45p0583a2201" rend="margin-left:1em">【疏】當上品也。即下修行信心分末。復次眾生初學
<lb n="0583a23"/>是法下。勸生淨土門等。以彼文中。舉勝方便。令彼
<lb n="0583a24"/>觀解。分得相應眾生恐後報遷。遇緣成退。故令往
<lb n="0583b01"/>生使不退也。</p>
<lb n="0583b02"/>
<p id="pX45p0583b0201" rend="margin-left:1em">【記】勸生等者。文云。復次眾生。初學是法。欲求正信。
<lb n="0583b03"/>其心怯弱。以住於此娑婆世界。自畏不能常值諸
<lb n="0583b04"/>佛。親承供養。懼謂信心。難可成就。意欲退者。乃至
<lb n="0583b05"/>常勤修習。畢竟得生。住正定故。</p>
<p id="pX45p0583b0513" type="inline" rend="margin-left:1em">勝方便者。文云。當
<lb n="0583b06"/>知如來有勝方便。攝護其心。謂以專意念佛因緣。
<lb n="0583b07"/>隨願得生他方佛土。常見諸佛。永離惡道等。觀解
<lb n="0583b08"/>等者。文云。若觀彼佛真如法身。畢竟得生。住正定
<lb n="0583b09"/>故。既觀法身。即是作真如觀。觀佛純熟。分得相應
<lb n="0583b10"/>也。後報等者。以眾生夙業無量。今雖發心修行。其
<lb n="0583b11"/>力微劣。難敵強惡。恐此報盡。仍逐故業。隨生諸趣。
<lb n="0583b12"/>如人負債。強者先牽。此報命終。未知所往。或經多
<lb n="0583b13"/>劫。遍歷三途。縱得人身。尤拘緣障。或蠻貊受質。貧
<lb n="0583b14"/>窮處身。或諸病所纏。六根不具。或王事迫<anchor xml:id="begd1e9538"/>己<anchor xml:id="endd1e9538"/>塵覊
<lb n="0583b15"/>在躬。或少小無知。強壯兇勇。方知樂善。<anchor xml:id="begd1e9549"/>已<anchor xml:id="endd1e9549"/>是衰年。
<lb n="0583b16"/>雖悟非常。難任進向。況真法罔值。善友莫逢。縱遇
<lb n="0583b17"/>此緣。根性多昧。儻是上智。易悟法門。縱辯宣揚。巧
<lb n="0583b18"/>開人意。熾然惡習。任運繁興。積善既微。強惡難免。
<lb n="0583b19"/>脫然墮落。又是輪迴。如螘循環。何當斷絕。菩薩觀
<lb n="0583b20"/>此。深動悲懷。若非方便。無能垂救。故論云。有勝方
<lb n="0583b21"/>便。攝護其心。故云恐後報遷遇緣成退也。</p>
<p id="pX45p0583b2117" type="inline" rend="margin-left:1em">往生等
<lb n="0583b22"/>者。文云。如修多羅說。若人專念西方極樂世界阿
<lb n="0583b23"/>彌陀佛。所修善根。迴向願生彼世界者。即得往生。
<lb n="0583b24"/>常見佛故。終無有退等。此意欲令眾生專意念佛。
<lb n="0583c01"/>欣求樂欲生彼國土。凡所修善。盡將迴向。乃至有
<lb n="0583c02"/>人無惡不為。但能臨終至心十念。乃至一念成就。
<lb n="0583c03"/>即得往生。生彼國<anchor xml:id="begd1e9585"/>已<anchor xml:id="endd1e9585"/>。見佛聞法。任運修進。直成菩
<lb n="0583c04"/>提。無諸惡緣。令其退轉。故云使不退也。</p>
<lb n="0583c05"/>
<p id="pX45p0583c0501">八者。為示利益。勸修行故。</p>
<lb n="0583c06"/>
<p id="pX45p0583c0601" rend="margin-left:1em">【疏】即下勸修利益分也。以彼文中。舉彼損益。勸物
<lb n="0583c07"/>修捨。即總䇿成前諸行也。</p>
<lb n="0583c08"/>
<p id="pX45p0583c0801" rend="margin-left:1em">【記】勸修等者。文云。<anchor xml:id="begd1e9612"/>已<anchor xml:id="endd1e9612"/>說修行信心分。次說勸修利
<lb n="0583c09"/>益分。如是摩訶衍諸佛祕藏。我<anchor xml:id="begd1e9620"/>已<anchor xml:id="endd1e9620"/>總說。乃至云。未
<lb n="0583c10"/>來菩薩。當依此法。得成正信。是故眾生。應勤修學。
<lb n="0583c11"/>舉彼損益者。文云。若有眾生。欲於如來甚深境界。
<lb n="0583c12"/>得生正信。遠離誹謗。入大乘道。當持此論。思惟修
<lb n="0583c13"/>習。畢竟能至無上之道。乃至云。此人功德。無有邊
<lb n="0583c14"/>際。斯舉益也。又云。其有眾生。於此論中。毀謗不信
<lb n="0583c15"/>所獲罪報。經無量劫。受大苦惱。斯舉損也。修則但
<lb n="0583c16"/>應仰信。如說而行。捨則不應誹謗。免招大苦。</p>
<p id="pX45p0583c1618" type="inline" rend="margin-left:1em">總䇿
<lb n="0583c17"/>等者。據前疏所判。即但䇿信位初心三根之行。若
<lb n="0583c18"/>更以理詳之。無妨兼前三賢<anchor xml:id="begd1e9651"/>已<anchor xml:id="endd1e9651"/>下。總而勸䇿。則於
<lb n="0583c19"/>八因緣中。第一第八。皆總相。第一總利羣品。第八
<lb n="0583c20"/>總䇿勸修。中間六段。各別所為。如前所配。</p>
<lb n="0583c21"/>
<p id="pX45p0583c2101" rend="margin-left:1em">△四總結。</p>
<lb n="0583c22"/>
<p id="pX45p0583c2201">有如是等因緣。所以造論。</p>
<lb n="0583c23"/>
<p id="pX45p0583c2301" rend="margin-left:1em">【記】結也。可知。</p>
<lb n="0583c24"/>
<p id="pX45p0583c2401" rend="margin-left:1em">△二通難
(二)
一難。二通。</p>
<p id="pX45p0583c2410" type="inline" rend="margin-left:1em">一難。</p>
<lb n="0584a01"/>
<p id="pX45p0584a0101">問曰。修多羅中。具有此法。何須重說。</p>
<lb n="0584a02"/>
<p id="pX45p0584a0201" rend="margin-left:1em">【記】具有等者。如勝鬘經云。自性清淨心。染而不染。
<lb n="0584a03"/>難可了知。不染而染。難可了知。此豈不是一心二
<lb n="0584a04"/>門之義乎。況二門即是真俗二諦。二諦何經不說。
<lb n="0584a05"/>豈假論主第二因緣而發起耶。如圓覺經中。說信
<lb n="0584a06"/>等四位。豈非分別道相之義乎。況其從因至果入
<lb n="0584a07"/>道行位。諸經多說。何須第三因緣所起。如華嚴云。
<lb n="0584a08"/>菩薩發心求菩提。非是無因無有緣。於佛法僧生
<lb n="0584a09"/>淨信。以是而生廣大心。此豈不是信三寶耶。況復
<lb n="0584a10"/>令信三寶。何經不說。又如華嚴。具說十地菩薩。行
<lb n="0584a11"/>十波羅蜜行。豈唯施等行耶。況施戒等。是經皆說。
<lb n="0584a12"/>豈用第四因緣發耶。道場禮懺等事。經中具明。又
<lb n="0584a13"/>普賢行願中。說十種行願。此豈不是消障之方便
<lb n="0584a14"/>耶。亦不須假第五因緣。又如華嚴云。譬如有力王。
<lb n="0584a15"/>率土咸戴仰。定慧亦如是。菩薩所依賴。定慧。即是
<lb n="0584a16"/>止觀。又淨名經中。說佛法身。從止觀生。何用第六
<lb n="0584a17"/>發起緣耶。如阿彌陀。無量壽等經。具說往生淨土
<lb n="0584a18"/>之事。況諸經中。亦多引說。亦不假其第七所起。如
<lb n="0584a19"/>勸讚修進。勉勵慵惰。是經則說。何假第八
(不難破第一者。
<lb n="0584a20"/>是七因緣總相破別即破總故)
。如是。則佛經<anchor xml:id="begd1e9746"/>已<anchor xml:id="endd1e9746"/>具。菩薩更明。豈非
<lb n="0584a21"/>繁重耶。菩薩見義則行。無益且止。重說佛經。有何
<lb n="0584a22"/>義利。為若此耶。</p>
<lb n="0584a23"/>
<p id="pX45p0584a2301" rend="margin-left:1em">△二通
(二)
。初縱問略標。二以義具釋。</p>
<p id="pX45p0584a2315" type="inline" rend="margin-left:1em">初縱問略
<lb n="0584a24"/>標。</p>
<lb n="0584b01"/>
<p id="pX45p0584b0101">答曰。修多羅中。雖有此法。以眾生根行不等。受解緣

<lb n="0584b02"/>別。</p>
<lb n="0584b03"/>
<p id="pX45p0584b0301" rend="margin-left:1em">【疏】中雖有者。縱其問辭也。根不等者。或利或鈍。樂
<lb n="0584b04"/>廣樂略。假經假論之殊也。受解別者。遇佛遇教之
<lb n="0584b05"/>異也。</p>
<lb n="0584b06"/>
<p id="pX45p0584b0601" rend="margin-left:1em">【記】或利鈍者。即根不等。根。謂根機。有利鈍故。樂廣
<lb n="0584b07"/>略者。即行不等。行。謂意行。所欲不同故。假經。即利
<lb n="0584b08"/>根。尋經便解。不待解釋故。假論。即鈍根。於經未曉。
<lb n="0584b09"/>須待論說故。若其樂廣樂略之言。通於經論。有樂
<lb n="0584b10"/>廣經而得解者。有樂略經而得解者。於論亦爾。此
<lb n="0584b11"/>乃於利鈍中。各有所好不同。然根不等。則局於經
<lb n="0584b12"/>論中各附一事故。行不等。則通於經論中各樂廣
<lb n="0584b13"/>略故。然此但約解佛意不解佛意以明利鈍。不須
<lb n="0584b14"/>更約文持義持細作利鈍解釋。智者應思。受解緣
<lb n="0584b15"/>別者。受謂信領教法。解。謂開悟佛旨。遇佛教者。謂
<lb n="0584b16"/>與佛有緣。則從佛受化生解。與教有緣。則遇教受
<lb n="0584b17"/>化生解也。此則但約於彼生解不生解說有緣無
<lb n="0584b18"/>緣。亦不約有見佛等。細論之。如佛世諸羅漢等。親
<lb n="0584b19"/>從佛聞而證道果。此是遇佛有緣者。如天親等。但
<lb n="0584b20"/>遇其教而得開悟。此則遇教有緣者。故云緣別。然
<lb n="0584b21"/>若據論意。但約於經於論明受解緣別。不須更約
<lb n="0584b22"/>遇佛等說。以前論中所問。佛經<anchor xml:id="begd1e9824"/>已<anchor xml:id="endd1e9824"/>說。何須更論。今
<lb n="0584b23"/>文乃是總答前問。下方別釋也。論意云。經中雖<anchor xml:id="begd1e9833"/>已<anchor xml:id="endd1e9833"/>
<lb n="0584b24"/>具說。其如眾生。根性利鈍不同。意行好樂有異。信
<lb n="0584c01"/>受教法開悟聖旨因緣別故。若是根利。又於佛語
<lb n="0584c02"/>有因緣者則樂於經而便信受。得悟聖旨。不須更
<lb n="0584c03"/>論。若是鈍根。又於經無緣。但於菩薩語有緣者。即
<lb n="0584c04"/>樂造論解釋。方曉佛意。故云別也。根行緣三。既而
<lb n="0584c05"/>有異。何妨經外別造論耶。豈非此文<anchor xml:id="begd1e9854"/>已<anchor xml:id="endd1e9854"/>是總答訖
<lb n="0584c06"/>歟
(疏中遇佛。謂遇佛經也。應上假經。遇教。謂遇菩薩論教也。應上假論。如斯意旨。覽者須善會焉)
。</p>
<lb n="0584c07"/>
<p id="pX45p0584c0701" rend="margin-left:1em">△二以義具釋
(二)
。初明餘機不假此論。二明當機
<lb n="0584c08"/>須造此論。</p>
<p id="pX45p0584c0805" type="inline" rend="margin-left:1em">初明餘機不假此論
(三)
。初勝機遇佛
<lb n="0584c09"/>悟。二自力聞經悟。三劣機因尋廣論悟。</p>
<p id="pX45p0584c0916" type="inline" rend="margin-left:1em">初勝機
<lb n="0584c10"/>遇佛悟。</p>
<lb n="0584c11"/>
<p id="pX45p0584c1101" rend="margin-left:1em">【疏】佛時尚無紙素之經。何況須論。</p>
<lb n="0584c12"/>
<p id="pX45p0584c1201" rend="margin-left:1em">【記】遇佛悟無紙墨者。佛在世時。但說而<anchor xml:id="begd1e9894"/>已<anchor xml:id="endd1e9894"/>。滅後結
<lb n="0584c13"/>集。方始有經。當時機勝。聞說便悟。尚不假經。豈要
<lb n="0584c14"/>造論。</p>
<lb n="0584c15"/>
<p id="pX45p0584c1501">所謂如來在世。眾生利根。能說之人。色心業勝。圓音
<lb n="0584c16"/>一演。異類等解。則不須論。</p>
<lb n="0584c17"/>
<p id="pX45p0584c1701" rend="margin-left:1em">【疏】如來世。時勝。眾生利。根勝。說人業。緣勝。圓演。顯
<lb n="0584c18"/>緣勝相。等解。顯根勝相。不須論者。結成不假論也。</p>
<lb n="0584c19"/>
<p id="pX45p0584c1901" rend="margin-left:1em">【記】先。總消句也。如來。即釋迦。亦兼餘佛。時勝者。時
<lb n="0584c20"/>無定體。但約佛在彼時。故言時勝。根勝者。但取一
<lb n="0584c21"/>類當在佛世隨順言教有所證解者。不取遇佛不
<lb n="0584c22"/>悟之徒。然佛世時。證悟者多。今就此說。故云勝也。</p>
<lb n="0584c23"/>
<p id="pX45p0584c2301" rend="margin-left:1em">緣勝者。勝餘二乘菩薩故。然說根之悟解。不取教
<lb n="0584c24"/>起因緣。故指佛為勝緣也。異類者。但三乘五乘根
<lb n="0585a01"/>性不同。故名異類。或可通於餘趣。然非正意。</p>
<p id="pX45p0585a0118" type="inline" rend="margin-left:1em">等解
<lb n="0585a02"/>者。等。謂齊等。彼諸異類。齊生解故。此則生解義等。
<lb n="0585a03"/>非謂所解是同。然此根勝。與前時勝。相望料揀以
<lb n="0585a04"/>成四句。謂時勝根不勝。如佛世六羣等。一根勝時
<lb n="0585a05"/>不勝。如後五百歲持戒修福者
(二)
。俱勝。如舍利弗
<lb n="0585a06"/>等
(三)
。俱不勝。即佛滅後不生解者
(四)
。</p>
<p id="pX45p0585a0615" type="inline" rend="margin-left:1em">不假論者據
<lb n="0585a07"/>此兼不須經也。然準論所問。但責經中<anchor xml:id="begd1e9966"/>已<anchor xml:id="endd1e9966"/>說。造論
<lb n="0585a08"/>為重。殊不干於佛在之事。今之答意。欲顯佛滅度
<lb n="0585a09"/>後。根行不同。於經於論。取解各異。故今先明佛在
<lb n="0585a10"/>世時。根緣皆勝。尚不假經。何須造論。以顯滅後。根
<lb n="0585a11"/>緣皆劣。故須假經。於經不了。復須假論。以勝顯劣
<lb n="0585a12"/>也。由是經論各被一根。不同圓音普逗多類。</p>
<lb n="0585a13"/>
<p id="pX45p0585a1301" rend="margin-left:1em">【疏】色心圓音。即三業矣。</p>
<lb n="0585a14"/>
<p id="pX45p0585a1401" rend="margin-left:1em">【記】次。別解文也。初。略配三業。如文。</p>
<lb n="0585a15"/>
<p id="pX45p0585a1501" rend="margin-left:1em">【疏】一音及圓音者。有二。初。如來一音說一切法。無
<lb n="0585a16"/>不顯了。故名圓音。華嚴云。如來於一語言中。演出
<lb n="0585a17"/>無邊契經海。</p>
<p id="pX45p0585a1706" type="inline" rend="margin-left:1em">二。如來同一切音。故云圓音。華嚴云。
<lb n="0585a18"/>一切眾生語言法。一言演說盡無餘。以一切音即
<lb n="0585a19"/>一音。故云一音。一音即一切音。故云圓音。一一語
<lb n="0585a20"/>音。徧窮生界。而其音韻。恒不雜亂。若音不遍。則是
<lb n="0585a21"/>音非圓。若音等遍。失其韻曲。則是圓非音。今不壞
<lb n="0585a22"/>曲而等遍。不動遍而差韻。此是如來圓音。非是心
<lb n="0585a23"/>識思量境界耳。</p>
<lb n="0585a24"/>
<p id="pX45p0585a2401" rend="margin-left:1em">【記】一音下。二。廣釋圓音二。初。釋圓音義。又二。先。約
<lb n="0585b01"/>教義正明二。初。約說法差別顯圓義。如來等者。謂
<lb n="0585b02"/>佛音無別。故云一音。說法成異。故云圓音。引證可
<lb n="0585b03"/>知。二下。二。約隨類言音顯圓義。如來等者。合云如
<lb n="0585b04"/>來一音。同一切音。文無一音者略。謂佛音是一。故
<lb n="0585b05"/>名一音。同彼異語。故名圓音。引證可知。又普賢行
<lb n="0585b06"/>願經云。天龍夜叉鳩槃茶。乃至人與非人等。所有
<lb n="0585b07"/>一切眾生語。悉以諸音而說法。斯乃如來一音。隨
<lb n="0585b08"/>類同時差別。非如前段說法差別也。</p>
<p id="pX45p0585b0815" type="inline" rend="margin-left:1em">以一下。次。結
<lb n="0585b09"/>得名所以。一切音即一音。謂差別即無差別也。一
<lb n="0585b10"/>音即一切音。謂無差別即差別也。大意取無差即
<lb n="0585b11"/>一。差即為圓。差即無差。無差即差。二義同時。竟無
<lb n="0585b12"/>前後。兩段之中。俱有此義。圓融無礙。方是如來之
<lb n="0585b13"/>口密也。但以文不累書。故成前後爾。一一下。二。顯
<lb n="0585b14"/>圓音相四。初。正顯。徧窮生界。是圓義。恒不雜亂。是
<lb n="0585b15"/>音義。又遍窮者。六趣咸聞。不雜者。五音<anchor xml:id="begd1e10060"/>迥<anchor xml:id="endd1e10060"/>異。又遍
<lb n="0585b16"/>窮者。三乘同聽。不雜者。領解各殊。若音下。二。反明。
<lb n="0585b17"/>不遍等者。有不聞處。何成圓義。圓者。遍也。失曲等
<lb n="0585b18"/>者。無所詮表。何成音義。且如鐘鼓之響。普遍邇遐。
<lb n="0585b19"/>絲竹之音。唯聞咫尺。斯則圓音互非之義也。今不
<lb n="0585b20"/>下。三。結成。不壞曲而等遍者。即音以成圓。不動遍
<lb n="0585b21"/>而差韻者。即圓以為音也。是乃正遍而差。即差而
<lb n="0585b22"/>遍。由是無不聞聲。無不正解。此是下。四。指歎。非識
<lb n="0585b23"/>等者。佛無漏智所現圓音。有漏凡夫焉能測度。但
<lb n="0585b24"/>可仰信。不須推窮。以非心識之境界故。非識境者。
<lb n="0585c01"/>不可以識識。非心境者。不可以智知。思量。即識識
<lb n="0585c02"/>之相也。然華嚴中。具有十喻。以顯如來圓音之相。
<lb n="0585c03"/>不能繁引。</p>
<lb n="0585c04"/>
<p id="pX45p0585c0401" rend="margin-left:1em">△二自力聞經悟。</p>
<lb n="0585c05"/>
<p id="pX45p0585c0501">若如來滅後。或有眾生。能以自力。廣聞而取解者。或
<lb n="0585c06"/>有眾生。亦以自力。少聞而多解者。</p>
<lb n="0585c07"/>
<p id="pX45p0585c0701" rend="margin-left:1em">【疏】自力聞廣經文。得解佛意。不須他論。故云自力。
<lb n="0585c08"/>此具文持義持。亦以自力尋略經文。而能深解佛
<lb n="0585c09"/>意。故亦不須他論。此有義持而無文持。</p>
<lb n="0585c10"/>
<p id="pX45p0585c1001" rend="margin-left:1em">【記】自力者。但取不假論疏解釋。只於經文披覧而
<lb n="0585c11"/>自解也。廣經者。有二意。一則於大部經中。或廣尋
<lb n="0585c12"/>諸部。見佛始終。廣說義路。方始解故。斯則根行劣
<lb n="0585c13"/>後少聞而多解者。二則如疏具文義二持。隨一一
<lb n="0585c14"/>文。皆能解故。此乃根強。勝下少聞也。略經者。亦二
<lb n="0585c15"/>意。一則於略經文。或一句一偈等。便解如來甚深
<lb n="0585c16"/>法理。不假多說。此則根行俱勝。二則無多心力。不
<lb n="0585c17"/>能廣覽。但於少分而得解了。如疏中無文持。有義
<lb n="0585c18"/>持者。今據論意。廣略之中。各取前說為正。以論略
<lb n="0585c19"/>中言多解。廣中不言多字。是以樂廣者為鈍。樂略
<lb n="0585c20"/>者為利。若依疏意。各取後說為正。二釋俱可。任情
<lb n="0585c21"/>去取。</p>
<lb n="0585c22"/>
<p id="pX45p0585c2201" rend="margin-left:1em">△三劣機因尋廣論悟。</p>
<lb n="0585c23"/>
<p id="pX45p0585c2301">或有眾生。無自心力。因於廣論而得解者。</p>
<lb n="0585c24"/>
<p id="pX45p0585c2401" rend="margin-left:1em">【疏】但依經文。不能解意。因他廣論而得解了。故云
<lb n="0586a01"/>無自心力。此有文持而無義持。</p>
<lb n="0586a02"/>
<p id="pX45p0586a0201" rend="margin-left:1em">【記】因於廣論者。此有二意。一則於經不解。於論方
<lb n="0586a03"/>解。仍須假於廣部。或尋諸論。方解佛意。此即劣於
<lb n="0586a04"/>後段少文而攝多義能得解者。此如疏釋。二則隨
<lb n="0586a05"/>彼一一解釋。悉能了故。此則根勝。強於次文也。</p>
<lb n="0586a06"/>
<p id="pX45p0586a0601" rend="margin-left:1em">△二明當機須造此論
(二)
。初機。二結。</p>
<p id="pX45p0586a0615" type="inline" rend="margin-left:1em">初機。</p>
<lb n="0586a07"/>
<p id="pX45p0586a0701">自有眾生。復以廣論文多為煩。心樂總持。少文而攝
<lb n="0586a08"/>多義。能取解者。</p>
<lb n="0586a09"/>
<p id="pX45p0586a0901" rend="margin-left:1em">【疏】此人不樂繁文。唯依文約義豐之論。深解佛經
<lb n="0586a10"/>所說之旨。故云總持多義。然不須廣者有二意一。
<lb n="0586a11"/>根利不假。二。心煩不耐。</p>
<lb n="0586a12"/>
<p id="pX45p0586a1201" rend="margin-left:1em">【記】心。樂總持者。亦二意。一則聞少解多。不假繁說
<lb n="0586a13"/>故。二則神根劣弱。不能承受廣所說故。具如疏文。
<lb n="0586a14"/>論文之意。於廣略中。各取前意為正。後意為兼。斯
<lb n="0586a15"/>則於經論廣略得解中。並通利鈍二根。而文義二
<lb n="0586a16"/>持四句內。別得一句。此亦義持無文持也。</p>
<lb n="0586a17"/>
<p id="pX45p0586a1701" rend="margin-left:1em">△二結。</p>
<lb n="0586a18"/>
<p id="pX45p0586a1801">如是此論。為欲總攝如來廣大深法無邊義故。應說
<lb n="0586a19"/>此論。</p>
<lb n="0586a20"/>
<p id="pX45p0586a2001" rend="margin-left:1em">【疏】此論文句雖少。總攝一切大乘經論深旨。深者。
<lb n="0586a21"/>如理智境。廣者。如量智境。無邊者。深廣無際。</p>
<lb n="0586a22"/>
<p id="pX45p0586a2201" rend="margin-left:1em">【記】文句雖少等者。文雖一軸。義備河沙。所宗之經。
<lb n="0586a23"/>並是實教。所詮之旨。豈容麤淺。以至諸論圓實關
<lb n="0586a24"/>要義理。不出斯焉。故云總攝等。如理智境。即真如
<lb n="0586b01"/>門。以離言說心緣等相。故言深也。如量智境。即生
<lb n="0586b02"/>滅門。以染淨萬差。多所該博。故云廣也。無際者。謂
<lb n="0586b03"/>理智境。即沖深無際。量智境。即廣多無際也。無際
<lb n="0586b04"/>之相。<anchor xml:id="begd1e10248"/>已<anchor xml:id="endd1e10248"/>見論文。然此兩門。攝盡一切經論之義。但
<lb n="0586b05"/>是說染說淨。凡聖迷悟。因果善惡。一切名相差別
<lb n="0586b06"/>等法。即生滅門攝盡。若說無染淨。絕凡聖。遣迷悟。
<lb n="0586b07"/>離性相等義。即真如門攝盡。故海東疏云。開二門
<lb n="0586b08"/>於一心。總括摩羅百八之廣詰
(摩羅。即說楞伽經處。以百八句。答大
<lb n="0586b09"/>慧百八問。皆下句真。上句俗。同此二門義也)
。示性淨於相染。普綜逾闍
<lb n="0586b10"/>十五之幽致
(逾闍國。說勝鬘經處。彼有十五章。大義皆說染而不染。同此生滅之真如
<lb n="0586b11"/>義)
。至如<g ref="CB15112"/>林一味之宗
(涅槃經)
。鷲山無二之趣
(法華經)
。
<lb n="0586b12"/>金鼓
(金光明經)
。同性
(大乘同性經)
。三身之極果。華嚴纓絡。四
<lb n="0586b13"/>階之深因。大品大集。曠蕩之至道。日藏月藏。秘密
<lb n="0586b14"/>之玄門。凡此等輩中。眾典之肝心。一以貫之者。其
<lb n="0586b15"/>唯此論乎。既而宗旨深奧。義理無邊。有智之流。請
<lb n="0586b16"/>習無怠。</p>
<lb n="0586b17"/>
<p id="pX45p0586b1701" rend="margin-left:1em">△二立義分
(二)
。初結前生後。二正立義宗。</p>
<p id="pX45p0586b1717" type="inline" rend="margin-left:1em">初結
<lb n="0586b18"/>前生後。</p>
<lb n="0586b19"/>
<p id="pX45p0586b1901">
<anchor xml:id="begd1e10316"/>已<anchor xml:id="endd1e10316"/>說因緣分。次說立義分。</p>
<lb n="0586b20"/>
<p id="pX45p0586b2001" rend="margin-left:1em">△二正立義宗
(三)
。一標總開別。二寄問列名。三依
<lb n="0586b21"/>名辯相。</p>
<p id="pX45p0586b2104" type="inline" rend="margin-left:1em">一標總開別。</p>
<lb n="0586b22"/>
<p id="pX45p0586b2201">摩訶衍者。總說有二種。</p>
<lb n="0586b23"/>
<p id="pX45p0586b2301" rend="margin-left:1em">△二寄問列名。</p>
<lb n="0586b24"/>
<p id="pX45p0586b2401">云何為二。</p>
<p id="pX45p0586b2405" type="inline">一者。法。二者。義。</p>
<lb n="0586c01"/>
<p id="pX45p0586c0101" rend="margin-left:1em">【疏】法者。出大乘法體。謂自體故。對智故。顯義故。即
<lb n="0586c02"/>宗本法也。大位在因。通於染淨。</p>
<lb n="0586c03"/>
<p id="pX45p0586c0301" rend="margin-left:1em">【記】初。釋法也。大乘法體者。大乘之體。即是於心。名
<lb n="0586c04"/>心為法也。此中且說法為大乘體。次下一文。方說
<lb n="0586c05"/>心為法體。此乃展轉釋出其體也。今言出大乘法
<lb n="0586c06"/>體者。恐多法字。有智詳焉。謂自下。以三義釋名法
<lb n="0586c07"/>之由。夫言法者。有其二義。一。任持自體義。二。軌生
<lb n="0586c08"/>物解義。今初一句。即初義也。謂本有自體。真實不
<lb n="0586c09"/>變。非同依他。從緣假立。無有自性。以從無始來。任
<lb n="0586c10"/>持不失故。故下論云。如實不空。以有自體。具足無
<lb n="0586c11"/>量性功德故。後二句。即軌生物解義。謂法者。對智
<lb n="0586c12"/>得名。以此一心。是法界理。能軌於智。令成無漏無
<lb n="0586c13"/>分別也。斯則以無相境。相無緣智。故云對智。下論
<lb n="0586c14"/>云。唯證相應故。復能顯於三大之義。未有一義。不
<lb n="0586c15"/>從法顯。故下文云。依於此心。顯示摩訶衍義。義理
<lb n="0586c16"/>既彰。物則生解。故此二句。皆後義也。宗本法者。謂
<lb n="0586c17"/>一論所宗。染淨根本故。或可宗即是本。謂約義所
<lb n="0586c18"/>依曰宗。能立萬法曰本。故下疏云。依宗所顯差別
<lb n="0586c19"/>義理。又淨名云。依無住本。立一切法。又前論云。為
<lb n="0586c20"/>欲解釋如來根本之義。即斯法也。大位在因者。謂
<lb n="0586c21"/>此論中所明法體。大都所判屬於因位。以文云。所
<lb n="0586c22"/>言法者。謂眾生心。既標眾生之言。故知大槩合當
<lb n="0586c23"/>因位。不同佛性圓覺究竟覺不思議解脫等大位
<lb n="0586c24"/>在果。今約因中性德所標。故云眾生心也。通染淨
<lb n="0587a01"/>者。若隨名取義。則位在於因。若克論體性。則通於
<lb n="0587a02"/>因果。因果。即染淨也。斯則心實通於因果。以帶眾
<lb n="0587a03"/>生之言。故判在因也。然亦有在果名心。在因名覺
<lb n="0587a04"/>之處。如圓覺經云。是諸眾生清淨覺地。又云。一切
<lb n="0587a05"/>如來妙圓覺心。故云通染淨也。所以下文云。是心
<lb n="0587a06"/>則攝一切世間出世間法。攝世間法。是通染。攝出
<lb n="0587a07"/>世間法。是通淨也。</p>
<lb n="0587a08"/>
<p id="pX45p0587a0801" rend="margin-left:1em">【疏】義者。辯大乘名義。何故此心是大乘耶。謂此心
<lb n="0587a09"/>具三大義。故名為大。有二運轉。故名為乘。是故先
<lb n="0587a10"/>顯法體。後釋義理。收義足也。依宗所顯差別義理。
<lb n="0587a11"/>大位在果。唯取於淨。</p>
<lb n="0587a12"/>
<p id="pX45p0587a1201" rend="margin-left:1em">【記】二。釋義也。分三。初。釋文。大乘名義者。謂大乘是
<lb n="0587a13"/>名。名約義立。故須辨義。未有無義而有名者。何故
<lb n="0587a14"/>等者。雙徵名義。謂約於何義。得名大乘。未審大乘。
<lb n="0587a15"/>有於何義。以雙徵故。不言何故名而言何故是。是
<lb n="0587a16"/>之一字。雙含兩勢。葢文之巧也。謂此下。釋三大。可
<lb n="0587a17"/>知。</p>
<p id="pX45p0587a1702" type="inline" rend="margin-left:1em">二運者。有兩意。一則自運運他。二則<anchor xml:id="begd1e10460"/>已<anchor xml:id="endd1e10460"/>運當運。
<lb n="0587a18"/>今此論中。正唯後意。故下文云。一切諸佛。本所乘
<lb n="0587a19"/>故。一切菩薩。皆乘此法。到如來地故。於此二中。皆
<lb n="0587a20"/>具自運運他也。以約此義。名為大乘。是故下。二。結
<lb n="0587a21"/>意。如文云。所言法者。謂眾生心。是先顯法體。次云。
<lb n="0587a22"/>所言義者。則有三種等。是後顯義理。大乘之中。唯
<lb n="0587a23"/>茲法義。今既法義並陳。無所遺矣。故云義足。依宗
<lb n="0587a24"/>下。三。彰位。所依之法。染淨雖通。所顯之義。唯局於
<lb n="0587b01"/>淨。體相用三。各不相是。故名差別。離障所顯。翻染
<lb n="0587b02"/>得名。故云唯淨。故下相大文云。心性無動。則有過
<lb n="0587b03"/>河沙等諸淨功德相義示現。用大云。除滅無明。見
<lb n="0587b04"/>本法身。自然而有不思議業種種之用。據此所說。
<lb n="0587b05"/>正唯屬乘。</p>
<p id="pX45p0587b0505" type="inline" rend="margin-left:1em">而言大位者。以體大通染淨故。今約多
<lb n="0587b06"/>分。判在果也。又體大雖通於染。以彼之名。亦從顯
<lb n="0587b07"/>得。若在因時。則無體大之名。至相用顯時。方對此
<lb n="0587b08"/>二以彰體名。由是三義皆屬淨也。</p>
<lb n="0587b09"/>
<p id="pX45p0587b0901" rend="margin-left:1em">△三依名辯相
(二)
。初法。二義。</p>
<p id="pX45p0587b0912" type="inline" rend="margin-left:1em">初法。</p>
<lb n="0587b10"/>
<p id="pX45p0587b1001" rend="margin-left:1em">【疏】起下釋中初釋法體之文。</p>
<lb n="0587b11"/>
<p id="pX45p0587b1101" rend="margin-left:1em">【記】即起下顯正義中總之一段。文云。顯示正義者。
<lb n="0587b12"/>依一心法。有二種門。乃至以是二門。不相離故。</p>
<lb n="0587b13"/>
<p id="pX45p0587b1301" rend="margin-left:1em">△科分為二。一舉法總立。二開門別立。</p>
<p id="pX45p0587b1316" type="inline" rend="margin-left:1em">一舉法
<lb n="0587b14"/>總立。</p>
<lb n="0587b15"/>
<p id="pX45p0587b1501">所言法者。謂眾生心。是心則攝一切世間出世間法。
<lb n="0587b16"/>依於此心。顯示摩訶衍義。</p>
<lb n="0587b17"/>
<p id="pX45p0587b1701" rend="margin-left:1em">【疏】眾生心者。出其法體。謂如來藏心。具和合不和
<lb n="0587b18"/>合二門。以其在於眾生位故。若在佛地。則無和合
<lb n="0587b19"/>義。以始覺同本。唯是真如。即當所顯義也。今就隨
<lb n="0587b20"/>染眾生位中。故得具二門也。</p>
<lb n="0587b21"/>
<p id="pX45p0587b2101" rend="margin-left:1em">【記】眾下。初正釋。眾生。即能依。心。即所依。所依之體。
<lb n="0587b22"/>從能依以彰名。前劣後勝。眾生之心。依士釋也。故
<lb n="0587b23"/>下文云。眾生依心意意識轉故。出法體者。前出大
<lb n="0587b24"/>乘體。名之為法。此出法體。名之為心。從寬之狹。此
<lb n="0587c01"/>為至也。如來藏心者。謂在纏自性清淨心。具足含
<lb n="0587c02"/>攝如來功德。名如來藏。如下自釋。具和合下。明心
<lb n="0587c03"/>之行相也。和合。即生滅門。以彼隨緣成染淨故。不
<lb n="0587c04"/>和合。即真如門。以約體絕相。顯不變故。以其下。釋
<lb n="0587c05"/>所以。此心具上二種義者。以在眾生位中辨故。是
<lb n="0587c06"/>故論云眾生心也。</p>
<p id="pX45p0587c0608" type="inline" rend="margin-left:1em">若在下。二。反顯。謂此心隨染之
<lb n="0587c07"/>時。則云與生滅和合。今在佛位。純淨無垢。唯不生
<lb n="0587c08"/>滅。故無和合義也。以始下。出所以。顯無生滅之相。
<lb n="0587c09"/>故云唯是真如。既無彼相。但是一真。約何說合。故
<lb n="0587c10"/>中論云。一法云何合。下文顯佛地云。破和合識相。
<lb n="0587c11"/>滅相續心相。顯現法身。智純淨故。所顯義者。三大
<lb n="0587c12"/>之義。自此方彰。生滅相無。則唯局淨。故無和合。今
<lb n="0587c13"/>就下。三。順結。却成前義。眾生即染相。以真體隨緣。
<lb n="0587c14"/>起為眾生。相不離體。故名和合。雖全體起相。而體
<lb n="0587c15"/>未嘗改變。故名不和合。由是在纏。具二門也。</p>
<lb n="0587c16"/>
<p id="pX45p0587c1601" rend="margin-left:1em">【疏】攝一切法者。辯法功能。以其此心。體相無礙。染
<lb n="0587c17"/>淨同依。隨流反流。唯轉此心。是故若隨染。成於不
<lb n="0587c18"/>覺。則攝世間法。不變之本覺。及反流之始覺。則攝
<lb n="0587c19"/>出世間法。此猶約生滅門辯。若約真如門者。則鎔
<lb n="0587c20"/>融含攝。染淨不殊。下文具顯。</p>
<lb n="0587c21"/>
<p id="pX45p0587c2101" rend="margin-left:1em">【記】攝下。初總敘意。辯法句。標指。餘皆正敘。體即真
<lb n="0587c22"/>如門。相即生滅門。二門相攝。不相捨離。故云無礙。
<lb n="0587c23"/>染淨同依者。二門之中。各攝染淨。真如門是染淨
<lb n="0587c24"/>通相。生滅門別顯染淨。通別雖殊。不出一心。故云同
<lb n="0588a01"/>依。</p>
<p id="pX45p0588a0102" type="inline" rend="margin-left:1em">隨流。謂不覺迷真。乃至造業受報。反流。謂始覺
<lb n="0588a02"/>翻染。暨乎菩提涅槃。迷悟雖殊。唯此心轉。故經云
<lb n="0588a03"/>無始時來性。一切法依止。由此有諸趣。及證涅槃
<lb n="0588a04"/>果。是故萬法唯心。心即是主。故其迷悟。皆心所為。</p>
<lb n="0588a05"/>
<p id="pX45p0588a0501" rend="margin-left:1em">是故下二別釋相二。初。約生滅門釋。不覺攝世間
<lb n="0588a06"/>法者。以不覺。是世間法根本。一切染法。皆此所成。
<lb n="0588a07"/>由是所成之染。皆不覺攝。則三細六麤五意六染
<lb n="0588a08"/>等。是所攝之法也。故下文云。當知無明。能生一切
<lb n="0588a09"/>染法。以一切染法。皆是不覺相故。攝出世法者。以
<lb n="0588a10"/>本始二覺。是出世法本。一切淨法。皆覺所成。由是
<lb n="0588a11"/>所成之淨。皆屬覺之所攝也。本覺所攝。即大智慧
<lb n="0588a12"/>光明義。遍照法界義。真實識知義等。始覺所攝。即
<lb n="0588a13"/>三明八解力無畏等。然此且就相用有異。分其二
<lb n="0588a14"/>殊。若約體同。所攝無別。此猶下。結示可知。若約下
<lb n="0588a15"/>二約真如門釋。鎔融含攝者。謂消和包納。令彼染
<lb n="0588a16"/>淨差別之相。無有障礙也。染淨不殊者。出鎔融之
<lb n="0588a17"/>相也。謂以一真如理融之。使染即非染。淨即非淨。
<lb n="0588a18"/>即染即淨。渾為一味。故云不殊。故下文云。一切諸
<lb n="0588a19"/>法。唯依妄念而有差別。若離心念。即無一切境界
<lb n="0588a20"/>之相。乃至唯是一心。故名真如。斯則生滅門中。名
<lb n="0588a21"/>為該攝
(如一手臂。可能救人出井。亦能推人落井。推救相殊。手該一也)
。真如門中。
<lb n="0588a22"/>名為融攝
(猶如鍊百物金。同融於一治中)
。該攝。則染淨俱存。融攝。
<lb n="0588a23"/>則染淨俱泯。俱泯。故一味不分。俱存。故歷然差別。
<lb n="0588a24"/>是故二門雖皆言攝。而攝義不同也。下文顯者。相
<lb n="0588b01"/>次即辨。</p>
<lb n="0588b02"/>
<p id="pX45p0588b0201" rend="margin-left:1em">【疏】摩訶衍者。釋其法名。謂依此一心宗本法上。顯
<lb n="0588b03"/>示大乘三大之義。故名此心以為法也。</p>
<lb n="0588b04"/>
<p id="pX45p0588b0401" rend="margin-left:1em">【記】釋法名者。標指此下文也。法即是名。今此下文
<lb n="0588b05"/>中。正釋此心得名法之所以也。謂依下。於前體智
<lb n="0588b06"/>義三中。約第三顯義。故名為法也。</p>
<p id="pX45p0588b0614" type="inline" rend="margin-left:1em">其餘體智二義。
<lb n="0588b07"/>論各有文。<anchor xml:id="begd1e10705"/>已<anchor xml:id="endd1e10705"/>如前引。</p>
<lb n="0588b08"/>
<p id="pX45p0588b0801" rend="margin-left:1em">△二開門別立
(二)
。初責總立難。二開別釋成。</p>
<p id="pX45p0588b0818" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0588b09"/>責總立難。</p>
<lb n="0588b10"/>
<p id="pX45p0588b1001">何以故。</p>
<lb n="0588b11"/>
<p id="pX45p0588b1101" rend="margin-left:1em">【疏】責有二義一云。心通染淨。大乘唯淨。如何此心
<lb n="0588b12"/>能顯彼義。</p>
<p id="pX45p0588b1205" type="inline" rend="margin-left:1em">二云。心法是一。大乘義廣。如何一心。能
<lb n="0588b13"/>具示彼。</p>
<lb n="0588b14"/>
<p id="pX45p0588b1401" rend="margin-left:1em">【記】一下。意云。心既通染。不合顯得唯淨之義。其猶
<lb n="0588b15"/>雜鑛之金。豈能鑄得純金之像。二下。意云。心既是
<lb n="0588b16"/>一。一則體狹。大乘義多。多故成廣。豈能以狹而示
<lb n="0588b17"/>於廣。</p>
<lb n="0588b18"/>
<p id="pX45p0588b1801" rend="margin-left:1em">△二開別釋成。</p>
<lb n="0588b19"/>
<p id="pX45p0588b1901" rend="margin-left:1em">【疏】釋初意云。大乘雖淨。相用必對染成。今生滅門
<lb n="0588b20"/>中既具含染淨。故能顯也。以廢染之時。則無淨用
<lb n="0588b21"/>故。釋後意云。心法雖一而有二門。真如門中。示大
<lb n="0588b22"/>乘體。生滅門中。具示三大。大乘之義。莫過是三。故
<lb n="0588b23"/>依一心得具示也。</p>
<lb n="0588b24"/>
<p id="pX45p0588b2401" rend="margin-left:1em">【記】大乘雖淨者。牒縱所問也。相用下。分別正答。</p>
<p id="pX45p0588b2419" type="inline" rend="margin-left:1em">對
<lb n="0588c01"/>染者。謂相大則翻染成淨。如云心性不動。即有大
<lb n="0588c02"/>智慧光明義等。用大則隨緣而起。如云隨諸眾生
<lb n="0588c03"/>見聞得益。故說為用等。此上二義。皆對染成。故下
<lb n="0588c04"/>文云。當知染法淨法。皆悉相待也。今生滅下。正明
<lb n="0588c05"/>能顯。既有覺不覺二義。故云具含染淨。以有染故。
<lb n="0588c06"/>方能顯淨。淨既不自淨。待染以成淨。何怪通染之
<lb n="0588c07"/>心。能顯唯淨之義耶。此即結答也。以廢下。出對染
<lb n="0588c08"/>所以。或問曰。何故須對於染方立淨耶。故此釋也。
<lb n="0588c09"/>故下文云。若離不覺之心。則無真覺自相可說。又
<lb n="0588c10"/>真如門中無染。亦不立淨。又云。若離業識。則無見
<lb n="0588c11"/>相。以諸佛法身。無有彼此色相遞相見故。心法雖
<lb n="0588c12"/>一者。牒縱所問也。而有下。分別正答。示大乘體者。
<lb n="0588c13"/>真如是泯相顯實門故。以泯相而相不存。故唯示
<lb n="0588c14"/>體也。具示三大者。生滅是攬理成事門故。以攬理
<lb n="0588c15"/>而理不失。故具示三也。大乘義下。結成具示。謂此
<lb n="0588c16"/>三大義中。具攝如來真應二身。過河沙數德相妙
<lb n="0588c17"/>用。以要言之。一切所有無漏功德。盡不出於三大
<lb n="0588c18"/>之義。三大之體。唯此一心。是故一心。能顯多義也。</p>
<lb n="0588c19"/>
<p id="pX45p0588c1901">是心真如相。即示摩訶衍體故。</p>
<lb n="0588c20"/>
<p id="pX45p0588c2001" rend="margin-left:1em">【疏】心真如者。總舉真如門。起下文中即是一法界
<lb n="0588c21"/>以下文。</p>
<p id="pX45p0588c2104" type="inline" rend="margin-left:1em">相者。即是真如相。起下復次真如者。依言
<lb n="0588c22"/>說分別以下文。</p>
<lb n="0588c23"/>
<p id="pX45p0588c2301" rend="margin-left:1em">【記】總舉者。盡此一門之義也。一法界等者。具云。心
<lb n="0588c24"/>真如者。即是一法界大總。相法門體。所謂心性不
<lb n="0589a01"/>生不滅。乃至若離於念。名為得入。共有十三行文。
<lb n="0589a02"/>是此所起也。真如相者。相。即義相。如下文云。復次
<lb n="0589a03"/>真如者。依言說分別有二種義。義。即相也。不同生
<lb n="0589a04"/>滅可狀之相。復次下。乃至終於此門。共有十二行
<lb n="0589a05"/>文。是此所起也。據此所配若言真如門。則通。言心
<lb n="0589a06"/>真如。真如相。則別也。</p>
<lb n="0589a07"/>
<p id="pX45p0589a0701">是心生滅因緣相。能示摩訶衍自體相用故。</p>
<lb n="0589a08"/>
<p id="pX45p0589a0801" rend="margin-left:1em">【疏】心生滅者。隨熏變動故。總舉生滅門。起下依如
<lb n="0589a09"/>來藏故。有生滅心以下文。</p>
<lb n="0589a10"/>
<p id="pX45p0589a1001" rend="margin-left:1em">【記】隨熏變動者。謂隨染淨因緣所熏。令心變改動
<lb n="0589a11"/>轉。成生滅故。總舉等者。撮下一門之義。在此生滅
<lb n="0589a12"/>二字之中。故云總也。依如來藏者。具云。心生滅者。
<lb n="0589a13"/>依如來藏故。有生滅心。所謂不生不滅。與生滅和
<lb n="0589a14"/>合。乃至性染幻差別故。都有七十五行論文。是此
<lb n="0589a15"/>所起也。</p>
<lb n="0589a16"/>
<p id="pX45p0589a1601" rend="margin-left:1em">【疏】因緣者。生滅緣由故。起下復次生滅因緣以下
<lb n="0589a17"/>文。</p>
<lb n="0589a18"/>
<p id="pX45p0589a1801" rend="margin-left:1em">【記】緣由者。所以義起。下等者。具云。復次生滅因緣
<lb n="0589a19"/>者。所謂眾生。依心意意識轉故。此義云何。以依阿
<lb n="0589a20"/>黎耶識。說有無明。乃至不能得隨順世間一切境
<lb n="0589a21"/>界種種知故。共有四十九行論文。是此所起也。</p>
<lb n="0589a22"/>
<p id="pX45p0589a2201" rend="margin-left:1em">【疏】相者。生滅之狀故。起下復次生滅相者。以下。</p>
<lb n="0589a23"/>
<p id="pX45p0589a2301" rend="margin-left:1em">文。</p>
<lb n="0589a24"/>
<p id="pX45p0589a2401" rend="margin-left:1em">【記】狀。謂形狀。妄識所知境也。揀異真如相是義相。
<lb n="0589b01"/>相即性也。非識境界。唯智所證故。起下等者。具云。</p>
<lb n="0589b02"/>
<p id="pX45p0589b0201" rend="margin-left:1em">復次分別生滅相者。有二種。云何為二。一者麤。與
<lb n="0589b03"/>心相應故。二者細。與心不相應故。乃至唯癡滅故。
<lb n="0589b04"/>心相隨滅。非心智滅。共有十四行文。是此起也。然
<lb n="0589b05"/>此立義分中所立義本。即有八字。謂真如相。生滅
<lb n="0589b06"/>因緣相。下解釋分中。共有一百六十三行。逐段而
<lb n="0589b07"/>釋。如前所配。從四熏習下。即通明染淨生滅起動
<lb n="0589b08"/>之由致也。若更束八字。不出心之一字。更展一百
<lb n="0589b09"/>六十三行論文。以成百餘部大乘經。此顯論主證
<lb n="0589b10"/>悟心中自在之用。</p>
<lb n="0589b11"/>
<p id="pX45p0589b1101" rend="margin-left:1em">【疏】能示者。何故真如門中云即示。生滅門中云能
<lb n="0589b12"/>示。以真如是不起門與彼所顯詮旨不別。故云即
<lb n="0589b13"/>示。以是不起。故唯示體。生滅是起動門。染淨既異
<lb n="0589b14"/>詮旨又分。能所不同。故不云即。</p>
<lb n="0589b15"/>
<p id="pX45p0589b1501" rend="margin-left:1em">【記】何故下。先難。何故兩門。一能一即耶。以真下次。
<lb n="0589b16"/>釋。不起者。以真如有二義。一不變義二隨緣義。今
<lb n="0589b17"/>此門中。但約不變以顯其體。不約隨緣。故云不起
<lb n="0589b18"/>所顯。謂體大。能顯。即此門。能顯為詮。所顯為旨。真
<lb n="0589b19"/>如與體。葢是一義。故云即也。以是下。因所顯唯示
<lb n="0589b20"/>體大也。起動者。即隨緣義。以隨緣故。成生滅門染
<lb n="0589b21"/>淨。即生滅相也。即此染淨。為能示之詮。三大。是所
<lb n="0589b22"/>示之旨。二義各別。故云又分也。能所下。揀異前門
<lb n="0589b23"/>也。若喻顯者。一心如水。真如如溼。生滅如波。是水
<lb n="0589b24"/>溼相。即示水體。是水波相。能示水之自體
(溼體)
相
(八功
<lb n="0589c01"/>德相)
用
(鑒像潤物)
故。</p>
<lb n="0589c02"/>
<p id="pX45p0589c0201" rend="margin-left:1em">【疏】自體等者。體。謂生滅門中本覺之義。是生滅之
<lb n="0589c03"/>自體。生滅之因。故在生滅門中。亦辨體也。翻染之
<lb n="0589c04"/>淨相。及隨染之業用。並在此門中。故具詮耳。是以
<lb n="0589c05"/>下文釋生滅門內。具顯所示三大之義。意在於此。
<lb n="0589c06"/>何故真如門中直云體。生滅門中乃云自體等。以
<lb n="0589c07"/>所示三大義。還在能示生滅門中。顯非別外。故云
<lb n="0589c08"/>自也。</p>
<p id="pX45p0589c0803" type="inline" rend="margin-left:1em">問。真如是不起門。但示於體者。生滅是起動
<lb n="0589c09"/>門。應唯示於相用。答。真如。是不起門。不起不必由
<lb n="0589c10"/>起立。由無有起故。所以唯示體。生滅。是起動門。起
<lb n="0589c11"/>必賴不起。起含不起。故起中具示三大。餘如下說。</p>
<lb n="0589c12"/>
<p id="pX45p0589c1201" rend="margin-left:1em">【記】體謂下。初別解當文。本覺者。即是前之真如。至
<lb n="0589c13"/>此門中。轉名本覺。以對始故名本。對不覺故名覺
<lb n="0589c14"/>也。即此本覺。是生滅家之自體也。此顯生滅別無
<lb n="0589c15"/>其體。全攬本覺為自體故。生滅因者。或問。若此本
<lb n="0589c16"/>覺。是生滅體者。本覺即是真如。何故說為生滅自
<lb n="0589c17"/>體耶。故此釋之。謂生滅之相起時。實賴真如為因。
<lb n="0589c18"/>以真如不守自性。為無明熏。成諸染相。雖成染相。
<lb n="0589c19"/>其體不變。以不變故。熏彼無明。令猒生死。樂求涅
<lb n="0589c20"/>槃。漸起始覺。成其淨法也。如是染淨。皆由真如。是
<lb n="0589c21"/>故真如是生滅體。故下文云。依如來藏。有生滅心。
<lb n="0589c22"/>又云。所謂以有真如法故。能熏習無明。乃至名得
<lb n="0589c23"/>涅槃。成自然業。亦辨體者。謂前真如門。當體是體。
<lb n="0589c24"/>此生滅門。以真如為體。若無真如之體。生滅終不
<lb n="0590a01"/>能成。故此門中。須辨體也。翻染下。明示相用也。淨
<lb n="0590a02"/>相。即相大。謂大智慧光明義等。業用。即用大。謂報
<lb n="0590a03"/>化二身等。是以下。指文結示也。以生滅門中。文科
<lb n="0590a04"/>兩段。初釋能示生滅心法。即生滅因緣相等。後辨
<lb n="0590a05"/>所示三大之義。即體相用等。下文具顯。何故下。二
<lb n="0590a06"/>通前料揀。先外難。可見。</p>
<p id="pX45p0590a0610" type="inline" rend="margin-left:1em">以所下。後。釋通也。前云能
<lb n="0590a07"/>示。顯詮旨不一。今云自體。顯詮旨不異。此門雖即
<lb n="0590a08"/>能所有殊。非謂所詮在能詮外。今顯非外。故云自
<lb n="0590a09"/>體等。斯則生滅是真如家相。真如是生滅家體。體
<lb n="0590a10"/>相雖異。而不相離也。其猶波水雖異。豈得水在波
<lb n="0590a11"/>之外耶。故知其水。是波之自體也。問真下。三重釋
<lb n="0590a12"/>妨難。問意以兩門敵對而難。詳之可了。答中。真如
<lb n="0590a13"/>下二句。牒門立理。不必由起者。真如本自立。不藉
<lb n="0590a14"/>於生滅也。自性本常。豈因他有。由無下。正釋。謂有
<lb n="0590a15"/>起必有相用。無起但唯存體。故前門中。但只言一
<lb n="0590a16"/>也生滅下二句。牒前立理。起必賴不起者。異於前
<lb n="0590a17"/>門也。若無不起之真如。何有起動之生滅。如無其
<lb n="0590a18"/>水。豈有於波。故須藉之。起含不起下。正釋。真如舉
<lb n="0590a19"/>體成生滅。故今生滅。含於真體也。猶水起成波。波
<lb n="0590a20"/>含於水。由是此門。不唯示於相用。亦示體也。故云
<lb n="0590a21"/>具示。</p>
<lb n="0590a22"/>
<p id="pX45p0590a2201" rend="margin-left:1em">△二義。</p>
<lb n="0590a23"/>
<p id="pX45p0590a2301" rend="margin-left:1em">【疏】起下復次真如自體相者<anchor xml:id="begd1e11097"/>已<anchor xml:id="endd1e11097"/>下釋義之文。</p>
<lb n="0590a24"/>
<p id="pX45p0590a2401" rend="margin-left:1em">【記】起下等者。如論云。復次真如自體相者。一切凡
<lb n="0590b01"/>夫聲聞緣覺菩薩諸佛。無有增減。乃至真如自在
<lb n="0590b02"/>用義故。即有六十四行論文。正是此所起也。</p>
<lb n="0590b03"/>
<p id="pX45p0590b0301" rend="margin-left:1em">△文二。初大。二乘。</p>
<p id="pX45p0590b0308" type="inline" rend="margin-left:1em">初大。</p>
<lb n="0590b04"/>
<p id="pX45p0590b0401">所言義者。則有三種。云何為三。一者。體大。謂一切法
<lb n="0590b05"/>真如平等。不增減故。</p>
<p id="pX45p0590b0509" type="inline">二者。相大。謂如來藏。具足無量
<lb n="0590b06"/>性功德故。三者。用大。能生一切世間出世間善因果
<lb n="0590b07"/>故。</p>
<lb n="0590b08"/>
<p id="pX45p0590b0801" rend="margin-left:1em">【疏】義者牒章。有三。標數。云何徵起。</p>
<lb n="0590b09"/>
<p id="pX45p0590b0901" rend="margin-left:1em">【疏】一下。釋成體大者。真性深廣。凡聖染淨。皆以為
<lb n="0590b10"/>依。故受大名。不增減者。謂隨流加染而不增。反流
<lb n="0590b11"/>除染而不減。又反流加淨不增。隨流缺淨不減。良
<lb n="0590b12"/>以染淨之所不虧。始終之所不易故。</p>
<lb n="0590b13"/>
<p id="pX45p0590b1301" rend="margin-left:1em">【記】真性者。真。謂揀非偽妄。獨顯圓成性。謂自體常
<lb n="0590b14"/>住。不變不異。即揀諸法空性也。</p>
<p id="pX45p0590b1413" type="inline" rend="margin-left:1em">深。謂豎窮三際。無
<lb n="0590b15"/>去無來。廣。謂橫遍十方。非中非外。凡。即六趣差別。
<lb n="0590b16"/>聖。即三乘不同。染。即穢土。極於三界。淨。即淨土盡
<lb n="0590b17"/>於十方。然凡聖染淨。各通二報。今約別論。故凡聖
<lb n="0590b18"/>屬正。染淨對依也。以諸法雖廣。不出依正二報。正
<lb n="0590b19"/>中不出凡夫聖人。依中不出淨土穢土。故舉此四。
<lb n="0590b20"/>以攝一切無不盡也。皆以為依者。上之四法。並用
<lb n="0590b21"/>真如之體為所依故。故華嚴云。未曾有一法。得離
<lb n="0590b22"/>於法性。下文云。如是無漏無明種種業幻。皆同真
<lb n="0590b23"/>如性相。楞嚴云。一切世界因果微塵。因心成體。既
<lb n="0590b24"/>為一切所依。體大之名。由此而立。真如平等者。謂
<lb n="0590c01"/>真性於一切法中。為平等體故。如像中鏡。非同諸
<lb n="0590c02"/>法本空。空故平等。如鏡中像。隨流等者。約染淨二
<lb n="0590c03"/>義。顯不增減。在文可見。以性非染淨故。染淨皆空
<lb n="0590c04"/>故。良以下。結成上義。染淨。約法。始終。約時。謂隨流
<lb n="0590c05"/>為始。反流為終。下疏所說。以眾生為前。以佛為後。
<lb n="0590c06"/>前後。即始終也。或此段別約橫豎以顯平等之義。
<lb n="0590c07"/>染淨不虧者。橫說也。以現在生佛位中。無虧缺故。
<lb n="0590c08"/>始終不易者。豎說也。以過去未來無改易故。前約
<lb n="0590c09"/>多人同時說。此約一人異時說。雖一多同異橫豎
<lb n="0590c10"/>別論皆顯真如平等之義。</p>
<lb n="0590c11"/>
<p id="pX45p0590c1101" rend="margin-left:1em">【疏】相大者。即二種如來藏中不空之義。謂不異體
<lb n="0590c12"/>之相故云性德。如水八德。不異於水。</p>
<lb n="0590c13"/>
<p id="pX45p0590c1301" rend="margin-left:1em">【記】二種等者。謂如實空。如實不空之二也。空。謂不
<lb n="0590c14"/>與妄染相應。不空。謂具性功德。今如後義。故下文
<lb n="0590c15"/>云。所言不空者。以顯法體空無妄故。即是真心。常
<lb n="0590c16"/>恒不變淨法滿足。則名不空。不異等者。謂一一德
<lb n="0590c17"/>相。即是體性。故不異也。非謂藏為能具。德為所具。
<lb n="0590c18"/>故有性言。故下文云。具足如是過於恒沙不離不
<lb n="0590c19"/>斷不異不思議佛法。不同生滅之相。定差別故。性
<lb n="0590c20"/>相異故。可知見故。如水八德者。即阿耨池水。具八
<lb n="0590c21"/>功德。一甘。二冷。三輭。四輕。五清。六不臭。七飲不傷
<lb n="0590c22"/>喉。八不傷腹。不異之義。合法可知。</p>
<lb n="0590c23"/>
<p id="pX45p0590c2301" rend="margin-left:1em">【疏】用大者。謂隨染業行。然此用大。是報化二身麤
<lb n="0590c24"/>細之用。令諸眾生。始成世善。終成出世善也。下文
<lb n="0591a01"/>顯之。</p>
<p id="pX45p0591a0103" type="inline" rend="margin-left:1em">何故唯言善不云不善者。以不善法。違真理
<lb n="0591a02"/>故。是所治故。非其用也。</p>
<p id="pX45p0591a0210" type="inline" rend="margin-left:1em">若爾。諸不善法。應離於真。
<lb n="0591a03"/>釋云。以迷真故。不得離真。以違真故。非其用也。</p>
<lb n="0591a04"/>
<p id="pX45p0591a0401" rend="margin-left:1em">【記】初。釋文。隨染業行者。謂隨彼彼染幻眾生。起利
<lb n="0591a05"/>他行。即是如來不思議業。故云業行。若將隨染門
<lb n="0591a06"/>中反染之業行。為此用大者。恐非文中正意。以彼
<lb n="0591a07"/>反染業行。但是能顯之淨法。未可便將為此所顯
<lb n="0591a08"/>報化用故。若約顯真順理治妄染邊。亦是用也。</p>
<p id="pX45p0591a0819" type="inline" rend="margin-left:1em">報
<lb n="0591a09"/>身。即三賢<anchor xml:id="begd1e11267"/>已<anchor xml:id="endd1e11267"/>上之所見者。化身。即二乘十信<anchor xml:id="begd1e11273"/>已<anchor xml:id="endd1e11273"/>下
<lb n="0591a10"/>之所見者。麤。即化身。隨類各應。各見不同。非受樂
<lb n="0591a11"/>相故。細者。是報體平等佛身。身有無量色。色有無
<lb n="0591a12"/>量相好。所住依果。亦復無量種種莊嚴。具足樂相
<lb n="0591a13"/>故。</p>
<p id="pX45p0591a1302" type="inline" rend="margin-left:1em">世善者。謂有漏熏習善根力故。起十善等。此但
<lb n="0591a14"/>有漏。不逾人天。故名世也。出世者。令猒生死。樂求
<lb n="0591a15"/>涅槃。此皆無漏。超過三界。故言出世也。於中雖通
<lb n="0591a16"/>三乘。究竟唯以一乘而得滅度。下文用大。廣顯其
<lb n="0591a17"/>相。</p>
<p id="pX45p0591a1702" type="inline" rend="margin-left:1em">何故下。二。通妨。牒難。可知。</p>
<p id="pX45p0591a1712" type="inline" rend="margin-left:1em">以不下。正釋。若善因
<lb n="0591a18"/>果。內順真如。外治諸惡。此法若起。從因至果。能感
<lb n="0591a19"/>勝處。故得名為真如淨用。以從真如內熏所起。報
<lb n="0591a20"/>化二用所發。今茲用大。宜發此法。若不善因果。內
<lb n="0591a21"/>違真理。外被善治。此法若起。從因至果。能感苦處。
<lb n="0591a22"/>何名淨用。以從不覺所生。塵勞發現故。故此文中。
<lb n="0591a23"/>不言不善也。</p>
<p id="pX45p0591a2306" type="inline" rend="margin-left:1em">若爾下。轉難。可知。</p>
<p id="pX45p0591a2313" type="inline" rend="margin-left:1em">釋云下。重釋。雖是
<lb n="0591a24"/>惡法。以是不覺。迷真所成。所成之法。不離真體。如
<lb n="0591b01"/>水起波。不離溼性。故下文云。以依真如法故。有於
<lb n="0591b02"/>無明。又云。依覺故迷。若離覺性。則無不覺。</p>
<p id="pX45p0591b0217" type="inline" rend="margin-left:1em">以違下。
<lb n="0591b03"/>結成前義。可知。</p>
<p id="pX45p0591b0307" type="inline" rend="margin-left:1em">然此用大。正是果上二身。如下具
<lb n="0591b04"/>說。今疏以善為用者。乃是旁義。亦即以所生。顯能
<lb n="0591b05"/>生也。然論不言滅惡者。以善起必惡滅故。</p>
<lb n="0591b06"/>
<p id="pX45p0591b0601" rend="margin-left:1em">△二乘。</p>
<lb n="0591b07"/>
<p id="pX45p0591b0701">一切諸佛。本所乘故。一切菩薩。皆乘此法。到如來地
<lb n="0591b08"/>故。</p>
<lb n="0591b09"/>
<p id="pX45p0591b0901" rend="margin-left:1em">【疏】諸佛者。標果望因以解乘也。菩薩者。舉因望果
<lb n="0591b10"/>以成運也。即始覺之智。是能乘。本覺之理。為所乘。
<lb n="0591b11"/>故梁攝論云。乘大性故。名為大乘。</p>
<lb n="0591b12"/>
<p id="pX45p0591b1201" rend="margin-left:1em">【記】標果望因者。諸佛即果。本即是因。以諸如來本
<lb n="0591b13"/>所修行因地之時。無別所乘之法。唯以此心。為其
<lb n="0591b14"/>所乘而至究竟。舉因望果。在文可見。</p>
<p id="pX45p0591b1415" type="inline" rend="margin-left:1em">此中如來。并
<lb n="0591b15"/>前諸佛。皆約自受用報身所辨。非謂應化。知之。</p>
<p id="pX45p0591b1519" type="inline" rend="margin-left:1em">以
<lb n="0591b16"/>成運者。運即是乘。二義無別。但文變耳。或可二義
<lb n="0591b17"/>不同。謂乘以運載為義。葢前段約佛本乘。方有載
<lb n="0591b18"/>義。故疏云以解乘。今文約從因至果。運義始彰。故
<lb n="0591b19"/>論云到如來地。疏云以成運也。然佛是<anchor xml:id="begd1e11384"/>已<anchor xml:id="endd1e11384"/>乘。菩薩
<lb n="0591b20"/>是當乘今乘。於中皆含自運運他之義。</p>
<p id="pX45p0591b2016" type="inline" rend="margin-left:1em">即始下。出
<lb n="0591b21"/>能所乘體也。始覺為能乘者。即前佛與菩薩也。雖
<lb n="0591b22"/>滿分不同。俱屬始覺能乘智也。本覺為所乘者。若
<lb n="0591b23"/>約今文。即前一心法為所乘。以對始故言本覺也。
<lb n="0591b24"/>若約三大言之。則用大為能乘。體相二大為所乘。
<lb n="0591c01"/>然用即始覺。體相即本覺。大即是乘。持業釋也。</p>
<p id="pX45p0591c0119" type="inline" rend="margin-left:1em">乘
<lb n="0591c02"/>大性者。但證本覺。是乘之大性。或雙證本始也。由
<lb n="0591c03"/>是前來標宗。但言法義。不別言乘。今但次於三大
<lb n="0591c04"/>言之。亦不別舉題目。解釋分中。意亦如是。</p>
<lb n="0591c05"/>
<p id="pX45p0591c0501" rend="margin-left:1em">△三解釋分
(二)
。初結前生後。二分門解釋。</p>
<p id="pX45p0591c0517" type="inline" rend="margin-left:1em">初結
<lb n="0591c06"/>前生後。</p>
<lb n="0591c07"/>
<p id="pX45p0591c0701">
<anchor xml:id="begd1e11431"/>已<anchor xml:id="endd1e11431"/>說立義分。次說解釋分。</p>
<lb n="0591c08"/>
<p id="pX45p0591c0801" rend="margin-left:1em">【記】解釋分者。前雖義宗略立。理趣未詳。若不解以
<lb n="0591c09"/>廣文。幽旨如何開釋。此令生解。故有此分。</p>
<lb n="0591c10"/>
<p id="pX45p0591c1001" rend="margin-left:1em">△二分門解釋
(二)
。初標數徵列。二牒名辨相。</p>
<p id="pX45p0591c1018" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0591c11"/>標數徵列。</p>
<lb n="0591c12"/>
<p id="pX45p0591c1201">解釋有三種。云何為三。</p>
<p id="pX45p0591c1210" type="inline">一者。顯示正義。二者。對治邪
<lb n="0591c13"/>執。三者。分別發趣道相。</p>
<lb n="0591c14"/>
<p id="pX45p0591c1401" rend="margin-left:1em">【疏】顯示者。正釋所立大乘法義。對治者。既明正理。
<lb n="0591c15"/>須遣異計。發趣者。趣正理之階降。</p>
<lb n="0591c16"/>
<p id="pX45p0591c1601" rend="margin-left:1em">【記】所立等者。即前分中所立一心法二門三大之
<lb n="0591c17"/>義。彰顯開示。令生正解。由是正義。解此即成正解
<lb n="0591c18"/>也。</p>
<p id="pX45p0591c1802" type="inline" rend="margin-left:1em">遣異計者。非正道理。妄生計著。為患頗深。固宜
<lb n="0591c19"/>除滌。趣正等者。發心趣道。行相差別。升降不同。今
<lb n="0591c20"/>當分別。令其修證。無惑混濫也。</p>
<p id="pX45p0591c2013" type="inline" rend="margin-left:1em">斯乃正義顯示令
<lb n="0591c21"/>解。邪執對治令遣。道相分別令行。又正義為能治。
<lb n="0591c22"/>邪執為所治。正義為所趣。道相為能趣。皆為正義。
<lb n="0591c23"/>有後二文也。</p>
<lb n="0591c24"/>
<p id="pX45p0591c2401" rend="margin-left:1em">△二牒名辨相
(三)
。初顯示正義。二對治邪執。三分
<lb n="0592a01"/>別發趣道相。</p>
<p id="pX45p0592a0106" type="inline" rend="margin-left:1em">初顯示正義
(二)
。初總。二別。</p>
<p id="pX45p0592a0116" type="inline" rend="margin-left:1em">初總。</p>
<lb n="0592a02"/>
<p id="pX45p0592a0201" rend="margin-left:1em">【疏】釋上立義分中。眾生心攝一切等也。</p>
<lb n="0592a03"/>
<p id="pX45p0592a0301" rend="margin-left:1em">【記】釋上等者。謂釋前分之中。所言法者。謂眾生心。
<lb n="0592a04"/>是心即攝一切世間出世間法之文也。</p>
<lb n="0592a05"/>
<p id="pX45p0592a0501" rend="margin-left:1em">△於中二。一依法開門。二二門該攝。</p>
<p id="pX45p0592a0515" type="inline" rend="margin-left:1em">一依法開
<lb n="0592a06"/>門。</p>
<lb n="0592a07"/>
<p id="pX45p0592a0701">顯示正義者。依一心法。有二種門。云何為二。</p>
<p id="pX45p0592a0718" type="inline">一者。心
<lb n="0592a08"/>真如門。二者。心生滅門。</p>
<lb n="0592a09"/>
<p id="pX45p0592a0901" rend="margin-left:1em">【疏】顯示者。牒章。</p>
<p id="pX45p0592a0907" type="inline" rend="margin-left:1em">依一心下。謂一如來藏心。含於二
<lb n="0592a10"/>義。</p>
<p id="pX45p0592a1002" type="inline" rend="margin-left:1em">一約體絕相義。即真如門。謂非染非淨。非生非
<lb n="0592a11"/>滅。不動不轉。平等一味。性無差別。眾生即涅槃。不
<lb n="0592a12"/>待滅也。凡夫彌勒。同一際也。</p>
<p id="pX45p0592a1212" type="inline" rend="margin-left:1em">二。隨緣起滅義。即生
<lb n="0592a13"/>滅門。謂隨熏轉動。成於染淨。染淨雖成。性恒不動。
<lb n="0592a14"/>正由不動。能成染淨。是故不動。亦在動中。是故下
<lb n="0592a15"/>文識有二義中本覺是也。上文生滅門中自體是
<lb n="0592a16"/>也。勝鬘云。不染而染。染而不染等。楞伽云。如來藏
<lb n="0592a17"/>名阿賴耶識。而與無明七識共俱。如大海波。常無
<lb n="0592a18"/>斷絕等。又云。如來藏者。為無始虗偽惡習所熏。名
<lb n="0592a19"/>為識藏。又云。如來藏者。為善不善因。受苦樂與因
<lb n="0592a20"/>俱。若生若滅。猶如伎兒。作諸伎樂等。此等並約生
<lb n="0592a21"/>滅門說也。然此二門。舉體通融。際限不分。體相莫
<lb n="0592a22"/>二。此無二處。諸法中實。不同虗空。性自神解。故云
<lb n="0592a23"/>一心。</p>
<lb n="0592a24"/>
<p id="pX45p0592a2401" rend="margin-left:1em">【記】依一下。疏文分二。初。釋一心具二門。二門者。謂
<lb n="0592b01"/>一心上。有其二義。義具能通出入。故目之為門。能
<lb n="0592b02"/>通者。謂真如生滅。互相通故。又此二門。通一心故。
<lb n="0592b03"/>通一心者。正是此段。以一一門。皆言心故。互相通
<lb n="0592b04"/>者。以真如門。有隨緣故。通於生滅。生滅門。有體空
<lb n="0592b05"/>故。通至真如也。出入義者。謂眾生迷惑流轉。即出
<lb n="0592b06"/>真如門入生滅門。若覺悟修證。即出生滅門入真
<lb n="0592b07"/>如門。既成道<anchor xml:id="begd1e11606"/>已<anchor xml:id="endd1e11606"/>。即<anchor xml:id="begd1e11612"/>卻<anchor xml:id="endd1e11612"/>出真如門入生滅門。開悟眾
<lb n="0592b08"/>生。能事既畢。息化歸真。即<anchor xml:id="begd1e11621"/>卻<anchor xml:id="endd1e11621"/>出生滅門入真如門。
<lb n="0592b09"/>安住祕藏也。</p>
<p id="pX45p0592b0906" type="inline" rend="margin-left:1em">中又有二。初標也。一如來藏者。以二
<lb n="0592b10"/>義不分。故云一也。若例言之。即染淨凡聖空有理
<lb n="0592b11"/>事等。皆一也。此之一義。為顯不二。強名為一。非是
<lb n="0592b12"/>數法。故經云。一亦不為一。為離諸數故。一約下。二。
<lb n="0592b13"/>釋。中二。初。真如門。又二。初正釋。約體等。標立也。</p>
<p id="pX45p0592b1319" type="inline" rend="margin-left:1em">非
<lb n="0592b14"/>染下。釋上絕相以顯一體。謂染淨生滅動轉等。皆
<lb n="0592b15"/>屬於相。表此俱無。故言非也。平等下。約體以結。平
<lb n="0592b16"/>等。約豎結。以無高下故。如經云。是法平等。無有高
<lb n="0592b17"/>下。一味。約喻結。猶如大海。同一醎味。性無差別。約
<lb n="0592b18"/>橫結。淨名經云。一切眾生皆如也。一切法亦如也。
<lb n="0592b19"/>眾聖賢亦如也。至於彌勒亦如也。又平等一味。絕
<lb n="0592b20"/>相也。性無差別。約體也。故云約體絕相義。眾生下。
<lb n="0592b21"/>二引證。此引淨名經文。彼後文云。諸佛知一切眾
<lb n="0592b22"/>生。畢竟寂滅。即涅槃相。不復更滅等。今疏取意。故
<lb n="0592b23"/>文少異。下皆如此。</p>
<p id="pX45p0592b2308" type="inline" rend="margin-left:1em">二下。二生滅門。中三。初正解。隨
<lb n="0592b24"/>緣等。標立也。</p>
<p id="pX45p0592b2406" type="inline" rend="margin-left:1em">謂隨下。釋也。謂以無明熏真如。起妄
<lb n="0592c01"/>心妄境。成一切染法。真如熏無明。滅妄心妄境。成
<lb n="0592c02"/>諸淨法。廣如下釋。染淨雖成下。釋妨。或曰。既隨熏
<lb n="0592c03"/>動。云何復說眾生如耶。故此釋之。正於動時動處。
<lb n="0592c04"/>元來不動。明非相不動。故言性。顯非蹔不動。故言
<lb n="0592c05"/>恒也。或曰。性既不動。如何能成染淨。故云正由不
<lb n="0592c06"/>動能成染淨。斯則反成上義。謂若性自動。同生滅
<lb n="0592c07"/>相。即當時滅。不能自立。尚不自立。將何成於染淨。
<lb n="0592c08"/>實由不動。故能成也。</p>
<p id="pX45p0592c0809" type="inline" rend="margin-left:1em">是故下。二結指。謂以隨熏動
<lb n="0592c09"/>時。性未嘗變。故得生滅門中有真如也。故云不動
<lb n="0592c10"/>亦在動門。若真如門中。則未必有生滅。生滅門中。
<lb n="0592c11"/>則必有真如。以生滅藉真如。真如不藉生滅故。略
<lb n="0592c12"/>如前釋。廣在下文。</p>
<p id="pX45p0592c1208" type="inline" rend="margin-left:1em">是故下。指文。本覺者。即生滅門
<lb n="0592c13"/>初云。此識有二種義。能攝一切法。生一切法。云何
<lb n="0592c14"/>為二。一者覺義。二者不覺義等。即彼覺義。便是生
<lb n="0592c15"/>滅門中真如。名為不動。但以至此門中。別約形待
<lb n="0592c16"/>義邊。易名為覺。</p>
<p id="pX45p0592c1607" type="inline" rend="margin-left:1em">上文等者。即立義分中云。是心生
<lb n="0592c17"/>滅因緣相。能示摩訶衍自體相用故。彼之自體。亦
<lb n="0592c18"/>即生滅門中真如也。此上兩段。正是動中有不動
<lb n="0592c19"/>義。勝鬘下。三。引證。通證隨熏動轉。動中有不動義。
<lb n="0592c20"/>不染而染。即真如成生滅。染而不染。即動中有不
<lb n="0592c21"/>動。如來藏。即真如。無明七識。即生滅阿棃耶識。即
<lb n="0592c22"/>上二和合也。謂真如隨緣。成棃耶識。以成識故。與
<lb n="0592c23"/>無明共俱。亦可如來藏即是棃耶。但以通相別相
<lb n="0592c24"/>而異。故云如來藏名阿棃耶識。故經云。佛說如來
<lb n="0593a01"/>藏。以為阿賴耶。惡慧不能知。藏即賴耶識。亦云。如
<lb n="0593a02"/>金與指環。展轉無差別。大海如棃耶。波如無明七
<lb n="0593a03"/>識。水即如來藏。以從無始時來。真妄和合。未曾捨
<lb n="0593a04"/>離。故云常無斷絕。如來藏者。即所熏之淨性。虗偽
<lb n="0593a05"/>惡習。即能熏之染幻。識藏。即所成棃耶也。為善不
<lb n="0593a06"/>善因者。謂此性隨善緣。起諸善法。性即為善因。隨
<lb n="0593a07"/>不善緣。起諸不善法。性即為不善因。隨善受樂。性
<lb n="0593a08"/>在其中。隨惡受苦。性亦在中。故云與因俱。若生等
<lb n="0593a09"/>者。循環諸趣。生死無窮。藏性於中。隨而遍受。而其
<lb n="0593a10"/>體性。未嘗去來。故經云。生滅去來。本如來藏。如伎
<lb n="0593a11"/>等者。如人作戲。變改服章。體是一人。初未曾易。故
<lb n="0593a12"/>彼文云。心如工伎兒。意如和伎者。五識如音樂。受
<lb n="0593a13"/>想觀伎眾。如人弄師子。人入師子活。人出師子死。
<lb n="0593a14"/>淨因無明時。當知亦如是。圭山云。樂人本是一形
<lb n="0593a15"/>軀。乍作官人乍作奴。名目服章雖改異。始終奴主
<lb n="0593a16"/>了無殊。此等下。結指。如上所引。並說真如隨緣作
<lb n="0593a17"/>生滅。動中有不動也。然此下。二。攝二門歸一心也。
<lb n="0593a18"/>舉體等者。謂真如舉體成生滅。生滅無性即真如。
<lb n="0593a19"/>是故生滅現時。全真體現。真如顯時。全生滅顯。舉
<lb n="0593a20"/>一全收。故云融通。以融通故。真無真相。妄無妄相。
<lb n="0593a21"/>真妄相即。一體無異。故云不分既而不分際限。豈
<lb n="0593a22"/>更存於體相。故云莫二。波水之喻。可以比知。無二
<lb n="0593a23"/>處者。即此真妄融通之處。實性存焉。此之實性。為
<lb n="0593a24"/>諸法主。即是諸法中之實性也。又表非二邊。故名
<lb n="0593b01"/>中。離諸差別虗相。故名實。此上二句。是約中實以
<lb n="0593b02"/>解心也。故經有中實理心之言。不同下。約靈鑒以
<lb n="0593b03"/>解心。謂虗空體。亦無二邊。亦非差別虗相。然但昏
<lb n="0593b04"/>鈍而無靈鑒。今此實性。自在靈通。覺了不昧。故云
<lb n="0593b05"/>不同等。故祖師云。空寂體上。自有本智能知。知之
<lb n="0593b06"/>一字。眾妙之門。大抵意云。於一切染淨融通法中。
<lb n="0593b07"/>有真實之體。了然鑒覺。目之為心。斯則體相不二。
<lb n="0593b08"/>故云一中實神解。故云心。</p>
<lb n="0593b09"/>
<p id="pX45p0593b0901" rend="margin-left:1em">△二二門該攝
(二)
。先立。次釋。</p>
<p id="pX45p0593b0912" type="inline" rend="margin-left:1em">先立。</p>
<lb n="0593b10"/>
<p id="pX45p0593b1001">是二種門。皆各總攝一切法。</p>
<lb n="0593b11"/>
<p id="pX45p0593b1101" rend="margin-left:1em">【疏】上立義分中直云攝。今釋中云各攝者。以一心
<lb n="0593b12"/>含通別二門故。今分通別。又各攝故。以真如門。是
<lb n="0593b13"/>染淨通相。通相之外。無別染淨。故得總攝一切諸
<lb n="0593b14"/>法。生滅門者別顯染淨。染淨之法。無所不該。故亦
<lb n="0593b15"/>總攝一切諸法。通別雖殊。齊無所遺。故云各攝。又
<lb n="0593b16"/>以此即是真如隨緣和合。變作諸法。諸法即無異
<lb n="0593b17"/>體。還攝真如門也。以此二門。齊攝不二。故得說為
<lb n="0593b18"/>一心也。</p>
<lb n="0593b19"/>
<p id="pX45p0593b1901" rend="margin-left:1em">【記】上下。先正釋二。初。對前牒文。可見以一下。二釋
<lb n="0593b20"/>今文意三。初。總標其意。含通別者。釋前文意也。前
<lb n="0593b21"/>文以二門未啟。<anchor xml:id="begd1e11867"/>但<anchor xml:id="endd1e11867"/>約一心通總包含而說。故云攝。
<lb n="0593b22"/>不言各也。今分下。標今意。謂今文中。二門既開。每
<lb n="0593b23"/>門之中。皆各自攝一切法也。若無標揀。將謂二門
<lb n="0593b24"/>共攝一切。則有攝法不盡之過。故言皆各也。以真
<lb n="0593c01"/>下。二。別釋義相二。初。約二門各攝解二。初。正釋。通
<lb n="0593c02"/>相者。以真如門。不分染淨。雖攝染淨。皆同性故。所
<lb n="0593c03"/>言相者。謂義相也。以此門中。顯示染淨融通之義。
<lb n="0593c04"/>故云通相。以染淨等法。入此門中。同為一味。真如
<lb n="0593c05"/>之理。更無差別。故云無別染淨等。故得下。結可知。
<lb n="0593c06"/>別顯等者。隨流反流。各不相是。功德塵勞。歷然有
<lb n="0593c07"/>異。眾生諸佛。凡聖宛然。淨土穢土。優劣不等。無所
<lb n="0593c08"/>不該者。謂一切雖多。不出染淨。既攝染淨。是故論
<lb n="0593c09"/>云攝一切也。通別下。二結成。謂通相別相二門雖
<lb n="0593c10"/>殊。所攝之法。更無差異。故云齊無所遣。又以下。次
<lb n="0593c11"/>約二門互攝解。前約二門各攝通別不同。齊門而
<lb n="0593c12"/>說。攝義有異。初門通相。但明融攝。融則染淨無別。
<lb n="0593c13"/>故名為通。後門別相。乃是該攝。該則染淨不同。故
<lb n="0593c14"/>名為別。今此文中。不分通別。只就一義。左右說之。
<lb n="0593c15"/>便成二門各攝之義。今文所說生滅攝一切時。即
<lb n="0593c16"/>是真如攝一切也。以生滅無體。全即理故。故云還
<lb n="0593c17"/>攝等。又真如攝一切時。即是生滅攝一切也。以全
<lb n="0593c18"/>事之理。非別外故。今此疏中。猶闕後義。應合更云。
<lb n="0593c19"/>真如既是諸法真性。離真性外。無別諸法。還攝生
<lb n="0593c20"/>滅門也。若具此文。於義方足。成互攝也。斯則生滅
<lb n="0593c21"/>門攝法時。真如門法。亦在生滅中。真如門攝法時。
<lb n="0593c22"/>生滅門法。亦在真如中。如是。則真如中所攝染淨。
<lb n="0593c23"/>即是生滅門所攝染淨。無二無別。舉一全收。故云
<lb n="0593c24"/>二門互攝。故下結云齊攝不二也。問。疏中何故不
<lb n="0594a01"/>說真如攝生滅門耶。答前文通相<anchor xml:id="begd1e11938"/>已<anchor xml:id="endd1e11938"/>含此意。故不
<lb n="0594a02"/>復言也。以此下。三。結歸一心。良以二門。相攝理齊。
<lb n="0594a03"/>鎔融不二。以不二故。得名一心。斯則二門一心。體
<lb n="0594a04"/>無別異。若約義別說。則一心是總。二門是別。又於
<lb n="0594a05"/>別中。真如約體。生滅約相。若克體圓融。則性相無
<lb n="0594a06"/>二。即是一心。今既二門互攝。全奪兩亡。唯是一心。
<lb n="0594a07"/>更無別法。故今結成為一心也。</p>
<lb n="0594a08"/>
<p id="pX45p0594a0801" rend="margin-left:1em">【疏】問。二門既齊相攝者。何故上文真如門中。唯示
<lb n="0594a09"/>大乘體。不顯於相用。生滅門中。具顯三耶。答。真如
<lb n="0594a10"/>是泯相顯實門。不壞相而即泯。故得攝於生滅。以
<lb n="0594a11"/>泯相而相不存。故但示於體也。生滅是攬理成事
<lb n="0594a12"/>門。不壞理而成事。故得攝於真如。以成事而理不
<lb n="0594a13"/>失。故具示三大。</p>
<p id="pX45p0594a1307" type="inline" rend="margin-left:1em">問。前既泯相。相不存。但示於體。亦
<lb n="0594a14"/>可攬理。理不存。應但示相用。何故不齊耶。答。生滅
<lb n="0594a15"/>起必賴於真。故攬理理不失。真如未必藉生滅。故
<lb n="0594a16"/>泯相相不存。相不存。故唯示於體。理不失。故具示
<lb n="0594a17"/>於三。是故攝義是齊。示義別也。</p>
<lb n="0594a18"/>
<p id="pX45p0594a1801" rend="margin-left:1em">【記】問下。二。通難二。初。二門示義通局難。初句。指定
<lb n="0594a19"/>前義。</p>
<p id="pX45p0594a1903" type="inline" rend="margin-left:1em">何故下。引文正難。意云。真如既攝生滅門。何
<lb n="0594a20"/>不同彼示三大。生滅既攝真如門。何不同彼示一
<lb n="0594a21"/>大。示義既差。攝法須別。攝法若等。示義應同。如何
<lb n="0594a22"/>攝法即同。示義<anchor xml:id="begd1e11996"/>卻<anchor xml:id="endd1e11996"/>別耶。</p>
<p id="pX45p0594a2210" type="inline" rend="margin-left:1em">答中。初句。標定其門。不壞
<lb n="0594a23"/>下。正明行相。謂染淨之相。全攬理成。理非可壞。全
<lb n="0594a24"/>理之相。亦不可壞。以不壞故。攝生滅盡。成今相攝
<lb n="0594b01"/>義以泯下。為即理故。令染淨相。亡泯不存。以不存
<lb n="0594b02"/>故。唯真體在。故成前文唯示體也。生滅下。標定其
<lb n="0594b03"/>門。不壞下。明理在事中。以全理而成事。故事起而
<lb n="0594b04"/>理不壞。成今相攝義。斯則事為能攝。理為所攝。以
<lb n="0594b05"/>下成。明事理俱存。成前具示義。成事。故示相用二
<lb n="0594b06"/>大。體不失。故示於體大。問前下。二。性相存泯不齊
<lb n="0594b07"/>難。問意可知。但躡前門相不存義。以難後門理不
<lb n="0594b08"/>失也。</p>
<p id="pX45p0594b0803" type="inline" rend="margin-left:1em">答中。前四句顯二門存泯之由。各初一句。所
<lb n="0594b09"/>以。後一句。定義生滅等者。事依理顯故。理為事本
<lb n="0594b10"/>故。如波必賴於水。故下文云。依如來藏。有生滅心
<lb n="0594b11"/>理不失者。理若<anchor xml:id="begd1e12035"/>已<anchor xml:id="endd1e12035"/>失。則無生滅也。如水失則無波。
<lb n="0594b12"/>故論云。若無空義者。則無道無果。未必等者。真理
<lb n="0594b13"/>本有。不假緣成。如水不藉於波。故真如門中直云。
<lb n="0594b14"/>真如者。即是一法界大總相等。不言依生滅有。泯
<lb n="0594b15"/>相相不存者。不泯則<anchor xml:id="begd1e12050"/>已<anchor xml:id="endd1e12050"/>。泯則不存。入理自亡。何存
<lb n="0594b16"/>生滅。如水澄靜。豈存波在。下文云。以一切法。皆同
<lb n="0594b17"/>如故。相不存下四句。躡前正答。相不存者。相存則
<lb n="0594b18"/>可示於三。不存但合示於體。理不失等者。生滅相
<lb n="0594b19"/>起。理又不亡。不具示三。於理如何。是故下。結答雙
<lb n="0594b20"/>示。可知。</p>
<lb n="0594b21"/>
<p id="pX45p0594b2101" rend="margin-left:1em">△次釋。</p>
<lb n="0594b22"/>
<p id="pX45p0594b2201">此義云何。以示二門不相離故。</p>
<lb n="0594b23"/>
<p id="pX45p0594b2301" rend="margin-left:1em">【疏】云何者。責云。若二門各別。不可相從。若本唯一
<lb n="0594b24"/>心。未容影攝。以故者。答云。以體相不離故。如金與
<lb n="0594c01"/>莊嚴具。若以金收具。具無所遺。以具攝金。金無不
<lb n="0594c02"/>盡。良以二門一揆。全體徧收。此義亦然。思之可見。</p>
<lb n="0594c03"/>
<p id="pX45p0594c0301" rend="margin-left:1em">【記】責中。不相從者。從順也。事理別故。其猶水火。敵
<lb n="0594c04"/>體相違。豈能互攝。未容等者。若分二別。可言影互
<lb n="0594c05"/>相攝。今唯一心。影攝何法。斯則二別亦無攝義。一
<lb n="0594c06"/>心亦無攝義也。答中。論云不相離者。意明不一不
<lb n="0594c07"/>二。不一故二門各存。不二故唯是一心。以是一心。
<lb n="0594c08"/>故不相離。以不相離。故能影攝。即反前責意也。疏
<lb n="0594c09"/>云以體相者。體即真如。相即生滅。真如隨緣成生
<lb n="0594c10"/>滅。生滅無體即真如。由是反覆言之。故不相離也。
<lb n="0594c11"/>金具者。金喻真如。具喻生滅。相收之義。在文可見。
<lb n="0594c12"/>良以下。結喻例法。良者。實也。以者。由也。實由金具
<lb n="0594c13"/>二門。未曾有異。故云一揆。揆。謂端揆。即齊等也。由
<lb n="0594c14"/>不異故。舉金時。徧收具盡。具全體是金。舉具時。徧
<lb n="0594c15"/>收金盡。金全體是具。</p>
<p id="pX45p0594c1509" type="inline" rend="margin-left:1em">此義下。例法也。此義者。即此
<lb n="0594c16"/>不相離義也。舉真如時。徧收生滅盡。生滅全體是
<lb n="0594c17"/>真如。舉生滅時。徧收真如盡。真如全體是生滅。法
<lb n="0594c18"/>喻正等。故云亦然。然。猶如是也。</p>
<lb n="0594c19"/>
<lb n="0594c20"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第三<lb n="0594c21"/>
<lb n="0594c22"/>
<head>音釋</head>
<lb n="0594c23"/>植<p id="pX45p0594c2302" type="inline" rend="margin-left:1em">音直。種也。</p>
<lb n="0594c24"/>筋<p id="pX45p0594c2402" type="inline" rend="margin-left:1em">音斤。骨絡。</p>
<lb n="0595a01"/>硬<p id="pX45p0595a0102" type="inline" rend="margin-left:1em">音恨。堅也。</p>
<lb n="0595a02"/>鶖<p id="pX45p0595a0202" type="inline" rend="margin-left:1em">音秋。鸛鷺屬。</p>
<lb n="0595a03"/>嚚<p id="pX45p0595a0302" type="inline" rend="margin-left:1em">音銀。言不忠信也。</p>
<lb n="0595a04"/>罥<p id="pX45p0595a0402" type="inline" rend="margin-left:1em">音捐。網之總名。</p>
<lb n="0595a05"/>曝<p id="pX45p0595a0502" type="inline" rend="margin-left:1em">音僕。晒乾也。</p>
<lb n="0595a06"/>
<g ref="CB00647"/>
<p id="pX45p0595a0602" type="inline" rend="margin-left:1em">與鉢同。</p>
<lb n="0595a07"/>娑婆<p id="pX45p0595a0703" type="inline" rend="margin-left:1em">此云堪忍。此土名也。</p>
<lb n="0595a08"/>貊<p id="pX45p0595a0802" type="inline" rend="margin-left:1em">音陌。北方國名。</p>
<lb n="0595a09"/>覊<p id="pX45p0595a0902" type="inline" rend="margin-left:1em">音機。繫絆也。</p>
<lb n="0595a10"/>兇<p id="pX45p0595a1002" type="inline" rend="margin-left:1em">音凶。狠戾也。</p>
<lb n="0595a11"/>螘<p id="pX45p0595a1102" type="inline" rend="margin-left:1em">與蟻同。</p>
<lb n="0595a12"/>慵<p id="pX45p0595a1202" type="inline" rend="margin-left:1em">音戎。懶惰也。</p>
<lb n="0595a13"/>六羣<p id="pX45p0595a1303" type="inline" rend="margin-left:1em">一。難陀。二。跋難陀。多貪財利。三。迦留陀夷。
<lb n="0595a14"/>多婬染。四。闡陀。多愚疑。惡性難共語。五馬師。六。滿
<lb n="0595a15"/>宿。多瞋恚。汙他家。行惡行。此皆豪貴種族。既出家
<lb n="0595a16"/>後。共為朋黨。故號為六羣也。</p>
<lb n="0595a17"/>逗<p id="pX45p0595a1702" type="inline" rend="margin-left:1em">音豆。投合也。</p>
<lb n="0595a18"/>綜<p id="pX45p0595a1802" type="inline" rend="margin-left:1em">音宗。機縷。</p>
<lb n="0595a19"/>咫<p id="pX45p0595a1902" type="inline" rend="margin-left:1em">音止。八寸曰咫。</p>
<lb n="0595a20"/>軸<p id="pX45p0595a2002" type="inline" rend="margin-left:1em">音逐。車之軸頭也。</p>
<lb n="0595a21"/>摩羅<p id="pX45p0595a2103" type="inline" rend="margin-left:1em">具云摩羅耶。此翻離垢。或云阿跋多羅。此
<lb n="0595a22"/>翻無上。或翻勝。山名也。</p>
<lb n="0595a23"/>槩<p id="pX45p0595a2302" type="inline" rend="margin-left:1em">音葢。大槩也。</p>
<lb n="0595a24"/>鑛<p id="pX45p0595a2402" type="inline" rend="margin-left:1em">音拱。金在砂石。未經銷者。</p>
<lb n="0595b01"/>虧<p id="pX45p0595b0102" type="inline" rend="margin-left:1em">音奎。缺少也。</p>
<lb n="0595b02"/>輭<p id="pX45p0595b0202" type="inline" rend="margin-left:1em">與軟同。柔和也。</p>
<lb n="0595b03"/>伎<p id="pX45p0595b0302" type="inline" rend="margin-left:1em">音技。即戲童樂人之類。</p>
<lb n="0595b04"/>
<lb n="0595b05"/>
<lb n="0595b06"/>
<lb n="0595b07"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第四<lb n="0595b08"/>
<byline>唐　西京太原沙門　法藏　述疏</byline>
<byline>　　終南草堂沙門　宗密　錄註</byline>
<lb n="0595b10"/>
<byline>宋　秀州長水沙門　子璿　修記</byline>
<lb n="0595b11"/>
<byline>清　錢塘慈雲沙門　續法　會編</byline>
<byline>　　順天府府丞　戴京曾　閱定</byline>
<lb n="0595b13"/>
<p id="pX45p0595b1301" rend="margin-left:1em">△二別。</p>
<lb n="0595b14"/>
<p id="pX45p0595b1401" rend="margin-left:1em">【疏】釋上立義分中。何以故二門別義。</p>
<lb n="0595b15"/>
<p id="pX45p0595b1501" rend="margin-left:1em">【記】釋上等者。立義文云。何以故。是心真如相。即示
<lb n="0595b16"/>摩訶衍體等。今此正釋也。</p>
<lb n="0595b17"/>
<p id="pX45p0595b1701" rend="margin-left:1em">△於中二。初別辯二門顯動靜不一。二會相入實
<lb n="0595b18"/>顯動靜不異。</p>
<lb n="0595b19"/>
<p id="pX45p0595b1901" rend="margin-left:1em">【記】動靜不一不異如次者。是前二門。與不相離義。
<lb n="0595b20"/>頓說實難。故成前後耳。</p>
<lb n="0595b21"/>
<p id="pX45p0595b2101" rend="margin-left:1em">△初別辯二門顯動靜不一
(二)
。初真如門。二生滅
<lb n="0595b22"/>門。</p>
<p id="pX45p0595b2202" type="inline" rend="margin-left:1em">初真如門
(二)
。初顯體離言以明觀智境。二依
<lb n="0595b23"/>言辯德以明生信境。</p>
<p id="pX45p0595b2309" type="inline" rend="margin-left:1em">初顯體離言以明觀智境。</p>
<lb n="0595b24"/>
<p id="pX45p0595b2401" rend="margin-left:1em">【疏】釋上立義分中真如義也。</p>
<lb n="0595c01"/>
<p id="pX45p0595c0101" rend="margin-left:1em">【記】釋上真如義者。彼云。是心如真相。今且釋真如
<lb n="0595c02"/>兩字也。科云觀智境者。以體非名相之法。故言念
<lb n="0595c03"/>之所不及。言念尚所不及。豈落見聞。唯久修觀智。
<lb n="0595c04"/>方得相應。所以說者。意令如此用心也。故下文云。
<lb n="0595c05"/>離言說相。離名字相。離心緣相。乃至若離於念。名
<lb n="0595c06"/>為得入。楞伽亦云。真實離文字。修行示真實。</p>
<lb n="0595c07"/>
<p id="pX45p0595c0701" rend="margin-left:1em">△於中二。初正舉法體。二問答斷疑。</p>
<p id="pX45p0595c0715" type="inline" rend="margin-left:1em">初正舉法
<lb n="0595c08"/>體
(二)
。一正顯如體。二會執釋名。</p>
<p id="pX45p0595c0813" type="inline" rend="margin-left:1em">一正顯如體
(三)
。
<lb n="0595c09"/>一就實略標。二會妄顯真。三結真離妄。</p>
<p id="pX45p0595c0916" type="inline" rend="margin-left:1em">一就實
<lb n="0595c10"/>略標。</p>
<lb n="0595c11"/>
<p id="pX45p0595c1101">心真如者。即是一法界。大總相法門體。所謂心性不
<lb n="0595c12"/>生不滅。</p>
<lb n="0595c13"/>
<p id="pX45p0595c1301" rend="margin-left:1em">【疏】心真如者。牒章。即是一法界者。即無二真心。為
<lb n="0595c14"/>一法界。此非算數之一。謂如理虗融。平等不二。故
<lb n="0595c15"/>稱為一。又對下依言有二義。故今約體。但云一也。
<lb n="0595c16"/>依生聖法。故云法界。中邊論云。法界者。聖法因義
<lb n="0595c17"/>故也。</p>
<lb n="0595c18"/>
<p id="pX45p0595c1801" rend="margin-left:1em">【記】即是下。示法也。初。釋上句。即無下。初。釋一字中。
<lb n="0595c19"/>先約當體釋也。無二真心者。豎窮橫遍。為一切法
<lb n="0595c20"/>平等所依。依正凡聖。唯此為體。離實相外。更無別
<lb n="0595c21"/>法。故云無二。揀非偽妄。靈鑒不昧。故名真心。此非
<lb n="0595c22"/>下。揀濫。夫言一者。見數之首。今非此等也。謂如下。
<lb n="0595c23"/>明一之相。謂真如之理。虗通圓融於一切法。平等
<lb n="0595c24"/>平等。體非別異。故云一也。又對下。次。約對二釋。斯
<lb n="0596a01"/>但對下空不空二以稱一也。下但約相。今唯顯體。
<lb n="0596a02"/>亦非算數。依生下。二。釋法界。諸有聖法。依此生故。
<lb n="0596a03"/>即菩提涅槃十力四無畏等。是聖人所證所得之
<lb n="0596a04"/>法。故名聖法。故圓覺云。無上法王。有大陀羅尼門。
<lb n="0596a05"/>名為圓覺。流出一切清淨真如菩提涅槃。及波羅
<lb n="0596a06"/>蜜。教授菩薩。</p>
<p id="pX45p0596a0606" type="inline" rend="margin-left:1em">因義者。法。即聖法。界。即是因。能生聖
<lb n="0596a07"/>法。故云法界。</p>
<p id="pX45p0596a0706" type="inline" rend="margin-left:1em">問。據前所說真性。是凡聖染淨通依。
<lb n="0596a08"/>何故此文獨言聖法因義。答。此中乃是以勝顯劣
<lb n="0596a09"/>也。非謂揀於凡法。聖法尚依。豈況凡耶。此約終頓
<lb n="0596a10"/>教義。故作此釋。若就圓教。事
(事法界)
理
(理法界)
無礙
(事理
<lb n="0596a11"/>無礙法界)
。相即相入
(事事無礙法界)
。渾融含攝。為一真法界也。</p>
<lb n="0596a12"/>
<p id="pX45p0596a1201" rend="margin-left:1em">【疏】大總相法門體者。二門之中。不取別相門。於中
<lb n="0596a13"/>但取總相。然亦該收別盡。故云大也。此一法界。舉
<lb n="0596a14"/>體全作生滅門。舉體全作真如門。為顯此義。故云
<lb n="0596a15"/>體也。軌生物解曰法。聖智通遊曰門。</p>
<lb n="0596a16"/>
<p id="pX45p0596a1601" rend="margin-left:1em">【記】大下。二釋下句三。初。釋大總相。別相者。生滅門。
<lb n="0596a17"/>總相者。真如門。然亦下。釋成大義。謂別相之中。所
<lb n="0596a18"/>有染淨諸法。此門收盡。竟無所遺。故稱大也。故次
<lb n="0596a19"/>文云。一切法離言說相等。斯則揀非別故言總。收
<lb n="0596a20"/>別盡故言大。然論總相。有於四種。謂下。中。上。上上。
<lb n="0596a21"/>下者。謂一切有漏皆苦。理通苦樂。名為總相。不通
<lb n="0596a22"/>無漏。乃名為下。中者。謂一切行無常。理該三諦。名
<lb n="0596a23"/>為總相。雖通無漏。不兼無為。故名為中。上者。謂一
<lb n="0596a24"/>切法無我。理通四諦。名為總相。猶是真詮
(真諦)
。未窮
<lb n="0596b01"/>實性
(第一義諦)
。但名為上也。上上者。謂真如是一切法
<lb n="0596b02"/>之實性。徧通凡聖。情與非情。無所不該。故云上上。
<lb n="0596b03"/>今所明者。當於第四。超勝前三。故云大總相也。此
<lb n="0596b04"/>一下。二。釋體字。全作生滅。即事法界。全作真如。即
<lb n="0596b05"/>理法界。既是一體所為。則令二無鄣礙。即是理事
<lb n="0596b06"/>無礙法界也。二皆言作者。生滅即隨緣變作。真如
<lb n="0596b07"/>即轉改其名曰作。二義俱無能所。義言作也。軌生
<lb n="0596b08"/>下。三。釋法門。軌。謂軌則。物。謂眾生。解。即智解。謂諸
<lb n="0596b09"/>眾生。內有熏習之力。於此法界體上。生始覺智。智
<lb n="0596b10"/>起反照。常依法界軌則而修。即不空不有。無我無
<lb n="0596b11"/>人等。是法界軌則。始覺之智。依而行之。故下文云。
<lb n="0596b12"/>順本性故。修檀波羅蜜等。圓覺亦云。流出波羅蜜
<lb n="0596b13"/>等。教授菩薩。然法更有任持之義。今以順文。唯取
<lb n="0596b14"/>斯義。</p>
<p id="pX45p0596b1403" type="inline" rend="margin-left:1em">聖智等者。謂法體虗通。以能容彼聖智出入。
<lb n="0596b15"/>故受門稱。遊。即出入也。謂入則自證。出則利他。佛
<lb n="0596b16"/>及菩薩。皆有二義。然唯局登地<anchor xml:id="begd1e12669"/>已<anchor xml:id="endd1e12669"/>上。乃至究竟。不
<lb n="0596b17"/>通凡位。故云聖智。以地前未發無漏。未能親證。故
<lb n="0596b18"/>前科云觀智境也。</p>
<lb n="0596b19"/>
<p id="pX45p0596b1901" rend="margin-left:1em">【疏】不生滅者。釋上法體。謂隨妄不生。約治不滅。又
<lb n="0596b20"/>修起不生。處染不滅。故攝論云。世間不破。出世間
<lb n="0596b21"/>不盡。</p>
<lb n="0596b22"/>
<p id="pX45p0596b2201" rend="margin-left:1em">【記】不生下。釋成也。釋法體者。論云心性。性。即體也。
<lb n="0596b23"/>反顯心相。不妨生滅。即屬後門。隨妄不生者。隨無
<lb n="0596b24"/>明九相之妄。妄生而心性不生。約治不滅者。約始
<lb n="0596c01"/>覺反流。四位治染。妄滅而心性不滅。此約妄生妄
<lb n="0596c02"/>滅。顯心性不生滅也。修起不生者。修行顯起大智
<lb n="0596c03"/>慧光明等。及十力等功德生。而心性不生。處染不
<lb n="0596c04"/>滅者。處於生滅垢染。十力等功德滅。而心性不滅。
<lb n="0596c05"/>此約淨生淨滅。顯心性不生滅也。世間不破者。明
<lb n="0596c06"/>真如流轉世間。世間有破而真如不破。不破。即不
<lb n="0596c07"/>變義。故下疏云。在染不破。出世間不盡者。謂修行
<lb n="0596c08"/>故真如顯出世間。世間盡而真如不盡。故下疏云。
<lb n="0596c09"/>治道不壞也。</p>
<lb n="0596c10"/>
<p id="pX45p0596c1001" rend="margin-left:1em">△二會妄顯真。</p>
<lb n="0596c11"/>
<p id="pX45p0596c1101" rend="margin-left:1em">【記】會妄顯真者。意令體妄即是。不須待滅也。如經
<lb n="0596c12"/>云。色即是空。非色滅空。論有二。初三句。會妄。次三
<lb n="0596c13"/>句。顯真也。</p>
<lb n="0596c14"/>
<p id="pX45p0596c1401">一切諸法。唯依妄念而有差別。若離心念。則無一切
<lb n="0596c15"/>境界之相。</p>
<lb n="0596c16"/>
<p id="pX45p0596c1601" rend="margin-left:1em">【疏】一切下。妄執者云。現見諸法差別遷流。云何乃
<lb n="0596c17"/>言性無生滅。釋云。差別相者。是汝遍計妄情所作。
<lb n="0596c18"/>本來無實。如依病眼。妄見空華。</p>
<lb n="0596c19"/>
<p id="pX45p0596c1901" rend="margin-left:1em">【記】妄執等者。謂聞前段真如是總相法門體。即真
<lb n="0596c20"/>如舉體作諸法。若爾。應知諸法生滅。即是真如生
<lb n="0596c21"/>滅。何故乃言心性不生不滅。</p>
<p id="pX45p0596c2112" type="inline" rend="margin-left:1em">釋意云。諸法本無。說
<lb n="0596c22"/>何生滅。如見空華。本自無體。說誰生滅。</p>
<lb n="0596c23"/>
<p id="pX45p0596c2301" rend="margin-left:1em">【疏】若離下。疑者又云。以何得知依妄念生。</p>
<p id="pX45p0596c2317" type="inline" rend="margin-left:1em">釋云。以
<lb n="0596c24"/>諸聖人離妄念故。既無此境。即驗此境。定從妄生。
<lb n="0597a01"/>又若此境。非妄所作。定實有者。聖人不見。應是迷
<lb n="0597a02"/>倒。凡夫既見。應是覺悟。如不見空華。誰是病眼。</p>
<lb n="0597a03"/>
<p id="pX45p0597a0301" rend="margin-left:1em">【記】疑者下。徵其所以。可知。</p>
<p id="pX45p0597a0311" type="inline" rend="margin-left:1em">釋云下。正顯文意。又若
<lb n="0597a04"/>下。反以釋成。皆可解。</p>
<p id="pX45p0597a0409" type="inline" rend="margin-left:1em">誰是病眼者。須知見空華者
<lb n="0597a05"/>是病眼。若眼明淨。必不見華。楞嚴云。若無翳目而
<lb n="0597a06"/>能見華。云何晴空。號清明眼。應知見諸法者。是曰
<lb n="0597a07"/>凡夫。不見法者。斯曰聖人。聖人稱實。既不見於諸
<lb n="0597a08"/>法。當知諸法。凡夫妄見。實無生滅也。諸法既無生
<lb n="0597a09"/>滅。真性何曾動搖。是故前云不生滅也。</p>
<lb n="0597a10"/>
<p id="pX45p0597a1001" rend="margin-left:1em">△三結真離妄。</p>
<lb n="0597a11"/>
<p id="pX45p0597a1101">是故一切法。從本以來。離言說相。離名字相。離心緣
<lb n="0597a12"/>相。</p>
<p id="pX45p0597a1202" type="inline">畢竟平等。無有變異。不可破壞。唯是一心。故名真
<lb n="0597a13"/>如。</p>
<lb n="0597a14"/>
<p id="pX45p0597a1401" rend="margin-left:1em">【疏】是故者。所執本空故。真心不動故。由此一切諸
<lb n="0597a15"/>法。皆即真如也。</p>
<lb n="0597a16"/>
<p id="pX45p0597a1601" rend="margin-left:1em">【記】初。標舉能離。是故二字。指前二段為所以也。所
<lb n="0597a17"/>執空。即指前無一切境相。心不動。即指前心性不
<lb n="0597a18"/>生滅也。由斯之故。遂得一切諸法即真如也。然此
<lb n="0597a19"/>二句。又迭互相成。乃由所執本空。所以真心不動。
<lb n="0597a20"/>又由真心不動。故得所執本空。其猶萬像本空。明
<lb n="0597a21"/>鏡不動。由此下。正結真實。由此二字。指前所以。一
<lb n="0597a22"/>切下。正顯真如。即釋論中一切法下文也。此中顯
<lb n="0597a23"/>真而舉一切法者。以其性不離相故。一切諸相。性
<lb n="0597a24"/>所成故。人皆執相以迷性。故今約相而顯性。令知
<lb n="0597b01"/>相即無相。唯一真如。觸境對緣。任運合道。動靜施
<lb n="0597b02"/>作。無非妙門。然此論中從本之言。與下畢竟之言。
<lb n="0597b03"/>相望互成影說。謂從本二字。約望過去以顯真義。
<lb n="0597b04"/>謂非是先來不離言等諸相而今方離。以從本<anchor xml:id="begd1e12849"/>已<anchor xml:id="endd1e12849"/>
<lb n="0597b05"/>來。便自離相。影取未來。畢竟如是。下畢竟二字。約
<lb n="0597b06"/>望未來以明如義。謂非是只於今日平等不變不
<lb n="0597b07"/>破。以盡未來際。畢竟平等不變不破。亦影取過去
<lb n="0597b08"/>從本以來。便自如此。又此二義。各通下三句而轉。
<lb n="0597b09"/>又一切法言。亦通下畢竟而轉。思之可見。</p>
<lb n="0597b10"/>
<p id="pX45p0597b1001" rend="margin-left:1em">【疏】離言者。非如音聲之所說也。離名者。非如文句
<lb n="0597b11"/>之所詮表也。此二句。言語路絕。非聞慧境。離心者。
<lb n="0597b12"/>非意言分別故。即心行處滅。非思慧境。上來離偽
<lb n="0597b13"/>妄故名真。自下離異相故名如。又下三句。展轉相
<lb n="0597b14"/>釋。離世間非修慧境。唯正智與之相應。</p>
<lb n="0597b15"/>
<p id="pX45p0597b1501" rend="margin-left:1em">【記】次正顯所離二。先。離妄相以顯真。言語路絕者。
<lb n="0597b16"/>上句即音聲不及。下句即名句文不及。既聲名句
<lb n="0597b17"/>文不及。即當言語路絕也。非聞慧者。聲名句文。是
<lb n="0597b18"/>所聞故。意言分別者。意言即是分別也。以形口曰
<lb n="0597b19"/>言。在意曰分別。今以所分別與所言同。故云意言
<lb n="0597b20"/>也。夫人發言。皆意中之事。故詩序云。情動於中而
<lb n="0597b21"/>形於言也。心行處滅者。以相是心之行處。行。猶緣
<lb n="0597b22"/>也。既離於相。心無所緣。所緣既無。能緣亦絕。無相
<lb n="0597b23"/>真理。何思慧之所及乎。離偽等者。偽則鍮似真金。
<lb n="0597b24"/>妄謂影如本質。凡是有名相法。悉皆偽妄。故金剛
<lb n="0597c01"/>云。凡所有相。皆是虗妄。又楞嚴云。幻妄稱相。以偽
<lb n="0597c02"/>妄故。則非是真。今既離於名相。即非偽妄。故名為
<lb n="0597c03"/>真。離異等者。謂有差別。有變異。可破壞也。今既皆
<lb n="0597c04"/>離。故名如也。又若約的訓如者。似也。夫法異則不
<lb n="0597c05"/>似。不似即非如。今既不異。不異即相似。似即如義
<lb n="0597c06"/>也。故圭山云。謂此實體。於未來常如過去。於色中
<lb n="0597c07"/>常如受中。真實相如。非為妄似。展轉釋者。為何畢
<lb n="0597c08"/>竟平等。為無有變異故。因何無有變異。為不可破
<lb n="0597c09"/>壞故。又不可破壞者。為無有變異故。所以無有變
<lb n="0597c10"/>異者。為畢竟平等故。離世間者。世謂遷流。間謂墮
<lb n="0597c11"/>在其中。以差別變異破壞。是世間法。今皆反此。故
<lb n="0597c12"/>云離也。非修慧者。修即是定。非定境也。夫苦空無
<lb n="0597c13"/>常不淨等。皆是定所緣故。正智相應者。即如之智
<lb n="0597c14"/>證即智之如。除此之外。莫能及焉。故下文云。以離
<lb n="0597c15"/>念境界。唯證相應故。從上來下。乃是通斷前後二
<lb n="0597c16"/>文。仍辨下段之意。以對非三慧境也。</p>
<lb n="0597c17"/>
<p id="pX45p0597c1701" rend="margin-left:1em">【疏】平等等者。謂雖遍通染淨。而性恒無二。所以得
<lb n="0597c18"/>無二者。以在緣時。始終不改變故。所以在有為中
<lb n="0597c19"/>得不變異者。以不同有為可破壞故。此則在染不
<lb n="0597c20"/>破。治道不壞。</p>
<lb n="0597c21"/>
<p id="pX45p0597c2101" rend="margin-left:1em">【記】次。離異相以顯如。徧通者。在染時與在淨時同。
<lb n="0597c22"/>謂凡夫真性。的同諸佛真性。如淨室空與穢室空
<lb n="0597c23"/>等。此約同時橫說也。在緣者。謂在染淨緣中。過去
<lb n="0597c24"/>如現在。現在如未來。猶昨日空與今日空等。染淨
<lb n="0598a01"/>雖自改變。真如於此無遷異也。</p>
<p id="pX45p0598a0113" type="inline" rend="margin-left:1em">又染緣即以生相
<lb n="0598a02"/>為始。業繫苦相為終。淨緣即以覺滅相為始。覺生
<lb n="0598a03"/>相為終。真如於中。竟無改變。此約異時豎說。</p>
<p id="pX45p0598a0318" type="inline" rend="margin-left:1em">不同
<lb n="0598a04"/>有為者。是無作法故。體若虗空。欲何破壞。</p>
<p id="pX45p0598a0417" type="inline" rend="margin-left:1em">在染不
<lb n="0598a05"/>破等者。隨流則妄染起而真體無損。反流則妄染
<lb n="0598a06"/>壞而真體如舊。故圓覺疏序云。處生死流。驪珠獨
<lb n="0598a07"/>耀於滄海。踞涅槃岸。桂輪孤朗於碧天。</p>
<lb n="0598a08"/>
<p id="pX45p0598a0801" rend="margin-left:1em">【疏】是心者。結歸法體。故名者。依義立名。</p>
<lb n="0598a09"/>
<p id="pX45p0598a0901" rend="margin-left:1em">【記】後。結。體。立。名。法體者。一心即是法體。故前文云。
<lb n="0598a10"/>所言法者。謂眾生心。諸法既無。故唯心在。如萬像
<lb n="0598a11"/>本空。唯是一鏡。圓覺云。諸幻盡滅。覺心不動。</p>
<p id="pX45p0598a1118" type="inline" rend="margin-left:1em">依義
<lb n="0598a12"/>立名者。於一心上。依離偽妄變異之義。以立真如
<lb n="0598a13"/>之名。</p>
<lb n="0598a14"/>
<p id="pX45p0598a1401" rend="margin-left:1em">△二會執釋名
(二)
。先釋。次結。</p>
<p id="pX45p0598a1412" type="inline" rend="margin-left:1em">先釋
(三)
。一正會謂
<lb n="0598a15"/>執。二結名釋疑。三約相釋遣。</p>
<p id="pX45p0598a1512" type="inline" rend="margin-left:1em">一正會謂執。</p>
<lb n="0598a16"/>
<p id="pX45p0598a1601">以一切言說。假名無實。</p>
<p id="pX45p0598a1610" type="inline">
<anchor xml:id="begd1e13031"/>但<anchor xml:id="endd1e13031"/>隨妄念。不可得故。</p>
<p id="pX45p0598a1618" type="inline">言真如
<lb n="0598a17"/>者。亦無有相。</p>
<lb n="0598a18"/>
<p id="pX45p0598a1801" rend="margin-left:1em">【疏】以一下。明言教非實。不可如言取也。但隨下。釋
<lb n="0598a19"/>成無實所以。</p>
<lb n="0598a20"/>
<p id="pX45p0598a2001" rend="margin-left:1em">【記】先。正遣名也。於中二。先。消文。言教非實等者。以
<lb n="0598a21"/>權設故。因緣有故。意令假其有言。以契無言。無言
<lb n="0598a22"/>之理。可以證悟。有言之教。不可取著。取之即成認
<lb n="0598a23"/>指亡月也。十地論說。隨聲取義。有五過失。一。不正
<lb n="0598a24"/>信。聽既逐聲。不會深意。二。退勇猛。由不正信。則無
<lb n="0598b01"/>勝解。不能決定。三。誑他。由不會故。或以深為淺。以
<lb n="0598b02"/>淺為深。四。謗佛。執權為實。或執事迷理。便謂如來。
<lb n="0598b03"/>言成虗妄。五。輕法。以謬解成性。聞深不重。</p>
<p id="pX45p0598b0317" type="inline" rend="margin-left:1em">釋無實
<lb n="0598b04"/>者。以一切境界。皆從妄念所生。念尚無體。況所生
<lb n="0598b05"/>法而是實耶。故前文云。一切境界。唯依妄念而有
<lb n="0598b06"/>差別。若離心念。則無一切境界之相。由是一切言
<lb n="0598b07"/>說。皆是假名。無有實體。性不可得也。</p>
<lb n="0598b08"/>
<p id="pX45p0598b0801" rend="margin-left:1em">【疏】恐諸凡愚聞上真如名。則謂論主自語相違。上
<lb n="0598b09"/>文既云離名字相。何故復立此真如名。</p>
<p id="pX45p0598b0916" type="inline" rend="margin-left:1em">故今釋遣。
<lb n="0598b10"/>假名非實。不相違也。</p>
<lb n="0598b11"/>
<p id="pX45p0598b1101" rend="margin-left:1em">【記】次。會執。恐諸下。敘外疑。可見。</p>
<p id="pX45p0598b1113" type="inline" rend="margin-left:1em">故今下。以論釋。不
<lb n="0598b12"/>相違者。假名與離名。雖言異而義同也。然此會執
<lb n="0598b13"/>之文。合在消文之前。方得文便。以此四句。盡是釋
<lb n="0598b14"/>前。故名真如四字疑故。</p>
<lb n="0598b15"/>
<p id="pX45p0598b1501" rend="margin-left:1em">【疏】真如無相者。良以名依相立。但是遍計所緣。故
<lb n="0598b16"/>楞伽云。相名常相隨。而生諸妄想。故名相雙遣。</p>
<lb n="0598b17"/>
<p id="pX45p0598b1701" rend="margin-left:1em">【記】次。兼遣相也。良以等者。凡是有名。皆依相立。真
<lb n="0598b18"/>如無相。所立即空。以遍計所緣。不入真實故。</p>
<p id="pX45p0598b1818" type="inline" rend="margin-left:1em">故楞
<lb n="0598b19"/>伽下。引證名相俱徧計也。相從想生。名依相立。不
<lb n="0598b20"/>離相故。故曰相隨。緣此相名。又生妄想。即遍計心
<lb n="0598b21"/>也。</p>
<lb n="0598b22"/>
<p id="pX45p0598b2201" rend="margin-left:1em">【記】此段論文。亦可先釋所以。從以一切下四句。文
<lb n="0598b23"/>通兩勢。一則釋前所離相中所以。問曰。何以真如
<lb n="0598b24"/>體上離前言說等相耶。故論釋云。以一切言說。假
<lb n="0598c01"/>名無實故也。此二句。釋前離言說名字二相所以。
<lb n="0598c02"/>謂心性真實。不與虗妄相應。言說名字。但是虗妄
<lb n="0598c03"/>假有。無其實體。不與真合。是故離也。但隨下二句。
<lb n="0598c04"/>釋前離心緣相所以。以心緣之相。但是隨彼妄念
<lb n="0598c05"/>而生。念無自性。緣相何有。故云但隨妄念不可得
<lb n="0598c06"/>故。真體無念。念則違真。是故離也。二則釋前假名
<lb n="0598c07"/>無實所以。此如疏解。譯者務簡。兩意一釋。此文之
<lb n="0598c08"/>巧略也。</p>
<p id="pX45p0598c0804" type="inline" rend="margin-left:1em">從言真如者下。次方是釋疑難。疑曰。前云
<lb n="0598c09"/>離言說等相。以顯真如無相。今復結云故名真如。
<lb n="0598c10"/>豈非滯於言說等相耶。故此牒而標云。言真如者。
<lb n="0598c11"/>亦無有相。疑者復云。顯言真如。正是名相。何謂無
<lb n="0598c12"/>相。故論釋云。謂言說之極。因言遣言。意云。非謂立
<lb n="0598c13"/>此真如一名。便滯於相。以寄此假立之極名。以遣
<lb n="0598c14"/>於言相也。</p>
<p id="pX45p0598c1405" type="inline" rend="margin-left:1em">此一釋。疏外別意。不唯無違。亦足以發。
<lb n="0598c15"/>姑記之於文末。然亦以疏義為正。覧者詳焉。</p>
<lb n="0598c16"/>
<p id="pX45p0598c1601" rend="margin-left:1em">△二結名釋疑。</p>
<lb n="0598c17"/>
<p id="pX45p0598c1701">謂言說之極。因言遣言。</p>
<lb n="0598c18"/>
<p id="pX45p0598c1801" rend="margin-left:1em">【疏】言說極者。立名分齊也。</p>
<p id="pX45p0598c1811" type="inline" rend="margin-left:1em">疑云。既絕名相。但假立
<lb n="0598c19"/>客名者。何故不立餘名而唯云真如耶。</p>
<p id="pX45p0598c1916" type="inline" rend="margin-left:1em">釋云。真如
<lb n="0598c20"/>者。是言說之極。謂此名之後。更無有名。則諸名之
<lb n="0598c21"/>中。最後邊際。故攝論中十種名內。真如是第十究
<lb n="0598c22"/>竟名。故云極也。</p>
<lb n="0598c23"/>
<p id="pX45p0598c2301" rend="margin-left:1em">【記】敘疑答釋。文並可知。</p>
<p id="pX45p0598c2310" type="inline" rend="margin-left:1em">諸名邊際者。如極微。是色
<lb n="0598c24"/>邊際等。今真如。是名之邊際。故此名後。更無名也。</p>
<lb n="0599a01"/>
<p id="pX45p0599a0101" rend="margin-left:1em">十種名者。一。法名。謂蘊處界三科。二。人名。謂信等
<lb n="0599a02"/>五十二位。三。教名。謂修多羅等十二分。四。義名。謂
<lb n="0599a03"/>蘊處界等所顯義理。五。性名。謂無義文字。無所詮
<lb n="0599a04"/>表。不生義解。六。略名。謂眾生等。七。廣名。謂眾生等。
<lb n="0599a05"/>各有差別義名。八。不淨名。謂凡夫等。九。淨名。謂生
<lb n="0599a06"/>滅即真。十。究竟名。謂真如也。故偈云。人法及教義。
<lb n="0599a07"/>性略及廣名。不淨淨究竟。十名差別境。</p>
<lb n="0599a08"/>
<p id="pX45p0599a0801" rend="margin-left:1em">【疏】因遣言者。立名之意也。立此極名。為遣於名。如
<lb n="0599a09"/>以聲止聲也。若無此名。無以遣名。若存此名。亦不
<lb n="0599a10"/>成遣名。</p>
<lb n="0599a11"/>
<p id="pX45p0599a1101" rend="margin-left:1em">【記】立此等者。先敘疑云。既真如是究竟名相。何前
<lb n="0599a12"/>說云假名無有相耶。故此釋云。立此極名者。為遣
<lb n="0599a13"/>於名耳。</p>
<p id="pX45p0599a1304" type="inline" rend="margin-left:1em">遣於名者。遣於諸名也。若不立此極名。不
<lb n="0599a14"/>能遣於諸名。例如扣犍息喧。若無此聲。不能止於
<lb n="0599a15"/>諸聲也。</p>
<p id="pX45p0599a1504" type="inline" rend="margin-left:1em">若存等者。若存此真如究竟名。亦同不遣
<lb n="0599a16"/>名。以不成究竟遣故。雖是極名。體畢竟假。存而不
<lb n="0599a17"/>亡。豈稱法體。須知雖立真如之名。名即無名。無名
<lb n="0599a18"/>之名。故曰假名。即是離名也。故淨名云。文字性離。
<lb n="0599a19"/>即是解脫。是知雖因名而生解。必亡名而後證耳。</p>
<lb n="0599a20"/>
<p id="pX45p0599a2001" rend="margin-left:1em">△三約相釋遣。</p>
<lb n="0599a21"/>
<p id="pX45p0599a2101">此真如體。無有可遣。以一切法。悉皆真故。</p>
<p id="pX45p0599a2117" type="inline">亦無可立。
<lb n="0599a22"/>以一切法。皆同如故。</p>
<lb n="0599a23"/>
<p id="pX45p0599a2301" rend="margin-left:1em">【疏】體無可遣者。通二釋。</p>
<p id="pX45p0599a2310" type="inline" rend="margin-left:1em">一云外人見前文雙遣真
<lb n="0599a24"/>如名相。則謂真如本體。亦是可遣之法。即生斷見。
<lb n="0599b01"/>故此釋云。但遣虗妄名相。不遣真如實法。以是妙
<lb n="0599b02"/>智觀境故。</p>
<p id="pX45p0599b0205" type="inline" rend="margin-left:1em">二云。非以真體遣生滅法也。</p>
<p id="pX45p0599b0216" type="inline" rend="margin-left:1em">以一下。何
<lb n="0599b03"/>以不遣。</p>
<p id="pX45p0599b0304" type="inline" rend="margin-left:1em">以一切法。悉皆真故。釋上不遣也。</p>
<p id="pX45p0599b0317" type="inline" rend="margin-left:1em">以法悉
<lb n="0599b04"/>真。無法可遣。</p>
<p id="pX45p0599b0406" type="inline" rend="margin-left:1em">又以生滅門染淨等法。即無自性。不
<lb n="0599b05"/>異真如。故不待遣。</p>
<lb n="0599b06"/>
<p id="pX45p0599b0601" rend="margin-left:1em">【記】通二釋者。標起義相中通真如生滅二釋也。</p>
<p id="pX45p0599b0619" type="inline" rend="margin-left:1em">一
<lb n="0599b07"/>云下。克就真如自體釋。可知。</p>
<p id="pX45p0599b0712" type="inline" rend="margin-left:1em">妙智等者。既無名相。
<lb n="0599b08"/>則非心識所緣。但唯微妙真智觀行所及。葢遍計
<lb n="0599b09"/>所緣。是假。假故可遣。妙智所證。是實。實故不可遣。
<lb n="0599b10"/>圓覺云。諸幻滅盡。覺心不動。前則能所皆妄。此則
<lb n="0599b11"/>能所皆真也。</p>
<p id="pX45p0599b1106" type="inline" rend="margin-left:1em">二云下。會顯生滅無相釋。先外難云。
<lb n="0599b12"/>真如本體。固不可遣。或以真體遣生滅法。故此又
<lb n="0599b13"/>釋云。亦非以真如體。遣於生滅法也。</p>
<p id="pX45p0599b1315" type="inline" rend="margin-left:1em">何以下。望上
<lb n="0599b14"/>標義。則此徵釋所以中。亦通二釋也。</p>
<p id="pX45p0599b1415" type="inline" rend="margin-left:1em">何以句。疏先
<lb n="0599b15"/>徵起。</p>
<p id="pX45p0599b1503" type="inline" rend="margin-left:1em">以一二句。取論文釋。</p>
<p id="pX45p0599b1511" type="inline" rend="margin-left:1em">以法下。釋有二意。初。約
<lb n="0599b16"/>唯真無法解。即依真如門釋。以諸法性。一一悉真。
<lb n="0599b17"/>但有真如。更無餘法。性中有何法之可遣。</p>
<p id="pX45p0599b1717" type="inline" rend="margin-left:1em">又以下。
<lb n="0599b18"/>二。約有法無性解。即依生滅門釋。雖有染淨。自性
<lb n="0599b19"/>本空。何用更遣。前如鏡體無像。後如影像即空也。</p>
<lb n="0599b20"/>
<p id="pX45p0599b2001" rend="margin-left:1em">【疏】亦無下。外人既聞真理不遣。則謂有法可立。當
<lb n="0599b21"/>情執取。故釋云。亦無可立。以離妄情故。</p>
<p id="pX45p0599b2116" type="inline" rend="margin-left:1em">又生滅等
<lb n="0599b22"/>法即真。不待立也。</p>
<p id="pX45p0599b2208" type="inline" rend="margin-left:1em">以一下。何以不空。</p>
<p id="pX45p0599b2215" type="inline" rend="margin-left:1em">以一切法。皆
<lb n="0599b23"/>同如故。</p>
<p id="pX45p0599b2304" type="inline" rend="margin-left:1em">真故不可遣。如故不可立。</p>
<p id="pX45p0599b2314" type="inline" rend="margin-left:1em">又生滅等法。本
<lb n="0599b24"/>來同如。故此真如。未曾不顯。更何所立也。</p>
<lb n="0599c01"/>
<p id="pX45p0599c0101" rend="margin-left:1em">【記】外下。標義相。釋所以中。皆例上通二釋也。</p>
<p id="pX45p0599c0118" type="inline" rend="margin-left:1em">有法
<lb n="0599c02"/>執取。即屬常見。</p>
<p id="pX45p0599c0207" type="inline" rend="margin-left:1em">故釋下。約真如門釋。離妄情者。謂
<lb n="0599c03"/>此真如體。名相俱絕也。情則有。理則無。若使可立。
<lb n="0599c04"/>焉能離妄。故下文云。以離念境界。唯證相應故。</p>
<p id="pX45p0599c0419" type="inline" rend="margin-left:1em">又
<lb n="0599c05"/>生滅下。約生滅門釋。先外難云。真體固不可立。而
<lb n="0599c06"/>生滅或可立。故又釋云。生滅無性。無性故即真。真
<lb n="0599c07"/>本自立。故云不待。又真如本立。更不須待立生滅
<lb n="0599c08"/>法以為真也。其猶於波。本自是水。何須待立以為
<lb n="0599c09"/>水耶。</p>
<p id="pX45p0599c0903" type="inline" rend="margin-left:1em">何以句。躡前徵起下文。</p>
<p id="pX45p0599c0912" type="inline" rend="margin-left:1em">以一二句。取論文釋
<lb n="0599c10"/>上不立也。</p>
<p id="pX45p0599c1005" type="inline" rend="margin-left:1em">真故下。約真如門釋。夫真者非偽非妄。
<lb n="0599c11"/>如者不變不易。今若可遣。即成偽妄。以前不遣。今
<lb n="0599c12"/>方遣故。可立。即成變改。以先不立。今方立故又有
<lb n="0599c13"/>遣則有立。無立則無遣。故兼前真不可遣釋也。</p>
<p id="pX45p0599c1319" type="inline" rend="margin-left:1em">又
<lb n="0599c14"/>生下。約生滅門釋。真如從本以來。舉體成生滅。生
<lb n="0599c15"/>滅無性。常即真如。如是性相。曾不捨離。是以生滅
<lb n="0599c16"/>顯時。即如體顯也。斯則真如本自顯然。何須更立。
<lb n="0599c17"/>未曾。未甞也。</p>
<lb n="0599c18"/>
<p id="pX45p0599c1801" rend="margin-left:1em">△次結。</p>
<lb n="0599c19"/>
<p id="pX45p0599c1901">當知一切法。不可說不可念故。名為真如。</p>
<lb n="0599c20"/>
<p id="pX45p0599c2001" rend="margin-left:1em">【疏】結離言絕慮也。</p>
<lb n="0599c21"/>
<p id="pX45p0599c2101" rend="margin-left:1em">【記】離言者。不可說故。絕慮者。不可念故。以前文云。
<lb n="0599c22"/>離名字相。離心緣相。故此結也。</p>
<p id="pX45p0599c2213" type="inline" rend="margin-left:1em">一切法名真如者。
<lb n="0599c23"/>然一切眾生。從無始來。執相迷性。不能即妄會真。
<lb n="0599c24"/>雖終日行而不自覺。故今示真而約生滅也。學大
<lb n="0600a01"/>乘者。應須終日不食。終夜不寐。以思此事。何曾是
<lb n="0600a02"/>無聖凡依正空色等時。何處真體不常顯現。何有
<lb n="0600a03"/>一法不是性為。何有一法體不空寂。又空法何甞
<lb n="0600a04"/>得離真性。苟或不同此說。則不墮斷常。無有是處。
<lb n="0600a05"/>是故論中。每節顯真。皆言一切法也。</p>
<lb n="0600a06"/>
<p id="pX45p0600a0601" rend="margin-left:1em">△二問答斷疑
(二)
。一疑真絕修問。二舉真勸修答。</p>
<lb n="0600a07"/>
<p id="pX45p0600a0701" rend="margin-left:1em">一疑真絕修問。</p>
<lb n="0600a08"/>
<p id="pX45p0600a0801">問曰。若如是義者。諸眾生等。云何隨順而能得入。</p>
<lb n="0600a09"/>
<p id="pX45p0600a0901" rend="margin-left:1em">【疏】隨順。問方便觀。得入。問正觀也。</p>
<lb n="0600a10"/>
<p id="pX45p0600a1001" rend="margin-left:1em">【記】如是義者。指上不可說不可念之義。</p>
<p id="pX45p0600a1016" type="inline" rend="margin-left:1em">眾生等者。
<lb n="0600a11"/>既發言違理。動念乖真。諸眾生等。念念相續。未曾
<lb n="0600a12"/>離念。欲得不乖。如何隨順。欲得契證。如何造入。</p>
<lb n="0600a13"/>
<p id="pX45p0600a1301" rend="margin-left:1em">△二舉真勸修答。</p>
<lb n="0600a14"/>
<p id="pX45p0600a1401">答曰。若知一切法。雖說。無有能說可說。雖念。亦無能
<lb n="0600a15"/>念可念。是名隨順。</p>
<p id="pX45p0600a1508" type="inline">若離於念。名為得入。</p>
<lb n="0600a16"/>
<p id="pX45p0600a1601" rend="margin-left:1em">【疏】若知下。答方便觀也。說念皆無能所者。明念即
<lb n="0600a17"/>無念。非滅於念。非滅念故。故名雖念。離於斷見也。
<lb n="0600a18"/>即無念故。皆無能所。離於常見也。於一念間。離此
<lb n="0600a19"/>二見。無此二故。故能稱適中道。隨順法性。</p>
<p id="pX45p0600a1917" type="inline" rend="margin-left:1em">又亦可
<lb n="0600a20"/>雖在於念等。即觀此念等。常無能所。雖未能離念。
<lb n="0600a21"/>而順於無念。故名隨順也。</p>
<lb n="0600a22"/>
<p id="pX45p0600a2201" rend="margin-left:1em">【記】雖說雖念。是正說正念。即無分別智也。可說可
<lb n="0600a23"/>念。即所說所念。能所。妄分別也。下云。一切眾生。以
<lb n="0600a24"/>有妄心。念念分別。皆不相應。無有者。圓覺云。居一
<lb n="0600b01"/>切時。不起妄念。住妄想境。不加了知。不起不加。即
<lb n="0600b02"/>無有能所分別。此又為方便觀中之方便也。</p>
<p id="pX45p0600b0218" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云
<lb n="0600b03"/>念即無念等者。謂知念諸法時。本無能念所念。非
<lb n="0600b04"/>謂滅此令無。以念體本絕。即無念也。故圓覺云。於
<lb n="0600b05"/>諸妄心。亦不息滅非滅下。雙釋即念無念以離二
<lb n="0600b06"/>邊。若滅念令絕。即墮斷見。若不知念即空。即墮常
<lb n="0600b07"/>見也。今既不滅。復知即無。故免斯過。此則即言忘
<lb n="0600b08"/>言。非都不語。即念無念。非都不思。故經云。無離文
<lb n="0600b09"/>字而說解脫。文字性離。即是解脫。下文云。眾生迷
<lb n="0600b10"/>故。謂心為念。心實不動。若能觀察知心無念。即得
<lb n="0600b11"/>隨順入真如門。</p>
<p id="pX45p0600b1107" type="inline" rend="margin-left:1em">於一下。結益。只於一念無念。<anchor xml:id="begd1e13582"/>已<anchor xml:id="endd1e13582"/>離
<lb n="0600b12"/>二過。二過既無。乃順中道法性。即不乖真如也。</p>
<p id="pX45p0600b1219" type="inline" rend="margin-left:1em">又
<lb n="0600b13"/>亦可者。前則直就法體
(性也)
。說念即無念。此即起念
<lb n="0600b14"/>之時。用觀觀察
(修也)
。能念所念。<anchor xml:id="begd1e13602"/>已<anchor xml:id="endd1e13602"/>起未起。了不可得。
<lb n="0600b15"/>說亦如是。故云等也。</p>
<p id="pX45p0600b1509" type="inline" rend="margin-left:1em">未離念者。如是觀時。麤念不
<lb n="0600b16"/>起。細念猶存。故云未離。如但得火滅。火杖猶存。順
<lb n="0600b17"/>無念者。常觀無能所故。如是觀時。即是順無念也。
<lb n="0600b18"/>如下文云。若有眾生。能觀無念者。則為向佛智故。</p>
<lb n="0600b19"/>
<p id="pX45p0600b1901" rend="margin-left:1em">【疏】若離下。答正觀也。如上久觀不<anchor xml:id="begd1e13624"/>已<anchor xml:id="endd1e13624"/>。即能離茲妄
<lb n="0600b20"/>念。契彼無念真理。故名正觀。云得入者。觀智契入
<lb n="0600b21"/>也。十地論云。智行處故。</p>
<p id="pX45p0600b2110" type="inline" rend="margin-left:1em">又亦可正知無能所之念
<lb n="0600b22"/>亦離。方入真如。</p>
<lb n="0600b23"/>
<p id="pX45p0600b2301" rend="margin-left:1em">【記】如上等者。以前所說。<anchor xml:id="begd1e13642"/>但<anchor xml:id="endd1e13642"/>是入理之方便。故前疏
<lb n="0600b24"/>云答方便觀。</p>
<p id="pX45p0600b2406" type="inline" rend="margin-left:1em">即能等者。由前觀察純熟。便能離此
<lb n="0600c01"/>能所之念。契於無念真理。以真無能所想念。今既
<lb n="0600c02"/>離此。則能契真。</p>
<p id="pX45p0600c0207" type="inline" rend="margin-left:1em">正觀者。此觀正與真如相當。如匣
<lb n="0600c03"/>與葢也。又正者。聖也。位當登地<anchor xml:id="begd1e13664"/>已<anchor xml:id="endd1e13664"/>去。名為入理聖
<lb n="0600c04"/>人。前之方便。即當地前。</p>
<p id="pX45p0600c0410" type="inline" rend="margin-left:1em">契入即證義也。以離能所
<lb n="0600c05"/>念故。得證真如。名為契入。故唯識云。若時於所緣。
<lb n="0600c06"/>智都無所得。爾時住唯識。離二取相故。然上所說。
<lb n="0600c07"/>且約一分得無漏正智。名離念得入。若約究竟離
<lb n="0600c08"/>者。唯妙覺一人而<anchor xml:id="begd1e13682"/>已<anchor xml:id="endd1e13682"/>。</p>
<p id="pX45p0600c0809" type="inline" rend="margin-left:1em">智行處者。真如是正智所遊
<lb n="0600c09"/>履處。明非倒惑所行之處。故華嚴云。甚深真法性。
<lb n="0600c10"/>妙智隨順入。</p>
<p id="pX45p0600c1006" type="inline" rend="margin-left:1em">又亦可者。前解約所觀念無。今解約
<lb n="0600c11"/>能觀亦無也。觀念之心。此心名為知無能所之念。
<lb n="0600c12"/>苟存斯念。然亦不入。擬心即差故。故圓覺云。離遠
<lb n="0600c13"/>離幻。亦復遠離。得無所離。即除諸幻。荷澤云。妄起
<lb n="0600c14"/>即覺。妄滅覺滅。覺妄俱滅。即是真如。然則如體離
<lb n="0600c15"/>念。動即乖真。苟能知念無念。觀察不息。如是隨順。
<lb n="0600c16"/>還有入期。冀諸行人。勤修妙智。</p>
<p id="pX45p0600c1613" type="inline" rend="margin-left:1em">又準前方便。亦可
<lb n="0600c17"/>前解約修。此解約性。正知離者。智都無所得也。本
<lb n="0600c18"/>無能所之念亦離者。所緣境俱寂也。離二取相。純
<lb n="0600c19"/>一中道。真如本性。不入何待。</p>
<p id="pX45p0600c1912" type="inline" rend="margin-left:1em">然據前之問答。雙明
<lb n="0600c20"/>說念。後答正觀中。不論於說者。以細況麤故。心念
<lb n="0600c21"/>微細。尚須遠離。言語麤淺。豈得存焉。</p>
<lb n="0600c22"/>
<p id="pX45p0600c2201" rend="margin-left:1em">△二依言辨德以明生信境。</p>
<lb n="0600c23"/>
<p id="pX45p0600c2301" rend="margin-left:1em">【疏】釋上立義分中真如相也。</p>
<lb n="0600c24"/>
<p id="pX45p0600c2401" rend="margin-left:1em">【記】真如相者。前云。是心真如相。自此之前。<anchor xml:id="begd1e13736"/>已<anchor xml:id="endd1e13736"/>釋真
<lb n="0601a01"/>如兩字。從此向後。方釋相之一字也。</p>
<p id="pX45p0601a0115" type="inline" rend="margin-left:1em">科云生信境
<lb n="0601a02"/>者。以有空不空二種義相。既容言說。故得聞者。生
<lb n="0601a03"/>於信心。所以說者。亦意令生信也。故論文云。依言
<lb n="0601a04"/>說分別。有二種義等。亦如楞伽云。言說別施行。分
<lb n="0601a05"/>別應初業。</p>
<lb n="0601a06"/>
<p id="pX45p0601a0601" rend="margin-left:1em">△於中三。一舉數總標。二開章略辨。三依章廣釋。</p>
<lb n="0601a07"/>
<p id="pX45p0601a0701" rend="margin-left:1em">一舉數總標。</p>
<lb n="0601a08"/>
<p id="pX45p0601a0801">復次真如者。依言說分別。有二種義。</p>
<lb n="0601a09"/>
<p id="pX45p0601a0901" rend="margin-left:1em">【疏】顯此二義者。若離於言。即惟一味。今既依言。故
<lb n="0601a10"/>說有二。即顯不可隨言執取也。但為生物信解。故
<lb n="0601a11"/>說此文。故十地論云。何故不但說無言。示現依言
<lb n="0601a12"/>求解故。</p>
<lb n="0601a13"/>
<p id="pX45p0601a1301" rend="margin-left:1em">【記】論云復次真如者。問。此既說真如之相。何不牒
<lb n="0601a14"/>云相耶。答。以從無相中辨相。相即無相。不異離言
<lb n="0601a15"/>之法故。又相。即義也。今於真體之中。開說二義。故
<lb n="0601a16"/>云有二種義。義。即相也。</p>
<p id="pX45p0601a1610" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云一味者。前云一心一
<lb n="0601a17"/>法界故。然且約理。離諸相故。強名為一。而此一相。
<lb n="0601a18"/>即不可得。法句經云。森羅及萬像。一法之所印。一
<lb n="0601a19"/>亦不為一。為欲破諸數。淺智之所聞。見一謂為一。
<lb n="0601a20"/>幸諸深智者。忘懷而體之。</p>
<p id="pX45p0601a2011" type="inline" rend="margin-left:1em">有二者。既容言說分別。
<lb n="0601a21"/>故有一二之相也。</p>
<p id="pX45p0601a2108" type="inline" rend="margin-left:1em">不可隨言者。前雖顯體離言。不
<lb n="0601a22"/>可執為無說。以有二義故。今雖分別二義。不可取
<lb n="0601a23"/>為有相。以相即無相。不異離言故。故不得隨言而
<lb n="0601a24"/>執取也。</p>
<p id="pX45p0601a2404" type="inline" rend="margin-left:1em">但為下。必若無言。憑何信解。故說二義。</p>
<p id="pX45p0601a2419" type="inline" rend="margin-left:1em">故
<lb n="0601b01"/>十地下。引文可知。</p>
<lb n="0601b02"/>
<p id="pX45p0601b0201" rend="margin-left:1em">△二開章略辨。</p>
<lb n="0601b03"/>
<p id="pX45p0601b0301">云何為二。</p>
<p id="pX45p0601b0305" type="inline">一者。如實空。以能究竟顯實故。</p>
<p id="pX45p0601b0317" type="inline">二者。如實
<lb n="0601b04"/>不空。以有自體。具足無漏性功德故。</p>
<lb n="0601b05"/>
<p id="pX45p0601b0501" rend="margin-left:1em">【疏】云何。徵起。</p>
<p id="pX45p0601b0506" type="inline" rend="margin-left:1em">如實空者。此以如實之中。空無妄染。
<lb n="0601b06"/>非謂如實自空。此則如實之空也。</p>
<p id="pX45p0601b0614" type="inline" rend="margin-left:1em">以妄空故。遂能
<lb n="0601b07"/>顯示真理。故云顯實不空有二義。一。有自體者。異
<lb n="0601b08"/>妄無體故。二。具性德者。異恒沙有流煩惱故。故佛
<lb n="0601b09"/>性論偈云。由客塵空故。與法界相離。無上法不空。
<lb n="0601b10"/>與法界相隨。</p>
<lb n="0601b11"/>
<p id="pX45p0601b1101" rend="margin-left:1em">【記】無妄染者。以如實體中。本不與九相六染相應。
<lb n="0601b12"/>故名為空。不是真體是空也。</p>
<p id="pX45p0601b1212" type="inline" rend="margin-left:1em">如實之空者。如實是
<lb n="0601b13"/>真性。空是無妄染。如實之空。依主釋耳。如言瓶空。
<lb n="0601b14"/>葢為瓶中無物。非謂瓶體是空。涅槃經中。具有此
<lb n="0601b15"/>喻。</p>
<p id="pX45p0601b1502" type="inline" rend="margin-left:1em">究竟者。至極義。意明立空之言至極。只為顯於
<lb n="0601b16"/>真實也。</p>
<p id="pX45p0601b1604" type="inline" rend="margin-left:1em">遂能等者。以妄空為能顯。真實為所顯。不
<lb n="0601b17"/>因彼妄空。焉知此真實。</p>
<p id="pX45p0601b1710" type="inline" rend="margin-left:1em">異妄無者。妄攬真有。真元
<lb n="0601b18"/>自有。故云異也。有流者。有。謂三有二十五有。流。即
<lb n="0601b19"/>四流九流。以彼諸有煩惱。能漂溺羣物。故總名流。
<lb n="0601b20"/>即根隨等。共有二十六使。此論即三細四麤。</p>
<p id="pX45p0601b2018" type="inline" rend="margin-left:1em">如是
<lb n="0601b21"/>煩惱。多不可計。故曰恒沙。若準此論所說。即過恒
<lb n="0601b22"/>河沙數。理實無量。豈止河沙。若有定數。恐非了義。</p>
<lb n="0601b23"/>
<p id="pX45p0601b2301" rend="margin-left:1em">所言異者。彼曰煩惱。此名功德。彼染此淨。彼空此
<lb n="0601b24"/>有故。</p>
<p id="pX45p0601b2403" type="inline" rend="margin-left:1em">相離者。妄體本空。無可相隨。故下文云。一切
<lb n="0601c01"/>煩惱染法。皆是妄有。性自本無。未曾與如來藏相
<lb n="0601c02"/>應故。</p>
<p id="pX45p0601c0203" type="inline" rend="margin-left:1em">無上法者。即大智慧光明義等。是佛所證之
<lb n="0601c03"/>法。故云無上。</p>
<p id="pX45p0601c0306" type="inline" rend="margin-left:1em">此皆即性之德。德皆是性。不相捨離。
<lb n="0601c04"/>故曰相隨。</p>
<lb n="0601c05"/>
<p id="pX45p0601c0501" rend="margin-left:1em">△三依章廣釋
(二)
。初空。二不空。</p>
<p id="pX45p0601c0513" type="inline" rend="margin-left:1em">初空
(三)
。初略明。
<lb n="0601c06"/>二廣釋。三總結。</p>
<p id="pX45p0601c0607" type="inline" rend="margin-left:1em">初略明。</p>
<lb n="0601c07"/>
<p id="pX45p0601c0701">所言空者。從本以來。一切染法不相應故。</p>
<p id="pX45p0601c0717" type="inline">謂離一切
<lb n="0601c08"/>法差別之相。以無虗妄心念故。</p>
<lb n="0601c09"/>
<p id="pX45p0601c0901" rend="margin-left:1em">【疏】從本下。總舉能所分別。皆不相應。</p>
<p id="pX45p0601c0915" type="inline" rend="margin-left:1em">謂離下。所取
<lb n="0601c10"/>相也。以無下。能取見也。</p>
<p id="pX45p0601c1010" type="inline" rend="margin-left:1em">又以妄境從妄念生。故釋
<lb n="0601c11"/>顯空無也。</p>
<p id="pX45p0601c1105" type="inline" rend="margin-left:1em">良以倒心妄境。情有理無。真如之德。理
<lb n="0601c12"/>有情無。故不相應也。</p>
<lb n="0601c13"/>
<p id="pX45p0601c1301" rend="margin-left:1em">【記】能所分別者。即心境也。染法雖多。統唯此攝。故
<lb n="0601c14"/>論云一切。而疏云能所也。</p>
<p id="pX45p0601c1411" type="inline" rend="margin-left:1em">謂離等者。上總明。此即
<lb n="0601c15"/>心境別明也。</p>
<p id="pX45p0601c1506" type="inline" rend="margin-left:1em">所取相者。即境界相。於中有色香味
<lb n="0601c16"/>觸不同。故云差別。能取見者。即智相相續等。於中
<lb n="0601c17"/>分見聞覺知不同。總名能取。即下分離識也。此即
<lb n="0601c18"/>約雙遣心境釋。</p>
<p id="pX45p0601c1807" type="inline" rend="margin-left:1em">又以下。約唯遣境界釋。前二句但
<lb n="0601c19"/>說境無。此則出境無所以。謂凡是境界。皆從心念
<lb n="0601c20"/>所生。心念既無。境從何有。故前文云。一切境界。唯
<lb n="0601c21"/>依妄念而有差別。若離於念。則無一切境界。據此。
<lb n="0601c22"/>是本識中能見相也。以與智相。生境取境功能別
<lb n="0601c23"/>故。</p>
<p id="pX45p0601c2302" type="inline" rend="margin-left:1em">良以下。通釋文意。情有理無者。妄情中有。真理
<lb n="0601c24"/>中無。猶如空華。翳病故見。</p>
<p id="pX45p0601c2411" type="inline" rend="margin-left:1em">理有情無。反前可知。</p>
<p id="pX45p0601c2419" type="inline" rend="margin-left:1em">不
<lb n="0602a01"/>相應者。結前妄法。理中既無。說何相應。斯則却與
<lb n="0602a02"/>情為相應。以從妄念生故。離念則無一切法故。</p>
<lb n="0602a03"/>
<p id="pX45p0602a0301" rend="margin-left:1em">△二廣釋。</p>
<lb n="0602a04"/>
<p id="pX45p0602a0401">當知真如自性。</p>
<p id="pX45p0602a0407" type="inline">非有相。非無相。非非有相非非無相。
<lb n="0602a05"/>非有無俱相。</p>
<p id="pX45p0602a0506" type="inline">非一相。非異相。非非一相非非異相。非
<lb n="0602a06"/>一異俱相。</p>
<lb n="0602a07"/>
<p id="pX45p0602a0701" rend="margin-left:1em">【疏】非有。明真離妄有也。</p>
<p id="pX45p0602a0710" type="inline" rend="margin-left:1em">惑者云。既其非有。即應是
<lb n="0602a08"/>無。故釋云非無也。</p>
<p id="pX45p0602a0808" type="inline" rend="margin-left:1em">惑者聞上非有非無。則謂雙非
<lb n="0602a09"/>是真如法。釋云。我非汝謂有。說非有。非謂法體是
<lb n="0602a10"/>非有。非汝謂無。說非無。非謂法體是非無。故又非
<lb n="0602a11"/>却雙非也。</p>
<p id="pX45p0602a1105" type="inline" rend="margin-left:1em">惑者云。我上立有立無。汝立雙非。雙非
<lb n="0602a12"/>若存。即有無隨喪。今雙非既非。我有無還立。釋云。
<lb n="0602a13"/>我非汝雙非。故說非非。非許雙是。如何復執俱相。</p>
<lb n="0602a14"/>
<p id="pX45p0602a1401" rend="margin-left:1em">【記】初。釋有無四句也。離妄有者。謂人執有。故言非
<lb n="0602a15"/>有。若無所執。約何言非。妄有之言。攝一切相。</p>
<p id="pX45p0602a1518" type="inline" rend="margin-left:1em">惑者
<lb n="0602a16"/>下。為不了非有之言。是遣情執之有。却認法體是
<lb n="0602a17"/>無。今此釋云。上所以非者。非汝執有也。決不道此
<lb n="0602a18"/>法。便是於無矣。故云非無。</p>
<p id="pX45p0602a1811" type="inline" rend="margin-left:1em">雙非是真如者。將謂真
<lb n="0602a19"/>如。是非有是非無之法。故論破云非非有相非非
<lb n="0602a20"/>無相。二句皆上非字。是能治之藥。下非等三字。是
<lb n="0602a21"/>所治之病。</p>
<p id="pX45p0602a2105" type="inline" rend="margin-left:1em">釋云下。謂我最初非汝立之謂有。故說
<lb n="0602a22"/>非有。非謂真如是非有也。次又非汝立之謂無。故
<lb n="0602a23"/>說非無。非謂真如是非無也。非有非無二俱非矣。
<lb n="0602a24"/>故又非去其雙非也。細詳之可解。此中前後四箇
<lb n="0602b01"/>謂字。前二箇中。上是計謂之謂。下是言謂之謂。後
<lb n="0602b02"/>二例之。</p>
<p id="pX45p0602b0204" type="inline" rend="margin-left:1em">惑者下。意謂我初立有次立無。汝則立雙
<lb n="0602b03"/>非。雙非相若存。即有無隨喪。我第三立雙非。汝又
<lb n="0602b04"/>非却雙非。雙非今既非。我還立有無。還立者。謂執
<lb n="0602b05"/>第一有句。第二無句。同時並立為真如也。</p>
<p id="pX45p0602b0517" type="inline" rend="margin-left:1em">釋云下。
<lb n="0602b06"/>意謂我若單言非有非無
(指論第三句。應云。非有相非無相)
。則從
<lb n="0602b07"/>汝雙執有無俱相。我今非汝以雙非
(亦指論第三句。如云。非非
<lb n="0602b08"/>有相非非無相)
。則非有相非無相。一時皆非却矣。雙非既
<lb n="0602b09"/>非却。雙是亦非許。何以迷倒。還復雙執有無俱相
<lb n="0602b10"/>耶。故今論破云非有無俱相。俱相者。即有無同時
<lb n="0602b11"/>也。今亦皆非却之。</p>
<lb n="0602b12"/>
<p id="pX45p0602b1201" rend="margin-left:1em">【疏】一異。準前四句。可知。</p>
<p id="pX45p0602b1210" type="inline" rend="margin-left:1em">然執取雖多。總攝不過此
<lb n="0602b13"/>二四句。故廣百論云。復次為顯世間所執諸法皆
<lb n="0602b14"/>非真實。及顯外道所執不同。故偈曰。有非有俱非。
<lb n="0602b15"/>一非一雙泯。隨次而配屬。智者達非真。彼論次第
<lb n="0602b16"/>廣破四宗外道。今此約展轉計執。不同彼論後段
<lb n="0602b17"/>破外道說。</p>
<lb n="0602b18"/>
<p id="pX45p0602b1801" rend="margin-left:1em">【記】二。釋一異四句也。準前者。但前約有無。此約一
<lb n="0602b19"/>異。二執不同。餘皆無別。<anchor xml:id="begd1e14151"/>但<anchor xml:id="endd1e14151"/>如前疏配釋。可知。</p>
<p id="pX45p0602b1918" type="inline" rend="margin-left:1em">然執
<lb n="0602b20"/>下。結總攝別。謂眾生執取。無量無邊。根本從此二
<lb n="0602b21"/>四句起。所以百非。只約此說。義見前文。</p>
<p id="pX45p0602b2116" type="inline" rend="margin-left:1em">故廣下。引
<lb n="0602b22"/>例。</p>
<p id="pX45p0602b2202" type="inline" rend="margin-left:1em">皆非真實者。是妄計著。不稱實理。同此有無一
<lb n="0602b23"/>異二四句也。</p>
<p id="pX45p0602b2306" type="inline" rend="margin-left:1em">所執不同者。四人各執一句。</p>
<p id="pX45p0602b2317" type="inline" rend="margin-left:1em">有。即有
<lb n="0602b24"/>句。是此初句所遣也。非有。即無句。是此次句所遣
<lb n="0602c01"/>也。俱。即亦有亦無句。是此第四句所遣。非。即非有
<lb n="0602c02"/>非無句。是此第三句所遣。一非一等。例此配之。</p>
<p id="pX45p0602c0219" type="inline" rend="margin-left:1em">隨
<lb n="0602c03"/>次配者。如上配為四句。然<anchor xml:id="begd1e14188"/>但<anchor xml:id="endd1e14188"/>就彼所配。非與此論
<lb n="0602c04"/>相配。</p>
<p id="pX45p0602c0403" type="inline" rend="margin-left:1em">皆是妄執。故云非真。</p>
<p id="pX45p0602c0411" type="inline" rend="margin-left:1em">四宗外道者。一。數論外
<lb n="0602c05"/>道。執有等性與諸法一。即當有句。故彼破云。此執
<lb n="0602c06"/>非真。所以者何。若青等色與色性一。應如色性。其
<lb n="0602c07"/>體皆同。五樂等聲與聲性一。應如聲性。其體皆同。
<lb n="0602c08"/>眼等諸根與根性一。應如根性。其體皆同。應一一
<lb n="0602c09"/>根。取一切境。應一一境。對一切根。又一切法與有
<lb n="0602c10"/>性一。應如有性。其體皆同。二。勝論外道。說有等性
<lb n="0602c11"/>與法非一。當非有句。此亦非真。所以者何。若青等
<lb n="0602c12"/>色與色性異。應如聲等。非眼所行
(緣也)
。聲等亦爾。又
<lb n="0602c13"/>一切法異有性者。應如兔角。其體本無。乃至廣破。
<lb n="0602c14"/>三。無慚外道。執有等性與彼諸法亦一亦異。當於
<lb n="0602c15"/>亦有亦非有句。此亦非真。所以者何。若有性等與
<lb n="0602c16"/>色等一。同數論過。與色等異。同勝論矣。一異二種。
<lb n="0602c17"/>性相相違。而言體同。理不成立。一應非一。以即異。
<lb n="0602c18"/>故如異。異應非異。以即一。故如一。乃至廣破。四。邪
<lb n="0602c19"/>命外道。執有等性與彼諸法非一非異。當非有非
<lb n="0602c20"/>非有句。此亦非真。所以者何。汝此所說非一非異
<lb n="0602c21"/>者。為但是遮。為偏有表。若偏有表。應不雙非。若但
<lb n="0602c22"/>是遮。應無所執。有遮有表。理互相違。無遮無表。言
<lb n="0602c23"/>成戲論。乃至廣破。如是世間。起四種謗。謂有。非有。
<lb n="0602c24"/>雙許。雙非。如次是增益。損減。相違。戲論。是故世間
<lb n="0603a01"/>所執非實。</p>
<p id="pX45p0603a0105" type="inline" rend="margin-left:1em">今此下。揀異。後段者。今但取彼論前段
<lb n="0603a02"/>顯所執非真<anchor xml:id="begd1e14254"/>已<anchor xml:id="endd1e14254"/>上文。不取彼論後段及顯外道<anchor xml:id="begd1e14260"/>已<anchor xml:id="endd1e14260"/>
<lb n="0603a03"/>下文也。中有二揀。一者。此是一人展轉。彼乃四宗
<lb n="0603a04"/>各殊。二者。此則為顯真如自性。彼則一向治外邪
<lb n="0603a05"/>執。故不同也。</p>
<lb n="0603a06"/>
<p id="pX45p0603a0601" rend="margin-left:1em">△三總結。</p>
<lb n="0603a07"/>
<p id="pX45p0603a0701">乃至總說。依一切眾生。以有妄心。念念分別。皆不相
<lb n="0603a08"/>應。故說為空。</p>
<p id="pX45p0603a0806" type="inline">若離妄心。實無可空故。</p>
<lb n="0603a09"/>
<p id="pX45p0603a0901" rend="margin-left:1em">【疏】有妄者。妄計塵沙。難可徧歷。故今總攝辨不相
<lb n="0603a10"/>應。此順結也。</p>
<p id="pX45p0603a1006" type="inline" rend="margin-left:1em">離妄者。反結也。以對染無。說真為空。
<lb n="0603a11"/>非無如體以為空也。</p>
<p id="pX45p0603a1109" type="inline" rend="margin-left:1em">亦可此文是釋疑。疑者聞上
<lb n="0603a12"/>真空。則撥無真體。及恒沙功德。故為此釋。是則聞
<lb n="0603a13"/>空。不異不空也。</p>
<lb n="0603a14"/>
<p id="pX45p0603a1401" rend="margin-left:1em">【記】妄計塵沙者。顯妄執多也。既從念生。豈順無念
<lb n="0603a15"/>真理。故不相應。然此文中。但約心結而不約境者。
<lb n="0603a16"/>以一切境界。皆從心生。但說無心。則知無境。故略
<lb n="0603a17"/>不言。</p>
<p id="pX45p0603a1703" type="inline" rend="margin-left:1em">以對下。謂如實之體。約無妄故。說名為空。非
<lb n="0603a18"/>謂真體是無。名為空也。</p>
<p id="pX45p0603a1810" type="inline" rend="margin-left:1em">亦可下。通指此總結文。皆

<lb n="0603a19"/>是釋疑。為恐聞前真如自性非有相等。便謂全無
<lb n="0603a20"/>自體及功德法。成斷滅見。故今釋云乃至等也。聞
<lb n="0603a21"/>空。謂真無妄相。不空。謂自性功德。清淨本然。</p>
<lb n="0603a22"/>
<p id="pX45p0603a2201" rend="margin-left:1em">△二不空
(二)
。初正釋。二釋疑。</p>
<p id="pX45p0603a2212" type="inline" rend="margin-left:1em">初正釋。</p>
<lb n="0603a23"/>
<p id="pX45p0603a2301">所言不空者。<anchor xml:id="begd1e14343"/>已<anchor xml:id="endd1e14343"/>顯法體。空無妄故。</p>
<p id="pX45p0603a2314" type="inline">即是真心。常恒不
<lb n="0603a24"/>變。淨法滿足。則名不空。</p>
<lb n="0603b01"/>
<p id="pX45p0603b0101" rend="margin-left:1em">【疏】法體無妄。牒前顯後也。</p>
<p id="pX45p0603b0111" type="inline" rend="margin-left:1em">真心。舉體。常。常德。恒。樂
<lb n="0603b02"/>德。不變。我德。以離變易苦。非業所繫。自在故也。淨
<lb n="0603b03"/>法。淨德。不空。結也。</p>
<lb n="0603b04"/>
<p id="pX45p0603b0401" rend="margin-left:1em">【記】牒顯者。牒前體空無妄。顯下不空之法也。</p>
<p id="pX45p0603b0418" type="inline" rend="margin-left:1em">舉體
<lb n="0603b05"/>者。體是所依。下常等諸義。皆依此說故。</p>
<p id="pX45p0603b0516" type="inline" rend="margin-left:1em">常者。三際
<lb n="0603b06"/>四相不能遷故。</p>
<p id="pX45p0603b0607" type="inline" rend="margin-left:1em">樂者。三苦八苦不能害故。配恒為
<lb n="0603b07"/>樂德者。以無生老病死。故名恒。此生老等。正是苦
<lb n="0603b08"/>法。故今配此前約惑業。故配四相。今約果報。故配
<lb n="0603b09"/>老等。</p>
<p id="pX45p0603b0903" type="inline" rend="margin-left:1em">我者。是自在義。為對所繫不自在故。以離業
<lb n="0603b10"/>行繫縛。故云不變。不變。是離行也。行即是業。既非
<lb n="0603b11"/>業繫。則得自在。故云我也。</p>
<p id="pX45p0603b1111" type="inline" rend="margin-left:1em">淨者。染而不染故。</p>
<p id="pX45p0603b1118" type="inline" rend="margin-left:1em">滿足
<lb n="0603b12"/>之言。都結也。謂除此四德之外。所有過恒河沙數
<lb n="0603b13"/>功德。悉在其中。即如下所說大智慧光明遍照法
<lb n="0603b14"/>界等。是也。</p>
<p id="pX45p0603b1405" type="inline" rend="margin-left:1em">然法之一字。亦通上淨下滿足言。思之。</p>
<lb n="0603b15"/>
<p id="pX45p0603b1501" rend="margin-left:1em">亦可常恒不變句。豎顯真體三際無窮。斯則釋前
<lb n="0603b16"/>以有自體也。淨法滿足句。橫顯淨德十方無盡。斯
<lb n="0603b17"/>則顯前具足無漏等也。自體既常不變。復具無漏
<lb n="0603b18"/>功德。法體若然。豈是空耶。故結不空。</p>
<lb n="0603b19"/>
<p id="pX45p0603b1901" rend="margin-left:1em">△二釋疑。</p>
<lb n="0603b20"/>
<p id="pX45p0603b2001">亦無有相可取。</p>
<p id="pX45p0603b2007" type="inline">以離念境界。惟證相應故。</p>
<lb n="0603b21"/>
<p id="pX45p0603b2101" rend="margin-left:1em">【疏】惑者聞淨法不空。則謂同於情執之有。故此釋
<lb n="0603b22"/>云。無相可取也。是則不空。不異於空。</p>
<p id="pX45p0603b2215" type="inline" rend="margin-left:1em">以離下。釋無
<lb n="0603b23"/>相所以也。若妄念所緣。是則有相。既唯真智之境。
<lb n="0603b24"/>明知無妄執之相也。</p>
<lb n="0603c01"/>
<p id="pX45p0603c0101" rend="margin-left:1em">【記】情執有者。謂遍計所執色等諸法。是妄情中有
<lb n="0603c02"/>故。</p>
<p id="pX45p0603c0202" type="inline" rend="margin-left:1em">是則等者。真實法體自性功德。雖無欠少。然無
<lb n="0603c03"/>一相可得。故不異空。</p>
<p id="pX45p0603c0309" type="inline" rend="margin-left:1em">釋無相等者。夫有相者。是妄
<lb n="0603c04"/>念所緣。今既唯以證智相應。故知無相。故唯識偈
<lb n="0603c05"/>云。若時於所緣。智都無所得。爾時住唯識。離二取
<lb n="0603c06"/>相故。</p>
<lb n="0603c07"/>
<p id="pX45p0603c0701" rend="margin-left:1em">△二生滅門
(二)
。初釋生滅心法。二辨所示之義
<lb n="0603c08"/>初釋生滅心法。</p>
<lb n="0603c09"/>
<p id="pX45p0603c0901" rend="margin-left:1em">【記】釋生滅者。以立義分中云。是心生滅因緣相。能
<lb n="0603c10"/>示摩訶衍自體相用故。今此正解生滅因緣相也。</p>
<lb n="0603c11"/>
<p id="pX45p0603c1101" rend="margin-left:1em">△於中二。初染淨生滅。二染淨相資。</p>
<p id="pX45p0603c1115" type="inline" rend="margin-left:1em">初染淨生
<lb n="0603c12"/>滅。</p>
<lb n="0603c13"/>
<p id="pX45p0603c1301" rend="margin-left:1em">【記】染法淨法。各有生滅。染以順流為生。反流為滅。
<lb n="0603c14"/>淨以反流為生。順流為滅。又染法生時。是淨法滅
<lb n="0603c15"/>時。淨法生時。是染法滅時。又染法生是發生。滅是
<lb n="0603c16"/>盡滅。淨法生是顯生。滅是隱滅。雖通云生滅。而義
<lb n="0603c17"/>有此異也。</p>
<lb n="0603c18"/>
<p id="pX45p0603c1801" rend="margin-left:1em">△中又二。先就體總標。二依義別解。</p>
<p id="pX45p0603c1815" type="inline" rend="margin-left:1em">先就體總
<lb n="0603c19"/>標
(三)
。一標體。二辨相。三立名。</p>
<p id="pX45p0603c1912" type="inline" rend="margin-left:1em">一標體。</p>
<lb n="0603c20"/>
<p id="pX45p0603c2001">心生滅者。</p>
<p id="pX45p0603c2005" type="inline">依如來藏故。有生滅心。</p>
<lb n="0603c21"/>
<p id="pX45p0603c2101" rend="margin-left:1em">【疏】心生滅者。牒章。</p>
<p id="pX45p0603c2108" type="inline" rend="margin-left:1em">依如來藏有生滅者。標體也。</p>
<p id="pX45p0603c2119" type="inline" rend="margin-left:1em">謂
<lb n="0603c22"/>不生滅心。因無明風。動作生滅。故說生滅心。依不
<lb n="0603c23"/>生滅心。然此二心。竟無二體。但約二義以說相依。</p>
<lb n="0603c24"/>
<p id="pX45p0603c2401" rend="margin-left:1em">如不動之水。為風所吹而作動水。動靜雖殊而水
<lb n="0604a01"/>體是一。亦得說言依靜水故。有其動水。</p>
<p id="pX45p0604a0116" type="inline" rend="margin-left:1em">當知此中
<lb n="0604a02"/>理趣亦爾。宜可思之。謂自性清淨心。名如來藏。因
<lb n="0604a03"/>無明風動作生滅。故云依如來藏有生滅心也。</p>
<p id="pX45p0604a0319" type="inline" rend="margin-left:1em">楞
<lb n="0604a04"/>伽勝鬘。俱同此說。</p>
<p id="pX45p0604a0408" type="inline" rend="margin-left:1em">此顯真心隨動。故作生滅。非謂
<lb n="0604a05"/>舉所依。取能依。以此門中。有二義故。能示三大。是
<lb n="0604a06"/>故通攝所依。亦入此門。</p>
<lb n="0604a07"/>
<p id="pX45p0604a0701" rend="margin-left:1em">【記】論云如來藏者。具三種義。謂隱覆。含攝。出生義。</p>
<lb n="0604a08"/>
<p id="pX45p0604a0801" rend="margin-left:1em">隱覆之中。復有二義。一者。藏如來故。名如來藏。即
<lb n="0604a09"/>煩惱為能藏。如來為所藏。藏於如來。如來之藏。依
<lb n="0604a10"/>主釋也。如櫃中有金。名為金櫃。櫃不是金故。理趣
<lb n="0604a11"/>般若云。一切眾生。皆如來藏。勝鬘及如來藏經。具
<lb n="0604a12"/>有此說。</p>
<p id="pX45p0604a1204" type="inline" rend="margin-left:1em">二者。如來自隱不現。名如來藏。法身無相。
<lb n="0604a13"/>不可以智知。識識。況眼見耶。斯則如來即藏。持業
<lb n="0604a14"/>釋也。如佛性論說。含攝之中。復有三義。一。體含用。
<lb n="0604a15"/>謂法身中。有身土相用等。二。聖含凡。謂一切眾生。
<lb n="0604a16"/>皆在如來智內。亦如佛性論說。三。因含果。謂因位
<lb n="0604a17"/>
<anchor xml:id="begd1e14582"/>已<anchor xml:id="endd1e14582"/>攝果位功德。此則以因為藏。藏果佛故。前二持
<lb n="0604a18"/>業釋。後一依主釋。</p>
<p id="pX45p0604a1808" type="inline" rend="margin-left:1em">出生者。謂十地證真名藏。能成
<lb n="0604a19"/>佛果名如來。亦持業釋。</p>
<p id="pX45p0604a1910" type="inline" rend="margin-left:1em">今論於六義中。除於四六。
<lb n="0604a20"/>餘者皆通。</p>
<lb n="0604a21"/>
<p id="pX45p0604a2101" rend="margin-left:1em">【記】疏中二。先。正釋。標體者。說有通別。別則唯取所
<lb n="0604a22"/>依。即如來藏是體。通則兼取能依。即如來藏與生
<lb n="0604a23"/>滅心俱為體。以生滅法。皆依此故。今通兩說。</p>
<p id="pX45p0604a2318" type="inline" rend="margin-left:1em">然此
<lb n="0604a24"/>下。顯生滅與不生滅。義說能依所依。實無二體也。
<lb n="0604b01"/>但有相依之義理。而無相依之法體。</p>
<p id="pX45p0604b0115" type="inline" rend="margin-left:1em">如不動下。喻
<lb n="0604b02"/>顯。當知下。法合。</p>
<p id="pX45p0604b0207" type="inline" rend="margin-left:1em">言思之者。意令細合。使法如喻。皆
<lb n="0604b03"/>無二體也。</p>
<p id="pX45p0604b0305" type="inline" rend="margin-left:1em">謂自性二句。合如不動水喻。因無明二
<lb n="0604b04"/>句。合如為風吹作動水。生滅與不生滅雖別而心
<lb n="0604b05"/>體無二。合動靜殊水體一喻。此一句疏所闕者。故
<lb n="0604b06"/>云二句。合說依靜水有動水喻。</p>
<p id="pX45p0604b0613" type="inline" rend="margin-left:1em">楞伽下。引證。經云。
<lb n="0604b07"/>如來藏者。輪轉苦樂因也。愚癡凡夫所不能覺。勝
<lb n="0604b08"/>鬘云。依如來藏故有生滅。依如來藏故證涅槃。世
<lb n="0604b09"/>尊。若無如來藏者。不能厭生死苦。求涅槃樂。</p>
<p id="pX45p0604b0918" type="inline" rend="margin-left:1em">此顯
<lb n="0604b10"/>下。二。揀濫。如說依水有波。意顯所依之水。全起成
<lb n="0604b11"/>能依之波。斯則舉一法以豎論。非約兩法橫說也。</p>
<lb n="0604b12"/>
<p id="pX45p0604b1201" rend="margin-left:1em">所依能依者。兩法各體也。不同依母有子。亦非全
<lb n="0604b13"/>母成子。能所別故。故云非謂。</p>
<p id="pX45p0604b1312" type="inline" rend="margin-left:1em">以此下。出所以。二義。
<lb n="0604b14"/>依覺有不覺也。三大。依體有相用也。覺體。是所依。
<lb n="0604b15"/>不覺與相用。皆能依。義說相依。竟無一法。何者。以
<lb n="0604b16"/>是所依之真。起成能依之妄。故得有覺不覺二義。
<lb n="0604b17"/>以有二義故。遂以不覺妄法。顯示覺義中之三大。
<lb n="0604b18"/>如水起成波<anchor xml:id="begd1e14665"/>已<anchor xml:id="endd1e14665"/>。而動濕兩全。以有動濕故。遂能以
<lb n="0604b19"/>動顯於濕也。若言依母有子。其母不在子中。以其
<lb n="0604b20"/>不在中故。不能以子顯母。</p>
<p id="pX45p0604b2011" type="inline" rend="margin-left:1em">是故下。結成上義。所依。
<lb n="0604b21"/>即如來藏也。</p>
<lb n="0604b22"/>
<p id="pX45p0604b2201" rend="margin-left:1em">△二辨相。</p>
<lb n="0604b23"/>
<p id="pX45p0604b2301">所謂不生不滅。與生滅和合。</p>
<lb n="0604b24"/>
<p id="pX45p0604b2401" rend="margin-left:1em">【疏】不生滅與生滅合者。是上如來藏自性清淨心。
<lb n="0604c01"/>動作生滅。不相離故。故云和合。</p>
<p id="pX45p0604c0113" type="inline" rend="margin-left:1em">非謂別有生滅。來
<lb n="0604c02"/>與真如合。謂生滅之心。心之生滅。無二相故。</p>
<lb n="0604c03"/>
<p id="pX45p0604c0301" rend="margin-left:1em">【記】釋此和合義中。有三。先。略解。非謂等者。意云。真
<lb n="0604c04"/>如家所起生滅。還與生滅家真如和合。非謂別有
<lb n="0604c05"/>一段生滅。自外而來。與真如合。</p>
<p id="pX45p0604c0513" type="inline" rend="margin-left:1em">生滅之心者。全妄
<lb n="0604c06"/>之真也。心之生滅者。全真之妄也。此明本末更互
<lb n="0604c07"/>相攝。非是結成六釋中依士依主義也。</p>
<p id="pX45p0604c0716" type="inline" rend="margin-left:1em">無二相者。
<lb n="0604c08"/>心即是體。生滅是相。反覆皆一。故無有二也。</p>
<lb n="0604c09"/>
<p id="pX45p0604c0901" rend="margin-left:1em">【疏】心之不生滅。因無明成。生滅之心。從本覺起。而
<lb n="0604c10"/>無二體。不相捨離。</p>
<p id="pX45p0604c1008" type="inline" rend="margin-left:1em">故下文云。如大海水。因風波動。
<lb n="0604c11"/>水相風相。不相捨離。乃至廣說。</p>
<p id="pX45p0604c1113" type="inline" rend="margin-left:1em">此中水之動。是風
<lb n="0604c12"/>相。動之濕。是水相。以水舉體動故。水不離於風相。
<lb n="0604c13"/>無動而非濕故。動不離於水相。</p>
<p id="pX45p0604c1313" type="inline" rend="margin-left:1em">心亦如是。不生滅
<lb n="0604c14"/>心舉體動故。心不離於生滅之相。生滅之相莫非
<lb n="0604c15"/>神解故。生滅不離於心相。如是不離。名為和合。</p>
<lb n="0604c16"/>
<p id="pX45p0604c1601" rend="margin-left:1em">【記】心之下。二。廣釋二。初。正釋。心之不生滅。即真如
<lb n="0604c17"/>門。</p>
<p id="pX45p0604c1702" type="inline" rend="margin-left:1em">無明成者。若無無明生滅。亦無心不生滅名相。
<lb n="0604c18"/>故知真因妄而成者也。</p>
<p id="pX45p0604c1810" type="inline" rend="margin-left:1em">生滅之心。即生滅門。</p>
<p id="pX45p0604c1818" type="inline" rend="margin-left:1em">本覺
<lb n="0604c19"/>起者。窮妄源也。然是本覺起成生滅。非謂別有生
<lb n="0604c20"/>滅從覺而起。如水起波。義例無別。本覺。即如來藏
<lb n="0604c21"/>也。</p>
<p id="pX45p0604c2102" type="inline" rend="margin-left:1em">無二體者。前云無二相。此云無二體。意明只有
<lb n="0604c22"/>一相一體。以心是生滅體。生滅是心相。覺成不覺。
<lb n="0604c23"/>不覺與覺。不相捨離。</p>
<p id="pX45p0604c2309" type="inline" rend="margin-left:1em">故下文下。二。引證三。先。引文。
<lb n="0604c24"/>即隨染本覺中文。</p>
<p id="pX45p0604c2408" type="inline" rend="margin-left:1em">此中下。二。釋意。可知。</p>
<p id="pX45p0604c2416" type="inline" rend="margin-left:1em">心亦下。三。
<lb n="0605a01"/>法合。神解者。謂本覺不昧。鑒照靈通也。</p>
<lb n="0605a02"/>
<p id="pX45p0605a0201" rend="margin-left:1em">【疏】此是不生滅心與生滅合。以是隨緣門故。非是
<lb n="0605a03"/>生滅與不生滅合。以此非是向本真如門故。</p>
<lb n="0605a04"/>
<p id="pX45p0605a0401" rend="margin-left:1em">【記】此下。三。揀濫。不生滅與生滅合者。謂真隨妄轉。
<lb n="0605a05"/>流轉門也。即背覺合塵義。非是等者。謂息妄歸真。
<lb n="0605a06"/>還滅門也。即滅塵合覺義。然此二中。隨合。則體隱
<lb n="0605a07"/>相現。反合。則相泯體彰。故前門云。一切法悉皆真
<lb n="0605a08"/>故。皆同如故。此反合也。此門即云。依如來藏故。有
<lb n="0605a09"/>生滅心。又云。依覺故迷等。此隨合也。是知前義即
<lb n="0605a10"/>生滅門。後義即真如門。</p>
<lb n="0605a11"/>
<p id="pX45p0605a1101">非一非異。</p>
<lb n="0605a12"/>
<p id="pX45p0605a1201" rend="margin-left:1em">【疏】非一異者。真如全體動故。心與生滅非異。而恒
<lb n="0605a13"/>不變真性故。與生滅不一。</p>
<lb n="0605a14"/>
<p id="pX45p0605a1401" rend="margin-left:1em">【記】釋非一異句中。亦三。初。約法略明。</p>
<p id="pX45p0605a1415" type="inline" rend="margin-left:1em">真如者。即前
<lb n="0605a15"/>不生滅也。非少分動。故云全體。既全體動成生滅
<lb n="0605a16"/>法。何異之有。</p>
<p id="pX45p0605a1606" type="inline" rend="margin-left:1em">雖成生滅而性不變。從本便爾。非適
<lb n="0605a17"/>今也。故云而恒。生滅是變。與不變義別。故云非一。</p>
<lb n="0605a18"/>
<p id="pX45p0605a1801" rend="margin-left:1em">【疏】依楞伽經。以七識染法為生滅。以如來藏淨法
<lb n="0605a19"/>為不生滅。此二和合為阿棃耶識。以和合故。非一
<lb n="0605a20"/>非異。</p>
<lb n="0605a21"/>
<p id="pX45p0605a2101" rend="margin-left:1em">【記】依楞下。二。按經出體。七識。是見。聞。齅。嘗。覺。知末
<lb n="0605a22"/>那識也。餘文可知。</p>
<lb n="0605a23"/>
<p id="pX45p0605a2301" rend="margin-left:1em">【疏】非異門者。有三種。一。以本從末明不異。經云。如
<lb n="0605a24"/>來藏是善不善因。能徧興造一切趣生。乃至下云。
<lb n="0605b01"/>若生若滅等。又經云。佛性隨流成別味等。</p>
<p id="pX45p0605b0117" type="inline" rend="margin-left:1em">二。攝末
<lb n="0605b02"/>歸本明不異。經云。眾生即如也。又涅槃云。十二因
<lb n="0605b03"/>緣。即佛性故。又十地論云。三界唯一心者。第一義
<lb n="0605b04"/>諦也。又此論下文云。四相本來平等。同一覺故。</p>
<p id="pX45p0605b0419" type="inline" rend="margin-left:1em">又
<lb n="0605b05"/>前即末之本。本無別本故。唯有生滅。更無別法可
<lb n="0605b06"/>相異也。後即本之末。末無別末故。唯有不生滅。亦
<lb n="0605b07"/>無別法可相異也。</p>
<p id="pX45p0605b0708" type="inline" rend="margin-left:1em">三。本末平等明不異。經云。甚深
<lb n="0605b08"/>如來藏。而與七識俱。又經云。阿棃耶識。名如來藏。
<lb n="0605b09"/>而與無明七識共俱。如大海波。常不斷絕。又論云。
<lb n="0605b10"/>唯真不生。單妄不成。真妄和合。方有所為。此則本
<lb n="0605b11"/>末際限不分。故云不異也。</p>
<lb n="0605b12"/>
<p id="pX45p0605b1201" rend="margin-left:1em">【記】非下。三。據義廣釋三。初。離釋二義二。初。釋非異。
<lb n="0605b13"/>先。標也。一下。二。釋也。於中開三。然三段中。皆以真
<lb n="0605b14"/>如為本。生滅為末。初則以不生滅望生滅說。次則
<lb n="0605b15"/>以生滅望不生滅說。後即兩門同時同處說。其不
<lb n="0605b16"/>異義。但在能。成。即。唯。同。俱。六字之中。隨文詳會。</p>
<p id="pX45p0605b1619" type="inline" rend="margin-left:1em">問。
<lb n="0605b17"/>論云非一非異。疏合順論以明。何故先釋非異。後
<lb n="0605b18"/>解非一耶。答。論順依真起妄義便。故先舉非一。後
<lb n="0605b19"/>言非異。文云。依如來藏。有生滅心。不生滅。與生滅
<lb n="0605b20"/>合。此非一義也。然此生滅。既依心體。不相離性。故
<lb n="0605b21"/>後方可言非異也。疏文約法廣釋。令人生解。要先
<lb n="0605b22"/>知體無二。由無二故。方成不一。此則順法備明。令
<lb n="0605b23"/>悟本無真妄之異。悟此法<anchor xml:id="begd1e14920"/>已<anchor xml:id="endd1e14920"/>。任辯義異。則不迷本
<lb n="0605b24"/>也。故下疏云。此中非直不乖不異以明不一。亦乃
<lb n="0605c01"/>由不異故。成於不一也。</p>
<p id="pX45p0605c0110" type="inline" rend="margin-left:1em">今初。以本從末釋。經云。即
<lb n="0605c02"/>楞伽也。殺等十惡為不善。不殺等十為善。趣生。六
<lb n="0605c03"/>趣四生。其中兼有善與不善。生滅者。是捨陰取陰
<lb n="0605c04"/>之義。斯則如來藏是真如。善不善等為生滅。既言
<lb n="0605c05"/>如來藏為因能造。即不異也。又經。涅槃也。文云。譬
<lb n="0605c06"/>如雪山。有一味藥。名曰樂味。其味極甜。在深藂下。
<lb n="0605c07"/>人無見者。有人聞香。知其地中。當有是藥。過去往
<lb n="0605c08"/>世有轉輪王。於雪山中。為此藥故。在在處處。造作
<lb n="0605c09"/>木筩以接是藥。是藥熟時。從地流出。集木筩中。其
<lb n="0605c10"/>味正真。其王歿後。是藥或醋或鹹。甜苦辛酸。六味
<lb n="0605c11"/>成別。如是一味。隨其流處。有種種味。喻如佛性。以
<lb n="0605c12"/>煩惱故。出種種味。所謂六道等。此則佛性是真如。
<lb n="0605c13"/>六道為生滅。既言佛性隨成。即是無異之義。</p>
<p id="pX45p0605c1318" type="inline" rend="margin-left:1em">二。攝
<lb n="0605c14"/>末下二。初。正釋今義。眾生即如者。淨名經也。如前
<lb n="0605c15"/>引。然眾生是生滅。如是真如。既言其即。當知不異。</p>
<lb n="0605c16"/>
<p id="pX45p0605c1601" rend="margin-left:1em">涅槃者。文云。我於諸經說。若人見十二因緣者。即
<lb n="0605c17"/>是見法。見法者。即是見佛。見佛者。即見佛性。何以
<lb n="0605c18"/>故。一切諸佛。以此為性。善男子。觀十二因緣。有四
<lb n="0605c19"/>種智。得四菩提。乃至云。以是義故。十二因緣。名為
<lb n="0605c20"/>佛性。斯則佛性是真如。十二因緣為生滅。既說十
<lb n="0605c21"/>二因緣為佛性。豈曰異乎。十地論等者。此釋華嚴
<lb n="0605c22"/>經意。經云。菩薩復作是念。三界所有。唯是一心。如
<lb n="0605c23"/>來於此。分別演說。十二有支。皆於一心。如是而立。
<lb n="0605c24"/>今疏所引。是彼論牒經也。第一義者。是論釋也。心
<lb n="0606a01"/>是中道實相。故云第一義諦。斯乃三界是生滅。一
<lb n="0606a02"/>心是真如。唯之一字。顯不異也。又此下。即始覺中
<lb n="0606a03"/>文。四相是生滅。一覺即真如。既云等同。欲何為異。</p>
<lb n="0606a04"/>
<p id="pX45p0606a0401" rend="margin-left:1em">此非異義。深隱難解。故廣引經論證之。又前下。二。
<lb n="0606a05"/>對前重辨。即末之本者。重釋前科從末義也。此則
<lb n="0606a06"/>以末收本。無本而非末。如以波攝水。無水而非波。
<lb n="0606a07"/>更有何水。與波為異。即本之末者。重辨此科歸本
<lb n="0606a08"/>義也。此則以本收末。無末而非本。如以水攝波。無
<lb n="0606a09"/>波而非水。更有何波。與水為異。前則唯末。後則唯
<lb n="0606a10"/>本。既無二相。故云非異。</p>
<p id="pX45p0606a1010" type="inline" rend="margin-left:1em">三。本末下。經。即楞伽。文云。
<lb n="0606a11"/>如來藏藏識。本性清淨。為客塵所染而為不淨。我
<lb n="0606a12"/>為勝鬘夫人。及餘深妙淨智菩薩。說如來藏。名為
<lb n="0606a13"/>識藏。與七識俱起。令諸聲聞。見法無我。我為勝鬘。
<lb n="0606a14"/>說佛境界。非外道境界。此言如來藏即是真如。真
<lb n="0606a15"/>如是本。七識是生滅。生滅是末。既云其俱。即平等
<lb n="0606a16"/>義。</p>
<p id="pX45p0606a1602" type="inline" rend="margin-left:1em">又經。亦彼經也。與前文小異而意大同。</p>
<p id="pX45p0606a1617" type="inline" rend="margin-left:1em">又論。十
<lb n="0606a17"/>地論也。唯真不生者。果佛無生故。單妄不成者。無
<lb n="0606a18"/>有所依故。然唯真之法容有。單妄之法全無。今以
<lb n="0606a19"/>相對。且作斯說。</p>
<p id="pX45p0606a1907" type="inline" rend="margin-left:1em">此則下。結也。</p>
<lb n="0606a20"/>
<p id="pX45p0606a2001" rend="margin-left:1em">【疏】不一義者。即以前攝末之本。唯不生滅故。與彼
<lb n="0606a21"/>攝本之末。唯生滅法。而不一也。</p>
<p id="pX45p0606a2113" type="inline" rend="margin-left:1em">依是義故。經云。如
<lb n="0606a22"/>來藏者。不在阿棃耶中。是故七識有生有滅。如來
<lb n="0606a23"/>藏者不生不滅。</p>
<p id="pX45p0606a2307" type="inline" rend="margin-left:1em">解云。此中唯生滅是七識。唯不生
<lb n="0606a24"/>滅是如來藏。二義既分。遂使棃耶無別自體。故云
<lb n="0606b01"/>不在中。此約不一義說。非謂不和合。何以故。此中
<lb n="0606b02"/>如來藏不生滅。即七識生滅之不生滅。故與自生
<lb n="0606b03"/>滅不一也。七識生滅。即如來藏不生滅之生滅。故
<lb n="0606b04"/>與自不生滅亦不一也。</p>
<p id="pX45p0606b0410" type="inline" rend="margin-left:1em">此中非直不乖不異以明
<lb n="0606b05"/>不一。亦乃由不異故。成於不一。</p>
<p id="pX45p0606b0513" type="inline" rend="margin-left:1em">何以故。若如來藏。
<lb n="0606b06"/>隨緣作生滅時。失自不生滅者。則不得有生滅。是
<lb n="0606b07"/>故由不生滅。得有生滅。是則不異。故不一也。又此
<lb n="0606b08"/>中真妄和合諸識緣起。以四句辨之。一。以如來藏。
<lb n="0606b09"/>唯不生滅。如水溼性。二。七識。唯生滅。如水波浪。三。
<lb n="0606b10"/>棃耶識。亦生滅亦不生滅。如海含動靜。四無明倒
<lb n="0606b11"/>執。非生滅非不生滅。如起浪猛風。非水非浪。此四
<lb n="0606b12"/>義中。隨舉一義。即融攝自體。緣起義理。無二相故。</p>
<lb n="0606b13"/>
<p id="pX45p0606b1301" rend="margin-left:1em">此中且約溼性不失義邊。動靜不一。故說水不在
<lb n="0606b14"/>於浪中。豈可此浪。離水之外別有體耶。餘義準此
<lb n="0606b15"/>思之。</p>
<p id="pX45p0606b1503" type="inline" rend="margin-left:1em">問。既云動靜不一。則應云如來藏不在七識
<lb n="0606b16"/>中。何故乃云不在棃耶中。答。棃耶融動靜。動靜不
<lb n="0606b17"/>二是棃耶。今既動靜分。棃耶無別體。故云不在中
<lb n="0606b18"/>也。問。棃耶既通動靜。不應唯在生滅門。答。為起靜
<lb n="0606b19"/>以成動。無別有動體。是故靜性隨於動。亦在生滅
<lb n="0606b20"/>中。非直棃耶具動靜。在此生滅中。亦乃如來藏唯
<lb n="0606b21"/>不動。亦在此門中。何以故。以彼生滅無別體故。應
<lb n="0606b22"/>思準之。</p>
<lb n="0606b23"/>
<p id="pX45p0606b2301" rend="margin-left:1em">【記】不下。二。釋非一。文四。初。躡前正釋四。初。正釋。攝
<lb n="0606b24"/>末之本。即生滅之真如。攝本之末。即真如之生滅。
<lb n="0606c01"/>既一生滅一不生滅。豈為一義。是則於心不異中。
<lb n="0606c02"/>明不一義。</p>
<p id="pX45p0606c0205" type="inline" rend="margin-left:1em">依是下。二。引證。文可知。解云。下。三。釋意。
<lb n="0606c03"/>不在中者。成敵兩立。無中可在也。不同二人同在
<lb n="0606c04"/>一室中。即如兩木成林。兩木既分。乃得說云。一木
<lb n="0606c05"/>不在林中。</p>
<p id="pX45p0606c0505" type="inline" rend="margin-left:1em">此約下。四。通妨。先問曰。義既不一。應不
<lb n="0606c06"/>和合。故此釋云。謂於二義之中。偏舉此一義說。非
<lb n="0606c07"/>謂壞。彼和合以成不一。即知正說此不一義時。彼
<lb n="0606c08"/>法元自和合。何以故者。徵意云。何以不壞和合。又
<lb n="0606c09"/>能不一耶。此中下。轉釋其所以也。如來藏等者。謂
<lb n="0606c10"/>不生滅。既是即生滅之不生滅。當知此不生滅。與
<lb n="0606c11"/>自七識生滅。未曾不和合。於和合中而論不一也。
<lb n="0606c12"/>七識等者。謂生滅。既是即不生滅之生滅。當知此
<lb n="0606c13"/>生滅。與自如來藏不生滅。未曾不和合。而於此中
<lb n="0606c14"/>以論不一也。所言自者。顯非別外。本不相離。不相
<lb n="0606c15"/>離者。即和合也。斯只於非異處說非一義。誰言破
<lb n="0606c16"/>此和合耶。</p>
<p id="pX45p0606c1605" type="inline" rend="margin-left:1em">此中下。二。反籍非異二。初標。可見。</p>
<p id="pX45p0606c1618" type="inline" rend="margin-left:1em">何以
<lb n="0606c17"/>下。二。釋。徵意云。不乖非異。其義<anchor xml:id="begd1e15185"/>已<anchor xml:id="endd1e15185"/>明。有何所以。能
<lb n="0606c18"/>成非一。若如等者。釋意云。若如來藏隨緣時。失自
<lb n="0606c19"/>不生滅體。即兼無生滅相。以無所依故。此文且顯
<lb n="0606c20"/>二法若異。有如此失。是則不成不異義也。彼義既
<lb n="0606c21"/>不成。兼此不一義亦不成。以二義既失。約於何法
<lb n="0606c22"/>以明不一耶。</p>
<p id="pX45p0606c2206" type="inline" rend="margin-left:1em">是故下。明不異義。今由不異故。生滅
<lb n="0606c23"/>起時。不失不生滅。由不失故。生滅得存。二義既存。
<lb n="0606c24"/>故得不一義成立。豈非由不異故。成得不一耶。又
<lb n="0607a01"/>亦由此非一義故。得成彼非異義。以真起成妄。故
<lb n="0607a02"/>得說有妄不異真。妄若不起。說何不異。前段所不
<lb n="0607a03"/>言者。以未說後義故。</p>
<p id="pX45p0607a0309" type="inline" rend="margin-left:1em">又此下。三。舉體相攝二。初。正
<lb n="0607a04"/>辯中。先。各出其體。真妄和合諸識緣起者。真。如來
<lb n="0607a05"/>藏。妄。無明。和合棃耶。諸識。七識。具此四義。成一緣
<lb n="0607a06"/>起也。餘如文可見。又此以無明為非生滅者。非麤
<lb n="0607a07"/>相之生滅故。非不生滅者。以有細相流注之生滅
<lb n="0607a08"/>故。例如非想非非想處耳。</p>
<p id="pX45p0607a0811" type="inline" rend="margin-left:1em">此四下。次。正明相收。且
<lb n="0607a09"/>舉如來藏者。必收諸法。以是在纏名故。又舉棃耶。
<lb n="0607a10"/>由無明動。真妄合故。若舉七識。亦由無明與藏。俱
<lb n="0607a11"/>在棃耶中故。若舉無明。無明無體。依覺有故。亦在
<lb n="0607a12"/>棃耶。故下文云。依棃耶有無明。又說無明滅時。和
<lb n="0607a13"/>合識破。由是舉一。即以蔽諸也。緣起等者。眾法和
<lb n="0607a14"/>合。方成一大緣起之相。</p>
<p id="pX45p0607a1410" type="inline" rend="margin-left:1em">此中下。二。釋疑。或問曰。若
<lb n="0607a15"/>然者。云何前引經言。如來藏不在棃耶中。故此釋
<lb n="0607a16"/>云。此中且約溼性不失義邊。故舉如來藏。即攝餘
<lb n="0607a17"/>三義。前約動靜不一。故說水不在於海風浪中。會
<lb n="0607a18"/>通之。豈可謂此海之風浪。離水之外別有體耶。是
<lb n="0607a19"/>則不在。義說如此。非事異也。但疏文舉喻。且約濕
<lb n="0607a20"/>性對浪而說。以喻藏性唯不生滅對七識唯生滅
<lb n="0607a21"/>一義論即離耳。對餘二義
(指棃耶。無明)
。理自準知
(記釋中該
<lb n="0607a22"/>三義。與疏少別。詳之)
。餘義準此思者。謂餘三句義相攝不相
<lb n="0607a23"/>攝疑難
(二則七識浪。不攝海風水。三則棃耶識海。不攝風浪水。四則無明風。不攝海水浪。皆
<lb n="0607a24"/>難相攝)
。並準此初句義相攝
(藏性水。攝海風浪)
不相攝
(如來藏。不
<lb n="0607b01"/>在棃耶。七識。無明之中)
釋通。思之自可知也。</p>
<p id="pX45p0607b0118" type="inline" rend="margin-left:1em">問既下。四。問答
<lb n="0607b02"/>通妨。先。通如來藏不在七識中妨。問中。既上疏云
<lb n="0607b03"/>動靜不一。故說水不在於浪中。以喻例法。則應說
<lb n="0607b04"/>云生滅不生滅非一。如來藏不在七識中。何故前
<lb n="0607b05"/>引經文。乃云如來藏不在棃耶中。縱謂動靜非異。
<lb n="0607b06"/>亦應說云。如來藏在七識中。不應云在棃耶中。答
<lb n="0607b07"/>中意云。真與妄合。方曰棃耶。其如棃耶。都無自體。
<lb n="0607b08"/>且約義說。則真妄二法。悉在其中。由是棃耶為總。
<lb n="0607b09"/>真妄為別。只合言在總中。不合言在別中。今既分
<lb n="0607b10"/>動靜。則使棃耶總義不成。無中可在。故云不在棃
<lb n="0607b11"/>耶中。疏中棃耶二句。出所以。兼通在棃耶中妨。今
<lb n="0607b12"/>既三句。正釋難。謂正釋不在棃耶中疑難。合則既
<lb n="0607b13"/>不應云在別中。分則自應云不在總中也。問棃下。
<lb n="0607b14"/>次。通棃耶識唯在生滅中妨。問意云。今棃耶既通
<lb n="0607b15"/>動靜。應亦在真如門。何故獨在生滅門耶。答中。先
<lb n="0607b16"/>且說唯在生滅門意。末後結令例知不在真如門
<lb n="0607b17"/>也。謂棃耶通動靜在生滅中者。是起靜以成動。靜
<lb n="0607b18"/>外別無動體。既不相離。故靜亦隨動。在此門中也。
<lb n="0607b19"/>非直等者。非但兼動靜在此中。縱唯靜亦在此。不
<lb n="0607b20"/>動尚在動門。何況動靜兼者。何以下。徵釋所以。離
<lb n="0607b21"/>如來藏外。別無生滅體故。應思準者。結令準此義
<lb n="0607b22"/>例。定知不在真如門也。以棃耶雖有靜義。然不在
<lb n="0607b23"/>真如門者。以此靜是隨動之靜。非同真如門是不
<lb n="0607b24"/>起之靜。靜體雖同。靜義且異。又棃耶既動靜相帶。
<lb n="0607c01"/>故不在真如門也。以彼門是唯靜故。疏略不說此
<lb n="0607c02"/>義。乃云思準。</p>
<lb n="0607c03"/>
<p id="pX45p0607c0301" rend="margin-left:1em">【疏】又若一者。生滅識相滅盡之時。真心應滅。則墮
<lb n="0607c04"/>斷過。若是異者。依無明風熏動之時。靜心之體。應
<lb n="0607c05"/>不隨緣。則墮常過。離此二邊。故非一異。</p>
<p id="pX45p0607c0516" type="inline" rend="margin-left:1em">又若一。則
<lb n="0607c06"/>無和合。若異。亦無和合。非一非異。故得和合也。如
<lb n="0607c07"/>經云。譬如泥團微塵。非異非不異。金莊嚴具。亦復
<lb n="0607c08"/>如是。</p>
<p id="pX45p0607c0803" type="inline" rend="margin-left:1em">若泥團微塵異者。非彼所成。而實彼成。是故
<lb n="0607c09"/>非異。若不異者。泥團微塵。應無差別。如是轉識。藏
<lb n="0607c10"/>識。真相若異者。藏識非因。若不異者。轉識滅。藏識
<lb n="0607c11"/>亦應滅。而自真相實不滅。是故非自真相滅。但業
<lb n="0607c12"/>相滅。</p>
<p id="pX45p0607c1203" type="inline" rend="margin-left:1em">解云。此中真相。是如來藏。轉識。是七識。藏識。
<lb n="0607c13"/>是梨耶。</p>
<lb n="0607c14"/>
<p id="pX45p0607c1401" rend="margin-left:1em">【記】又下。二。合釋二義二。初。遮一異。相無相宗學人
<lb n="0607c15"/>有失意者。於此二中。各負一過。離此等者。故前云。
<lb n="0607c16"/>依如來藏。有生滅心。後云。無明滅故。智性不壞。</p>
<p id="pX45p0607c1619" type="inline" rend="margin-left:1em">又
<lb n="0607c17"/>若下。二。顯和合三。初。正釋。無和合等者。一則無二。
<lb n="0607c18"/>異則各開故。例如中論偈云。染法染者一。一法云
<lb n="0607c19"/>何合。染法染者異。異法云何合。此則由非一異。成
<lb n="0607c20"/>和合義也如經云下。二。引證三。初。雙標二喻。即楞
<lb n="0607c21"/>伽文也。若泥下。二。單釋塵泥。非彼成者。非彼微塵
<lb n="0607c22"/>成泥團也。應無差者。塵未和水。應名泥團。既成泥
<lb n="0607c23"/>團。應曰微塵。如是下。三。總以法合。藏識非因者。非。
<lb n="0607c24"/>不。無也。因。真相也。既若成異。則藏識不因真相所
<lb n="0608a01"/>成。如前泥團。不因微塵。又如何云。依如來藏有生
<lb n="0608a02"/>滅心。藏識亦應滅者。以無和合義故。故下云。破和
<lb n="0608a03"/>合識相。今言滅者。但無一分生滅。是故非真相滅
<lb n="0608a04"/>者。下云。妄心則滅。法身顯現。又云。心相隨滅。非心
<lb n="0608a05"/>智滅。業相滅者。舉細攝麤也解云下。三。釋意。所引
<lb n="0608a06"/>文易。可知。</p>
<lb n="0608a07"/>
<p id="pX45p0608a0701" rend="margin-left:1em">【疏】今此論主。總括彼楞伽上下文意。作此安立。故
<lb n="0608a08"/>云非一異也。</p>
<lb n="0608a09"/>
<p id="pX45p0608a0901" rend="margin-left:1em">【記】今此下。三。總以結成。可知。</p>
<lb n="0608a10"/>
<p id="pX45p0608a1001" rend="margin-left:1em">△三立名。</p>
<lb n="0608a11"/>
<p id="pX45p0608a1101">名為阿梨耶識。</p>
<lb n="0608a12"/>
<p id="pX45p0608a1201" rend="margin-left:1em">【疏】此生滅不生滅。即之。義不一。辨之。心不異。目此
<lb n="0608a13"/>二義不二之心。名阿棃耶識。或云阿賴耶者。但梵
<lb n="0608a14"/>音楚夏耳。梁朝真諦三藏。就名翻為無沒識。今時
<lb n="0608a15"/>奘法師。就義翻為藏識。藏是攝藏義。無沒是不失
<lb n="0608a16"/>義。義一名異也。所攝名藏。謂諸眾生取為我故。所
<lb n="0608a17"/>以然者。良以真心不守自性。隨熏和合。似一似常。
<lb n="0608a18"/>故諸愚者。以似為實。執為我內。我見所攝。故名為
<lb n="0608a19"/>藏。由是義故。二種我見。永不起位。失賴耶名也。又
<lb n="0608a20"/>能藏自體於諸法中。又能藏諸法於自體內。論云。
<lb n="0608a21"/>能藏。所藏。我愛執藏。此之謂也。此依義立名也。</p>
<lb n="0608a22"/>
<p id="pX45p0608a2201" rend="margin-left:1em">【記】此下。初。正釋名意。生滅等者。再牒前文之義以
<lb n="0608a23"/>說。故云即論之。義相不一。離辨之。心體不異也。目
<lb n="0608a24"/>此下。合彼二意
(二義相不二體)
以結此名。或下。二。廣辨名
<lb n="0608b01"/>相。二。初。對二師以辨名。楚夏者。謂如此方吳楚華
<lb n="0608b02"/>夏。言音訛轉。西域五天亦爾。故指彼同此。又云阿
<lb n="0608b03"/>陀那等。此但輕重而有異耳。無沒者。即正與梵文
<lb n="0608b04"/>敵對。藏識。即取名下義翻。藏是下。會二名也。由彼
<lb n="0608b05"/>我見所攝藏故。遂令無始相續不斷。故云攝藏不
<lb n="0608b06"/>失。是以義上之名雖少不同。名下之義實無異也。
<lb n="0608b07"/>如佛性為覺。為知。了了分明等。所攝下。二。約三藏
<lb n="0608b08"/>以釋義。於中有執藏。所藏。能藏之義。如次辨釋。謂
<lb n="0608b09"/>諸下。標。所以下。釋。似一者。業相初起。未分王數。及
<lb n="0608b10"/>與外境。實非一而似一也。似常者。生滅微細。似常
<lb n="0608b11"/>而非常也。楞嚴云。又汝精明湛不搖處名恒常者。
<lb n="0608b12"/>於身不出見聞覺知。若實精真。不容習妄。故云似
<lb n="0608b13"/>常。諸愚者。一切異生。無二空智者也。似為實者。即
<lb n="0608b14"/>法執智相。執之確然不改。即六七二識。是能執心
<lb n="0608b15"/>也。內我。即我執。於自身內而生執故。以執他身及
<lb n="0608b16"/>諸法。各有自性。亦名為我。故此揀云自內也。我見
<lb n="0608b17"/>下。結為藏義。攝。即執也。既為我見所執。故名為藏。
<lb n="0608b18"/>執。即藏也。由是下出所以。二種我見。即人法也。永
<lb n="0608b19"/>不起位。即第八地。準唯識說。此識有三位。一。我愛
<lb n="0608b20"/>執藏位。通一切異生。二乘有學。及七地<anchor xml:id="begd1e15575"/>已<anchor xml:id="endd1e15575"/>前菩薩。
<lb n="0608b21"/>皆起我執。執第八見分為我。故第八識。名阿賴耶。
<lb n="0608b22"/>此云執藏也。二。善惡業果位。即通一切異生。至十
<lb n="0608b23"/>地滿心。二乘無學等位。由善惡因。感無記果。果異
<lb n="0608b24"/>於因。名異熟識。三。相續執持位。即通因果一切位。
<lb n="0608c01"/>以第八識。執持諸法種子等。令不散失。故名阿陀
<lb n="0608c02"/>那。阿陀那。義翻執持。今云不起位者。即第八地<anchor xml:id="begd1e15596"/>已<anchor xml:id="endd1e15596"/>
<lb n="0608c03"/>上也。以離我見所執。不名賴耶。故失斯名。仍揀下
<lb n="0608c04"/>位入觀之時。有蹔不起。故云永也。然不亡識體。故
<lb n="0608c05"/>言失名。又能藏下。所藏義。謂此識體。藏在根身種
<lb n="0608c06"/>子器世間中。以根身等。是此識之。相分故。如珠在
<lb n="0608c07"/>像中。不同身在室中。若覓棃耶識。只在色心中。欲
<lb n="0608c08"/>覓摩尼珠。只在青黃內。又能藏諸法下。能藏義也。
<lb n="0608c09"/>謂根身等法。皆藏在識體之中。如像在珠內。欲覓
<lb n="0608c10"/>一切法。總在棃耶中。欲覓一切像。總在摩尼內。然
<lb n="0608c11"/>但以前義。互為能所也。論云下。引唯識證成。可知
<lb n="0608c12"/>此依句。三。結依義立。謂於二名中。不依真諦就名
<lb n="0608c13"/>而立。乃依奘師就義以立之也。</p>
<lb n="0608c14"/>
<p id="pX45p0608c1401" rend="margin-left:1em">△二依義別解
(三)
。初釋上生滅心。二釋上生滅因
<lb n="0608c15"/>緣。三釋上生滅之相。</p>
<p id="pX45p0608c1509" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋上生滅心。</p>
<lb n="0608c16"/>
<p id="pX45p0608c1601" rend="margin-left:1em">【記】立義分云。是心生滅因緣相。今則且釋心生滅也。</p>
<lb n="0608c17"/>
<p id="pX45p0608c1701" rend="margin-left:1em">△於中三。初開數辨德。二寄問列名。三依名辨釋。</p>
<lb n="0608c18"/>
<p id="pX45p0608c1801" rend="margin-left:1em">初開數辨德。</p>
<lb n="0608c19"/>
<p id="pX45p0608c1901">此識有二種義。</p>
<lb n="0608c20"/>
<p id="pX45p0608c2001" rend="margin-left:1em">【疏】此義稍難。今總括上下文。略敘其意。餘可至文
<lb n="0608c21"/>當知。</p>
<lb n="0608c22"/>
<p id="pX45p0608c2201" rend="margin-left:1em">【記】二義者。開數也。疏中二。先。標舉釋意。稍難者。以
<lb n="0608c23"/>此一識二義之中。含有多法。外則包羅萬像。內則
<lb n="0608c24"/>能所俱成。存之則生死無涯。破之則涅槃有得。若
<lb n="0609a01"/>不分別。何以了知。行相幽隱。故名為難。然其深智。
<lb n="0609a02"/>於此可了。故復言稍。稍。少也。括。檢也。謂總檢括論
<lb n="0609a03"/>之前後以釋此意。然亦但齊生滅一門。</p>
<lb n="0609a04"/>
<p id="pX45p0609a0401" rend="margin-left:1em">【疏】何者。謂真如有二義。一。不變義。二。隨緣義。無明
<lb n="0609a05"/>亦二義。一。無體即空義。二。有用成事義。此真妄中。
<lb n="0609a06"/>各由初義故。成上真如門也。各由後義故。成此生
<lb n="0609a07"/>滅門也。此隨緣真如。及成事無明亦各有二義。一。
<lb n="0609a08"/>違自順他義。二。違他順自義。無明中。初違自順他。
<lb n="0609a09"/>亦有二義。一。能反對詮示性功德。二。能知名義成
<lb n="0609a10"/>淨用。違他順自。亦有二義。一。覆真理。二。成妄心。真
<lb n="0609a11"/>如中。違他順自。亦有二義。一。翻對妄染顯自真德。
<lb n="0609a12"/>二。內熏無明令起淨用。違自順他。亦有二義。一。隱
<lb n="0609a13"/>自真體義。二。顯現妄法義。此上真妄各四義中。由
<lb n="0609a14"/>無明中反對詮示義。及真如中翻妄顯德義。從此
<lb n="0609a15"/>二義。得有本覺。又由無明中能知名義。及真如中
<lb n="0609a16"/>內熏義。從此二義。得有始覺。又由無明中覆真義。
<lb n="0609a17"/>及真如中隱體義。從此二義。得有根本不覺。又由
<lb n="0609a18"/>無明中成妄義。及真如中顯妄義。從此二義。得有
<lb n="0609a19"/>枝末不覺此生滅門中。真妄略開四義。廣即有八
<lb n="0609a20"/>門。若約兩兩相對。和合成緣起分相有四門。謂二
<lb n="0609a21"/>覺。二不覺若本末不相離。但唯有二門。謂覺與不
<lb n="0609a22"/>覺。若鎔融總攝。唯有一門。謂一心生滅門也。</p>
<lb n="0609a23"/>
<p id="pX45p0609a2301" rend="margin-left:1em">【記】何者下。二。依義具釋三。初。約真妄開合以釋義。
<lb n="0609a24"/>文有七。一。開真妄成四義。然真之與妄。皆依一法
<lb n="0609b01"/>界心所說。葢以此心。本來有體有用。即用之體。則
<lb n="0609b02"/>蕩然空寂。即體之用。則了然覺知。以無始迷之。故
<lb n="0609b03"/>於空寂之處。則確然根身塵境。於覺知之處。則紛
<lb n="0609b04"/>然分別緣慮。故肇公云。法身隱於形㲉之中。真智
<lb n="0609b05"/>隱於緣慮之內。然其形㲉緣慮。本來體空。空寂覺
<lb n="0609b06"/>知。元來不變。不變之真。本自隨緣。體空之妄。元來
<lb n="0609b07"/>成事。非因造作。法爾如斯。眾生身心。見今若此。即
<lb n="0609b08"/>約此義以明染淨緣起之義也。今不別標一心者。
<lb n="0609b09"/>含在真字中。以無二體故。不變者。未甞不空寂。未
<lb n="0609b10"/>甞不覺知故。故論云。所謂心性不生不滅。又云。一
<lb n="0609b11"/>切染法。不相應故。又云。所言覺者。心體離念。等虗
<lb n="0609b12"/>空界。隨緣者。隨染順流而成九相。故文云。依如來
<lb n="0609b13"/>藏故。有生滅心等。隨淨反末而成四位。故下云。覺
<lb n="0609b14"/>知前念起惡。能止後念。令其不起等。體空者。徧計
<lb n="0609b15"/>之法。情有理無故。故論云。一切諸法。唯依妄念而
<lb n="0609b16"/>有差別等。又依他之法。相有性無故。故論云。是故
<lb n="0609b17"/>一切法。如鏡中像。無體可得。成事者。成染事。則三
<lb n="0609b18"/>界依正。成淨事。則三乘因果。如下所說九相二身。
<lb n="0609b19"/>是也。此則隨緣如作夢。成事如夢物。體空如夢物
<lb n="0609b20"/>元虗。不變如內身宛爾。此真下。二。束四義成二門。
<lb n="0609b21"/>初義即真中不變。妄中體空。由此二義。成真如門。
<lb n="0609b22"/>此門攝妄則妄體空。攝真則真不變。染淨平等。一
<lb n="0609b23"/>相無相。故有此門。後義即真中隨緣。妄中成事。由
<lb n="0609b24"/>此二義。成生滅門。此門攝真則真隨緣。攝妄則妄
<lb n="0609c01"/>成事。即成染淨諸法差別等相。故有此門。此隨下。
<lb n="0609c02"/>三。開生滅成四義。此約生滅門中真妄相對。互論
<lb n="0609c03"/>自他。便成四義。然真中違他順自即是妄中違自
<lb n="0609c04"/>順他。真中違自順他。即是妄中違他順自。但為門
<lb n="0609c05"/>不同。而義則一也。違順行相。即見下文。無明下。四。
<lb n="0609c06"/>開四義成八義二。初。正示八義。先。且明妄中四義。
<lb n="0609c07"/>示性等者。謂反流對染詮顯示現真性功德。如下
<lb n="0609c08"/>云。不覺念起。見諸境界。故說無明。心性不起。即是
<lb n="0609c09"/>大智慧光明義。乃至若心有動。具有過恒沙等妄
<lb n="0609c10"/>染之義。心性不動。則有過恒沙等諸淨功德相義
<lb n="0609c11"/>示現。又說性本無慳。順修檀度等。知名義等者。謂
<lb n="0609c12"/>分別妄心順生滅時。屬於無明。名為染用。若順真
<lb n="0609c13"/>如。故名淨用。故下文云。以有不覺妄想心故。能知
<lb n="0609c14"/>名義。為說真覺。若離不覺之心。則無真覺自相可
<lb n="0609c15"/>說。又云。無明染法。實無淨用。但以真如而熏習故。
<lb n="0609c16"/>則有淨用。覆真者。真理平等。妄心差別。差別之妄
<lb n="0609c17"/>現時。平等之真即隱。故下云。染心義者。名煩惱礙。
<lb n="0609c18"/>能障真如根本智故。無明義者。名為智礙。能障世
<lb n="0609c19"/>間自然業智故。成妄心者。以無明熏習之所起故。
<lb n="0609c20"/>故論云。以有無明染法因故。則熏習真如。以熏習
<lb n="0609c21"/>故。則有妄心等。又云。無明熏習義有二種。一者。根
<lb n="0609c22"/>本熏習。以能成就業識義故。二者。所起見愛熏習。
<lb n="0609c23"/>以能成就分別事識義故。真如下。明真中四義。顯
<lb n="0609c24"/>真德者。反流翻染。形對妄法。顯此真德。即下隨染
<lb n="0610a01"/>本覺中智淨相。文云。謂依法力熏習。如實修行。滿
<lb n="0610a02"/>足方便故。破和合識相。滅相續心相。顯現法身。智
<lb n="0610a03"/>淳淨故。起淨用者。無明是妄。恒起染用。以真熏有
<lb n="0610a04"/>力。令彼反流。順真如性。故名淨用。下云。自體相熏
<lb n="0610a05"/>習者。從無始世來。具無漏法。備有不思議業。作境
<lb n="0610a06"/>界之性。依此二義。恒常熏習。能令眾生。然生死苦。
<lb n="0610a07"/>樂求涅槃。又云。以有真如法故。能熏習無明。乃至
<lb n="0610a08"/>得涅槃。成自然業等。隱真者。即前說真如隨緣。成
<lb n="0610a09"/>棃耶識。既成識<anchor xml:id="begd1e15879"/>已<anchor xml:id="endd1e15879"/>。隱在識中。以其隱故。名如來藏。
<lb n="0610a10"/>
<anchor xml:id="begd1e15887"/>已<anchor xml:id="endd1e15887"/>見上文。現妄者。真體既隱。妄相即現。謂境界相。
<lb n="0610a11"/>是也。下云。不了真如法故。不覺念起。現妄境界。此
<lb n="0610a12"/>上下。二。合對四覺。然此覺與不覺。但以真妄相對。
<lb n="0610a13"/>為門不同。各有四義。故開成八。今於真妄各分體
<lb n="0610a14"/>用。故兩兩相從。但唯有四。如疏四段。前二段約淨
<lb n="0610a15"/>分其體用。初段合二順體成本覺。次又由下。合二
<lb n="0610a16"/>順用成始覺。後又由下二段。約染分其體用。初段
<lb n="0610a17"/>合二順體成根本不覺。次又由下。合二順用成枝
<lb n="0610a18"/>末不覺。是以二二合論。乃成染淨。各分體用。故合
<lb n="0610a19"/>前八成四義也。</p>
<p id="pX45p0610a1907" type="inline" rend="margin-left:1em">此生下。三。結指廣略。然八門之廣
<lb n="0610a20"/>則<anchor xml:id="begd1e15916"/>已<anchor xml:id="endd1e15916"/>極。四門之略則未極。以次更有為二為一故。
<lb n="0610a21"/>言四義者。即上違順等四。非取今四覺為四。以此
<lb n="0610a22"/>是結指上文也。若約下。五。束八義成四門。言分相
<lb n="0610a23"/>者。謂分齊法相也。以一切淨緣分齊法相。屬於二
<lb n="0610a24"/>覺。一切染緣分齊法相。屬二不覺。又於中淨法之
<lb n="0610b01"/>體。屬於本覺。淨法之用。屬於始覺。染法之體。屬根
<lb n="0610b02"/>本不覺。染法之相。屬枝末不覺。故合前八以成四
<lb n="0610b03"/>也。若本下。六。束四門成二義。謂始覺是末。不離本
<lb n="0610b04"/>覺之本。故下文云。以始覺者。即同本覺。又云。而實
<lb n="0610b05"/>無有始覺之異。乃至平等。同一覺故。枝末不覺。不
<lb n="0610b06"/>離根本不覺。故下文云。當知無明。能生一切染法。
<lb n="0610b07"/>以一切染法。皆是不覺相故。然本始二覺。但是體
<lb n="0610b08"/>用之異。本末二不覺。但是麤細之異。豈得離體有
<lb n="0610b09"/>用。離細有麤。故唯二也。若鎔下。七。合二義成一門。
<lb n="0610b10"/>以本從一生滅門。展轉開成八門之義。乃是據本
<lb n="0610b11"/>以彰末。今却收束多義以成一生滅門。即是攝末
<lb n="0610b12"/>以歸本也。</p>
<lb n="0610b13"/>
<p id="pX45p0610b1301" rend="margin-left:1em">【疏】又若約諸識分相門。本覺本不覺在本識中。餘
<lb n="0610b14"/>二在生起事識中。若約本末不二門。並在一本識
<lb n="0610b15"/>中。故云此識有二義也。</p>
<lb n="0610b16"/>
<p id="pX45p0610b1601" rend="margin-left:1em">【記】又若下。二。約諸識分齊以結成。諸識者。即本事
<lb n="0610b17"/>二識也。然此二識分齊行相。各不相是。以本識是
<lb n="0610b18"/>體。事識屬用。今以二本是體。宜在體分。以棃耶無
<lb n="0610b19"/>始相續。具覺不覺。行相相隨。是故二本皆在其中。
<lb n="0610b20"/>故下文云。以如來藏。無前際故。無明之相。亦無有
<lb n="0610b21"/>始。餘二等者。始覺悟時方有。六麤託境而生。行相
<lb n="0610b22"/>麤浮。宜在麤分。是故此二在生起識中。此則攝四
<lb n="0610b23"/>覺歸二識也。若約本下。攝事識歸本識。以體用不
<lb n="0610b24"/>二。如波與水。是故四義。俱不離本識也。此即同前
<lb n="0610c01"/>一生滅門耳。但前約門說。今約識論也。故云下。結。
<lb n="0610c02"/>由是廣之成八。攝之成二。二義皆從一識中出。故
<lb n="0610c03"/>今論云此識有二義。</p>
<lb n="0610c04"/>
<p id="pX45p0610c0401" rend="margin-left:1em">【疏】問。此中一識有二義。與上一心有二門何別耶。
<lb n="0610c05"/>答。上一心中含於二義。謂不守自性隨緣義。及不
<lb n="0610c06"/>變自性絕相義。今此但就隨緣門中。染淨理事無
<lb n="0610c07"/>二之相。明此識也。是則前一心義寬。該收於二門。
<lb n="0610c08"/>此一識義陿。局在於一門。</p>
<p id="pX45p0610c0811" type="inline" rend="margin-left:1em">問。此中本覺。與上真如
<lb n="0610c09"/>門何別。答。真如門約體絕相說。本覺約性功德說。
<lb n="0610c10"/>謂大智慧光明義等。名本覺相。本者。是性義。覺者。
<lb n="0610c11"/>是智慧義。以此皆為翻妄染顯。故在生滅門中攝。
<lb n="0610c12"/>以真如門中。無翻染等義。故與此不同也。是故體
<lb n="0610c13"/>相二大。俱名本覺。並在生滅門中。故得具三大也。</p>
<lb n="0610c14"/>
<p id="pX45p0610c1401" rend="margin-left:1em">【記】問此下。三。約問答通妨以辨異二。初。辨異二義。
<lb n="0610c15"/>問意可知。答中。先。分別正答。初。辨一心二義。即依
<lb n="0610c16"/>一心法。有二種門義。隨緣即生滅門。不變即真如
<lb n="0610c17"/>門。</p>
<p id="pX45p0610c1702" type="inline" rend="margin-left:1em">今此下。二。辨一識二義。即唯約生滅門。不該真
<lb n="0610c18"/>如門。此中理淨。即覺義。染事。即不覺義。染淨等。即
<lb n="0610c19"/>前生滅不生滅非一義。無二相。即前和合非異義。
<lb n="0610c20"/>廣如前釋。是則下。後。判成寬狹。可知。問此下。二。辨
<lb n="0610c21"/>異二真。問意云。若言同者。應合俱名真如。不然。俱
<lb n="0610c22"/>名本覺。何以前後立名別耶。若言異者。約何論別。
<lb n="0610c23"/>答中。約體絕相者。如前云。心真如者。即是一法界
<lb n="0610c24"/>大總相法門體。乃至離言說名字心緣等相。謂大
<lb n="0611a01"/>等者。即是所示相大中文。本者下。釋所以。謂本性
<lb n="0611a02"/>功德。即是覺也。今就略以立名。謂之本覺。約廣以
<lb n="0611a03"/>顯相。號性功德也。以此下。結揀所異。謂本覺之名。
<lb n="0611a04"/>不於真如門中說而於生滅門中說者。以約翻妄
<lb n="0611a05"/>而立故。是故下。引所示之法。證成前義。</p>
<lb n="0611a06"/>
<p id="pX45p0611a0601">能攝一切法。生一切法。</p>
<lb n="0611a07"/>
<p id="pX45p0611a0701" rend="margin-left:1em">【疏】上二門中云皆各總攝。此中不云各者。以此二
<lb n="0611a08"/>義。陿於二門。故<anchor xml:id="begd1e16084"/>但<anchor xml:id="endd1e16084"/>明一識。由含二義。故攝一切。不
<lb n="0611a09"/>言二義各攝一切。又上文中。<anchor xml:id="begd1e16092"/>但<anchor xml:id="endd1e16092"/>云攝而不云生者。
<lb n="0611a10"/>以真如門。無能生義故。此識之中。以不覺熏本覺。
<lb n="0611a11"/>故生諸染法。流轉生死。以本覺熏不覺。故生諸淨
<lb n="0611a12"/>法。反流出纏。成於始覺。依此二義。徧生一切染淨
<lb n="0611a13"/>法。故云能生。下四熏習中。廣辨此也。非直相熏能
<lb n="0611a14"/>生諸法。亦乃生諸法<anchor xml:id="begd1e16112"/>已<anchor xml:id="endd1e16112"/>。不離此心。為此心所攝。故
<lb n="0611a15"/>云攝。如上二門各攝處釋也。</p>
<lb n="0611a16"/>
<p id="pX45p0611a1601" rend="margin-left:1em">【記】攝生者。辨德也。疏中分三。初。對前門以通各義。
<lb n="0611a17"/>先牒外難。以此下。次正通狹義。由含下。兼釋攝法。
<lb n="0611a18"/>一切雖多。不出染淨。今有覺義故攝淨。有不覺義
<lb n="0611a19"/>故攝染。故云一切法。不言下。結明不同二門也。以
<lb n="0611a20"/>染淨相兼。方成一切。今覺義攝淨不攝染。不覺義
<lb n="0611a21"/>攝染不攝淨。斯則二義共攝一切則可。各攝一切
<lb n="0611a22"/>則不可。若一心二門之中。則每門<anchor xml:id="begd1e16137"/>已<anchor xml:id="endd1e16137"/>自攝染攝淨。
<lb n="0611a23"/>由是不同。故不言各也。又上下。二。簡前文以釋生
<lb n="0611a24"/>義。先牒難。以真下。次釋通。無能生義者。文云。所謂
<lb n="0611b01"/>心性不生不滅等故。以不覺下。約順流生諸染法。
<lb n="0611b02"/>即三細六麤等。以本覺下。約反流生諸淨法。即四
<lb n="0611b03"/>位二身等。依此下。雙結。下四下。引說處。問。此門既
<lb n="0611b04"/>有生義。何不於二門之初便言耶。答。前文以生滅
<lb n="0611b05"/>與真如同處標示。無便言之。今此獨明。故得言生
<lb n="0611b06"/>也。非直下。三。躡下句以辨攝義。其猶金能成像。像
<lb n="0611b07"/>不離金。水能生波。波不離水。即三藏之中能藏義
<lb n="0611b08"/>也。</p>
<lb n="0611b09"/>
<lb n="0611b10"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第四<lb n="0611b11"/>
<lb n="0611b12"/>
<head>音釋</head>
<lb n="0611b13"/>驪<p id="pX45p0611b1302" type="inline" rend="margin-left:1em">音離。驪龍。</p>
<lb n="0611b14"/>耀<p id="pX45p0611b1402" type="inline" rend="margin-left:1em">音効。光耀。</p>
<lb n="0611b15"/>滄<p id="pX45p0611b1502" type="inline" rend="margin-left:1em">音蒼。海也。</p>
<lb n="0611b16"/>踞<p id="pX45p0611b1602" type="inline" rend="margin-left:1em">音據。蹲踞。</p>
<lb n="0611b17"/>犍<p id="pX45p0611b1702" type="inline" rend="margin-left:1em">音徤。犍椎。</p>
<lb n="0611b18"/>喧<p id="pX45p0611b1802" type="inline" rend="margin-left:1em">音萱。喧閙。</p>
<lb n="0611b19"/>乖<p id="pX45p0611b1902" type="inline" rend="margin-left:1em">音怪。違反也。</p>
<lb n="0611b20"/>森<p id="pX45p0611b2002" type="inline" rend="margin-left:1em">音生。眾木貌。</p>
<lb n="0611b21"/>瓶<p id="pX45p0611b2102" type="inline" rend="margin-left:1em">音平。</p>
<lb n="0611b22"/>溺<p id="pX45p0611b2202" type="inline" rend="margin-left:1em">音逆。淹沒也。</p>
<lb n="0611b23"/>撥<p id="pX45p0611b2302" type="inline" rend="margin-left:1em">音𥁊。開除也。</p>
<lb n="0611b24"/>櫃<p id="pX45p0611b2402" type="inline" rend="margin-left:1em">音愧。木櫃。</p>
<lb n="0611c01"/>甜<p id="pX45p0611c0102" type="inline" rend="margin-left:1em">音田。</p>
<lb n="0611c02"/>藂<p id="pX45p0611c0202" type="inline" rend="margin-left:1em">音蟲。草木盛貌。</p>
<lb n="0611c03"/>筩<p id="pX45p0611c0302" type="inline" rend="margin-left:1em">與桶同。又音同。竹筩也。</p>
<lb n="0611c04"/>醋<p id="pX45p0611c0402" type="inline" rend="margin-left:1em">音措。酸味。</p>
<lb n="0611c05"/>鹹<p id="pX45p0611c0502" type="inline" rend="margin-left:1em">與鹽同。</p>
<lb n="0611c06"/>蔽<p id="pX45p0611c0602" type="inline" rend="margin-left:1em">音閉。覆葢也。</p>
<lb n="0611c07"/>怪<p id="pX45p0611c0702" type="inline" rend="margin-left:1em">音乖。驚異也。</p>
<lb n="0611c08"/>楚<p id="pX45p0611c0802" type="inline" rend="margin-left:1em">粗。上聲。國名。</p>
<lb n="0611c09"/>訛<p id="pX45p0611c0902" type="inline" rend="margin-left:1em">音禾。舛謬也。</p>
<lb n="0611c10"/>域<p id="pX45p0611c1002" type="inline" rend="margin-left:1em">音玉。界局也。</p>
<lb n="0611c11"/>覓<p id="pX45p0611c1102" type="inline" rend="margin-left:1em">音滅。尋也。</p>
<lb n="0611c12"/>摩尼<p id="pX45p0611c1203" type="inline" rend="margin-left:1em">此云如意。珠名也。</p>
<lb n="0611c13"/>括<p id="pX45p0611c1302" type="inline" rend="margin-left:1em">音郭。檢也。包括也。</p>
<lb n="0611c14"/>㲉<p id="pX45p0611c1402" type="inline" rend="margin-left:1em">音恪却。鳥卵空也。</p>
<lb n="0611c15"/>慳<p id="pX45p0611c1502" type="inline" rend="margin-left:1em">音謙。悋惜<anchor xml:id="begd1e16421"/>己<anchor xml:id="endd1e16421"/>有也。</p>
<lb n="0611c16"/>
<lb n="0611c17"/>
<lb n="0611c18"/>
<lb n="0611c19"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第五<lb n="0611c20"/>
<byline>唐　西京太原沙門　法藏　述疏</byline>
<byline>　　終南草堂沙門　宗密　錄註</byline>
<lb n="0611c22"/>
<byline>宋　秀州長水沙門　子璿　修記</byline>
<lb n="0611c23"/>
<byline>清　錢塘慈雲沙門　續法　會編</byline>
<byline>　　順天府府丞　戴京曾　閱定</byline>
<lb n="0612a01"/>
<p id="pX45p0612a0101" rend="margin-left:1em">△二寄問列名。</p>
<lb n="0612a02"/>
<p id="pX45p0612a0201">云何為二。一者。覺義。二者。不覺義。</p>
<lb n="0612a03"/>
<p id="pX45p0612a0301" rend="margin-left:1em">【記】云何。問也。一下。列也。</p>
<lb n="0612a04"/>
<p id="pX45p0612a0401" rend="margin-left:1em">△三依名辨釋
(三)
。初覺義。二不覺義。三雙辨同異。</p>
<lb n="0612a05"/>
<p id="pX45p0612a0501" rend="margin-left:1em">初覺義。</p>
<lb n="0612a06"/>
<p id="pX45p0612a0601" rend="margin-left:1em">【疏】約淨法明心生滅故。</p>
<lb n="0612a07"/>
<p id="pX45p0612a0701" rend="margin-left:1em">【記】覺是淨法。於中有始有本。則隨流時。體
(本覺也)
隱
<lb n="0612a08"/>用
(始覺也)
廢為滅。反流時。體顯用起為生。</p>
<lb n="0612a09"/>
<p id="pX45p0612a0901" rend="margin-left:1em">△文二。初略辨本始二覺。二廣明本始二覺。</p>
<p id="pX45p0612a0918" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0612a10"/>略辨本始二覺
(二)
。先本覺。次始覺。</p>
<p id="pX45p0612a1014" type="inline" rend="margin-left:1em">先本覺
(二)
。一
<lb n="0612a11"/>顯本覺體。二釋本覺名。</p>
<p id="pX45p0612a1110" type="inline" rend="margin-left:1em">一顯本覺體。</p>
<lb n="0612a12"/>
<p id="pX45p0612a1201">所言覺義者。謂心體離念。離念相者。等虗空界。無所
<lb n="0612a13"/>不遍。法界一相。即是如來平等法身。依此法身。說名
<lb n="0612a14"/>本覺。</p>
<lb n="0612a15"/>
<p id="pX45p0612a1501" rend="margin-left:1em">【疏】所言句。牒章。</p>
<p id="pX45p0612a1507" type="inline" rend="margin-left:1em">謂下。釋義。離念者。離於妄念。顯無
<lb n="0612a16"/>不覺也。相者。非唯無不覺之闇。乃有大智慧光明
<lb n="0612a17"/>義等故也。虗空有二義。以況於本覺。故云等。</p>
<p id="pX45p0612a1718" type="inline" rend="margin-left:1em">一。周
<lb n="0612a18"/>遍義。謂橫遍三際。豎通凡聖。故云無所不徧。二。無
<lb n="0612a19"/>差別義。謂在纏出障。性恒無二。故云法界一相。即
<lb n="0612a20"/>是法身者。欲明覺義。出纏相顯故。依此等者。既是
<lb n="0612a21"/>法身之覺。理非新成。故云本也。無性攝論云。無垢
<lb n="0612a22"/>無罣礙智。名為法身。金光明經。名大圓鏡智為法
<lb n="0612a23"/>身等。皆此義也。</p>
<lb n="0612a24"/>
<p id="pX45p0612a2401" rend="margin-left:1em">【記】論謂心下。分三。初。正顯覺體二。先。標也。疏云離
<lb n="0612b01"/>於等者。心體真實。本自靈鑒。念想虗妄。從來闇昧。
<lb n="0612b02"/>若心有念。是謂闇昧。名為不覺。心既離念。則無闇
<lb n="0612b03"/>昧。唯一靈知。名之為覺。論中言體離者。當知本無。
<lb n="0612b04"/>以本無故。名為本覺。論離念相下。次。釋也。相。謂義
<lb n="0612b05"/>相。即下徧一二義。此之二義。正是本覺相。即相大
<lb n="0612b06"/>也。等。謂齊等。本覺之義。與空齊等故也。疏云非唯
<lb n="0612b07"/>等者。正釋相義。以一一義。稱體而周。不異不二。皆
<lb n="0612b08"/>等虗空也。此乃海東疏義。故今引用。二義。如下所
<lb n="0612b09"/>配。橫徧等者。若言徧。則合云凡聖。若言通。則合云
<lb n="0612b10"/>三際。今所異者。以三際凡聖。互有相通。舉三際時。
<lb n="0612b11"/>一一際中。必具凡聖。凡聖皆如。故云橫遍三際。舉
<lb n="0612b12"/>凡聖時。一一凡聖。必具三際。始終皆爾。故云豎通
<lb n="0612b13"/>凡聖。葢欲異於常說。橫不該豎。故有此言。顯無不
<lb n="0612b14"/>徧也。在纏等者。此雖約時豎說。語似未盡。然理亦
<lb n="0612b15"/>該收。謂在纏必其情器。出障必收身土。二俱無二
<lb n="0612b16"/>也。</p>
<p id="pX45p0612b1602" type="inline" rend="margin-left:1em">論即是句。二。會體同身。如來。是應身。法身。是真
<lb n="0612b17"/>身。如來之法身。依士釋。意明心體與法身無二。故
<lb n="0612b18"/>云即是。又離真無應。應即是真。故云即也。又如來
<lb n="0612b19"/>法身。並同真身。但以約人標法。故曰如來法身。亦
<lb n="0612b20"/>是即義。上三皆持業釋。由是即字。通茲三用。然初
<lb n="0612b21"/>一是正。餘二是兼也。言平等者。聖凡情器。無二圓
<lb n="0612b22"/>滿故。疏云欲明等者。欲顯在纏之本覺。遂舉出纏
<lb n="0612b23"/>之法身。此則約果以顯因也。名雖因果有殊。而真
<lb n="0612b24"/>實之體無二。故論云即是也。論依此等者。後。依體
<lb n="0612c01"/>立名也。謂心體寂滅。無有變改。從本<anchor xml:id="begd1e16647"/>已<anchor xml:id="endd1e16647"/>來。可軌則
<lb n="0612c02"/>故。名之為法。是體依聚故。名之為身。今依此體而
<lb n="0612c03"/>立覺名者。以顯法身。非是一向凝然寂滅無知無
<lb n="0612c04"/>覺也。又顯此覺。非是有為生滅之法。故約法身以
<lb n="0612c05"/>立。是則一體之上。寂故名法身。照故名本覺。所言
<lb n="0612c06"/>依者。但是依約之義。不同草木依根有苗分能所
<lb n="0612c07"/>也。亦不同依如來藏有生滅心有真妄也。此乃一
<lb n="0612c08"/>體真實。但約此體上靈照之義。便名本覺也。疏云
<lb n="0612c09"/>既是等者。法身之理。三乘教中。同許不生不滅。是
<lb n="0612c10"/>本有之法。既目此法為覺。是可為本。無性下。引證
<lb n="0612c11"/>本覺。即法身義也。以此宗中。理智無別。謂即理之
<lb n="0612c12"/>智。名為本覺。即智之理。名為法身。如珠即明。無二
<lb n="0612c13"/>無別。不同權宗為無為異。</p>
<lb n="0612c14"/>
<p id="pX45p0612c1401" rend="margin-left:1em">△二釋本覺名。</p>
<lb n="0612c15"/>
<p id="pX45p0612c1501">何以故。本覺義者。對始覺義說。以始覺者。即同本覺。</p>
<lb n="0612c16"/>
<p id="pX45p0612c1601" rend="margin-left:1em">【疏】何以故者。責其立名。責有二意。一云。上開章中。
<lb n="0612c17"/>直云覺義。何故今結。乃名本覺。二云。此中既云本
<lb n="0612c18"/>覺。何故上文但云覺耶。</p>
<lb n="0612c19"/>
<p id="pX45p0612c1901" rend="margin-left:1em">【記】責意有二者。但反覆成難。而實無二。故本疏云。
<lb n="0612c20"/>進退成難。</p>
<lb n="0612c21"/>
<p id="pX45p0612c2101" rend="margin-left:1em">【疏】本覺者。以對始故。說之為本。答初意也。又以本
<lb n="0612c22"/>覺隨染。生於始覺。還待此始覺。方名本覺。</p>
<lb n="0612c23"/>
<p id="pX45p0612c2301" rend="margin-left:1em">【記】本下。先。正釋責意二。初。辨名本覺所以。以對等
<lb n="0612c24"/>者。當知染法淨法。皆悉相待。今此且約對於新生。
<lb n="0613a01"/>立為本有。以始覺從修新生。本覺性自元有。由是
<lb n="0613a02"/>對始以立於本。</p>
<p id="pX45p0613a0207" type="inline" rend="margin-left:1em">又以下。約別義釋。前約對始名本。
<lb n="0613a03"/>今約生始名本。</p>
<p id="pX45p0613a0307" type="inline" rend="margin-left:1em">原其始覺。是本所生。內因熏習。外
<lb n="0613a04"/>假緣力。創然而有。故名為始。生於始故。名為本也。
<lb n="0613a05"/>苟無所生。亦不名本。如女生子。方得母稱。</p>
<lb n="0613a06"/>
<p id="pX45p0613a0601" rend="margin-left:1em">【疏】即同本者。以至心源時。始本無二相故。是故上
<lb n="0613a07"/>文但云其覺。答後意也。</p>
<p id="pX45p0613a0710" type="inline" rend="margin-left:1em">又此始覺。是本所成。還契
<lb n="0613a08"/>心源。融同一體。方名始覺故。</p>
<lb n="0613a09"/>
<p id="pX45p0613a0901" rend="margin-left:1em">【記】即下。次。辨但名覺之所以以始本既合。則無二
<lb n="0613a10"/>相。無二相故。但是一覺。故下文云。亦無始覺之異
<lb n="0613a11"/>以四相本來平等。同一覺故。</p>
<p id="pX45p0613a1112" type="inline" rend="margin-left:1em">又此下。約別義釋。前
<lb n="0613a12"/>是辨一覺所以。此即辨始覺所以。意謂此始覺者。
<lb n="0613a13"/>以依本起始。始還同本。故名始覺。以始得無念之
<lb n="0613a14"/>覺。名真始覺也。<anchor xml:id="begd1e16759"/>已<anchor xml:id="endd1e16759"/>前雖亦名始覺。以未離念。猶名
<lb n="0613a15"/>不覺。或立相似隨分等名。至此念盡。<anchor xml:id="begd1e16768"/>已<anchor xml:id="endd1e16768"/>覺初相。故
<lb n="0613a16"/>名始覺。是知直待合同本覺心源。故名究竟覺。智
<lb n="0613a17"/>淨相等。並同是始覺也。</p>
<lb n="0613a18"/>
<p id="pX45p0613a1801" rend="margin-left:1em">【疏】問。若始覺異本。則不成始。若始同本。即無始覺
<lb n="0613a19"/>之異。如何說言對始名本。答。今在生滅門中。約隨
<lb n="0613a20"/>染義。形本不覺。說為始覺。而實始覺至心源時。染
<lb n="0613a21"/>緣既盡。始本不殊。平等絕言。即真如門攝也。故本
<lb n="0613a22"/>覺之名。在生滅門中。非真如門也。</p>
<lb n="0613a23"/>
<p id="pX45p0613a2301" rend="margin-left:1em">【記】問下。次。問答通妨。異不成始者。以前文云。是本
<lb n="0613a24"/>所成故。融同本體。方名始覺故。</p>
<p id="pX45p0613a2413" type="inline" rend="margin-left:1em">同不成始者。以前
<lb n="0613b01"/>云。至心源時。始本無二。平等一相。無所待故。既而
<lb n="0613b02"/>同異二俱不立。如何說言對始立本耶。此問因次
<lb n="0613b03"/>前疏文中來。</p>
<p id="pX45p0613b0306" type="inline" rend="margin-left:1em">答意。昔日不覺而今始覺。若窮其體
<lb n="0613b04"/>與本不殊。就生滅門相待義邊。得名始本也。</p>
<p id="pX45p0613b0418" type="inline" rend="margin-left:1em">形本
<lb n="0613b05"/>不覺者。形本覺故立為始。形不覺故立為覺也。若
<lb n="0613b06"/>至心源。<anchor xml:id="begd1e16817"/>已<anchor xml:id="endd1e16817"/>屬真如門攝。不同前難。而實始覺等者。
<lb n="0613b07"/>無不覺之染緣可形待。故無覺名。與本平等不殊。
<lb n="0613b08"/>故無始名。但名真如。不名始本覺也。由是真如門
<lb n="0613b09"/>中。<anchor xml:id="begd1e16830"/>但<anchor xml:id="endd1e16830"/>顯於體。不顯相用故本覺下。結成可知。</p>
<lb n="0613b10"/>
<p id="pX45p0613b1001" rend="margin-left:1em">△次始覺。</p>
<lb n="0613b11"/>
<p id="pX45p0613b1101">始覺義者。</p>
<p id="pX45p0613b1105" type="inline">依本覺故。而有不覺。依不覺故。說有始覺。</p>
<lb n="0613b12"/>
<p id="pX45p0613b1201" rend="margin-left:1em">【疏】始覺句。牒名。</p>
<p id="pX45p0613b1207" type="inline" rend="margin-left:1em">依下。明起始覺之所由也。依本覺
<lb n="0613b13"/>有不覺者。謂即此心體。隨無明緣。動作妄念也。依
<lb n="0613b14"/>不覺有始覺者。本覺內熏力故。漸有微覺厭求。乃
<lb n="0613b15"/>至究竟。還同本覺。故下文云。本覺隨染生智淨相
<lb n="0613b16"/>者。即此始覺也。</p>
<p id="pX45p0613b1607" type="inline" rend="margin-left:1em">此文意明本覺成不覺。不覺成始
<lb n="0613b17"/>覺。始覺同本覺。以同本覺故。則無不覺。無不覺故。
<lb n="0613b18"/>則無始覺。無始覺故。則無本覺。無本覺故。平等平
<lb n="0613b19"/>等。離言絕慮。是故佛果圓融。翛然無寄。尚無始本
<lb n="0613b20"/>之殊。況有三身之異。但隨物心現。故說報化之用。
<lb n="0613b21"/>下文顯之。</p>
<lb n="0613b22"/>
<p id="pX45p0613b2201" rend="margin-left:1em">【記】始下。初。別解文義。明起等者。正明始覺。文雖在
<lb n="0613b23"/>後。轉推其源。元因本覺。</p>
<p id="pX45p0613b2310" type="inline" rend="margin-left:1em">由迷不覺。方有妄念。妄念
<lb n="0613b24"/>即不覺也。前云。依如來藏有生滅心。後云。依覺故
<lb n="0613c01"/>迷等。如依不睡人有睡人也。</p>
<p id="pX45p0613c0112" type="inline" rend="margin-left:1em">依不覺有始覺。如依
<lb n="0613c02"/>睡人方有覺人也。</p>
<p id="pX45p0613c0208" type="inline" rend="margin-left:1em">本覺內熏等者。下云。以有真如
<lb n="0613c03"/>法故。能熏習無明。以熏習故。則令妄心。厭生死苦。
<lb n="0613c04"/>樂求涅槃等。</p>
<p id="pX45p0613c0406" type="inline" rend="margin-left:1em">究竟同本者。下云。而實無有始覺之
<lb n="0613c05"/>異。本來平等。同一覺故。</p>
<p id="pX45p0613c0510" type="inline" rend="margin-left:1em">故下文云。引證。即隨染本
<lb n="0613c06"/>覺中文。斯則本覺離染初淨。便名始覺。</p>
<p id="pX45p0613c0616" type="inline" rend="margin-left:1em">此文下。二。
<lb n="0613c07"/>通辨論意。此如好人成睡人。睡人成覺人。覺人成
<lb n="0613c08"/>好人。顯展轉成立也。</p>
<p id="pX45p0613c0809" type="inline" rend="margin-left:1em">以同下。明展轉泯絕也。如以
<lb n="0613c09"/>覺人同好人故。即無睡人。無睡人故。即無覺人。無
<lb n="0613c10"/>覺人故。即無好人。無好人故。平等平等。亦不可言。</p>
<lb n="0613c11"/>
<p id="pX45p0613c1101" rend="margin-left:1em">平等者。無始本異故。再言之者。亦有二意。一則始
<lb n="0613c12"/>覺與本覺平等。始即本故。本覺與不覺平等。不覺
<lb n="0613c13"/>即本覺故。二即始本不覺。竟無差別。本自平等。又
<lb n="0613c14"/>差別平等。亦復平等。</p>
<p id="pX45p0613c1409" type="inline" rend="margin-left:1em">離言者。欲言始覺。體同本故。
<lb n="0613c15"/>欲言本覺。無所對故。欲言不覺。體即覺故。言之不
<lb n="0613c16"/>及。故云離言。以離言故。無相可得。心行處滅。故云
<lb n="0613c17"/>絕慮。此即泯同真如門也。</p>
<p id="pX45p0613c1711" type="inline" rend="margin-left:1em">是故下。結示也。圓融者。
<lb n="0613c18"/>圓攝染淨覺與不覺。融歸一體。</p>
<p id="pX45p0613c1813" type="inline" rend="margin-left:1em">清虗無累。故曰翛
<lb n="0613c19"/>然。</p>
<p id="pX45p0613c1902" type="inline" rend="margin-left:1em">迷。覺。中道。一不住著。故名無寄。</p>
<p id="pX45p0613c1914" type="inline" rend="margin-left:1em">況有三身異者。
<lb n="0613c20"/>以三身由始本所成。始本既不安立。豈有三身之
<lb n="0613c21"/>殊。此揀權教。定說三身差別。於中分為無為別。及
<lb n="0613c22"/>三常之異也。</p>
<p id="pX45p0613c2206" type="inline" rend="margin-left:1em">但隨下。釋疑也。或曰。下說不思議業
<lb n="0613c23"/>相。緣熏習鏡。報身應身。又云。無明盡。有不思議業。
<lb n="0613c24"/>能現十方。利益眾生。此豈非報化之用。何言無三
<lb n="0614a01"/>身耶。故此釋之。但約機見有異。名為報化之身。若
<lb n="0614a02"/>約果海。實無身說。下文顯者。即真如用大文云。諸
<lb n="0614a03"/>佛如來。唯是法身智相之身。第一義諦。無有世諦
<lb n="0614a04"/>可見之法。<anchor xml:id="begd1e16974"/>但<anchor xml:id="endd1e16974"/>隨眾生見聞得益。故說為用。</p>
<lb n="0614a05"/>
<p id="pX45p0614a0501" rend="margin-left:1em">△二廣明本始二覺
(二)
。初始覺。二本覺。</p>
<p id="pX45p0614a0516" type="inline" rend="margin-left:1em">初始覺
<lb n="0614a06"/>
(三)
。初總標因果二覺。二廣寄四相釋成。三結明始
<lb n="0614a07"/>不異本。</p>
<lb n="0614a08"/>
<p id="pX45p0614a0801" rend="margin-left:1em">【記】始覺者。亦可前略明始覺體。今廣明始覺相。後
<lb n="0614a09"/>始不異本。即結相同體也。</p>
<lb n="0614a10"/>
<p id="pX45p0614a1001" rend="margin-left:1em">△初總標因果二覺。</p>
<lb n="0614a11"/>
<p id="pX45p0614a1101">又以覺心源故。名究竟覺。不覺心源故。非究竟覺。</p>
<lb n="0614a12"/>
<p id="pX45p0614a1201" rend="margin-left:1em">【疏】心源者。染心之源。謂性淨也。又麤相之源。謂生
<lb n="0614a13"/>相也。究竟者。始覺道圓。同於本覺故也。此在佛地。
<lb n="0614a14"/>非究竟者。不了其源。始未同本故也。此在金剛<anchor xml:id="begd1e17021"/>已<anchor xml:id="endd1e17021"/>
<lb n="0614a15"/>還。</p>
<lb n="0614a16"/>
<p id="pX45p0614a1601" rend="margin-left:1em">【記】染心者。即六染心。性淨者。即如來藏。以汙淨成
<lb n="0614a17"/>染。故說淨為染源。故下文云。是心從本以來。自性
<lb n="0614a18"/>清淨。而有無明。為無明所染。有其染心。麤相者。即
<lb n="0614a19"/>轉現二相并六麤等。轉現。亦是細中之麤。並為麤
<lb n="0614a20"/>相。生相。即業相。妄中最細者。以麤從細生。故說細
<lb n="0614a21"/>為麤源。故下文云。麤中之細。細中之麤。菩薩境界。
<lb n="0614a22"/>細中之細。是佛境界。然心源之言。疏中兩解。初解
<lb n="0614a23"/>依士釋。次解依士持業二釋俱通。或可淨心即源。
<lb n="0614a24"/>持業釋。此解與疏初解。俱約所證之極。疏之次解。
<lb n="0614b01"/>是約所斷之極。斯則心源二字。通於真妄。覺之一
<lb n="0614b02"/>字。即是始覺。始覺至於生相。生相足以斷除。始覺
<lb n="0614b03"/>至於性淨。性淨足以冥合。故下文云。覺
(始覺)
心
(性淨)
初
<lb n="0614b04"/>起
(生相)
。心
(冥合)
無初相
(斷除)
。以遠離微細念
(上所斷者)
故。得見
<lb n="0614b05"/>心性。心即常住
(上能合者)
。名究竟覺
(能所合<anchor xml:id="begd1e17087"/>已<anchor xml:id="endd1e17087"/>。別立此名)
。始覺道
<lb n="0614b06"/>圓者。道。即因義。至此位中。因滿成果。無始本異。名
<lb n="0614b07"/>究竟覺。即佛地也。不了等者。有生相等之所隔故。
<lb n="0614b08"/>金剛等者。金剛喻定無間<anchor xml:id="begd1e17101"/>已<anchor xml:id="endd1e17101"/>還。乃至一切異生。即
<lb n="0614b09"/>下文隨分。相似。及不覺等。是也。斯則究竟是果。非
<lb n="0614b10"/>究竟是因也。</p>
<lb n="0614b11"/>
<p id="pX45p0614b1101" rend="margin-left:1em">△二廣寄四相釋成。</p>
<lb n="0614b12"/>
<p id="pX45p0614b1201" rend="margin-left:1em">【疏】前三相。釋上不究竟覺。後一相。釋上究竟覺。</p>
<lb n="0614b13"/>
<p id="pX45p0614b1301" rend="margin-left:1em">【記】前三者。即滅異住。覺此三相<anchor xml:id="begd1e17124"/>已<anchor xml:id="endd1e17124"/>還。名不究竟。後
<lb n="0614b14"/>一。即生相。此一相盡。故名究竟。此約反流。故生相
<lb n="0614b15"/>居後。若約順海。則滅相為後。</p>
<lb n="0614b16"/>
<p id="pX45p0614b1601" rend="margin-left:1em">△文二。初正寄四相顯其四位。二引經釋成心源
<lb n="0614b17"/>無念。</p>
<p id="pX45p0614b1703" type="inline" rend="margin-left:1em">初正寄四相顯其四位。</p>
<lb n="0614b18"/>
<p id="pX45p0614b1801" rend="margin-left:1em">【疏】此中文意。將四相麤細。寄顯反流四位。以明始
<lb n="0614b19"/>覺分齊。</p>
<lb n="0614b20"/>
<p id="pX45p0614b2001" rend="margin-left:1em">【記】此下。疏總敘意。文分為七。今初。略標大意。麤則
<lb n="0614b21"/>滅相。細則生相。中間相望。互通麤細。寄顯等者。寄
<lb n="0614b22"/>托四種塵勞相上。顯明始覺功力分齊。是則約所
<lb n="0614b23"/>覺之麤細。辨能覺之淺深也。四位者。此同圓覺凡。
<lb n="0614b24"/>賢。聖。果。之四。或開為五位。即資糧。加行。通達。修習。
<lb n="0614c01"/>究竟也。或合為三。謂信行。淨心。究竟也。廣即五十
<lb n="0614c02"/>二位。</p>
<lb n="0614c03"/>
<p id="pX45p0614c0301" rend="margin-left:1em">【疏】然此四相。約真心隨熏麤細差別。寄說為四。非
<lb n="0614c04"/>約一剎那心明四相也。</p>
<lb n="0614c05"/>
<p id="pX45p0614c0501" rend="margin-left:1em">【記】然下。二。料揀四相。意顯真心。隨無明熏。從細至
<lb n="0614c06"/>麤。從惑至業。寄此惑業之上。說為四義。乃是一期
<lb n="0614c07"/>之四相也。非約等者。剎那之中。雖具四相。非今所
<lb n="0614c08"/>辨。故乃揀之。</p>
<lb n="0614c09"/>
<p id="pX45p0614c0901" rend="margin-left:1em">【疏】今以二門略辨。一。總明。二。別說。</p>
<lb n="0614c10"/>
<p id="pX45p0614c1001" rend="margin-left:1em">【記】今下。三。正釋本義二。初。標列。如文。</p>
<lb n="0614c11"/>
<p id="pX45p0614c1101" rend="margin-left:1em">【疏】總者。原夫心性離念。無生無滅。而有無明迷自
<lb n="0614c12"/>心體。違寂靜性。鼓動起念。有生滅四相。是故由無
<lb n="0614c13"/>明風力。能令心體生住異滅。從細至麤。</p>
<p id="pX45p0614c1316" type="inline" rend="margin-left:1em">經云。佛性
<lb n="0614c14"/>隨流。成種種味等。又經云。即此法身。為煩惱之所
<lb n="0614c15"/>漂動。往來生死。名為眾生。此下文云。自性清淨心。
<lb n="0614c16"/>因無明風動等。今就此義以明四相。既鼓靜令動。
<lb n="0614c17"/>遂有微著不同。先後際異。就彼先際最微。名為生
<lb n="0614c18"/>相。乃至後際最麤。名為滅相。故佛性論云。一切有
<lb n="0614c19"/>為法。約前際與生相相應。約後際與滅相相應。約
<lb n="0614c20"/>中際與住異相相應也。</p>
<lb n="0614c21"/>
<p id="pX45p0614c2101" rend="margin-left:1em">【記】總下。次。詳釋二。初。總三。先。總敘起妄二。初。正敘。
<lb n="0614c22"/>原。鞠窮義。夫。語辭。謂窮此四相之由。本因迷心所
<lb n="0614c23"/>成也。或二字俱是發語之端。心性下。敘所迷心體。
<lb n="0614c24"/>即真如門。如前文云。所謂心性不生不滅。乃至離
<lb n="0615a01"/>心緣相等。而有下。明迷成生滅。即生滅門。如前云。
<lb n="0615a02"/>依如來藏故。有生滅心等。經云下。二。引證。初即涅
<lb n="0615a03"/>槃。</p>
<p id="pX45p0615a0302" type="inline" rend="margin-left:1em">又經。即法身不增不減經。彼云。即此法身。為過
<lb n="0615a04"/>於恒河沙無邊煩惱所纏。從無始世來。隨順世間
<lb n="0615a05"/>波浪漂流。往來生死。名為眾生。此下下。即隨染本
<lb n="0615a06"/>覺中文。今下。二。就配四相。如文。</p>
<p id="pX45p0615a0613" type="inline" rend="margin-left:1em">佛性下。三。引論釋
<lb n="0615a07"/>成。彼論所說。一一有為。莫不皆為四相所遷。以證
<lb n="0615a08"/>今論一期四相。</p>
<lb n="0615a09"/>
<p id="pX45p0615a0901" rend="margin-left:1em">【疏】別說者。對彼下文約位別分。生相有一。住相有
<lb n="0615a10"/>四。異相有二。滅相還一。</p>
<lb n="0615a11"/>
<p id="pX45p0615a1101" rend="margin-left:1em">【記】別下。二。別二。初。略配。下文約位等者。即將此覺
<lb n="0615a12"/>四相位。但對下六染文。便知此四別分。各成多少
<lb n="0615a13"/>不等。如下文云。一者。執相應染。依二乘解脫。及信
<lb n="0615a14"/>相應地遠離。即是此云。如二乘觀智。初發意菩薩
<lb n="0615a15"/>等。覺於念異。念無異相等。又下文云。二者。不斷相
<lb n="0615a16"/>應染。依信相應地。修學方便。漸漸能捨。得淨心地。
<lb n="0615a17"/>究竟離故。乃至五者。能見心不相應染。依心自在
<lb n="0615a18"/>地能離故。此上四染。即是此云。如法身菩薩。覺於
<lb n="0615a19"/>念住。念無住相等。又下文云。六者。根本業不相應
<lb n="0615a20"/>染。依菩薩盡地。得入如來地能離故。即是此云。如
<lb n="0615a21"/>菩薩地盡。滿足方便。一念相應。覺心初起。心無初
<lb n="0615a22"/>相等。以此對彼。足見四相別分之義。但以彼約淨
<lb n="0615a23"/>智翻染。一向就煩惱道說。故不說於滅相。今文約
<lb n="0615a24"/>覺起始終具論。故總明四相也。準海東疏配。生相
<lb n="0615b01"/>有三。三細也。住相四。即七識四惑。異相六。即根本
<lb n="0615b02"/>六煩惱。滅相有七。即身三口四。然彼所說。法體即
<lb n="0615b03"/>同。但開合有異。今疏即就當論所辨。以要順宗故。
<lb n="0615b04"/>無以棄近而就遠也。</p>
<lb n="0615b05"/>
<p id="pX45p0615b0501" rend="margin-left:1em">【疏】生相一者。名為業相。謂由無明。不覺心動。雖有
<lb n="0615b06"/>起滅。而相見未分。以無明力故。轉彼淨心。至此最
<lb n="0615b07"/>微。名為生相。甚深微細。唯佛能知。下文云。依無明
<lb n="0615b08"/>所起識者。乃至唯佛能知故。即下文三細中初一。
<lb n="0615b09"/>及六染中後一。五意中第一。此等並同此生相攝。</p>
<lb n="0615b10"/>
<p id="pX45p0615b1001" rend="margin-left:1em">【記】生下。二。廣釋四。初。生。業相者。標名。謂由下。釋相。</p>
<lb n="0615b11"/>
<p id="pX45p0615b1101" rend="margin-left:1em">以無明下。結成。表此先無。故名生相。甚深下。別歎。</p>
<lb n="0615b12"/>
<p id="pX45p0615b1201" rend="margin-left:1em">下文下。引證。即生滅四緣中文。</p>
<p id="pX45p0615b1213" type="inline" rend="margin-left:1em">即下文下。類攝。初
<lb n="0615b13"/>一。即業相。後一。即根本業不相應染。第一。即業識。
<lb n="0615b14"/>此等下。都結。但以所說為門不同。而法體是一。故
<lb n="0615b15"/>皆攝之。為門不同者。九相是明不覺。五意六染。是
<lb n="0615b16"/>明生滅因緣。但五意是生因緣。六染是滅因緣也。
<lb n="0615b17"/>由義異故。名字不同。及說處亦別。以體同故。故通
<lb n="0615b18"/>攝也。下諸段標釋結攝。例此。</p>
<lb n="0615b19"/>
<p id="pX45p0615b1901" rend="margin-left:1em">【疏】住相四者。一名轉相。謂由無明力。不覺前動相
<lb n="0615b20"/>即無動故。轉成能見。二名現相。謂由無明。依前能
<lb n="0615b21"/>見。不了無相。遂令境界妄現。此二及初。並在賴耶
<lb n="0615b22"/>位中。屬不相應心。三名智相。謂由無明。迷前自心
<lb n="0615b23"/>所現之境。妄起分別染淨之相。故云智也。四名相
<lb n="0615b24"/>續相。謂由無明。不了前所分別。空無所有。更復起
<lb n="0615c01"/>念。相續不斷。此二並在分別事識細分之位。屬相
<lb n="0615c02"/>應心。無明與前生相和合。轉彼淨心。乃至此位。行
<lb n="0615c03"/>相猶細。法執堅住。名為住相。下文三細中後二。及
<lb n="0615c04"/>六麤中初二。并五意中後四。亦六染中中四。此等
<lb n="0615c05"/>並同是此住相攝。</p>
<lb n="0615c06"/>
<p id="pX45p0615c0601" rend="margin-left:1em">【記】住下。二。住。</p>
<p id="pX45p0615c0606" type="inline" rend="margin-left:1em">此二等者。<anchor xml:id="begd1e17378"/>已<anchor xml:id="endd1e17378"/>上三細。是三不相應心。
<lb n="0615c07"/>屬於本識。此二並在等者。此是麤中之細。屬於事
<lb n="0615c08"/>識。無明等者。結成也。確然不改。故名堅住。</p>
<p id="pX45p0615c0817" type="inline" rend="margin-left:1em">後二。即
<lb n="0615c09"/>轉相。現相。初二。即智相。相續相。後四。即轉識。現識。
<lb n="0615c10"/>智識。相續識。中四。即能見心不相應染。所現色不
<lb n="0615c11"/>相應染。分別智相應染。不斷相應染。</p>
<lb n="0615c12"/>
<p id="pX45p0615c1201" rend="margin-left:1em">【疏】異相二者。一。執取相。二。計名字相。謂此無明。迷
<lb n="0615c13"/>前染淨違順之法。更起貪瞋人我見愛。執相計名。
<lb n="0615c14"/>取著轉深。此在事識麤分之位。無明前與住相和
<lb n="0615c15"/>合。轉彼淨心。令至此位。行相稍麤。發動身口。令其
<lb n="0615c16"/>造業。名為異相。下文六麤中中二。及六染中初一。
<lb n="0615c17"/>并五意中後意識。此等並同是此異相攝。</p>
<lb n="0615c18"/>
<p id="pX45p0615c1801" rend="margin-left:1em">【記】異下。三。異。此在等者。此二是麤中之麤。屬於事
<lb n="0615c19"/>識。無明等者。惑妄麤顯。能發身口貪瞋等別。故名
<lb n="0615c20"/>異相。中二者。即執取。計名。初一。即執相應染。以合
<lb n="0615c21"/>二相為一染故。意識。即意之識。</p>
<lb n="0615c22"/>
<p id="pX45p0615c2201" rend="margin-left:1em">【疏】滅相一者。名起業相。謂此無明。不了善惡二業。
<lb n="0615c23"/>定招苦樂二報。故廣對諸緣。造集諸業。依業受果。
<lb n="0615c24"/>滅前異心。令墮諸趣。以無明力。轉彼淨心。至此後
<lb n="0616a01"/>際。行相最麤。極至於此。周盡之終。名為滅相。下文
<lb n="0616a02"/>六麤中第五相。是也。以果報非可斷故。不論第六
<lb n="0616a03"/>相也。</p>
<lb n="0616a04"/>
<p id="pX45p0616a0401" rend="margin-left:1em">【記】滅下。四。滅。</p>
<p id="pX45p0616a0406" type="inline" rend="margin-left:1em">滅前異心者。謂惑至此終極。入於業
<lb n="0616a05"/>道也。如小乘滅相。滅現在心令入過去。以無明等
<lb n="0616a06"/>者。從微至著。起惑造業。業因既成。必招來果。一期
<lb n="0616a07"/>事畢。故名周盡。以周盡故。故言滅相。非謂從此不
<lb n="0616a08"/>起煩惱。如人謀事。緣備事遂。名為周盡。第五。即起
<lb n="0616a09"/>業相。</p>
<p id="pX45p0616a0903" type="inline" rend="margin-left:1em">以果下。或問曰。生等四相。於九相中。<anchor xml:id="begd1e17456"/>已<anchor xml:id="endd1e17456"/>攝前
<lb n="0616a10"/>八。何故不攝業繫苦耶。故此釋之。意云。因則未造
<lb n="0616a11"/>者不造。<anchor xml:id="begd1e17466"/>已<anchor xml:id="endd1e17466"/>造者轉滅。即有可斷之義。若至果報<anchor xml:id="begd1e17472"/>已<anchor xml:id="endd1e17472"/>
<lb n="0616a12"/>當受處。即不可斷。如<anchor xml:id="begd1e17481"/>已<anchor xml:id="endd1e17481"/>至地獄。必須受也。故佛令
<lb n="0616a13"/>知苦斷集。不令斷苦。是斯意也。故今文中。廢置不
<lb n="0616a14"/>說。</p>
<p id="pX45p0616a1402" type="inline" rend="margin-left:1em">第六。即六麤之最後一相也。</p>
<lb n="0616a15"/>
<p id="pX45p0616a1501" rend="margin-left:1em">【疏】是故三界四相。唯一夢心。皆因根本無明之力。
<lb n="0616a16"/>故經云。無明住地。其力最大。此論下文當知無明。
<lb n="0616a17"/>能生一切染法。此之謂也。</p>
<lb n="0616a18"/>
<p id="pX45p0616a1801" rend="margin-left:1em">【記】是下。四。總結前說。唯一夢心。喻也。如有一人
(真如)
。
<lb n="0616a19"/>忽然睡著
(無明)
。作夢
(業相)
。見
(轉相)
種種事
(現相)
。起心分別
(智相)
。
<lb n="0616a20"/>念念無間
(相續)
。於其違順。深生取著
(執取)
。為善為惡。是
<lb n="0616a21"/>親是疎
(計名)
。於善於親。則種種惠利。於惡於疎。則種
<lb n="0616a22"/>種陵損
(起業)
。或有報恩受樂。或遭報怨受苦
(業繫苦相)
。忽
<lb n="0616a23"/>然覺來。上事都遣。當知此事。唯一夢心。皆因等者。
<lb n="0616a24"/>法也。九相之興。皆依此力。如依於睡。有諸夢事。經
<lb n="0616b01"/>云下。引證。勝鬘經也。彼云。如是無明住地力。於有
<lb n="0616b02"/>愛數四住地。無明住地。其力最大。大論云。譬如大
<lb n="0616b03"/>地有勝力故。持四重擔。故名住地。一。大海。二。諸山。
<lb n="0616b04"/>三。草木。四。眾生。無明亦爾。於五住地中。此最難除。
<lb n="0616b05"/>故知力大。下文。即九相末都結之文。</p>
<lb n="0616b06"/>
<p id="pX45p0616b0601" rend="margin-left:1em">【疏】雖復從微至著。辨四相階降。然其始終。竟無前
<lb n="0616b07"/>後。總此四相以為一念。謂麤細鎔融。唯是一心。故
<lb n="0616b08"/>說俱時而有。皆無自立也。</p>
<lb n="0616b09"/>
<p id="pX45p0616b0901" rend="margin-left:1em">【記】雖下。五。據理融攝。先。縱牒前文。謂細不是麤。惑
<lb n="0616b10"/>不是業。法執非我執。本識非事識。前位異後位。故
<lb n="0616b11"/>云階降。然其下。攝彼麤細差別以為一念。所言一
<lb n="0616b12"/>念相兩意。一則<anchor xml:id="begd1e17588"/>但<anchor xml:id="endd1e17588"/>是一無明之念。二則一剎那之
<lb n="0616b13"/>念。且如一人。忽逢一怨。便行殺害
(念業)
。如以為張人
<lb n="0616b14"/>王人
(計名)
。定言於我有怨
(執取)
。惡心無間
(相續)
。分別是怨
<lb n="0616b15"/>非親
(智相)
。彼為所見
(現相)
。<anchor xml:id="begd1e17620"/>已<anchor xml:id="endd1e17620"/>為能見
(轉相)
。心念起動
(業相)
。即
<lb n="0616b16"/>於一念之中。八相具足。然於二義中。正唯前義。亦
<lb n="0616b17"/>可一念者。即一心也。故下文云。一念相應。即無念
<lb n="0616b18"/>之一念也。謂麤下。出所以。或問曰。既有麤細前後
<lb n="0616b19"/>等差。何得說為一念。故此釋也。謂雖有麤細等差。
<lb n="0616b20"/>唯是一心而作。豈有心在滅相。而生相中無心。若
<lb n="0616b21"/>言無者。生何所依。亦不可分此一心以應四相。既
<lb n="0616b22"/>心不可分。復無前後。如何四相得有前後耶。如人
<lb n="0616b23"/>是一。夢種種事。夢事雖多。即無前後。故說下。引證。
<lb n="0616b24"/>即始覺末文。正云。而實無有始覺之異。以四相俱
<lb n="0616c01"/>時而有。皆無自立。本來平等。同一覺故。</p>
<lb n="0616c02"/>
<p id="pX45p0616c0201" rend="margin-left:1em">【疏】然未窮源者。隨位淺深。覺有前後。達心源者。一
<lb n="0616c03"/>念四相。俱時而知。經云。菩薩知終不知始。唯佛如
<lb n="0616c04"/>來。始終俱知。始者。謂生相也。終者。謂餘相乃至滅
<lb n="0616c05"/>相也。</p>
<lb n="0616c06"/>
<p id="pX45p0616c0601" rend="margin-left:1em">【記】然下。六。決通伏難。或云。既四相同時。何故覺者
<lb n="0616c07"/>有其前後。故此釋之。達心下。以了四相同依心者。
<lb n="0616c08"/>方得俱時而知也。如人夢中說夢。漸漸而知。或至
<lb n="0616c09"/>覺來。方可併悟。斯乃得失在人。不應疑法。經云下。
<lb n="0616c10"/>引證。始者下。轉釋所引。並可知。</p>
<lb n="0616c11"/>
<p id="pX45p0616c1101" rend="margin-left:1em">【疏】即因無明不覺之力。起生相等種種夢念。動其
<lb n="0616c12"/>心源。轉至滅相。長眠三界。流轉六趣。今因本覺不
<lb n="0616c13"/>思議熏力。起猒求心。又因真如所流聞熏教法。熏
<lb n="0616c14"/>於本覺。以體用同融。領彼聞熏。益性解力。損無明
<lb n="0616c15"/>能。漸向心源。始息滅相。終息生相。朗然大悟。覺了
<lb n="0616c16"/>心源。本無所動。今無始靜。平等平等。無始覺之異。
<lb n="0616c17"/>如經所說夢渡大河喻等。大意如此。</p>
<lb n="0616c18"/>
<p id="pX45p0616c1801" rend="margin-left:1em">【記】既下。七。結成始覺二。初。順流釋所覺。所覺。即不
<lb n="0616c19"/>覺也。種種夢念。即煩惱障。轉至滅相。即業障。長眠
<lb n="0616c20"/>下。即報障。既三障所覆。殊不覺知。無始至今。未曾
<lb n="0616c21"/>覺悟。故云長眠。三界。即依報。六趣。謂正報。於此六
<lb n="0616c22"/>中。數數歸往。故名為趣。</p>
<p id="pX45p0616c2210" type="inline" rend="margin-left:1em">今因下。二。反流釋能覺。能
<lb n="0616c23"/>覺。即始覺二。初。明覺起因緣。本覺熏者。內因熏也。
<lb n="0616c24"/>覺力冥熏。微妙叵測。名不思議。本覺是體。熏令猒
<lb n="0617a01"/>求是用。此即內因體用也。又因下。明外緣熏力。真
<lb n="0617a02"/>如是體。所流教法是用。此即外緣體用也。梁攝論
<lb n="0617a03"/>說。從清淨法界。流出正體智。正體智流出後得智。
<lb n="0617a04"/>後得智流出大悲心。大悲心流出十二分教。清淨
<lb n="0617a05"/>法界。即是真如。聞熏等者。謂以聞慧熏得真流之
<lb n="0617a06"/>教。反資覺性。令彼有力。是則本覺所流教法。還即
<lb n="0617a07"/>熏於本覺。以體下。二。顯覺起功用。即指前內外熏
<lb n="0617a08"/>力。能起始覺也。體同。即外緣之體與內因體。無二
<lb n="0617a09"/>相故。即真如同本覺也。用融。即外緣教法與內猒
<lb n="0617a10"/>求。二相通和。無有違拒也。領彼等者。正顯同融之
<lb n="0617a11"/>相。若不同融。即不領受。以領彼故。遂能資益。內熏
<lb n="0617a12"/>覺性。起始覺之解。解力既增。無明力劣。故得反流。
<lb n="0617a13"/>漸向心源也。始息下。明其漸向之義。從初信位。止
<lb n="0617a14"/>其造惡。次了我空。漸斷法執。覺至本識。窮了生相。
<lb n="0617a15"/>纖塵既盡。覺照獨存。故曰朗悟。即無明夢盡。成究
<lb n="0617a16"/>竟覺也。覺了等者。心源常湛。本自不動。動相既無。
<lb n="0617a17"/>對誰云面。下云。覺心初起。心無初相故。又云。譬如
<lb n="0617a18"/>有人。迷東為西。方實不轉等。平等者。心無二相故。
<lb n="0617a19"/>再言者。平等之相。亦復平等故。或即本末平等。能
<lb n="0617a20"/>所平等。自他平等。以要言之。諸相待法。悉平等故。</p>
<lb n="0617a21"/>
<p id="pX45p0617a2101" rend="margin-left:1em">如經下。引證。華嚴經云。譬如有人。夢中見身。墮在
<lb n="0617a22"/>大河。為欲渡故。發大勇猛。施大方便。以大勇猛施
<lb n="0617a23"/>方便故。即便<g ref="CB00854"/>寤。既<g ref="CB00854"/>寤<anchor xml:id="begd1e17772"/>已<anchor xml:id="endd1e17772"/>。所作皆息。菩薩亦爾。
<lb n="0617a24"/>見眾生身。在四流中。為救度故。發大勇猛。起大精
<lb n="0617b01"/>進。以勇猛精進故。至不動地。既至此<anchor xml:id="begd1e17785"/>已<anchor xml:id="endd1e17785"/>。一切皆息。
<lb n="0617b02"/>二行相行。悉不現前。彼經意者。說此菩薩。從有相
<lb n="0617b03"/>有功用。入此地無相無功用。得無生忍。不見我及
<lb n="0617b04"/>眾生。菩提涅槃。生死煩惱故。二行俱息。以得法無
<lb n="0617b05"/>分別故。今此約究竟位。始覺同本。無相可覺。平等
<lb n="0617b06"/>平等。位雖不同。大意無異。故云大意亦如此也
(又此
<lb n="0617b07"/>大意一句。亦是通前總結敘意。揀非次後釋文也。詳之)
。</p>
<lb n="0617b08"/>
<p id="pX45p0617b0801" rend="margin-left:1em">△中又分二。先總徵。次別釋。</p>
<p id="pX45p0617b0812" type="inline" rend="margin-left:1em">先總徵。</p>
<lb n="0617b09"/>
<p id="pX45p0617b0901">此義云何。</p>
<lb n="0617b10"/>
<p id="pX45p0617b1001" rend="margin-left:1em">【疏】且總相攝前徵起也。</p>
<lb n="0617b11"/>
<p id="pX45p0617b1101" rend="margin-left:1em">【記】意問究竟與不究竟覺。約人約法。其義云何。此
<lb n="0617b12"/>則躡前總標之文而為徵問。</p>
<lb n="0617b13"/>
<p id="pX45p0617b1301" rend="margin-left:1em">△次別釋。</p>
<lb n="0617b14"/>
<p id="pX45p0617b1401" rend="margin-left:1em">【疏】正釋四相也。於中各為四段。一。能觀人。二。所觀
<lb n="0617b15"/>相。三。辨觀利益。四結觀分齊。對文詳之。</p>
<lb n="0617b16"/>
<p id="pX45p0617b1601" rend="margin-left:1em">△釋有四。一滅。二異。三住。四生。</p>
<p id="pX45p0617b1613" type="inline" rend="margin-left:1em">一滅。</p>
<lb n="0617b17"/>
<p id="pX45p0617b1701">如凡夫人。覺知前念起惡。故能止後念。令其不起。雖
<lb n="0617b18"/>復名覺。即是不覺故。</p>
<lb n="0617b19"/>
<p id="pX45p0617b1901" rend="margin-left:1em">【疏】凡夫者。一能觀人。位在十信。覺知下。二所觀相。
<lb n="0617b20"/>謂未入十信以前。廣造身口惡業而不覺知。今入
<lb n="0617b21"/>信<anchor xml:id="begd1e17863"/>已<anchor xml:id="endd1e17863"/>。能知惡業。定招苦報。故言覺知。此明覺於滅
<lb n="0617b22"/>相義也。故能下。三。辨觀利益。今既覺故。能不造惡。
<lb n="0617b23"/>止滅相也。雖復下。四結觀分齊。能知滅相。實是不
<lb n="0617b24"/>善。故不造惡。名為雖覺。而猶未知滅相是夢。故云
<lb n="0617c01"/>不覺。此但能止惡業。故云雖覺。未覺煩惱。故云不
<lb n="0617c02"/>覺。</p>
<lb n="0617c03"/>
<p id="pX45p0617c0301" rend="margin-left:1em">【記】一下。十信。即劫外凡夫。葢凡夫言。通至地前。今
<lb n="0617c04"/>此既能止惡。則非迷倒之類。未覺煩惱。又非十住
<lb n="0617c05"/>
<anchor xml:id="begd1e17891"/>已<anchor xml:id="endd1e17891"/>上。正在不定聚中。故云十信。二下。未入等者。且
<lb n="0617c06"/>明所覺滅相。未入信位迷倒之時。所行之行。唯惡
<lb n="0617c07"/>是從。身有三惡。謂殺盜婬。口有四惡。謂妄言。綺語。
<lb n="0617c08"/>惡口。兩舌。不了此業。定招苦果。以不知故。熾然造
<lb n="0617c09"/>作。斯則不識因果。罔知罪福之時也。今入等者。正
<lb n="0617c10"/>明能覺功用。信於善惡業緣。受報好醜。如聲響形
<lb n="0617c11"/>影。必無差忒故。覺滅相者。方知此相。過患如是。論
<lb n="0617c12"/>文但云覺起知惡。而無滅相之言。故疏對之。三下。
<lb n="0617c13"/>不造惡者。前念雖起。但是惑門。止後不生。終非業
<lb n="0617c14"/>道。意地既止。身口即不為也。四下。能知等者。但知
<lb n="0617c15"/>善惡之業不亡。不知無我無造。由是雖名為覺。即
<lb n="0617c16"/>是不覺。此約當位釋。此但下。約望後位釋。後位<anchor xml:id="begd1e17921"/>已<anchor xml:id="endd1e17921"/>
<lb n="0617c17"/>覺惑故。此位但覺於業。惑與覺義。敵體相翻。業與
<lb n="0617c18"/>始覺。猶非敵對。故但名名字覺。雖名名字覺。即是
<lb n="0617c19"/>不覺也。</p>
<lb n="0617c20"/>
<p id="pX45p0617c2001" rend="margin-left:1em">△二異。</p>
<lb n="0617c21"/>
<p id="pX45p0617c2101">如二乘觀智。初發意菩薩等。覺於念異。念無異相。以
<lb n="0617c22"/>捨麤分別執著相故。名相似覺。</p>
<lb n="0617c23"/>
<p id="pX45p0617c2301" rend="margin-left:1em">【疏】初發意等。三賢菩薩也。十解初心。名發心住。舉
<lb n="0617c24"/>初等後。以此菩薩。雖留惑故。不證人空。然於人空。
<lb n="0618a01"/>實得自在。故與二乘同一位論。覺於念異者。如上
<lb n="0618a02"/>所說二種異相。分別內外。計我我所。貪瞋見愛等。
<lb n="0618a03"/>此二種人。共了知故。明本淨心。為無明所眠。夢於
<lb n="0618a04"/>異相。起諸煩惱。而今漸與智慧相應。從異相夢而
<lb n="0618a05"/>得微覺。故云覺於異也。念無異相者。既能覺異相
<lb n="0618a06"/>之夢。彼所夢異相。永無所有也。以捨著者。釋上以
<lb n="0618a07"/>成觀益也。起貪瞋等。名麤分別。著違順境。名執著
<lb n="0618a08"/>相。以於異相夢覺。故能捨之。而猶眠在住相夢中。
<lb n="0618a09"/>故云相似覺。以此位中。菩薩未至證位。二乘不了
<lb n="0618a10"/>法空。故云相似覺。問。覺異相等。亦不覺後位。何不
<lb n="0618a11"/>亦立不覺之名。答。據覺前不覺後。亦得名不覺。故
<lb n="0618a12"/>下文乃至十地。皆名不覺。若約覺業不覺惑。止名
<lb n="0618a13"/>為不覺。即此文中以覺了惑。正敵對故。非同業
<lb n="0618a14"/>也。</p>
<lb n="0618a15"/>
<p id="pX45p0618a1501" rend="margin-left:1em">【記】初下。一能觀。問。論文何故不直言二乘而帶觀
<lb n="0618a16"/>智者。何謂也。答。二乘偏觀人空。菩薩雙觀二空。故
<lb n="0618a17"/>分大小之別。今但就其用人空觀同處為言。故得
<lb n="0618a18"/>合論。此則但約觀智力用。分同菩薩。而非全同。既
<lb n="0618a19"/>有不同而同之義。須言觀智。如或直言二乘者。恐
<lb n="0618a20"/>成濫失。</p>
<p id="pX45p0618a2004" type="inline" rend="margin-left:1em">十解。即十住之異名。彼名發心。此名發意。
<lb n="0618a21"/>名義俱同。等之一字。意該九住及與行向。故云後
<lb n="0618a22"/>也。留惑者。伏而未斷故。不證者。意為利生故。謂此
<lb n="0618a23"/>菩薩。悟真本有。達妄本空。隨順真如。修唯識觀。雙
<lb n="0618a24"/>伏二障。不起現行。但留種子。若準法相宗說。以止
<lb n="0618b01"/>觀力微。不斷隨眼。若依涅槃經。地前菩薩。依教起
<lb n="0618b02"/>行。不可思議。惑障不起。以悲願力。助惑潤業。受生
<lb n="0618b03"/>死身。六道教化。正當此義。若唯識論。初地<anchor xml:id="begd1e18017"/>已<anchor xml:id="endd1e18017"/>上悲
<lb n="0618b04"/>增菩薩。方有留惑之義。今此疏中。於三賢位而論
<lb n="0618b05"/>留惑者。以此是法性宗實教菩薩。根性猛利。初發
<lb n="0618b06"/>心時。便能頓了本性。達妄體空。順性修行諸波羅
<lb n="0618b07"/>蜜。趣理速疾。於惑自在。故於三賢便說留也。得自
<lb n="0618b08"/>在者。能入此觀。能伏此惑故。用觀既齊。故同一位。</p>
<lb n="0618b09"/>
<p id="pX45p0618b0901" rend="margin-left:1em">覺於下。二。所觀二。先。會通前釋。二種異者。執取計
<lb n="0618b10"/>名二相也。分別等者。於身內計我。於外計我所。於
<lb n="0618b11"/>中具含分別俱生。故云見愛。然於六根本中。除我
<lb n="0618b12"/>見是見惑。餘皆是愛。如常所論。</p>
<p id="pX45p0618b1213" type="inline" rend="margin-left:1em">此二等者。即二乘
<lb n="0618b13"/>三賢。同覺此相。俱能了知此我執故。明本下。次正
<lb n="0618b14"/>解本文。先明所覺異相。發起因緣。謂未起觀智時。
<lb n="0618b15"/>無明之念。與異相和合。起諸煩惱。熾然不息。殊不
<lb n="0618b16"/>覺知也。而今下。次明能覺異相觀照功用。謂於無
<lb n="0618b17"/>明念中。照察人我愛見有無道理。知此煩惱由無
<lb n="0618b18"/>明生。始了麤念。故云微覺。是覺念中之異義。念無
<lb n="0618b19"/>下。三。利益。既能等者。於無明中。如理照察人我
<lb n="0618b20"/>之體。了無所得。故云念無異相。斯則我空義也。以
<lb n="0618b21"/>捨下。四。結觀。心捨等者。一是釋前二異相。二則結
<lb n="0618b22"/>觀。例知。</p>
<p id="pX45p0618b2204" type="inline" rend="margin-left:1em">以於等者。以覺我空故。不起我執煩惱。故
<lb n="0618b23"/>云捨麤分別等。而猶下。釋相似。眠在住相等者。以
<lb n="0618b24"/>未能覺法執故。此乃通明二乘三賢。俱名似覺。以
<lb n="0618c01"/>此下。釋所以也。菩薩未證本分是似。二乘雖在自
<lb n="0618c02"/>乘。名為入證。以望大乘。但得我空。未證法空。亦名
<lb n="0618c03"/>未證。故同似覺。斯則望於初地證真。故此名似。問
<lb n="0618c04"/>中。引前為難。可知。答中。先縱。若約下。奪也。謂依覺
<lb n="0618c05"/>有不覺。不覺是惑。不覺與覺。是正敵對。轉依不覺
<lb n="0618c06"/>之惑。方始造業。業與覺義。猶隔一重。故非敵對。以
<lb n="0618c07"/>敵對故。名為似覺。非敵對故。名為不覺。其猶塵鏡
<lb n="0618c08"/>在匣。匣與鏡非正敵對。塵與鏡是正敵對也。此義
<lb n="0618c09"/>亦然。</p>
<lb n="0618c10"/>
<p id="pX45p0618c1001" rend="margin-left:1em">△三住。</p>
<lb n="0618c11"/>
<p id="pX45p0618c1101">如法身菩薩等。</p>
<p id="pX45p0618c1107" type="inline">覺於念住。念無住相。以離分別麤念
<lb n="0618c12"/>相故。名隨分覺。</p>
<lb n="0618c13"/>
<p id="pX45p0618c1301" rend="margin-left:1em">【疏】如句。初地證法身遍滿。乃至九地。悉同證得。皆
<lb n="0618c14"/>名法身菩薩也。覺於念住者。覺前四種住相。雖知
<lb n="0618c15"/>一切法唯是識故。不起心念麤執分別。然出觀後。
<lb n="0618c16"/>於自心所現法上。猶起染淨法執分別。明彼淨心。
<lb n="0618c17"/>為無明所眠。夢於住相。今與無分別智相應。從住
<lb n="0618c18"/>相夢而得覺悟。念無住相者。反照住相。竟無所有。</p>
<lb n="0618c19"/>
<p id="pX45p0618c1901" rend="margin-left:1em">以離下。異前人執及著外境。故今約心。但云分別。
<lb n="0618c20"/>又異後根本無明生相細念。故云麤念相也。此四
<lb n="0618c21"/>種住相中。於初地七地八地九地。各離一相。故云
<lb n="0618c22"/>離也。下文自當顯耳。雖於麤念住相而得覺悟。猶
<lb n="0618c23"/>自眠於生相夢中。覺道未圓。故云隨分。</p>
<lb n="0618c24"/>
<p id="pX45p0618c2401" rend="margin-left:1em">【記】如下。初。能觀。十地菩薩。皆證真如。依真如法為
<lb n="0619a01"/>自體故。名法身菩薩。以十地滿心。便成正覺。故此
<lb n="0619a02"/>位中。但標前九。覺於下。二所觀。亦二。先。會前釋。覺
<lb n="0619a03"/>前四種者。以此菩薩。於無明念中。次第覺於四種
<lb n="0619a04"/>住相。謂初地覺相續。從二地至七地覺智相。八地
<lb n="0619a05"/>覺現相。九地覺轉相。此四俱名為住相也。雖知等
<lb n="0619a06"/>者。意明此初地相續雖亡。二地去。智相等猶在。在
<lb n="0619a07"/>觀則無。出觀還有。雖不故意。任運如斯。以是俱生
<lb n="0619a08"/>修道惑故。今言覺於住者。但約在觀時。及後位說
<lb n="0619a09"/>也。亦可此文。通攝地前行相而說。意明在地前時。
<lb n="0619a10"/>信教修觀。知一切法。唯是識現。不起麤念分別執
<lb n="0619a11"/>著。此即<anchor xml:id="begd1e18167"/>已<anchor xml:id="endd1e18167"/>離前異相也。然未親證法空。至出觀後。
<lb n="0619a12"/>而於染淨法上。尚起法執分別。即相續相也。若至
<lb n="0619a13"/>初地。親證唯心境界。遠離二取分別隨眠。覺相續
<lb n="0619a14"/>相乃至見相。故云覺於念住。此則約於後位說也。
<lb n="0619a15"/>明彼下。次。解本文中。初。辨所覺住相生起因緣。謂
<lb n="0619a16"/>未覺之時。無明之念。與此住相和合。堅執而住。竟
<lb n="0619a17"/>無所改也。今與下。二。明能覺住相觀照功用。謂於
<lb n="0619a18"/>無明念中。照察法我。及能所心境有無道理。即轉
<lb n="0619a19"/>分別之心。成無分別智故。念無下。三利益。無明念
<lb n="0619a20"/>中。如理照察法我之體。了不可得。故云念無住相。
<lb n="0619a21"/>斯即法空義也。以下。四結觀。異前等者。揀異前後。
<lb n="0619a22"/>前云麤分別執著。今但云分別。故異前也。後云微
<lb n="0619a23"/>細念。今云麤念相。故異後也。此四下。明前九地所
<lb n="0619a24"/>覺四種住相多少不同。如上所配。此諸菩薩。以於
<lb n="0619b01"/>無明念中。各隨其分。以始覺力。離此念中四種相
<lb n="0619b02"/>也。然則前不離後。後兼離前。今且就別意。各指一
<lb n="0619b03"/>相也。</p>
<p id="pX45p0619b0303" type="inline" rend="margin-left:1em">下文。即生滅因緣六染中義。廣釋如彼。雖於
<lb n="0619b04"/>下。釋隨分。眠於生相等者。然今且約通意而指生
<lb n="0619b05"/>相。若別而言之。初地尚餘智等四相。二地至七地。
<lb n="0619b06"/>餘現等三相。八地餘轉生二相。九地餘生一相由。
<lb n="0619b07"/>是隨其智力。覺彼多少不同。故名為隨分也。</p>
<lb n="0619b08"/>
<p id="pX45p0619b0801" rend="margin-left:1em">△四生。</p>
<lb n="0619b09"/>
<p id="pX45p0619b0901">如菩薩地盡。滿足方便。一念相應。覺心初起。心無初
<lb n="0619b10"/>相。以遠離微細念故。得見心性。心即常住。名究竟覺。</p>
<lb n="0619b11"/>
<p id="pX45p0619b1101" rend="margin-left:1em">【疏】十地學窮。故云地盡。此句是總舉。下二句別明。
<lb n="0619b12"/>方便。是方便道。相應。是應無間道。覺心初起者。根
<lb n="0619b13"/>本無明。依覺故迷。動彼靜心。令起微念。今乃覺知
<lb n="0619b14"/>也。心無初者。離本覺無不覺。即動心本來寂。猶如
<lb n="0619b15"/>迷方。謂東為西。悟時即西是東。更無西相。故云無
<lb n="0619b16"/>初相也。前三位中。雖各有所覺。以其動念未盡。故
<lb n="0619b17"/>但言念無住相等。今此究竟位中。動念都盡。唯一
<lb n="0619b18"/>心在。故云心無初相。以遠離下。業識動念。念中最
<lb n="0619b19"/>細。名微細念。謂生相也。此相都盡。永無所餘。故言
<lb n="0619b20"/>遠離。遠離虗妄故。真性即顯現。故云見心性也。前
<lb n="0619b21"/>三位中。相未盡故。不云見性。前三位中。覺未至源。
<lb n="0619b22"/>猶夢生相動彼靜心。業識起滅。故不云常住。今生
<lb n="0619b23"/>相夢盡。無明風止。性海浪歇。湛然常住。又前未至
<lb n="0619b24"/>心源。夢念未盡。求滅此動。望到彼岸。今即夢念都
<lb n="0619c01"/>盡。覺了心源。本不流轉。今無始靜。常自一心。平等
<lb n="0619c02"/>平等。始不異本。故名究竟覺也。</p>
<lb n="0619c03"/>
<p id="pX45p0619c0301" rend="margin-left:1em">【記】十下。初。能觀。學窮者。十地滿心。有學位極故。方
<lb n="0619c04"/>便道者。是證佛果之方便故。萬行<anchor xml:id="begd1e18278"/>已<anchor xml:id="endd1e18278"/>圓。故名滿足。
<lb n="0619c05"/>此明行滿。無間道者。自此相應。永無間絕故。無間
<lb n="0619c06"/>道內。以此為初。故云一念。此則無念之念也。亦即
<lb n="0619c07"/>始覺合本之一念也。此明智圓。故對法論云。究竟
<lb n="0619c08"/>道者。謂金剛喻定。此有二種。謂方便道攝。無間道
<lb n="0619c09"/>攝。然準論文。依常所配。即此二句。是標解脫無間
<lb n="0619c10"/>也。解脫道證。無間道斷。今方便則覺染心之源。證
<lb n="0619c11"/>解脫極。無間則覺麤相之源。斷間隔極故。下從覺
<lb n="0619c12"/>心至微細念。是釋無間道義。得見心去。是釋解脫
<lb n="0619c13"/>道義。尋文可解。覺心下。二。所觀。始覺覺彼心體初
<lb n="0619c14"/>起之相。故云覺心初起。即生相。起。生也。根本下。明
<lb n="0619c15"/>所覺生相。謂無始迷時。根本無明。轉靜令動。最初
<lb n="0619c16"/>微細。名為生相。由與無明和合。相續不滅。漸至麤
<lb n="0619c17"/>著。起惑造業。流轉無窮。前位雖覺麤相。至此位中。
<lb n="0619c18"/>微念方現也。今乃下。明能覺功能。謂於真淨心中。
<lb n="0619c19"/>照察能起有無道理。所起生相因緣。無不覺知也。</p>
<lb n="0619c20"/>
<p id="pX45p0619c2001" rend="margin-left:1em">心無下。三。利益。根本不覺。即本覺心。本覺心中。求
<lb n="0619c21"/>於不覺。了無所得。故云無不覺。真淨心體。本自不
<lb n="0619c22"/>動。即動心時。亦無動相。故云本來寂。由無不覺本
<lb n="0619c23"/>來寂故。故云無初相也。此則十地住心。猶有微念。
<lb n="0619c24"/>及至滿心。不見微念也。猶如下。喻明。可見。</p>
<p id="pX45p0619c2417" type="inline" rend="margin-left:1em">前三下。
<lb n="0620a01"/>對前辨異。然覺業之位。固不足論。即第二位中。由
<lb n="0620a02"/>有二相未盡。第三位中。亦有一相未盡。既於念中
<lb n="0620a03"/>覺念。未得言心。但於無明念中無住相等。唯此窮
<lb n="0620a04"/>極。洞徹心體。真淨獨存。更無別法。故特言於心也。
<lb n="0620a05"/>以遠下。四結觀。念中最細者。下文云。無明熏習所
<lb n="0620a06"/>起識者。乃至菩薩究竟地。不能盡知。唯佛窮了。生
<lb n="0620a07"/>相者。配屬四相也。以在九為業。在四名生。今約四
<lb n="0620a08"/>位。故須配入。又以論中。無生相之言故。如前凡位。
<lb n="0620a09"/>亦無滅相之言。疏亦配也。此相等者。前諸位中。但
<lb n="0620a10"/>言以捨以離等。而無遠字。今以業相最微。更無微
<lb n="0620a11"/>細為此相本。既能覺了。更無遺餘。方稱為遠離也。
<lb n="0620a12"/>遠離下。釋得見句。真性現者。以妄覆故。真性不現。
<lb n="0620a13"/>以不現故。不得見性。今既離妄。性即現前。以現前
<lb n="0620a14"/>故。即得見性。前三下。對前辨異。下云。一切眾生。不
<lb n="0620a15"/>名為覺。以從本<anchor xml:id="begd1e18364"/>已<anchor xml:id="endd1e18364"/>來。未曾離念故。既有念在。為念
<lb n="0620a16"/>所障。豈得云見性耶。仁王云。始從伏忍。至願三昧
<lb n="0620a17"/>照第一義。不名為見。所謂見者。是薩婆若。前三下
<lb n="0620a18"/>釋常住句。先。敘前位。業識為生滅本。前既未離。豈
<lb n="0620a19"/>名常住。今生下。次。辨此位。前但夢中覺夢。今此夢
<lb n="0620a20"/>念都盡。是謂大覺。方名常住。佛地論云。如大夢覺。
<lb n="0620a21"/>即斯義也。</p>
<p id="pX45p0620a2105" type="inline" rend="margin-left:1em">又下。釋究竟句。論云究竟覺者。正是結
<lb n="0620a22"/>名也。前三相例此知。此有五義。故稱究竟。一。斷究
<lb n="0620a23"/>竟。即前離微細念。二。證究竟。即是見心常住。并前
<lb n="0620a24"/>行滿
(三)
智圓
(四)
。故成四矣。四事既備。即位
(五)
究竟
<lb n="0620b01"/>也。前云菩薩地盡以此。疏中。先。敘前位。既言望到。
<lb n="0620b02"/>則知未至。今即下。次。明此位。可知。以更無所進。故
<lb n="0620b03"/>得名究竟也。然此十地滿心。與等妙二覺。義說分
<lb n="0620b04"/>三。若究其體。更無三異。是故此文。與後相望。互出
<lb n="0620b05"/>不定。此中約斷四相。只言菩薩地盡。斷於生相。便
<lb n="0620b06"/>是究竟。若下文中又云。此無明所起識者。乃至菩
<lb n="0620b07"/>薩究竟地不能盡知。唯佛窮了。又云。智本業染。依
<lb n="0620b08"/>菩薩盡地。得入如來地能離。又不了一法界義者。
<lb n="0620b09"/>從信相應地觀察學斷。乃至如來地能究寬離。應
<lb n="0620b10"/>知第十地覺生相。只一剎那。覺生無生。便是佛位。
<lb n="0620b11"/>義說前後也。若準纓絡經說。等覺照寂。妙覺寂照。
<lb n="0620b12"/>今見性常住。即是照寂名究竟覺。即是寂照。此即
<lb n="0620b13"/>一位之中。約寂照二義而分二覺。無二體也。</p>
<lb n="0620b14"/>
<p id="pX45p0620b1401" rend="margin-left:1em">△二引經釋成心源無念
(四)
。初引經以證。二重釋
<lb n="0620b15"/>前文。三舉不覺失。四顯覺者得。</p>
<p id="pX45p0620b1513" type="inline" rend="margin-left:1em">初引經以證。</p>
<lb n="0620b16"/>
<p id="pX45p0620b1601">是故修多羅說。若有眾生。能觀無念者。則為向佛智
<lb n="0620b17"/>故。</p>
<lb n="0620b18"/>
<p id="pX45p0620b1801" rend="margin-left:1em">【疏】若有下。在因地時。雖未離念。能觀如此無念道
<lb n="0620b19"/>理。說此能觀。為向佛智。</p>
<p id="pX45p0620b1910" type="inline" rend="margin-left:1em">以是證知佛地無念。此舉
<lb n="0620b20"/>因望果說也。</p>
<lb n="0620b21"/>
<p id="pX45p0620b2101" rend="margin-left:1em">【記】在因等者。以因中未能親證無念真理。故<anchor xml:id="begd1e18466"/>但<anchor xml:id="endd1e18466"/>能
<lb n="0620b22"/>觀無念道理。此約地前說耳。然以無念是佛地故。
<lb n="0620b23"/>能觀此者。是向佛地之智也。亦可智字。通於所觀。
<lb n="0620b24"/>是則向於佛智。故後譯云。能觀一切妄念無相。則
<lb n="0620c01"/>為證得如來智慧以是下。明引經意。經中既言觀
<lb n="0620c02"/>無念者。是向佛智。當知佛果。決定無念也。此舉等
<lb n="0620c03"/>者。眾生是因。佛即是果。能觀無念。即是望義。望。即
<lb n="0620c04"/>向也。</p>
<lb n="0620c05"/>
<p id="pX45p0620c0501" rend="margin-left:1em">△二重釋前文。</p>
<lb n="0620c06"/>
<p id="pX45p0620c0601">又心起者。無有初相可知。而言知初相者。即謂無念。</p>
<lb n="0620c07"/>
<p id="pX45p0620c0701" rend="margin-left:1em">【疏】又者。牒上覺心初起之言。無初相者。非謂覺時
<lb n="0620c08"/>知有初相故也。</p>
<p id="pX45p0620c0807" type="inline" rend="margin-left:1em">而言下。問。既無初相。何故說言知
<lb n="0620c09"/>初相耶。故為此答。如覺迷方時。知西即東。更無西
<lb n="0620c10"/>相可知。言知西相者。謂即東也。覺心之時。知初動
<lb n="0620c11"/>念。即本來靜。故云即無念也。</p>
<lb n="0620c12"/>
<p id="pX45p0620c1201" rend="margin-left:1em">【記】牒上等者。恐聞前覺心初起之言。將謂真心。實
<lb n="0620c13"/>有所起之相。今方覺此。名覺初相。今欲釋出。故此
<lb n="0620c14"/>牒之。非謂等者。以迷時謂有。覺處元無。唯是一心。
<lb n="0620c15"/>何有初相。此亦例前位。皆無所知之相。方成知異
<lb n="0620c16"/>住等。問下。攝前難起。故為下。指論以答。如覺下。約
<lb n="0620c17"/>喻釋意。覺心下。合顯論文。並可知。</p>
<lb n="0620c18"/>
<p id="pX45p0620c1801" rend="margin-left:1em">△三舉不覺失。</p>
<lb n="0620c19"/>
<p id="pX45p0620c1901">是故一切眾生。不名為覺。以從本來。念念相續。未曾
<lb n="0620c20"/>離念。故說無始無明。</p>
<lb n="0620c21"/>
<p id="pX45p0620c2101" rend="margin-left:1em">【疏】不名覺者。是前無念。得名為覺故。即顯有念。不
<lb n="0620c22"/>得名覺。以從下。顯不覺所以。即金剛<anchor xml:id="begd1e18546"/>已<anchor xml:id="endd1e18546"/>還一切眾
<lb n="0620c23"/>生。未離無始無明之念。故不得名覺。然則前對四
<lb n="0620c24"/>相夢之差別。故說漸覺。今約無明眠之無異。故說
<lb n="0621a01"/>不覺。故說無始者。結成不覺義也。此顯無有染法。
<lb n="0621a02"/>始於無明。故云無始。又無明依真。同無始故也。</p>
<lb n="0621a03"/>
<p id="pX45p0621a0301" rend="margin-left:1em">【記】是前下。釋是故二字。即顯下。解餘文。金剛<anchor xml:id="begd1e18567"/>已<anchor xml:id="endd1e18567"/>還
<lb n="0621a04"/>者。無間道前諸位菩薩。與諸異生。故云一切。</p>
<p id="pX45p0621a0418" type="inline" rend="margin-left:1em">未離
<lb n="0621a05"/>等者。以生相念盡。始得名覺。當知前之三位。皆名
<lb n="0621a06"/>不覺。況異生耶。</p>
<p id="pX45p0621a0607" type="inline" rend="margin-left:1em">然則下。對前釋成也。以前說隨分
<lb n="0621a07"/>覺及相似覺者。以約無明夢中四相差別。各齊一
<lb n="0621a08"/>相而論。故有覺義。由分淺深。遂有隨分等別。今約
<lb n="0621a09"/>無明眠之不別。俱名不覺。夢雖有差。眠豈有異。無
<lb n="0621a10"/>明。即生相也。此顯等者。顯無明即為諸法之始。以
<lb n="0621a11"/>是五住煩惱之端。十二因緣之首故。故下云。當知
<lb n="0621a12"/>無明。能生一切染法。既為能生。則知無有先於此
<lb n="0621a13"/>者。斯則無始。屬於他染。無始之無明。依士得名。又
<lb n="0621a14"/>無明下。約當體釋無始也。謂此無明。無有初際。以
<lb n="0621a15"/>依真故。斯則無始即無明。持業得名。故下文云。以
<lb n="0621a16"/>如來藏無前際故。無明之相亦無有始。</p>
<lb n="0621a17"/>
<p id="pX45p0621a1701" rend="margin-left:1em">△四顯覺者得。</p>
<lb n="0621a18"/>
<p id="pX45p0621a1801">若得無念者。則知心相生住異滅。以無念等故。</p>
<lb n="0621a19"/>
<p id="pX45p0621a1901" rend="margin-left:1em">【疏】若至心源。得於無念。則遍知一切眾生。一心動
<lb n="0621a20"/>轉。四相差別。以無念者。釋成上義。疑云。佛得無念。
<lb n="0621a21"/>眾生有念。有無懸隔。何能知耶。釋云。眾生有念。本
<lb n="0621a22"/>來無念。佛既得彼無念。無念與念。本來平等。故云
<lb n="0621a23"/>以無念等故。是故得知也。又釋云。以四相念中。各
<lb n="0621a24"/>即無念。故云以無念等也。是故得無念者。遍知四
<lb n="0621b01"/>相諸念也。</p>
<lb n="0621b02"/>
<p id="pX45p0621b0201" rend="margin-left:1em">【記】若至等者。此顯始覺。覺至心源。見自無念。亦知
<lb n="0621b03"/>一切眾生。皆悉轉彼一靜心。成四相差別也。雖云
<lb n="0621b04"/>知四相。乃是知眾生同是一心。本來成佛也。如華
<lb n="0621b05"/>嚴說。如來成正覺時。普見一切眾生悉皆成佛。</p>
<p id="pX45p0621b0519" type="inline" rend="margin-left:1em">釋
<lb n="0621b06"/>云等者。佛得無念。知念本無。眾生雖現在念中。佛
<lb n="0621b07"/>知彼念。亦即無念。斯則佛無念。與眾生有念義齊。
<lb n="0621b08"/>故云等也。以念即無念。故得彼無念。始知四相念
<lb n="0621b09"/>也。此即生佛相望論等義。又釋下。約四相相望明
<lb n="0621b10"/>等義意明四相。皆是轉彼一靜心所成。所成四相。
<lb n="0621b11"/>既各無體。豈不即是一靜心耶。靜心。即無念也。既
<lb n="0621b12"/>一一相。皆即無念。是故平等。以平等故。得無念者
<lb n="0621b13"/>而能知之。如一珠中。現四色像。見珠體者。悉能知
<lb n="0621b14"/>之。然前以有念即無念為等義。此以四相各即無
<lb n="0621b15"/>念為等義也。上解是海東疏。依大論釋。義則約覺
<lb n="0621b16"/>至心源。以<anchor xml:id="begd1e18669"/>己<anchor xml:id="endd1e18669"/>得無念故。則知一切眾生生住異滅
<lb n="0621b17"/>也。據論文。只有知心相言而無眾生語。今直就文。
<lb n="0621b18"/>更助一解。謂得此無念之時。<anchor xml:id="begd1e18679"/>已<anchor xml:id="endd1e18679"/>覺初相。本無所起。
<lb n="0621b19"/>常自一心。本來無念。由是則知四相皆然。即是一
<lb n="0621b20"/>心。是心之相。元未曾起。非謂別有生住異滅。從心
<lb n="0621b21"/>而起也。何以故。以一一相。皆同初相。即是無念。故
<lb n="0621b22"/>云以無念等故。無念唯一。故云等也。故次文云。四
<lb n="0621b23"/>相俱時同一覺故。一覺。即無念也。後譯云。若妄念
<lb n="0621b24"/>息。即知心相生住異滅。皆悉無相。</p>
<lb n="0621c01"/>
<p id="pX45p0621c0101" rend="margin-left:1em">△三明始不異本。</p>
<lb n="0621c02"/>
<p id="pX45p0621c0201">而實無有始覺之異。以四相。俱時而有。皆無自立。本
<lb n="0621c03"/>來平等。同一覺故。</p>
<lb n="0621c04"/>
<p id="pX45p0621c0401" rend="margin-left:1em">【疏】而實句。標也。雖始得無念之覺。然其所覺四相。
<lb n="0621c05"/>本來無起。待何不覺而有始覺之異。</p>
<lb n="0621c06"/>
<p id="pX45p0621c0601" rend="margin-left:1em">【記】先。標立。得無念者。謂得覺無念之始覺也。本無
<lb n="0621c07"/>起者。即四相本無念故。待何等者。因不覺有始覺。
<lb n="0621c08"/>今不覺既無。始覺亦絕也。</p>
<lb n="0621c09"/>
<p id="pX45p0621c0901" rend="margin-left:1em">【疏】以四下。釋成上義也。以彼四相。一心所成。鈎鎖
<lb n="0621c10"/>連注。無有前後。離淨心外。無別自體。無自體故。本
<lb n="0621c11"/>來平等。同一本覺然未至此位。隨其智力。前後而
<lb n="0621c12"/>覺。未稱法故。不得同本。今既四相俱時平等。覺知
<lb n="0621c13"/>皆無自體。同一本覺。是故則無始覺之異。</p>
<lb n="0621c14"/>
<p id="pX45p0621c1401" rend="margin-left:1em">【記】次。釋成二。初。正為釋成。四相俱時有者。以轉彼
<lb n="0621c15"/>靜心一念所成。一念本無念。四相無自性。是故皆
<lb n="0621c16"/>無自體得成立也。如依一水而有千波。波無別體。
<lb n="0621c17"/>皆同一水。然未下。對前辨異。先。指昔。今既下。顯今
<lb n="0621c18"/>並可知。</p>
<lb n="0621c19"/>
<p id="pX45p0621c1901" rend="margin-left:1em">【疏】問。四相云何而得俱時。既其俱時。何故上文覺
<lb n="0621c20"/>有前後。答。上<anchor xml:id="begd1e18760"/>已<anchor xml:id="endd1e18760"/>辨竟。謂唯一夢心。四相流轉。處夢
<lb n="0621c21"/>之士。謂為前後。各各隨其智力淺深。分分而覺。然
<lb n="0621c22"/>大覺之者。知夢四相。唯一淨心。無有體性。可辨前
<lb n="0621c23"/>後。故云俱時無有自立等也。故攝論云。處夢謂經
<lb n="0621c24"/>年。悟乃須臾頃。故時雖無量。攝在一剎那。此中一
<lb n="0622a01"/>剎那者。即謂無念。楞伽云。一切法不生。我說剎那
<lb n="0622a02"/>義。初生即有滅。不為愚者說。解云。以剎那流轉。必
<lb n="0622a03"/>無自性。無自性故。即是無生。若非無生。則不流轉。
<lb n="0622a04"/>是故契無生者。方見剎那也。又淨名經中。不生不
<lb n="0622a05"/>滅。是無常義等。楞伽又云。七識不流轉。不受苦樂。
<lb n="0622a06"/>非涅槃因。如來藏者。受苦樂。與因俱。若生若滅。此
<lb n="0622a07"/>等經意。並明真心隨流。動作諸法。諸法無別體性。
<lb n="0622a08"/>故唯是真心。無有別法。是故四相即一真心。不覺
<lb n="0622a09"/>即同本覺故。</p>
<lb n="0622a10"/>
<p id="pX45p0622a1001" rend="margin-left:1em">【記】問下。二問答通妨三。初。正申問答。問中兼難。可
<lb n="0622a11"/>詳悉。答中。辨竟者。指前正釋。是也。謂唯下。重釋。處
<lb n="0622a12"/>夢士者。即金剛<anchor xml:id="begd1e18804"/>已<anchor xml:id="endd1e18804"/>還。及一切異生也。大覺。即佛位。
<lb n="0622a13"/>並如前說。</p>
<p id="pX45p0622a1305" type="inline" rend="margin-left:1em">攝下。二引經論證三。初。引攝論別證四
<lb n="0622a14"/>相唯一心。先。引文。前二句。舉喻。後二句。合法。以須
<lb n="0622a15"/>臾間睡。成多年夢。如有說言。一夢之間。經歷三世。受
<lb n="0622a16"/>身生死。此之謂也。此中下次。明意。經年夢事。不出
<lb n="0622a17"/>須臾。無涯生死。不出剎那。彼論剎那。即今之無念。
<lb n="0622a18"/>故指彼同此也。楞下。二。引楞伽通證心相
(一心與四相也)
<lb n="0622a19"/>二無異二。初。正引。剎那。生滅流轉也。滅。即不生義。
<lb n="0622a20"/>初二句。無生即生。證一心不異四相也。次二句。生
<lb n="0622a21"/>即無生。證四相不異一心也。解下。二。釋文。先順明
<lb n="0622a22"/>釋第三句。意云。剎那生即無生。以無自性故。若非
<lb n="0622a23"/>下。次。反顯釋初二句。謂若剎那不是無生。即有自
<lb n="0622a24"/>性也。既有自性。即不流轉。今剎那既是無生。即知
<lb n="0622b01"/>無有自性。既無自性。必能流轉。故云一切法不生。
<lb n="0622b02"/>我說為剎那。是故下。後。總結釋第四句。由是剎那
<lb n="0622b03"/>即無生故。所以契無生者。即能見剎那也。此即例
<lb n="0622b04"/>前四相諸念即無念故。是故得無念者。方覺四相。
<lb n="0622b05"/>唯是一心也。</p>
<p id="pX45p0622b0506" type="inline" rend="margin-left:1em">又下。三。引二經別證一心成四相。先。
<lb n="0622b06"/>淨名。意云。無常之法。必無自性。以無性故。即不生
<lb n="0622b07"/>滅。不生滅。證一心。無常。證四相。</p>
<p id="pX45p0622b0713" type="inline" rend="margin-left:1em">楞下。次。楞伽。此引
<lb n="0622b08"/>宋譯文。若唐譯云。五識身非流轉。總之不論五識
<lb n="0622b09"/>七識。皆非無生。故不流轉。圓覺云。知是空華。即無
<lb n="0622b10"/>流轉。亦無身心受彼生死。如來藏等者。以有實體
<lb n="0622b11"/>不可泯故。故生滅處。即如來藏。楞嚴云。生滅去來。
<lb n="0622b12"/>本如來藏妙真如性。當知前三句。反明七識無體。
<lb n="0622b13"/>非無生。則不流轉。是帶引也。後三句。順明藏心有
<lb n="0622b14"/>體。是無生。無性。故流轉。即將彼流轉無性。證此四
<lb n="0622b15"/>相無念義。如來藏。即一無念心。生滅等。即四相諸
<lb n="0622b16"/>念。此是正引也。深思之。此等下。三。總結大意。真心
<lb n="0622b17"/>作諸法者。結釋第三引淨名楞伽二經意。諸法唯
<lb n="0622b18"/>真心者。結釋初引攝論一意。合之則結釋第二引
<lb n="0622b19"/>楞伽心相相即意。是故下。會通此中文旨以答釋
<lb n="0622b20"/>也。然此前四位文一段。及引經後至今文一段。正
<lb n="0622b21"/>同圓覺經中。依位漸證。忘心頓證。具明此者。意令
<lb n="0622b22"/>頓悟漸修。自然成位。其猶學射。心唯在的。箭有近
<lb n="0622b23"/>遠。楞嚴亦云。理則頓悟。乘悟併消。事非頓除。因次
<lb n="0622b24"/>第盡。由是若不說漸位。則階降何知。若不說頓門。
<lb n="0622c01"/>則終卒難入。由是具說以備修行。</p>
<lb n="0622c02"/>
<p id="pX45p0622c0201" rend="margin-left:1em">△二本覺
(二)
。初明隨染本覺。二明性淨本覺。</p>
<p id="pX45p0622c0218" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0622c03"/>明隨染本覺。</p>
<lb n="0622c04"/>
<p id="pX45p0622c0401" rend="margin-left:1em">【記】亦可前則略說是體。文云。心體離念故。此段是
<lb n="0622c05"/>相。文云。生二種相故。後四鏡是體相雙辨。文云。覺
<lb n="0622c06"/>體相故。</p>
<lb n="0622c07"/>
<p id="pX45p0622c0701" rend="margin-left:1em">△中又三。初總標。二徵列。三辨相。</p>
<p id="pX45p0622c0714" type="inline" rend="margin-left:1em">初總標。</p>
<lb n="0622c08"/>
<p id="pX45p0622c0801">復次本覺。隨染分別。生二種相。與彼本覺。不相捨離。</p>
<lb n="0622c09"/>
<p id="pX45p0622c0901" rend="margin-left:1em">【疏】此二既在隨染門中。故云生也。生<anchor xml:id="begd1e18939"/>已<anchor xml:id="endd1e18939"/>不離。不動
<lb n="0622c10"/>覺體故。</p>
<lb n="0622c11"/>
<p id="pX45p0622c1101" rend="margin-left:1em">【記】此二下。以是本覺。不合言生。今隨染緣還淨而
<lb n="0622c12"/>顯。故有生義。斯則顯故名生。非創然而生也。故下
<lb n="0622c13"/>文云。顯現法身等。生<anchor xml:id="begd1e18955"/>已<anchor xml:id="endd1e18955"/>不離者。其實即是彼覺。今
<lb n="0622c14"/>此言。是義說也。其猶明鏡。在塵出塵。其體不別。</p>
<lb n="0622c15"/>
<p id="pX45p0622c1501" rend="margin-left:1em">△二徵列。</p>
<lb n="0622c16"/>
<p id="pX45p0622c1601">云何為二。一者。智淨相。二者。不思議業相。</p>
<lb n="0622c17"/>
<p id="pX45p0622c1701" rend="margin-left:1em">【疏】智淨者。明本覺隨染還淨之相。不思議業者。明
<lb n="0622c18"/>還淨本覺業用之相。此之二相。若離染緣。則不得
<lb n="0622c19"/>成。故云隨染也。</p>
<lb n="0622c20"/>
<p id="pX45p0622c2001" rend="margin-left:1em">【記】明本等者。自隨流而還源。自垢染而清淨。亦即
<lb n="0622c21"/>自隱而顯也。覺處不覺。久被塵染。却復本真。故云
<lb n="0622c22"/>還淨。</p>
<p id="pX45p0622c2203" type="inline" rend="margin-left:1em">明還等者。昔以相隱而用廢。今以相顯而用
<lb n="0622c23"/>興。其猶出塵之鏡。形對而像生也。此之下。總明二
<lb n="0622c24"/>相。得稱隨染所以也。然智淨相。離自業識等染緣
<lb n="0623a01"/>故不成。以無能顯故。故下云。若離不覺之心。則無
<lb n="0623a02"/>真覺自相可說等。若不思議業相。離彼眾生等染
<lb n="0623a03"/>緣故。亦不成以無能感故。故下云。諸佛如來。唯是
<lb n="0623a04"/>法身智相之身第一義諦。無有世諦境界。離於施
<lb n="0623a05"/>作。但隨眾生見聞得益。故說為用。由是此二。俱名
<lb n="0623a06"/>隨染。</p>
<lb n="0623a07"/>
<p id="pX45p0623a0701" rend="margin-left:1em">△三辨相
(二)
。初智淨相。二不思議業相。</p>
<p id="pX45p0623a0716" type="inline" rend="margin-left:1em">初智淨
<lb n="0623a08"/>相
(二)
。初直明淨相。二問答釋成。</p>
<p id="pX45p0623a0813" type="inline" rend="margin-left:1em">初直明淨相
(二)
。
<lb n="0623a09"/>初因。二果。</p>
<p id="pX45p0623a0905" type="inline" rend="margin-left:1em">初因。</p>
<lb n="0623a10"/>
<p id="pX45p0623a1001">智淨相者。</p>
<p id="pX45p0623a1005" type="inline">謂依法力熏習。如實修行。滿足方便故。</p>
<lb n="0623a11"/>
<p id="pX45p0623a1101" rend="margin-left:1em">【疏】智句。牒章。</p>
<p id="pX45p0623a1106" type="inline" rend="margin-left:1em">法力熏者。真如內熏之力。及所流教
<lb n="0623a12"/>法外緣熏力。此在地前。依此熏力。修習資糧加行
<lb n="0623a13"/>善根也。</p>
<p id="pX45p0623a1304" type="inline" rend="margin-left:1em">如實修者。登地<anchor xml:id="begd1e19056"/>已<anchor xml:id="endd1e19056"/>上。行契真如也。滿足者。
<lb n="0623a14"/>十地行終也。此在金剛因位極處。</p>
<lb n="0623a15"/>
<p id="pX45p0623a1501" rend="margin-left:1em">【記】真如等者。在內為理法。在外為教法。雖內外不
<lb n="0623a16"/>同。皆名為法。由是論中通言法也。</p>
<p id="pX45p0623a1614" type="inline" rend="margin-left:1em">此在等者。但由
<lb n="0623a17"/>熏習力故。緣教修行。從初信位。終至第十迴向也。</p>
<lb n="0623a18"/>
<p id="pX45p0623a1801" rend="margin-left:1em">資糧者。謂十信三賢。具修福智。為成佛之資糧故。
<lb n="0623a19"/>亦名順解脫分善。</p>
<p id="pX45p0623a1908" type="inline" rend="margin-left:1em">加行者。即暖。頂。忍。世第一。四種
<lb n="0623a20"/>加行。此在三賢位後。十地位前。加功用。行。以求見
<lb n="0623a21"/>道故。亦名順決擇分善。此四加行。依四尋伺四如
<lb n="0623a22"/>實觀。觀名。義。名義自性。名義差別。假有實無。如暖
<lb n="0623a23"/>頂二位。同修四尋伺觀。忍世第一。同修四如實觀。
<lb n="0623a24"/>暖位修明得定。發下尋伺。觀無所取。頂位修明增
<lb n="0623b01"/>定。發上尋伺。重觀無所取。忍位修印順定。印前順
<lb n="0623b02"/>後。發下如實智。此有三品。下品印無所取。中品順
<lb n="0623b03"/>無能取。上品印無能取。言如實智者。如實遍知名
<lb n="0623b04"/>等四法。離識非有。所取若無。能取亦無也。世第一
<lb n="0623b05"/>位。依無間定。發上如實智。雙印二空。又離所取。能
<lb n="0623b06"/>除遍計。離能取。除依他起。雙印二空。得圓成實。猶
<lb n="0623b07"/>帶空相。非真唯識。故彼頌云。現前立少物。謂是唯
<lb n="0623b08"/>識性。以有所得故。非實住唯識。登地<anchor xml:id="begd1e19112"/>已<anchor xml:id="endd1e19112"/>上者。初地
<lb n="0623b09"/>見道。二地<anchor xml:id="begd1e19120"/>已<anchor xml:id="endd1e19120"/>上。即是修道。以此二位。證真起行。還
<lb n="0623b10"/>契於真也。非同地前緣教而修。故云如實。以地前
<lb n="0623b11"/>是教道。此名證道故。</p>
<p id="pX45p0623b1109" type="inline" rend="margin-left:1em">金剛等者。於此定位二種道
<lb n="0623b12"/>中。方便道也。義見前文。</p>
<lb n="0623b13"/>
<p id="pX45p0623b1301" rend="margin-left:1em">△二果。</p>
<lb n="0623b14"/>
<p id="pX45p0623b1401">破和合識相。滅相續心相。顯現法身。智淳淨故。</p>
<lb n="0623b15"/>
<p id="pX45p0623b1501" rend="margin-left:1em">【疏】由前方便。能破和合識內生滅之相。顯不生滅
<lb n="0623b16"/>之性。此根本無明盡故。心無所合。即顯法身本覺
<lb n="0623b17"/>義也。即於此時。能滅染心之中業相等相續之相。
<lb n="0623b18"/>不滅相續心體。故令隨染本覺之心。遂即還源。成
<lb n="0623b19"/>淳淨圓智。成於應身始覺義也。然此始覺。無別始
<lb n="0623b20"/>起。即是本覺隨染作也。今染緣既息。始還同本。故
<lb n="0623b21"/>云淳淨。淳淨智。即智德。餘皆斷德也。</p>
<lb n="0623b22"/>
<p id="pX45p0623b2201" rend="margin-left:1em">【記】由前等者。即方便行為能破。生滅相為所破。又
<lb n="0623b23"/>方便道為能顯。不生滅性為所顯。</p>
<p id="pX45p0623b2314" type="inline" rend="margin-left:1em">此根等者。以未
<lb n="0623b24"/>至此位之前。根本無明。與真淨心。常相和合。成此
<lb n="0623c01"/>識相。今至此位。無明既盡。唯一心在照體獨立。與
<lb n="0623c02"/>誰為合。故中論云。一法云何合。</p>
<p id="pX45p0623c0213" type="inline" rend="margin-left:1em">即顯等者。此中疏
<lb n="0623c03"/>意。明今論文是隔句顯發
(准理。論文應云。破和合識相。顯現法身。滅相續
<lb n="0623c04"/>心相。智淳淨故。故今疏隔句顯發論文。是依義不依文以釋也)
。謂破和合識內根
<lb n="0623c05"/>本無明生滅之相。即顯不生滅法身本覺。滅染心
<lb n="0623c06"/>中業等相續之相。成淳淨圓智報身始覺。今此且
<lb n="0623c07"/>明初段顯法身義。法身即本覺。隱顯得名。今雙舉
<lb n="0623c08"/>者。要對後始覺故也。</p>
<p id="pX45p0623c0809" type="inline" rend="margin-left:1em">即於等者。以六染心。皆依無
<lb n="0623c09"/>明。與真和合而得相續。今無明既盡。和合不成。染
<lb n="0623c10"/>心依何而得相續。故並隨滅。然諸染心。皆相妄而
<lb n="0623c11"/>體真。故相滅而體不滅。故云不滅心體也。故令等
<lb n="0623c12"/>者。比以無明和合。染心相續。故使本覺。曠劫隨流。
<lb n="0623c13"/>今既無明破。染心滅。無所拘累。故得此心。却復元
<lb n="0623c14"/>淨。其猶窮子歸家。摩尼出垢也。</p>
<p id="pX45p0623c1413" type="inline" rend="margin-left:1em">成淳淨圓智者。不
<lb n="0623c15"/>雜故淳。離染故淨。無缺故圓。滅識故智。</p>
<p id="pX45p0623c1516" type="inline" rend="margin-left:1em">成應身始
<lb n="0623c16"/>覺者。應有二意。一者。應字。平聲呼。名相應身。謂始
<lb n="0623c17"/>覺智與本覺相應。即報身也。例如下云自然相應。
<lb n="0623c18"/>二者。真諦三藏。呼報身為應身。應地前相似名字
<lb n="0623c19"/>覺位菩薩。名為劣應。亦名為化。應地上隨分覺位
<lb n="0623c20"/>菩薩。名為勝應。亦名為報。此之他報。屬下用中。今
<lb n="0623c21"/>是自受用報。修因所感。故名為應。智德圓淨。亦名
<lb n="0623c22"/>智身。並屬此攝。</p>
<p id="pX45p0623c2207" type="inline" rend="margin-left:1em">然此始覺與前本覺。皆是能成。此
<lb n="0623c23"/>應身與前法身。皆是所成。意謂識相破而性在。性
<lb n="0623c24"/>即本覺。本覺能成法身。心相滅而智淨。智即始覺。
<lb n="0624a01"/>始覺能成報身。此皆義說能所成也。</p>
<p id="pX45p0624a0115" type="inline" rend="margin-left:1em">然此段文。亦
<lb n="0624a02"/>是海東疏義。疏註參而用之。石壁失照。作應化解。
<lb n="0624a03"/>不知下之不思議業相。方是應化身故。如此。則三
<lb n="0624a04"/>身義足不爾。文中便成欠剩。剩一化身。欠一報也。</p>
<lb n="0624a05"/>
<p id="pX45p0624a0501" rend="margin-left:1em">然此下。始本同也。以始覺是本之用。由有染故。本
<lb n="0624a06"/>覺起用以為對治。今染緣既息。用還歸體。故轉其
<lb n="0624a07"/>名為圓淨智也。</p>
<p id="pX45p0624a0707" type="inline" rend="margin-left:1em">斷德者。除淳淨智外。餘三句文。悉
<lb n="0624a08"/>是斷德。識與心相。是所斷法。法身。是彼斷所顯故。
<lb n="0624a09"/>後之一相。即是恩德。則三德備矣。若依此說。前之
<lb n="0624a10"/>應身。正當屬報。文理甚順。</p>
<lb n="0624a11"/>
<p id="pX45p0624a1101" rend="margin-left:1em">△二問答釋成
(二)
。初執真同妄問。二簡妄異真答。</p>
<lb n="0624a12"/>
<p id="pX45p0624a1201" rend="margin-left:1em">初執真同妄問。</p>
<lb n="0624a13"/>
<p id="pX45p0624a1301">此義云何。</p>
<lb n="0624a14"/>
<p id="pX45p0624a1401" rend="margin-left:1em">【疏】問意云。如上所說動彼靜心。成於起滅。</p>
<p id="pX45p0624a1417" type="inline" rend="margin-left:1em">今既盡
<lb n="0624a15"/>於生滅。應滅靜心。</p>
<lb n="0624a16"/>
<p id="pX45p0624a1601" rend="margin-left:1em">【記】如上等者。前云依如來藏故。有生滅心。仍說和
<lb n="0624a17"/>合不相捨離。今生滅既滅。真亦合滅。如何却云滅
<lb n="0624a18"/>相續心顯現法身智淳淨耶。</p>
<p id="pX45p0624a1812" type="inline" rend="margin-left:1em">斯則約相即門。以相
<lb n="0624a19"/>難性也。</p>
<lb n="0624a20"/>
<p id="pX45p0624a2001" rend="margin-left:1em">△二簡妄異真答
(三)
。初法。二喻。三合。</p>
<p id="pX45p0624a2015" type="inline" rend="margin-left:1em">初法。</p>
<lb n="0624a21"/>
<p id="pX45p0624a2101">以一切心識之相。皆是無明。</p>
<p id="pX45p0624a2112" type="inline">無明之相。不離覺性。</p>
<p id="pX45p0624a2120" type="inline">非
<lb n="0624a22"/>可壞非不可壞。</p>
<lb n="0624a23"/>
<p id="pX45p0624a2301" rend="margin-left:1em">【疏】以下。答意云。業等染心。名諸識相。此等皆是不
<lb n="0624a24"/>覺之相。非約心體說。</p>
<lb n="0624b01"/>
<p id="pX45p0624b0101" rend="margin-left:1em">【記】初。釋正難。前說心成識者。但是心相成識。今言
<lb n="0624b02"/>識滅者。亦是心相滅。斯則生之與滅。皆約心相。不
<lb n="0624b03"/>約心體。故得說言滅相續心顯法身等。</p>
<p id="pX45p0624b0316" type="inline" rend="margin-left:1em">此則約非
<lb n="0624b04"/>一門。性相不即而答也。</p>
<lb n="0624b05"/>
<p id="pX45p0624b0501" rend="margin-left:1em">【疏】無明下。轉難云。既言識相。皆是無明。故說滅者。
<lb n="0624b06"/>皆應別有體性。離於真如。即真妄別體難也。</p>
<p id="pX45p0624b0618" type="inline" rend="margin-left:1em">故此
<lb n="0624b07"/>答云。如此諸識不覺之相。不離隨染本覺之性。</p>
<lb n="0624b08"/>
<p id="pX45p0624b0801" rend="margin-left:1em">【記】次。釋轉難。難意云。既若起滅不干心體。斯則真
<lb n="0624b09"/>妄迢然。如何前云轉彼靜心成起滅耶。此約性相
<lb n="0624b10"/>相離義邊為轉難也。</p>
<p id="pX45p0624b1009" type="inline" rend="margin-left:1em">如此等者。意云。前雖云相滅。
<lb n="0624b11"/>但是相融歸性。義說為滅。以此識相。不離覺性故。
<lb n="0624b12"/>是則真妄元無別體。如何難云離真有妄耶。此乃
<lb n="0624b13"/>約性相不離義以答釋也。</p>
<lb n="0624b14"/>
<p id="pX45p0624b1401" rend="margin-left:1em">【疏】非可下。謂此無明之相。與彼本覺之性。非一非
<lb n="0624b15"/>異。非異故非可壞。非一故非不可壞。</p>
<p id="pX45p0624b1515" type="inline" rend="margin-left:1em">若依非異非
<lb n="0624b16"/>可壞義說。無明即明故。涅槃經云。明與無明。其性
<lb n="0624b17"/>無二。無二之性。即是實性。若就非一非不可壞義
<lb n="0624b18"/>說。無明有可滅故。涅槃云。因滅無明。得菩提燈。無
<lb n="0624b19"/>明滅覺性不壞。滅惑之義。準此知之。</p>
<lb n="0624b20"/>
<p id="pX45p0624b2001" rend="margin-left:1em">【記】三。結前義。雙結成前二義也。前句結後義。相不
<lb n="0624b21"/>離性。成得轉彼靜心為起滅等。後句結前義。心相
<lb n="0624b22"/>是無明。成得滅相續心現法身等。</p>
<p id="pX45p0624b2214" type="inline" rend="margin-left:1em">非一異等者。後
<lb n="0624b23"/>譯本云。相與本覺。非一非異。非是可壞。非不可壞
<lb n="0624b24"/>等。生滅門初。<anchor xml:id="begd1e19409"/>已<anchor xml:id="endd1e19409"/>曾廣釋。今却以彼非一異義。成此
<lb n="0624c01"/>文中非壞不壞義。此即約義總標也。</p>
<p id="pX45p0624c0115" type="inline" rend="margin-left:1em">若依下。引經
<lb n="0624c02"/>別釋。無明即明。故不可壞。壞則壞於明體故。涅槃
<lb n="0624c03"/>具云。明與無明。凡夫為二。智者了達。其性無二。無
<lb n="0624c04"/>二之性。即是實性。</p>
<p id="pX45p0624c0408" type="inline" rend="margin-left:1em">若就等者。以識相即非心體故。
<lb n="0624c05"/>所以因滅無明。得菩提也。</p>
<p id="pX45p0624c0511" type="inline" rend="margin-left:1em">無明滅下。結成可壞之
<lb n="0624c06"/>義。此正顯前文滅相續心顯法身也。如正法念經
<lb n="0624c07"/>說。水乳一處。鵝王飲之。乳盡水在。</p>
<p id="pX45p0624c0714" type="inline" rend="margin-left:1em">滅惑準者。世人
<lb n="0624c08"/>皆謂斷盡惑結。然後證真。殊不知惑體本真。全覺
<lb n="0624c09"/>之不覺。如迷東為西。誰之過耶。而欲求滅西相。然
<lb n="0624c10"/>後見東。愚之甚矣。</p>
<lb n="0624c11"/>
<p id="pX45p0624c1101" rend="margin-left:1em">△二喻。</p>
<lb n="0624c12"/>
<p id="pX45p0624c1201">如大海水。因風波動。</p>
<p id="pX45p0624c1209" type="inline">水相風相。不相捨離。</p>
<p id="pX45p0624c1217" type="inline">而水非動
<lb n="0624c13"/>性。</p>
<p id="pX45p0624c1302" type="inline">若風止滅。動相則滅。濕性不壞故。</p>
<lb n="0624c14"/>
<p id="pX45p0624c1401" rend="margin-left:1em">【疏】一。水因風動。真隨妄轉喻。</p>
<p id="pX45p0624c1412" type="inline" rend="margin-left:1em">二。水風不離。真妄相
<lb n="0624c15"/>依喻。</p>
<p id="pX45p0624c1503" type="inline" rend="margin-left:1em">三。水非動性。真體不變喻。此顯非自性動。但
<lb n="0624c16"/>隨他動也。</p>
<p id="pX45p0624c1605" type="inline" rend="margin-left:1em">四風滅濕不壞。息妄顯真喻。此明若自
<lb n="0624c17"/>性動者。動相滅時。濕性隨滅而但隨他動。故動相
<lb n="0624c18"/>滅時。濕性不壞。</p>
<lb n="0624c19"/>
<p id="pX45p0624c1901" rend="margin-left:1em">【記】真隨妄轉者。即下淨心因無明風動。</p>
<p id="pX45p0624c1916" type="inline" rend="margin-left:1em">水風不離
<lb n="0624c20"/>者。濕是水相。動是風相。動處全濕。濕處全動。是不
<lb n="0624c21"/>相捨離。亦可水相者。波動也。風相者。亦波動也。以
<lb n="0624c22"/>水之與風。俱用波為相。故云不相捨離。以喻一切
<lb n="0624c23"/>染法。依真而起。由癡所發。染法望真
(波望水)
。是真之
<lb n="0624c24"/>相
(水相)
。若望於癡
(波望風)
。是癡之相
(風相)
。如下云。以一切
<lb n="0625a01"/>染法
(波)
。皆是不覺相
(風)
故。又云。皆同真如性相
(水)
。
<lb n="0625a02"/>故此喻之。真妄相依者。即下心與無明。不相捨離。</p>
<lb n="0625a03"/>
<p id="pX45p0625a0301" rend="margin-left:1em">真體不變者。即下心非動性。心性寂滅。本非動作。
<lb n="0625a04"/>以不守自性。隨他無明。故成起滅。如水濕性。本不
<lb n="0625a05"/>動搖。由風故動也。</p>
<p id="pX45p0625a0508" type="inline" rend="margin-left:1em">息妄顯真者。即下無明滅。相續
<lb n="0625a06"/>則滅。智性不滅。</p>
<p id="pX45p0625a0607" type="inline" rend="margin-left:1em">此明等者。意謂若自真性是動法
<lb n="0625a07"/>者。識相滅時。真性應滅。今既不滅。應知非自性動
<lb n="0625a08"/>也。如彼水性。若自性動波相滅時。濕性應滅。今既
<lb n="0625a09"/>不滅。</p>
<p id="pX45p0625a0903" type="inline" rend="margin-left:1em">應知非自性動也。</p>
<lb n="0625a10"/>
<p id="pX45p0625a1001" rend="margin-left:1em">△三合。</p>
<lb n="0625a11"/>
<p id="pX45p0625a1101">如是眾生自性清淨心。因無明風動。</p>
<p id="pX45p0625a1115" type="inline">心與無明。俱無
<lb n="0625a12"/>形相。不相捨離。</p>
<p id="pX45p0625a1207" type="inline">而心非動性。</p>
<p id="pX45p0625a1212" type="inline">若無明滅。相續則滅。智
<lb n="0625a13"/>性不壞故。</p>
<lb n="0625a14"/>
<p id="pX45p0625a1401" rend="margin-left:1em">【疏】一。心因無明動。合水隨風動也。以水不能自浪。
<lb n="0625a15"/>要因風起波。風不能自現動相。要因水方現動相。
<lb n="0625a16"/>故風動即水動。無別體也。所況可知。</p>
<p id="pX45p0625a1615" type="inline" rend="margin-left:1em">二。心無明不
<lb n="0625a17"/>離。合風水相依也。以濕全動。故無於水相。以動全
<lb n="0625a18"/>濕。故無於風相。心法亦爾。真心隨熏。全作識浪。故
<lb n="0625a19"/>無心相。然彼識浪。皆即是真。故無無明相。</p>
<p id="pX45p0625a1917" type="inline" rend="margin-left:1em">三。心非
<lb n="0625a20"/>動性。合水性不動也。</p>
<p id="pX45p0625a2009" type="inline" rend="margin-left:1em">四。無明滅智不壞。合風息顯
<lb n="0625a21"/>水。根本無明滅。合風滅。業識滅。合動相滅。隨染本
<lb n="0625a22"/>覺照察之性不滅。合濕性不壞也。</p>
<lb n="0625a23"/>
<p id="pX45p0625a2301" rend="margin-left:1em">【記】水隨風動者。即前大海因風波動也。</p>
<p id="pX45p0625a2316" type="inline" rend="margin-left:1em">以水下。喻。</p>
<lb n="0625a24"/>
<p id="pX45p0625a2401" rend="margin-left:1em">所況句。合。應云。以心不能自生其識。要因無明以
<lb n="0625b01"/>成識等。無明不能自現妄相。要因心方現妄相。故
<lb n="0625b02"/>無明動相。即心動相。無別體也。故前云。染法望真。
<lb n="0625b03"/>是真之相。若望無明。是無明相也。</p>
<p id="pX45p0625b0314" type="inline" rend="margin-left:1em">風水相依者。即
<lb n="0625b04"/>前水相風相。不相捨離。然於中俱無形相義。喻中
<lb n="0625b05"/>不言。故今疏中。約法顯喻。</p>
<p id="pX45p0625b0511" type="inline" rend="margin-left:1em">以濕下。喻明無水風相。
<lb n="0625b06"/>心法下。法合說無心無明相。</p>
<p id="pX45p0625b0612" type="inline" rend="margin-left:1em">若據疏意。即約全奪
<lb n="0625b07"/>兩亡之義。今於疏外。別助一解。言心與無明俱無
<lb n="0625b08"/>形相者。此約真妄各住自位時說也。舉此義者。要
<lb n="0625b09"/>顯真妄之相。不相離故。以真本無形相。約染心以
<lb n="0625b10"/>說其相。無明亦無形相。還指染心以為其相。斯則
<lb n="0625b11"/>住自位時。雖無形相。而真妄和合。共現染相。以此
<lb n="0625b12"/>染法。亦是真如相。亦是無明相。故云不相捨離。如
<lb n="0625b13"/>父母共生一子。此子亦是父之子。亦是母之兒也。</p>
<lb n="0625b14"/>
<p id="pX45p0625b1401" rend="margin-left:1em">問。何故前喻中。只言風相水相。不相捨離。而不云
<lb n="0625b15"/>俱無形相耶。答。以前文中。但喻不相捨離義。不喻
<lb n="0625b16"/>無形相義。以水不起波相時。亦有濕相故。風動相
<lb n="0625b17"/>亦如是。但取分喻。故不言無形相也。問。喻中云風
<lb n="0625b18"/>相水相。法中云俱無形相。法喻豈齊耶。答。喻中就
<lb n="0625b19"/>所起共相
(波浪)
說。故皆云相。法中就能起自相
(心無明)
<lb n="0625b20"/>說。故云俱無。雖無自相之相。而有共相
(染法)
之相。法
<lb n="0625b21"/>喻正齊也。然喻中約<anchor xml:id="begd1e19674"/>已<anchor xml:id="endd1e19674"/>起。故云相。法中約未起。故
<lb n="0625b22"/>云俱無。又喻中約合法。故云相。法中約開法。故云
<lb n="0625b23"/>俱無也。然今法喻正意。只明無明之相。與覺性不
<lb n="0625b24"/>相捨離義。不顯無形相義。故前喻中。不喻此也。合
<lb n="0625c01"/>中雖有無形相言。正意亦要顯不相離。詳之。</p>
<p id="pX45p0625c0118" type="inline" rend="margin-left:1em">水性
<lb n="0625c02"/>不動者。即前水非動性。</p>
<p id="pX45p0625c0210" type="inline" rend="margin-left:1em">風息顯水者。即前云。若風
<lb n="0625c03"/>止滅。動相則滅。濕性不壞。一一別配。可知。</p>
<p id="pX45p0625c0317" type="inline" rend="margin-left:1em">根本下。
<lb n="0625c04"/>釋無明句。</p>
<p id="pX45p0625c0405" type="inline" rend="margin-left:1em">業識下。釋相續句。</p>
<p id="pX45p0625c0412" type="inline" rend="margin-left:1em">隨染下。釋智性句。並
<lb n="0625c05"/>可見。</p>
<lb n="0625c06"/>
<p id="pX45p0625c0601" rend="margin-left:1em">△二不思議業相
(二)
。初依體總標。二約用別辨。</p>
<lb n="0625c07"/>
<p id="pX45p0625c0701" rend="margin-left:1em">初依體總標。</p>
<lb n="0625c08"/>
<p id="pX45p0625c0801">不思議業相者。以依智淨相。能作一切勝妙境界。</p>
<lb n="0625c09"/>
<p id="pX45p0625c0901" rend="margin-left:1em">【疏】不句。牒章。</p>
<p id="pX45p0625c0906" type="inline" rend="margin-left:1em">能作境者。謂與眾生。作六根境界故。
<lb n="0625c10"/>寶性論云。諸佛如來身。如虗空無相。為諸勝智者。
<lb n="0625c11"/>作六根境界。示現微妙色。出於妙音聲。令齅佛戒
<lb n="0625c12"/>香。與佛妙法味。使覺三昧觸。令知深妙法。故名妙
<lb n="0625c13"/>境界。</p>
<lb n="0625c14"/>
<p id="pX45p0625c1401" rend="margin-left:1em">【記】論云。依智淨者。是依真起應。如依鏡明。現諸色
<lb n="0625c15"/>像也。謂前隨染本覺之心。始得淳淨。依此智力。現
<lb n="0625c16"/>應化身。與彼眾生作利益故。故寶性論云。何者。成
<lb n="0625c17"/>就自身利益。謂得解脫。遠離煩惱障智障。得無障
<lb n="0625c18"/>礙清淨法身故。何者。他身利益。既得成就自身利
<lb n="0625c19"/>益<anchor xml:id="begd1e19761"/>已<anchor xml:id="endd1e19761"/>。無始世來。自然依彼二種佛身。示現世間自
<lb n="0625c20"/>在力行。是名成就他身利益。他身。即應身也。唯識
<lb n="0625c21"/>論云。大圓鏡智。能現能生身土智影等。</p>
<p id="pX45p0625c2116" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云謂與
<lb n="0625c22"/>等者。一切雖多。不出六境。故標此也。</p>
<p id="pX45p0625c2215" type="inline" rend="margin-left:1em">寶性下。引論
<lb n="0625c23"/>釋義。虗空無相者。即前所依之真身。唯是如如及
<lb n="0625c24"/>如如智。周遍一切。無有差別。故如虗空。</p>
<p id="pX45p0625c2416" type="inline" rend="margin-left:1em">為勝智者。
<lb n="0626a01"/>即能感應化之機。深猒生死。樂求涅槃故。此有二
<lb n="0626a02"/>類。一。地上感勝應身。二。地前等感劣應身。作六根
<lb n="0626a03"/>境。如文具顯。</p>
<lb n="0626a04"/>
<p id="pX45p0626a0401" rend="margin-left:1em">△二約用別辨。</p>
<lb n="0626a05"/>
<p id="pX45p0626a0501">所謂無量功德之相。</p>
<p id="pX45p0626a0509" type="inline">常無斷絕。</p>
<p id="pX45p0626a0513" type="inline">隨眾生根。自然相應。</p>
<lb n="0626a06"/>
<p id="pX45p0626a0601">種種而現。得利益故。</p>
<lb n="0626a07"/>
<p id="pX45p0626a0701" rend="margin-left:1em">【疏】所謂下。有四。</p>
<p id="pX45p0626a0707" type="inline" rend="margin-left:1em">一。無量相。橫顯業德。廣多無量。二。
<lb n="0626a08"/>常無絕。豎顯業根。深窮來際。三。隨相應。顯業勝能。
<lb n="0626a09"/>無功應機。四。現得益。顯業勝益。利潤不虗。</p>
<p id="pX45p0626a0917" type="inline" rend="margin-left:1em">如此則
<lb n="0626a10"/>是報化二身。真如大用。無始無終相續不絕故。</p>
<lb n="0626a11"/>
<p id="pX45p0626a1101" rend="margin-left:1em">【記】先。通釋論文也。業德者。如下云。身有無量色。色
<lb n="0626a12"/>有無量相。相有無量好。所住依果。亦有無量種種
<lb n="0626a13"/>莊嚴等。</p>
<p id="pX45p0626a1304" type="inline" rend="margin-left:1em">業根者。如下云。隨其所應。常能住持。不毀
<lb n="0626a14"/>不失。</p>
<p id="pX45p0626a1403" type="inline" rend="margin-left:1em">斯則橫豎皆依真覺。故得無量無斷。</p>
<p id="pX45p0626a1417" type="inline" rend="margin-left:1em">勝能者。
<lb n="0626a15"/>如法華云。應以佛身得度者。即現佛身而為說法
<lb n="0626a16"/>等。有感斯應。不用加功。如百水不上升。一月不下
<lb n="0626a17"/>降。慈善根力。法爾如此。故論曰自然也。</p>
<p id="pX45p0626a1716" type="inline" rend="margin-left:1em">勝益者。或
<lb n="0626a18"/>見形以發心。或聞法以起行。乃至知覺。功不唐捐。
<lb n="0626a19"/>故云不虗。此二句別釋此文也。</p>
<p id="pX45p0626a1913" type="inline" rend="margin-left:1em">如此下。通結上義
<lb n="0626a20"/>也。報化等者。報即地上所見。亦名勝應。化即地前
<lb n="0626a21"/>所見。亦名劣應。又下云。依於業識。菩薩從初發意。
<lb n="0626a22"/>乃至究竟地心所見者。名為報身。依分別事識。凡
<lb n="0626a23"/>夫二乘心所見者。名為應身。此二種身。皆淨智所
<lb n="0626a24"/>顯真如之用也。</p>
<p id="pX45p0626a2407" type="inline" rend="margin-left:1em">無始等者。即前常無斷絕也。下文
<lb n="0626b01"/>自顯。</p>
<lb n="0626b02"/>
<p id="pX45p0626b0201" rend="margin-left:1em">【疏】問。始得自利。方起利他之業。云何利他說無始
<lb n="0626b03"/>耶。</p>
<p id="pX45p0626b0302" type="inline" rend="margin-left:1em">答。以無明盡故。始覺即本覺。然彼本覺。無始世
<lb n="0626b04"/>來。常起業用。利益眾生。是故始覺同彼。亦無有始。</p>
<lb n="0626b05"/>
<p id="pX45p0626b0501" rend="margin-left:1em">以一切佛。無差別故。無新舊故。皆無始覺之異故。
<lb n="0626b06"/>本覺平等。無始無終故。故能常化眾生。是真如之
<lb n="0626b07"/>用。故云不思議業也。</p>
<p id="pX45p0626b0709" type="inline" rend="margin-left:1em">此本覺用。與眾生心。本來無
<lb n="0626b08"/>二。但不覺隨流。用即不現。妄心猒求。用則於彼心
<lb n="0626b09"/>中。稱根顯現。而不作意我現差別。故云隨根自然
<lb n="0626b10"/>相應。雖不作意。現無不益。</p>
<lb n="0626b11"/>
<p id="pX45p0626b1101" rend="margin-left:1em">【記】次。問答釋妨也。初問。意云。始得智淨相以自利。
<lb n="0626b12"/>方起不思議業以利他。故上云以依智淨作勝境
<lb n="0626b13"/>界。若然者。則利他有始。何言無始耶。</p>
<p id="pX45p0626b1315" type="inline" rend="margin-left:1em">答下。二答三。
<lb n="0626b14"/>初。約一佛釋。本覺常起用者。有其兩意。一。約內熏
<lb n="0626b15"/>說。即自體相熏習義。故下云。從無始來。具無漏法。
<lb n="0626b16"/>備有不思議業。作境界之性。依此二義。恒常熏習
<lb n="0626b17"/>等。二。約應化說。應化不起者。<anchor xml:id="begd1e19924"/>但<anchor xml:id="endd1e19924"/>以妄染覆之。非謂
<lb n="0626b18"/>本覺無此應用。亦非固心抑令不起。斯則過在於
<lb n="0626b19"/>妄。何責於覺。實如崑竹有龍鳳之音。塵鏡有光明
<lb n="0626b20"/>之用。如或裁之以利。磨之以塵。則何患乎。雅韻精
<lb n="0626b21"/>明而不顯發耶。</p>
<p id="pX45p0626b2107" type="inline" rend="margin-left:1em">以一下。二。等諸佛釋。通約十方三
<lb n="0626b22"/>世諸佛。皆以始覺同本。故得應用無始終也。</p>
<p id="pX45p0626b2218" type="inline" rend="margin-left:1em">此本
<lb n="0626b23"/>覺下。三。同眾生釋。以眾生真心。與佛真心不別。故
<lb n="0626b24"/>佛應用。即是眾生應用。用即體起。故云無二。若就
<lb n="0626c01"/>佛說。用即屬佛。若就眾生說。用則屬眾生。略同明
<lb n="0626c02"/>月現在澄潭。此所現月。亦是月影。亦是潭影。下文
<lb n="0626c03"/>廣釋。</p>
<lb n="0626c04"/>
<p id="pX45p0626c0401" rend="margin-left:1em">△二明性淨本覺
(二)
。初總標。二別釋。</p>
<p id="pX45p0626c0415" type="inline" rend="margin-left:1em">初總標。</p>
<lb n="0626c05"/>
<p id="pX45p0626c0501">復次覺體相者。有四種大義。與虗空等。猶如淨鏡。</p>
<lb n="0626c06"/>
<p id="pX45p0626c0601" rend="margin-left:1em">【疏】再辨前本覺。故標云復次。牒云者。</p>
<p id="pX45p0626c0615" type="inline" rend="margin-left:1em">以空及。鏡。皆
<lb n="0626c07"/>有四義。故取之為喻。</p>
<p id="pX45p0626c0709" type="inline" rend="margin-left:1em">一。空鏡。謂離一切外物之體。
<lb n="0626c08"/>二。不空鏡。鏡體不無。能現萬像。三。淨鏡。謂磨治離
<lb n="0626c09"/>垢。四。受用鏡。置之高臺。須者受用。</p>
<p id="pX45p0626c0914" type="inline" rend="margin-left:1em">四中前二自性
<lb n="0626c10"/>淨。後二離垢淨。又初二就因。隱時說。後二就果。顯
<lb n="0626c11"/>時說。又前中約空不空為二。後中約體用為二。又
<lb n="0626c12"/>初二體。後二相。故云覺體相也。又初一及第三。明
<lb n="0626c13"/>有空義。第二第四。明有鏡義。故舉二喻。</p>
<lb n="0626c14"/>
<p id="pX45p0626c1401" rend="margin-left:1em">【記】論云四種大義者。但明覺相有四種義。以一一
<lb n="0626c15"/>義。皆遍法界。遂舉二喻。以虗空喻周遍。故云有大
<lb n="0626c16"/>義與虗空等。以淨鏡喻四種。故云有四種義猶如
<lb n="0626c17"/>淨鏡。所以具明者。若單舉空喻。則不顯四義。若單
<lb n="0626c18"/>舉鏡喻。則不顯周遍。遂雙舉二喻。互相顯發也。</p>
<p id="pX45p0626c1819" type="inline" rend="margin-left:1em">又
<lb n="0626c19"/>據疏云。以空及鏡皆有四義。則空鏡皆具四種大
<lb n="0626c20"/>義也。四種者。謂無相。等現。清淨。明照也。大者。謂遍
<lb n="0626c21"/>空。遍現。遍淨。遍照也。空於平等
(二)
無相
(一)
義顯。故
<lb n="0626c22"/>云與虗空等。鏡於清淨
(三)
明朗
(四)
義顯。故云猶如
<lb n="0626c23"/>淨鏡。鏡四大義。如疏可知。空四大義。釋相如何。一
<lb n="0626c24"/>者。無相空。經云。觀晴明空。唯一晴虗。逈無所有。二
<lb n="0627a01"/>者。現相空。經云。譬如虗空。體非羣相。而不拒彼諸
<lb n="0627a02"/>相發揮。三者。出離空。經云。出土尺丈。得尺丈空。虗
<lb n="0627a03"/>空淺深。隨出多少。四。受用空。經云。若築牆宇。穿為
<lb n="0627a04"/>小竇。參合羣器。名為異空。下論文不釋者。例鏡知
<lb n="0627a05"/>故。</p>
<p id="pX45p0627a0502" type="inline" rend="margin-left:1em">一。下文二。初。略配。空者。此就真體本無妄染。如
<lb n="0627a06"/>文云。從本<anchor xml:id="begd1e20075"/>已<anchor xml:id="endd1e20075"/>來。一切染法。不相應故。猶如於鏡。唯
<lb n="0627a07"/>有性明。故云空也。鏡中所現。但是影像。其相元無。
<lb n="0627a08"/>亦成空義。</p>
<p id="pX45p0627a0805" type="inline" rend="margin-left:1em">不空等者。雖無妄染。然有自體。及性功
<lb n="0627a09"/>德。若無其體。將何現物。</p>
<p id="pX45p0627a0910" type="inline" rend="margin-left:1em">餘二可見。此四如次以配
<lb n="0627a10"/>四義。前雙標而後單釋者。以空隨鏡顯也。但釋鏡

<lb n="0627a11"/>義。自挾虗空。</p>
<p id="pX45p0627a1106" type="inline" rend="margin-left:1em">四中下。二。料揀。配有五對。初。性淨離
<lb n="0627a12"/>垢對。二。因隱果顯對。三。空有體用對。四。體相對。五。
<lb n="0627a13"/>空鏡對。</p>
<p id="pX45p0627a1304" type="inline" rend="margin-left:1em">一三有空義者。然空語雖同。而空義不同。
<lb n="0627a14"/>以第一就因。無妄體為空。第三據果。離妄相為空。</p>
<lb n="0627a15"/>
<p id="pX45p0627a1501" rend="margin-left:1em">二四有鏡義者。義亦不同。二以本來現物為鏡。四
<lb n="0627a16"/>以隨時照物為鏡。</p>
<p id="pX45p0627a1608" type="inline" rend="margin-left:1em">然則一三非無鏡義。二四非無
<lb n="0627a17"/>空義。今但取增勝配之。</p>
<lb n="0627a18"/>
<p id="pX45p0627a1801" rend="margin-left:1em">△二別釋
(四)
。一如實空鏡。二因熏習鏡。三法出離
<lb n="0627a19"/>鏡。四緣熏習鏡。</p>
<p id="pX45p0627a1907" type="inline" rend="margin-left:1em">一如實空鏡。</p>
<lb n="0627a20"/>
<p id="pX45p0627a2001">云何為四。</p>
<p id="pX45p0627a2005" type="inline">一者。如實空鏡。</p>
<p id="pX45p0627a2011" type="inline">遠離一切心境界相。無法
<lb n="0627a21"/>可現。</p>
<p id="pX45p0627a2103" type="inline">非覺照義故。</p>
<lb n="0627a22"/>
<p id="pX45p0627a2201" rend="margin-left:1em">【疏】云何句。通徵。</p>
<p id="pX45p0627a2207" type="inline" rend="margin-left:1em">一下列釋。如實空者。真如中妄法
<lb n="0627a23"/>本無。非先有後無也。</p>
<p id="pX45p0627a2309" type="inline" rend="margin-left:1em">遠離等者。倒心妄境。本不相
<lb n="0627a24"/>應。非謂有而不現。<anchor xml:id="begd1e20156"/>但<anchor xml:id="endd1e20156"/>以妄法理無。故無可現。如鏡
<lb n="0627b01"/>非不能現。但以兔角無故無可現也。</p>
<p id="pX45p0627b0115" type="inline" rend="margin-left:1em">非覺照者。有
<lb n="0627b02"/>二義。一。以妄念望於真智。本無覺照之功。以情執
<lb n="0627b03"/>違理故。如鏡非有外物。以彼外物無照用義故。即
<lb n="0627b04"/>顯鏡中無外物體。</p>
<p id="pX45p0627b0408" type="inline" rend="margin-left:1em">二。以本覺望於妄念。亦無覺照
<lb n="0627b05"/>功能。以妄本無故。如淨眼望空華。無照燭之功。亦
<lb n="0627b06"/>如鏡望兔角。</p>
<p id="pX45p0627b0606" type="inline" rend="margin-left:1em">此約遍計說。下約依他說。故能現世
<lb n="0627b07"/>間境界。</p>
<lb n="0627b08"/>
<p id="pX45p0627b0801" rend="margin-left:1em">【記】如實句。初。標名。本無等者。以從本<anchor xml:id="begd1e20188"/>已<anchor xml:id="endd1e20188"/>來。不相應
<lb n="0627b09"/>故。非同隨相之說。未斷則有。斷<anchor xml:id="begd1e20196"/>已<anchor xml:id="endd1e20196"/>始無。故名本無。
<lb n="0627b10"/>亦非推之使無也。</p>
<p id="pX45p0627b1008" type="inline" rend="margin-left:1em">遠下。二。辨相。論中初二句。正顯
<lb n="0627b11"/>空義。無法一句。重辨所空。</p>
<p id="pX45p0627b1111" type="inline" rend="margin-left:1em">疏中法喻對顯。昭然可
<lb n="0627b12"/>見。</p>
<p id="pX45p0627b1202" type="inline" rend="margin-left:1em">非覺照句。三。結名二。初。正釋二。初。約妄無真照
<lb n="0627b13"/>之功。此則以所對能。於中先。法說。違理者。理有覺
<lb n="0627b14"/>照。妄既違理。即無覺照。既無照用。理中豈能容彼
<lb n="0627b15"/>妄耶。由是前云遠離也。</p>
<p id="pX45p0627b1510" type="inline" rend="margin-left:1em">如鏡下。次。喻顯。如鏡銅體。
<lb n="0627b16"/>本有照用。外木石物。與鏡體違。則無照用。既無照
<lb n="0627b17"/>用。鏡中豈能容彼木石物耶。以有照與無照。非和
<lb n="0627b18"/>合故。亦猶仁人之家。豈容不仁人共住。以性相違
<lb n="0627b19"/>故。</p>
<p id="pX45p0627b1902" type="inline" rend="margin-left:1em">二下。後。約真無妄覺之用。此則以能對所。於中
<lb n="0627b20"/>亦先法。次喻。並可知。圓覺云。無知覺明。不依諸礙。
<lb n="0627b21"/>即斯義也。</p>
<p id="pX45p0627b2105" type="inline" rend="margin-left:1em">然此二義之中。雖約妄約真。皆就無能
<lb n="0627b22"/>照說也。問。妄屬無明。容無能照。真性明了。教理俱
<lb n="0627b23"/>成。何言無照。答。今言真無照者。<anchor xml:id="begd1e20243"/>但<anchor xml:id="endd1e20243"/>無能所之照。不
<lb n="0627b24"/>無性明之照。如楞嚴云。性覺必明。妄為明覺。今此
<lb n="0627c01"/>但無妄為明覺之照也。疏中約所顯能。非謂但無
<lb n="0627c02"/>所照義爾。</p>
<p id="pX45p0627c0205" type="inline" rend="margin-left:1em">此約下。二。通妨。或問曰。次云一切境界。
<lb n="0627c03"/>悉於中現。云何此言無可現耶。故此釋通。遍計情
<lb n="0627c04"/>有理無。依他相有性無。故知此言無可現者。妄無
<lb n="0627c05"/>體故。下云現者。有虗相故。其次云常住一心等。即
<lb n="0627c06"/>明依他無體。唯是圓成。則三性之義備矣。</p>
<lb n="0627c07"/>
<p id="pX45p0627c0701" rend="margin-left:1em">△二因熏習鏡。</p>
<lb n="0627c08"/>
<p id="pX45p0627c0801">二者。因熏習鏡。</p>
<p id="pX45p0627c0807" type="inline">謂如實不空。</p>
<p id="pX45p0627c0812" type="inline">一切世間境界。悉於中
<lb n="0627c09"/>現。不出不入。不失不壞。常住一心。以一切法。即真實
<lb n="0627c10"/>性故。</p>
<p id="pX45p0627c1003" type="inline">又一切染法。所不能染。智體不動。具足無漏熏
<lb n="0627c11"/>眾生故。</p>
<lb n="0627c12"/>
<p id="pX45p0627c1201" rend="margin-left:1em">【疏】因有二因義。初。能作現法之因。二。作內熏之因。
<lb n="0627c13"/>亦可初是因義。後是熏習義。故云因熏習也。</p>
<lb n="0627c14"/>
<p id="pX45p0627c1401" rend="margin-left:1em">【記】初。標名。現法因者。以次云現境界故。內熏因者。
<lb n="0627c15"/>次云熏眾生故。</p>
<p id="pX45p0627c1507" type="inline" rend="margin-left:1em">亦可下。重辨。斯則因義通而熏義
<lb n="0627c16"/>局也。以現法及熏習。俱名因故。現法非是熏習義
<lb n="0627c17"/>故。</p>
<lb n="0627c18"/>
<p id="pX45p0627c1801" rend="margin-left:1em">【疏】不空。此總出因熏法體。謂有自體。及性功德故。</p>
<lb n="0627c19"/>
<p id="pX45p0627c1901" rend="margin-left:1em">【記】次。出體。有自體者。異妄無自體故。</p>
<p id="pX45p0627c1915" type="inline" rend="margin-left:1em">及功德者。異
<lb n="0627c20"/>恒沙煩惱故。</p>
<p id="pX45p0627c2006" type="inline" rend="margin-left:1em">妄則不唯無功德。兼無自體。真則不
<lb n="0627c21"/>唯有自體。兼有功德。如前文云。以有自體。具足無
<lb n="0627c22"/>量性功德故。</p>
<lb n="0627c23"/>
<p id="pX45p0627c2301" rend="margin-left:1em">【疏】一切下。別釋二因。初因。境界悉現者。明一切法
<lb n="0627c24"/>離此心外。無別體性。猶如鏡中。能現影也。</p>
<p id="pX45p0627c2417" type="inline" rend="margin-left:1em">不出者。
<lb n="0628a01"/>明心待熏。故變現諸法。非不待熏而自出也。</p>
<p id="pX45p0628a0118" type="inline" rend="margin-left:1em">不入
<lb n="0628a02"/>者。離心無別能熏。故不從外入也。</p>
<p id="pX45p0628a0214" type="inline" rend="margin-left:1em">不失者。雖復不
<lb n="0628a03"/>從內出外入。緣起之法。顯現不無也。</p>
<p id="pX45p0628a0315" type="inline" rend="margin-left:1em">不壞者。諸法
<lb n="0628a04"/>緣集。起無所從。不異真如。故不可壞。如鏡中影。非
<lb n="0628a05"/>刃能傷。以同鏡故。</p>
<p id="pX45p0628a0508" type="inline" rend="margin-left:1em">住一心者。會相同體。</p>
<p id="pX45p0628a0516" type="inline" rend="margin-left:1em">即真性者。
<lb n="0628a06"/>釋成同體所由。以於心中顯現。無出入等故。</p>
<p id="pX45p0628a0618" type="inline" rend="margin-left:1em">即無
<lb n="0628a07"/>體性。無體性故。本來平等。不異真如。故云常住一
<lb n="0628a08"/>心即真實性。</p>
<lb n="0628a09"/>
<p id="pX45p0628a0901" rend="margin-left:1em">【記】三。釋義二。初。現法因。離心無者。下云。三界虗偽。
<lb n="0628a10"/>唯心所現。離心則無六塵境界。</p>
<p id="pX45p0628a1013" type="inline" rend="margin-left:1em">明心等者。待無明
<lb n="0628a11"/>緣熏。方變諸法。若自出者。無明斷後。應出法無窮。
<lb n="0628a12"/>則修斷何益。故知不待無明。法則不從內出。離心
<lb n="0628a13"/>等者。雖云待緣熏方出。非謂別有他法。自外而入
<lb n="0628a14"/>為能熏耳。以是即心不覺之因為能熏故。能熏既
<lb n="0628a15"/>非心外。所現安得離真。故非外入。</p>
<p id="pX45p0628a1514" type="inline" rend="margin-left:1em">又此諸法。全心
<lb n="0628a16"/>而成。非謂諸法從心內出而現於外。此即非如人
<lb n="0628a17"/>從室內而出名為現也。又非別有諸法自外而來。
<lb n="0628a18"/>入此心中以現其影。此即非如形對於鏡而現其
<lb n="0628a19"/>像也。以心無內外故。</p>
<p id="pX45p0628a1909" type="inline" rend="margin-left:1em">雖復等者。心境歷然。染淨宛
<lb n="0628a20"/>爾故。</p>
<p id="pX45p0628a2003" type="inline" rend="margin-left:1em">諸法下。法喻者。鏡。喻真如心。影。喻法緣無從。
<lb n="0628a21"/>刃傷。喻智斷。心鏡上無明塵垢。智刃可刮斷。而心
<lb n="0628a22"/>鏡內法影。非智刃可割傷也。斯則性起為相。故不
<lb n="0628a23"/>失。相同於性。故不壞。以心無失壞故。此四句。揀濫。
<lb n="0628a24"/>謂內能不出。外所不入。緣起不失。理實不壞。又因
<lb n="0628b01"/>不出。緣不入。相不失。性不壞。又內不從六根出。外
<lb n="0628b02"/>不從五塵入。果不從當來失。因不從過去壞。又不
<lb n="0628b03"/>從自性生。不出也。不從他性生。不入也。不從無因
<lb n="0628b04"/>生。不失也。失去親生真因。便為無因性故。不從共
<lb n="0628b05"/>性生。不壞也。自他各壞其體。方可成共性故。</p>
<p id="pX45p0628b0518" type="inline" rend="margin-left:1em">常住
<lb n="0628b06"/>一心者。有二意。一者。以一切法。常依一心而住。故
<lb n="0628b07"/>得不出不入。不失不壞也。二者。諸法當體常住。唯
<lb n="0628b08"/>是一心。一心之外。無有一法可為出入失壞也。故
<lb n="0628b09"/>經云。世間相常住。此二中前義為正。以下有論自
<lb n="0628b10"/>釋成故。此一句。正顯。良以常住一心。故得一切境
<lb n="0628b11"/>界悉皆現也。疏文可知。</p>
<p id="pX45p0628b1110" type="inline" rend="margin-left:1em">釋成同體等者。意云。何以
<lb n="0628b12"/>諸法。常依一心而住耶。故此釋云。以諸法相。即是
<lb n="0628b13"/>真性體故。斯則以此二句。近釋上同體義也。</p>
<p id="pX45p0628b1318" type="inline" rend="margin-left:1em">以於
<lb n="0628b14"/>下。通敘前文者。顯此段論。是展轉互相釋成也。若
<lb n="0628b15"/>欲易明。應云。一切境界。悉於心中顯現者。以無出
<lb n="0628b16"/>入失壞故。無出入失壞者。即無體性住一心故。住
<lb n="0628b17"/>於一心無體性者。以一切法。本來平等。不異真如
<lb n="0628b18"/>性故。是則此二句。遠結前後一段義也。</p>
<lb n="0628b19"/>
<p id="pX45p0628b1901" rend="margin-left:1em">【疏】又一切下。釋後因。謂以性淨故。雖現染法。非染
<lb n="0628b20"/>所污。非直現染之時。非染所染。亦乃由現染故。反
<lb n="0628b21"/>顯本淨。如鏡明淨。能現穢物。穢物現時。反顯鏡淨。
<lb n="0628b22"/>豈此穢物能汗鏡耶。若不現染。則無以顯其不染。
<lb n="0628b23"/>是故現染。釋成不染義。</p>
<p id="pX45p0628b2310" type="inline" rend="margin-left:1em">智體不動者。以本無染。今
<lb n="0628b24"/>無始淨。是故本覺之智。未曾移動。又雖現染。不為
<lb n="0628c01"/>所染。故云不動。如鏡中像。隨質轉變。然其鏡體。未
<lb n="0628c02"/>曾移動也。</p>
<p id="pX45p0628c0205" type="inline" rend="margin-left:1em">具足無漏者。謂此本覺中恒沙性德。無
<lb n="0628c03"/>所少也。</p>
<p id="pX45p0628c0304" type="inline" rend="margin-left:1em">熏眾生者。謂又與眾生。作內熏之因。令猒
<lb n="0628c04"/>生死苦。樂求涅槃樂。故勝鬘經云。由有如來藏。能
<lb n="0628c05"/>猒生死。樂求涅槃。佛性論云。自性清淨心。名為道
<lb n="0628c06"/>諦。</p>
<lb n="0628c07"/>
<p id="pX45p0628c0701" rend="margin-left:1em">【記】二。熏習因。以性下。順釋文。非直下。別顯意。先。法。
<lb n="0628c08"/>次。喻。若不下。反以結成。</p>
<p id="pX45p0628c0810" type="inline" rend="margin-left:1em">以本下。約本淨今淨明不
<lb n="0628c09"/>動。又雖下。約現染不染明不動。亦先。法。後。喻。</p>
<p id="pX45p0628c0918" type="inline" rend="margin-left:1em">此本
<lb n="0628c10"/>下。即下所說大智慧光明義。乃至無有所少義等。</p>
<lb n="0628c11"/>
<p id="pX45p0628c1101" rend="margin-left:1em">又與下。即自體相熏習義。</p>
<p id="pX45p0628c1111" type="inline" rend="margin-left:1em">勝鬘下。引經論證。</p>
<p id="pX45p0628c1118" type="inline" rend="margin-left:1em">道諦。
<lb n="0628c12"/>即出世因。熏習因也。</p>
<lb n="0628c13"/>
<p id="pX45p0628c1301" rend="margin-left:1em">△三法出離鏡。</p>
<lb n="0628c14"/>
<p id="pX45p0628c1401">三者。法出離鏡。</p>
<p id="pX45p0628c1407" type="inline">謂不空法。</p>
<p id="pX45p0628c1411" type="inline">出煩惱礙智礙。離和合相。
<lb n="0628c15"/>淳淨明故。</p>
<lb n="0628c16"/>
<p id="pX45p0628c1601" rend="margin-left:1em">【疏】謂真如之法。出於二障。離於和合。故云出離。前
<lb n="0628c17"/>是在纏性淨不空如來藏。今明不空出纏離垢法
<lb n="0628c18"/>身。如寶性論云。有二淨。一。自性淨。以同相故。二。離
<lb n="0628c19"/>垢淨。以勝相故。</p>
<p id="pX45p0628c1907" type="inline" rend="margin-left:1em">不空。出法體也。即前因熏之法。</p>
<p id="pX45p0628c1919" type="inline" rend="margin-left:1em">惱
<lb n="0628c20"/>礙者。麤細染心。</p>
<p id="pX45p0628c2007" type="inline" rend="margin-left:1em">智礙者。所依無明。</p>
<p id="pX45p0628c2014" type="inline" rend="margin-left:1em">離和合者。淨心
<lb n="0628c21"/>出障。破業識等和合。</p>
<p id="pX45p0628c2109" type="inline" rend="margin-left:1em">淳者。離和合雜相故。淨者。無
<lb n="0628c22"/>惑染故。明者。出無明故。謂大智慧光明等。</p>
<lb n="0628c23"/>
<p id="pX45p0628c2301" rend="margin-left:1em">【記】初。標名。謂下。解釋當文。</p>
<p id="pX45p0628c2311" type="inline" rend="margin-left:1em">前是下。料揀前後。性淨。
<lb n="0628c24"/>即初義。不空。即二義。彼二在纏。故通名如來藏。<anchor xml:id="begd1e20569"/>但<anchor xml:id="endd1e20569"/>
<lb n="0629a01"/>以空不空異耳。</p>
<p id="pX45p0629a0107" type="inline" rend="margin-left:1em">今明不空者。與前不空義同。法身
<lb n="0629a02"/>者。與前如來藏。義異體同。彼隱此顯。故前云依法
<lb n="0629a03"/>身說本覺。後云如來藏亦名如來法身。然法身但
<lb n="0629a04"/>屬第三鏡。其後一鏡即是報化身也。</p>
<p id="pX45p0629a0415" type="inline" rend="margin-left:1em">寶性下。引證。
<lb n="0629a05"/>同相者。通凡聖故。勝相者。勝於因故。然初淨。即前
<lb n="0629a06"/>二義。後淨。即後二義。</p>
<p id="pX45p0629a0609" type="inline" rend="margin-left:1em">不空下。二。出體。即前法者。即
<lb n="0629a07"/>是前為二因之法也。前明熏因。今明離障。故重指
<lb n="0629a08"/>之。</p>
<p id="pX45p0629a0802" type="inline" rend="margin-left:1em">惱障下。三。辨相。麤細染心者。四麤三細心也。下
<lb n="0629a09"/>云。染心義者。名煩惱礙。</p>
<p id="pX45p0629a0910" type="inline" rend="margin-left:1em">所依無明者。根本枝末。是
<lb n="0629a10"/>六染所依法故。下云。無明義者。名為智礙。</p>
<p id="pX45p0629a1017" type="inline" rend="margin-left:1em">出障者。
<lb n="0629a11"/>出前二礙。礙。即障也。二障既出。業識等亡。心無所
<lb n="0629a12"/>合。故云離也。</p>
<p id="pX45p0629a1206" type="inline" rend="margin-left:1em">離和合等三段。即翻前和合煩惱智
<lb n="0629a13"/>礙。成此淳淨明故。淳是總。淨明為別。謂淳淨故。淳
<lb n="0629a14"/>明故。淳淨。即滿淨義。揀異菩薩等是分淨故。淳明。
<lb n="0629a15"/>即滿覺義。揀異菩薩等是分覺故。斯則六染盡故。
<lb n="0629a16"/>謂之淳淨。二覺圓故。謂之淳明也。又此三字。即圓
<lb n="0629a17"/>三德。謂法身。解脫。般若。如次配知。備此三點以成
<lb n="0629a18"/>大般涅槃。</p>
<lb n="0629a19"/>
<p id="pX45p0629a1901" rend="margin-left:1em">△四緣熏習鏡。</p>
<lb n="0629a20"/>
<p id="pX45p0629a2001">四者。緣熏習鏡。</p>
<p id="pX45p0629a2007" type="inline">謂依法出離故。徧照眾生之心。令修
<lb n="0629a21"/>善根。隨念示現故。</p>
<lb n="0629a22"/>
<p id="pX45p0629a2201" rend="margin-left:1em">【疏】即彼本覺出障之時。隨照物機。示現萬化。與彼
<lb n="0629a23"/>眾生。作外緣熏力。故云依法乃至示現。</p>
<p id="pX45p0629a2316" type="inline" rend="margin-left:1em">問。前隨染
<lb n="0629a24"/>中智淨。與此法出離何別。前業用。與此緣熏何別。
<lb n="0629b01"/>答。前約隨染故。還淨說為智。即明彼智用。俱就始
<lb n="0629b02"/>覺說。此約自性故。離障顯法體。即明此法用。俱就
<lb n="0629b03"/>法體說。是故前云智。此云法。前云業。此云緣也。</p>
<p id="pX45p0629b0319" type="inline" rend="margin-left:1em">然
<lb n="0629b04"/>法智雖殊。體無差別。以始覺即本覺故。<anchor xml:id="begd1e20667"/>但<anchor xml:id="endd1e20667"/>今就義
<lb n="0629b05"/>開說。故有境智不同也。</p>
<lb n="0629b06"/>
<p id="pX45p0629b0601" rend="margin-left:1em">【記】論云緣熏習者。初。標名也。緣。即外緣。為諸眾生
<lb n="0629b07"/>而作發起善根之外緣故。熏。資熏也。謂熏成習氣。
<lb n="0629b08"/>發善根故。</p>
<p id="pX45p0629b0805" type="inline" rend="margin-left:1em">論云謂依法下。次。釋相。初一句。躡前起。
<lb n="0629b09"/>依於體相也。次三句。釋本門。起於業用也。謂依前
<lb n="0629b10"/>法體。出離惑染。遂成三輪不思議化。徧照。即意輪
<lb n="0629b11"/>鑒機。示現。即身口設化。以此為緣熏習力故。令修
<lb n="0629b12"/>善根也。</p>
<p id="pX45p0629b1204" type="inline" rend="margin-left:1em">疏中二。先。通釋論文。與彼等者。謂與二乘
<lb n="0629b13"/>十信作差別緣。與三賢十地作平等緣。如下用熏
<lb n="0629b14"/>習中說。</p>
<p id="pX45p0629b1404" type="inline" rend="margin-left:1em">問前下。次。料揀前後二。初。辨異二義。問意
<lb n="0629b15"/>可知。答中。前約等者。意明前之二相。與此二鏡。法
<lb n="0629b16"/>體無二。為門有殊。謂前二相以智為門。故云俱就
<lb n="0629b17"/>始覺。後二鏡以理為門。故云俱就法體。又前約相
<lb n="0629b18"/>說。故云生二種相。此約性說。故二種俱言法。又前
<lb n="0629b19"/>約對染明淨相。故云智淨等。此約自性顯大義。故
<lb n="0629b20"/>云有四種大義與虗空等也。</p>
<p id="pX45p0629b2012" type="inline" rend="margin-left:1em">又前以顯為門。此以
<lb n="0629b21"/>隱為門。所以有斯二說者。恐有人言。顯時方淨。隱
<lb n="0629b22"/>時不淨。故說二顯後。又重說二隱
(指法出離。緣熏習也)
。又先
<lb n="0629b23"/>明二顯者。以取始覺之末文便故。又亦即是始覺
<lb n="0629b24"/>義故。亦即隱處難信。且就顯處而開示故。餘義易
<lb n="0629c01"/>知。</p>
<p id="pX45p0629c0102" type="inline" rend="margin-left:1em">然法下。二。結同一體。此明為門雖異。其體是一。
<lb n="0629c02"/>故此結同也。</p>
<p id="pX45p0629c0206" type="inline" rend="margin-left:1em">
<anchor xml:id="begd1e20742"/>但<anchor xml:id="endd1e20742"/>今下。境即是法。以是始覺所緣所
<lb n="0629c03"/>證。故言境也。</p>
<lb n="0629c04"/>
<lb n="0629c05"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第五<lb n="0629c06"/>
<lb n="0629c07"/>
<head>音釋</head>
<lb n="0629c08"/>罣<p id="pX45p0629c0802" type="inline" rend="margin-left:1em">音卦。挂牽也。</p>
<lb n="0629c09"/>翛<p id="pX45p0629c0902" type="inline" rend="margin-left:1em">音囂。絕無纖累也。</p>
<lb n="0629c10"/>漂<p id="pX45p0629c1002" type="inline" rend="margin-left:1em">音飄。隨流浮動也。</p>
<lb n="0629c11"/>確<p id="pX45p0629c1102" type="inline" rend="margin-left:1em">音恪。堅住也。</p>
<lb n="0629c12"/>擔<p id="pX45p0629c1202" type="inline" rend="margin-left:1em">音旦。挑在肩也。</p>
<lb n="0629c13"/>
<g ref="CB00854"/>寤<p id="pX45p0629c1303" type="inline" rend="margin-left:1em">音告悟。醒覺也。</p>
<lb n="0629c14"/>綺<p id="pX45p0629c1402" type="inline" rend="margin-left:1em">音起。細花綾。</p>
<lb n="0629c15"/>忒<p id="pX45p0629c1502" type="inline" rend="margin-left:1em">音慝。差失也。</p>
<lb n="0629c16"/>匣<p id="pX45p0629c1602" type="inline" rend="margin-left:1em">音狹。鏡匣。</p>
<lb n="0629c17"/>薩婆若<p id="pX45p0629c1704" type="inline" rend="margin-left:1em">此云大智慧。</p>
<lb n="0629c18"/>箭<p id="pX45p0629c1802" type="inline" rend="margin-left:1em">音薦。矢也。</p>
<lb n="0629c19"/>鈎<p id="pX45p0629c1902" type="inline" rend="margin-left:1em">音勾。</p>
<lb n="0629c20"/>尋伺<p id="pX45p0629c2003" type="inline" rend="margin-left:1em">下音祠。謂尋求伺察也。覺觀別名。</p>
<lb n="0629c21"/>淳<p id="pX45p0629c2102" type="inline" rend="margin-left:1em">音純。質朴也。</p>
<lb n="0629c22"/>剩<p id="pX45p0629c2202" type="inline" rend="margin-left:1em">音盛。多餘也。</p>
<lb n="0629c23"/>䳘<p id="pX45p0629c2302" type="inline" rend="margin-left:1em">音荷。畜名。</p>
<lb n="0629c24"/>唐捐<p id="pX45p0629c2403" type="inline" rend="margin-left:1em">下音涓。虗棄也。</p>
<lb n="0630a01"/>鳳<p id="pX45p0630a0102" type="inline" rend="margin-left:1em">音奉。鳥中王。羽中長也。</p>
<lb n="0630a02"/>裁<p id="pX45p0630a0202" type="inline" rend="margin-left:1em">音才。度量剪割也。</p>
<lb n="0630a03"/>雅<p id="pX45p0630a0302" type="inline" rend="margin-left:1em">音啞。美妙佳也。</p>
<lb n="0630a04"/>韻<p id="pX45p0630a0402" type="inline" rend="margin-left:1em">音蘊。音曲也。</p>
<lb n="0630a05"/>潭<p id="pX45p0630a0502" type="inline" rend="margin-left:1em">音曇。聚水深處。</p>
<lb n="0630a06"/>築<p id="pX45p0630a0602" type="inline" rend="margin-left:1em">音竹。擣也。</p>
<lb n="0630a07"/>竇<p id="pX45p0630a0702" type="inline" rend="margin-left:1em">音豆。孔穴。</p>
<lb n="0630a08"/>挾<p id="pX45p0630a0802" type="inline" rend="margin-left:1em">音甲。掖持帶也。</p>
<lb n="0630a09"/>刃<p id="pX45p0630a0902" type="inline" rend="margin-left:1em">音忍。鋒刃。</p>
<lb n="0630a10"/>刮<p id="pX45p0630a1002" type="inline" rend="margin-left:1em">音括。剝削也。</p>
<lb n="0630a11"/>大般涅槃<p id="pX45p0630a1105" type="inline" rend="margin-left:1em">此云大滅度。亦云大寂滅。</p>
<lb n="0630a12"/>
<lb n="0630a13"/>
<lb n="0630a14"/>
<lb n="0630a15"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第六<lb n="0630a16"/>
<byline>唐　西京太原沙門　法藏　述疏</byline>
<byline>　　終南草堂沙門　宗密　錄註</byline>
<lb n="0630a18"/>
<byline>宋　秀州長水沙門　子璿　修記</byline>
<lb n="0630a19"/>
<byline>清　錢塘慈雲沙門　續法　會編</byline>
<byline>　　順天府府丞　戴京曾　閱定</byline>
<lb n="0630a21"/>
<p id="pX45p0630a2101" rend="margin-left:1em">△二不覺義。</p>
<lb n="0630a22"/>
<p id="pX45p0630a2201" rend="margin-left:1em">【記】不覺者。即棃耶識中第二義不覺無明也。是即
<lb n="0630a23"/>無明之別號。亦名癡。亦名為迷。無知等。斯約染法
<lb n="0630a24"/>以明心生滅義。然生是虗生。滅亦是妄滅也。</p>
<lb n="0630b01"/>
<p id="pX45p0630b0101" rend="margin-left:1em">△文三。初根本不覺。二枝末不覺。三結末歸本。</p>
<lb n="0630b02"/>
<p id="pX45p0630b0201" rend="margin-left:1em">【記】此三段。亦可初體。次相。後即結相同體。</p>
<lb n="0630b03"/>
<p id="pX45p0630b0301" rend="margin-left:1em">△初根本不覺
(二)
。一依覺成迷。二依迷顯覺。</p>
<p id="pX45p0630b0318" type="inline" rend="margin-left:1em">一
<lb n="0630b04"/>依覺成迷
(三)
。初法。次喻。三合。</p>
<p id="pX45p0630b0412" type="inline" rend="margin-left:1em">初法。</p>
<lb n="0630b05"/>
<p id="pX45p0630b0501">所言不覺義者。</p>
<p id="pX45p0630b0507" type="inline">謂不如實知真如法一故。</p>
<p id="pX45p0630b0517" type="inline">不覺心起
<lb n="0630b06"/>而有其念。</p>
<p id="pX45p0630b0605" type="inline">念無自相。不離本覺。</p>
<lb n="0630b07"/>
<p id="pX45p0630b0701" rend="margin-left:1em">【疏】不覺句。牒章。</p>
<p id="pX45p0630b0707" type="inline" rend="margin-left:1em">謂下。釋義。</p>
<p id="pX45p0630b0711" type="inline" rend="margin-left:1em">不如知者。不了如理一
<lb n="0630b08"/>味故。釋根本不覺義。如迷正方也。</p>
<p id="pX45p0630b0814" type="inline" rend="margin-left:1em">不覺起念者。謂
<lb n="0630b09"/>業等相念。即邪方也。</p>
<p id="pX45p0630b0909" type="inline" rend="margin-left:1em">念不離覺者。邪無別體。不離
<lb n="0630b10"/>正方也。</p>
<lb n="0630b11"/>
<p id="pX45p0630b1101" rend="margin-left:1em">【記】論云不如實知真如法一者。不。違逆義。如實知。
<lb n="0630b12"/>一切覺也。即能達智。真如。平等理也。即所達境。法
<lb n="0630b13"/>一。一法界心也。即二所依體。於上三法皆違逆故。
<lb n="0630b14"/>故云不如實知真如法一也。</p>
<p id="pX45p0630b1412" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云不了等者。如理平
<lb n="0630b15"/>等。本唯一相。無不覺之異。今既不如理知。故云不
<lb n="0630b16"/>了。不了。即無明也。由無明故。妄生異相。首楞嚴云。
<lb n="0630b17"/>無同異中。熾然成異也。</p>
<p id="pX45p0630b1710" type="inline" rend="margin-left:1em">迷正方者。不了是正東故。</p>
<lb n="0630b18"/>
<p id="pX45p0630b1801" rend="margin-left:1em">論云不覺心起而有念者。不覺。根本無明。念即業
<lb n="0630b19"/>等。枝本無明。謂違背上三法故。不覺無明忽然生
<lb n="0630b20"/>起。遂有業等妄想念也。</p>
<p id="pX45p0630b2010" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云業等相者。指三細言。
<lb n="0630b21"/>論云起念。起即是動。動即是業相也。經中亦名為
<lb n="0630b22"/>起。故文云起為世界。靜成虗空。</p>
<p id="pX45p0630b2213" type="inline" rend="margin-left:1em">邪方者。前雖迷其
<lb n="0630b23"/>正方。但且不了是東。今於東處。別作西解。故云邪
<lb n="0630b24"/>方。前即迷真。此即起似也。然根本無明中。有迷真
<lb n="0630c01"/>執妄二義。今論此段。并下三細。是迷真義。下智相
<lb n="0630c02"/>等。即執妄義。亦即楞嚴背覺合塵義。經云。迷失本
<lb n="0630c03"/>妙圓心寶明妙性。認悟中迷等。此則具明二義也。
<lb n="0630c04"/>華嚴云。於第一義不了。名為無明。此迷真也。圓覺
<lb n="0630c05"/>云。妄認四大緣慮為身心等。此執妄也。然迷真必
<lb n="0630c06"/>執妄。執妄必迷真。故此二經。各舉一義也。</p>
<p id="pX45p0630c0617" type="inline" rend="margin-left:1em">邪不離
<lb n="0630c07"/>正者。西處即東故。不覺處即覺故。</p>
<lb n="0630c08"/>
<p id="pX45p0630c0801" rend="margin-left:1em">△次喻。</p>
<lb n="0630c09"/>
<p id="pX45p0630c0901">猶如迷人。依方故迷。若離於方。則無有迷。</p>
<lb n="0630c10"/>
<p id="pX45p0630c1001" rend="margin-left:1em">【記】依方迷者。依東方故。迷為西方。若離正東。即無
<lb n="0630c11"/>邪西。</p>
<p id="pX45p0630c1103" type="inline" rend="margin-left:1em">亦如依水起波。若離於水。則無有波。</p>
<lb n="0630c12"/>
<p id="pX45p0630c1201" rend="margin-left:1em">△三合。</p>
<lb n="0630c13"/>
<p id="pX45p0630c1301">眾生亦爾。依覺故迷。若離覺性。則無不覺。</p>
<lb n="0630c14"/>
<p id="pX45p0630c1401" rend="margin-left:1em">△二依迷顯覺。</p>
<lb n="0630c15"/>
<p id="pX45p0630c1501">以有不覺妄想心故。能知名義。為說真覺。</p>
<p id="pX45p0630c1517" type="inline">若離不覺
<lb n="0630c16"/>之心。則無真覺自相可說。</p>
<lb n="0630c17"/>
<p id="pX45p0630c1701" rend="margin-left:1em">【疏】於中二。初。明妄有起淨之功。後。明真有待妄之
<lb n="0630c18"/>義。</p>
<p id="pX45p0630c1802" type="inline" rend="margin-left:1em">良以依真之妄。方能顯真。隨妄之真。還待妄顯
<lb n="0630c19"/>故也。</p>
<lb n="0630c20"/>
<p id="pX45p0630c2001" rend="margin-left:1em">【記】初義者。即文云。以有不覺等。妄待真也。後義者。
<lb n="0630c21"/>即文云。若離不覺等。真待妄也。此即節釋其文也。</p>
<lb n="0630c22"/>
<p id="pX45p0630c2201" rend="margin-left:1em">良以下。正辨其意。依真下。顯初意。如依金之器。方
<lb n="0630c23"/>能顯金。反之則不可也。隨妄下。顯後意。如隨器之
<lb n="0630c24"/>金。還待器顯。反之亦不可也。</p>
<p id="pX45p0630c2412" type="inline" rend="margin-left:1em">前依覺故迷。則為妄
<lb n="0631a01"/>之所損。今依迷顯覺。則為妄之所益也。</p>
<p id="pX45p0631a0116" type="inline" rend="margin-left:1em">然論之大
<lb n="0631a02"/>意。明不覺與覺。皆是相待。以顯生滅染淨。無有自
<lb n="0631a03"/>相。皆不可得也。此中初言以有不覺妄想心者。無
<lb n="0631a04"/>明所起妄想分別。由此分別。能知名義。故有言說。
<lb n="0631a05"/>說於真覺。是明真覺之名。待於妄立也。若離不覺。
<lb n="0631a06"/>即無真覺。自相可說者。是反明真覺。必待不覺。若
<lb n="0631a07"/>不相待即無自相。自相既無。他亦不立。是顯染淨
<lb n="0631a08"/>無所得義。故後譯云。然彼不覺。自無實相。不離本
<lb n="0631a09"/>覺。復待不覺。以說真覺。不覺既無。真覺亦遣。如下
<lb n="0631a10"/>文云。當知一切染法淨法。皆悉相待。無有自相可
<lb n="0631a11"/>說。故圓覺云。依幻說覺。亦名為幻。智論亦云。若世
<lb n="0631a12"/>諦如毫<g ref="CB18618"/>許有實者。第一義諦。亦應有實。此之謂
<lb n="0631a13"/>也。</p>
<lb n="0631a14"/>
<p id="pX45p0631a1401" rend="margin-left:1em">△二枝末不覺。</p>
<lb n="0631a15"/>
<p id="pX45p0631a1501" rend="margin-left:1em">【疏】此一段文。略作二種釋。初。約喻說意。二。就識釋
<lb n="0631a16"/>文。初者。本覺真如。其猶淨眼
(一)
。熱翳之氣。如根本
<lb n="0631a17"/>無明
(不覺也二)
。翳與眼合。動彼淨眼。業識亦爾
(三)
。由淨
<lb n="0631a18"/>眼動故。有病眼起。能見相亦爾
(四)
。以有病眼。向外
<lb n="0631a19"/>觀故。即見空華。妄境界現。境界相亦爾
(五)
。以有空
<lb n="0631a20"/>華境故。令其起心。分別好華惡華等。智相亦爾
(六)
。
<lb n="0631a21"/>由此分別。堅執不改。相續相亦爾
(七)
。由執定故。於
<lb n="0631a22"/>違順境。取捨追求。執取相亦爾
(八)
。由取相故。於其
<lb n="0631a23"/>相上。復立名字。若彼相未對之時。但聞名即執。計
<lb n="0631a24"/>名字相亦爾
(九)
。既計名取相。發動身口。攀此空華。
<lb n="0631b01"/>造善惡業。起業相亦爾
(十)
。受苦樂報。長眠生死而
<lb n="0631b02"/>不能脫。業繫苦相亦爾
(十一)
。皆由根本無明力也。</p>
<lb n="0631b03"/>
<p id="pX45p0631b0301" rend="margin-left:1em">【記】疏有十一重翳喻法合。義相昭然。尋文易解。</p>
<p id="pX45p0631b0319" type="inline" rend="margin-left:1em">又
<lb n="0631b04"/>以首末比況。最切者夢喻。<anchor xml:id="begd1e21357"/>已<anchor xml:id="endd1e21357"/>見前說。</p>
<p id="pX45p0631b0415" type="inline" rend="margin-left:1em">皆由無明力
<lb n="0631b05"/>者。即下結云。無明能生一切染法。一切染法。皆不
<lb n="0631b06"/>覺相。</p>
<lb n="0631b07"/>
<p id="pX45p0631b0701" rend="margin-left:1em">△次釋文者。分二。一無明為因生三細。二境界為
<lb n="0631b08"/>緣生六麤。</p>
<lb n="0631b09"/>
<p id="pX45p0631b0901" rend="margin-left:1em">【記】楞伽云。妄想為因。境界為緣。和合而生。妄想。即
<lb n="0631b10"/>無明也。疏中用此經句以科論文也。</p>
<lb n="0631b11"/>
<p id="pX45p0631b1101" rend="margin-left:1em">△一無明為因生三細。</p>
<lb n="0631b12"/>
<p id="pX45p0631b1201" rend="margin-left:1em">【記】據下論文。乃是展轉相生。今<anchor xml:id="begd1e21390"/>但<anchor xml:id="endd1e21390"/>約根本而言。故
<lb n="0631b13"/>云無明為因。</p>
<lb n="0631b14"/>
<p id="pX45p0631b1401" rend="margin-left:1em">△中又二。初總標。二別解。</p>
<p id="pX45p0631b1411" type="inline" rend="margin-left:1em">初總標。</p>
<lb n="0631b15"/>
<p id="pX45p0631b1501">復次依不覺故。生三種相。與彼不覺。相應不離。</p>
<lb n="0631b16"/>
<p id="pX45p0631b1601" rend="margin-left:1em">【疏】相不離體故。末不離本故。依無明起妄心。依妄
<lb n="0631b17"/>心起無明故。</p>
<lb n="0631b18"/>
<p id="pX45p0631b1801" rend="margin-left:1em">【記】相不離體者。業等九相。不離不覺體故。以即體
<lb n="0631b19"/>之相。即相之體。故不相離。</p>
<p id="pX45p0631b1911" type="inline" rend="margin-left:1em">末不離本者。三細六麤
<lb n="0631b20"/>之枝末。不離不覺無明之根本。以即本之末。即末
<lb n="0631b21"/>之本。故不相離。</p>
<p id="pX45p0631b2107" type="inline" rend="margin-left:1em">依無明起妄心者。即不覺生三相
<lb n="0631b22"/>
(三細相也)
。如下云。以依無明有棃耶。依妄心起無明者。
<lb n="0631b23"/>即三相
(三細也)
與不覺相應。下云。以依阿棃耶。說有
<lb n="0631b24"/>無明。其猶依水起波。波相起<anchor xml:id="begd1e21447"/>已<anchor xml:id="endd1e21447"/>。不離於水。由斯義
<lb n="0631c01"/>故。名曰相應。非約心王心數說相應義。以此三種
<lb n="0631c02"/>
(三細)
。是不相應染故。</p>
<lb n="0631c03"/>
<p id="pX45p0631c0301" rend="margin-left:1em">△二別解二。初徵。次釋。</p>
<p id="pX45p0631c0310" type="inline" rend="margin-left:1em">初徵。</p>
<lb n="0631c04"/>
<p id="pX45p0631c0401">云何為三。</p>
<lb n="0631c05"/>
<p id="pX45p0631c0501" rend="margin-left:1em">【疏】總徵起也。</p>
<lb n="0631c06"/>
<p id="pX45p0631c0601" rend="margin-left:1em">【記】何為依於不覺生三相耶。</p>
<lb n="0631c07"/>
<p id="pX45p0631c0701" rend="margin-left:1em">△次釋
(三)
。一業相。二轉相。三現相。</p>
<lb n="0631c08"/>
<p id="pX45p0631c0801" rend="margin-left:1em">【記】三相文中。各有標名。所依。正釋。詳之。</p>
<lb n="0631c09"/>
<p id="pX45p0631c0901" rend="margin-left:1em">△一業相。</p>
<lb n="0631c10"/>
<p id="pX45p0631c1001">一者。無名業相。</p>
<p id="pX45p0631c1007" type="inline">以依不覺故。心動說名為業。覺則不
<lb n="0631c11"/>動。動則有苦。果不離因故。</p>
<lb n="0631c12"/>
<p id="pX45p0631c1201" rend="margin-left:1em">【疏】初句。標名。</p>
<p id="pX45p0631c1206" type="inline" rend="margin-left:1em">依不覺。釋標中無明也。即根本無明。</p>
<lb n="0631c13"/>
<p id="pX45p0631c1301" rend="margin-left:1em">心動為業。釋標中業也。此中業有二義。一。動作是
<lb n="0631c14"/>業義。即此心動。是也。</p>
<p id="pX45p0631c1409" type="inline" rend="margin-left:1em">覺則不動者。反舉釋成。既得
<lb n="0631c15"/>始覺時。即無動念。是知今動。只由不覺也。</p>
<p id="pX45p0631c1517" type="inline" rend="margin-left:1em">動則有
<lb n="0631c16"/>苦者。二。為因是業義。此既招苦。即為因也。如得寂
<lb n="0631c17"/>靜無念之時。即是涅槃妙樂。故知今動。則有生死
<lb n="0631c18"/>苦患也。</p>
<p id="pX45p0631c1804" type="inline" rend="margin-left:1em">果不離因者。不動既樂。即知動必有苦。動
<lb n="0631c19"/>因苦果。既無別時。故云不離也。</p>
<p id="pX45p0631c1913" type="inline" rend="margin-left:1em">此雖動念而極微
<lb n="0631c20"/>細。緣起一相。能所不分。即當棃耶自體分也。如無
<lb n="0631c21"/>相論云。問。此識何相。何境界。答。相及境界。不可分
<lb n="0631c22"/>別。一體無異。當知此約賴耶業相義說也。下二。約
<lb n="0631c23"/>本識見相二分為二。</p>
<lb n="0631c24"/>
<p id="pX45p0631c2401" rend="margin-left:1em">【記】論云無明業相者。初。標名。意表此二。無有異體
<lb n="0632a01"/>也。所以知者。前說業相盡處。便見心性成究竟覺。
<lb n="0632a02"/>但以約義。故說相依。顯體無別。故今雙舉。又揀本
<lb n="0632a03"/>覺隨染業相。故云無明業相。顯覺不覺皆有業相。
<lb n="0632a04"/>而真妄不同也。</p>
<p id="pX45p0632a0407" type="inline" rend="margin-left:1em">論中依不覺。句。二。所依也。根本無
<lb n="0632a05"/>明者。以是所依。故當根本。如夢依睡也。</p>
<p id="pX45p0632a0516" type="inline" rend="margin-left:1em">論心動下。
<lb n="0632a06"/>三。正釋。動名業者。能依也。</p>
<p id="pX45p0632a0611" type="inline" rend="margin-left:1em">動作是業義者。是無明
<lb n="0632a07"/>之業用。後之八相。亦是動作。亦是無明業用。然約
<lb n="0632a08"/>別義以立其名。唯此最初起用之始。故名為業。</p>
<p id="pX45p0632a0819" type="inline" rend="margin-left:1em">反
<lb n="0632a09"/>舉等者。如不睡則無夢。</p>
<p id="pX45p0632a0910" type="inline" rend="margin-left:1em">始覺者。即始究竟時也。</p>
<p id="pX45p0632a0919" type="inline" rend="margin-left:1em">為
<lb n="0632a10"/>因是業義者。然九中前八。皆得名因。所以不言業
<lb n="0632a11"/>者。亦約別義故。今此初相。能為苦本。故名業也。</p>
<p id="pX45p0632a1119" type="inline" rend="margin-left:1em">如
<lb n="0632a12"/>得下。反顯。以靜是妙樂之因故。反知動念。即是苦
<lb n="0632a13"/>因也。</p>
<p id="pX45p0632a1303" type="inline" rend="margin-left:1em">動因苦果無別時者。以一念起動。即具微細
<lb n="0632a14"/>四相。四相之苦果。不離一念之動因。據此位中。即
<lb n="0632a15"/>是棃耶行苦。若準前明四相俱時有故則四相攝
<lb n="0632a16"/>於九相。分段麤苦。亦在其中。所以次第說者。文不
<lb n="0632a17"/>頓書故。義有因依故。若約時說。則一念不覺無有
<lb n="0632a18"/>前後。故有說云。一念不覺。五蘊俱生。即斯義也。</p>
<p id="pX45p0632a1819" type="inline" rend="margin-left:1em">此
<lb n="0632a19"/>雖下。上則別解論文。今是通明行相也。此乃九相
<lb n="0632a20"/>之端。細中之細。未有轉現心境差別。故云一相不
<lb n="0632a21"/>分。</p>
<p id="pX45p0632a2102" type="inline" rend="margin-left:1em">自體。即自證分也。如無相下。引證。相。即自體。境
<lb n="0632a22"/>界。即所緣。</p>
<p id="pX45p0632a2205" type="inline" rend="margin-left:1em">當知下。會彼同此。</p>
<lb n="0632a23"/>
<p id="pX45p0632a2301" rend="margin-left:1em">△二轉相。</p>
<lb n="0632a24"/>
<p id="pX45p0632a2401">二者。能見相。</p>
<p id="pX45p0632a2406" type="inline">以依動故。能見。不動。則無見。</p>
<lb n="0632b01"/>
<p id="pX45p0632b0101" rend="margin-left:1em">【疏】初句。標也。即是轉相。</p>
<p id="pX45p0632b0110" type="inline" rend="margin-left:1em">以依等者。依前業識。轉成
<lb n="0632b02"/>能見。</p>
<p id="pX45p0632b0203" type="inline" rend="margin-left:1em">不動無見者。若依性淨門。則無能見也。反顯
<lb n="0632b03"/>能見。必依動義。如是轉相。雖有能緣。以境界微細
<lb n="0632b04"/>故。猶未辨之。如攝論云。意<anchor xml:id="begd1e21654"/>識<anchor xml:id="endd1e21654"/>緣三世境。及非三世
<lb n="0632b05"/>境。是即可知。此識所緣境。不可知故。既云所緣不
<lb n="0632b06"/>可知。即約能緣以明本識轉相義也。</p>
<lb n="0632b07"/>
<p id="pX45p0632b0701" rend="margin-left:1em">【記】依前下。轉。猶起也。是前業相。起為此見。然餘相
<lb n="0632b08"/>皆有起義。不名轉者。亦約別義故。如依於夢而有
<lb n="0632b09"/>夢心。</p>
<p id="pX45p0632b0903" type="inline" rend="margin-left:1em">若依下。約果海性淨不動。則無有彼此之見。
<lb n="0632b10"/>應知有見者。但依動故。如無於夢。則無夢心。</p>
<p id="pX45p0632b1018" type="inline" rend="margin-left:1em">如是
<lb n="0632b11"/>下。就此一相位中以明。不說境界所以。以微細故。
<lb n="0632b12"/>且說能見以為轉相。然此境界。便是向下現相。以
<lb n="0632b13"/>論中分能見所見各為一相。今此見相。由內所發。
<lb n="0632b14"/>非託境生。故名為轉。依此轉相。帶起所緣。復立現
<lb n="0632b15"/>相。非謂於此能見之中。又自別有微細境故。</p>
<p id="pX45p0632b1518" type="inline" rend="margin-left:1em">攝論
<lb n="0632b16"/>下。引證。意識。即第六識智相是也。三世境者。諸有
<lb n="0632b17"/>為法。非三世境者。諸無為法。斯皆意識所緣之境。
<lb n="0632b18"/>可知者。意識麤浮。能所緣念。可以現今分別取解
<lb n="0632b19"/>也。以有三世等境為可知故。</p>
<p id="pX45p0632b1912" type="inline" rend="margin-left:1em">此識等者。即第八也。
<lb n="0632b20"/>以無可知境故。既無境可知。故唯就能緣見分以
<lb n="0632b21"/>明此識也。如說十二因緣。始不可知。此亦如是。唯
<lb n="0632b22"/>識亦云。不可知執受處。</p>
<p id="pX45p0632b2210" type="inline" rend="margin-left:1em">既云下。結意。</p>
<lb n="0632b23"/>
<p id="pX45p0632b2301" rend="margin-left:1em">△三現相。</p>
<lb n="0632b24"/>
<p id="pX45p0632b2401">三者。境界相。</p>
<p id="pX45p0632b2406" type="inline">以依能見故。境界妄現。離見。則無境界。</p>
<lb n="0632c01"/>
<p id="pX45p0632c0101" rend="margin-left:1em">【疏】初句。標也。即是現相。</p>
<p id="pX45p0632c0110" type="inline" rend="margin-left:1em">以依下。依前轉相。能現境
<lb n="0632c02"/>界。</p>
<p id="pX45p0632c0202" type="inline" rend="margin-left:1em">離見句。反釋。</p>
<lb n="0632c03"/>
<p id="pX45p0632c0301" rend="margin-left:1em">【記】依前等者。如依夢心而有夢境。</p>
<p id="pX45p0632c0314" type="inline" rend="margin-left:1em">反釋者。應云。聖
<lb n="0632c04"/>人離見。既無此境。當知此境。定從見生。如無夢心。
<lb n="0632c05"/>則無夢境。</p>
<p id="pX45p0632c0505" type="inline" rend="margin-left:1em">然上三相。皆反以釋成者。以此是八地
<lb n="0632c06"/>
<anchor xml:id="begd1e21747"/>已<anchor xml:id="endd1e21747"/>上所知境界。非下位所覺。由是以聖人不見相
<lb n="0632c07"/>等。比決反驗。令義明了。可證可信也。</p>
<lb n="0632c08"/>
<p id="pX45p0632c0801" rend="margin-left:1em">△二境界為緣生六麤。</p>
<lb n="0632c09"/>
<p id="pX45p0632c0901" rend="margin-left:1em">【疏】即分別事識也。如楞伽經云。境界風所動。種種
<lb n="0632c10"/>諸識浪。此之謂也。</p>
<p id="pX45p0632c1008" type="inline" rend="margin-left:1em">問。三細屬賴耶。六麤屬意識。何
<lb n="0632c11"/>故不說末那識耶。</p>
<p id="pX45p0632c1108" type="inline" rend="margin-left:1em">答。有二義意。一。前既說賴耶。末
<lb n="0632c12"/>那必執相應。故不說。瑜伽論云。賴耶識起。必二識
<lb n="0632c13"/>相應故。</p>
<p id="pX45p0632c1304" type="inline" rend="margin-left:1em">又由意識緣外境時。必內依末那為染污
<lb n="0632c14"/>根。方得生起。是故既說六麤。必內依末那故。亦不
<lb n="0632c15"/>別說。</p>
<p id="pX45p0632c1503" type="inline" rend="margin-left:1em">二。以義不便故。略不說之。不便相者。以無明
<lb n="0632c16"/>住地。動本淨心。令起和合成棃耶。末那既無此義。
<lb n="0632c17"/>故前三細中略不說。又由外境。牽起事識。末那無
<lb n="0632c18"/>緣外境義。故六麤中。亦略不說。</p>
<p id="pX45p0632c1813" type="inline" rend="margin-left:1em">亦可計內為我屬
<lb n="0632c19"/>前三細。計外為我所。屬後六麤。故略不論也。</p>
<p id="pX45p0632c1918" type="inline" rend="margin-left:1em">楞伽
<lb n="0632c20"/>經中。亦同此說。故彼經云。大慧。略說有三種識。廣
<lb n="0632c21"/>說有八種相。何等為三。謂真識。現識。分別事識。乃
<lb n="0632c22"/>至廣說。</p>
<p id="pX45p0632c2204" type="inline" rend="margin-left:1em">經中現識。即是三細中現相也。分別事識。
<lb n="0632c23"/>即是下六麤也。所以知者。彼經下釋分別事識中
<lb n="0632c24"/>乃云攀緣外境界。起前事識等。故知事識。非是末
<lb n="0633a01"/>那。此論下文。並同此說。宜可記之。</p>
<lb n="0633a02"/>
<p id="pX45p0633a0201" rend="margin-left:1em">【記】即下。初。引經指配事。即是境。分別六塵境事之
<lb n="0633a03"/>識。故名分別事識。楞伽等者。具云。藏識海常住
(本識)
。
<lb n="0633a04"/>境界風所動
(現識)
。種種諸識浪。騰躍而轉生
(事識)
。問下。
<lb n="0633a05"/>二。問答釋妨三。初。問。末那者。具云訖利瑟吒耶末
<lb n="0633a06"/>那。此云染汙意。謂與四惑相應。故云染汙。恒審思
<lb n="0633a07"/>量。故云意。即第七也。</p>
<p id="pX45p0633a0709" type="inline" rend="margin-left:1em">答下。二。答三。初。六八相從答
<lb n="0633a08"/>二。初。約能執從所執故不說。必執相應者。謂第七
<lb n="0633a09"/>種子。在第八中。第八見分。為第七所執。故曰相應。
<lb n="0633a10"/>況二識相依。互為根耶。</p>
<p id="pX45p0633a1010" type="inline" rend="margin-left:1em">瑜伽下。引證。可知。</p>
<p id="pX45p0633a1017" type="inline" rend="margin-left:1em">又由
<lb n="0633a11"/>下。二。約所依從能依故不說。內依等者。以第八第
<lb n="0633a12"/>七互依。第六依於七八。前五依六七八。及同境依。
<lb n="0633a13"/>故有偈云。五四六有二。七八一俱依。但說能依。必
<lb n="0633a14"/>知有所。故略不云。</p>
<p id="pX45p0633a1408" type="inline" rend="margin-left:1em">二下。次。以義不便答二。初。無和
<lb n="0633a15"/>合義故不說。無明等者。前說無明。與真和合。成棃
<lb n="0633a16"/>耶識相。末那但一向生滅。無和合義。若言和合。自
<lb n="0633a17"/>成棃耶。若無和合。識從何生。義既不便。求說不及。</p>
<lb n="0633a18"/>
<p id="pX45p0633a1801" rend="margin-left:1em">又由下。二。無緣外義故不說。末那無緣外者。以前
<lb n="0633a19"/>五唯緣外塵。第八緣內根身。種子及器世間。第六
<lb n="0633a20"/>通緣一切。第七唯緣第八見分。今六麤皆緣外境。
<lb n="0633a21"/>故不說也。亦可下。三。約計內外答。此約我我所分。
<lb n="0633a22"/>亦屬六八。故不言第七。意云。第七正是執我我所。
<lb n="0633a23"/>今分兩處。無體可言楞下。三。證二。先。引經。宋譯文
<lb n="0633a24"/>也。</p>
<p id="pX45p0633a2402" type="inline" rend="margin-left:1em">經中下。次。釋義。現識等者。正配釋。彼經云。譬如
<lb n="0633b01"/>明鏡。持諸色像。現識處現。亦復如是。</p>
<p id="pX45p0633b0115" type="inline" rend="margin-left:1em">所以下。辨事
<lb n="0633b02"/>識義也。</p>
<p id="pX45p0633b0204" type="inline" rend="margin-left:1em">攀緣外境界等。亦是義取。宋云。取種種塵。
<lb n="0633b03"/>及無始妄想熏。是分別事識因。唐云。分別事識。以
<lb n="0633b04"/>分別境界。及無始戲論習氣為因。既云緣外塵境。
<lb n="0633b05"/>非六而誰。由是論依經說。故不復論第七識也。</p>
<p id="pX45p0633b0519" type="inline" rend="margin-left:1em">故
<lb n="0633b06"/>知下。結會彼此。然上多義。明此論中不說第七者。
<lb n="0633b07"/>要異海東曉公。說下智相。即第七故。故彼文云。言
<lb n="0633b08"/>智相者。是第七識。麤中之始。始有慧數。分別我塵。
<lb n="0633b09"/>故名智相。夫人經說。六識及心法智。今之智相。即
<lb n="0633b10"/>心法智也。若具而言之。緣於本識
(內也。末那細分緣者)
。計以
<lb n="0633b11"/>為我。緣所現境
(外也。末那麤分緣者)
。計為我所。今就麤現說
<lb n="0633b12"/>之。依境界心起分別。又此境界。不離現識。猶如影
<lb n="0633b13"/>像。不離鏡面。此第七識。直爾內向。計我我所。而不
<lb n="0633b14"/>別計心外有塵。故餘處說。還緣彼識
(如唯識三十頌等)
。問。
<lb n="0633b15"/>云何得知第七末那。非但緣
(內)
識。亦緣
(外)
六塵。答
<lb n="0633b16"/>此有二釋。一。依比量。二。聖言量。比量者。量云。意根
<lb n="0633b17"/>是有法。必與意識同境故是宗。因云不共所依故。
<lb n="0633b18"/>同喻如眼等根。異喻如次第滅意。三支無過。故知
<lb n="0633b19"/>意根。遍行六塵。聖言量者。一。金鼓經云。眼根受色。
<lb n="0633b20"/>耳分別聲。乃至意根分別一切諸法。大乘意根。即
<lb n="0633b21"/>是末那。故知遍緣一切也。二。對法論。十種分別中
<lb n="0633b22"/>言。第一相分別者。謂身所居處。所受用義。彼復如
<lb n="0633b23"/>其次第。如諸色根器世間色等境界為相。第二相
<lb n="0633b24"/>顯分別者。謂六識身及意。如前所說所取相而顯
<lb n="0633c01"/>現故。此中五識。唯現色等塵。意識及意。通現色根。
<lb n="0633c02"/>及器世間色等境界。設使末那。不緣色根器世界
<lb n="0633c03"/>等。即能現分別。唯應取六識。而言及意。故知通緣。
<lb n="0633c04"/>
<anchor xml:id="begd1e21976"/>已<anchor xml:id="endd1e21976"/>上皆略彼疏而說。今此疏意。明無第七。乃是影
<lb n="0633c05"/>攝。無違常式意不緣外。故有多義也。</p>
<lb n="0633c06"/>
<p id="pX45p0633c0601" rend="margin-left:1em">△文中二。先躡前總標。次立名別釋。</p>
<p id="pX45p0633c0615" type="inline" rend="margin-left:1em">先躡前總
<lb n="0633c07"/>標。</p>
<lb n="0633c08"/>
<p id="pX45p0633c0801">以有境界緣故。復生六種相。</p>
<lb n="0633c09"/>
<p id="pX45p0633c0901" rend="margin-left:1em">【記】此之六相。雖則展轉各有所依。今亦<anchor xml:id="begd1e22002"/>但<anchor xml:id="endd1e22002"/>取根本
<lb n="0633c10"/>而言。故云依境界緣生六相也。楞伽云。境界風所
<lb n="0633c11"/>動。種種諸識浪。騰躍而轉生。斯之謂歟。</p>
<lb n="0633c12"/>
<p id="pX45p0633c1201" rend="margin-left:1em">△次立名別釋
(二)
。初徵。二釋。</p>
<p id="pX45p0633c1212" type="inline" rend="margin-left:1em">初徵。</p>
<lb n="0633c13"/>
<p id="pX45p0633c1301">云何為六。</p>
<lb n="0633c14"/>
<p id="pX45p0633c1401" rend="margin-left:1em">【記】云何緣現境界生六相耶。</p>
<lb n="0633c15"/>
<p id="pX45p0633c1501" rend="margin-left:1em">△二釋
(六)
。一起計。二生受。三取著。四立名。五造業。
<lb n="0633c16"/>六受報。</p>
<p id="pX45p0633c1604" type="inline" rend="margin-left:1em">一起計。</p>
<lb n="0633c17"/>
<p id="pX45p0633c1701">一者。智相。</p>
<p id="pX45p0633c1705" type="inline">依於境界。心起分別。愛與不愛故。</p>
<lb n="0633c18"/>
<p id="pX45p0633c1801" rend="margin-left:1em">【疏】於前現識所現相上。不了自心所現。故創起慧
<lb n="0633c19"/>數。分別染淨。執有定性。</p>
<lb n="0633c20"/>
<p id="pX45p0633c2001" rend="margin-left:1em">【記】依於境心起者。此<anchor xml:id="begd1e22061"/>但<anchor xml:id="endd1e22061"/>外由境緣牽起。內根發生
<lb n="0633c21"/>也。</p>
<p id="pX45p0633c2102" type="inline" rend="margin-left:1em">於前等者。不知內發。謂是外來。楞伽云。外實無
<lb n="0633c22"/>有色。唯自心所現。愚夫不覺知。妄分別有為。不知
<lb n="0633c23"/>外境界。種種皆自心。智者悉了知。境界自心現。</p>
<p id="pX45p0633c2319" type="inline" rend="margin-left:1em">創
<lb n="0633c24"/>起等者。隨其心王。復起心數。揀擇染淨。決定如此。
<lb n="0634a01"/>故名智也。體是別境心所中慧。故云慧數。</p>
<lb n="0634a02"/>
<p id="pX45p0634a0201" rend="margin-left:1em">△二生受。</p>
<lb n="0634a03"/>
<p id="pX45p0634a0301">二者。相續相。</p>
<p id="pX45p0634a0306" type="inline">依於智故。生其苦樂覺心。起念相應不
<lb n="0634a04"/>斷故。</p>
<lb n="0634a05"/>
<p id="pX45p0634a0501" rend="margin-left:1em">【疏】謂依前分別。愛境起樂受覺。不愛境起苦受覺。
<lb n="0634a06"/>數數起念。相續現前。此明自相續也。又能起惑潤
<lb n="0634a07"/>業。引持生死。即令他相續也。故下文云。住持苦樂
<lb n="0634a08"/>等。</p>
<lb n="0634a09"/>
<p id="pX45p0634a0901" rend="margin-left:1em">【記】依前等者。於順情可愛之境。心與喜俱。名樂受
<lb n="0634a10"/>覺。於違情不愛之境。心與瞋俱。名苦受覺。不苦即
<lb n="0634a11"/>樂。不樂即苦。違順之境既續。苦樂之心豈斷。略以
<lb n="0634a12"/>辨麤。故不論其捨受。而理實有之。<anchor xml:id="begd1e22118"/>但<anchor xml:id="endd1e22118"/>在苦樂之間
<lb n="0634a13"/>耳。</p>
<p id="pX45p0634a1302" type="inline" rend="margin-left:1em">自相續者。當相不斷故。</p>
<p id="pX45p0634a1311" type="inline" rend="margin-left:1em">又能等者。以自相續故。
<lb n="0634a14"/>復能發起煩惱。潤於<anchor xml:id="begd1e22132"/>已<anchor xml:id="endd1e22132"/>熟之業令受報。未熟之業
<lb n="0634a15"/>令成熟。由是引導任持。令其生死。不斷不絕。此則
<lb n="0634a16"/>令他後四。相續不斷也。</p>
<p id="pX45p0634a1610" type="inline" rend="margin-left:1em">廣如下生滅因緣五意中
<lb n="0634a17"/>釋。</p>
<lb n="0634a18"/>
<p id="pX45p0634a1801" rend="margin-left:1em">△三取著。</p>
<lb n="0634a19"/>
<p id="pX45p0634a1901">三者。執取相。</p>
<p id="pX45p0634a1906" type="inline">依於相續。緣念境界。住持苦樂。心起著
<lb n="0634a20"/>故。</p>
<lb n="0634a21"/>
<p id="pX45p0634a2101" rend="margin-left:1em">【疏】苦樂句。上皆前相續相也。</p>
<p id="pX45p0634a2112" type="inline" rend="margin-left:1em">起著句。是此執取相
<lb n="0634a22"/>也。謂於前苦樂等境。不了虗無。深起取著。故下文
<lb n="0634a23"/>云。即此相續識。依諸凡夫。取著轉深。計我我所等
<lb n="0634a24"/>也。</p>
<lb n="0634b01"/>
<p id="pX45p0634b0101" rend="margin-left:1em">【記】論云住持者。謂於苦樂境上。堅固停止。無有變
<lb n="0634b02"/>改。執持不捨也。</p>
<p id="pX45p0634b0207" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云上皆等者是執取相所依。故
<lb n="0634b03"/>具牒之。</p>
<p id="pX45p0634b0304" type="inline" rend="margin-left:1em">是此下。正是明第三相。以不知違順境如
<lb n="0634b04"/>空華。不了苦樂心如幻化。的取為實。確然不改。故
<lb n="0634b05"/>云深取。</p>
<p id="pX45p0634b0504" type="inline" rend="margin-left:1em">故下等者。即下因緣意識中文。</p>
<lb n="0634b06"/>
<p id="pX45p0634b0601" rend="margin-left:1em">△四立名。</p>
<lb n="0634b07"/>
<p id="pX45p0634b0701">四者。計名字相。</p>
<p id="pX45p0634b0707" type="inline">依於妄執。分別假名言相故。</p>
<lb n="0634b08"/>
<p id="pX45p0634b0801" rend="margin-left:1em">【疏】依前顛倒所執相上。更立假名。是分別故。楞伽
<lb n="0634b09"/>云。相名常相隨。而生諸妄想。故云依於妄執等也。</p>
<lb n="0634b10"/>
<p id="pX45p0634b1001" rend="margin-left:1em">上來起惑。自下造業受報。</p>
<lb n="0634b11"/>
<p id="pX45p0634b1101" rend="margin-left:1em">【記】依前下。境本非善。以順<anchor xml:id="begd1e22222"/>己<anchor xml:id="endd1e22222"/>之情。便名為善。境亦
<lb n="0634b12"/>非惡。以違<anchor xml:id="begd1e22230"/>己<anchor xml:id="endd1e22230"/>
<g ref="CB15537"/>情。便名為惡。且善惡相。<anchor xml:id="begd1e22237"/>已<anchor xml:id="endd1e22237"/>自不實。
<lb n="0634b13"/>況於名字。起諸倒情。寧非是假。何以故。他人於此。
<lb n="0634b14"/>或以善為惡。或以惡為善。二皆不定故。肇公云。物
<lb n="0634b15"/>無當名之實。名無得物之功。由此名故。不待眼見
<lb n="0634b16"/>違順之相。但耳聞善惡之名。便生喜怒。是故目為
<lb n="0634b17"/>計名字也。</p>
<p id="pX45p0634b1705" type="inline" rend="margin-left:1em">楞伽下。引證。</p>
<p id="pX45p0634b1710" type="inline" rend="margin-left:1em">上來下。結前生後以配三
<lb n="0634b18"/>障也。自此<anchor xml:id="begd1e22260"/>已<anchor xml:id="endd1e22260"/>上。直至根本無明。盡名為惑。若準佛
<lb n="0634b19"/>名經云。獨頭無明。為煩惱種。次則別開無明。以為
<lb n="0634b20"/>煩惱所依。其實無明是癡。乃根本六惑之數也。若
<lb n="0634b21"/>合論之。皆名煩惱。開合雖異。俱是惑門。</p>
<p id="pX45p0634b2116" type="inline" rend="margin-left:1em">自下等。即
<lb n="0634b22"/>業苦。斯則三障即三道也。</p>
<lb n="0634b23"/>
<p id="pX45p0634b2301" rend="margin-left:1em">△五造業。</p>
<lb n="0634b24"/>
<p id="pX45p0634b2401">五者。起業相。</p>
<p id="pX45p0634b2406" type="inline">依於名字。尋名取著。造種種業故。</p>
<lb n="0634c01"/>
<p id="pX45p0634c0101" rend="margin-left:1em">【疏】謂執相計名。依此麤惑。發動身口。造一切業。即
<lb n="0634c02"/>苦因也。</p>
<lb n="0634c03"/>
<p id="pX45p0634c0301" rend="margin-left:1em">【記】執相等者。謂於我執貪瞋愛見。發動身口七支。
<lb n="0634c04"/>造善。惡。不動等無量差別之業。於中雖有善及不
<lb n="0634c05"/>動。然俱有漏。不出三界。三界無安。猶如火宅。故皆
<lb n="0634c06"/>苦因也。</p>
<lb n="0634c07"/>
<p id="pX45p0634c0701" rend="margin-left:1em">△六受報。</p>
<lb n="0634c08"/>
<p id="pX45p0634c0801">六者。業繫苦相。</p>
<p id="pX45p0634c0807" type="inline">以依業受報。不自在故。</p>
<lb n="0634c09"/>
<p id="pX45p0634c0901" rend="margin-left:1em">【疏】業因<anchor xml:id="begd1e22324"/>已<anchor xml:id="endd1e22324"/>成。招果必然。循環諸道。生死長縛。</p>
<lb n="0634c10"/>
<p id="pX45p0634c1001" rend="margin-left:1em">【記】必然者。必。定。然。是也。斯有兩義。一。不得不受故。
<lb n="0634c11"/>二。善不為苦。惡不為樂故。書曰。天作孽。猶可違。自
<lb n="0634c12"/>作孽。不可逭。涅槃經云。非空非海中。非入山石間。
<lb n="0634c13"/>無有地方所。脫之不受報。故云必然。</p>
<p id="pX45p0634c1315" type="inline" rend="margin-left:1em">三界輪轉。無
<lb n="0634c14"/>有罷期。故曰循環。</p>
<p id="pX45p0634c1408" type="inline" rend="margin-left:1em">死此生彼。不能脫免。故云長縛。</p>
<lb n="0634c15"/>
<p id="pX45p0634c1501" rend="margin-left:1em">如螘循環。如蠶作繭。終而復始。不自在故。正法念
<lb n="0634c16"/>云。如繩繫飛鳥。雖遠攝即還。眾生業所牽。當知亦
<lb n="0634c17"/>如是。苟非覺悟。無有解期。</p>
<lb n="0634c18"/>
<p id="pX45p0634c1801" rend="margin-left:1em">△三結末歸本
(二)
。初正釋。二轉釋。</p>
<p id="pX45p0634c1814" type="inline" rend="margin-left:1em">初正釋。</p>
<lb n="0634c19"/>
<p id="pX45p0634c1901">當知無明。能生一切染法。</p>
<lb n="0634c20"/>
<p id="pX45p0634c2001" rend="margin-left:1em">【疏】三細六麤。總攝一切染法。皆因根本無明。不了
<lb n="0634c21"/>真如而起。</p>
<lb n="0634c22"/>
<p id="pX45p0634c2201" rend="margin-left:1em">【記】染法雖多。不出三界因果惑業。今以三細六麤
<lb n="0634c23"/>攝之。罄無不盡。如是染法。皆由根本無明。迷真所
<lb n="0634c24"/>起。故論云當知等也。</p>
<lb n="0635a01"/>
<p id="pX45p0635a0101" rend="margin-left:1em">△二轉釋。</p>
<lb n="0635a02"/>
<p id="pX45p0635a0201">以一切染法。皆是不覺相故。</p>
<lb n="0635a03"/>
<p id="pX45p0635a0301" rend="margin-left:1em">【疏】問。染法多種。差別不同。如何根本。唯一無明。答。
<lb n="0635a04"/>染法雖多。皆是無明之業氣。悉是不覺之差別相。
<lb n="0635a05"/>故不異不覺也。</p>
<lb n="0635a06"/>
<p id="pX45p0635a0601" rend="margin-left:1em">【記】問意可知。</p>
<p id="pX45p0635a0606" type="inline" rend="margin-left:1em">答文便是解論意也。業氣。即別相。此
<lb n="0635a07"/>根本無明別相。皆是不覺業用氣分。然此不覺。是
<lb n="0635a08"/>九相之總名。九相。乃不覺之別號。故圓覺云。身心
<lb n="0635a09"/>等相。皆是無明。即斯義也。</p>
<lb n="0635a10"/>
<p id="pX45p0635a1001" rend="margin-left:1em">△三雙辨同異。</p>
<lb n="0635a11"/>
<p id="pX45p0635a1101" rend="margin-left:1em">【記】雙辨者。向說覺與不覺染淨迢然。又說依覺故
<lb n="0635a12"/>迷。不離本覺。若言其異。云何依覺故迷。若言其同。
<lb n="0635a13"/>云何染淨不等。又若定同定異。皆無進修之門。何
<lb n="0635a14"/>也。同則聖凡一等。欣猒都絕。異則染淨抗行。迷悟
<lb n="0635a15"/>永隔。由昧二門不即不離之旨。故有斯惑。然於相
<lb n="0635a16"/>無相宗失意者。各墮一邊。故今辨釋。用祛迷謬。</p>
<lb n="0635a17"/>
<p id="pX45p0635a1701" rend="margin-left:1em">△中分二。先標列。次解釋。</p>
<p id="pX45p0635a1711" type="inline" rend="margin-left:1em">先標列。</p>
<lb n="0635a18"/>
<p id="pX45p0635a1801">復次覺與不覺。有二種相。</p>
<p id="pX45p0635a1811" type="inline">云何為二。</p>
<p id="pX45p0635a1815" type="inline">一者。同相。二者。
<lb n="0635a19"/>異相。</p>
<lb n="0635a20"/>
<p id="pX45p0635a2001" rend="margin-left:1em">【疏】覺不覺。雙牒。</p>
<p id="pX45p0635a2007" type="inline" rend="margin-left:1em">有二相。標也云何二。徵也。</p>
<p id="pX45p0635a2017" type="inline" rend="margin-left:1em">一者下。
<lb n="0635a21"/>列也。</p>
<lb n="0635a22"/>
<p id="pX45p0635a2201" rend="margin-left:1em">【記】同相。則以生滅望真如說。以相望性。明其同也。
<lb n="0635a23"/>異相。秪就生滅一門。染淨自相望以成異也。詳下
<lb n="0635a24"/>論釋。思之。</p>
<lb n="0635b01"/>
<p id="pX45p0635b0101" rend="margin-left:1em">△次解釋二。初同。二異。</p>
<p id="pX45p0635b0110" type="inline" rend="margin-left:1em">初同
(三)
。一喻。二合。三證。</p>
<lb n="0635b02"/>
<p id="pX45p0635b0201" rend="margin-left:1em">一喻。</p>
<lb n="0635b03"/>
<p id="pX45p0635b0301">同相者。</p>
<p id="pX45p0635b0304" type="inline">譬如種種瓦器。皆同微塵性相。</p>
<lb n="0635b04"/>
<p id="pX45p0635b0401" rend="margin-left:1em">【疏】初句。牒名也。染淨二法。同以真如為性。真如以
<lb n="0635b05"/>此二法為相。</p>
<p id="pX45p0635b0506" type="inline" rend="margin-left:1em">種種瓦器。喻染淨法。性相者。器以塵
<lb n="0635b06"/>為性。塵以器為相。</p>
<lb n="0635b07"/>
<p id="pX45p0635b0701" rend="margin-left:1em">【記】染淨等者。染即不覺三細六麤。淨則覺義二相
<lb n="0635b08"/>四鏡。</p>
<p id="pX45p0635b0803" type="inline" rend="margin-left:1em">以者。用也。緣真如是總相門。故能通與二法
<lb n="0635b09"/>為性。又真如無相。故以此二法為相。斯則二相同
<lb n="0635b10"/>依一性。一性同生二相。由是同字。性相俱用。</p>
<p id="pX45p0635b1018" type="inline" rend="margin-left:1em">喻染
<lb n="0635b11"/>淨者。器有精麤故。器以等者。器喻生滅門中染淨
<lb n="0635b12"/>諸法。塵喻真如門無相一理。瓦器皆同以微塵為
<lb n="0635b13"/>性。微塵皆同以瓦器為相。詳之。</p>
<lb n="0635b14"/>
<p id="pX45p0635b1401" rend="margin-left:1em">△二合。</p>
<lb n="0635b15"/>
<p id="pX45p0635b1501">如是無漏無明種種業幻。皆同真如性相。</p>
<lb n="0635b16"/>
<p id="pX45p0635b1601" rend="margin-left:1em">【疏】無漏。始本二覺也。無明。本末二不覺也。業幻者。
<lb n="0635b17"/>此二皆有業用顯現。而非實有。故云幻。此等合種
<lb n="0635b18"/>種器也。</p>
<p id="pX45p0635b1804" type="inline" rend="margin-left:1em">皆同性相者。以動真如門。作此生滅門中
<lb n="0635b19"/>染淨二法。更無別體。故云性也。真如亦以此二法
<lb n="0635b20"/>為相。淨相可知。其染相者。下文云。<anchor xml:id="begd1e22551"/>但<anchor xml:id="endd1e22551"/>以無明而熏
<lb n="0635b21"/>習故。即有染相。</p>
<lb n="0635b22"/>
<p id="pX45p0635b2201" rend="margin-left:1em">【記】此二者。即上無漏無明。義如下說。</p>
<p id="pX45p0635b2215" type="inline" rend="margin-left:1em">非實有者。從
<lb n="0635b23"/>分別生故。經云。幻妄稱相。然幻之一喻。諸教多引。
<lb n="0635b24"/>以喻染淨其體不實。良以五天。此術頗眾。今依古
<lb n="0635c01"/>德釋義。法喻略開五種。喻之五者。如結一巾。幻作
<lb n="0635c02"/>一馬。一。所依巾。二。幻師術法。三。所幻馬。四。馬有即
<lb n="0635c03"/>空。五。癡執為實。法之五者。一。真性。二。識心。三。依他
<lb n="0635c04"/>起。四。我法即空。五。迷執我法。</p>
<p id="pX45p0635c0412" type="inline" rend="margin-left:1em">此等合者。無漏業。合
<lb n="0635c05"/>精器。無明業。合麤器。</p>
<p id="pX45p0635c0509" type="inline" rend="margin-left:1em">更無別體者。經云。其性真為
<lb n="0635c06"/>妙覺明體。此明染淨二法。皆同以真如為性也。</p>
<p id="pX45p0635c0619" type="inline" rend="margin-left:1em">真
<lb n="0635c07"/>如句。明真如亦同以染淨二法為相也。</p>
<p id="pX45p0635c0716" type="inline" rend="margin-left:1em">淨相。即智
<lb n="0635c08"/>淨不思議業。及後二鏡。<anchor xml:id="begd1e22596"/>已<anchor xml:id="endd1e22596"/>見前文。</p>
<p id="pX45p0635c0814" type="inline" rend="margin-left:1em">下文。即熏習中
<lb n="0635c09"/>文。然則前三細六麤。雖是染相。以約不覺義說。故
<lb n="0635c10"/>不引用。今別引下文者。意證此染。是真如相。故文
<lb n="0635c11"/>云。真如之法。實無有染。但以無明而熏習故。則有
<lb n="0635c12"/>染相。若前九相。初標後結。皆約不覺。不言皆是真
<lb n="0635c13"/>如相故。</p>
<p id="pX45p0635c1304" type="inline" rend="margin-left:1em">準前末應結云。此合皆同微塵性相也。業
<lb n="0635c14"/>幻皆同真如為性。合瓦器皆同微塵為性。真如同
<lb n="0635c15"/>以業幻為相。合微塵同以瓦器為相。疏不云者。例
<lb n="0635c16"/>上思知。</p>
<lb n="0635c17"/>
<p id="pX45p0635c1701" rend="margin-left:1em">△三證
(二)
。先正引。次釋疑。</p>
<p id="pX45p0635c1711" type="inline" rend="margin-left:1em">先正引。</p>
<lb n="0635c18"/>
<p id="pX45p0635c1801">是故修多羅中。依於此義。</p>
<p id="pX45p0635c1811" type="inline">說一切眾生。本來常住。入
<lb n="0635c19"/>於涅槃。</p>
<p id="pX45p0635c1904" type="inline">菩提之法。非可修相。非可作相。畢竟無得。</p>
<lb n="0635c20"/>
<p id="pX45p0635c2001" rend="margin-left:1em">【疏】是下。依此同相門。如上本末二不覺。本來即真
<lb n="0635c21"/>如故。說一切眾生。自性涅槃。不更滅度。故淨名經
<lb n="0635c22"/>云。一切眾生。即涅槃相。不復更滅。</p>
<p id="pX45p0635c2214" type="inline" rend="margin-left:1em">菩提下。依此同
<lb n="0635c23"/>相門。如上始本二覺。即真如故。諸佛菩提。非修等
<lb n="0635c24"/>也。</p>
<p id="pX45p0635c2402" type="inline" rend="margin-left:1em">又前約不覺即如。故眾生舊來入涅槃。今約覺
<lb n="0636a01"/>智即真。故諸佛菩提。無新得也。</p>
<p id="pX45p0636a0113" type="inline" rend="margin-left:1em">非修者。望前涅槃。
<lb n="0636a02"/>非是了因所顯。非作者。望前菩提。非是生因所作。
<lb n="0636a03"/>無得者。此之二果。性淨本有故也。</p>
<lb n="0636a04"/>
<p id="pX45p0636a0401" rend="margin-left:1em">【記】依此句。即釋論中依於此義。以此義一句。貫於
<lb n="0636a05"/>下二門故。</p>
<p id="pX45p0636a0505" type="inline" rend="margin-left:1em">眾生。即不覺也。不覺無體。即是真如。真
<lb n="0636a06"/>如之理。即涅槃性。性自寂滅。何待更滅。滅度涅槃。
<lb n="0636a07"/>即此彼方言也。</p>
<p id="pX45p0636a0707" type="inline" rend="margin-left:1em">淨名下。彌勒章文。大品亦云。斷一
<lb n="0636a08"/>切結入涅槃者。是世俗法。非第一義。何以故。空中
<lb n="0636a09"/>無有滅。亦無所滅者。諸法畢竟空。即是涅槃故。</p>
<p id="pX45p0636a0919" type="inline" rend="margin-left:1em">菩
<lb n="0636a10"/>提。梵音。秦言云覺。覺即始本二覺。二覺既是真如。
<lb n="0636a11"/>菩提豈從修得。故大品云。以何義故名菩提。空義
<lb n="0636a12"/>故是菩提。如義。法性義。實際義等。是菩提也。上約
<lb n="0636a13"/>眾生不覺即真如故。本來涅槃。此明諸佛覺亦真
<lb n="0636a14"/>如故。菩提不可修作。既言修作。應知約果所得。故
<lb n="0636a15"/>云諸佛。以本有故。何須修作而後得耶。故云非可
<lb n="0636a16"/>修作。</p>
<p id="pX45p0636a1603" type="inline" rend="margin-left:1em">又前下。重以真如二字。釋此二段也。舊入者。
<lb n="0636a17"/>圓覺云。始知眾生。本來成佛。又云。一切眾生。即究
<lb n="0636a18"/>竟覺。故云無得。然舊來入與無新得。義同文異。但
<lb n="0636a19"/>以如為涅槃。真為菩提為別也。又時人多謂涅槃
<lb n="0636a20"/>為相所累。故說不覺即如。本來涅槃。妄計菩提修
<lb n="0636a21"/>因所生。故說覺性即真。亦非新得。由是相即無相。
<lb n="0636a22"/>故約不覺說涅槃。非是修生。元自本有。故約真性
<lb n="0636a23"/>說菩提。</p>
<p id="pX45p0636a2304" type="inline" rend="margin-left:1em">望涅槃者。涅槃合是修其智了所顯。以不
<lb n="0636a24"/>覺即如。如即涅槃。豈待了因了之方顯。斯則未嘗
<lb n="0636b01"/>不顯。何待更顯。故上文云。舊來入涅槃。</p>
<p id="pX45p0636b0116" type="inline" rend="margin-left:1em">望菩提者。
<lb n="0636b02"/>菩提合是生因所作。以菩提是覺。覺性即真。故不
<lb n="0636b03"/>待作之始生。斯則未甞不有。更何作耶。故上文云
<lb n="0636b04"/>菩提無新得。</p>
<p id="pX45p0636b0406" type="inline" rend="margin-left:1em">然據前云諸佛菩提非修等。即將此
<lb n="0636b05"/>二句。獨就菩提而論。今又分此修作以望兩處所
<lb n="0636b06"/>說。知之。</p>
<p id="pX45p0636b0604" type="inline" rend="margin-left:1em">此之下性淨。揀非離垢淨。本有。揀非新近
<lb n="0636b07"/>生。既是本有之法。不合言得。以體如實常不變故。
<lb n="0636b08"/>不同妄法。無實可得。斯無得法。元真實故。</p>
<lb n="0636b09"/>
<p id="pX45p0636b0901" rend="margin-left:1em">△次釋疑。</p>
<lb n="0636b10"/>
<p id="pX45p0636b1001">亦無色相可見。</p>
<p id="pX45p0636b1007" type="inline">而有見色相者。唯是隨染業幻所作。
<lb n="0636b11"/>非是智色不空之性。</p>
<p id="pX45p0636b1109" type="inline">以智相無可見故。</p>
<lb n="0636b12"/>
<p id="pX45p0636b1201" rend="margin-left:1em">【疏】亦下。疑云若眾生<anchor xml:id="begd1e22774"/>已<anchor xml:id="endd1e22774"/>入涅槃。更無新滅者。即<anchor xml:id="begd1e22780"/>已<anchor xml:id="endd1e22780"/>
<lb n="0636b13"/>同諸佛。何故不能現報化等色身。故此釋云。法性
<lb n="0636b14"/>自體。本無色相可見。如何使現色等相耶。</p>
<lb n="0636b15"/>
<p id="pX45p0636b1501" rend="margin-left:1em">【記】疑下。初。敘疑。約聖疑凡難也。</p>
<p id="pX45p0636b1513" type="inline" rend="margin-left:1em">故此下。二。釋通。依
<lb n="0636b16"/>體捨用釋也。楞伽云。真實中無物。云何起分別。又
<lb n="0636b17"/>經云。佛真法身。猶若虗空。此皆約無色也。</p>
<lb n="0636b18"/>
<p id="pX45p0636b1801" rend="margin-left:1em">【疏】而有下。又疑云。若以法性。非是色相可見法。故
<lb n="0636b19"/>不現色者。諸佛何故現報化等種種色耶。故此釋
<lb n="0636b20"/>云。彼見諸佛種種色相等者。並是隨眾生染幻心
<lb n="0636b21"/>中。變異顯現。屬後異相門。非此同相門中本覺智
<lb n="0636b22"/>內。有此色等不空之性也。又亦可本覺不空恒沙
<lb n="0636b23"/>德中。亦無此色故也。</p>
<lb n="0636b24"/>
<p id="pX45p0636b2401" rend="margin-left:1em">【記】又下。三。轉難。約應疑真難也。</p>
<p id="pX45p0636b2413" type="inline" rend="margin-left:1em">故此下。四。轉釋。依
<lb n="0636c01"/>本捨末釋也。謂佛果海。但有大定智悲而無色相。
<lb n="0636c02"/>眾生見有報化色等相者。是彼菩薩業識。凡小事
<lb n="0636c03"/>識所現。屬於無明差別之相。故下文云。但隨眾生
<lb n="0636c04"/>見聞得益。故說為用也。</p>
<p id="pX45p0636c0410" type="inline" rend="margin-left:1em">非此下。約離相釋。下云。諸
<lb n="0636c05"/>佛如來。唯是法身智相之身第一義諦。無有世諦
<lb n="0636c06"/>可見。既云是第一義。無有世諦。豈於此中。而有色
<lb n="0636c07"/>等不空性耶。</p>
<p id="pX45p0636c0706" type="inline" rend="margin-left:1em">又下。云以色性即智故。色體無形。說
<lb n="0636c08"/>名智身。楞嚴云。性色真空。故本覺智性內。無有不
<lb n="0636c09"/>空色相等也。</p>
<p id="pX45p0636c0906" type="inline" rend="margin-left:1em">又亦下。約性德釋。彼是真善妙色。即
<lb n="0636c10"/>性之相。雖名為色。亦非可見之相。故云智色。下文
<lb n="0636c11"/>云。以智性即色故。說名法身。</p>
<lb n="0636c12"/>
<p id="pX45p0636c1201" rend="margin-left:1em">【疏】以智下。問。何以得知彼法體中無色相耶。故此
<lb n="0636c13"/>答云。以本覺智。非是可見之法故也。</p>
<lb n="0636c14"/>
<p id="pX45p0636c1401" rend="margin-left:1em">【記】問下。五。隨難。約相疑性難也。</p>
<p id="pX45p0636c1413" type="inline" rend="margin-left:1em">故此下。六。隨釋。依
<lb n="0636c15"/>真捨妄釋也。以本覺不空性中智慧德相。亦無有
<lb n="0636c16"/>相可取。故前云所言覺義者。謂心體離念。離念境
<lb n="0636c17"/>界。唯證相應故。後云。諸佛法身。無有彼此色相迭
<lb n="0636c18"/>相見故。</p>
<lb n="0636c19"/>
<p id="pX45p0636c1901" rend="margin-left:1em">△二異。</p>
<lb n="0636c20"/>
<p id="pX45p0636c2001">異相者。</p>
<p id="pX45p0636c2004" type="inline">如種種瓦器。各各不同。</p>
<p id="pX45p0636c2013" type="inline">如是無漏無明。隨染
<lb n="0636c21"/>幻差別。性染幻差別故。</p>
<lb n="0636c22"/>
<p id="pX45p0636c2201" rend="margin-left:1em">【疏】初句。牒名。</p>
<p id="pX45p0636c2206" type="inline" rend="margin-left:1em">如下。喻也。</p>
<p id="pX45p0636c2210" type="inline" rend="margin-left:1em">如是下。合也。無漏無明。總
<lb n="0636c23"/>指。隨染下。別明。無漏法也。性染句。是無明法也。</p>
<p id="pX45p0636c2319" type="inline" rend="margin-left:1em">以
<lb n="0636c24"/>彼無明。迷平等理。是故其性。自是差別。故下文云。
<lb n="0637a01"/>如是無明自性差別故也。</p>
<p id="pX45p0637a0111" type="inline" rend="margin-left:1em">諸無漏法。順平等性。直
<lb n="0637a02"/>論其性。則無差別。但隨染法差別相故。說無漏法
<lb n="0637a03"/>有差別耳。如下文中。對業識等差別染法。故說本
<lb n="0637a04"/>覺恒沙性德。</p>
<p id="pX45p0637a0406" type="inline" rend="margin-left:1em">又由對治彼染法差別。故成始覺萬
<lb n="0637a05"/>德差別也。</p>
<p id="pX45p0637a0505" type="inline" rend="margin-left:1em">如是染淨。皆是真如隨緣顯現。似有而
<lb n="0637a06"/>無體。故通名幻也。</p>
<lb n="0637a07"/>
<p id="pX45p0637a0701" rend="margin-left:1em">【記】喻中。種種器。譬生滅門中染淨法相。</p>
<p id="pX45p0637a0716" type="inline" rend="margin-left:1em">各不同者。
<lb n="0637a08"/>譬染法內。三細異於六麤。淨法內。二相異於四鏡。</p>
<lb n="0637a09"/>
<p id="pX45p0637a0901" rend="margin-left:1em">別明者。以無漏淨法。體是覺性。覺性無差。但隨無
<lb n="0637a10"/>明。故現差別。有差無差。故別明也。</p>
<p id="pX45p0637a1014" type="inline" rend="margin-left:1em">以彼下。先。釋性
<lb n="0637a11"/>染句。明無明本性。自是差別。若不差別。則不能迷
<lb n="0637a12"/>平等理也。</p>
<p id="pX45p0637a1205" type="inline" rend="margin-left:1em">下文。即真如體相熏習中文。</p>
<p id="pX45p0637a1216" type="inline" rend="margin-left:1em">諸無下。次。
<lb n="0637a13"/>釋隨染句。先。約本覺義說。無漏。即通指本始二覺
<lb n="0637a14"/>修性功德也。</p>
<p id="pX45p0637a1406" type="inline" rend="margin-left:1em">直論性者。尅就真體說也。是前門中
<lb n="0637a15"/>所示真如體故。但隨下。約對染差別說淨差別。即
<lb n="0637a16"/>後門中所示本覺相也。比如一月。影現萬水。月本
<lb n="0637a17"/>無差。隨水影別下文。即相大文也。</p>
<p id="pX45p0637a1714" type="inline" rend="margin-left:1em">又由下。次。約始
<lb n="0637a18"/>覺義說。由為治慳貪等染法。成布施等波羅蜜無
<lb n="0637a19"/>漏淨行。及果上十力四無畏等萬德之義也。前則
<lb n="0637a20"/>待差染以成差。此則治差染以成差。亦可前相後
<lb n="0637a21"/>用耳。又以隨差別眾生以成差也。二句中皆有此
<lb n="0637a22"/>一義。前<anchor xml:id="begd1e22977"/>已<anchor xml:id="endd1e22977"/>問答。故此闕之。具此三義。故云隨染差
<lb n="0637a23"/>別等也。</p>
<p id="pX45p0637a2304" type="inline" rend="margin-left:1em">如是下。釋染淨法皆如幻義以對待之。法
<lb n="0637a24"/>本不立故。如經云。若有一法勝過涅槃。我亦說為
<lb n="0637b01"/>如夢幻等。金剛亦云。凡所有相。皆是虗妄。</p>
<p id="pX45p0637b0117" type="inline" rend="margin-left:1em">然上所
<lb n="0637b02"/>說同異之義。即是真如生滅二門不相離義。約生
<lb n="0637b03"/>滅門。即同而異。約真如門。即異而同。苟得一心二
<lb n="0637b04"/>門之旨。即無惑於此。</p>
<lb n="0637b05"/>
<p id="pX45p0637b0501" rend="margin-left:1em">△二釋上生滅因緣。</p>
<lb n="0637b06"/>
<p id="pX45p0637b0601" rend="margin-left:1em">【記】生滅因緣者。以上立義分云。是心生滅因緣相。
<lb n="0637b07"/>於中心生滅。<anchor xml:id="begd1e23014"/>已<anchor xml:id="endd1e23014"/>如上釋。今則釋因緣兩字。然是生
<lb n="0637b08"/>滅家之因緣。故復言生滅也。</p>
<lb n="0637b09"/>
<p id="pX45p0637b0901" rend="margin-left:1em">△文分二。初明生滅因緣義。二重顯所依緣體。</p>
<lb n="0637b10"/>
<p id="pX45p0637b1001" rend="margin-left:1em">初明生滅因緣義三。先總標。次徵問。三別釋。</p>
<p id="pX45p0637b1018" type="inline" rend="margin-left:1em">先
<lb n="0637b11"/>總標。</p>
<lb n="0637b12"/>
<p id="pX45p0637b1201">復次生滅因緣者。</p>
<p id="pX45p0637b1208" type="inline">所謂眾生。依心意意識轉故。</p>
<lb n="0637b13"/>
<p id="pX45p0637b1301" rend="margin-left:1em">【疏】初句。牒前以標也。棃耶心體。不守自性。是生滅
<lb n="0637b14"/>因。根本無明。熏動心體。是生滅緣。又無明住地。諸
<lb n="0637b15"/>染根本。是生滅因。外妄境界。動起識浪。是生滅緣。
<lb n="0637b16"/>依是二義以顯因緣。</p>
<p id="pX45p0637b1609" type="inline" rend="margin-left:1em">所下。諸識生滅相集而生。故
<lb n="0637b17"/>名眾生。而無別體。唯依心體。故言依心。即是棃耶
<lb n="0637b18"/>自相心也。能依眾生。是意意識。依心體起。故云轉。
<lb n="0637b19"/>轉者。起也。</p>
<lb n="0637b20"/>
<p id="pX45p0637b2001" rend="margin-left:1em">【記】初下。初。解牒文。牒前標者。謂牒前立義分中之
<lb n="0637b21"/>所宗。標為此下論文之所釋。棃耶下一重。是能生
<lb n="0637b22"/>三細之因緣。</p>
<p id="pX45p0637b2206" type="inline" rend="margin-left:1em">心體。即真如。於中唯取隨緣一義。以
<lb n="0637b23"/>不守自性故。根本等者。以是親迷真覺。故不取枝
<lb n="0637b24"/>末。又此唯當成事之義。不取體空。</p>
<p id="pX45p0637b2414" type="inline" rend="margin-left:1em">又無明下一重。
<lb n="0637c01"/>是能生六麤之因緣。</p>
<p id="pX45p0637c0109" type="inline" rend="margin-left:1em">葢此兩重因緣。正如楞伽所
<lb n="0637c02"/>說。不思議熏變。及取種種塵無始妄想熏等。廣如
<lb n="0637c03"/>下說。又此兩重。但有三法。謂真如唯因。境界局緣。
<lb n="0637c04"/>無明望真則為緣。望境則為因。結文可知。</p>
<p id="pX45p0637c0417" type="inline" rend="margin-left:1em">諸識下。
<lb n="0637c05"/>二。解標文。然此但唯約心。故云諸識。若云五陰和
<lb n="0637c06"/>合中生。斯則兼於色也。</p>
<p id="pX45p0637c0610" type="inline" rend="margin-left:1em">而無下。如波無別體。唯依
<lb n="0637c07"/>於水。上云。依如來藏故。有生滅心等。</p>
<p id="pX45p0637c0715" type="inline" rend="margin-left:1em">自相心者。即
<lb n="0637c08"/>前不守自性。生滅因也。</p>
<p id="pX45p0637c0810" type="inline" rend="margin-left:1em">能依等者。<anchor xml:id="begd1e23112"/>但<anchor xml:id="endd1e23112"/>以約法約人
<lb n="0637c09"/>立名有異。意與意識。即是眾生。無別體也。即前諸
<lb n="0637c10"/>識生滅相集而生也。又眾生是總。意等是別。總別
<lb n="0637c11"/>雖殊。其體一也。皆從心起。以心為依。然此中能所
<lb n="0637c12"/>依起
(心望意。心。能起。意。所起。意望心。意。能依。心。所依。意望意識。依起例知。下五意。亦准之)
。</p>
<p id="pX45p0637c1235" type="inline" rend="margin-left:1em">以
<lb n="0637c13"/>心意意識相望分別。有通有局。思之可見
(心。通也。意識。局
<lb n="0637c14"/>也。意。望前則局。望後則通)
。</p>
<p id="pX45p0637c1411" type="inline" rend="margin-left:1em">楞伽亦云。藏識說名心
(第八識)
。思量性
<lb n="0637c15"/>名意
(第七識)
。能了諸境相。是則名為識
(前六識)
。今此心
<lb n="0637c16"/>是如來藏。意是五意。識唯第六。故不同彼。</p>
<lb n="0637c17"/>
<p id="pX45p0637c1701" rend="margin-left:1em">△次徵問。</p>
<lb n="0637c18"/>
<p id="pX45p0637c1801">此業云何。</p>
<lb n="0637c19"/>
<p id="pX45p0637c1901" rend="margin-left:1em">【疏】此心作眾生義云何。</p>
<lb n="0637c20"/>
<p id="pX45p0637c2001" rend="margin-left:1em">【記】既云眾生。依於心體。有意等起。其相云何。</p>
<lb n="0637c21"/>
<p id="pX45p0637c2101" rend="margin-left:1em">△三別釋
(三)
。初釋所依心。二釋意轉。三釋意識轉。</p>
<lb n="0637c22"/>
<p id="pX45p0637c2201" rend="margin-left:1em">初釋所依心。</p>
<lb n="0637c23"/>
<p id="pX45p0637c2301">以依阿棃耶識。說有無明。</p>
<lb n="0637c24"/>
<p id="pX45p0637c2401" rend="margin-left:1em">【疏】棃耶者。是上所說心。即是生滅之因。無明者。於
<lb n="0638a01"/>棃耶識二義中。此是不覺義。即生滅之緣。欲明依
<lb n="0638a02"/>此因緣。意意識轉故。故言以依等也。</p>
<p id="pX45p0638a0215" type="inline" rend="margin-left:1em">上總中略指
<lb n="0638a03"/>其因。故但言依心。此別釋中具顯因緣。故說依心
<lb n="0638a04"/>及無明也。</p>
<lb n="0638a05"/>
<p id="pX45p0638a0501" rend="margin-left:1em">【記】先。釋文也。</p>
<p id="pX45p0638a0506" type="inline" rend="margin-left:1em">是上等者。以棃耶是總。覺及無明。是
<lb n="0638a06"/>總中別義。今既說無明依棃耶有。應知唯取覺義
<lb n="0638a07"/>為所依也。</p>
<p id="pX45p0638a0705" type="inline" rend="margin-left:1em">論文約總取別。故云棃耶。疏中釋出別
<lb n="0638a08"/>義。故云是上所說心。即不守自性真如也。餘文可
<lb n="0638a09"/>知。</p>
<p id="pX45p0638a0902" type="inline" rend="margin-left:1em">欲明等者。此但指前第一重之因緣也。</p>
<p id="pX45p0638a0917" type="inline" rend="margin-left:1em">上總下。
<lb n="0638a10"/>或問曰。前云依心有意等轉故。今兼云無明者。何
<lb n="0638a11"/>謂也。故此釋之。</p>
<lb n="0638a12"/>
<p id="pX45p0638a1201" rend="margin-left:1em">【疏】問。上說依覺有不覺。由此不覺力故。動彼心體。
<lb n="0638a13"/>令起滅和合。方有棃耶業相等識。何故此中。說依
<lb n="0638a14"/>棃耶有無明乎。</p>
<p id="pX45p0638a1407" type="inline" rend="margin-left:1em">答。此有三釋。</p>
<p id="pX45p0638a1412" type="inline" rend="margin-left:1em">一。由此棃耶。有二種
<lb n="0638a15"/>義故。謂由無明。動彼真心。成此棃耶。又即此棃耶。
<lb n="0638a16"/>還却與彼無明為依。以不相離故。何者。謂依迷起
<lb n="0638a17"/>似故。即是動真心成業識。迷似為實故。即是依棃
<lb n="0638a18"/>耶而有無明也。</p>
<p id="pX45p0638a1807" type="inline" rend="margin-left:1em">二云。以棃耶有二義。謂覺不覺。前
<lb n="0638a19"/>別就本說。故云依覺有不覺。今就都位論。故云依
<lb n="0638a20"/>棃耶有無明也。此即二義中不覺之義。正在棃耶
<lb n="0638a21"/>中。故說依也。</p>
<p id="pX45p0638a2106" type="inline" rend="margin-left:1em">三云。此中正意。唯取真心隨緣之義。
<lb n="0638a22"/>此隨緣義。難名目故。或就未起說。依真如有無明。
<lb n="0638a23"/>或約成就起<anchor xml:id="begd1e23295"/>已<anchor xml:id="endd1e23295"/>說。依棃耶有無明。</p>
<p id="pX45p0638a2314" type="inline" rend="margin-left:1em">然此二名。方盡
<lb n="0638a24"/>其義。是故文中。前後綺互言耳。</p>
<lb n="0638b01"/>
<p id="pX45p0638b0101" rend="margin-left:1em">【記】次。問答也。初。問。上說。舉前所說也。如云依覺故
<lb n="0638b02"/>迷。又云依如來藏有生滅心等。今此却云依棃耶
<lb n="0638b03"/>有。豈同前說。</p>
<p id="pX45p0638b0306" type="inline" rend="margin-left:1em">答下。二。答。中
(二)
。初。正答三。初。約迷真
<lb n="0638b04"/>執似釋。</p>
<p id="pX45p0638b0404" type="inline" rend="margin-left:1em">與無明為依等者。如風動水成波。風還依
<lb n="0638b05"/>此波中。故前云風相水相不相捨離。又云依不覺
<lb n="0638b06"/>生三種相。與彼不覺相應不離故。</p>
<p id="pX45p0638b0614" type="inline" rend="margin-left:1em">何者下。重釋前
<lb n="0638b07"/>義。依迷者。是依無明迷真而有棃耶。真與妄俱。似
<lb n="0638b08"/>一似常故。即迷真義也。經云。迷本圓明。是生虛妄。</p>
<lb n="0638b09"/>
<p id="pX45p0638b0901" rend="margin-left:1em">迷似等者。依棃耶有無明。迷似一為實一。迷似常
<lb n="0638b10"/>為實常。經云。所既妄立。生汝妄能。即執妄義也。</p>
<p id="pX45p0638b1019" type="inline" rend="margin-left:1em">即
<lb n="0638b11"/>此二義。一識所論。前後互出。故不相違。</p>
<p id="pX45p0638b1116" type="inline" rend="margin-left:1em">二云下。次。
<lb n="0638b12"/>約總別義異釋。別就本者。尅就真體豎說也。覺即
<lb n="0638b13"/>是本。依本起末故。</p>
<p id="pX45p0638b1308" type="inline" rend="margin-left:1em">就都位者。即通約真妄橫說也。
<lb n="0638b14"/>如風動水成波。風水俱在波中也。</p>
<p id="pX45p0638b1414" type="inline" rend="margin-left:1em">三云下。後。約未
<lb n="0638b15"/>起<anchor xml:id="begd1e23371"/>已<anchor xml:id="endd1e23371"/>起釋。唯取真心隨義緣者。心有隨緣不變二
<lb n="0638b16"/>義。今唯取隨緣一義也。</p>
<p id="pX45p0638b1610" type="inline" rend="margin-left:1em">難名目者。隨緣中具未起
<lb n="0638b17"/>
<anchor xml:id="begd1e23382"/>已<anchor xml:id="endd1e23382"/>起之義。難以一義目之也。</p>
<p id="pX45p0638b1712" type="inline" rend="margin-left:1em">未起等者。從未有棃
<lb n="0638b18"/>耶時說。起<anchor xml:id="begd1e23395"/>已<anchor xml:id="endd1e23395"/>等者。據<anchor xml:id="begd1e23401"/>已<anchor xml:id="endd1e23401"/>有棃耶處說。</p>
<p id="pX45p0638b1815" type="inline" rend="margin-left:1em">然此下。二。結
<lb n="0638b19"/>成。意云。若唯取初義。則似真前妄後之失。亦有悟
<lb n="0638b20"/>後再迷之過。亦同數論冥初生覺。若唯取後義。則
<lb n="0638b21"/>似諸法。不由迷真而成。但從本識建立。則有真妄
<lb n="0638b22"/>別體之失。亦何異法相宗耶。今以後義免前過。以
<lb n="0638b23"/>前義免後過。故互言也。以二義更互用之。隱顯相
<lb n="0638b24"/>成如綺之文。故云綺互。</p>
<lb n="0638c01"/>
<p id="pX45p0638c0101" rend="margin-left:1em">△二釋意轉
(三)
。初略明識相。二廣辨五名。三結歸
<lb n="0638c02"/>一心。</p>
<p id="pX45p0638c0203" type="inline" rend="margin-left:1em">初略明識相。</p>
<lb n="0638c03"/>
<p id="pX45p0638c0301" rend="margin-left:1em">【疏】略明五種識相也。</p>
<lb n="0638c04"/>
<p id="pX45p0638c0401" rend="margin-left:1em">【記】別開有五識。總唯一意耳。</p>
<lb n="0638c05"/>
<p id="pX45p0638c0501">不覺而起。能見。能現。能取境界。起念相續。故說為意。</p>
<lb n="0638c06"/>
<p id="pX45p0638c0601" rend="margin-left:1em">【疏】不覺起者。所依心體。由無明熏。舉體而動。即是
<lb n="0638c07"/>業識也。前依棃耶有無明。即依似起迷。今熏淨心
<lb n="0638c08"/>成棃耶。即依迷起似。此二義一時。說有前後耳。</p>
<p id="pX45p0638c0819" type="inline" rend="margin-left:1em">能
<lb n="0638c09"/>見者。即彼心體。轉成能見。是轉識也。</p>
<p id="pX45p0638c0915" type="inline" rend="margin-left:1em">能現者。即彼
<lb n="0638c10"/>心體。復成能現。即是現識也。</p>
<p id="pX45p0638c1012" type="inline" rend="margin-left:1em">能取者。能取現識所
<lb n="0638c11"/>現境界。是為智識也。</p>
<p id="pX45p0638c1109" type="inline" rend="margin-left:1em">起念者。前所取境。起諸麤念。
<lb n="0638c12"/>是相續識也。</p>
<p id="pX45p0638c1206" type="inline" rend="margin-left:1em">依此五義。次第轉成依止。依止此義
<lb n="0638c13"/>而生意識等。故說為意。故攝論云。意以能生依止
<lb n="0638c14"/>為義也。</p>
<lb n="0638c15"/>
<p id="pX45p0638c1501" rend="margin-left:1em">【記】論中前四句明意相。後一句結意義。</p>
<p id="pX45p0638c1516" type="inline" rend="margin-left:1em">疏中依似
<lb n="0638c16"/>起迷者。即依妄心。起枝末無明也。</p>
<p id="pX45p0638c1614" type="inline" rend="margin-left:1em">依迷起似者。即
<lb n="0638c17"/>依根本不覺。起妄心也。</p>
<p id="pX45p0638c1710" type="inline" rend="margin-left:1em">此言似者。即以創迷真性。
<lb n="0638c18"/>成此妄心。微細流注。似其不動。似無差別。故云似
<lb n="0638c19"/>一似常。楞嚴呼為妄覺影明。斯之謂也。</p>
<p id="pX45p0638c1916" type="inline" rend="margin-left:1em">此二下。義
<lb n="0638c20"/>有前後。時無前後。如前三義答問。秖就一識一時
<lb n="0638c21"/>而說。故不可作前後之異。餘文可知。</p>
<p id="pX45p0638c2115" type="inline" rend="margin-left:1em">依此等者。謂
<lb n="0638c22"/>依
(依止義。下准知)
心起
(生起義。下例知)
業識。乃至依智識起相續。
<lb n="0638c23"/>及於意識。斯則後依止前。前能生後。次第依止。及
<lb n="0638c24"/>與能生也。於中能所依生
(能生。所依也)
。前後相望。有通
<lb n="0639a01"/>有局。如文可解
(初句依心起業。通也。後句依智起續。局也。中間依業起轉。依轉起現。
<lb n="0639a02"/>依現起智三句。亦通亦局。以望前則局。望後則通故。此則以依生釋意。不同常途以籌量釋意。有取相宗
<lb n="0639a03"/>第七末那解此意者。誤矣)
。</p>
<p id="pX45p0639a0311" type="inline" rend="margin-left:1em">攝論下。引證。可知。</p>
<lb n="0639a04"/>
<p id="pX45p0639a0401" rend="margin-left:1em">△二廣辨五名
(二)
。初標徵。二列釋。</p>
<p id="pX45p0639a0414" type="inline" rend="margin-left:1em">初標徵。</p>
<lb n="0639a05"/>
<p id="pX45p0639a0501">此意復有五種名。</p>
<p id="pX45p0639a0508" type="inline">云何為五。</p>
<lb n="0639a06"/>
<p id="pX45p0639a0601" rend="margin-left:1em">【疏】有五。標也。云何。徵也。</p>
<lb n="0639a07"/>
<p id="pX45p0639a0701" rend="margin-left:1em">△二列釋
(五)
。一業。二轉。三現。四智。五續。</p>
<p id="pX45p0639a0716" type="inline" rend="margin-left:1em">一業。</p>
<lb n="0639a08"/>
<p id="pX45p0639a0801">一者。名為業識。</p>
<p id="pX45p0639a0807" type="inline">謂無明力。不覺心動故。</p>
<lb n="0639a09"/>
<p id="pX45p0639a0901" rend="margin-left:1em">【疏】一下。立名也。下四準此。</p>
<p id="pX45p0639a0911" type="inline" rend="margin-left:1em">無明。根本無明。即所依
<lb n="0639a10"/>緣也。明心不自起。起必由緣。</p>
<p id="pX45p0639a1012" type="inline" rend="margin-left:1em">心動者。正明起相。釋
<lb n="0639a11"/>成業義。起動是業義故。</p>
<lb n="0639a12"/>
<p id="pX45p0639a1201" rend="margin-left:1em">【記】心不自起等者。心非動性故。性雖不動。隨緣故
<lb n="0639a13"/>動。以不守自性故。如水不自浪。因風力也。由此免
<lb n="0639a14"/>於無窮之過。</p>
<p id="pX45p0639a1406" type="inline" rend="margin-left:1em">正明起相者。以覺則不動。不動則無
<lb n="0639a15"/>相。不覺則動。動則相起也。</p>
<p id="pX45p0639a1511" type="inline" rend="margin-left:1em">起動是業者。於二義中。
<lb n="0639a16"/>不舉為因一義。亦含在其中也。以動即有苦果故。</p>
<lb n="0639a17"/>
<p id="pX45p0639a1701" rend="margin-left:1em">△二轉。</p>
<lb n="0639a18"/>
<p id="pX45p0639a1801">二者。名為轉識。</p>
<p id="pX45p0639a1807" type="inline">依於動心。能見相故。</p>
<lb n="0639a19"/>
<p id="pX45p0639a1901" rend="margin-left:1em">【疏】依於等者。依前業識之動。轉成能見之相。</p>
<p id="pX45p0639a1918" type="inline" rend="margin-left:1em">轉識
<lb n="0639a20"/>有二。若就無明所動轉成能見者。在本識中。若其
<lb n="0639a21"/>境界所動轉成能見者。在事識中。此中轉相。約初
<lb n="0639a22"/>義也。</p>
<lb n="0639a23"/>
<p id="pX45p0639a2301" rend="margin-left:1em">【記】依前下。正釋此文。</p>
<p id="pX45p0639a2309" type="inline" rend="margin-left:1em">轉識下。對下辨異。</p>
<p id="pX45p0639a2316" type="inline" rend="margin-left:1em">無明所動
<lb n="0639a24"/>者。此從內起。位屬本識。當於三細。名為轉識。</p>
<p id="pX45p0639a2418" type="inline" rend="margin-left:1em">境界
<lb n="0639b01"/>所動者。此從外起。位屬事識。當於六麤。名為智識。
<lb n="0639b02"/>上如泉涌之波。此如風擊之浪。</p>
<p id="pX45p0639b0213" type="inline" rend="margin-left:1em">但常途所明轉識。
<lb n="0639b03"/>唯取前七。今說轉識。在本識中。恐相混濫。故特揀
<lb n="0639b04"/>之。</p>
<lb n="0639b05"/>
<p id="pX45p0639b0501" rend="margin-left:1em">△三現。</p>
<lb n="0639b06"/>
<p id="pX45p0639b0601">三者。名為現識。</p>
<p id="pX45p0639b0607" type="inline">所謂能現一切境界。</p>
<p id="pX45p0639b0615" type="inline">猶如明鏡。現於
<lb n="0639b07"/>色像。</p>
<p id="pX45p0639b0703" type="inline">現識亦爾。隨其五塵。對至即現。無有前後。</p>
<p id="pX45p0639b0719" type="inline">以一
<lb n="0639b08"/>切時。任運而起。常在前故。</p>
<lb n="0639b09"/>
<p id="pX45p0639b0901" rend="margin-left:1em">【疏】依前轉識之見。起此能現之功。故云能現境界。
<lb n="0639b10"/>以其心體。與無明合。熏習力故。現於種種無邊境
<lb n="0639b11"/>界故也。</p>
<p id="pX45p0639b1104" type="inline" rend="margin-left:1em">明鏡現像。喻可知也。</p>
<p id="pX45p0639b1112" type="inline" rend="margin-left:1em">現識下。且舉五塵麤
<lb n="0639b12"/>顯以合色像。而實通現一切境界。故法說中云一
<lb n="0639b13"/>切也。若依瑜伽論中。則現五根。種子。及器世間等。
<lb n="0639b14"/>今此論中。偏就五塵者。以此約牽起分別事識義。
<lb n="0639b15"/>故作是說也。</p>
<p id="pX45p0639b1506" type="inline" rend="margin-left:1em">非如六七識。有時斷滅。故云常在前。
<lb n="0639b16"/>又為諸法本。故明此識在諸法之先。以是諸法所
<lb n="0639b17"/>依。故揀異末那識也。</p>
<lb n="0639b18"/>
<p id="pX45p0639b1801" rend="margin-left:1em">【記】能現功者。即前轉識。能現相故。就此功能。便名
<lb n="0639b19"/>現識。</p>
<p id="pX45p0639b1903" type="inline" rend="margin-left:1em">以其下。釋行相也。故下文云。以有妄心。即熏
<lb n="0639b20"/>習無明。不了真如法故。不覺念起。現妄境界。</p>
<p id="pX45p0639b2018" type="inline" rend="margin-left:1em">通現
<lb n="0639b21"/>一切者。謂有漏無漏色心諸法。非獨五塵也。法說。
<lb n="0639b22"/>指喻前文。</p>
<p id="pX45p0639b2205" type="inline" rend="margin-left:1em">若依下。引論對辨。五根。即眼等五色根。
<lb n="0639b23"/>及根依處。一種子。即善惡無記等三性種子
(二)
。器
<lb n="0639b24"/>世間。即山河大地等
(三)
。此三類境。皆是第八相分。
<lb n="0639c01"/>然此相分。皆為第八執受。執。謂攝義。持義。受。謂領
<lb n="0639c02"/>以為境。令生覺受。於中種子具三義。一。攝為自體。
<lb n="0639c03"/>二。持令不散。三。領以為境。根身具二。闕攝為自體
<lb n="0639c04"/>故。器界唯一。但領以為境故。故唯識云。不可知執
<lb n="0639c05"/>受處。亦可種子根身。緣而執受。器世間量。但緣非
<lb n="0639c06"/>執受故。</p>
<p id="pX45p0639c0604" type="inline" rend="margin-left:1em">今此下。或問。若然者。何故此中唯言現五
<lb n="0639c07"/>塵耶。故此釋也。以對所牽事識。故於一切境中。偏
<lb n="0639c08"/>舉此五。論云對至即現。意在此也。</p>
<p id="pX45p0639c0814" type="inline" rend="margin-left:1em">非如下。約相續
<lb n="0639c09"/>不斷義以解一切時常在前也。如第六識。在於五
<lb n="0639c10"/>無心位。即有斷滅。故唯識頌云。意識常現起。除生
<lb n="0639c11"/>無想天
(一)
。及無心二定
(二三)
。睡眠
(四)
與悶絕
(五)
。又第
<lb n="0639c12"/>七識。入於滅盡定時。雖云淨分不斷。然有盡七之
<lb n="0639c13"/>言。為約染分。亦成斷義。唯識論云。此染汙意。學位
<lb n="0639c14"/>滅定出世道中。俱暫伏滅。故說無有等。詳在五卷
<lb n="0639c15"/>中釋。又唯識論所熏四義中云。若法始終一類相
<lb n="0639c16"/>續。能持習氣。乃是所熏。此揀前七轉識。如風聲等。
<lb n="0639c17"/>既如風聲。則非相續有間斷故。</p>
<p id="pX45p0639c1713" type="inline" rend="margin-left:1em">又為下。約為先義
<lb n="0639c18"/>以解任運常在前也。意云前者。先也。以迷時先有
<lb n="0639c19"/>為諸法本。更無有法先於此故。末那無此義。如唯
<lb n="0639c20"/>識云。是識名末那。依彼
(第八)
轉緣彼
(第八)
。故此揀異之
<lb n="0639c21"/>也。</p>
<p id="pX45p0639c2102" type="inline" rend="margin-left:1em">然前揀六七之文。是海東意。後揀第七一義。是
<lb n="0639c22"/>今疏意。故云又也。</p>
<lb n="0639c23"/>
<p id="pX45p0639c2301" rend="margin-left:1em">△四智。</p>
<lb n="0639c24"/>
<p id="pX45p0639c2401">四者。名為智識。</p>
<p id="pX45p0639c2407" type="inline">謂分別染淨法故。</p>
<lb n="0640a01"/>
<p id="pX45p0640a0101" rend="margin-left:1em">【疏】即事識內微細分。</p>
<p id="pX45p0640a0109" type="inline" rend="margin-left:1em">謂不了前心所現境故。起染
<lb n="0640a02"/>淨微細分別。故云智識。</p>
<lb n="0640a03"/>
<p id="pX45p0640a0301" rend="margin-left:1em">【記】微細分者。法執俱生故。</p>
<p id="pX45p0640a0311" type="inline" rend="margin-left:1em">迷唯心境。見從外來。起
<lb n="0640a04"/>微細心。分別染淨。故云不了。</p>
<lb n="0640a05"/>
<p id="pX45p0640a0501" rend="margin-left:1em">△五續。</p>
<lb n="0640a06"/>
<p id="pX45p0640a0601">五者。名為相續識。</p>
<p id="pX45p0640a0608" type="inline">以念相應不斷故。</p>
<p id="pX45p0640a0615" type="inline">住持過去無量
<lb n="0640a07"/>世等善惡之業。令不失故。</p>
<p id="pX45p0640a0711" type="inline">復能成熟現在未來苦樂
<lb n="0640a08"/>等報。無差違故。</p>
<p id="pX45p0640a0807" type="inline">能令現在<anchor xml:id="begd1e23865"/>已<anchor xml:id="endd1e23865"/>經之事。忽然而念。未來
<lb n="0640a09"/>之事。不覺妄慮。</p>
<lb n="0640a10"/>
<p id="pX45p0640a1001" rend="margin-left:1em">【疏】亦是事識中細分。前六相中相續相也。</p>
<p id="pX45p0640a1017" type="inline" rend="margin-left:1em">以念等
<lb n="0640a11"/>者。法執相應。得長相續。此約自體不斷釋相續義。</p>
<lb n="0640a12"/>
<p id="pX45p0640a1201" rend="margin-left:1em">住持下。以此識能起潤業煩惱。能引持過去無明
<lb n="0640a13"/>所發諸行善惡業種令成。堪任來果之有。若無惑
<lb n="0640a14"/>潤。業相焦亡故也。此則引生令熟。</p>
<p id="pX45p0640a1414" type="inline" rend="margin-left:1em">復能下。又復能
<lb n="0640a15"/>起潤生煩惱。能使<anchor xml:id="begd1e23894"/>已<anchor xml:id="endd1e23894"/>熟之業。感報相應。成熟無差。
<lb n="0640a16"/>如是三世因果流轉。連持不絕。功由意識。以是義
<lb n="0640a17"/>故。名相續識。</p>
<p id="pX45p0640a1706" type="inline" rend="margin-left:1em">能令下。顯此識用麤分別相。不同智
<lb n="0640a18"/>識微細分別故也。</p>
<p id="pX45p0640a1808" type="inline" rend="margin-left:1em">此上所解。但屬此相續識。約其
<lb n="0640a19"/>功能釋相續義。</p>
<p id="pX45p0640a1907" type="inline" rend="margin-left:1em">又為一解。從住持下。總辨前五意
<lb n="0640a20"/>功能。初住持業果。是前三細功能。屬梨耶。從念<anchor xml:id="begd1e23916"/>已<anchor xml:id="endd1e23916"/>
<lb n="0640a21"/>未之境。是後二功能。屬事識細分。</p>
<lb n="0640a22"/>
<p id="pX45p0640a2201" rend="margin-left:1em">【記】五下。初。立名。亦細分者。此是法執分別。麤於俱
<lb n="0640a23"/>生。故除微字。<anchor xml:id="begd1e23931"/>但<anchor xml:id="endd1e23931"/>云細分。此上二識皆云細者。以是
<lb n="0640a24"/>麤中之細故。同是法執故。以念下。次。釋義二。先。直
<lb n="0640b01"/>明本相。</p>
<p id="pX45p0640b0104" type="inline" rend="margin-left:1em">住持下。次。別顯功能二。一。能起潤惑。初。起
<lb n="0640b02"/>潤業惑。住。謂留住。持。謂任持。謂留住任持。令業不
<lb n="0640b03"/>失也。</p>
<p id="pX45p0640b0303" type="inline" rend="margin-left:1em">此識等者。謂過去無明。所發業行種子。未成
<lb n="0640b04"/>熟者。以有此識。發愛取煩惱潤之。使令成熟。堪為
<lb n="0640b05"/>來世感果之有。有。即業種變異也。</p>
<p id="pX45p0640b0514" type="inline" rend="margin-left:1em">若無下。如植種
<lb n="0640b06"/>於土。無水則焦。結業待果。無貪則敗。經云愛水。由
<lb n="0640b07"/>潤業故。</p>
<p id="pX45p0640b0704" type="inline" rend="margin-left:1em">復能下。二。起潤生惑。</p>
<p id="pX45p0640b0712" type="inline" rend="margin-left:1em">又復等者。謂潤<anchor xml:id="begd1e23965"/>已<anchor xml:id="endd1e23965"/>熟
<lb n="0640b08"/>業。令受果報。善惡樂苦。自然相應。如印印物。不相
<lb n="0640b09"/>違反。故曰無差。現在。即現報。未來。即生後二報。</p>
<p id="pX45p0640b0919" type="inline" rend="margin-left:1em">如
<lb n="0640b10"/>是下。通收前段以結其名也。斯則潤過去未熟業。
<lb n="0640b11"/>令成現在<anchor xml:id="begd1e23981"/>已<anchor xml:id="endd1e23981"/>熟業。潤現在<anchor xml:id="begd1e23987"/>已<anchor xml:id="endd1e23987"/>熟業。令招未來果報。
<lb n="0640b12"/>如是循環。無有斷絕。由不斷絕。故名相續。然其潤
<lb n="0640b13"/>業潤生。即是令他相續義也。</p>
<p id="pX45p0640b1312" type="inline" rend="margin-left:1em">能令下。二。能起念慮。
<lb n="0640b14"/>
<anchor xml:id="begd1e24001"/>已<anchor xml:id="endd1e24001"/>經者。是過去。追念不忘也。未來事。逆慮而起也。
<lb n="0640b15"/>現在境。緣持不斷也。</p>
<p id="pX45p0640b1509" type="inline" rend="margin-left:1em">顯此識用等者。以此識既能
<lb n="0640b16"/>起麤分別。念慮三世。與前智相微細不同。非法執
<lb n="0640b17"/>分別而誰。</p>
<p id="pX45p0640b1705" type="inline" rend="margin-left:1em">此上下。上則正釋當文。此則通前重示
<lb n="0640b18"/>也。先。結屬此識。</p>
<p id="pX45p0640b1807" type="inline" rend="margin-left:1em">又為下。次。總通前五。從住持下等
<lb n="0640b19"/>者。反顯從住持上。別明相續識功能也。三細功能
<lb n="0640b20"/>者。以第八識。能集種子。起現行故。後二功能者。於
<lb n="0640b21"/>中但約分別不斷而分二異。故攝論云。意識緣三
<lb n="0640b22"/>世境等。即斯義也。</p>
<lb n="0640b23"/>
<p id="pX45p0640b2301" rend="margin-left:1em">△三結歸一心
(二)
。初正結屬心。二釋疑廣辨。</p>
<p id="pX45p0640b2318" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0640b24"/>正結屬心。曲分二段。初順結三界。二反結六塵。</p>
<lb n="0640c01"/>
<p id="pX45p0640c0101" rend="margin-left:1em">初順結三界。</p>
<lb n="0640c02"/>
<p id="pX45p0640c0201">是故三界虗偽。唯心所作。</p>
<lb n="0640c03"/>
<p id="pX45p0640c0301" rend="margin-left:1em">【疏】是前一心。隨無明動。作五種識故。故說三界唯
<lb n="0640c04"/>心轉也。此心隨熏。現似曰虗。隱其虛體。詐現實狀
<lb n="0640c05"/>曰偽。虗偽之狀。雖有種種。然窮其因緣。唯心所作。
<lb n="0640c06"/>十地經中。亦同此也。</p>
<lb n="0640c07"/>
<p id="pX45p0640c0701" rend="margin-left:1em">【記】是下。解是故二字。</p>
<p id="pX45p0640c0709" type="inline" rend="margin-left:1em">故說等者。三界不出五意。五
<lb n="0640c08"/>意唯依一心。故三界唯心作也。以現識中。具有根
<lb n="0640c09"/>身種子器世間故。故楞伽云。從於無色界。乃至地
<lb n="0640c10"/>獄中。普現為眾生。皆是唯心作。</p>
<p id="pX45p0640c1013" type="inline" rend="margin-left:1em">現似曰虗者。依他
<lb n="0640c11"/>起法。如麻上繩。似有其相。究體不實。</p>
<p id="pX45p0640c1115" type="inline" rend="margin-left:1em">詐現曰偽者。
<lb n="0640c12"/>徧計所起。如繩上蛇。相畢竟無。分別妄現。</p>
<p id="pX45p0640c1217" type="inline" rend="margin-left:1em">唯心作
<lb n="0640c13"/>者。性圓成實。如繩蛇無體。不離麻故。</p>
<p id="pX45p0640c1315" type="inline" rend="margin-left:1em">十地經者。華
<lb n="0640c14"/>嚴十地品云。了知三界依心有。十二因緣亦復然。
<lb n="0640c15"/>一切皆由心所作。心若滅者生死盡。</p>
<lb n="0640c16"/>
<p id="pX45p0640c1601" rend="margin-left:1em">△二反結六塵。</p>
<lb n="0640c17"/>
<p id="pX45p0640c1701">離心。則無六塵境界。</p>
<lb n="0640c18"/>
<p id="pX45p0640c1801" rend="margin-left:1em">【疏】離彼現識。則無塵境。反驗六塵。唯是一心。</p>
<lb n="0640c19"/>
<p id="pX45p0640c1901" rend="margin-left:1em">【記】心起成識。依識有塵。究其根本。唯一心作。故經
<lb n="0640c20"/>云。由心生故。種種法生。又圭山云。生法本空。一切
<lb n="0640c21"/>唯識。識如幻夢。但是一心。然此三界六塵。皆攝色
<lb n="0640c22"/>心等法。是故順結反結。皆歸一心。</p>
<lb n="0640c23"/>
<p id="pX45p0640c2301" rend="margin-left:1em">△二釋疑廣辨
(三)
。初問。二答。三結。</p>
<p id="pX45p0640c2314" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0640c24"/>
<p id="pX45p0640c2401">此義云何。</p>
<lb n="0641a01"/>
<p id="pX45p0641a0101" rend="margin-left:1em">【疏】現有塵境。云何唯心。</p>
<lb n="0641a02"/>
<p id="pX45p0641a0201" rend="margin-left:1em">【記】意云。若是唯心。不合有境。以心無相。不可見故。
<lb n="0641a03"/>既有所見。云何唯心。</p>
<lb n="0641a04"/>
<p id="pX45p0641a0401" rend="margin-left:1em">△二答。</p>
<lb n="0641a05"/>
<p id="pX45p0641a0501">以一切法。皆從心起。</p>
<p id="pX45p0641a0509" type="inline">妄念而生。</p>
<p id="pX45p0641a0513" type="inline">一切分別。即分別自
<lb n="0641a06"/>心。</p>
<p id="pX45p0641a0602" type="inline">心不見心。</p>
<p id="pX45p0641a0606" type="inline">無相可得。</p>
<lb n="0641a07"/>
<p id="pX45p0641a0701" rend="margin-left:1em">【疏】以一切法。皆是此心隨熏所起。更無異體。故說
<lb n="0641a08"/>唯心。</p>
<p id="pX45p0641a0803" type="inline" rend="margin-left:1em">妄念而生者。又疑云。何以此心作諸法耶。故
<lb n="0641a09"/>此釋云。由妄念熏故。生起諸法。亦可疑云。法既唯
<lb n="0641a10"/>心。我何不見。而我所見。唯是異心。釋云。言異心者。
<lb n="0641a11"/>是汝妄念分別而作。</p>
<p id="pX45p0641a1109" type="inline" rend="margin-left:1em">一切下。境唯識現。無外實法。
<lb n="0641a12"/>是故分別。但分別自心。此一句顯無塵唯識義爾。</p>
<lb n="0641a13"/>
<p id="pX45p0641a1301" rend="margin-left:1em">心不見心者。既塵無相。識不自緣。是故無塵。識不
<lb n="0641a14"/>生也。</p>
<p id="pX45p0641a1403" type="inline" rend="margin-left:1em">無相可得者。能所俱寂也。攝論云。無有少法。
<lb n="0641a15"/>能取少法。</p>
<lb n="0641a16"/>
<p id="pX45p0641a1601" rend="margin-left:1em">【記】以下。答有二。先。答無塵。三界塵境。皆是心隨染
<lb n="0641a17"/>淨緣熏而起。既一切法從心起故。所起無體。即唯
<lb n="0641a18"/>一心。故楞伽云。心亦唯是心。非心亦心起。種種諸
<lb n="0641a19"/>色相。通達皆是心。</p>
<p id="pX45p0641a1908" type="inline" rend="margin-left:1em">又疑下。即躡所答處以起此疑
<lb n="0641a20"/>也。意云。既唯一真淨心。因何起諸染法。楞嚴滿慈。
<lb n="0641a21"/>圓覺剛藏。皆同此意釋中妄念。即根本等無明也。
<lb n="0641a22"/>由無量妄念熏故。遂有諸法。其猶淨眼。不見空華。
<lb n="0641a23"/>但以翳覆。便見華相。</p>
<p id="pX45p0641a2309" type="inline" rend="margin-left:1em">亦可下。又是前疑中之別意。
<lb n="0641a24"/>非續次所起。以二種疑釋。論文皆通故。但前約依
<lb n="0641b01"/>他。此約遍計疑意云。諸法既唯是心。我心中何不
<lb n="0641b02"/>見。而我心中所見。唯有異心無法。</p>
<p id="pX45p0641b0214" type="inline" rend="margin-left:1em">釋云下。言異心
<lb n="0641b03"/>者。是汝種種妄念。彼一切法。正由汝之異心妄念
<lb n="0641b04"/>分別而作。如見空華。是汝眼病。楞伽云。如愚不了
<lb n="0641b05"/>繩。妄取以為蛇。不了自心現。妄分別外境。</p>
<p id="pX45p0641b0517" type="inline" rend="margin-left:1em">一下。次。
<lb n="0641b06"/>顯唯心。境唯識者。如像唯鏡現。故分別像者。即是
<lb n="0641b07"/>分別鏡也。楞嚴云。自心取自心。非幻成幻法。</p>
<p id="pX45p0641b0718" type="inline" rend="margin-left:1em">無塵
<lb n="0641b08"/>唯識者。如唯識頌云。唯識無境界。以無塵妄見。如
<lb n="0641b09"/>人目有翳。見毛月等事。</p>
<p id="pX45p0641b0910" type="inline" rend="margin-left:1em">心不見心者。意云。心是一
<lb n="0641b10"/>心。不合自見。故楞伽云。如刀不自割。如指不自觸。
<lb n="0641b11"/>而心不見心。其事亦如是。當知有所見者。皆是妄
<lb n="0641b12"/>也。</p>
<p id="pX45p0641b1202" type="inline" rend="margin-left:1em">既塵等者。釋也。意云。塵境若存。則可以心緣境。
<lb n="0641b13"/>塵既不有。縱有心在。亦不能自緣也。</p>
<p id="pX45p0641b1315" type="inline" rend="margin-left:1em">是故等者。結
<lb n="0641b14"/>也。意云。以有塵故。牽彼識生。既無塵境。識不生也。
<lb n="0641b15"/>故經云。由法生故。種種心生。今法既不生。心亦不
<lb n="0641b16"/>生也。</p>
<p id="pX45p0641b1603" type="inline" rend="margin-left:1em">無相得者。既無他可見。自亦不能見。所見無
<lb n="0641b17"/>故。能見不成也。</p>
<p id="pX45p0641b1707" type="inline" rend="margin-left:1em">能所寂者。心無心相。是能緣寂。境
<lb n="0641b18"/>無境相。即所緣寂楞伽云。能見及所見。一切不可
<lb n="0641b19"/>得。此中大意。欲顯一心。本無能所。能所俱寂。方是
<lb n="0641b20"/>真心。亦非泯之令寂。本自寂也。</p>
<p id="pX45p0641b2013" type="inline" rend="margin-left:1em">攝論下。引證。具云。
<lb n="0641b21"/>所說諸法。唯識所現。無有少法。能取少法。以唯識
<lb n="0641b22"/>心中。離二取相故。</p>
<p id="pX45p0641b2208" type="inline" rend="margin-left:1em">亦可從以一切下。正答彼問。妄
<lb n="0641b23"/>念下。展轉釋疑。此句疑釋。如疏兩意。</p>
<p id="pX45p0641b2315" type="inline" rend="margin-left:1em">一切下。疑云。
<lb n="0641b24"/>由分別妄念。故生起諸法。然起能別心。必有所別
<lb n="0641c01"/>境。是法既無。云何分別。故此釋云。一切分別。即分
<lb n="0641c02"/>別自心。</p>
<p id="pX45p0641c0204" type="inline" rend="margin-left:1em">心不句。疑云。若如是者。即應見心。故此釋
<lb n="0641c03"/>云。心不見心。反明分別。悉皆是妄。</p>
<p id="pX45p0641c0314" type="inline" rend="margin-left:1em">無相句。疑云。如
<lb n="0641c04"/>何心不見心。故此釋云。無相可得。斯則心無相故。
<lb n="0641c05"/>不可見心。心外又無一法。當知有見相者。皆妄見
<lb n="0641c06"/>也。二取相忘。唯一心在。即不空門中所顯真性也。
<lb n="0641c07"/>故經云。諸幻滅盡。覺心不動。</p>
<lb n="0641c08"/>
<p id="pX45p0641c0801" rend="margin-left:1em">△三結。</p>
<lb n="0641c09"/>
<p id="pX45p0641c0901">當知世間一切境界。皆依眾生無明妄心而得住持。</p>
<lb n="0641c10"/>
<p id="pX45p0641c1001">是故一切法。如鏡中像。無體可得。唯心虗妄。</p>
<p id="pX45p0641c1018" type="inline">以心生
<lb n="0641c11"/>則種種法生。心滅則種種法滅故。</p>
<lb n="0641c12"/>
<p id="pX45p0641c1201" rend="margin-left:1em">【疏】無明。根本也。妄心。業識也。以一切境界。由此而
<lb n="0641c13"/>成。即現識等也。若無明未盡以還。此識住持境界
<lb n="0641c14"/>不息。此即結相屬心也。</p>
<p id="pX45p0641c1410" type="inline" rend="margin-left:1em">鏡像。喻況也。此境離心之
<lb n="0641c15"/>外無體。又即心故無體。如像離鏡之外無形。鏡內
<lb n="0641c16"/>復無其體。</p>
<p id="pX45p0641c1605" type="inline" rend="margin-left:1em">唯心句。又疑云。既其無體。何以宛然顯
<lb n="0641c17"/>現。故此釋云。此並真心之上。虗妄顯現。何處有體
<lb n="0641c18"/>而可得耶。</p>
<p id="pX45p0641c1805" type="inline" rend="margin-left:1em">以心下。又問。何以得知心上顯現。故此
<lb n="0641c19"/>答云。反驗唯心顯現成妄也。以心生法生等故知
<lb n="0641c20"/>也。</p>
<p id="pX45p0641c2002" type="inline" rend="margin-left:1em">此中以無明力。不覺心動。乃至能現一切境等。
<lb n="0641c21"/>故言心生種種法生。此則心隨熏動。故云生也。若
<lb n="0641c22"/>無明滅。境界隨滅。諸識分別。皆滅無餘。故言心滅
<lb n="0641c23"/>則種種法滅。此則心源還淨。故云滅也。既心隨不
<lb n="0641c24"/>覺。妄現諸境。即驗諸境。唯心無體也。問。上說生滅。
<lb n="0642a01"/>結過屬無明。此文辨因緣。云何結屬心耶。答。前以
<lb n="0642a02"/>無明。動彼靜心。令其生滅。故此生滅。功在無明。今
<lb n="0642a03"/>此因緣和合道理。成辦諸法。無性義顯。不住義彰。
<lb n="0642a04"/>故結和合屬於心也。</p>
<lb n="0642a05"/>
<p id="pX45p0642a0501" rend="margin-left:1em">【記】論當知下。初。正結。先。法。根本。揀非枝末。業識。揀
<lb n="0642a06"/>非轉現。依無明力而任持。託業識心而安住。故下
<lb n="0642a07"/>文云。以有無明染法因故。即熏習真如。以熏習故。
<lb n="0642a08"/>則有妄心。以有妄心。即熏習無明。不了真如法故。
<lb n="0642a09"/>不覺念起。現妄境界等。故云由此而成也。</p>
<p id="pX45p0642a0917" type="inline" rend="margin-left:1em">現識等
<lb n="0642a10"/>者。等下六麤。皆是所現色心境界也。此一切境。依
<lb n="0642a11"/>彼住持。</p>
<p id="pX45p0642a1104" type="inline" rend="margin-left:1em">若無明等者。以依無明。故有妄心。依妄心
<lb n="0642a12"/>故。現妄境界。所以無明未盡。心境不滅。如風未息。
<lb n="0642a13"/>波浪不滅。</p>
<p id="pX45p0642a1305" type="inline" rend="margin-left:1em">相屬心者。境唯心現。心外無境故是故
<lb n="0642a14"/>下。次。喻。離心無體者。皆從心起。非外來故。</p>
<p id="pX45p0642a1417" type="inline" rend="margin-left:1em">即心無
<lb n="0642a15"/>體者。所起之法。同能起故。</p>
<p id="pX45p0642a1511" type="inline" rend="margin-left:1em">鏡喻兩意。合法可知。</p>
<p id="pX45p0642a1519" type="inline" rend="margin-left:1em">論
<lb n="0642a16"/>唯心下。二。釋成二。初。正釋。虗妄現者。妄念熏真。起
<lb n="0642a17"/>諸虗妄法故。此中釋前諸法無體。有二所以。一。唯
<lb n="0642a18"/>心故。二。虗妄故。如彼鏡像。一。體同鏡故。二。體不實
<lb n="0642a19"/>故。由斯諸法。無體可得也。</p>
<p id="pX45p0642a1911" type="inline" rend="margin-left:1em">論以心等者。二。轉顯。</p>
<p id="pX45p0642a1919" type="inline" rend="margin-left:1em">疏
<lb n="0642a20"/>中二。先。正解今文三。先。略問答。問中意云。何知心
<lb n="0642a21"/>上妄現。非法自生耶。答中意云。法既隨心生滅。即
<lb n="0642a22"/>知生法皆妄。疏中反驗等者。此文正顯心生法亦
<lb n="0642a23"/>生。心滅法亦滅。對上文真心有體。妄法無體。是反
<lb n="0642a24"/>顯耳。唯心成妄。即上唯心虗妄二義。以心生等者。
<lb n="0642b01"/>出反顯所以。等指心滅法滅。由心生心滅。故知心
<lb n="0642b02"/>真有體。釋成上之唯心顯義也。由法但隨心之生
<lb n="0642b03"/>滅。故知法妄無體。釋成上之虗妄現義也。</p>
<p id="pX45p0642b0317" type="inline" rend="margin-left:1em">此中下。
<lb n="0642b04"/>次。詳解文。初。明生義。即指前段論文也。此則下。顯
<lb n="0642b05"/>意。非謂心。是能生。法是所生。以真心隨熏。全體成
<lb n="0642b06"/>動而作諸法。如金生器等。故云心生也。</p>
<p id="pX45p0642b0616" type="inline" rend="margin-left:1em">若無明下。
<lb n="0642b07"/>次。明滅義。即下文因滅故緣滅等也。此則下。顯意。
<lb n="0642b08"/>明此心體。返本還源。獨顯性淨。此但心中無其妄
<lb n="0642b09"/>動。寂故名滅。故云心滅也。</p>
<p id="pX45p0642b0911" type="inline" rend="margin-left:1em">上約真心顯生滅義。若
<lb n="0642b10"/>約妄心說者。即業轉二識。名之為心。斯則妄心於
<lb n="0642b11"/>真心中。若生若滅。真心不生滅也。前云。相續心滅。
<lb n="0642b12"/>智性不壞。若波相滅。濕性不壞。如上約真約妄。雖
<lb n="0642b13"/>皆有生滅之義。究實而論。皆妄有生滅。真無生滅
<lb n="0642b14"/>也。</p>
<p id="pX45p0642b1402" type="inline" rend="margin-left:1em">既心下。三。總結成。即結上文無體義也。上云。以
<lb n="0642b15"/>一切法。如鏡中像。無體可得。故此結成。</p>
<p id="pX45p0642b1516" type="inline" rend="margin-left:1em">問下。次。對
<lb n="0642b16"/>前釋妨。問意云。前明九相生滅。後結云。當知無明。
<lb n="0642b17"/>能生一切染法。一切染法。皆不覺相。今文復云。唯
<lb n="0642b18"/>心虗妄。心生法生。心滅法滅。前後何不同耶。</p>
<p id="pX45p0642b1818" type="inline" rend="margin-left:1em">答下
<lb n="0642b19"/>意云。前辨生滅。單就不覺說。故結過屬無明。以功
<lb n="0642b20"/>在不覺故。</p>
<p id="pX45p0642b2005" type="inline" rend="margin-left:1em">今此下。明今文意。意謂此文。具說真如
<lb n="0642b21"/>為因。無明為緣。由此因緣。道理和合。成就色心諸
<lb n="0642b22"/>法。既屬因緣。遂令諸法無性之義。顯然可見。真如
<lb n="0642b23"/>隨緣不住之理。煥然明矣。</p>
<p id="pX45p0642b2311" type="inline" rend="margin-left:1em">故結下。既明和合。本因
<lb n="0642b24"/>真如隨緣。成和合義。今結屬心。正其宜也。如水初
<lb n="0642c01"/>動。功在於風。故前文中結屬無明。動無別體。則全
<lb n="0642c02"/>屬於水。故此文中結屬心也。然不可言波無別體。
<lb n="0642c03"/>而唯屬於風。法理亦爾。知之。</p>
<lb n="0642c04"/>
<p id="pX45p0642c0401" rend="margin-left:1em">△三釋意識轉
(五)
。初約人辨麤
(至)
。五識起所依。</p>
<lb n="0642c05"/>
<p id="pX45p0642c0501" rend="margin-left:1em">初約人辨麤。</p>
<lb n="0642c06"/>
<p id="pX45p0642c0601">復次言意識者。</p>
<p id="pX45p0642c0607" type="inline">即此相續識。依諸凡夫。取著轉深。</p>
<lb n="0642c07"/>
<p id="pX45p0642c0701" rend="margin-left:1em">【疏】初句。牒前以標。</p>
<p id="pX45p0642c0708" type="inline" rend="margin-left:1em">相續識者。此生起識。麤細雖殊。
<lb n="0642c08"/>同是一識。更無別體。故即指前第五識也。但前就
<lb n="0642c09"/>細分法執分別相應。依止義門。則說為意。此中約
<lb n="0642c10"/>其能起見愛麤惑相應。從前起門。說名為意識。謂
<lb n="0642c11"/>意之識。故名意識。</p>
<p id="pX45p0642c1108" type="inline" rend="margin-left:1em">凡夫者。簡非聖人意識也。以前
<lb n="0642c12"/>智識。及相續識。通在二乘。及地前所起。故今約凡。
<lb n="0642c13"/>顯其麤也。</p>
<p id="pX45p0642c1305" type="inline" rend="margin-left:1em">取著者。以無對治故。追著妄境。轉極麤
<lb n="0642c14"/>現。故云深也。</p>
<lb n="0642c15"/>
<p id="pX45p0642c1501" rend="margin-left:1em">【記】生起識者。謂此意之識。是前第五相續識之所
<lb n="0642c16"/>生。故名生起識也。</p>
<p id="pX45p0642c1608" type="inline" rend="margin-left:1em">然無異體。但約麤細而分二別。
<lb n="0642c17"/>故云同是一識。</p>
<p id="pX45p0642c1707" type="inline" rend="margin-left:1em">若更細論。亦即是前智識也。以同
<lb n="0642c18"/>依境界之所起故。今不指此而偏指相續者。以是
<lb n="0642c19"/>意識親所依故。</p>
<p id="pX45p0642c1907" type="inline" rend="margin-left:1em">但前下。對前辨異。以相續識。是法
<lb n="0642c20"/>執分別。望於我執見愛。彼名細惑。又約能生依止
<lb n="0642c21"/>義邊。說之為意。</p>
<p id="pX45p0642c2107" type="inline" rend="margin-left:1em">此中下。明今義。謂依前細相之上。
<lb n="0642c22"/>生起此之麤分別識。此識與人我貪瞋見愛麤惡
<lb n="0642c23"/>煩惱相應。故下文云。此識依見愛煩惱增長義故。</p>
<lb n="0642c24"/>
<p id="pX45p0642c2401" rend="margin-left:1em">即就所起義說。故云從前起門。即是執取計名也。</p>
<lb n="0643a01"/>
<p id="pX45p0643a0101" rend="margin-left:1em">以是分別之中麤分別故。名為意識。</p>
<p id="pX45p0643a0115" type="inline" rend="margin-left:1em">意之識者。依
<lb n="0643a02"/>於五意所起之識。故本疏云。依意之識。依主釋也。</p>
<lb n="0643a03"/>
<p id="pX45p0643a0301" rend="margin-left:1em">簡非聖者。即二乘及地前菩薩也。此二種人。<anchor xml:id="begd1e24633"/>已<anchor xml:id="endd1e24633"/>能
<lb n="0643a04"/>遠離意之識故。故約凡夫以顯麤也。又以五意。亦
<lb n="0643a05"/>名意識。恐有所濫。故此約人揀之。其實五意名識。
<lb n="0643a06"/>是持業釋。故不同此。</p>
<p id="pX45p0643a0609" type="inline" rend="margin-left:1em">取下。取。即執取。著。即計名。若
<lb n="0643a07"/>與前料揀之。智識。是法執俱生。細中細也。相續識。
<lb n="0643a08"/>是法執分別。細中麤也。執取相。是我執俱生下云。
<lb n="0643a09"/>計我我所。名意識。麤中細也。計名相。是我執分別。
<lb n="0643a10"/>下云。分別六塵。名事識。麤中麤也。故前疏云。麤細
<lb n="0643a11"/>雖殊。同是一識。其斯之謂與。</p>
<p id="pX45p0643a1112" type="inline" rend="margin-left:1em">無對治等者。謂無始
<lb n="0643a12"/>覺觀智慧也。二乘三賢。得人空觀。既無取著。當知
<lb n="0643a13"/>凡夫取著深者。葢無觀慧故也。其猶重病。既不與
<lb n="0643a14"/>藥。厥疾寧瘳。</p>
<lb n="0643a15"/>
<p id="pX45p0643a1501" rend="margin-left:1em">△二出其惑體。</p>
<lb n="0643a16"/>
<p id="pX45p0643a1601">計我我所。種種妄執。</p>
<lb n="0643a17"/>
<p id="pX45p0643a1701" rend="margin-left:1em">【疏】非直心外計境為塵。亦復於身計我。於塵計所。</p>
<lb n="0643a18"/>
<p id="pX45p0643a1801" rend="margin-left:1em">種種執者。顯計我之相也。或執即蘊。或執離蘊。</p>
<lb n="0643a19"/>
<p id="pX45p0643a1901" rend="margin-left:1em">【記】論云。計我我等。正釋取相。由計我及我所。起種
<lb n="0643a20"/>種執。故名為深。此即意識俱生愛執取相也。</p>
<p id="pX45p0643a2018" type="inline" rend="margin-left:1em">疏中
<lb n="0643a21"/>心外計境者。此是法執。屬前智相及相續相。</p>
<p id="pX45p0643a2118" type="inline" rend="margin-left:1em">亦復
<lb n="0643a22"/>等者。正明此識。屬於我執。</p>
<p id="pX45p0643a2211" type="inline" rend="margin-left:1em">即蘊。謂凡夫所執我。但
<lb n="0643a23"/>通執自五蘊為主宰故。</p>
<p id="pX45p0643a2310" type="inline" rend="margin-left:1em">離蘊。即外道所執神我。然
<lb n="0643a24"/>有三宗。一。數論計我體常而量周遍。猶如虗空。二。
<lb n="0643b01"/>勝論計我體常而量不定。隨身卷舒。猶如牛皮。三。
<lb n="0643b02"/>無慚計我體常。猶如微塵。應於根門。如是眾多。故
<lb n="0643b03"/>云種種。</p>
<lb n="0643b04"/>
<p id="pX45p0643b0401" rend="margin-left:1em">△三執所依緣。</p>
<lb n="0643b05"/>
<p id="pX45p0643b0501">隨事攀緣。分別六塵。</p>
<lb n="0643b06"/>
<p id="pX45p0643b0601" rend="margin-left:1em">【疏】<anchor xml:id="begd1e24735"/>但<anchor xml:id="endd1e24735"/>緣於倒境之事。不了正理。故名隨事等。</p>
<lb n="0643b07"/>
<p id="pX45p0643b0701" rend="margin-left:1em">【記】論云。隨事攀等。正釋著相。由彼事事攀緣。塵塵
<lb n="0643b08"/>分別。故名轉深。此即事識分別見計名相也。</p>
<p id="pX45p0643b0818" type="inline" rend="margin-left:1em">疏中
<lb n="0643b09"/>緣倒境者。如執苦為樂。不淨計淨。無我計我。無常
<lb n="0643b10"/>計常等也。</p>
<p id="pX45p0643b1005" type="inline" rend="margin-left:1em">不了理者。謂不知無我等真正理也。故
<lb n="0643b11"/>金剛云。凡夫之人。貪著其事。</p>
<lb n="0643b12"/>
<p id="pX45p0643b1201" rend="margin-left:1em">△四制立其名。</p>
<lb n="0643b13"/>
<p id="pX45p0643b1301">名為意識。亦名分離識。又復說名分別事識。</p>
<lb n="0643b14"/>
<p id="pX45p0643b1401" rend="margin-left:1em">【疏】此論就一意識。義分出五識。故說意識分別六
<lb n="0643b15"/>塵。分離者。依於六根。別別取六塵故。</p>
<p id="pX45p0643b1515" type="inline" rend="margin-left:1em">分別事識者。
<lb n="0643b16"/>又能分別去來內外種種事相故。</p>
<lb n="0643b17"/>
<p id="pX45p0643b1701" rend="margin-left:1em">【記】此論等者。乃是料揀宗說不同也。難云。此意識
<lb n="0643b18"/>中。為唯一耶。為兼五耶。兼五。不應單名為意識。唯
<lb n="0643b19"/>一。則眼等五識何居。答云。略料揀之。三宗不同。小
<lb n="0643b20"/>乘宗中。唯立一意識。而義說為心意識三。相宗開
<lb n="0643b21"/>立八識。實有四分見相。性宗依一藏心。而義分為
<lb n="0643b22"/>五意意識。次又依一意識。而義分出眼等五識。今
<lb n="0643b23"/>此論就性宗說也。謂於一意識中。分出眼等五識。
<lb n="0643b24"/>兼本成六。以對六塵。故上文說意識者。種種妄執。
<lb n="0643c01"/>分別六塵。則知唯依一意之識。起於眼等六用也。</p>
<lb n="0643c02"/>
<p id="pX45p0643c0201" rend="margin-left:1em">然前智相續識。亦緣六塵。以彼不與愛見相應。故
<lb n="0643c03"/>屬前意。今與愛見相應。故名意識。前云六麤皆屬
<lb n="0643c04"/>意識者。智續相。屬細分。執計相。屬麤分。思之。</p>
<p id="pX45p0643c0418" type="inline" rend="margin-left:1em">上料
<lb n="0643c05"/>揀竟。約義訓者。依前五意。展轉生起。故名為意。了
<lb n="0643c06"/>別六塵。生長見愛。故名為識。疏不釋者。初<anchor xml:id="begd1e24815"/>已<anchor xml:id="endd1e24815"/>明故。</p>
<lb n="0643c07"/>
<p id="pX45p0643c0701" rend="margin-left:1em">依六根等者。謂依內六根。發於六識。緣外六塵。斯
<lb n="0643c08"/>則聚緣內搖。趣外奔逸。既以一為六。六用又不同。
<lb n="0643c09"/>即分離義也。如佛頂經云。元依一精明。分成六和
<lb n="0643c10"/>合。光明經云。六情諸根。各各自緣諸塵境界。不行
<lb n="0643c11"/>他緣等。</p>
<p id="pX45p0643c1104" type="inline" rend="margin-left:1em">又能下。去來。豎窮三世也。以此意識。遍緣
<lb n="0643c12"/>一切。通三量故。假實俱緣。如前云。能令現在<anchor xml:id="begd1e24838"/>已<anchor xml:id="endd1e24838"/>經
<lb n="0643c13"/>之事。忽然而念。未來之事。不覺妄慮。</p>
<p id="pX45p0643c1315" type="inline" rend="margin-left:1em">內外。橫量十
<lb n="0643c14"/>方也。謂內根外塵色心諸法。亦即計我我所又以
<lb n="0643c15"/>此三名配上四句。計我妄執。名意識也。分別六塵。
<lb n="0643c16"/>名分離識。隨事攀緣。名事識也。</p>
<lb n="0643c17"/>
<p id="pX45p0643c1701" rend="margin-left:1em">△五識起所依。</p>
<lb n="0643c18"/>
<p id="pX45p0643c1801">此識依見愛煩惱增長義故。</p>
<lb n="0643c19"/>
<p id="pX45p0643c1901" rend="margin-left:1em">【疏】見。謂見一處住地。即見道惑。</p>
<p id="pX45p0643c1913" type="inline" rend="margin-left:1em">愛。謂欲。色。有。三愛。
<lb n="0643c20"/>即修道惑。</p>
<p id="pX45p0643c2005" type="inline" rend="margin-left:1em">以此見修二惑。熏於本識。令生此分別
<lb n="0643c21"/>事識。故云增長。</p>
<p id="pX45p0643c2107" type="inline" rend="margin-left:1em">上六麤中執取。計名。及起業相。並
<lb n="0643c22"/>相從入此意識中。及後六染中執相應染。亦入此
<lb n="0643c23"/>攝也。</p>
<lb n="0643c24"/>
<p id="pX45p0643c2401" rend="margin-left:1em">【記】見一處者。五住地中之一數。此是三界分別麤
<lb n="0644a01"/>惑。迷理起者
(謂迷四諦理而起也。迷理隨眠。通於見修。見斷為麤。修斷為細。唯識論云。
<lb n="0644a02"/>諸見所斷及修所斷迷理隨眠。唯有根本無分別智。親證理故。能正斷彼)
。同於見道處
<lb n="0644a03"/>斷。故名見道惑。</p>
<p id="pX45p0644a0307" type="inline" rend="margin-left:1em">欲色有三愛。即三界俱生
(任運也)
細
<lb n="0644a04"/>惑。迷事起者
(謂迷六塵事而起也。迷事隨眠。對迷理言。事麤理細。故唯修斷唯識論云。
<lb n="0644a05"/>餘修所斷迷事隨眠。根本後得。俱能正斷)
。於修道位中所除斷。故名修
<lb n="0644a06"/>道惑。</p>
<p id="pX45p0644a0603" type="inline" rend="margin-left:1em">以此等者。謂以此見愛煩惱熏於第八。令彼
<lb n="0644a07"/>識中第六種子。有生長增益故。即起現行也。</p>
<p id="pX45p0644a0718" type="inline" rend="margin-left:1em">上六
<lb n="0644a08"/>下。類攝。然執取計名。正當此識。起業一相。是此所
<lb n="0644a09"/>生。總別報業。是此識造。今約所造從能造說。亦此
<lb n="0644a10"/>識攝。故云相從入也。</p>
<p id="pX45p0644a1009" type="inline" rend="margin-left:1em">執相應者。於六染中。唯此合
<lb n="0644a11"/>執計二相以為一染。正當此識攝也。</p>
<lb n="0644a12"/>
<p id="pX45p0644a1201" rend="margin-left:1em">△二重顯所依緣體
(二)
。初略明緣起甚深。二廣顯
<lb n="0644a13"/>緣起差別。</p>
<p id="pX45p0644a1305" type="inline" rend="margin-left:1em">初略明緣起甚深
(二)
。初標歎甚深。二
<lb n="0644a14"/>出深所以。</p>
<p id="pX45p0644a1405" type="inline" rend="margin-left:1em">初標歎甚深。</p>
<lb n="0644a15"/>
<p id="pX45p0644a1501">依無明熏習所起識者。</p>
<p id="pX45p0644a1510" type="inline">非凡夫能知。亦非二乘智慧
<lb n="0644a16"/>所覺。</p>
<p id="pX45p0644a1603" type="inline">謂依菩薩。從初正信。發心觀察。若證法身。得少
<lb n="0644a17"/>分知。乃至菩薩究竟地。不能盡知。</p>
<p id="pX45p0644a1714" type="inline">唯佛窮了。</p>
<lb n="0644a18"/>
<p id="pX45p0644a1801" rend="margin-left:1em">【疏】依無明者。牒上所說。依根本無明。起彼靜心。成
<lb n="0644a19"/>業等識也。</p>
<p id="pX45p0644a1905" type="inline" rend="margin-left:1em">非凡夫等者。凡小非分也。二乘<anchor xml:id="begd1e24971"/>但<anchor xml:id="endd1e24971"/>覺四
<lb n="0644a20"/>住。不了無明。故此無明所起之識。非其境也。</p>
<p id="pX45p0644a2018" type="inline" rend="margin-left:1em">依菩
<lb n="0644a21"/>薩下。明菩薩分知。初正信者。十信之初。發心之時。
<lb n="0644a22"/>即觀本識自性緣起因果之體。得成正信也。</p>
<p id="pX45p0644a2218" type="inline" rend="margin-left:1em">發心
<lb n="0644a23"/>句。三賢位中。並言比觀。故云觀察。</p>
<p id="pX45p0644a2314" type="inline" rend="margin-left:1em">少分不能盡者。
<lb n="0644a24"/>地上證之未窮故。以其但覺住相。不覺生相。</p>
<p id="pX45p0644a2418" type="inline" rend="margin-left:1em">唯佛
<lb n="0644b01"/>者。四相俱了。故得窮源。</p>
<lb n="0644b02"/>
<p id="pX45p0644b0201" rend="margin-left:1em">【記】牒上等者。上云。謂無明力。不覺心動。故名業識
<lb n="0644b03"/>等。謂心與無明和合。起成業等三細也。</p>
<p id="pX45p0644b0316" type="inline" rend="margin-left:1em">非凡下。依
<lb n="0644b04"/>位別歎三。先。凡小非分。凡夫尚不知意之識。況此
<lb n="0644b05"/>三細耶。二乘方覺事識中麤分。尚不覺細分。正認
<lb n="0644b06"/>三細以為涅槃。是以無明所起之識者。非其境界
<lb n="0644b07"/>也。於五住地中。但覺前四。是前見愛所增長識也。
<lb n="0644b08"/>若根本無明。是第五住。非彼所覺。依下。二。菩薩分
<lb n="0644b09"/>知。十信等者。謂此菩薩。雖位在外凡而能信教。了
<lb n="0644b10"/>知本識。因緣所生。無有自性。決定無體。唯是真如。
<lb n="0644b11"/>方成正信。故下說十信菩薩。信真如。及修真如三
<lb n="0644b12"/>昧。以成正信之行。</p>
<p id="pX45p0644b1208" type="inline" rend="margin-left:1em">因果體者。因即無明。果即本識
<lb n="0644b13"/>三相。體即真如也。</p>
<p id="pX45p0644b1308" type="inline" rend="margin-left:1em">三賢等者。異前位之信。殊後位
<lb n="0644b14"/>之證。故言觀察。比觀者。既未親證。但比度觀察。即
<lb n="0644b15"/>相似覺也。</p>
<p id="pX45p0644b1505" type="inline" rend="margin-left:1em">法身。即初地<anchor xml:id="begd1e25039"/>已<anchor xml:id="endd1e25039"/>去。究竟。即十地。乃至之
<lb n="0644b16"/>言。攝於中八隨分覺故。不能盡知。然初地且約破
<lb n="0644b17"/>法執。故說為少知。若克就識論。八地方覺此識現
<lb n="0644b18"/>相也。</p>
<p id="pX45p0644b1803" type="inline" rend="margin-left:1em">唯下。三。唯佛能窮。以覺前者。則不覺後。覺後
<lb n="0644b19"/>者。必能覺前。故云四相俱了。前云。若得無念者。則
<lb n="0644b20"/>知心相生住異滅。</p>
<lb n="0644b21"/>
<p id="pX45p0644b2101" rend="margin-left:1em">△二出深所以
(二)
。初徵。二釋。</p>
<p id="pX45p0644b2112" type="inline" rend="margin-left:1em">初徵。</p>
<lb n="0644b22"/>
<p id="pX45p0644b2201">何以故。</p>
<lb n="0644b23"/>
<p id="pX45p0644b2301" rend="margin-left:1em">【疏】緣起妙理。貫通凡聖。何故說見。唯在果人。</p>
<lb n="0644b24"/>
<p id="pX45p0644b2401" rend="margin-left:1em">【記】真如為因。無明為緣。起成諸識。斯則性起為相。
<lb n="0644c01"/>是不思議微妙理趣。故云緣起妙理。問意可知。</p>
<lb n="0644c02"/>
<p id="pX45p0644c0201" rend="margin-left:1em">△二釋
(三)
初即淨而染。二即染常淨。三結成難測。</p>
<lb n="0644c03"/>
<p id="pX45p0644c0301" rend="margin-left:1em">初即淨而染。</p>
<lb n="0644c04"/>
<p id="pX45p0644c0401">是心從本以來。自性清淨。</p>
<p id="pX45p0644c0411" type="inline">而有無明。</p>
<p id="pX45p0644c0415" type="inline">為無明所染。有
<lb n="0644c05"/>其染心。</p>
<lb n="0644c06"/>
<p id="pX45p0644c0601" rend="margin-left:1em">【疏】性淨者。一。緣起體。即因也。</p>
<p id="pX45p0644c0612" type="inline" rend="margin-left:1em">無明者。二。發緣起之
<lb n="0644c07"/>由即緣也。</p>
<p id="pX45p0644c0705" type="inline" rend="margin-left:1em">染心者。三。顯緣起之相。即不染而染也。</p>
<lb n="0644c08"/>
<p id="pX45p0644c0801" rend="margin-left:1em">【記】因即棃耶心體。是其覺義。即不思議變者。</p>
<p id="pX45p0644c0818" type="inline" rend="margin-left:1em">緣即
<lb n="0644c09"/>根本無明。是不覺義。即不思議熏者。</p>
<p id="pX45p0644c0915" type="inline" rend="margin-left:1em">染心。即業等
<lb n="0644c10"/>諸識。以於不可熏變處而熏變故。</p>
<p id="pX45p0644c1014" type="inline" rend="margin-left:1em">不染而染者。即
<lb n="0644c11"/>前自性心體。非是染法。以不守自性故。隨熏成染。
<lb n="0644c12"/>故下云。真如之法。實無於染。但以無明而熏習故。
<lb n="0644c13"/>則有染相。</p>
<lb n="0644c14"/>
<p id="pX45p0644c1401" rend="margin-left:1em">△二即染常淨。</p>
<lb n="0644c15"/>
<p id="pX45p0644c1501">雖有染心。而常恒不變。</p>
<lb n="0644c16"/>
<p id="pX45p0644c1601" rend="margin-left:1em">【疏】釋緣起甚深義。即染而不染也。</p>
<lb n="0644c17"/>
<p id="pX45p0644c1701" rend="margin-left:1em">【記】即染等者。雖隨熏成染。其體常淨。如鏡現穢。其
<lb n="0644c18"/>體不動。</p>
<p id="pX45p0644c1804" type="inline" rend="margin-left:1em">斯則正由不動而得隨緣。正由隨緣。顯得
<lb n="0644c19"/>不動。</p>
<lb n="0644c20"/>
<p id="pX45p0644c2001" rend="margin-left:1em">△三結成難測。</p>
<lb n="0644c21"/>
<p id="pX45p0644c2101">是故此義。唯佛能知。</p>
<lb n="0644c22"/>
<p id="pX45p0644c2201" rend="margin-left:1em">【疏】勝鬘經云。自性清淨心。難可了知。彼心為煩惱
<lb n="0644c23"/>所染。亦難可了知。乃至結云。唯佛能知。</p>
<p id="pX45p0644c2316" type="inline" rend="margin-left:1em">楞伽經中。
<lb n="0644c24"/>亦同此說。故彼經云。如來藏是清淨相。客塵煩惱
<lb n="0645a01"/>垢染不淨。乃至廣說。下結云。我今與汝。及諸菩薩
<lb n="0645a02"/>甚深智者。能了分別也。</p>
<lb n="0645a03"/>
<p id="pX45p0645a0301" rend="margin-left:1em">【記】論云此義。指上即淨即染二義也。</p>
<p id="pX45p0645a0315" type="inline" rend="margin-left:1em">唯佛知者。欲
<lb n="0645a04"/>言其淨。則九相紛然。欲言其染。則一味無變。若非
<lb n="0645a05"/>佛智。孰能知焉。</p>
<p id="pX45p0645a0507" type="inline" rend="margin-left:1em">前問緣起妙理。何故唯在果人。故
<lb n="0645a06"/>作此結答也。</p>
<lb n="0645a07"/>
<p id="pX45p0645a0701" rend="margin-left:1em">【記】疏云自性難了者。以能隨緣成染故。</p>
<p id="pX45p0645a0716" type="inline" rend="margin-left:1em">所染難了
<lb n="0645a08"/>者。以即染而常淨故。</p>
<p id="pX45p0645a0809" type="inline" rend="margin-left:1em">甚深智者。即八地<anchor xml:id="begd1e25217"/>已<anchor xml:id="endd1e25217"/>上。少分
<lb n="0645a09"/>而知。以覺轉現相故。然從初地。亦得少知。以證真
<lb n="0645a10"/>故。前云若證法身。得少分知。</p>
<p id="pX45p0645a1012" type="inline" rend="margin-left:1em">能了別者。了如來藏。
<lb n="0645a11"/>不染而染別煩惱垢。染而不染也。</p>
<lb n="0645a12"/>
<p id="pX45p0645a1201" rend="margin-left:1em">△二廣顯緣起差別
(二)
。初緣起體相。二更重料揀。</p>
<lb n="0645a13"/>
<p id="pX45p0645a1301" rend="margin-left:1em">初緣起體相
(三)
。初顯上不變之義。二顯上無明
<lb n="0645a14"/>緣起之由。三顯上緣起之相。</p>
<p id="pX45p0645a1412" type="inline" rend="margin-left:1em">初顯上不變之
<lb n="0645a15"/>義。</p>
<lb n="0645a16"/>
<p id="pX45p0645a1601">所謂心性常無念故。名為不變。</p>
<lb n="0645a17"/>
<p id="pX45p0645a1701" rend="margin-left:1em">【疏】雖舉體動而本來靜。故云常無念。顯上緣起因
<lb n="0645a18"/>體也。</p>
<lb n="0645a19"/>
<p id="pX45p0645a1901" rend="margin-left:1em">【記】雖舉等者。如杌不作鬼。繩不為蛇。東處無西等。</p>
<lb n="0645a20"/>
<p id="pX45p0645a2001" rend="margin-left:1em">無念。即覺義。既常是覺。即無不覺。無不覺故。名為
<lb n="0645a21"/>不變。緣起體者。即前自性清淨心。故云因也。</p>
<lb n="0645a22"/>
<p id="pX45p0645a2201" rend="margin-left:1em">△二顯上無明緣起之由。</p>
<lb n="0645a23"/>
<p id="pX45p0645a2301">以不達一法界故。心不相應。</p>
<p id="pX45p0645a2312" type="inline">忽然念起。名為無明。</p>
<lb n="0645a24"/>
<p id="pX45p0645a2401" rend="margin-left:1em">【疏】此顯根本無明。最極微細。未有能所王數差別。
<lb n="0645b01"/>即心之惑。故云不相應。非同心王心數相應。</p>
<p id="pX45p0645b0118" type="inline" rend="margin-left:1em">唯此
<lb n="0645b02"/>無明。為染法之源。最極微細。更無染法。能為此本。
<lb n="0645b03"/>故云忽然念起也。如纓絡本業經云。四住地前使。
<lb n="0645b04"/>無法起故。名無始無明住地。是則明其無明之前。
<lb n="0645b05"/>無別有法為始集之本。故云無始。即是此論忽然
<lb n="0645b06"/>義也。此約麤細相依之門。說為無前。亦言忽然。不
<lb n="0645b07"/>約時節以說忽然也。</p>
<lb n="0645b08"/>
<p id="pX45p0645b0801" rend="margin-left:1em">【記】此顯下。初。釋心不相應。此明無明之體。初起微
<lb n="0645b09"/>細。未分王數心境之相應故。又此無明。是全性之
<lb n="0645b10"/>惑。故云即心。亦可此惑。是與真心不相應之法。如
<lb n="0645b11"/>前云。從本以來。不與妄染相應故。今以不如實知
<lb n="0645b12"/>故。忽然而起。說此以為根本無明也。唯此下。二。釋
<lb n="0645b13"/>忽然念起三。初。正釋今義。是諸染法始起之源本
<lb n="0645b14"/>故。故約忽起以表其先也。</p>
<p id="pX45p0645b1411" type="inline" rend="margin-left:1em">如纓下。二。引經證成。四
<lb n="0645b15"/>住前使者。即無明使也。</p>
<p id="pX45p0645b1510" type="inline" rend="margin-left:1em">無法起者。意顯無明使外。
<lb n="0645b16"/>別無有法。為能起無明之本也。</p>
<p id="pX45p0645b1613" type="inline" rend="margin-left:1em">是則下。三。會彼同
<lb n="0645b17"/>此二。先。正會。如文。</p>
<p id="pX45p0645b1708" type="inline" rend="margin-left:1em">此約下。二。結揀。意明無前之忽
<lb n="0645b18"/>然。非有始之忽然也。言無前者。以此無明最微細
<lb n="0645b19"/>故。更無有法前於此者。前。即始也。由無始起之本。
<lb n="0645b20"/>故說忽然。故本疏云。以起無初。肇公亦云。如鏡忽
<lb n="0645b21"/>塵。如空忽雲即斯義也。</p>
<lb n="0645b22"/>
<p id="pX45p0645b2201" rend="margin-left:1em">△三顯上緣起之相。</p>
<lb n="0645b23"/>
<p id="pX45p0645b2301" rend="margin-left:1em">【疏】謂顯上有其染心之句也。</p>
<lb n="0645b24"/>
<p id="pX45p0645b2401" rend="margin-left:1em">△中三。初標。二徵。三釋。</p>
<p id="pX45p0645b2410" type="inline" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0645c01"/>
<p id="pX45p0645c0101">染心者。有六種。</p>
<lb n="0645c02"/>
<p id="pX45p0645c0201" rend="margin-left:1em">【記】染心六者。以上云。無明所染。有其染心。故今釋
<lb n="0645c03"/>此心相。有其六種差別不同也。</p>
<lb n="0645c04"/>
<p id="pX45p0645c0401" rend="margin-left:1em">△二徵。</p>
<lb n="0645c05"/>
<p id="pX45p0645c0501">云何為六。</p>
<lb n="0645c06"/>
<p id="pX45p0645c0601" rend="margin-left:1em">△三釋。</p>
<lb n="0645c07"/>
<p id="pX45p0645c0701" rend="margin-left:1em">【疏】然此六染。逆次配六麤中前四。及後三細。由此
<lb n="0645c08"/>第一。合彼麤中三四。故但六也。便借此名以科此
<lb n="0645c09"/>六。</p>
<p id="pX45p0645c0902" type="inline" rend="margin-left:1em">六中各二。皆初障。後治。</p>
<lb n="0645c10"/>
<p id="pX45p0645c1001" rend="margin-left:1em">【記】逆次配者。前說隨流生起。故從細至麤為順次。
<lb n="0645c11"/>今明反流除斷。故從麤至細為逆次。前取近理為
<lb n="0645c12"/>先。今取易斷為先也。</p>
<p id="pX45p0645c1209" type="inline" rend="margin-left:1em">由此下。配第一染。以二乘三
<lb n="0645c13"/>賢。同斷此故。</p>
<p id="pX45p0645c1306" type="inline" rend="margin-left:1em">便借下。將前科此。免更會同也。</p>
<lb n="0645c14"/>
<p id="pX45p0645c1401" rend="margin-left:1em">△科分六者。初執取計名字相
(至)
。六業相。</p>
<p id="pX45p0645c1417" type="inline" rend="margin-left:1em">初執
<lb n="0645c15"/>取計名字相。</p>
<lb n="0645c16"/>
<p id="pX45p0645c1601">一者。執相應染。</p>
<p id="pX45p0645c1607" type="inline">依二乘解脫。及信相應地遠離故。</p>
<lb n="0645c17"/>
<p id="pX45p0645c1701" rend="margin-left:1em">【疏】一下。是六麤中第三第四相也。亦是上意識見
<lb n="0645c18"/>愛煩惱所增長義。亦是上四相中麤分別執著相
<lb n="0645c19"/>也。但麤心外執。與境相應。汙其淨行。故云執相應
<lb n="0645c20"/>染也。</p>
<p id="pX45p0645c2003" type="inline" rend="margin-left:1em">二乘解脫者。至無學位。見修煩惱。究竟離也。</p>
<lb n="0645c21"/>
<p id="pX45p0645c2101" rend="margin-left:1em">及下。十解<anchor xml:id="begd1e25453"/>已<anchor xml:id="endd1e25453"/>去。信根成就。無有退失。名信相應。故
<lb n="0645c22"/>地論云。地前總名信行地菩薩。無著論中。亦同此
<lb n="0645c23"/>說也。此菩薩得人空。見修煩惱。不得現行。故云遠
<lb n="0645c24"/>離。非約隨眠以留惑故。故攝論云。若不斷上心。則
<lb n="0646a01"/>不異凡夫。若不留惑種子。則不異二乘。又二意留
<lb n="0646a02"/>惑。為自他也。此約終教說。若約始教。初地<anchor xml:id="begd1e25472"/>已<anchor xml:id="endd1e25472"/>上。方
<lb n="0646a03"/>說留惑。如餘論說。今此菩薩。非直斷四住人執。亦
<lb n="0646a04"/>分斷無明住地故。此論下云。不了一法界義者。從
<lb n="0646a05"/>信相應地觀察學斷故。今但為顯人我麤執。故不
<lb n="0646a06"/>論彼也。</p>
<lb n="0646a07"/>
<p id="pX45p0646a0701" rend="margin-left:1em">【記】初。障也。是六等者。據用科名。合無此說。今此重
<lb n="0646a08"/>對者。為通前類攝故。此即九相中二相。</p>
<p id="pX45p0646a0816" type="inline" rend="margin-left:1em">見愛等。即
<lb n="0646a09"/>五意中意之識。</p>
<p id="pX45p0646a0907" type="inline" rend="margin-left:1em">麤分別。即異相也。</p>
<p id="pX45p0646a0914" type="inline" rend="margin-left:1em">但麤下。釋執別
<lb n="0646a10"/>名。外執於境。與境相應。內起見愛。計我我所故。</p>
<p id="pX45p0646a1019" type="inline" rend="margin-left:1em">汙
<lb n="0646a11"/>其句。釋染通名。淨行。即真如根本智也。此智有二。
<lb n="0646a12"/>一。人空智。二。法空智。此智不起者。由染心有力。為
<lb n="0646a13"/>能障故。名之為汙。若漸修此觀。觀成智起。即翻染
<lb n="0646a14"/>心。便名為治。斯則敵體相違。故成治義。然此以對
<lb n="0646a15"/>始覺名染義也。若據論意。則約對本覺之淨以明
<lb n="0646a16"/>其染。故前文云。是心從來自性清淨。而有無明。為
<lb n="0646a17"/>無明所染。有其染心。問。障染何別。答。體雖無別。名
<lb n="0646a18"/>義有殊。障則對始覺立。如下文云。能障真如根本
<lb n="0646a19"/>智故。染則對本覺立。如上所引。是心從來自性清
<lb n="0646a20"/>淨等。</p>
<p id="pX45p0646a2003" type="inline" rend="margin-left:1em">二乘下。次。治也。無學等者。此明見愛四住煩
<lb n="0646a21"/>惱。辟支羅漢。悉能離故。</p>
<p id="pX45p0646a2110" type="inline" rend="margin-left:1em">十解下二。初。約三賢以明
<lb n="0646a22"/>行位二。初。正顯行位。據此。則三賢菩薩。同受此名。
<lb n="0646a23"/>以皆不退失故。</p>
<p id="pX45p0646a2307" type="inline" rend="margin-left:1em">故地下。二。引論證成。無著論。即金
<lb n="0646a24"/>剛論。彼論三地。謂信行地。淨心地。究竟地也。</p>
<p id="pX45p0646a2418" type="inline" rend="margin-left:1em">此菩
<lb n="0646b01"/>薩下。二。對二乘以顯斷惑。又二。初。覈劣以明麤惑
<lb n="0646b02"/>二。初。表異凡小。得人空者。以此菩薩得此觀故。能
<lb n="0646b03"/>伏現行。不同凡夫。然於種子不盡除滅。不同二乘。
<lb n="0646b04"/>言隨眠者。種子異名。謂隨逐有情。眠伏藏識。今此
<lb n="0646b05"/>論中。約現行說。名為遠離。非約種子。</p>
<p id="pX45p0646b0515" type="inline" rend="margin-left:1em">攝論下。引證。
<lb n="0646b06"/>上心。即現行也。</p>
<p id="pX45p0646b0607" type="inline" rend="margin-left:1em">二意者。留此惑種。潤於故業。受分
<lb n="0646b07"/>段身。修習種智。斷所知障。即自利也。兼俯就羣品。
<lb n="0646b08"/>攝化利益。即利他也。若不留惑種。即同二乘。獨出
<lb n="0646b09"/>三界。二利俱失也。故圓覺云。菩薩示現世間。非愛
<lb n="0646b10"/>為本。<anchor xml:id="begd1e25573"/>但<anchor xml:id="endd1e25573"/>以慈悲。令彼捨愛。假諸貪欲而入生死。問。
<lb n="0646b11"/>菩薩既留惑種。後起現行。受分段身。與凡夫何異。
<lb n="0646b12"/>答。前引圓覺。足辨其異。雖留惑種受分段身。以有
<lb n="0646b13"/>智故。終不起過。假此分段為所依故。廣修種智。及
<lb n="0646b14"/>行大悲。終不令此起於新業。如禁蛇法。雖不令死。
<lb n="0646b15"/>亦不噬人。故攝論云。煩惱伏不起。如毒呪所害。留
<lb n="0646b16"/>惑
(煩惱)
至惑盡
(所知)
。證佛一切智。</p>
<p id="pX45p0646b1614" type="inline" rend="margin-left:1em">此約下。二。揀定權實。
<lb n="0646b17"/>初地下。約頓悟說。謂此菩薩在地前時。以二空觀。
<lb n="0646b18"/>雙伏二障分別。至見道位。種現俱斷。從此位去。若
<lb n="0646b19"/>智增者。便伏煩惱現行。至佛方斷。若悲增者。故意
<lb n="0646b20"/>令生。極至八地。現行方伏。留隨眠惑。以助願力。化
<lb n="0646b21"/>利眾生。今此論中。約生起時。一向豎說。及至斷時。
<lb n="0646b22"/>從麤至細。故在地前。<anchor xml:id="begd1e25615"/>已<anchor xml:id="endd1e25615"/>除我執俱生分別。至登地
<lb n="0646b23"/>時。唯斷法執分別。二地<anchor xml:id="begd1e25623"/>已<anchor xml:id="endd1e25623"/>去。秪斷法執俱生。更無
<lb n="0646b24"/>煩惱。不同彼教。橫說二障種子在第八中。良以權
<lb n="0646c01"/>實教異。</p>
<p id="pX45p0646c0104" type="inline" rend="margin-left:1em">與此相望。校一僧祗。如餘論者。即瑜伽唯
<lb n="0646c02"/>識等廣明。</p>
<p id="pX45p0646c0205" type="inline" rend="margin-left:1em">今此下。二。超勝以除細執三。初。正明。以
<lb n="0646c03"/>是實教菩薩。從初正信。便達真如本有。無明本空。
<lb n="0646c04"/>隨順無念。於此地前。能修法空真如三昧。自然令
<lb n="0646c05"/>彼法執不生。伏於無明。與真相應。故云分斷。但伏
<lb n="0646c06"/>故名斷也。</p>
<p id="pX45p0646c0605" type="inline" rend="margin-left:1em">故此下。二。引證。不了法界。即無明也。下
<lb n="0646c07"/>說發直等三心。修無住等四方便。及施等六度。皆
<lb n="0646c08"/>此觀斷義也。</p>
<p id="pX45p0646c0806" type="inline" rend="margin-left:1em">今但下。三。結意。以是約執取人。非約
<lb n="0646c09"/>人明執。故不論也。</p>
<lb n="0646c10"/>
<p id="pX45p0646c1001" rend="margin-left:1em">△二相續相。</p>
<lb n="0646c11"/>
<p id="pX45p0646c1101">二者。不斷相應染。</p>
<p id="pX45p0646c1108" type="inline">依信相應地。修學方便。漸漸能捨。
<lb n="0646c12"/>得淨心地。究竟離故。</p>
<lb n="0646c13"/>
<p id="pX45p0646c1301" rend="margin-left:1em">【疏】二下。六麤中第二也。從此至六。又逆配前五意
<lb n="0646c14"/>中。此位第五。<anchor xml:id="begd1e25681"/>但<anchor xml:id="endd1e25681"/>執法續生。生起不斷。即是相續義
<lb n="0646c15"/>也。</p>
<p id="pX45p0646c1502" type="inline" rend="margin-left:1em">依信下。十解<anchor xml:id="begd1e25691"/>已<anchor xml:id="endd1e25691"/>去。修唯識觀。尋伺方便。乃至初
<lb n="0646c16"/>地。證三無性。徧滿真如。法執分別。不得現行。</p>
<lb n="0646c17"/>
<p id="pX45p0646c1701" rend="margin-left:1em">【記】障中但執等者。即是法執相續。生起不斷。故前
<lb n="0646c18"/>云相續。今云不斷。其義一也。</p>
<p id="pX45p0646c1812" type="inline" rend="margin-left:1em">治中十解等者。謂從
<lb n="0646c19"/>三賢位中。觀察尋伺。分斷此染。直到初地。方能全
<lb n="0646c20"/>離。</p>
<p id="pX45p0646c2002" type="inline" rend="margin-left:1em">修唯識觀者。即資糧位中。習行順解脫分。尋伺
<lb n="0646c21"/>方便者。即加行位中習行順決擇分。</p>
<p id="pX45p0646c2115" type="inline" rend="margin-left:1em">初地。即見道
<lb n="0646c22"/>信。無漏智火。燒煩惱薪。通達佛法。名歡喜地。</p>
<p id="pX45p0646c2218" type="inline" rend="margin-left:1em">三無
<lb n="0646c23"/>性者。謂遍計相無性。依他無自然性。圓成無前徧
<lb n="0646c24"/>計我法之性。故唯識云。初即相無性。次無自然性。
<lb n="0647a01"/>後由遠離前。所執我法性。</p>
<p id="pX45p0647a0111" type="inline" rend="margin-left:1em">徧滿真如者。即遍行真
<lb n="0647a02"/>如。所言遍者。唯識云。謂此真如。二空所顯。無有一
<lb n="0647a03"/>法而不在故。</p>
<p id="pX45p0647a0306" type="inline" rend="margin-left:1em">所言證者。以無分別智。契無差別理。
<lb n="0647a04"/>能所兩亡也。故唯識云。若時於所緣。智都無所得。</p>
<lb n="0647a05"/>
<p id="pX45p0647a0501" rend="margin-left:1em">爾時住唯識。離二取相故。</p>
<p id="pX45p0647a0511" type="inline" rend="margin-left:1em">法執等者。由修習唯識
<lb n="0647a06"/>觀故。至此成就無漏智相。分得現行。由是此執分
<lb n="0647a07"/>別。永得除滅。</p>
<lb n="0647a08"/>
<p id="pX45p0647a0801" rend="margin-left:1em">△三智相。</p>
<lb n="0647a09"/>
<p id="pX45p0647a0901">三者。分別智相應染。</p>
<p id="pX45p0647a0909" type="inline">依具戒地漸離。乃至無相方便
<lb n="0647a10"/>地。究竟離故。</p>
<lb n="0647a11"/>
<p id="pX45p0647a1101" rend="margin-left:1em">【疏】三下。六中第一。五中第四。以能分別世出世諸
<lb n="0647a12"/>法染淨。故云智也。是法執修惑。</p>
<p id="pX45p0647a1213" type="inline" rend="margin-left:1em">依具下。七地<anchor xml:id="begd1e25778"/>已<anchor xml:id="endd1e25778"/>還。
<lb n="0647a13"/>有出入觀異。故於境界。有微細分別。然地地分除。
<lb n="0647a14"/>故云漸離。八地<anchor xml:id="begd1e25788"/>已<anchor xml:id="endd1e25788"/>去。無出觀緣境。故於七地盡此
<lb n="0647a15"/>惑也。云究竟離。以二地三聚戒具。故云具戒地。以
<lb n="0647a16"/>七地前無相觀。有加行方便。有功用。故云無相方
<lb n="0647a17"/>便地。八地<anchor xml:id="begd1e25801"/>已<anchor xml:id="endd1e25801"/>上。無相無方便功用故。</p>
<lb n="0647a18"/>
<p id="pX45p0647a1801" rend="margin-left:1em">【記】障中以能下。釋名。可知。</p>
<p id="pX45p0647a1811" type="inline" rend="margin-left:1em">法執修惑者。所知障中。
<lb n="0647a19"/>俱生之分。以修道所斷。故名修惑。</p>
<p id="pX45p0647a1914" type="inline" rend="margin-left:1em">治中七地等者。
<lb n="0647a20"/>此等<anchor xml:id="begd1e25819"/>已<anchor xml:id="endd1e25819"/>還。法空觀。有間斷。有相。有功用。遂於染淨
<lb n="0647a21"/>境界。未免分別。然從二地<anchor xml:id="begd1e25827"/>已<anchor xml:id="endd1e25827"/>來。分分除斷。故云漸
<lb n="0647a22"/>也。</p>
<p id="pX45p0647a2202" type="inline" rend="margin-left:1em">八地下。釋得離此染所以。若殘此染。則不登七
<lb n="0647a23"/>地。豈況至八。故至七地門中。都盡此染也。</p>
<p id="pX45p0647a2317" type="inline" rend="margin-left:1em">以二地
<lb n="0647a24"/>下。釋二地名。謂攝律儀。善法。眾生。三聚具足。名具
<lb n="0647b01"/>戒地。又以遠離微細破戒垢故。亦名為離垢地。準
<lb n="0647b02"/>華嚴說十地。如次修十波羅蜜。此正當戒波羅蜜。
<lb n="0647b03"/>餘地非不持戒。以約增勝說故。</p>
<p id="pX45p0647b0313" type="inline" rend="margin-left:1em">以七下。釋七地名。
<lb n="0647b04"/>斯則八地名無相。七地名方便。謂與無相地作方
<lb n="0647b05"/>便故。乃是無相之方便也。</p>
<p id="pX45p0647b0511" type="inline" rend="margin-left:1em">八地下。反顯可知。</p>
<lb n="0647b06"/>
<p id="pX45p0647b0601" rend="margin-left:1em">△四境界相。</p>
<lb n="0647b07"/>
<p id="pX45p0647b0701">四者。現色不相應染。</p>
<p id="pX45p0647b0709" type="inline">依色自在地能離故。</p>
<lb n="0647b08"/>
<p id="pX45p0647b0801" rend="margin-left:1em">【疏】四下。三細五意中。皆當第三。此即依根本無明。
<lb n="0647b09"/>動彼淨心。令現境界也。</p>
<p id="pX45p0647b0910" type="inline" rend="margin-left:1em">依色下。以八地中得三種
<lb n="0647b10"/>世間自在。色性隨心。無有隔礙。故云色自在地能
<lb n="0647b11"/>離也。以色不自在位。現識不亡。故此位中。遣彼相
<lb n="0647b12"/>也。</p>
<lb n="0647b13"/>
<p id="pX45p0647b1301" rend="margin-left:1em">【記】初句。障。根本等者。無明動心。成業轉現相。現相。
<lb n="0647b14"/>即現境界也。今當現相。</p>
<p id="pX45p0647b1410" type="inline" rend="margin-left:1em">依句。治。色性無礙者。以色
<lb n="0647b15"/>自心生故。心能變色故。由是。能毛容剎海。芥納須
<lb n="0647b16"/>彌。色心不相妨。自他無分隔也。本業經云。所謂無
<lb n="0647b17"/>相大慧。方便大用。無有色習。無明亦盡。百萬劫事。
<lb n="0647b18"/>無量佛土事。以一念心。一時行現。如佛形現一切
<lb n="0647b19"/>眾生形。以一念心中。一時行<anchor xml:id="begd1e25905"/>已<anchor xml:id="endd1e25905"/>。無功用故。</p>
<p id="pX45p0647b1917" type="inline" rend="margin-left:1em">三世間
<lb n="0647b20"/>自在者。謂此菩薩。觀此三種麤細之色。無不通達。
<lb n="0647b21"/>無分別智。任運相續。相用煩惱。不能動故。</p>
<p id="pX45p0647b2117" type="inline" rend="margin-left:1em">以色下。
<lb n="0647b22"/>舉下位以反顯。意云。七地<anchor xml:id="begd1e25921"/>已<anchor xml:id="endd1e25921"/>前。現識不亡。故色不
<lb n="0647b23"/>自在。今得自在者。葢現識亡也。然於七地觀斷。至
<lb n="0647b24"/>八地盡。前後皆然。應知之。</p>
<lb n="0647c01"/>
<p id="pX45p0647c0101" rend="margin-left:1em">△五能見相。</p>
<lb n="0647c02"/>
<p id="pX45p0647c0201">五者。能見心不相應染。</p>
<p id="pX45p0647c0210" type="inline">依心自在地能離故。</p>
<lb n="0647c03"/>
<p id="pX45p0647c0301" rend="margin-left:1em">【疏】五句。三中五中。皆當第二。以根本無明。動令能
<lb n="0647c04"/>見。上文云。依於動心。成能見故。</p>
<p id="pX45p0647c0413" type="inline" rend="margin-left:1em">依心下。以九地中。
<lb n="0647c05"/>善知眾生心行十種稠林。故云心自在。此於他心
<lb n="0647c06"/>得自在。又以自得四十無礙智。出華嚴經。有礙能
<lb n="0647c07"/>緣。永不得起。</p>
<lb n="0647c08"/>
<p id="pX45p0647c0801" rend="margin-left:1em">【記】障文可知。</p>
<p id="pX45p0647c0806" type="inline" rend="margin-left:1em">治中善知下。於他心得自在也。</p>
<p id="pX45p0647c0818" type="inline" rend="margin-left:1em">十稠
<lb n="0647c09"/>林者。華嚴云。此菩薩以如實智慧知眾生。一心稠
<lb n="0647c10"/>林。二煩惱。三業。四根。五解。六性。七樂願。八隨眠。九
<lb n="0647c11"/>受生習氣相續。十三聚差別。一一皆云稠林者。此
<lb n="0647c12"/>等諸法。稠密如林。故以喻之。淨名云。善知眾生往
<lb n="0647c13"/>來所趣。及心所行。此歎九地菩薩。本業經云。一切
<lb n="0647c14"/>功德行皆成就。心習<anchor xml:id="begd1e25984"/>已<anchor xml:id="endd1e25984"/>滅。無明亦除也。</p>
<p id="pX45p0647c1416" type="inline" rend="margin-left:1em">又以下。明
<lb n="0647c15"/>於自心得自在。四十無礙智者。準華嚴說。有十種
<lb n="0647c16"/>四無礙智。四者。一法。二義。三詞。四樂說。十者。世親
<lb n="0647c17"/>判為十相。一自相。二同相。三行相。四說相。五智相。
<lb n="0647c18"/>六無我相。七業相。八因相。九果相。十住持相。一一
<lb n="0647c19"/>具四。故成四十。廣如彼說。</p>
<p id="pX45p0647c1911" type="inline" rend="margin-left:1em">有礙下。結所離之染。礙。
<lb n="0647c20"/>即障染。能緣。是智。起。即不自在。不起。即如前云心
<lb n="0647c21"/>習<anchor xml:id="begd1e26008"/>已<anchor xml:id="endd1e26008"/>滅也。</p>
<lb n="0647c22"/>
<p id="pX45p0647c2201" rend="margin-left:1em">△六業相。</p>
<lb n="0647c23"/>
<p id="pX45p0647c2301">六者。根本業不相應染。</p>
<p id="pX45p0647c2310" type="inline">依菩薩盡地。得入如來地能
<lb n="0647c24"/>離故。</p>
<lb n="0648a01"/>
<p id="pX45p0648a0101" rend="margin-left:1em">【疏】六句。三中五中。皆當第一。以無明力。不覺心動
<lb n="0648a02"/>故。</p>
<p id="pX45p0648a0202" type="inline" rend="margin-left:1em">菩薩下。十地終心金剛喻定。無垢地中。微細習
<lb n="0648a03"/>氣。心念都盡。故上文云。得見心性。心則常住故。</p>
<lb n="0648a04"/>
<p id="pX45p0648a0401" rend="margin-left:1em">【記】障中。心動。業也。</p>
<p id="pX45p0648a0408" type="inline" rend="margin-left:1em">治中。盡地。即究竟地。如前云。乃
<lb n="0648a05"/>至菩薩究竟地。有本多云地盡。義亦有在。不如地
<lb n="0648a06"/>字在下義順。以前後皆結云地故。此即第十地也。
<lb n="0648a07"/>如來。即妙覺。斯則從九地觀斷。佛地方盡。無垢地。
<lb n="0648a08"/>即如來地。與十地終心。竟無有異。然本業經中。等
<lb n="0648a09"/>覺為無垢地。彼即別開。今此所明等妙二覺。合為
<lb n="0648a10"/>一位也。餘可知。</p>
<lb n="0648a11"/>
<p id="pX45p0648a1101" rend="margin-left:1em">△二更重料揀
(三)
。初辨上無明約治料揀。二釋上
<lb n="0648a12"/>相應不相應義。三舉上染心及無明約境成二礙
<lb n="0648a13"/>義。</p>
<p id="pX45p0648a1302" type="inline" rend="margin-left:1em">初辨上無明約治料揀。</p>
<lb n="0648a14"/>
<p id="pX45p0648a1401" rend="margin-left:1em">【記】如上六染。但是無明所起之法。<anchor xml:id="begd1e26078"/>已<anchor xml:id="endd1e26078"/>分配因果諸
<lb n="0648a15"/>位明斷竟。</p>
<p id="pX45p0648a1505" type="inline" rend="margin-left:1em">然上云不達一法界故。名為無明。未知
<lb n="0648a16"/>此使。依何位人能遠離耶。故今辨之。</p>
<lb n="0648a17"/>
<p id="pX45p0648a1701">不了一法界義者。</p>
<p id="pX45p0648a1708" type="inline">從信相應地。觀察學斷。入淨心地。
<lb n="0648a18"/>隨分得離。乃至如來地。能究竟離故。</p>
<lb n="0648a19"/>
<p id="pX45p0648a1901" rend="margin-left:1em">【疏】不句。標也。從下。初麤者。至初地離。後細者。至佛
<lb n="0648a20"/>地盡故也。</p>
<p id="pX45p0648a2005" type="inline" rend="margin-left:1em">此即是上染心所依無明住地。能染真
<lb n="0648a21"/>如。成染心故。上文云。破和合識者。滅無明故。滅相
<lb n="0648a22"/>續心者。斷染心故。</p>
<p id="pX45p0648a2208" type="inline" rend="margin-left:1em">今無明與染心。雖說有前後。然
<lb n="0648a23"/>治滅並一時也。</p>
<lb n="0648a24"/>
<p id="pX45p0648a2401" rend="margin-left:1em">【記】麤者。枝末無明。從初地漸離。至七地方盡。</p>
<p id="pX45p0648a2418" type="inline" rend="margin-left:1em">細者。
<lb n="0648b01"/>根本無明。從八地始斷現相。至十地盡業。佛地滅
<lb n="0648b02"/>不覺也。</p>
<p id="pX45p0648b0204" type="inline" rend="margin-left:1em">此即下。上說自性清淨心。為無明所染。有
<lb n="0648b03"/>其染心。當知無明。是染心之所依。染心。是無明之
<lb n="0648b04"/>所起也。</p>
<p id="pX45p0648b0404" type="inline" rend="margin-left:1em">上云者。即智淨相文。然此六染位中。各有
<lb n="0648b05"/>三分。一分屬於無明。一分屬於染心。以皆有和合。
<lb n="0648b06"/>及相續義故。<anchor xml:id="begd1e26141"/>但<anchor xml:id="endd1e26141"/>約與前和合。迷執不改。即是無明。
<lb n="0648b07"/>約展轉起後。相續不斷。即是染心。由是地前。便有
<lb n="0648b08"/>斷無明義也。今言初地方離者。以約破法執位明
<lb n="0648b09"/>其斷義。不乖諸說。故標此位也。</p>
<p id="pX45p0648b0913" type="inline" rend="margin-left:1em">今無明下。明生起
<lb n="0648b10"/>時。義說前後。以論因緣和合義故。若除斷時。則無
<lb n="0648b11"/>前後以能依所依。不相離故。</p>
<lb n="0648b12"/>
<p id="pX45p0648b1201" rend="margin-left:1em">△二釋上相應不相應義。</p>
<lb n="0648b13"/>
<p id="pX45p0648b1301" rend="margin-left:1em">【記】以上六染中。有相應不相應言。義猶未顯。今此
<lb n="0648b14"/>特顯之。</p>
<lb n="0648b15"/>
<p id="pX45p0648b1501" rend="margin-left:1em">△於中二。初釋相應。二釋不相應。</p>
<p id="pX45p0648b1514" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋相應。</p>
<lb n="0648b16"/>
<p id="pX45p0648b1601">言相應義者。</p>
<p id="pX45p0648b1606" type="inline">謂心念法異。依染淨差別。而知相緣相
<lb n="0648b17"/>同故。</p>
<lb n="0648b18"/>
<p id="pX45p0648b1801" rend="margin-left:1em">【疏】相應者。六染中前三。是相應。此有二釋。一。約王
<lb n="0648b19"/>數釋。此三種皆是麤心故。二。約心境釋。以此三種。
<lb n="0648b20"/>依境生故。</p>
<p id="pX45p0648b2005" type="inline" rend="margin-left:1em">心念法異者。心。謂心王。念法。謂心所。王
<lb n="0648b21"/>數不同。故云異也。迦旃延論中。名為心及心所念
<lb n="0648b22"/>法故。又心念。謂能緣心。法。謂所緣境。異。謂心境不
<lb n="0648b23"/>同。</p>
<p id="pX45p0648b2302" type="inline" rend="margin-left:1em">差別者。是所依分別境。</p>
<p id="pX45p0648b2311" type="inline" rend="margin-left:1em">同者。若心王知染。心法
<lb n="0648b24"/>亦同。心王緣淨。心法亦同。知相。即能知同。緣相。即
<lb n="0648c01"/>所緣同。又於染境作染解。於淨境作淨解。故云同
<lb n="0648c02"/>也。</p>
<lb n="0648c03"/>
<p id="pX45p0648c0301" rend="margin-left:1em">【記】初句。標也。皆麤心者。以是前六緣總別相。行相
<lb n="0648c04"/>麤顯故。</p>
<p id="pX45p0648c0404" type="inline" rend="margin-left:1em">依境生者。既依境生。則與境為相應也。</p>
<p id="pX45p0648c0419" type="inline" rend="margin-left:1em">謂
<lb n="0648c05"/>下。釋也二。初。約法辨異。</p>
<p id="pX45p0648c0510" type="inline" rend="margin-left:1em">心謂下。約王數釋。心王。即
<lb n="0648c06"/>前六識心王。心所。即遍行等六位心所。然六識中
<lb n="0648c07"/>心所。多少不同。今此總名念法。亦可舉一蔽諸。故
<lb n="0648c08"/>言念。即別境之一心所法也。</p>
<p id="pX45p0648c0812" type="inline" rend="margin-left:1em">迦旃下。引證。即通指
<lb n="0648c09"/>心所。俱名心所念法。然論王數相應。總有五義。一。
<lb n="0648c10"/>同所依根。二。同緣一境。三。同一行相。謂同作青色
<lb n="0648c11"/>等解。四。同一心事。王所同一事體故。五。同一時。王
<lb n="0648c12"/>所同一剎那故。由是故得相應。</p>
<p id="pX45p0648c1213" type="inline" rend="margin-left:1em">又心下。約心境釋。
<lb n="0648c13"/>可知。</p>
<p id="pX45p0648c1303" type="inline" rend="margin-left:1em">所依等者。識依此境所引生故。又是彼識所
<lb n="0648c14"/>分別故。以有此染淨為所依故。遂起心王心數令
<lb n="0648c15"/>相應也。以有此境為所分別故。遂與能分別為相
<lb n="0648c16"/>應也。</p>
<p id="pX45p0648c1603" type="inline" rend="margin-left:1em">而句。二。正顯相應。</p>
<p id="pX45p0648c1610" type="inline" rend="margin-left:1em">先約王數釋同義。如師往
<lb n="0648c17"/>資隨。其事不異。然雖云王數相應。理須約境以辨。
<lb n="0648c18"/>能知同者。此體有二。以王數相應故。名為同也。所
<lb n="0648c19"/>緣同者。此唯一境以望王數。故名同也。斯則能所
<lb n="0648c20"/>雖皆云同。而同義有異也。</p>
<p id="pX45p0648c2011" type="inline" rend="margin-left:1em">又於下。次約心境釋同
<lb n="0648c21"/>義。此即心隨於境。名之為同。同。即相應也。</p>
<lb n="0648c22"/>
<p id="pX45p0648c2201" rend="margin-left:1em">△二釋不相應。</p>
<lb n="0648c23"/>
<p id="pX45p0648c2301">不相應義者。</p>
<p id="pX45p0648c2306" type="inline">謂即心不覺。常無別異。不同知相緣相
<lb n="0648c24"/>故。</p>
<lb n="0649a01"/>
<p id="pX45p0649a0101" rend="margin-left:1em">【疏】不相應者。六染中後三及無明。皆名不相應心。</p>
<lb n="0649a02"/>
<p id="pX45p0649a0201" rend="margin-left:1em">亦二釋。</p>
<p id="pX45p0649a0204" type="inline" rend="margin-left:1em">一。約王數。此顯根本無明。動彼靜心之體。
<lb n="0649a03"/>即此動心。是不覺相。更無王數之別。故云即心不
<lb n="0649a04"/>覺常無別異。此翻前心念法異也。既無王數之別。
<lb n="0649a05"/>何有同知同緣。翻前可見。以此三種。依不覺起。不
<lb n="0649a06"/>異不覺。故云即也。上文云。依不覺故。生三種相。與
<lb n="0649a07"/>彼不覺。不相捨離者。是此即心之不覺。故云不離。
<lb n="0649a08"/>非是相應而不離也。下文亦云。無明滅故。不相應
<lb n="0649a09"/>心滅。</p>
<p id="pX45p0649a0903" type="inline" rend="margin-left:1em">二。亦約心境釋中。言即心不覺等者。謂此無
<lb n="0649a10"/>明。即此染心而無別體。不約與外境相應。方為此
<lb n="0649a11"/>不覺。但在本心之上。故云即心等也。不同知相等
<lb n="0649a12"/>者。揀前相應也。</p>
<p id="pX45p0649a1207" type="inline" rend="margin-left:1em">此不相應心。既是棃耶識。於中不
<lb n="0649a13"/>分王數義。及不與外境相應義。并有覺不覺義等。
<lb n="0649a14"/>並與諸論相違。和會如別記中說。</p>
<lb n="0649a15"/>
<p id="pX45p0649a1501" rend="margin-left:1em">【記】不句。標也。</p>
<p id="pX45p0649a1506" type="inline" rend="margin-left:1em">無明者。以前云。不達一法界故。心不
<lb n="0649a16"/>相應。名無明等。故今指也。</p>
<p id="pX45p0649a1611" type="inline" rend="margin-left:1em">謂下。釋也。疏中二。先。正
<lb n="0649a17"/>釋論文。又二。初。約王數釋二。先。顯無別異。即此等
<lb n="0649a18"/>者。心是真心。由動故成不覺。不覺與覺。一體無異。
<lb n="0649a19"/>故云即也。尚無覺不覺異。豈有王數耶。</p>
<p id="pX45p0649a1916" type="inline" rend="margin-left:1em">既無下。二。
<lb n="0649a20"/>正遣相應二。初。正釋翻前義。如單<anchor xml:id="begd1e26353"/>己<anchor xml:id="endd1e26353"/>一人。與誰為
<lb n="0649a21"/>同。故無相應義也。</p>
<p id="pX45p0649a2108" type="inline" rend="margin-left:1em">以此下。二。重釋前即義三。初。正
<lb n="0649a22"/>釋。然前說不覺即動心。今說染心即不覺。有斯異
<lb n="0649a23"/>耳。</p>
<p id="pX45p0649a2302" type="inline" rend="margin-left:1em">上文下。次。引證。既展轉相即。動無動相。元即靜
<lb n="0649a24"/>心也。</p>
<p id="pX45p0649a2403" type="inline" rend="margin-left:1em">非是下。三。揀濫。此中言不相離者。以染心即
<lb n="0649b01"/>不覺故。非謂有於王數相應而言不離。以相應不
<lb n="0649b02"/>離。二義別故下文。引證。是下生滅相文。此則雙證
<lb n="0649b03"/>二義。一證不相離義。二證不是相應義。思之。二亦
<lb n="0649b04"/>下。次。約心境釋。亦二。先。顯無異。意云。染心即無明。
<lb n="0649b05"/>無明是不覺。不覺依於覺。覺即是本心。都無外境
<lb n="0649b06"/>相應。故云即心不覺。此言即心。亦即本覺真心也。
<lb n="0649b07"/>文中通於真妄二心。詳之易見。</p>
<p id="pX45p0649b0713" type="inline" rend="margin-left:1em">不同下。次。揀相應。
<lb n="0649b08"/>既無境為相對。約何以明其相應耶。</p>
<p id="pX45p0649b0815" type="inline" rend="margin-left:1em">此不下。二。指
<lb n="0649b09"/>陳違妨。以相宗說此第八識。有遍行心所。又與器
<lb n="0649b10"/>界外境相應。仍不說有覺義故。諸論。唯識瑜伽等
<lb n="0649b11"/>也。和會如別說者。尋檢未見所出。今且略會二宗
<lb n="0649b12"/>所說者。如法相宗。說第八識。能緣三境。以彼秪據
<lb n="0649b13"/>現在成就位中。橫說八識。不明根本始起元由。但
<lb n="0649b14"/>言一切眾生。法爾皆具八種識。從自種生。皆能緣
<lb n="0649b15"/>慮自分境界。以同是識了別義故。故能緣境。又說
<lb n="0649b16"/>此識從自種生。雖從自種。而假境為所緣緣故。方
<lb n="0649b17"/>得生起。故須緣境。雖能緣境。微細難知。不同前七
<lb n="0649b18"/>執我執法。今此論中。豎說諸識。迷真所成。從細至
<lb n="0649b19"/>麤。不說種生。故第八識。但有生境之功。而無緣境
<lb n="0649b20"/>之義。以從無明內熏習起。非外境界牽故令生。故
<lb n="0649b21"/>經說為流注生滅者。是此內起也。由是故無緣境
<lb n="0649b22"/>之義。今若會彼同此論者。彼宗既言此識緣境。微
<lb n="0649b23"/>細難知。當知密同今論之意。以彼宗說從種生故。
<lb n="0649b24"/>同是識分。不得不說緣境界也。又若會此同彼說
<lb n="0649c01"/>者。此論所明前六緣境。即是第八麤分功用。由於
<lb n="0649c02"/>境界。熏彼本識。起此分別。斯則本識有緣境義。以
<lb n="0649c03"/>是麤故。隔為事識。不名第八。又彼宗說第八心王。
<lb n="0649c04"/>有遍行五心所相應者。由說此識能緣境界。是故
<lb n="0649c05"/>有王所相應。如正緣境時。須有作意。能警其心。引
<lb n="0649c06"/>心趣境。以趣境故。根境識三。分別變異。令心觸彼。
<lb n="0649c07"/>以觸境故。四種和合。領納違順。以領納故。於境取
<lb n="0649c08"/>像。施設種種名言之事。以取像故。遂令其心。造作
<lb n="0649c09"/>驅役。此五皆由緣境故得。是故第八。有五相應。今
<lb n="0649c10"/>論既不說此緣境。亦無心所與之相應。故不同彼。
<lb n="0649c11"/>又彼宗中。不說第八生起元由。從真起妄。但據現
<lb n="0649c12"/>在成就位說。故無覺義。然亦說有無始本有菩提
<lb n="0649c13"/>種子。而不即是本覺真如。以未了故。且隱密說。今
<lb n="0649c14"/>論所明。依如來藏。有生滅心。以迷覺故。成於不覺。
<lb n="0649c15"/>雖成不覺。覺性不變。故有覺義。以依實教顯了相
<lb n="0649c16"/>說。故不同彼。若彼<anchor xml:id="begd1e26467"/>已<anchor xml:id="endd1e26467"/>說有覺義者。如何彰此二教
<lb n="0649c17"/>淺深。知之
(崔傳云。原疏兩卷。別記一卷。會通文詳彼記)
。</p>
<lb n="0649c18"/>
<p id="pX45p0649c1801" rend="margin-left:1em">△三舉上染心及無明約境成二礙義。</p>
<lb n="0649c19"/>
<p id="pX45p0649c1901" rend="margin-left:1em">【記】舉上六染之心。以及無明。對於所障之境。束為
<lb n="0649c20"/>二礙。以一切障染。不離二種。所謂煩惱。及以所知。
<lb n="0649c21"/>今此染心。及以無明。二障分別。如何收攝。故此明
<lb n="0649c22"/>之。</p>
<lb n="0649c23"/>
<p id="pX45p0649c2301" rend="margin-left:1em">△中亦二。初標立。二重釋。</p>
<p id="pX45p0649c2311" type="inline" rend="margin-left:1em">初標立
(二)
。初惑障。後
<lb n="0649c24"/>智障。</p>
<p id="pX45p0649c2403" type="inline" rend="margin-left:1em">初惑障。</p>
<lb n="0650a01"/>
<p id="pX45p0650a0101">又染心義者。名為煩惱礙。</p>
<p id="pX45p0650a0111" type="inline">能障真如根本智故。</p>
<lb n="0650a02"/>
<p id="pX45p0650a0201" rend="margin-left:1em">【疏】染心者。六染心也。</p>
<p id="pX45p0650a0209" type="inline" rend="margin-left:1em">能障下。顯其礙義。謂照寂妙
<lb n="0650a03"/>慧如理之智。名根本智。即上文智淨相也。染心諠
<lb n="0650a04"/>動。違此寂靜。故名染心為煩惱礙。以煩惱動故。</p>
<p id="pX45p0650a0419" type="inline" rend="margin-left:1em">今
<lb n="0650a05"/>此且依本末相依門。以無明所起染心。為煩惱礙。
<lb n="0650a06"/>能起染心之無明。名為智礙。不約人法二執以明
<lb n="0650a07"/>二礙。</p>
<lb n="0650a08"/>
<p id="pX45p0650a0801" rend="margin-left:1em">【記】初二句。標法定名也。六染心者。各取於中一分
<lb n="0650a09"/>相續義故。以此一分。諠擾動亂不寂靜故。名為煩
<lb n="0650a10"/>惱。</p>
<p id="pX45p0650a1002" type="inline" rend="margin-left:1em">能障句。顯礙釋義也。先。釋文。</p>
<p id="pX45p0650a1013" type="inline" rend="margin-left:1em">照寂下。釋所障智
<lb n="0650a11"/>名。復名真智。證體智。實智等。以能證如實理。故名
<lb n="0650a12"/>如理智。能生後得。故名根本智。</p>
<p id="pX45p0650a1213" type="inline" rend="margin-left:1em">上文下。出所障智
<lb n="0650a13"/>體也。</p>
<p id="pX45p0650a1303" type="inline" rend="margin-left:1em">染心下。釋成礙相。可知。</p>
<p id="pX45p0650a1312" type="inline" rend="margin-left:1em">今此下。次。通妨。或問
<lb n="0650a14"/>曰。如諸處說。依於二執。起於二障。與此何別。又前
<lb n="0650a15"/>秖將六麤前四以配二障。何故此中六染。俱名煩
<lb n="0650a16"/>惱耶。故此釋之。彼依二執起二障者。依五意上起
<lb n="0650a17"/>所知。意之識上起煩惱。今此則以染心所依無明
<lb n="0650a18"/>為所知。能依染心為煩惱。故不同也。應知若約二
<lb n="0650a19"/>執說二障。即局。此依染心說二障。即通。有斯異也。</p>
<lb n="0650a20"/>
<p id="pX45p0650a2001" rend="margin-left:1em">△後智障。</p>
<lb n="0650a21"/>
<p id="pX45p0650a2101">無明義者。名為智礙。</p>
<p id="pX45p0650a2109" type="inline">能障世間自然業智故。</p>
<lb n="0650a22"/>
<p id="pX45p0650a2201" rend="margin-left:1em">【疏】無明。根本無明也。</p>
<p id="pX45p0650a2209" type="inline" rend="margin-left:1em">能障下。顯其礙義。謂後得如
<lb n="0650a23"/>量智。即上不思議業用。以無明昏迷。無所分別。違
<lb n="0650a24"/>此智用。名為智礙。從所障得名。</p>
<p id="pX45p0650a2413" type="inline" rend="margin-left:1em">此明聖智用。如月
<lb n="0650b01"/>頓應。於水無心。不同外道自然。</p>
<lb n="0650b02"/>
<p id="pX45p0650b0201" rend="margin-left:1em">【記】無下。亦標法定名也。根本無明者。若取諸識中
<lb n="0650b03"/>之一分。亦兼枝末。以末從本。故作此標。</p>
<p id="pX45p0650b0316" type="inline" rend="margin-left:1em">能障等者。
<lb n="0650b04"/>亦顯礙釋義也。初釋文。後得下。釋所障智名。復名
<lb n="0650b05"/>徧智。俗智。權智等。以根本智證真如後。方得起故。
<lb n="0650b06"/>名後得智。如其事量而知。名如量智也。</p>
<p id="pX45p0650b0616" type="inline" rend="margin-left:1em">即上下。出
<lb n="0650b07"/>所障智體。</p>
<p id="pX45p0650b0705" type="inline" rend="margin-left:1em">以無明下。釋其礙相。</p>
<p id="pX45p0650b0713" type="inline" rend="margin-left:1em">從所障得名者。智
<lb n="0650b08"/>之礙故。依主釋也。不同煩惱即礙。是持義釋。</p>
<p id="pX45p0650b0818" type="inline" rend="margin-left:1em">此明
<lb n="0650b09"/>下。二。通妨。或問。此言自然。與外道自然何別。故此
<lb n="0650b10"/>釋之。此心無心應物。任運現化為自然。不同外道
<lb n="0650b11"/>撥無因果之自然。斯則言同而義異也。</p>
<lb n="0650b12"/>
<p id="pX45p0650b1201" rend="margin-left:1em">△二重釋
(二)
。先徵。次釋。</p>
<p id="pX45p0650b1210" type="inline" rend="margin-left:1em">先徵。</p>
<lb n="0650b13"/>
<p id="pX45p0650b1301">此義云何。</p>
<lb n="0650b14"/>
<p id="pX45p0650b1401" rend="margin-left:1em">【疏】先問云。既此無明。動靜心體。成於染心。則無明
<lb n="0650b15"/>是細。應障理智。染心是麤。應障量智。何以不然。</p>
<lb n="0650b16"/>
<p id="pX45p0650b1601" rend="margin-left:1em">【記】先問等者。約麤細以成難也。秖合細法障細法。
<lb n="0650b17"/>麤法障麤法。方是其宜。何故不爾耶。</p>
<lb n="0650b18"/>
<p id="pX45p0650b1801" rend="margin-left:1em">△次釋
(二)
。初釋煩惱礙。二釋智礙。</p>
<p id="pX45p0650b1814" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋煩惱礙。</p>
<lb n="0650b19"/>
<p id="pX45p0650b1901">以依染心。能見能現。妄取境界。違平等性故。</p>
<lb n="0650b20"/>
<p id="pX45p0650b2001" rend="margin-left:1em">【疏】能見能現者。獨約後三細前二染。</p>
<p id="pX45p0650b2015" type="inline" rend="margin-left:1em">妄取境者。通
<lb n="0650b21"/>攝前三染心。以同依境起故。</p>
<p id="pX45p0650b2112" type="inline" rend="margin-left:1em">違平等性者。釋成礙
<lb n="0650b22"/>義。以此染心。能所差別。乖根本智能所平等。所以
<lb n="0650b23"/>障於理智。</p>
<lb n="0650b24"/>
<p id="pX45p0650b2401" rend="margin-left:1em">【記】前二染者。以業相微細。未分能所。欲成礙義。難
<lb n="0650c01"/>見相違。故今偏約轉現二相以酬前難。然雖不言。
<lb n="0650c02"/>意亦含攝。以依動心。說能見故。可以意知。</p>
<p id="pX45p0650c0217" type="inline" rend="margin-left:1em">前三染。
<lb n="0650c03"/>即分別智染<anchor xml:id="begd1e26707"/>已<anchor xml:id="endd1e26707"/>前三者。皆是事識。故依境起。</p>
<p id="pX45p0650c0318" type="inline" rend="margin-left:1em">以此
<lb n="0650c04"/>等者。以理智無能所。染心有能所。敵體相違。故成
<lb n="0650c05"/>礙義。</p>
<lb n="0650c06"/>
<p id="pX45p0650c0601" rend="margin-left:1em">△二釋智礙。</p>
<lb n="0650c07"/>
<p id="pX45p0650c0701">以一切法常靜。無有起相。</p>
<p id="pX45p0650c0711" type="inline">無明不覺。妄與法違故。</p>
<p id="pX45p0650c0720" type="inline">不
<lb n="0650c08"/>能得隨順世間一切境界種種知故。</p>
<lb n="0650c09"/>
<p id="pX45p0650c0901" rend="margin-left:1em">【疏】法靜相者。舉無明所迷法性。</p>
<p id="pX45p0650c0913" type="inline" rend="margin-left:1em">與法違者。正顯無
<lb n="0650c10"/>明迷前法性。以不了如法寂靜。妄有起滅。與法乖
<lb n="0650c11"/>違故也。</p>
<p id="pX45p0650c1104" type="inline" rend="margin-left:1em">不能得者。正釋障如量智義也。</p>
<lb n="0650c12"/>
<p id="pX45p0650c1201" rend="margin-left:1em">【記】所迷法性者。此是即真之俗。故常靜無起。無起
<lb n="0650c13"/>即真。故云法性。前文云。一切法離言說相。乃至無
<lb n="0650c14"/>有變異。不可破壞。唯是一心等。</p>
<p id="pX45p0650c1413" type="inline" rend="margin-left:1em">不了等者。正釋違
<lb n="0650c15"/>義。法性寂靜。而無明起動。動靜相反。故成違義。</p>
<p id="pX45p0650c1519" type="inline" rend="margin-left:1em">正
<lb n="0650c16"/>釋等者。本疏云。以內迷真理。識外見塵。故於如量
<lb n="0650c17"/>之境。不能隨順種種知也。如人動目。天地傾搖。故
<lb n="0650c18"/>不能得如實知也。然前則約麤細而難問。今則約
<lb n="0650c19"/>相違而通釋也。故下文云。無明頓盡。名一切種
<lb n="0650c20"/>智。</p>
<lb n="0650c21"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第六<lb n="0650c22"/>
<lb n="0650c23"/>
<head>音釋</head>
<lb n="0650c24"/>熾<p id="pX45p0650c2402" type="inline" rend="margin-left:1em">音翅。火勢盛貌。</p>
<lb n="0651a01"/>末那<p id="pX45p0651a0103" type="inline" rend="margin-left:1em">此云意。第七識名。</p>
<lb n="0651a02"/>騰<p id="pX45p0651a0202" type="inline" rend="margin-left:1em">音滕。奔飛也。</p>
<lb n="0651a03"/>環<p id="pX45p0651a0302" type="inline" rend="margin-left:1em">音寰。圓轉也。</p>
<lb n="0651a04"/>孽<p id="pX45p0651a0402" type="inline" rend="margin-left:1em">音逆。罪惡也。</p>
<lb n="0651a05"/>逭<p id="pX45p0651a0502" type="inline" rend="margin-left:1em">音換。逃迭轉也。</p>
<lb n="0651a06"/>蠶<p id="pX45p0651a0602" type="inline" rend="margin-left:1em">俗作蚕。吐絲蟲。</p>
<lb n="0651a07"/>繭<p id="pX45p0651a0702" type="inline" rend="margin-left:1em">與蠒同。音簡。</p>
<lb n="0651a08"/>抗<p id="pX45p0651a0802" type="inline" rend="margin-left:1em">音慷。相乖也。</p>
<lb n="0651a09"/>涌<p id="pX45p0651a0902" type="inline" rend="margin-left:1em">音永。水涌出也。</p>
<lb n="0651a10"/>悶<p id="pX45p0651a1002" type="inline" rend="margin-left:1em">門。去聲。氣掩不通也。</p>
<lb n="0651a11"/>焦<p id="pX45p0651a1102" type="inline" rend="margin-left:1em">音椒。火傷也。</p>
<lb n="0651a12"/>煥<p id="pX45p0651a1202" type="inline" rend="margin-left:1em">音喚。光明也。</p>
<lb n="0651a13"/>逸<p id="pX45p0651a1302" type="inline" rend="margin-left:1em">音葉。奔游。縱放也。</p>
<lb n="0651a14"/>杌<p id="pX45p0651a1402" type="inline" rend="margin-left:1em">音厄。木無枝也。</p>
<lb n="0651a15"/>汙<p id="pX45p0651a1502" type="inline" rend="margin-left:1em">音烏。同汙。垢染也。</p>
<lb n="0651a16"/>噬<p id="pX45p0651a1602" type="inline" rend="margin-left:1em">音示。<g ref="CB18624"/>也。</p>
<lb n="0651a17"/>稠<p id="pX45p0651a1702" type="inline" rend="margin-left:1em">音柔。叢密也。</p>
<lb n="0651a18"/>迦旃延<p id="pX45p0651a1804" type="inline" rend="margin-left:1em">此云文飾。</p>
<lb n="0651a19"/>檢<p id="pX45p0651a1902" type="inline" rend="margin-left:1em">音簡。尋覓也。</p>
<lb n="0651a20"/>警<p id="pX45p0651a2002" type="inline" rend="margin-left:1em">音景。誡䇿也。</p>
<lb n="0651a21"/>驅<p id="pX45p0651a2102" type="inline" rend="margin-left:1em">音區。遣使也。</p>
<lb n="0651a22"/>崔傳<p id="pX45p0651a2203" type="inline" rend="margin-left:1em">崔致遠翰林所撰賢首國師傳也。</p>
<lb n="0651a23"/>諠<p id="pX45p0651a2302" type="inline" rend="margin-left:1em">同喧。諠譁。</p>
<lb n="0651a24"/>傾<p id="pX45p0651a2402" type="inline" rend="margin-left:1em">音輕。搖動也。</p>
<lb n="0651b01"/>
<lb n="0651b02"/>
<lb n="0651b03"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第七<lb n="0651b04"/>
<lb n="0651b05"/>
<byline>唐　西京太原沙門　法藏　述疏</byline>
<byline>　　終南草堂沙門　宗密　錄註</byline>
<lb n="0651b07"/>
<byline>宋　秀州長水沙門　子璿　修記</byline>
<lb n="0651b08"/>
<byline>清　錢塘慈雲沙門　續法　會編</byline>
<byline>　　順天府府丞　戴京曾　閱定</byline>
<lb n="0651b10"/>
<p id="pX45p0651b1001" rend="margin-left:1em">△三釋上生滅之相。</p>
<lb n="0651b11"/>
<p id="pX45p0651b1101" rend="margin-left:1em">【記】生滅相者。以立義分中云。是心生滅因緣相。於
<lb n="0651b12"/>中心生滅。與因緣。<anchor xml:id="begd1e27048"/>已<anchor xml:id="endd1e27048"/>如上釋。今則分別相之一字。
<lb n="0651b13"/>然是生滅家之相。故兼言也。</p>
<lb n="0651b14"/>
<p id="pX45p0651b1401" rend="margin-left:1em">△文分三。初牒前標數。二徵列略顯。三廣釋其相。</p>
<lb n="0651b15"/>
<p id="pX45p0651b1501" rend="margin-left:1em">初牒前標數。</p>
<lb n="0651b16"/>
<p id="pX45p0651b1601">復次分別生滅相者。有二種。</p>
<lb n="0651b17"/>
<p id="pX45p0651b1701" rend="margin-left:1em">【疏】生滅相。牒前。有二種。標數。</p>
<lb n="0651b18"/>
<p id="pX45p0651b1801" rend="margin-left:1em">【記】初明心。復釋因緣。次又分別相。故言復次分別
<lb n="0651b19"/>相也。</p>
<p id="pX45p0651b1903" type="inline" rend="margin-left:1em">牒前者。謂牒前立義分中文也。</p>
<lb n="0651b20"/>
<p id="pX45p0651b2001" rend="margin-left:1em">△二徵列略顯。</p>
<lb n="0651b21"/>
<p id="pX45p0651b2101">云何為二。</p>
<p id="pX45p0651b2105" type="inline">一者。麤。與心相應故。二者。細。與心不相應
<lb n="0651b22"/>故。</p>
<lb n="0651b23"/>
<p id="pX45p0651b2301" rend="margin-left:1em">【疏】云何。徵也。</p>
<p id="pX45p0651b2306" type="inline" rend="margin-left:1em">一下。列也。六染中。前三染是心相應。
<lb n="0651b24"/>其相麤顯。經中說為相生滅。</p>
<p id="pX45p0651b2412" type="inline" rend="margin-left:1em">二下。謂後三染。是心
<lb n="0651c01"/>不相應。以無心法麤顯之相。其體微細。經中說為
<lb n="0651c02"/>流注生滅。</p>
<lb n="0651c03"/>
<p id="pX45p0651c0301" rend="margin-left:1em">【記】相麤顯者。分別染淨。念慮三世。人我見愛。貪瞋
<lb n="0651c04"/>熾然。覽而可別故也。</p>
<p id="pX45p0651c0409" type="inline" rend="margin-left:1em">經中者。楞伽云。諸識有二種
<lb n="0651c05"/>生住滅。謂流注。及相。相者。現行體相也。如根之發
<lb n="0651c06"/>苗。故屬麤分。事識分別六塵如此。無心法者。心。能
<lb n="0651c07"/>緣心王也。法之一字。通於數境。謂心所使法。心所
<lb n="0651c08"/>緣法也。如前思知。</p>
<p id="pX45p0651c0808" type="inline" rend="margin-left:1em">流注者。種子相續也。似平流之
<lb n="0651c09"/>水。望如恬靜。故屬細分。解深密云。阿陀那識甚微
<lb n="0651c10"/>細。一切種子如瀑流。雜心論云。相似相續。不知無
<lb n="0651c11"/>常。</p>
<p id="pX45p0651c1102" type="inline" rend="margin-left:1em">然此與心相應等言。取義不便。為有與之一字。
<lb n="0651c12"/>葢譯家不細磨琢也。後譯秖言一者麤。謂相應心。
<lb n="0651c13"/>二者細。謂不相應心。斯言甚便。若欲順文釋之。亦
<lb n="0651c14"/>可云。緣相與知相同故。故言與心相應。緣相與知
<lb n="0651c15"/>相不同故。故言與心不相應。義釋如前思知。</p>
<lb n="0651c16"/>
<p id="pX45p0651c1601" rend="margin-left:1em">△三廣釋其相
(二)
。初約人對顯。二辨相所依。</p>
<p id="pX45p0651c1618" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0651c17"/>約人對顯。</p>
<lb n="0651c18"/>
<p id="pX45p0651c1801">又麤中之麤。凡夫境界。</p>
<p id="pX45p0651c1810" type="inline">麤中之細。及細中之麤。菩薩
<lb n="0651c19"/>境界。</p>
<p id="pX45p0651c1903" type="inline">細中之細。是佛境界。</p>
<lb n="0651c20"/>
<p id="pX45p0651c2001" rend="margin-left:1em">【疏】麤中麤者。前三染心。俱名為麤。於中初執相應
<lb n="0651c21"/>染。復更為麤。凡夫境者。三賢位名內凡。能覺此染
<lb n="0651c22"/>故。</p>
<p id="pX45p0651c2202" type="inline" rend="margin-left:1em">麤中細者。又於三麤染中。後二謂不斷相應染。
<lb n="0651c23"/>及分別智相應染。是麤中稍細者也。細中麤者。後
<lb n="0651c24"/>三染心。俱名為細。於中前二。謂能見能現。同是不
<lb n="0652a01"/>相應。故名為細。形後根本業識。故復云麤。菩薩境
<lb n="0652a02"/>者。十地<anchor xml:id="begd1e27194"/>已<anchor xml:id="endd1e27194"/>還所知境也。細中細是佛境者。根本業
<lb n="0652a03"/>不相應染。能所未分。行相極細。故唯佛了也。</p>
<lb n="0652a04"/>
<p id="pX45p0652a0401" rend="margin-left:1em">【記】俱名麤者。分別智等。皆因外境起故。</p>
<p id="pX45p0652a0416" type="inline" rend="margin-left:1em">更麤者貪
<lb n="0652a05"/>瞋見愛。執我我所。取著轉深故。</p>
<p id="pX45p0652a0513" type="inline" rend="margin-left:1em">內凡覺者。其實亦
<lb n="0652a06"/>是二乘境界。今取文便。略而不言。</p>
<p id="pX45p0652a0614" type="inline" rend="margin-left:1em">十地等者。於中
<lb n="0652a07"/>初地至七地。覺麤中之細。八地九地。覺細中之麤。
<lb n="0652a08"/>今就通意。<anchor xml:id="begd1e27220"/>但<anchor xml:id="endd1e27220"/>言菩薩地也。</p>
<p id="pX45p0652a0811" type="inline" rend="margin-left:1em">根本下。後三染俱名細。
<lb n="0652a09"/>對前能見能現。是為細中極細相也。若非入如來
<lb n="0652a10"/>地。亦不能離。得見心性。</p>
<lb n="0652a11"/>
<p id="pX45p0652a1101" rend="margin-left:1em">△二辨相所依
(二)
。初順辨生緣。二逆論滅義。</p>
<p id="pX45p0652a1118" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0652a12"/>順辨生緣。</p>
<lb n="0652a13"/>
<p id="pX45p0652a1301" rend="margin-left:1em">【記】此中雖有因義。以望真如。亦是緣故。從微至著。
<lb n="0652a14"/>顯於生起。故云順辨。</p>
<lb n="0652a15"/>
<p id="pX45p0652a1501" rend="margin-left:1em">△中有二。初明通緣。後顯別因。</p>
<p id="pX45p0652a1513" type="inline" rend="margin-left:1em">初明通緣。</p>
<lb n="0652a16"/>
<p id="pX45p0652a1601">此二種生滅。依於無明熏習而有。</p>
<lb n="0652a17"/>
<p id="pX45p0652a1701" rend="margin-left:1em">【疏】通而言之。麤細二識。皆依無明住地而起。</p>
<p id="pX45p0652a1718" type="inline" rend="margin-left:1em">以根
<lb n="0652a18"/>本無明。動起三細。依此三細。轉起麤心。故以無明
<lb n="0652a19"/>通為其本。</p>
<lb n="0652a20"/>
<p id="pX45p0652a2001" rend="margin-left:1em">【記】根本等者。前云。由不覺故。生三種相。又云。以有
<lb n="0652a21"/>境界緣故。復生六種相。如是雖即次第而生。然推
<lb n="0652a22"/>其根。無明為本。</p>
<lb n="0652a23"/>
<p id="pX45p0652a2301" rend="margin-left:1em">△後顯別因。</p>
<lb n="0652a24"/>
<p id="pX45p0652a2401">所謂依因依緣。</p>
<p id="pX45p0652a2407" type="inline">依因者。不覺義故。依緣者。妄作境界
<lb n="0652b01"/>義故。</p>
<lb n="0652b02"/>
<p id="pX45p0652b0201" rend="margin-left:1em">【疏】若別而言之。依無明因。生三細不相應心。依境
<lb n="0652b03"/>界緣。生三麤相應心故也。</p>
<lb n="0652b04"/>
<p id="pX45p0652b0401" rend="margin-left:1em">【記】疏開三。今初。略消其文。所謂句。標。依因下。釋。以
<lb n="0652b05"/>各自推其親所依故。故因生三細。緣生三麤。可知。</p>
<lb n="0652b06"/>
<p id="pX45p0652b0601" rend="margin-left:1em">【疏】此中文少。若具說之。各有二因。</p>
<p id="pX45p0652b0614" type="inline" rend="margin-left:1em">如楞伽云。大慧。
<lb n="0652b07"/>不思議熏。不思議變。是現識因。取種種塵。及無始
<lb n="0652b08"/>妄想熏。是分別事識因。</p>
<p id="pX45p0652b0810" type="inline" rend="margin-left:1em">解云。不思議熏者。謂無明
<lb n="0652b09"/>能熏真如。不可熏處而能熏。故名不思議熏。又熏
<lb n="0652b10"/>即不熏。不熏之熏。名不思議熏。不思議變者。謂真
<lb n="0652b11"/>如心。受無明熏。不可變異而變異。故云不思議變。
<lb n="0652b12"/>又變即不變。不變之變。名不思議變。</p>
<p id="pX45p0652b1215" type="inline" rend="margin-left:1em">勝鬘中。不染
<lb n="0652b13"/>而染。染而不染。難可了知者。</p>
<p id="pX45p0652b1312" type="inline" rend="margin-left:1em">謂此不思議也。</p>
<p id="pX45p0652b1318" type="inline" rend="margin-left:1em">然此
<lb n="0652b14"/>熏變。甚微且隱。故所起現識。行相微細。於中亦有
<lb n="0652b15"/>轉識業識。舉麤顯細。故但名現識。即是此不相應
<lb n="0652b16"/>心也。</p>
<p id="pX45p0652b1603" type="inline" rend="margin-left:1em">取種種塵者。即是現識所現種種境界。還能
<lb n="0652b17"/>動彼心海。起諸事識之浪故也。無始妄想熏者。即
<lb n="0652b18"/>彼和合心海之中。妄念習氣。無始以來。熏習不斷。
<lb n="0652b19"/>未曾離念故。此塵及念。熏動心海。種種識生。</p>
<p id="pX45p0652b1918" type="inline" rend="margin-left:1em">以妄
<lb n="0652b20"/>念及塵。麤而且顯。故所起分別事識。行相麤顯。成
<lb n="0652b21"/>相應心也。</p>
<lb n="0652b22"/>
<p id="pX45p0652b2201" rend="margin-left:1em">【記】此中下。二。引經廣釋三。初。標指闕具。論中三細
<lb n="0652b23"/>闕緣。三麤闕因。經中現識事識。因緣俱具。故此標
<lb n="0652b24"/>之。</p>
<p id="pX45p0652b2402" type="inline" rend="margin-left:1em">各有二因者。謂現識不相應心與事識相應心。
<lb n="0652c01"/>各有依生因及從住緣二種為因。然後生起二識
<lb n="0652c02"/>果也。亦可云現識事識。各有二種緣因。</p>
<p id="pX45p0652c0216" type="inline" rend="margin-left:1em">如楞下。二。
<lb n="0652c03"/>正引經文。熏。所依因也。變。所從緣也。彼經云。依因
<lb n="0652c04"/>者。謂無始戲論虗妄習氣。所緣者。謂自心所見分
<lb n="0652c05"/>別境界。此二是現識因。現識是此二果。而云不思
<lb n="0652c06"/>議者。若一向可熏可變。即同衣等。是可思議。便成
<lb n="0652c07"/>凡夫所見。若一向不可熏變。即如玉石。亦可思議。
<lb n="0652c08"/>便成權教所說。今則俱非此二。故不思議。</p>
<p id="pX45p0652c0817" type="inline" rend="margin-left:1em">取塵。緣
<lb n="0652c09"/>也。妄想。因也。唐譯文云。事識以分別境界。及無始
<lb n="0652c10"/>戲論習氣為因。則知此二是事識因。事識是此二
<lb n="0652c11"/>果。</p>
<p id="pX45p0652c1102" type="inline" rend="margin-left:1em">解云下。三。廣釋經義二。初。細中二因三。先。正釋。
<lb n="0652c12"/>謂無明下。自性清淨心。從本<anchor xml:id="begd1e27403"/>已<anchor xml:id="endd1e27403"/>來。不與妄染相應。
<lb n="0652c13"/>又無明之法。本性虗妄。今以虗妄之法。而能熏動
<lb n="0652c14"/>性靜之體。是不可熏處而熏也。</p>
<p id="pX45p0652c1413" type="inline" rend="margin-left:1em">熏即不熏者。雖熏
<lb n="0652c15"/>真如。而真如性且不動。又此無明。體全是覺。一相
<lb n="0652c16"/>無異。將何以為能熏所熏。雖無能所。而現法宛然。
<lb n="0652c17"/>故云不熏之熏也。</p>
<p id="pX45p0652c1708" type="inline" rend="margin-left:1em">謂真如下。夫真如者。是無變異
<lb n="0652c18"/>義。本不合變。而受無明之熏。成變動故。變動相者。
<lb n="0652c19"/>即業相等是。故言不可變而變也。</p>
<p id="pX45p0652c1914" type="inline" rend="margin-left:1em">變即不變者。雖
<lb n="0652c20"/>動成識相。而性淨無改。雖性無改。而全體見動。如
<lb n="0652c21"/>水成波。而濕性不變。濕雖不變。而全體成動。故云
<lb n="0652c22"/>不變之變也。</p>
<p id="pX45p0652c2206" type="inline" rend="margin-left:1em">勝鬘下。二。引證。不染者。即前不可熏
<lb n="0652c23"/>不可變也。而染者。即前而能熏而變異也。</p>
<p id="pX45p0652c2317" type="inline" rend="margin-left:1em">然此下。
<lb n="0652c24"/>三。結屬。以能熏。是無明之妄。所熏。是真如之心。心
<lb n="0653a01"/>與無明。俱無形相。故隱微也。以能起因緣隱微。故
<lb n="0653a02"/>所起現識行相亦細。故此三種染心。俱名為細也。</p>
<lb n="0653a03"/>
<p id="pX45p0653a0301" rend="margin-left:1em">於中下。舉細則未必有麤。舉麤則必有其細也。又
<lb n="0653a04"/>此現識。即棃耶之異名。其中自含三相也。</p>
<p id="pX45p0653a0417" type="inline" rend="margin-left:1em">即是此
<lb n="0653a05"/>者。結屬此中不相應心也。</p>
<p id="pX45p0653a0511" type="inline" rend="margin-left:1em">取種下。次。麤中二因二。
<lb n="0653a06"/>先。正釋。境界。即五塵境。心海。即棃耶心。識浪。即智
<lb n="0653a07"/>相等。故經云。境風動心海。種種識浪生。下云。以有
<lb n="0653a08"/>妄境界染法緣故。即熏習妄心。令其念著等。</p>
<p id="pX45p0653a0818" type="inline" rend="margin-left:1em">妄念
<lb n="0653a09"/>習氣等者。即枝末無明。是迷似為實之類。此無明。
<lb n="0653a10"/>就最初與真和合。則名根本。就至成識之後。依在
<lb n="0653a11"/>識中。轉名枝末。故此名為無始妄念習氣也。</p>
<p id="pX45p0653a1118" type="inline" rend="margin-left:1em">此塵
<lb n="0653a12"/>等者。內有無明。外有境界。因緣具足。事識生焉。</p>
<p id="pX45p0653a1219" type="inline" rend="margin-left:1em">以
<lb n="0653a13"/>妄下。次。結屬。內熏。是枝末不覺。外熏。是所現六塵。
<lb n="0653a14"/>以能起因緣。既爾麤顯。故所起事識。亦復明著。成
<lb n="0653a15"/>相應者。結屬此中三種相應心也。</p>
<lb n="0653a16"/>
<p id="pX45p0653a1601" rend="margin-left:1em">【疏】經中欲明現識。依不思議熏故得生。依不思議
<lb n="0653a17"/>變故得住。事識。依境界故得生。依心海故得住。</p>
<p id="pX45p0653a1719" type="inline" rend="margin-left:1em">今
<lb n="0653a18"/>此論中。<anchor xml:id="begd1e27508"/>但<anchor xml:id="endd1e27508"/>說生緣。不論依住。是故於細中唯說無
<lb n="0653a19"/>明熏。麤中單舉境界緣也。</p>
<lb n="0653a20"/>
<p id="pX45p0653a2001" rend="margin-left:1em">【記】經下。三。經論對辨。先。明經具。生住者。彼經云。諸
<lb n="0653a21"/>識有二種生住滅。故此對配生住。滅則下自明也。
<lb n="0653a22"/>事識中。準彼經意。應云。依境界故得住。依心海故
<lb n="0653a23"/>得生。心海中無始妄想習氣。生所因也。心海中起
<lb n="0653a24"/>諸事識。取種種塵。現住緣也。今云依境故生。依心
<lb n="0653b01"/>得住。乃是傳寫之誤。現識。若無根本不覺無明為
<lb n="0653b02"/>熏習因。終不自生。若無自心所變境界為資助緣。
<lb n="0653b03"/>終不自住。斯則三細。隨妄因緣以生住也。又真如
<lb n="0653b04"/>不可熏。而忽受無明熏。故得生。真如不變異。而隨
<lb n="0653b05"/>緣變諸境。故得住。斯則三細。依真如心以生住也。
<lb n="0653b06"/>事識。若無枝末無明為熏習因。亦不自生。若無六
<lb n="0653b07"/>塵外境為資助緣。亦不自住。斯則三麤。隨妄因緣
<lb n="0653b08"/>以生住也。又心海中無始妄念習氣。熏習不斷。故
<lb n="0653b09"/>得生。心海中所現種種塵境。令其攀緣。故得住。斯
<lb n="0653b10"/>則三麤。依本識心以生住也。其猶波浪。無水為親
<lb n="0653b11"/>因。終不自生。無風為助緣。終不自住。是故識浪。依
<lb n="0653b12"/>心水生。從境風住也。若以風為浪生因。水為浪住
<lb n="0653b13"/>緣。無有此理。當知二識。生因境界。住緣心識。亦無
<lb n="0653b14"/>此理矣。詳之。</p>
<p id="pX45p0653b1406" type="inline" rend="margin-left:1em">今此下。次。明論闕。生緣依住者。準彼
<lb n="0653b15"/>楞伽經文。依。所依因也。緣。所從緣也。生。住。滅。皆有
<lb n="0653b16"/>因緣
(經云。所依因滅。則相續滅。所從滅。及所緣滅。則相續滅。滅因緣。既爾。生住因緣。例知)
。</p>
<p id="pX45p0653b1635" type="inline" rend="margin-left:1em">今
<lb n="0653b17"/>上疏中。以依因配生。無明熏發義便故。從緣配住。
<lb n="0653b18"/>境界助長理順故。但說生緣者。謂但說現識依因
<lb n="0653b19"/>之生。事識住之從緣也。不論依住者。謂不論事識
<lb n="0653b20"/>生之依因。現識從緣之住也。</p>
<p id="pX45p0653b2012" type="inline" rend="margin-left:1em">是故下。結成。無明熏。
<lb n="0653b21"/>三細依生因也。以文云。因者。不覺義故。境界緣。三
<lb n="0653b22"/>麤從住緣也。以文云。緣者。妄作境界義故。</p>
<lb n="0653b23"/>
<p id="pX45p0653b2301" rend="margin-left:1em">△二逆論滅義。</p>
<lb n="0653b24"/>
<p id="pX45p0653b2401" rend="margin-left:1em">【記】夫斷除妄染。理合從麤至細。今反於此。故云逆
<lb n="0653c01"/>也。葢直約道理。不對人治故。</p>
<lb n="0653c02"/>
<p id="pX45p0653c0201" rend="margin-left:1em">△於中二。初正辨。二釋疑。</p>
<p id="pX45p0653c0211" type="inline" rend="margin-left:1em">初正辨。</p>
<lb n="0653c03"/>
<p id="pX45p0653c0301">若因滅。則緣滅。</p>
<p id="pX45p0653c0307" type="inline">因滅故不相應心滅。緣滅故相應心
<lb n="0653c04"/>滅。</p>
<lb n="0653c05"/>
<p id="pX45p0653c0501" rend="margin-left:1em">【疏】若下。得對治無明滅時。無明所起現識境界亦
<lb n="0653c06"/>隨滅。此通明滅也。</p>
<p id="pX45p0653c0608" type="inline" rend="margin-left:1em">因滅下。別顯滅。以三細親依無
<lb n="0653c07"/>明因生。故無明滅時亦隨滅也。</p>
<p id="pX45p0653c0713" type="inline" rend="margin-left:1em">緣滅下。以三麤染
<lb n="0653c08"/>親依境界緣生。故境界滅時亦隨滅也。</p>
<p id="pX45p0653c0816" type="inline" rend="margin-left:1em">此依始終
<lb n="0653c09"/>起盡道理。以明二種生滅之義。非約剎那生滅義
<lb n="0653c10"/>也。</p>
<lb n="0653c11"/>
<p id="pX45p0653c1101" rend="margin-left:1em">【記】得對治等者。以無明為因。能生三細。境界。是三
<lb n="0653c12"/>中之一。復能為緣而生六麤。因既<anchor xml:id="begd1e27643"/>已<anchor xml:id="endd1e27643"/>滅。緣依何立。
<lb n="0653c13"/>故隨滅也。</p>
<p id="pX45p0653c1305" type="inline" rend="margin-left:1em">此依下。揀濫。恐有疑云。如此生滅。是剎
<lb n="0653c14"/>那念念之生滅也。故今揀之。言始終者。隨流以第
<lb n="0653c15"/>六染為始。初染為終。反流以初染為始。第六染為
<lb n="0653c16"/>終。起則六染紛然。曠劫流浪。盡則一念都絕。究竟
<lb n="0653c17"/>寂常。又起盡。即始終也。故是一期前後斷續之生
<lb n="0653c18"/>滅。非同剎那念念不住之生滅也。</p>
<lb n="0653c19"/>
<p id="pX45p0653c1901" rend="margin-left:1em">△二釋疑
(二)
。初問。二答。</p>
<p id="pX45p0653c1910" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0653c20"/>
<p id="pX45p0653c2001">問曰。若心滅者。云何相續。</p>
<p id="pX45p0653c2011" type="inline">若相續者。云何說究竟
<lb n="0653c21"/>滅。</p>
<lb n="0653c22"/>
<p id="pX45p0653c2201" rend="margin-left:1em">【疏】若境界滅時。心體亦滅者。無明三細。既其未盡。
<lb n="0653c23"/>心體<anchor xml:id="begd1e27690"/>已<anchor xml:id="endd1e27690"/>亡。更依何法而得相續。此疑相應心也。</p>
<lb n="0653c24"/>
<p id="pX45p0653c2401" rend="margin-left:1em">【記】上云。依如來藏。有生滅心。今復云心滅。心若滅
<lb n="0654a01"/>者。即藏性滅。此則約通名
(心也)
以難別體
(藏性也)
。是疑
<lb n="0654a02"/>相應心體滅也。若體滅者。八地之中。便合成佛。以
<lb n="0654a03"/>無心體為所依故。三細則亡。亡則無細可斷。今何
<lb n="0654a04"/>三細猶續。八地未成佛耶。</p>
<lb n="0654a05"/>
<p id="pX45p0654a0501" rend="margin-left:1em">【疏】若言以心體不滅。令無明相續者。心體既其不
<lb n="0654a06"/>滅。無明則常相續。云何治道。得究竟滅。此疑不相
<lb n="0654a07"/>應心也。</p>
<lb n="0654a08"/>
<p id="pX45p0654a0801" rend="margin-left:1em">【記】以依心體。有於無明。心體既常。無明亦常。故能
<lb n="0654a09"/>依三細。則不可滅。此疑不相應心。永不得滅。今何
<lb n="0654a10"/>說入佛地。能究竟滅三細心耶。</p>
<lb n="0654a11"/>
<p id="pX45p0654a1101" rend="margin-left:1em">△二答。</p>
<lb n="0654a12"/>
<p id="pX45p0654a1201" rend="margin-left:1em">【疏】答中雙答前二難也。</p>
<lb n="0654a13"/>
<p id="pX45p0654a1301" rend="margin-left:1em">△文有三。初法。二喻。三合。</p>
<p id="pX45p0654a1311" type="inline" rend="margin-left:1em">初法。</p>
<lb n="0654a14"/>
<p id="pX45p0654a1401">答曰。所言滅者。唯心相滅。非心體滅。</p>
<lb n="0654a15"/>
<p id="pX45p0654a1501" rend="margin-left:1em">【疏】境界滅時。唯心麤相滅。非心自體滅。</p>
<p id="pX45p0654a1516" type="inline" rend="margin-left:1em">又以無明
<lb n="0654a16"/>滅時。唯心細相滅。亦非心體滅。</p>
<p id="pX45p0654a1613" type="inline" rend="margin-left:1em">此通答二問。下喻
<lb n="0654a17"/>合則別說。</p>
<lb n="0654a18"/>
<p id="pX45p0654a1801" rend="margin-left:1em">【記】前約心體以疑難。謂心滅體亦滅。此約體相以
<lb n="0654a19"/>釋通。謂相滅體不滅也。妄相差別。故論麤細。真心
<lb n="0654a20"/>無差。故唯一體。如楞伽云。識真相
(體相也。又無相之相)
不滅。
<lb n="0654a21"/>
<anchor xml:id="begd1e27778"/>但<anchor xml:id="endd1e27778"/>業相
(行相也。又可狀之相)
滅。若真相滅者。即不異外道斷
<lb n="0654a22"/>見論。</p>
<lb n="0654a23"/>
<p id="pX45p0654a2301" rend="margin-left:1em">△二喻。</p>
<lb n="0654a24"/>
<p id="pX45p0654a2401">如風依水而有動相。</p>
<p id="pX45p0654a2409" type="inline">若水滅者。則風相斷絕。無所依
<lb n="0654b01"/>止。以水不滅。風相相續。</p>
<p id="pX45p0654b0110" type="inline">唯風滅故。動相隨滅。非是水
<lb n="0654b02"/>滅。</p>
<lb n="0654b03"/>
<p id="pX45p0654b0301" rend="margin-left:1em">【疏】如風等者。喻無明風。依心體水。故有動相。此示
<lb n="0654b04"/>無明離於心體。不能自現動相也。</p>
<p id="pX45p0654b0414" type="inline" rend="margin-left:1em">若水滅下。此示
<lb n="0654b05"/>若境界滅時。令心體亦滅者。則無明風無所動故。
<lb n="0654b06"/>業等三細。則應斷絕。</p>
<p id="pX45p0654b0609" type="inline" rend="margin-left:1em">以水下。以境界滅時。心體不
<lb n="0654b07"/>滅。故無明三細。則得長相續。良以無明滅故境界
<lb n="0654b08"/>滅。非以境界滅故無明滅。由是義故。境界滅時。無
<lb n="0654b09"/>明動心。三細相續。此答初問相應心滅義。</p>
<p id="pX45p0654b0917" type="inline" rend="margin-left:1em">唯風下。
<lb n="0654b10"/>以無明盡時。業等動相亦隨之滅。非靜心體而亦
<lb n="0654b11"/>滅也。此答後問不相應心滅義。</p>
<lb n="0654b12"/>
<p id="pX45p0654b1201" rend="margin-left:1em">【記】論如風下。先。通喻相依體立。猛風。喻境界緣。微
<lb n="0654b13"/>風。喻無明因。大浪動。喻三麤染。小波動。喻三細染。
<lb n="0654b14"/>皆相也。水。喻心體。藏性也。</p>
<p id="pX45p0654b1411" type="inline" rend="margin-left:1em">疏中喻無明等者。前疑
<lb n="0654b15"/>心體若滅。無明細相不得相續。心體若不滅。無明
<lb n="0654b16"/>細相應常相續。故今總舉風水相依有波浪相而
<lb n="0654b17"/>為喻本。以顯心體不滅。無明麤細相有生滅也。</p>
<p id="pX45p0654b1719" type="inline" rend="margin-left:1em">此
<lb n="0654b18"/>示下。上順明。此反顯。風離海水。無波浪相。顯無明
<lb n="0654b19"/>依真而現生滅。故前文云。心與無明。不相捨離。</p>
<p id="pX45p0654b1919" type="inline" rend="margin-left:1em">論
<lb n="0654b20"/>若水等。次。別喻相滅體存二。先。喻相應心滅義。又
<lb n="0654b21"/>二。初。反顯。應補上三句。義甚明顯。謂猛風緣滅。浪
<lb n="0654b22"/>相隨滅。非海水滅。若水滅者。則微風相絕。細波無

<lb n="0654b23"/>所依止。</p>
<p id="pX45p0654b2304" type="inline" rend="margin-left:1em">疏中此示等者。謂若境界猛風滅時。三麤
<lb n="0654b24"/>染心浪相隨滅。而心體水不滅。若心體水亦令滅
<lb n="0654c01"/>者。則無明微風不能動。而三細波相。亦斷絕無依
<lb n="0654c02"/>矣。</p>
<p id="pX45p0654c0202" type="inline" rend="margin-left:1em">論以水二句。次。順明。</p>
<p id="pX45p0654c0210" type="inline" rend="margin-left:1em">疏中四。先。直釋。以境緣滅
<lb n="0654c03"/>時。相應心相雖滅。心體不滅。以不滅故。無明細相。
<lb n="0654c04"/>俱得相續。此如猛風滅。故麤浪滅。非水體滅。由是
<lb n="0654c05"/>微風動而有細波也。</p>
<p id="pX45p0654c0509" type="inline" rend="margin-left:1em">良以下。次。出意。以前云。因滅
<lb n="0654c06"/>故緣滅。非謂緣滅故因滅。意云。麤不該細。細尚得
<lb n="0654c07"/>存。況心體不亡。何疑斷絕。</p>
<p id="pX45p0654c0711" type="inline" rend="margin-left:1em">由是下。三。結成。斯則相
<lb n="0654c08"/>應心相。雖隨境滅。而無明細相不滅。</p>
<p id="pX45p0654c0815" type="inline" rend="margin-left:1em">此答下。四。指
<lb n="0654c09"/>答。上反顯文。似乎順其所疑。牒而縱之。此順明文。
<lb n="0654c10"/>正是釋其所疑以直示也。故於此結答。</p>
<p id="pX45p0654c1016" type="inline" rend="margin-left:1em">論唯風等。
<lb n="0654c11"/>後。喻不相應心滅義。</p>
<p id="pX45p0654c1109" type="inline" rend="margin-left:1em">疏中。先。消釋其文。無明等者。
<lb n="0654c12"/>此如微風滅故。細波滅也。非靜心等者。以水非動
<lb n="0654c13"/>性。故波滅而水不滅。心非動性。故染相滅而體性
<lb n="0654c14"/>不滅。如前文云。若風止滅。動相則滅。濕性不壞。</p>
<p id="pX45p0654c1419" type="inline" rend="margin-left:1em">此
<lb n="0654c15"/>答下。次。結指其答。</p>
<lb n="0654c16"/>
<p id="pX45p0654c1601" rend="margin-left:1em">△三合。</p>
<lb n="0654c17"/>
<p id="pX45p0654c1701">無明亦爾。依心體而動。</p>
<p id="pX45p0654c1710" type="inline">若心體滅者。則眾生斷絕。無
<lb n="0654c18"/>所依止。</p>
<p id="pX45p0654c1804" type="inline">以體不滅。心得相續。</p>
<p id="pX45p0654c1812" type="inline">唯癡滅故。心相隨滅。非
<lb n="0654c19"/>心智滅。</p>
<lb n="0654c20"/>
<p id="pX45p0654c2001" rend="margin-left:1em">【疏】合中次第合前二種心。如喻思之。</p>
<p id="pX45p0654c2015" type="inline" rend="margin-left:1em">唯癡下。上文
<lb n="0654c21"/>以對不覺。故名為覺。則一識有二義。今以對癡。故
<lb n="0654c22"/>名為智。則一心有體相。不覺癡相轉滅。成於始覺。
<lb n="0654c23"/>則本覺不滅。與始覺還源。無二無別也。</p>
<lb n="0654c24"/>
<p id="pX45p0654c2401" rend="margin-left:1em">【記】如喻思者。亦二。先。合通明相依體立。謂境界無
<lb n="0655a01"/>明風。依心體海水。而有麤細染心浪波之動相也。</p>
<lb n="0655a02"/>
<p id="pX45p0655a0201" rend="margin-left:1em">若下。次。合別說相滅體存。亦二。初。合相應心滅喻
<lb n="0655a03"/>義。先。反顯。亦補上三句云。境界緣滅故。相應心麤
<lb n="0655a04"/>相滅。非心體滅。若心體滅者。則無明因斷絕。而眾
<lb n="0655a05"/>生不相應心細相。無所依止。此如猛風滅時。令海
<lb n="0655a06"/>水亦滅者。則微風細波。絕無依矣。豈理也哉。</p>
<p id="pX45p0655a0618" type="inline" rend="margin-left:1em">眾生。
<lb n="0655a07"/>即業等相。如前云。眾生依心意意識轉故。又眾生
<lb n="0655a08"/>者。謂依業轉二相之眾生也
(克而論之。唯有業轉二相。以境界。即是現
<lb n="0655a09"/>相。今<anchor xml:id="begd1e27984"/>已<anchor xml:id="endd1e27984"/>滅故。而言三細者。葢通言也)
。斯則八地<anchor xml:id="begd1e27993"/>已<anchor xml:id="endd1e27993"/>上。皆依業轉。得名
<lb n="0655a10"/>眾生。今心體既滅。眾生無依。故云斷絕。</p>
<p id="pX45p0655a1016" type="inline" rend="margin-left:1em">以體下。次。
<lb n="0655a11"/>順明。謂以心體水不滅故。無明微風。細心波相。得
<lb n="0655a12"/>相續也。斯則麤染滅時。細染不滅。故八地菩薩。未
<lb n="0655a13"/>得成佛。此答釋初問相應心滅義也。</p>
<p id="pX45p0655a1315" type="inline" rend="margin-left:1em">唯癡下。二。合
<lb n="0655a14"/>不相應心滅喻。謂無明微風滅故。三細染心波相
<lb n="0655a15"/>隨滅。非真智心體海水亦滅。前云。若無明滅。相續
<lb n="0655a16"/>
(業相等)
則滅。智性不壞。是故佛地無明細染盡時。而
<lb n="0655a17"/>智體淳淨不毀失也。癡。即無明。合風動相。智。即覺
<lb n="0655a18"/>體。合水濕性。此答釋後問不相應心滅義也。</p>
<p id="pX45p0655a1818" type="inline" rend="margin-left:1em">疏中
<lb n="0655a19"/>上文等者。為配釋癡智二字也。上文。指生滅門初
<lb n="0655a20"/>文。上文中識之覺義。即今心之智體。上文中識之
<lb n="0655a21"/>不覺義。即今心之癡相。所以作此配釋者。前論生
<lb n="0655a22"/>起。故於一識明二義。一者覺。二者不覺。今約滅惑
<lb n="0655a23"/>還歸終處。須以二義會入一心。故云不覺癡相。轉
<lb n="0655a24"/>成覺智體也。</p>
<p id="pX45p0655a2406" type="inline" rend="margin-left:1em">成始覺者。同前究竟覺。智淨相。法出
<lb n="0655b01"/>離鏡等義。前則迷一心以成九相。今則滅九相以
<lb n="0655b02"/>歸一心。無不皆從法界流。無不皆歸此法界也。還
<lb n="0655b03"/>源無二者。經云。生滅既滅。寂滅現前。始本不二。唯
<lb n="0655b04"/>一心在也。</p>
<lb n="0655b05"/>
<p id="pX45p0655b0501" rend="margin-left:1em">【記】又喻合文。亦可如法中作通答釋。初七句。示相
<lb n="0655b06"/>依體立以顯義。後三句。明相滅體存以通妨。先。釋
<lb n="0655b07"/>答初問相應心滅義云。境界緣風。依心體海水而
<lb n="0655b08"/>有三麤識浪動相。若心體水滅者。則境緣猛風斷
<lb n="0655b09"/>絕。三麤眾生浪相無所依止。以心體水不滅。境界
<lb n="0655b10"/>猛風相應心浪相續。唯癡暗境緣猛風滅故。三麤
<lb n="0655b11"/>染心浪相隨滅。非智體心海水滅。</p>
<p id="pX45p0655b1114" type="inline" rend="margin-left:1em">次。釋答後問不
<lb n="0655b12"/>相應心滅義云。無明因風。依心體海水而有三細
<lb n="0655b13"/>染波動相。若心體水滅者。則無明因微風斷絕。三
<lb n="0655b14"/>細眾生波相無所依止。以心體水不滅。無明微風
<lb n="0655b15"/>不相應心波相得續。唯癡暗無明因風滅故。三細
<lb n="0655b16"/>染波動相隨滅。亦非智體心海水有滅也。</p>
<p id="pX45p0655b1617" type="inline" rend="margin-left:1em">疏專別
<lb n="0655b17"/>說者。與問處甚對故。為順文義深遠釋故。文中具
<lb n="0655b18"/>別義故。記又通解者。例法中疏意故。為欲易明淺
<lb n="0655b19"/>近釋故。文可作通答故。覽者任情去取。</p>
<lb n="0655b20"/>
<p id="pX45p0655b2001" rend="margin-left:1em">△二染淨相資。</p>
<lb n="0655b21"/>
<p id="pX45p0655b2101" rend="margin-left:1em">【疏】亦云染淨互熏相生不斷。即顯上總中能生一
<lb n="0655b22"/>切法義也。</p>
<lb n="0655b23"/>
<p id="pX45p0655b2301" rend="margin-left:1em">【記】相資者。資。取也。即藉賴之義。謂染法淨法。自不
<lb n="0655b24"/>能生。以互相取。假其勢力。以為藉賴之緣。方得生
<lb n="0655c01"/>故。又資者。助益義。謂互相資助。令生染淨故。以前
<lb n="0655c02"/>科但明染淨當位生滅之義。而未廣明染法淨法
<lb n="0655c03"/>生起行相。今即說之。意明染淨。互相資假。互相助
<lb n="0655c04"/>益。生一切法。如染助於淨淨假於染。則淨法隨流。
<lb n="0655c05"/>生諸染法。淨助於染。染假於淨。則染法反流。生諸
<lb n="0655c06"/>淨法。本雖相違。反成相順。染法淨法。遞互相假也。</p>
<lb n="0655c07"/>
<p id="pX45p0655c0701" rend="margin-left:1em">互熏者。互。更互。熏。擊發。亦即生義。謂遞互相生擊
<lb n="0655c08"/>發。令染淨不斷。相資互熏。名異義同爾。相生者。即
<lb n="0655c09"/>互熏也。不斷者。且各就一期所論。其實淨法即不
<lb n="0655c10"/>斷。染法即有斷。斷不斷義。如下所辨。能生等者。即
<lb n="0655c11"/>生滅門初云。此識有二種義。能攝一切法。生一切
<lb n="0655c12"/>法。前科<anchor xml:id="begd1e28135"/>已<anchor xml:id="endd1e28135"/>明攝義。即二覺之文。是也。今此正辨生
<lb n="0655c13"/>義。故說相資。問。何以先明攝義。後明生義耶。答。攝
<lb n="0655c14"/>義是正。故先說之。生義是彼攝義所因。故居其後。
<lb n="0655c15"/>所以立義分中。唯言能攝。不言能生
(一)
。或恐有疑
<lb n="0655c16"/>從無而生。生<anchor xml:id="begd1e28153"/>已<anchor xml:id="endd1e28153"/>方攝。今則意明阿賴耶識。未始不
<lb n="0655c17"/>生。未始不攝。攝之與生。竟無前後故
(二)
。或可攝義
<lb n="0655c18"/>非局前文。但齊此生滅一門。於中所有染淨。以二
<lb n="0655c19"/>覺之義攝之。無不盡矣
(三)
。</p>
<lb n="0655c20"/>
<p id="pX45p0655c2001" rend="margin-left:1em">△文有四。一舉數總標。二徵列別名。三染淨熏習。
<lb n="0655c21"/>四明盡不盡。</p>
<p id="pX45p0655c2106" type="inline" rend="margin-left:1em">一舉數總標。</p>
<lb n="0655c22"/>
<p id="pX45p0655c2201">復次有四種法熏習義故。染法淨法。起不斷絕。</p>
<lb n="0655c23"/>
<p id="pX45p0655c2301" rend="margin-left:1em">【疏】由此染淨相資。故得起不斷絕也。</p>
<lb n="0655c24"/>
<p id="pX45p0655c2401" rend="margin-left:1em">△二徵列別名。</p>
<lb n="0656a01"/>
<p id="pX45p0656a0101">云何為四。</p>
<p id="pX45p0656a0105" type="inline">一者。淨法。名為真如。二者。一切染因。名為
<lb n="0656a02"/>無明。三者。妄心。名為業識。四者。妄境界。所謂六塵。</p>
<lb n="0656a03"/>
<p id="pX45p0656a0301" rend="margin-left:1em">【疏】云何。徵也。一下。列也。此是生滅門中真如。以三
<lb n="0656a04"/>義故。故云淨法。一。約體。本來淨故。二。約體相。以內
<lb n="0656a05"/>熏故。令反染成始淨。故梁攝論云。能成立者。謂真
<lb n="0656a06"/>如十種功德。所成立者。謂十種新生正行也。三。約
<lb n="0656a07"/>用熏故。應機成淨緣。</p>
<p id="pX45p0656a0709" type="inline" rend="margin-left:1em">二染因者。六染及九相。皆因
<lb n="0656a08"/>無明而有。</p>
<p id="pX45p0656a0805" type="inline" rend="margin-left:1em">三妄心者。通事識及業識。今據其本。故
<lb n="0656a09"/>但言業識。</p>
<p id="pX45p0656a0905" type="inline" rend="margin-left:1em">四妄境者。事識所緣之境也。</p>
<p id="pX45p0656a0916" type="inline" rend="margin-left:1em">此三皆是
<lb n="0656a10"/>染法。由此染法。自性差別。仗託因緣。故具說三種。
<lb n="0656a11"/>淨法對染。雖成熏義。然其體用。竟未曾別。故<anchor xml:id="begd1e28236"/>但<anchor xml:id="endd1e28236"/>明
<lb n="0656a12"/>一種。</p>
<lb n="0656a13"/>
<p id="pX45p0656a1301" rend="margin-left:1em">【記】此是下。或問曰。前說真如。是泯相顯性門。不分
<lb n="0656a14"/>染淨。今文何故<anchor xml:id="begd1e28250"/>卻<anchor xml:id="endd1e28250"/>說真如為淨法耶。故此釋之。以
<lb n="0656a15"/>此真如。是生滅門中隨緣之義。有三義故。說名為
<lb n="0656a16"/>淨。非約前門不變義說。</p>
<p id="pX45p0656a1610" type="inline" rend="margin-left:1em">本淨者。性淨解脫。此通凡
<lb n="0656a17"/>聖。未曾染故。</p>
<p id="pX45p0656a1706" type="inline" rend="margin-left:1em">始淨者。離障解脫。此唯局聖。斷染方
<lb n="0656a18"/>淨故。此中雙言體相者。以有相則必有體。有體則
<lb n="0656a19"/>未必有相故。又相淨則必兼體淨。體淨則未必相
<lb n="0656a20"/>淨故。</p>
<p id="pX45p0656a2003" type="inline" rend="margin-left:1em">攝論下。引證。論云。所成立境。謂十波羅蜜。是
<lb n="0656a21"/>真如十種功德。能成十波羅蜜。釋曰。十種功德。即
<lb n="0656a22"/>十地所證十真如。謂徧行等。新生正行。即十地所
<lb n="0656a23"/>起十波羅蜜行。由真如中。有此十種功德。故能起
<lb n="0656a24"/>十種正行而隨順之。如下文云。以知法性體無慳
<lb n="0656b01"/>貪。順本性故。行布施波羅蜜。此則不同相宗<anchor xml:id="begd1e28289"/>卻<anchor xml:id="endd1e28289"/>以
<lb n="0656b02"/>真如功德為所成立。兼復證有能所熏義。</p>
<p id="pX45p0656b0217" type="inline" rend="margin-left:1em">淨緣者。
<lb n="0656b03"/>報應二身。能與眾生為淨緣故。</p>
<p id="pX45p0656b0313" type="inline" rend="margin-left:1em">今此三中。中即智
<lb n="0656b04"/>淨相。後即不思議業相。又於四鏡中。初是前二鏡。
<lb n="0656b05"/>次即第三鏡。後則第四鏡。又前二是自體相熏習。
<lb n="0656b06"/>後一是用熏習。亦名內外因緣熏也。</p>
<p id="pX45p0656b0615" type="inline" rend="margin-left:1em">六染等者。前
<lb n="0656b07"/>云。當知無明。能生一切染法。以一切染法。皆是不
<lb n="0656b08"/>覺相故。</p>
<p id="pX45p0656b0804" type="inline" rend="margin-left:1em">通事識者。即智相以資熏枝末無明。令念
<lb n="0656b09"/>相續。起於我執。造業受報故。業識能資熏根本無
<lb n="0656b10"/>明。令起轉現故。</p>
<p id="pX45p0656b1007" type="inline" rend="margin-left:1em">今據等者。明舉細攝麤也。</p>
<p id="pX45p0656b1017" type="inline" rend="margin-left:1em">但舉業
<lb n="0656b11"/>識之細。自攝事識之麤。</p>
<p id="pX45p0656b1110" type="inline" rend="margin-left:1em">事識所緣者。以此六塵。能
<lb n="0656b12"/>熏動心海。起諸識浪。增長念取。生諸過故。</p>
<p id="pX45p0656b1217" type="inline" rend="margin-left:1em">此三下。
<lb n="0656b13"/>或問曰。此四義中。何故染具說三。淨唯說一耶。故
<lb n="0656b14"/>今釋之。以染法本性自差別故。仗因託緣方得生
<lb n="0656b15"/>故。須說三義。淨法一味。雖分體用。用還同體。無別
<lb n="0656b16"/>異故。故說一種。仗託因緣者。於此三中。無明是因。
<lb n="0656b17"/>妄境是緣。妄心是因緣所起。本識事識。各有因緣。
<lb n="0656b18"/>如前廣辨
(本識以不思議熏為因。不思議變為緣。事識以無始妄想為因。取種種塵為緣)
。
<lb n="0656b19"/>體用無別者。但內熏為體。外熏為用。用合體時。非
<lb n="0656b20"/>別外來。融同一味故。眾生心內之如來。還化如來
<lb n="0656b21"/>自<anchor xml:id="begd1e28356"/>己<anchor xml:id="endd1e28356"/>心中之眾生也。</p>
<lb n="0656b22"/>
<p id="pX45p0656b2201" rend="margin-left:1em">△三染淨熏習。</p>
<lb n="0656b23"/>
<p id="pX45p0656b2301" rend="margin-left:1em">【疏】廣釋染淨。互相熏習之義也。</p>
<lb n="0656b24"/>
<p id="pX45p0656b2401" rend="margin-left:1em">△中又二。初總。二別。</p>
<p id="pX45p0656b2409" type="inline" rend="margin-left:1em">初總
(二)
。先喻。次合。</p>
<p id="pX45p0656b2416" type="inline" rend="margin-left:1em">先喻。</p>
<lb n="0656c01"/>
<p id="pX45p0656c0101">熏習義者。</p>
<p id="pX45p0656c0105" type="inline">如世間衣服。實無於香。若人以香而熏習
<lb n="0656c02"/>故。則有香氣。</p>
<lb n="0656c03"/>
<p id="pX45p0656c0301" rend="margin-left:1em">【記】初句。牒法。</p>
<p id="pX45p0656c0306" type="inline" rend="margin-left:1em">如下。舉喻。</p>
<p id="pX45p0656c0310" type="inline" rend="margin-left:1em">若望法合。則有二說。衣喻
<lb n="0656c04"/>淨法。服喻染法。香喻熏習。有可意香。不可意香。一
<lb n="0656c05"/>者。衣本無不可意香。但以服上不可意香而熏衣
<lb n="0656c06"/>故。衣有不可意香。喻淨本無染。熏之有染。二者。服
<lb n="0656c07"/>本無可意香。但以衣上有可意香而熏服故。服亦
<lb n="0656c08"/>有可意香。喻染本無淨。熏之有淨。</p>
<lb n="0656c09"/>
<p id="pX45p0656c0901" rend="margin-left:1em">△次合。</p>
<lb n="0656c10"/>
<p id="pX45p0656c1001">此亦如是。</p>
<p id="pX45p0656c1005" type="inline">真如淨法。實無於染。但以無明而熏習故。
<lb n="0656c11"/>則有染相。</p>
<p id="pX45p0656c1105" type="inline">無明染法。實無淨業。但以真如而熏習故。
<lb n="0656c12"/>則有淨用。</p>
<lb n="0656c13"/>
<p id="pX45p0656c1301" rend="margin-left:1em">【疏】合有二。一。真如下。染熏淨也。顯真無相隨熏現
<lb n="0656c14"/>相。又顯妄法無體。故<anchor xml:id="begd1e28437"/>但<anchor xml:id="endd1e28437"/>云相。又當相自無反流之
<lb n="0656c15"/>用。故云相不云用也。此約隨流生滅門說。此釋經
<lb n="0656c16"/>中如來藏為惡習所熏等。</p>
<p id="pX45p0656c1611" type="inline" rend="margin-left:1em">二。無明下。淨熏染也。此
<lb n="0656c17"/>是生滅門中本覺真如。故有熏義。真如門中。則無
<lb n="0656c18"/>此義。由此本覺。內熏不覺。令成猒求。反流順真。故
<lb n="0656c19"/>云用也。此釋經中由有如來藏故。能猒生死苦。樂
<lb n="0656c20"/>求涅槃也。涅槃經云。闡提之人。未來佛性力故。還
<lb n="0656c21"/>生善根。彼言佛性力者。即此本覺內熏之力耳。良
<lb n="0656c22"/>以一識含此二義。更互相熏。徧生染淨故也。此中
<lb n="0656c23"/>佛者是覺。性者是本。故名佛性為本覺也。</p>
<lb n="0656c24"/>
<p id="pX45p0656c2401" rend="margin-left:1em">【記】論初句。總合。</p>
<p id="pX45p0656c2407" type="inline" rend="margin-left:1em">真下。別配。</p>
<p id="pX45p0656c2411" type="inline" rend="margin-left:1em">染熏淨者。合服上不可
<lb n="0657a01"/>意香熏之。令衣成染穢氣喻也。</p>
<p id="pX45p0657a0113" type="inline" rend="margin-left:1em">顯真下。約真釋相
<lb n="0657a02"/>字。</p>
<p id="pX45p0657a0202" type="inline" rend="margin-left:1em">現相者。即九相。然前說九相是不覺相者。以約
<lb n="0657a03"/>親生義說故。今此說為真如相者。就根本說故。是
<lb n="0657a04"/>則兼彼無明不覺。亦是真如相。如前云。如是無漏
<lb n="0657a05"/>無明種種業幻。皆同真如性相也。</p>
<p id="pX45p0657a0514" type="inline" rend="margin-left:1em">又顯下。約妄解
<lb n="0657a06"/>相字。有二義。</p>
<p id="pX45p0657a0606" type="inline" rend="margin-left:1em">先難云。此染何不稱體而云相耶。故
<lb n="0657a07"/>今釋云。以妄有差別。可覧可別。而無自體。故但云
<lb n="0657a08"/>相。</p>
<p id="pX45p0657a0802" type="inline" rend="margin-left:1em">又當下。次難云。淨何稱用。染何稱相耶。故又釋
<lb n="0657a09"/>云。以當染法相時。自不能反染歸淨。用義亦無。然
<lb n="0657a10"/>非無染用。今就反流。名為無用。是故但稱相也。葢
<lb n="0657a11"/>此染淨二法。各不無相用。且迷真執妄。起惑造業。
<lb n="0657a12"/>豈非染用。智淨相。法出離鏡。大智慧光明義等。豈
<lb n="0657a13"/>非淨相。今此文中。意在影略。故各舉一義。疏之所
<lb n="0657a14"/>釋。且一往耳。</p>
<p id="pX45p0657a1406" type="inline" rend="margin-left:1em">此約下。顯意。可知。</p>
<p id="pX45p0657a1413" type="inline" rend="margin-left:1em">經中等者。即楞伽
<lb n="0657a15"/>經。如前略辨。然準他宗。於能所熏中。皆揀真如。以
<lb n="0657a16"/>是堅密。及不生滅。今此實教。約不思議熏變。故有
<lb n="0657a17"/>斯義。</p>
<p id="pX45p0657a1703" type="inline" rend="margin-left:1em">淨熏染者。合衣上有可意香熏之。令服成淨
<lb n="0657a18"/>妙氣喻也。</p>
<p id="pX45p0657a1805" type="inline" rend="margin-left:1em">此是等者。以生滅是攬理成事門。染淨
<lb n="0657a19"/>相存。故有熏習之義。若真如是泯相顯性門。則鎔
<lb n="0657a20"/>融生滅。為一真體。無所敵對。故無熏義。</p>
<p id="pX45p0657a2016" type="inline" rend="margin-left:1em">由此等者。
<lb n="0657a21"/>若順流違真如時。即是染用。今以本覺熏習。使反
<lb n="0657a22"/>流順真。乃名淨用。其猶逆叛之徒。既<anchor xml:id="begd1e28546"/>已<anchor xml:id="endd1e28546"/>降伏。乃奉
<lb n="0657a23"/>赤心於主也。昔則背之為逆黨。今則順之為忠臣。</p>
<lb n="0657a24"/>
<p id="pX45p0657a2401" rend="margin-left:1em">此釋下。即勝鬘經。<anchor xml:id="begd1e28558"/>已<anchor xml:id="endd1e28558"/>如前引。意云。所以能生猒求
<lb n="0657b01"/>者。葢真如之熏力也。狂冠歸順者。乃明主之神化
<lb n="0657b02"/>也。</p>
<p id="pX45p0657b0202" type="inline" rend="margin-left:1em">涅槃下。引證。</p>
<p id="pX45p0657b0207" type="inline" rend="margin-left:1em">彼言下。會彼同此。</p>
<p id="pX45p0657b0214" type="inline" rend="margin-left:1em">良以下。結歸今
<lb n="0657b03"/>意。二義。覺。不覺也。覺義。即今真如。不覺。即今無明。
<lb n="0657b04"/>無明具含妄心妄境。</p>
<p id="pX45p0657b0409" type="inline" rend="margin-left:1em">此中等者。覺之與佛。<anchor xml:id="begd1e28585"/>但<anchor xml:id="endd1e28585"/>唐梵
<lb n="0657b05"/>異音。本對於末。性對於相。性相本末文異義同。</p>
<lb n="0657b06"/>
<p id="pX45p0657b0601" rend="margin-left:1em">△二別
(二)
。先染。後淨。</p>
<p id="pX45p0657b0609" type="inline" rend="margin-left:1em">先染。</p>
<lb n="0657b07"/>
<p id="pX45p0657b0701" rend="margin-left:1em">【記】別中先明染熏者。據理合然也。以先成染法。方
<lb n="0657b08"/>反染成淨。未有先淨。後成染法。若先說淨後說染
<lb n="0657b09"/>者。便有妄起無窮之過。亦有悟後更迷之失。故先
<lb n="0657b10"/>說染也。</p>
<lb n="0657b11"/>
<p id="pX45p0657b1101" rend="margin-left:1em">△於中二。初問。二答。</p>
<p id="pX45p0657b1109" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0657b12"/>
<p id="pX45p0657b1201">云何熏習。起染法不斷。</p>
<lb n="0657b13"/>
<p id="pX45p0657b1301" rend="margin-left:1em">【疏】汎論熏習。各二種。一。習熏。謂熏心體成染淨等。
<lb n="0657b14"/>二。資熏。謂現行心境。及諸惑相資等。</p>
<lb n="0657b15"/>
<p id="pX45p0657b1501" rend="margin-left:1em">【記】各二者。染淨皆有故。</p>
<p id="pX45p0657b1510" type="inline" rend="margin-left:1em">習熏者。自內順起。後念續
<lb n="0657b16"/>於前念也。</p>
<p id="pX45p0657b1605" type="inline" rend="margin-left:1em">心體者。此通染淨。染熏則熏真心體。淨
<lb n="0657b17"/>熏則熏無明體。</p>
<p id="pX45p0657b1707" type="inline" rend="margin-left:1em">資熏者。從外反擊。前念引起後念
<lb n="0657b18"/>也。如次文說。無明熏真如。起於妄心。即是習熏。妄
<lb n="0657b19"/>心<anchor xml:id="begd1e28649"/>卻<anchor xml:id="endd1e28649"/>反熏無明。令增迷倒。起轉現等。即是資熏。餘
<lb n="0657b20"/>皆例此。</p>
<p id="pX45p0657b2004" type="inline" rend="margin-left:1em">心。即業識。境。即現相。諸惑。即見愛等。</p>
<lb n="0657b21"/>
<p id="pX45p0657b2101" rend="margin-left:1em">△二答
(二)
。初略。二廣。</p>
<p id="pX45p0657b2109" type="inline" rend="margin-left:1em">初略。</p>
<lb n="0657b22"/>
<p id="pX45p0657b2201">所謂以依真如法故。有於無明。</p>
<p id="pX45p0657b2213" type="inline">以有無明染法因故。
<lb n="0657b23"/>即熏習真如。以熏習故。則有妄心。</p>
<p id="pX45p0657b2314" type="inline">以有妄心。即熏習
<lb n="0657b24"/>無明。不了真如法故。不覺念起。現妄境界。</p>
<p id="pX45p0657b2417" type="inline">以有妄境
<lb n="0657c01"/>界染法緣故。即熏習妄心。令其念著。造種種業。受於
<lb n="0657c02"/>一切身心等苦。</p>
<lb n="0657c03"/>
<p id="pX45p0657c0301" rend="margin-left:1em">【疏】依真如者。舉能熏所熏之法體也。亦可此中<anchor xml:id="begd1e28696"/>但<anchor xml:id="endd1e28696"/>
<lb n="0657c04"/>舉能熏無明。然必依真如。故約本舉也。</p>
<p id="pX45p0657c0416" type="inline" rend="margin-left:1em">以有無明
<lb n="0657c05"/>下。根本無明熏習義也。有妄心者。依無明熏動真
<lb n="0657c06"/>如。有業識心也。</p>
<p id="pX45p0657c0607" type="inline" rend="margin-left:1em">以有妄心下。以此妄心。還資熏無
<lb n="0657c07"/>明。增其不了。令其轉成轉識及現識也。</p>
<p id="pX45p0657c0716" type="inline" rend="margin-left:1em">以有妄境
<lb n="0657c08"/>下。以此境界。還熏動心海。起諸識浪。緣念彼境。即
<lb n="0657c09"/>起事識也。上六麤中。初二名念。中二名著。後二名
<lb n="0657c10"/>同此業苦也。謂依惑造業。依業受報。</p>
<lb n="0657c11"/>
<p id="pX45p0657c1101" rend="margin-left:1em">【記】論所謂下。先。總舉法體。能所熏體者。就此門中。
<lb n="0657c12"/>即無明是能熏。真如是所熏。若在後門。即真如為
<lb n="0657c13"/>能。無明為所。</p>
<p id="pX45p0657c1306" type="inline" rend="margin-left:1em">亦可下。別義。以無明本無自體。單說
<lb n="0657c14"/>不得。凡欲舉之。必須帶所依真體。真體。</p>
<p id="pX45p0657c1416" type="inline" rend="margin-left:1em">即無明本
<lb n="0657c15"/>起之處。如欲說波。必須兼水也。雖復雙舉。意取無
<lb n="0657c16"/>明。或者。意顯無明。非實有體。依他起故。本來即空。
<lb n="0657c17"/>又或意顯染淨互熏之所以也。若本抗行。則不可
<lb n="0657c18"/>熏故。如相宗說無明真如。敵體有異。是故真如。堅
<lb n="0657c19"/>如玉石。不能受熏也。論以有下。次。別明熏義三。初。
<lb n="0657c20"/>無明熏真如。根本無明者。以附真之者。故非枝末。
<lb n="0657c21"/>本業經云。迷第一義諦起者。名生得惑。即此無明
<lb n="0657c22"/>也。熏習者。若對下資熏。合云熏習。論以熏下。明是
<lb n="0657c23"/>無明熏習之功。真如雖是淨法。被無明染法熏故。
<lb n="0657c24"/>而起妄心。如楞伽云。不思議熏變。是現識因等。</p>
<p id="pX45p0657c2419" type="inline" rend="margin-left:1em">論
<lb n="0658a01"/>以有下。二。妄心熏無明。</p>
<p id="pX45p0658a0110" type="inline" rend="margin-left:1em">不了下。亦妄心熏習之功。
<lb n="0658a02"/>不了等。即迷真義。不覺等。是起妄義。以不了真如
<lb n="0658a03"/>無相。而妄現其相。如人好眼。為熱氣所逼。遂成翳
<lb n="0658a04"/>眼。以有翳所覆故。依此翳眼。便見空華。故云現妄
<lb n="0658a05"/>境界。</p>
<p id="pX45p0658a0503" type="inline" rend="margin-left:1em">疏以此下。以是反擊。故云資熏。</p>
<p id="pX45p0658a0515" type="inline" rend="margin-left:1em">增不了者。無
<lb n="0658a06"/>明<anchor xml:id="begd1e28780"/>已<anchor xml:id="endd1e28780"/>是不了。又為妄心所助。更加不了。如賊遇惡
<lb n="0658a07"/>人。盜心轉甚。遂成盜事。</p>
<p id="pX45p0658a0710" type="inline" rend="margin-left:1em">成轉識者。念起故。及現識
<lb n="0658a08"/>者。現境故。</p>
<p id="pX45p0658a0805" type="inline" rend="margin-left:1em">論以有下。三。境界熏妄心。</p>
<p id="pX45p0658a0815" type="inline" rend="margin-left:1em">令其下。是妄
<lb n="0658a09"/>境熏習之功。由外境熏故。令內心起念分別。相續。
<lb n="0658a10"/>執著。計名。造善惡等業。受三界等報。三界無安。故
<lb n="0658a11"/>名苦也。如惡人為財物等所牽引故。恣行盜竊。致
<lb n="0658a12"/>令彰顯。受於囹圄刑戮之患。</p>
<p id="pX45p0658a1212" type="inline" rend="margin-left:1em">疏以此下。識浪。智識
<lb n="0658a13"/>等。</p>
<p id="pX45p0658a1302" type="inline" rend="margin-left:1em">後二同者。以此望彼。俱名業苦故。</p>
<p id="pX45p0658a1315" type="inline" rend="margin-left:1em">依惑下。總釋
<lb n="0658a14"/>上相同之義。</p>
<p id="pX45p0658a1406" type="inline" rend="margin-left:1em">上之三重。鈎鎖相續。謂無明熏真如。
<lb n="0658a15"/>起妄心。妄心熏無明。現境界。境界熏妄心。起念著
<lb n="0658a16"/>業報。此則染緣事足。九相之極。故止於斯也。</p>
<lb n="0658a17"/>
<p id="pX45p0658a1701" rend="margin-left:1em">△二廣。</p>
<lb n="0658a18"/>
<p id="pX45p0658a1801" rend="margin-left:1em">【疏】即明前三種。從後向前次第說也。</p>
<lb n="0658a19"/>
<p id="pX45p0658a1901" rend="margin-left:1em">【記】上順明。此逆釋者。取其文勢相躡。故逆次前三。
<lb n="0658a20"/>是乃自本之末以略標。從末向本以廣釋也。</p>
<lb n="0658a21"/>
<p id="pX45p0658a2101" rend="margin-left:1em">△文三。初明境界熏妄心。二明妄心熏無明。三明
<lb n="0658a22"/>無明熏真如。</p>
<p id="pX45p0658a2206" type="inline" rend="margin-left:1em">初明境界熏妄心。</p>
<lb n="0658a23"/>
<p id="pX45p0658a2301">此妄境界熏習義。則有二種。云何為二。</p>
<p id="pX45p0658a2316" type="inline">一者。增長念
<lb n="0658a24"/>熏習。二者。增長取熏習。</p>
<lb n="0658b01"/>
<p id="pX45p0658b0101" rend="margin-left:1em">【疏】念者。由境界力。增長事識中智相。相續相。法執
<lb n="0658b02"/>分別念也。</p>
<p id="pX45p0658b0205" type="inline" rend="margin-left:1em">取者。增長事識中執取相。計名字相。人
<lb n="0658b03"/>我見愛煩惱也。</p>
<lb n="0658b04"/>
<p id="pX45p0658b0401" rend="margin-left:1em">【記】論初二句。標。云何句。徵。一者下。釋。下二節。例知。</p>
<lb n="0658b05"/>
<p id="pX45p0658b0501" rend="margin-left:1em">增長念熏者。即是由熏習故。令念增長。餘亦倣此。</p>
<lb n="0658b06"/>
<p id="pX45p0658b0601" rend="margin-left:1em">疏由境等者。由外境有違順等相熏故。牽起內心
<lb n="0658b07"/>愛惡等念。名為智相。猶像之有妍<g ref="CB15354"/>者。葢質之好
<lb n="0658b08"/>惡也。以境不斷故。念亦不斷。名相續相。如響之不
<lb n="0658b09"/>斷絕者。葢聲之相續也。</p>
<p id="pX45p0658b0910" type="inline" rend="margin-left:1em">法執分別者。非謂對俱生
<lb n="0658b10"/>以言分別。但通指智及相續。俱名分別。分別。即念
<lb n="0658b11"/>也。以此二相。分別染淨。念念不斷。故此是分別心
<lb n="0658b12"/>念。非分別惑也。若以二惑配對。智是法執俱生惑。
<lb n="0658b13"/>相續是法執分別惑故。</p>
<p id="pX45p0658b1310" type="inline" rend="margin-left:1em">人我見愛者。執取。是我執
<lb n="0658b14"/>俱生惑。愛煩惱也。計名。是我執分別惑。見煩惱
<lb n="0658b15"/>也。</p>
<lb n="0658b16"/>
<p id="pX45p0658b1601" rend="margin-left:1em">△二明妄心熏無明。</p>
<lb n="0658b17"/>
<p id="pX45p0658b1701">妄心熏習義。有二種。云何為二。</p>
<p id="pX45p0658b1713" type="inline">一者。業識根本熏習。
<lb n="0658b18"/>能受阿羅漢。辟支佛。一切菩薩。生滅苦故。二者。增長
<lb n="0658b19"/>分別事識熏習。能受凡夫業繫苦故。</p>
<lb n="0658b20"/>
<p id="pX45p0658b2001" rend="margin-left:1em">【疏】一者。以此業識。能資熏住地無明。迷於無相。能
<lb n="0658b21"/>起轉相現相等相續。令彼三乘人。雖出三界。離事
<lb n="0658b22"/>識分段麤苦。猶受棃耶變易行苦。然此細苦。無始
<lb n="0658b23"/>來有。<anchor xml:id="begd1e28938"/>但<anchor xml:id="endd1e28938"/>為揀細異麤。故約<anchor xml:id="begd1e28945"/>已<anchor xml:id="endd1e28945"/>離麤苦時相顯處說。</p>
<lb n="0658b24"/>
<p id="pX45p0658b2401" rend="margin-left:1em">二者。以事識能資熏起時無明。起見愛麤惑。發動
<lb n="0658c01"/>身口。造種種業。受凡夫分段苦故。</p>
<lb n="0658c02"/>
<p id="pX45p0658c0201" rend="margin-left:1em">【記】論能受者。合是能令阿羅漢等。受生死苦。文字
<lb n="0658c03"/>語倒。</p>
<p id="pX45p0658c0303" type="inline" rend="margin-left:1em">阿羅漢。此云無賊。賊即我執煩惱。此惑無故。
<lb n="0658c04"/>辟支佛。此云緣覺。覺緣離而即真故。</p>
<p id="pX45p0658c0415" type="inline" rend="margin-left:1em">疏迷於無相
<lb n="0658c05"/>者。以此業識。反資無明。增其不了。於無相理。妄生
<lb n="0658c06"/>有相。遂成轉現。兼彼能熏。共成棃耶。</p>
<p id="pX45p0658c0615" type="inline" rend="margin-left:1em">離事識等者。
<lb n="0658c07"/>然有全分不同。若地前菩薩。及二乘人。但離事識
<lb n="0658c08"/>中我執麤分。初地方離法執細中一分。二地至七
<lb n="0658c09"/>地。則全離事識麤細二分。若分段苦。但約麤除。即
<lb n="0658c10"/>得遠離。以無惑業。即不受生。故無生老等八苦。</p>
<p id="pX45p0658c1019" type="inline" rend="margin-left:1em">變
<lb n="0658c11"/>易行苦者。三細生滅。念念遷流故。上論云。動則有
<lb n="0658c12"/>苦。果不離因。</p>
<p id="pX45p0658c1206" type="inline" rend="margin-left:1em">然此下。出三乘人受變易所以。然此
<lb n="0658c13"/>棃耶細苦。九類同有。今獨說三乘人偏受者。以約
<lb n="0658c14"/>離麤苦故。細苦方現處說。是則一切凡夫。二苦皆
<lb n="0658c15"/>有。三乘賢聖。有細無麤。凡夫雖有細苦。以為麤苦
<lb n="0658c16"/>所葢。都未覺知。由此不說。聖人<anchor xml:id="begd1e29008"/>已<anchor xml:id="endd1e29008"/>離麤苦。方乃覺
<lb n="0658c17"/>知。今就覺知義邊。故說三乘所有。如人重病。不知
<lb n="0658c18"/>餘物所侵。病愈之時。方覺微痛。然回心菩薩。十信
<lb n="0658c19"/>
<anchor xml:id="begd1e29019"/>已<anchor xml:id="endd1e29019"/>來。即受變易。若直往菩薩。約終教說。在地前時。
<lb n="0658c20"/>即受變易。始教即初地<anchor xml:id="begd1e29028"/>已<anchor xml:id="endd1e29028"/>去。方受變易。智增初地。
<lb n="0658c21"/>悲增八地。悲智平等。四五六地。若二乘未回心者。
<lb n="0658c22"/>滅苦依後。法爾便受變易身也。</p>
<p id="pX45p0658c2213" type="inline" rend="margin-left:1em">以事識等者。前則
<lb n="0658c23"/>業識熏根本住地無明。令起轉現。共成棃耶。使三
<lb n="0658c24"/>乘聖人。受變易細苦。此則智識熏枝末現行無明。
<lb n="0659a01"/>令起念相續。執取計名。造業受報。共成事識。使六
<lb n="0659a02"/>道眾生。受分段麤苦也。</p>
<lb n="0659a03"/>
<p id="pX45p0659a0301" rend="margin-left:1em">△三明無明熏真如。</p>
<lb n="0659a04"/>
<p id="pX45p0659a0401">無明熏習義。有二種。云何為二。</p>
<p id="pX45p0659a0413" type="inline">一者。根本熏習。以能
<lb n="0659a05"/>成就業識義故。二者。所起見愛熏習。以能成就分別
<lb n="0659a06"/>事識義故。</p>
<lb n="0659a07"/>
<p id="pX45p0659a0701" rend="margin-left:1em">【疏】一者。謂根本不覺。熏動真如。成業等諸識。<anchor xml:id="begd1e29074"/>但<anchor xml:id="endd1e29074"/>今
<lb n="0659a08"/>舉初。故云業識。</p>
<p id="pX45p0659a0807" type="inline" rend="margin-left:1em">二者。謂枝末不覺。熏習心體。成分
<lb n="0659a09"/>別事識。上文云。此識依見愛煩惱增長義故。但末
<lb n="0659a10"/>從本生。故云所起也。</p>
<lb n="0659a11"/>
<p id="pX45p0659a1101" rend="margin-left:1em">【記】根本等者。即前依不覺。生三種相也。論不備舉。
<lb n="0659a12"/>故但標一。亦可無明熏真。但成業識。業識熏無明。
<lb n="0659a13"/>方起轉現。故但標一也。</p>
<p id="pX45p0659a1310" type="inline" rend="margin-left:1em">枝末等者。然今事識。親從
<lb n="0659a14"/>境起。境界不亡者。葢緣枝末無明。念念熏習真如
<lb n="0659a15"/>之力。如何熏習。<anchor xml:id="begd1e29104"/>但<anchor xml:id="endd1e29104"/>是於境。不了虗無。定執有實。名
<lb n="0659a16"/>為熏習。以定執故。起後諸相也。此則取迷前者為
<lb n="0659a17"/>能成。能成。即枝末不覺。後起者為所成。所成。即六
<lb n="0659a18"/>麤事識。如前所說睡夢之事。心境<anchor xml:id="begd1e29119"/>已<anchor xml:id="endd1e29119"/>具。於中取著。
<lb n="0659a19"/>不了是夢。如能成之無明。分別前境。如所成之事
<lb n="0659a20"/>識。然不了妄。即是熏真。互相成也。</p>
<p id="pX45p0659a2014" type="inline" rend="margin-left:1em">引文。可知。</p>
<p id="pX45p0659a2018" type="inline" rend="margin-left:1em">
<anchor xml:id="begd1e29132"/>但<anchor xml:id="endd1e29132"/>末
<lb n="0659a21"/>下。釋上所起之言。謂根本無明。是能起故。對上根
<lb n="0659a22"/>本。以彰枝末也。</p>
<lb n="0659a23"/>
<p id="pX45p0659a2301" rend="margin-left:1em">△後淨
(二)
。初問。二答。</p>
<p id="pX45p0659a2309" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0659a24"/>
<p id="pX45p0659a2401">云何熏習。起淨法不斷。</p>
<lb n="0659b01"/>
<p id="pX45p0659b0101" rend="margin-left:1em">【記】真如熏無明。起妄心欣厭。習熏也。妄心熏真如。
<lb n="0659b02"/>離苦得涅槃。資熏也。</p>
<lb n="0659b03"/>
<p id="pX45p0659b0301" rend="margin-left:1em">二答
(二)
。初略。二廣。</p>
<p id="pX45p0659b0308" type="inline" rend="margin-left:1em">初略
(二)
。初正明熏習。二辨其
<lb n="0659b04"/>功能。</p>
<p id="pX45p0659b0403" type="inline" rend="margin-left:1em">初正明熏習。</p>
<lb n="0659b05"/>
<p id="pX45p0659b0501">所謂以有真如法故。能熏習無明。以熏習因緣力故。
<lb n="0659b06"/>則令妄心。厭生死苦。樂求涅槃。</p>
<p id="pX45p0659b0613" type="inline">以此妄心。有厭求因
<lb n="0659b07"/>緣故。即熏習真如。</p>
<lb n="0659b08"/>
<p id="pX45p0659b0801" rend="margin-left:1em">【疏】所下。先明真如內熏無明。令成淨業。</p>
<p id="pX45p0659b0816" type="inline" rend="margin-left:1em">以此下。後
<lb n="0659b09"/>即此淨用。反熏真如。增其勢力。</p>
<p id="pX45p0659b0913" type="inline" rend="margin-left:1em">前即本熏。後即新
<lb n="0659b10"/>熏也。</p>
<lb n="0659b11"/>
<p id="pX45p0659b1101" rend="margin-left:1em">【記】論所謂等者。真如熏無明也。真如為能熏。無明
<lb n="0659b12"/>為所熏。真如當體真實。無始本有。不假他因。故不
<lb n="0659b13"/>同前。准舉所依也。</p>
<p id="pX45p0659b1308" type="inline" rend="margin-left:1em">以熏習下。明真熏之功。無明雖
<lb n="0659b14"/>是隨流染法。被真如淨法所熏。便能反順真如。起
<lb n="0659b15"/>茲欣厭。知昔日所愛者是苦。故厭之。所背者有樂。
<lb n="0659b16"/>故欣之。如前惡人。<anchor xml:id="begd1e29223"/>卻<anchor xml:id="endd1e29223"/>被善者勉諭。後行君子之行。</p>
<lb n="0659b17"/>
<p id="pX45p0659b1701" rend="margin-left:1em">疏淨業者。即指妄心欣厭業也。</p>
<p id="pX45p0659b1713" type="inline" rend="margin-left:1em">論以此等者。妄心
<lb n="0659b18"/>熏真如也。妄心為能熏。真如為所熏。</p>
<p id="pX45p0659b1815" type="inline" rend="margin-left:1em">疏反熏者。妄
<lb n="0659b19"/>心本是隨流之法。今<anchor xml:id="begd1e29242"/>卻<anchor xml:id="endd1e29242"/>反有益真之力也。又是資
<lb n="0659b20"/>熏。反從外擊故。</p>
<p id="pX45p0659b2007" type="inline" rend="margin-left:1em">增勢力者。真如本自有力。能熏妄
<lb n="0659b21"/>心。起此厭求。今復被此淨用資助。更增其力。成始
<lb n="0659b22"/>覺智。如惡人既反為善。故於善人。每有諮詢。或加
<lb n="0659b23"/>之諫諍。由是善者。或因問而增解。或因諍而除非。
<lb n="0659b24"/>深練仁行。愈修德業也。</p>
<p id="pX45p0659b2410" type="inline" rend="margin-left:1em">本。即習熏。新。即資熏也。</p>
<lb n="0659c01"/>
<p id="pX45p0659c0101" rend="margin-left:1em">△二辨其功能。</p>
<lb n="0659c02"/>
<p id="pX45p0659c0201" rend="margin-left:1em">【記】功能者。由前內外熏力。遂成信解行證。以至極
<lb n="0659c03"/>果也。</p>
<lb n="0659c04"/>
<p id="pX45p0659c0401" rend="margin-left:1em">△文二。初因。二果。</p>
<p id="pX45p0659c0408" type="inline" rend="margin-left:1em">初因。</p>
<lb n="0659c05"/>
<p id="pX45p0659c0501">自信<anchor xml:id="begd1e29286"/>己<anchor xml:id="endd1e29286"/>性。知心妄動。無前境界。修遠離法。</p>
<p id="pX45p0659c0517" type="inline">以如實知
<lb n="0659c06"/>無前境界故。種種方便。起隨順行。不取不念。乃至久
<lb n="0659c07"/>遠熏習力故。</p>
<lb n="0659c08"/>
<p id="pX45p0659c0801" rend="margin-left:1em">【疏】自信者。十信位中信也。</p>
<p id="pX45p0659c0811" type="inline" rend="margin-left:1em">知心下。即三賢位中修。
<lb n="0659c09"/>知心無境者。解也。修遠離法者。依解成行。謂尋伺
<lb n="0659c10"/>等觀。唯識無塵等行也。</p>
<p id="pX45p0659c1010" type="inline" rend="margin-left:1em">如實知者。初地見道。證唯
<lb n="0659c11"/>識理。異前比觀。故云如實也。</p>
<p id="pX45p0659c1112" type="inline" rend="margin-left:1em">種種下。明十地修道
<lb n="0659c12"/>位中。廣修萬行。以顯真如。云隨順也。</p>
<p id="pX45p0659c1215" type="inline" rend="margin-left:1em">不取。所取無
<lb n="0659c13"/>相。不念。能念不生。久遠者。三祇熏故。</p>
<lb n="0659c14"/>
<p id="pX45p0659c1401" rend="margin-left:1em">【記】自下。初。地前行。信<anchor xml:id="begd1e29325"/>己<anchor xml:id="endd1e29325"/>性者。知真本有也。此即圓
<lb n="0659c15"/>覺信之真正。實教初心。合爾如是。</p>
<p id="pX45p0659c1514" type="inline" rend="margin-left:1em">十信中信者。入
<lb n="0659c16"/>道初心。先信根本。非同權門。但信三寶及戒。故下
<lb n="0659c17"/>文云。一者。信根本。所謂樂念真如法故。以信是萬
<lb n="0659c18"/>行初首。故須言信。又以真如。是萬行根本。故信<anchor xml:id="begd1e29341"/>己<anchor xml:id="endd1e29341"/>
<lb n="0659c19"/>性也。三聖圓融觀云。信若不信法界。信即是邪。</p>
<p id="pX45p0659c1919" type="inline" rend="margin-left:1em">知
<lb n="0659c20"/>妄動者。達妄本空也。此即圓覺解之真正。</p>
<p id="pX45p0659c2017" type="inline" rend="margin-left:1em">解者。十
<lb n="0659c21"/>解位。即十住也。解業轉。故言知心妄動。解現相。故
<lb n="0659c22"/>言無前境界。但是解了。未能斷除。然何啻十住方
<lb n="0659c23"/>有。問。十信如何得解業等相耶。答。以信<anchor xml:id="begd1e29361"/>己<anchor xml:id="endd1e29361"/>真如。寂
<lb n="0659c24"/>然不動。無有一相。故知動心相境。誠為妄也。性本
<lb n="0660a01"/>無故。若不解此。焉稱實教初心人耶。今此不唯解
<lb n="0660a02"/>真。而能斷惑。住法界位。故當十住。</p>
<p id="pX45p0660a0214" type="inline" rend="margin-left:1em">遠離法者。法。謂
<lb n="0660a03"/>法行。以此法行。能破心境。故云遠離。</p>
<p id="pX45p0660a0315" type="inline" rend="margin-left:1em">依解成行者。
<lb n="0660a04"/>即十住位滿。進十行位也。有解無行。其解必孤。故
<lb n="0660a05"/>須依所解處而修行也。</p>
<p id="pX45p0660a0510" type="inline" rend="margin-left:1em">尋伺等。即所行之行。信解
<lb n="0660a06"/>非淺。其行必深。大車將行。軌轍寧小。又此中意。兼
<lb n="0660a07"/>四加行。謂暖頂二位。以四尋伺觀。觀所取名等四
<lb n="0660a08"/>法。假有實無。即所取空。是遠離境也。忍世第一。以
<lb n="0660a09"/>四如實智。印所取空。觀能取空。即遠離心也。廣如
<lb n="0660a10"/>前辨。今云等者。等如實觀也。</p>
<p id="pX45p0660a1012" type="inline" rend="margin-left:1em">唯識等者。了知諸法。
<lb n="0660a11"/>唯依妄念而有差別。故行此行而隨順之。故頌云。
<lb n="0660a12"/>唯識無境界。以無塵妄見。如人目有翳。見毛月等
<lb n="0660a13"/>事。又此中意。兼十迴向。此唯識觀行。即資糧位中
<lb n="0660a14"/>所修也。</p>
<p id="pX45p0660a1404" type="inline" rend="margin-left:1em">以如下。二。地上行。見道等者。即通達位。離
<lb n="0660a15"/>不斷相斷染。證一分真如。名淨心地。若準諸處說。
<lb n="0660a16"/>行布施波羅蜜。斷異生性障。及二種愚。謂執著我
<lb n="0660a17"/>法愚。惡趣雜染愚。證徧行真如。住歡喜地。</p>
<p id="pX45p0660a1717" type="inline" rend="margin-left:1em">修道者。
<lb n="0660a18"/>即二地至等覺。以此位中。如次行戒等波羅蜜行。
<lb n="0660a19"/>餘非不修。但隨力隨分。故云萬行。廣如華嚴所說。</p>
<lb n="0660a20"/>
<p id="pX45p0660a2001" rend="margin-left:1em">以此修行。對治障染。稱順本性。令體顯現。故云顯
<lb n="0660a21"/>真。</p>
<p id="pX45p0660a2102" type="inline" rend="margin-left:1em">所無能不者。正同唯識見道頌云。若時於所緣。
<lb n="0660a22"/>智都無所得。爾時住唯識。離二取相故。然此修道
<lb n="0660a23"/>證真起行。一如初地。俱無能所。故言不取不念。</p>
<p id="pX45p0660a2319" type="inline" rend="margin-left:1em">三
<lb n="0660a24"/>祇者。通前三賢為論。若但取二地<anchor xml:id="begd1e29441"/>已<anchor xml:id="endd1e29441"/>去。則唯有二。
<lb n="0660b01"/>謂二地至八地。為一僧祇。八地至佛果。為一僧祇。
<lb n="0660b02"/>然三祇延促之義。廣如下釋。</p>
<lb n="0660b03"/>
<p id="pX45p0660b0301" rend="margin-left:1em">△二果。</p>
<lb n="0660b04"/>
<p id="pX45p0660b0401">無明則滅。以無明滅故。心無有起。以無起故。境界隨
<lb n="0660b05"/>滅。</p>
<p id="pX45p0660b0502" type="inline">以因緣俱滅故。心相皆盡。名得涅槃。成自然業。</p>
<lb n="0660b06"/>
<p id="pX45p0660b0601" rend="margin-left:1em">【疏】無明。謂根本。心無起者。妄心盡也。境隨滅者。妄
<lb n="0660b07"/>境滅也。此上皆滅惑也。即翻前三種染。</p>
<p id="pX45p0660b0716" type="inline" rend="margin-left:1em">以因下。明
<lb n="0660b08"/>證理成德。因者。無明。緣者。妄境界。心相者。染心。此
<lb n="0660b09"/>並滅故。心體轉依。名得涅槃。起不思議業用。</p>
<lb n="0660b10"/>
<p id="pX45p0660b1001" rend="margin-left:1em">【記】初。滅惑翻染也。妄心盡者。即業轉二識盡也。以
<lb n="0660b11"/>無無明為能熏故。</p>
<p id="pX45p0660b1108" type="inline" rend="margin-left:1em">妄境滅者。以無妄心為能熏故。</p>
<lb n="0660b12"/>
<p id="pX45p0660b1201" rend="margin-left:1em">皆滅惑者。通指無明<anchor xml:id="begd1e29493"/>已<anchor xml:id="endd1e29493"/>下之文。皆是展轉滅惑翻
<lb n="0660b13"/>染義。如前逆論滅義中廣辨。</p>
<p id="pX45p0660b1312" type="inline" rend="margin-left:1em">三種染者。即後三種
<lb n="0660b14"/>不相應染。然亦逆論滅義。故云翻前。</p>
<p id="pX45p0660b1415" type="inline" rend="margin-left:1em">以因等者。二。
<lb n="0660b15"/>證理成德也。涅槃。是斷。業用。是恩。得。是智德。屬能
<lb n="0660b16"/>證智故。斯皆修行。翻染相成淨德也。</p>
<p id="pX45p0660b1615" type="inline" rend="margin-left:1em">因者下。再牒
<lb n="0660b17"/>躡前翻染之文。以明果上所顯之德。染心。通六染。
<lb n="0660b18"/>無明滅故。業等三染心盡。境界滅故。智等三染心
<lb n="0660b19"/>盡。故云心相一切皆盡。如上云。因滅故。不相應心
<lb n="0660b20"/>滅。緣滅故。相應心滅。</p>
<p id="pX45p0660b2009" type="inline" rend="margin-left:1em">轉依者。心體在纏。依九相等。
<lb n="0660b21"/>名為生死。今九相既滅。生死<anchor xml:id="begd1e29526"/>已<anchor xml:id="endd1e29526"/>盡。心體空寂。名為
<lb n="0660b22"/>涅槃。義說其依。實無能所。又轉之一字。義兼兩勢。
<lb n="0660b23"/>謂轉滅生死。轉得涅槃。又轉滅。則無法可滅而成
<lb n="0660b24"/>似滅。轉得。則無法可得而為真得。餘有多義。如別
<lb n="0660c01"/>所明。</p>
<p id="pX45p0660c0103" type="inline" rend="margin-left:1em">業用者。依涅槃空寂之體。隨機感現。無不利
<lb n="0660c02"/>益。亦無心應。故云自然業。心言罔及。故云不思議。
<lb n="0660c03"/>斯則翻前妄心妄境。故得涅槃
(六染心皆煩惱礙故。又翻妄心成智
<lb n="0660c04"/>德。得也。翻妄境成斷德。涅槃也)
。翻前無明。成自然業
(無明為智礙故。又翻無明
<lb n="0660c05"/>成恩德。業也)
。然此因果兩科。凡賢聖果四位具足。皆由
<lb n="0660c06"/>真如內熏。妄心外助。令真有力。故能始從凡夫。終
<lb n="0660c07"/>至果位。起茲淨業也。</p>
<lb n="0660c08"/>
<p id="pX45p0660c0801" rend="margin-left:1em">△二廣
(二)
。初明妄心熏習。二顯真如熏習。</p>
<p id="pX45p0660c0817" type="inline" rend="margin-left:1em">初明
<lb n="0660c09"/>妄心熏習。</p>
<lb n="0660c10"/>
<p id="pX45p0660c1001" rend="margin-left:1em">【記】即是妄心熏真如也。</p>
<lb n="0660c11"/>
<p id="pX45p0660c1101">妄心熏習義。有二種。云何為二。</p>
<p id="pX45p0660c1113" type="inline">一者。分別事識熏習。
<lb n="0660c12"/>依諸凡夫。二乘人等。猒生死苦。隨力所能。以漸趣向
<lb n="0660c13"/>無上道故。二者。意熏習。謂諸菩薩。發心勇猛。速趣涅
<lb n="0660c14"/>槃故。</p>
<lb n="0660c15"/>
<p id="pX45p0660c1501" rend="margin-left:1em">【疏】一事識者。即上意識。</p>
<p id="pX45p0660c1510" type="inline" rend="margin-left:1em">依諸下。以此識。不知諸塵
<lb n="0660c16"/>唯是識故。執心外實有境界。凡夫二乘。雖有發心
<lb n="0660c17"/>趣向解脫。而猶計有生死可猒。涅槃可欣。不了唯
<lb n="0660c18"/>心道理。由此作意力故。久後還得菩提。</p>
<p id="pX45p0660c1816" type="inline" rend="margin-left:1em">二意者。若
<lb n="0660c19"/>就本而言。名為業識。通而論之。即前五種意。</p>
<p id="pX45p0660c1918" type="inline" rend="margin-left:1em">菩薩
<lb n="0660c20"/>發心者。以諸菩薩。知一切法。唯是識量。捨彼事識
<lb n="0660c21"/>外計分別。既了唯心。趣理速疾。異前漸悟。故云乃
<lb n="0660c22"/>至速趣涅槃也。</p>
<lb n="0660c23"/>
<p id="pX45p0660c2301" rend="margin-left:1em">【記】一下。正釋文也。意識者。意之識也。</p>
<p id="pX45p0660c2315" type="inline" rend="margin-left:1em">凡夫者。即十
<lb n="0660c24"/>信<anchor xml:id="begd1e29625"/>已<anchor xml:id="endd1e29625"/>前。不了唯識而修行者。</p>
<p id="pX45p0660c2412" type="inline" rend="margin-left:1em">以此識下。先明所依
<lb n="0661a01"/>之識。以此麤識。本是境界為緣之所起者。不知諸
<lb n="0661a02"/>法。本依現識而生。以不知故。復執為實。</p>
<p id="pX45p0661a0216" type="inline" rend="margin-left:1em">凡夫下。次
<lb n="0661a03"/>明能依之人。且二乘不知七八二識。及事識細分。
<lb n="0661a04"/>
<anchor xml:id="begd1e29644"/>但<anchor xml:id="endd1e29644"/>修我空觀智。凡夫悠悠修行。不知唯識道理。<anchor xml:id="begd1e29650"/>但<anchor xml:id="endd1e29650"/>
<lb n="0661a05"/>依麤識。起欣猒心而求佛果。不能亡相。由此與二
<lb n="0661a06"/>乘同處而言。</p>
<p id="pX45p0661a0606" type="inline" rend="margin-left:1em">由此下。後明得道分齊。作意者。作發
<lb n="0661a07"/>趣佛道之意。即欣猒心也。</p>
<p id="pX45p0661a0711" type="inline" rend="margin-left:1em">久後等者。以趣心無輟。
<lb n="0661a08"/>漸能解了唯識道理。如實修行。還得成道。以用心
<lb n="0661a09"/>迂會。故不速疾。乃云久後。菩提。即無上道也。</p>
<p id="pX45p0661a0918" type="inline" rend="margin-left:1em">菩薩。
<lb n="0661a10"/>十信<anchor xml:id="begd1e29675"/>已<anchor xml:id="endd1e29675"/>上了唯識者。</p>
<p id="pX45p0661a1009" type="inline" rend="margin-left:1em">識量等者。一切境界。唯識所
<lb n="0661a11"/>現。所現境界。一一如識。故得識染即境染。識淨即
<lb n="0661a12"/>境淨等。既知唯識所現。終不定執實法。虗妄取著。
<lb n="0661a13"/>故云捨彼等。</p>
<p id="pX45p0661a1306" type="inline" rend="margin-left:1em">了唯心者。有智能了諸法無性。心相
<lb n="0661a14"/>亦空。唯一真如。不生妄取。念念與理相稱。故得疾
<lb n="0661a15"/>取於涅槃也。</p>
<lb n="0661a16"/>
<p id="pX45p0661a1601" rend="margin-left:1em">【疏】問。此中妄心。既並熏習真如。起反流行。意熏既
<lb n="0661a17"/>屬棃耶。如何能各自發心修行。</p>
<p id="pX45p0661a1713" type="inline" rend="margin-left:1em">答。前凡夫二乘。不
<lb n="0661a18"/>覺棃耶。但依分別事識資持力故。而發心修行。以
<lb n="0661a19"/>不達本故。向大菩提。疎而且遠。故云漸也。此菩薩
<lb n="0661a20"/>既了棃耶本識。即依此識資持力故。方得發心修
<lb n="0661a21"/>行。以了本故。向大菩提。親而且近。故云速也。此約
<lb n="0661a22"/>所依相資辨熏。非各自發心等。此如下文證發心
<lb n="0661a23"/>中說也。</p>
<lb n="0661a24"/>
<p id="pX45p0661a2401" rend="margin-left:1em">【記】問下。通妨難也。初。問中。妄心並熏者。五意及意
<lb n="0661b01"/>之識。皆熏真如。令其有力。遂猒生死苦。樂求涅槃。
<lb n="0661b02"/>修反流順真行也。</p>
<p id="pX45p0661b0208" type="inline" rend="margin-left:1em">意熏等者。謂五意中前三。屬棃
<lb n="0661b03"/>耶識。然三乘之人。俱有棃耶熏真之理。何故此中。
<lb n="0661b04"/>唯言菩薩發心勇猛。速趣涅槃。二乘凡夫。不同此
<lb n="0661b05"/>轍而疎遠耶熏既是同。發心合等。云何不爾。</p>
<p id="pX45p0661b0518" type="inline" rend="margin-left:1em">二答
<lb n="0661b06"/>中。先。正答。凡夫不覺者。以不聞大乘教。不遇真善
<lb n="0661b07"/>友。故於諸法。不知棃耶所變。又不知能變之識。真
<lb n="0661b08"/>妄和合。無有自性。故云不覺。</p>
<p id="pX45p0661b0812" type="inline" rend="margin-left:1em">資持力者。謂依意識。
<lb n="0661b09"/>分別心外。見有生死涅槃。從此起心。猒生死苦。樂
<lb n="0661b10"/>求涅槃。資熏真如。真如任持能熏之力。由是發心
<lb n="0661b11"/>修行也。</p>
<p id="pX45p0661b1104" type="inline" rend="margin-left:1em">不達本者。以不能了自心。則生二妄想
(一者。
<lb n="0661b12"/>不了法唯心現。二者。執心外法為實)
。道目前而遠覓。佛在內而外求。
<lb n="0661b13"/>解既不正。行亦迂曲。故向菩提。不能速疾。故云疎
<lb n="0661b14"/>遠也。</p>
<p id="pX45p0661b1403" type="inline" rend="margin-left:1em">了本識者。既知諸法。唯心所現。終不隨順麤
<lb n="0661b15"/>識分別。執心外法。擬棄生死。別求涅槃。雖修諸行。
<lb n="0661b16"/>而無行可行。雖度眾生。而無生可度。故經云。了心
<lb n="0661b17"/>及境界。妄想即不生。斯則了本識而修行者也。</p>
<p id="pX45p0661b1719" type="inline" rend="margin-left:1em">既
<lb n="0661b18"/>而忘緣內照。稱順本性。速得合道。故云親而且近。
<lb n="0661b19"/>如下順性修檀等。前云。自信<anchor xml:id="begd1e29797"/>己<anchor xml:id="endd1e29797"/>性。知心妄動。無前
<lb n="0661b20"/>境界。修遠離法等。即斯行也。</p>
<p id="pX45p0661b2012" type="inline" rend="margin-left:1em">問。五意中後二。亦是
<lb n="0661b21"/>事識。此則三乘人所同有者。菩薩依熏。何得速疾。
<lb n="0661b22"/>凡小依熏。何又遲滯而各別耶。答。凡小<anchor xml:id="begd1e29811"/>但<anchor xml:id="endd1e29811"/>覺事識
<lb n="0661b23"/>麤分。故漸修不疾。菩薩深達事識細分。故頓悟疾
<lb n="0661b24"/>趣。又二乘事識熏。麤不該細。何者。彼則唯知事識。
<lb n="0661c01"/>不知本識。迷本識故。不了境從心起。知事識故。但
<lb n="0661c02"/>覺心自境生。依此修行。故成疎遠。菩薩意熏。本能
<lb n="0661c03"/>攝末。何者。此則二識俱知。以知之故。雖心緣境。達
<lb n="0661c04"/>境唯心。故於事識而不信用。但信用本識。依此修
<lb n="0661c05"/>行。故成親近。</p>
<p id="pX45p0661c0506" type="inline" rend="margin-left:1em">此約下。次。結答也。所依。即本事二識。
<lb n="0661c06"/>及真如也。以三乘人等。各依其識。熏彼真如而起
<lb n="0661c07"/>行故。</p>
<p id="pX45p0661c0703" type="inline" rend="margin-left:1em">相資者。本因真如熏妄心。令起猒求。然後妄
<lb n="0661c08"/>心熏真如。令修此行。是則若依事識熏真如。真如
<lb n="0661c09"/>還資事識之行。若依本識熏真如。真如還資本識
<lb n="0661c10"/>之行。故相資也。但緣識有內起外發之異。故使行
<lb n="0661c11"/>有內照外求不同。遲速果因。自茲而得。證。發心中
<lb n="0661c12"/>者。文云。是菩薩發心相者。有三種心微細之相。云
<lb n="0661c13"/>何為三。一者。真心。二者。方便心。三者。業識心。廣說
<lb n="0661c14"/>如下。</p>
<lb n="0661c15"/>
<p id="pX45p0661c1501" rend="margin-left:1em">△二顯真如熏習。</p>
<lb n="0661c16"/>
<p id="pX45p0661c1601" rend="margin-left:1em">【記】即是真如熏無明也。</p>
<lb n="0661c17"/>
<p id="pX45p0661c1701" rend="margin-left:1em">△文中三。初標徵。次列名。後辨相。</p>
<p id="pX45p0661c1714" type="inline" rend="margin-left:1em">初標徵。</p>
<lb n="0661c18"/>
<p id="pX45p0661c1801">真如熏習義。有二種。</p>
<p id="pX45p0661c1809" type="inline">云何為二。</p>
<lb n="0661c19"/>
<p id="pX45p0661c1901" rend="margin-left:1em">【疏】有二。標數也。</p>
<p id="pX45p0661c1907" type="inline" rend="margin-left:1em">云何。徵起也。</p>
<lb n="0661c20"/>
<p id="pX45p0661c2001" rend="margin-left:1em">△次列名。</p>
<lb n="0661c21"/>
<p id="pX45p0661c2101">一者。自體相熏習。二者。用熏習。</p>
<lb n="0661c22"/>
<p id="pX45p0661c2201" rend="margin-left:1em">【疏】體相熏者。內因熏也。用熏者。外緣熏也。</p>
<lb n="0661c23"/>
<p id="pX45p0661c2301" rend="margin-left:1em">【記】體相合論者。如珠與光。不相離故。用別開者。如
<lb n="0661c24"/>珠現影。從體起故。</p>
<lb n="0662a01"/>
<p id="pX45p0662a0101" rend="margin-left:1em">△後辨相
(二)
。初別釋。二合明。</p>
<p id="pX45p0662a0112" type="inline" rend="margin-left:1em">初別釋
(二)
。先體相。
<lb n="0662a02"/>次用大。</p>
<p id="pX45p0662a0204" type="inline" rend="margin-left:1em">先體相
(二)
。一正顯。二釋疑。</p>
<p id="pX45p0662a0214" type="inline" rend="margin-left:1em">一正顯。</p>
<lb n="0662a03"/>
<p id="pX45p0662a0301">自體相熏習者。</p>
<p id="pX45p0662a0307" type="inline">從無始世來。具無漏法。備有不思議
<lb n="0662a04"/>業。作境界之性。</p>
<p id="pX45p0662a0407" type="inline">依此二義。恒常熏習。以有力故。能令
<lb n="0662a05"/>眾生。猒生死苦。樂求涅槃。自信<anchor xml:id="begd1e29948"/>己<anchor xml:id="endd1e29948"/>身有真如法。發心
<lb n="0662a06"/>修行。</p>
<lb n="0662a07"/>
<p id="pX45p0662a0701" rend="margin-left:1em">【疏】不空本覺。名無漏法。此法冥熏眾生。非物能了。
<lb n="0662a08"/>故云不思議。此中業者。是冥熏作用。作境界者。非
<lb n="0662a09"/>直熏彼妄心。令其猒求。成能觀智。亦乃與其觀智。
<lb n="0662a10"/>作所觀境界。</p>
<p id="pX45p0662a1006" type="inline" rend="margin-left:1em">依此下。顯熏功能。二義者。謂此心境
<lb n="0662a11"/>二法。亦可此體相二法。冥熏眾生有力故。令起猒
<lb n="0662a12"/>求等行。自信下。依熏起修行相。</p>
<lb n="0662a13"/>
<p id="pX45p0662a1301" rend="margin-left:1em">【記】論初句。牒名。</p>
<p id="pX45p0662a1307" type="inline" rend="margin-left:1em">從下。釋義二。初。明熏習。</p>
<p id="pX45p0662a1316" type="inline" rend="margin-left:1em">不空者。不
<lb n="0662a14"/>空如來藏也。以有自體。本具河沙性德故。</p>
<p id="pX45p0662a1417" type="inline" rend="margin-left:1em">冥。暗也。
<lb n="0662a15"/>物。即眾生。其猶衣珠潛照。而貧者莫知。黃金纏弊。
<lb n="0662a16"/>而行者罔測。故非能了也。</p>
<p id="pX45p0662a1611" type="inline" rend="margin-left:1em">冥熏作用。揀異出纏應
<lb n="0662a17"/>化之用。</p>
<p id="pX45p0662a1704" type="inline" rend="margin-left:1em">境界性者。此是體熏。以表體相無二。故標
<lb n="0662a18"/>中則先體後相。釋中則先相後體。如何熏習。以能
<lb n="0662a19"/>為境界。牽彼智生。即是熏義。非直下。躡前也。亦乃
<lb n="0662a20"/>下。正釋也。前則本覺。熏令起智。智。即始覺也。此乃
<lb n="0662a21"/>對智。成所觀境。境。亦本覺也。是則本覺相。為能熏
<lb n="0662a22"/>之心。體。作所觀之境。一體之上。義分二別。如前說
<lb n="0662a23"/>法有對智顯義等
(謂前說一本覺法。對二智。顯四鏡義也)
。</p>
<p id="pX45p0662a2323" type="inline" rend="margin-left:1em">論依此等。
<lb n="0662a24"/>二。顯功能。心境者。無漏法。心也
(前云。所言法者。謂眾生心)
境界。
<lb n="0662b01"/>境也。由心之所發。由境之所牽。雖分二法。體唯本
<lb n="0662b02"/>覺。無二別也。</p>
<p id="pX45p0662b0206" type="inline" rend="margin-left:1em">體相者。具無漏。相也。作境性。體也。</p>
<p id="pX45p0662b0219" type="inline" rend="margin-left:1em">有
<lb n="0662b03"/>力者。妄心劣故。本覺勢強。熏力猛盛也。昔以隨流。
<lb n="0662b04"/>則妄有力而真劣。今既反流。則真熏功盛而妄心
<lb n="0662b05"/>勢衰也。</p>
<p id="pX45p0662b0504" type="inline" rend="margin-left:1em">自信<anchor xml:id="begd1e30037"/>己<anchor xml:id="endd1e30037"/>身等者。約人所說。故言<anchor xml:id="begd1e30043"/>己<anchor xml:id="endd1e30043"/>身。以<anchor xml:id="begd1e30049"/>己<anchor xml:id="endd1e30049"/>
<lb n="0662b06"/>真如。熏自妄心。有勢力故。遂能反照信<anchor xml:id="begd1e30057"/>己<anchor xml:id="endd1e30057"/>身中真
<lb n="0662b07"/>如。與佛無異。但由妄惑所覆。故不顯現。今發直等
<lb n="0662b08"/>三心。修施等五行。對治妄惑。令體顯現。</p>
<lb n="0662b09"/>
<p id="pX45p0662b0901" rend="margin-left:1em">△二釋疑
(二)
。初問。二答。</p>
<p id="pX45p0662b0910" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0662b10"/>
<p id="pX45p0662b1001">問曰。若如是義者。一切眾生。悉有真如。等皆熏習。</p>
<p id="pX45p0662b1020" type="inline">云
<lb n="0662b11"/>何有信無信。無量前後差別。</p>
<p id="pX45p0662b1112" type="inline">皆應一時自知有真如
<lb n="0662b12"/>法。勤修方便。等入涅槃。</p>
<lb n="0662b13"/>
<p id="pX45p0662b1301" rend="margin-left:1em">【疏】初有信無信。約現在信心有無。次無量前後。約
<lb n="0662b14"/>未來信心前後。內熏既齊。何得如是。</p>
<p id="pX45p0662b1415" type="inline" rend="margin-left:1em">皆應下。結成
<lb n="0662b15"/>難也。此則執別疑通難。</p>
<lb n="0662b16"/>
<p id="pX45p0662b1601" rend="margin-left:1em">【記】問有三段。一指前按定。如是義。指上體相熏習
<lb n="0662b17"/>言。</p>
<p id="pX45p0662b1702" type="inline" rend="margin-left:1em">悉有真如者。凡是有情。皆具本覺。無二圓滿。以
<lb n="0662b18"/>皆具故。熏義合齊。故云等也。</p>
<p id="pX45p0662b1812" type="inline" rend="margin-left:1em">云何下。二。述其所疑。</p>
<lb n="0662b19"/>
<p id="pX45p0662b1901" rend="margin-left:1em">現在等者。約橫說也。現今且見有信者寡。無信者
<lb n="0662b20"/>眾。無量等者。合云前後無量差別。譯者迴文不盡
<lb n="0662b21"/>也。未來等者。此約豎說。望未來發起信心。遲速不
<lb n="0662b22"/>等。故云前後。更有厚薄進退邪正等異。故云無量
<lb n="0662b23"/>差別。又橫則有無差別。豎則前後差別。前後之言。
<lb n="0662b24"/>亦通過去。</p>
<p id="pX45p0662b2405" type="inline" rend="margin-left:1em">內熏等者。熏既是齊。信亦合齊。不合有
<lb n="0662c01"/>於如是差別。</p>
<p id="pX45p0662c0106" type="inline" rend="margin-left:1em">皆應下。三。結成其難。一時者。有二意。
<lb n="0662c02"/>一。揀信之有無。二。揀起之前後。自知。是信解。勤修。
<lb n="0662c03"/>是行。等入。是證。一時之言。須通此三而轉。</p>
<p id="pX45p0662c0317" type="inline" rend="margin-left:1em">執別等
<lb n="0662c04"/>者。謂執有信無信前後等別。便疑真如。亦有等類
<lb n="0662c05"/>不同也。</p>
<lb n="0662c06"/>
<p id="pX45p0662c0601" rend="margin-left:1em">△二答
(二)
。初約染惑成緣明起有厚薄。二約淨法
<lb n="0662c07"/>賴緣成前後差異。</p>
<p id="pX45p0662c0708" type="inline" rend="margin-left:1em">初約染惑成緣明起有厚薄。</p>
<lb n="0662c08"/>
<p id="pX45p0662c0801">答曰。真如本一。而有無量無邊無明。從本<anchor xml:id="begd1e30163"/>已<anchor xml:id="endd1e30163"/>來。自性
<lb n="0662c09"/>差別。厚薄不同故。</p>
<p id="pX45p0662c0908" type="inline">過恒河沙等上煩惱。依無明起差
<lb n="0662c10"/>別。我見愛染煩惱。依無明起差別。如是一切煩惱。依
<lb n="0662c11"/>於無明所起前後無量差別。唯如來能知故。</p>
<lb n="0662c12"/>
<p id="pX45p0662c1201" rend="margin-left:1em">【疏】真如本一者。通體。明內熏不無也。而有下。根本
<lb n="0662c13"/>無明住地。本來自性差別。隨人厚薄。厚者不信。薄
<lb n="0662c14"/>者有信。前後亦爾。非彼內熏使之然也。</p>
<p id="pX45p0662c1416" type="inline" rend="margin-left:1em">恒沙等上
<lb n="0662c15"/>煩惱者。枝末。是根本上也。是從無明所起。迷諸法
<lb n="0662c16"/>門事中無知。所知障中麤分攝。我見愛染煩惱者。
<lb n="0662c17"/>是無明所起四住煩惱。煩惱障攝。</p>
<p id="pX45p0662c1714" type="inline" rend="margin-left:1em">如是一切煩惱
<lb n="0662c18"/>者。雙結前二種煩惱。皆依根本無明所起。由是義
<lb n="0662c19"/>故。前後非一。差別無量。前後難知。故惟佛了。</p>
<lb n="0662c20"/>
<p id="pX45p0662c2001" rend="margin-left:1em">【記】真如句。初。標所疑。謂標所疑之通也。本一者。凡
<lb n="0662c21"/>聖一體。平等無二也。淨名云。一切眾生皆如也。眾
<lb n="0662c22"/>聖賢亦如也。至於彌勒亦如也。</p>
<p id="pX45p0662c2213" type="inline" rend="margin-left:1em">而有等。二。釋所執。
<lb n="0662c23"/>謂釋所執之別也。於中三。初。明所依根本差別。根
<lb n="0662c24"/>本等者。根本無明。既是生滅妄法。法爾不得平等。
<lb n="0663a01"/>眾生具此。各各不同。不同真如一體平等。故云厚
<lb n="0663a02"/>薄。</p>
<p id="pX45p0663a0202" type="inline" rend="margin-left:1em">前後亦爾者。厚者。即遲信。薄者。則速信。上以信
<lb n="0663a03"/>有無釋厚薄。約現在。此以信遲速釋厚薄。約過未。
<lb n="0663a04"/>乃至信之進退邪正等。例知。</p>
<p id="pX45p0663a0412" type="inline" rend="margin-left:1em">非彼等者。過在無明
<lb n="0663a05"/>有厚薄。不是真如成等差。</p>
<p id="pX45p0663a0511" type="inline" rend="margin-left:1em">過恒河下。二。約能依二
<lb n="0663a06"/>障差別二。先。所知障。等上者。意明煩惱。數過河沙
<lb n="0663a07"/>等之上也。等。指微塵等言。</p>
<p id="pX45p0663a0711" type="inline" rend="margin-left:1em">根本上者。謂是根本上
<lb n="0663a08"/>之枝末也。對前根本無明。名為枝末。對後枝末見
<lb n="0663a09"/>愛。即名根本。</p>
<p id="pX45p0663a0906" type="inline" rend="margin-left:1em">迷諸法門事者。謂迷俗諦門中諸事
<lb n="0663a10"/>法也。以不能正知。不能盡知。故稱無知。對下我執
<lb n="0663a11"/>見愛。此恒沙。是法執也。</p>
<p id="pX45p0663a1110" type="inline" rend="margin-left:1em">麤分者。以所知中。有二分
<lb n="0663a12"/>故。一。迷理者為細。二。迷事者為麤。今云過塵沙等。
<lb n="0663a13"/>標其頭數。知屬迷事麤分。揀非迷真諦理。無有分
<lb n="0663a14"/>劑之細分也。天台號為塵沙惑。小乘名為不染汙
<lb n="0663a15"/>無知。正是此分。</p>
<p id="pX45p0663a1507" type="inline" rend="margin-left:1em">我見下。次。煩惱障。四住者。即六麤
<lb n="0663a16"/>之中二也。何故不對五意。以五意是所依眾生。無
<lb n="0663a17"/>知
(恒沙)
四住
(見愛)
。是彼所有。今取此二
(二障)
。正障信心。及
<lb n="0663a18"/>諸
(二空)
觀智。故偏舉也。論文如是。疏解亦爾。何故二
<lb n="0663a19"/>障。俱名煩惱。以此二障。體皆虗妄。性喧煩故。非是
<lb n="0663a20"/>寂靜。通名煩惱。</p>
<p id="pX45p0663a2007" type="inline" rend="margin-left:1em">如是下。三。結能依所依難了。皆依
<lb n="0663a21"/>下。若據生起。即次第而生。今此橫論。故皆依無明
<lb n="0663a22"/>也。</p>
<p id="pX45p0663a2202" type="inline" rend="margin-left:1em">非一。謂二障互為前後。差別。則等分偏增有殊。</p>
<lb n="0663a23"/>
<p id="pX45p0663a2301" rend="margin-left:1em">前後佛了者。謂如是本末相依。以成前後差別。唯
<lb n="0663a24"/>佛窮證。降此<anchor xml:id="begd1e30300"/>已<anchor xml:id="endd1e30300"/>還。各隨其分。未能盡知也。故前論
<lb n="0663b01"/>云。依無明熏習所起者。非凡夫二乘所覺。乃至菩
<lb n="0663b02"/>薩究竟地。不能盡知。唯佛窮了。疏云。若至心源。得
<lb n="0663b03"/>於無念。則徧知一切眾生。一心動轉。四相差別。</p>
<lb n="0663b04"/>
<p id="pX45p0663b0401" rend="margin-left:1em">△二約淨法賴緣成前後差異
(二)
。初立理。二正釋。</p>
<lb n="0663b05"/>
<p id="pX45p0663b0501" rend="margin-left:1em">初立理。</p>
<lb n="0663b06"/>
<p id="pX45p0663b0601">又諸佛法。有因。有緣。因緣具足。乃得成辦。</p>
<lb n="0663b07"/>
<p id="pX45p0663b0701" rend="margin-left:1em">【疏】若獨內因。不假外緣。可如所責。</p>
<p id="pX45p0663b0714" type="inline" rend="margin-left:1em">然今外假用熏。
<lb n="0663b08"/>及內正因。方得成辦。</p>
<p id="pX45p0663b0809" type="inline" rend="margin-left:1em">故致前後。不可一時。</p>
<p id="pX45p0663b0817" type="inline" rend="margin-left:1em">故上開
<lb n="0663b09"/>二熏習。不云一也。</p>
<lb n="0663b10"/>
<p id="pX45p0663b1001" rend="margin-left:1em">【記】若獨等者。反縱所難也。</p>
<p id="pX45p0663b1011" type="inline" rend="margin-left:1em">然今下。順通其義也。</p>
<p id="pX45p0663b1019" type="inline" rend="margin-left:1em">故
<lb n="0663b11"/>致下。結答。用有差等。緣有近遠。故前後不一時也。</p>
<lb n="0663b12"/>
<p id="pX45p0663b1201" rend="margin-left:1em">故上下引證。</p>
<lb n="0663b13"/>
<p id="pX45p0663b1301" rend="margin-left:1em">△二正釋
(二)
。初明因緣互闕之失。二明性用相應
<lb n="0663b14"/>之得。</p>
<p id="pX45p0663b1403" type="inline" rend="margin-left:1em">初明因緣互闕之失
(二)
。先顯闕緣之失。次
<lb n="0663b15"/>明闕因不成。</p>
<p id="pX45p0663b1506" type="inline" rend="margin-left:1em">先顯闕緣之失
(二)
。初喻說。二法合。</p>
<lb n="0663b16"/>
<p id="pX45p0663b1601" rend="margin-left:1em">初喻說。</p>
<lb n="0663b17"/>
<p id="pX45p0663b1701">如木中火性。是火正因。</p>
<p id="pX45p0663b1710" type="inline">若無人知。不假方便。</p>
<p id="pX45p0663b1718" type="inline">能自燒
<lb n="0663b18"/>木。無有是處。</p>
<lb n="0663b19"/>
<p id="pX45p0663b1901" rend="margin-left:1em">【記】木喻眾生。火喻本覺。正因喻真如無漏法種。</p>
<p id="pX45p0663b1919" type="inline" rend="margin-left:1em">人
<lb n="0663b20"/>知喻佛等知識外緣。方便。即鑽燧之事。喻悲願說
<lb n="0663b21"/>法。燒木。即鑽時先有火起。火喻發心修行。燒木喻
<lb n="0663b22"/>斷煩惱。</p>
<p id="pX45p0663b2204" type="inline" rend="margin-left:1em">此中若無及不假之言。正顯闕緣也。</p>
<lb n="0663b23"/>
<p id="pX45p0663b2301" rend="margin-left:1em">△二法合。</p>
<lb n="0663b24"/>
<p id="pX45p0663b2401">眾生亦爾。雖有正因熏習之力。</p>
<p id="pX45p0663b2413" type="inline">若不遇諸佛菩薩善
<lb n="0663c01"/>知識等。以之為緣。</p>
<p id="pX45p0663c0108" type="inline">能自斷煩惱。入涅槃者。則無是處。</p>
<lb n="0663c02"/>
<p id="pX45p0663c0201" rend="margin-left:1em">【疏】眾生。木也正因。火性也。</p>
<p id="pX45p0663c0211" type="inline" rend="margin-left:1em">不遇諸佛。若無人知等
<lb n="0663c03"/>也。自斷煩惱。能自燒木也。</p>
<lb n="0663c04"/>
<p id="pX45p0663c0401" rend="margin-left:1em">【記】以為緣者。即慈悲願護。說法教導。合正用鑽燧
<lb n="0663c05"/>等。</p>
<p id="pX45p0663c0502" type="inline" rend="margin-left:1em">入涅槃者。合火出木盡。<g ref="CB01926"/>飛烟滅義也。含上燒
<lb n="0663c06"/>木言中。</p>
<p id="pX45p0663c0604" type="inline" rend="margin-left:1em">眾生二句。顯因具。若不三句。明緣闕。能自
<lb n="0663c07"/>三句。結無益。上喻例知。</p>
<lb n="0663c08"/>
<p id="pX45p0663c0801" rend="margin-left:1em">△次明闕因不成。</p>
<lb n="0663c09"/>
<p id="pX45p0663c0901">若雖有外緣之力。</p>
<p id="pX45p0663c0908" type="inline">而內淨法。未有熏習力者。</p>
<p id="pX45p0663c0918" type="inline">亦不能
<lb n="0663c10"/>究竟猒生死苦。樂求涅槃。</p>
<lb n="0663c11"/>
<p id="pX45p0663c1101" rend="margin-left:1em">【疏】謂無明厚重之流。雖本覺內熏。然未有力故。雖
<lb n="0663c12"/>遇善友外緣之力。亦不能令其得道。</p>
<lb n="0663c13"/>
<p id="pX45p0663c1301" rend="margin-left:1em">【記】論初句。緣具。而內下。因闕。亦不下。不成。</p>
<p id="pX45p0663c1317" type="inline" rend="margin-left:1em">未有熏
<lb n="0663c14"/>習力者。如濕木之遇繩鑽
(濕。喻貪愛等無明)
。雖有火性。而
<lb n="0663c15"/>鑽之不生。障者亦爾。雖有本覺。聞法亦不悟解。</p>
<p id="pX45p0663c1519" type="inline" rend="margin-left:1em">不
<lb n="0663c16"/>能究竟者。亦有聞法信受。蹔時發心。然鮮克有終。
<lb n="0663c17"/>不能永久。如下所說。或有見佛色相。或供眾僧。或
<lb n="0663c18"/>因二乘。或學他發心。悉不決定。或退凡夫二乘之
<lb n="0663c19"/>地。此如濕木。鑽時還有熱氣。然不能出火燒木。如
<lb n="0663c20"/>世間聞法甚眾。於中不退信解修趣者。實難其人。
<lb n="0663c21"/>良以內熏力微。惑障厚重故也。以喻類法。昭然可
<lb n="0663c22"/>見。</p>
<lb n="0663c23"/>
<p id="pX45p0663c2301" rend="margin-left:1em">△二明性用相應之得。</p>
<lb n="0663c24"/>
<p id="pX45p0663c2401">若因緣具足者。</p>
<p id="pX45p0663c2407" type="inline">所謂自有熏習之力。又為諸佛菩薩
<lb n="0664a01"/>等。慈悲願護故。</p>
<p id="pX45p0664a0107" type="inline">能起厭苦之心。信有涅槃。修習善根。</p>
<lb n="0664a02"/>
<p id="pX45p0664a0201">以修善根成熟故。則值諸佛菩薩。示教利喜。乃能進
<lb n="0664a03"/>趣向涅槃道。</p>
<lb n="0664a04"/>
<p id="pX45p0664a0401" rend="margin-left:1em">【疏】若因下具因緣也。能起下。明熏益。善根者。自分
<lb n="0664a05"/>也。</p>
<p id="pX45p0664a0502" type="inline" rend="margin-left:1em">以修下。明勝進。示。示義。教。教行。既得義利。具解
<lb n="0664a06"/>行。故成喜。</p>
<lb n="0664a07"/>
<p id="pX45p0664a0701" rend="margin-left:1em">【記】若因句。標。內性因。外用緣。相具足者。如乾木之
<lb n="0664a08"/>遇繩鑽也。</p>
<p id="pX45p0664a0805" type="inline" rend="margin-left:1em">所下。釋。自有熏力。因具也。為諸佛護。緣
<lb n="0664a09"/>足也。此則揀異二乘等。以顯遇真善知識也。又佛
<lb n="0664a10"/>有二種加義。今以慈悲願護。是冥加也。</p>
<p id="pX45p0664a1016" type="inline" rend="margin-left:1em">能起等者。
<lb n="0664a11"/>由冥加故。起信修善也。</p>
<p id="pX45p0664a1110" type="inline" rend="margin-left:1em">自分者。創發其心。始修善
<lb n="0664a12"/>行。此則親賴前之因緣力也。</p>
<p id="pX45p0664a1212" type="inline" rend="margin-left:1em">以修等者。躡前起後
<lb n="0664a13"/>也。</p>
<p id="pX45p0664a1302" type="inline" rend="margin-left:1em">值諸佛者。是顯加。謂現身說法。由顯加故。進行
<lb n="0664a14"/>證果也。然前喻。但喻冥加。若顯加。應如加之以積
<lb n="0664a15"/>薪。鼓之以烈風。則令前木都盡也。</p>
<p id="pX45p0664a1514" type="inline" rend="margin-left:1em">勝進者。若推其
<lb n="0664a16"/>本。亦是前來內外熏力。今約末論。並前自分。又校
<lb n="0664a17"/>一重故。</p>
<p id="pX45p0664a1704" type="inline" rend="margin-left:1em">示義等者。謂示義令解。教行令行。獲大法
<lb n="0664a18"/>利。故生法喜。斯則自分當信位。勝進當解行進趣。
<lb n="0664a19"/>向即十迴向。道即地上行。涅槃。佛果也。</p>
<p id="pX45p0664a1916" type="inline" rend="margin-left:1em">然善友與
<lb n="0664a20"/>行人。相值誠難。且如世間有欲發心者。則不遇真
<lb n="0664a21"/>善知識。有真善知識。則不見發心之人。感應道交。
<lb n="0664a22"/>實為不易。如涅槃中針芥之喻。并法華中龜木之
<lb n="0664a23"/>喻。皆顯善友難值。今之行者。儻遇斯緣。聞法解悟。
<lb n="0664a24"/>豈不思夙植德本。而無欣慶乎。而不求進乎。又不
<lb n="0664b01"/>思後世為先業所牽。得如今生遇勝友乎。宜勉之。</p>
<lb n="0664b02"/>
<p id="pX45p0664b0201" rend="margin-left:1em">△二用大
(二)
。初指事總標。二約緣別顯。</p>
<p id="pX45p0664b0216" type="inline" rend="margin-left:1em">初指事
<lb n="0664b03"/>總標。</p>
<lb n="0664b04"/>
<p id="pX45p0664b0401">用熏習者。</p>
<p id="pX45p0664b0405" type="inline">即是眾生外緣之力。</p>
<lb n="0664b05"/>
<p id="pX45p0664b0501" rend="margin-left:1em">【記】用句。牒名。</p>
<p id="pX45p0664b0506" type="inline" rend="margin-left:1em">即下。釋義。眾生通二。一。謂所感遇者。
<lb n="0664b06"/>即三賢初地<anchor xml:id="begd1e30635"/>已<anchor xml:id="endd1e30635"/>上菩薩。乃至諸佛。起大慈悲智願。
<lb n="0664b07"/>以為外緣熏習之力。經云。佛者。無上眾生是。故佛
<lb n="0664b08"/>菩薩。皆名眾生。二謂能被熏者。即是與凡小菩薩。
<lb n="0664b09"/>而作外緣也。</p>
<p id="pX45p0664b0906" type="inline" rend="margin-left:1em">眾生外緣。揀上自內體相。故科云指
<lb n="0664b10"/>事。</p>
<lb n="0664b11"/>
<p id="pX45p0664b1101" rend="margin-left:1em">△二約緣別顯
(三)
。初標徵。二列名。三釋義。</p>
<p id="pX45p0664b1117" type="inline" rend="margin-left:1em">初標
<lb n="0664b12"/>徵。</p>
<lb n="0664b13"/>
<p id="pX45p0664b1301">如是外緣。有無量義。略說二種。</p>
<p id="pX45p0664b1313" type="inline">云何為二。</p>
<lb n="0664b14"/>
<p id="pX45p0664b1401" rend="margin-left:1em">【記】如是句。指廣。略說句。結略。標也。</p>
<p id="pX45p0664b1414" type="inline" rend="margin-left:1em">云何。徵也。</p>
<lb n="0664b15"/>
<p id="pX45p0664b1501" rend="margin-left:1em">△二列名。</p>
<lb n="0664b16"/>
<p id="pX45p0664b1601">一者。差別緣。二者。平等緣。</p>
<lb n="0664b17"/>
<p id="pX45p0664b1701" rend="margin-left:1em">【疏】一者。為於凡小事識熏習而作於緣。謂現形不
<lb n="0664b18"/>同。故云也。亦可與差別機為緣。故也。謂三賢<anchor xml:id="begd1e30693"/>已<anchor xml:id="endd1e30693"/>上。
<lb n="0664b19"/>乃至諸佛。能作此緣。應眾生也。</p>
<p id="pX45p0664b1913" type="inline" rend="margin-left:1em">二者。為諸菩薩業
<lb n="0664b20"/>識熏習而作於緣。謂唯現佛身。平等無二。故云也。
<lb n="0664b21"/>亦可與平等心機為緣。故也。謂初地<anchor xml:id="begd1e30707"/>已<anchor xml:id="endd1e30707"/>上。乃至諸
<lb n="0664b22"/>佛。要依同體智力。能作此緣。</p>
<lb n="0664b23"/>
<p id="pX45p0664b2301" rend="margin-left:1em">【記】為於下。先。約能應明差別。凡小是機。為被機故。
<lb n="0664b24"/>現形不同。所謂應以佛菩薩等身得度者。即現其
<lb n="0664c01"/>身等。隨機萬變。不可一準。以彼事識。從境而起。不
<lb n="0664c02"/>了唯心。隨其分別情量。令其所見不同。此則差別
<lb n="0664c03"/>在佛。差別即緣也。</p>
<p id="pX45p0664c0308" type="inline" rend="margin-left:1em">故云者。指差別言。</p>
<p id="pX45p0664c0315" type="inline" rend="margin-left:1em">亦可下。次。約
<lb n="0664c04"/>能感明差別三乘不同。<anchor xml:id="begd1e30735"/>已<anchor xml:id="endd1e30735"/>是差別。況復各有勝劣
<lb n="0664c05"/>之異。苦樂之殊。此則差別在機。緣即屬佛。差別之
<lb n="0664c06"/>緣也。然由機之差別。遂令應有差別。非謂佛身有
<lb n="0664c07"/>異相爾。如鏡光是一。像異由形也。</p>
<p id="pX45p0664c0714" type="inline" rend="margin-left:1em">謂三賢下。後。出
<lb n="0664c08"/>差別緣體。下說十住菩薩。便能現八相。化利眾生。
<lb n="0664c09"/>況其上位。豈不然乎。</p>
<p id="pX45p0664c0909" type="inline" rend="margin-left:1em">為諸下。先。約能化顯平等。菩
<lb n="0664c10"/>薩。則始從信位。終至十地。業識者。必兼轉現。<anchor xml:id="begd1e30757"/>但<anchor xml:id="endd1e30757"/>現
<lb n="0664c11"/>一味佛身。更無三乘之異。故云唯現。以此菩薩。深
<lb n="0664c12"/>解境界唯心。不外執定有相。故現平等佛身。與其
<lb n="0664c13"/>為緣。此即平等在佛也。下云。以同體智力故。隨應
<lb n="0664c14"/>見聞而現作業。故云者。指平等言。</p>
<p id="pX45p0664c1414" type="inline" rend="margin-left:1em">亦可下。次。約所
<lb n="0664c15"/>化顯平等。同發大心。同信大法。同解大義。同修大
<lb n="0664c16"/>行。同無退轉。故皆平等。此則平等在機也不云。依
<lb n="0664c17"/>於三昧。乃得平等見諸佛身。持業
(差別即緣)
依士
(差別之緣)
。
<lb n="0664c18"/>亦同前說。謂初地下。後。出平等緣體。謂登地<anchor xml:id="begd1e30789"/>已<anchor xml:id="endd1e30789"/>去
<lb n="0664c19"/>菩薩。以無分別智。證平等理。知一切眾生。真如平
<lb n="0664c20"/>等無異。故現平等佛身。應眾生也。</p>
<lb n="0664c21"/>
<p id="pX45p0664c2101" rend="margin-left:1em">△三釋義
(二)
。初差別緣。二平等緣。</p>
<p id="pX45p0664c2114" type="inline" rend="margin-left:1em">初差別緣
(二)
。
<lb n="0664c22"/>初總。二別。</p>
<p id="pX45p0664c2205" type="inline" rend="margin-left:1em">初總
(二)
。先明感用因。次正明用相。</p>
<lb n="0664c23"/>
<p id="pX45p0664c2301" rend="margin-left:1em">先明感用因。</p>
<lb n="0664c24"/>
<p id="pX45p0664c2401">差別緣者。</p>
<p id="pX45p0664c2405" type="inline">此人依於諸佛菩薩等。從初發意始求道
<lb n="0665a01"/>時。乃至得佛。於中若見若念。</p>
<lb n="0665a02"/>
<p id="pX45p0665a0201" rend="margin-left:1em">【疏】此人。機欲之人。諸佛等。出外緣體。發意求道。明
<lb n="0665a03"/>能感緣機修行時。若見若念。正明行者之心感用
<lb n="0665a04"/>器也。謂見其身形。念其功德也。</p>
<lb n="0665a05"/>
<p id="pX45p0665a0501" rend="margin-left:1em">【記】差句。牒名。</p>
<p id="pX45p0665a0506" type="inline" rend="margin-left:1em">此下。辨相。機欲人者。此人是樂欲修
<lb n="0665a06"/>進之機。即諸求三乘人也。</p>
<p id="pX45p0665a0611" type="inline" rend="margin-left:1em">外緣體者。即三賢<anchor xml:id="begd1e30853"/>已<anchor xml:id="endd1e30853"/>上
<lb n="0665a07"/>菩薩及佛。皆能作此緣故。</p>
<p id="pX45p0665a0711" type="inline" rend="margin-left:1em">修行時者。謂始起猒求
<lb n="0665a08"/>修習善根時也。於中有發意求三乘道果之異。</p>
<p id="pX45p0665a0819" type="inline" rend="margin-left:1em">乃
<lb n="0665a09"/>至得佛者。有二義。一者。於中有羅漢辟支。故云乃
<lb n="0665a10"/>至。二者。此中但說從始發心。終至成佛。中間所經
<lb n="0665a11"/>劫數。值遇外緣。不能具敘時節。故超越之而言乃
<lb n="0665a12"/>至也。</p>
<p id="pX45p0665a1203" type="inline" rend="margin-left:1em">器者。喻也。方圓大小。各有分量。三乘勝劣。可
<lb n="0665a13"/>以類之。此則是受道之機器也。</p>
<p id="pX45p0665a1313" type="inline" rend="margin-left:1em">見形念德。如器中
<lb n="0665a14"/>之水。映月現彩也。</p>
<lb n="0665a15"/>
<p id="pX45p0665a1501" rend="margin-left:1em">△次正明用相
(二)
。初差別之用。二辨用之益。</p>
<p id="pX45p0665a1518" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0665a16"/>差別之用
(二)
。初開總成別。二攝別成總。</p>
<p id="pX45p0665a1616" type="inline" rend="margin-left:1em">初開總
<lb n="0665a17"/>成別。</p>
<lb n="0665a18"/>
<p id="pX45p0665a1801">或為眷屬父母諸親。或為給使。或為知友。或為冤家。
<lb n="0665a19"/>或起四攝。</p>
<lb n="0665a20"/>
<p id="pX45p0665a2001" rend="margin-left:1em">【疏】一。慈愛以攝生。二。居卑以利物。三。同類以勸發。
<lb n="0665a21"/>四。怖之以入道。五。以四攝法攝之。</p>
<lb n="0665a22"/>
<p id="pX45p0665a2201" rend="margin-left:1em">【記】父母等者。如釋迦之度羅睺。父之力也。又度諸
<lb n="0665a23"/>母弟姪等。眷屬諸親力也。又如淨德與淨藏淨眼。
<lb n="0665a24"/>共化妙莊嚴王。亦眷屬之力也。彼等宜以此類化
<lb n="0665b01"/>度。故佛為現父母等身。餘意例同。</p>
<p id="pX45p0665b0114" type="inline" rend="margin-left:1em">給使者。即供給
<lb n="0665b02"/>走使。涅槃經云。榮豪自貴。我於其人。為作僕使。趨
<lb n="0665b03"/>走給侍。淨名云。見須供侍者。現為作僮僕。既悅可
<lb n="0665b04"/>其意。乃發以道心。</p>
<p id="pX45p0665b0408" type="inline" rend="margin-left:1em">知友者。知識朋友。如鶖子之化
<lb n="0665b05"/>目連。以切磋琢磨。共成其器。</p>
<p id="pX45p0665b0512" type="inline" rend="margin-left:1em">冤家者。如未生冤王。
<lb n="0665b06"/>弑害父母。令其<anchor xml:id="begd1e30948"/>獲<anchor xml:id="endd1e30948"/>得果證。又如無猒足王。以殺事
<lb n="0665b07"/>故。令眾皆得解脫門。四攝者。一。布施。令他附<anchor xml:id="begd1e30956"/>己<anchor xml:id="endd1e30956"/>。二。
<lb n="0665b08"/>愛語。為他說法。熏成淨種。三。利行。隨彼所行。方便
<lb n="0665b09"/>利之。令善根成熟。四。同事。遇惡同惡而斷彼惡。遇
<lb n="0665b10"/>善同善而進彼善。以此四事。隨機曲誘。攝令入道。</p>
<lb n="0665b11"/>
<p id="pX45p0665b1101" rend="margin-left:1em">然於五中。唯第四是逆行方便。餘皆順也。</p>
<lb n="0665b12"/>
<p id="pX45p0665b1201" rend="margin-left:1em">△二攝別成總。</p>
<lb n="0665b13"/>
<p id="pX45p0665b1301">乃至一切所作。無量行緣。</p>
<lb n="0665b14"/>
<p id="pX45p0665b1401" rend="margin-left:1em">【記】若干種心。皆須稱可。隨時方便。難以具陳。不能
<lb n="0665b15"/>言數。故云一切無量。如法華說。觀音妙音現化等。
<lb n="0665b16"/>即斯事也。</p>
<lb n="0665b17"/>
<p id="pX45p0665b1701" rend="margin-left:1em">△二辨用之益。</p>
<lb n="0665b18"/>
<p id="pX45p0665b1801">以起大悲熏習之力。</p>
<p id="pX45p0665b1809" type="inline">能令眾生。增長善根。若見若聞。
<lb n="0665b19"/>得利益故。</p>
<lb n="0665b20"/>
<p id="pX45p0665b2001" rend="margin-left:1em">【記】以起句。顯能熏。</p>
<p id="pX45p0665b2008" type="inline" rend="margin-left:1em">能令句。明所熏。</p>
<p id="pX45p0665b2014" type="inline" rend="margin-left:1em">增長下。辨利益。
<lb n="0665b21"/>善根。謂信心。展轉能生解行證等枝葉華果。故言
<lb n="0665b22"/>增長。</p>
<p id="pX45p0665b2203" type="inline" rend="margin-left:1em">若見者。或瞻其形。或覩神變。如前現其差別
<lb n="0665b23"/>形事。令彼見者。歡喜。生善。破惡。入理
(四悉檀也)
。乃至一
<lb n="0665b24"/>二三四益等。故淨名云。或有怖畏或歡喜。或生猒
<lb n="0665c01"/>離或斷疑等。</p>
<p id="pX45p0665c0106" type="inline" rend="margin-left:1em">若聞者。或聞彼教勸令入道。或因聞
<lb n="0665c02"/>彼所誦經教。尋文生解。成聞慧故。又或聞說自他
<lb n="0665c03"/>功德而發善心。故云得益。</p>
<lb n="0665c04"/>
<p id="pX45p0665c0401" rend="margin-left:1em">△二別
(二)
。初就根生熟開遠近二緣。二就前近遠。
<lb n="0665c05"/>又各開為
(二)
。</p>
<p id="pX45p0665c0506" type="inline" rend="margin-left:1em">初就根生熟開遠近二緣。</p>
<lb n="0665c06"/>
<p id="pX45p0665c0601">此緣有二種。</p>
<p id="pX45p0665c0606" type="inline">云何為二。</p>
<p id="pX45p0665c0610" type="inline">一者。近緣。速得度故。二者。遠
<lb n="0665c07"/>緣。久遠得度故。</p>
<lb n="0665c08"/>
<p id="pX45p0665c0801" rend="margin-left:1em">【記】此緣。指差別緣。有二。標也。</p>
<p id="pX45p0665c0812" type="inline" rend="margin-left:1em">云何。徵也。</p>
<p id="pX45p0665c0816" type="inline" rend="margin-left:1em">一下。釋也。
<lb n="0665c09"/>近遠二緣者。由障有薄與厚故。遂令內熏有力無
<lb n="0665c10"/>力。由內熏故。外值助緣。發起善根。亦有勝劣。由勝
<lb n="0665c11"/>劣故。令根有熟不熟。以此遂成利根鈍根。其入道
<lb n="0665c12"/>亦有速與遲也。</p>
<lb n="0665c13"/>
<p id="pX45p0665c1301" rend="margin-left:1em">△二就前近遠又各開為二。</p>
<lb n="0665c14"/>
<p id="pX45p0665c1401">是近遠二緣。分別復有二種。</p>
<p id="pX45p0665c1412" type="inline">云何為二。</p>
<p id="pX45p0665c1416" type="inline">一者。增長行
<lb n="0665c15"/>緣。二者。受道緣。</p>
<lb n="0665c16"/>
<p id="pX45p0665c1601" rend="margin-left:1em">【疏】一。謂方便行。即自分也。二。謂依前方便。正觀相
<lb n="0665c17"/>應。即勝進也。亦可初即四攝利他行。後即三空自
<lb n="0665c18"/>利行。</p>
<lb n="0665c19"/>
<p id="pX45p0665c1901" rend="margin-left:1em">【記】是下。躡前標數也。</p>
<p id="pX45p0665c1909" type="inline" rend="margin-left:1em">云何。依數徵相也。</p>
<p id="pX45p0665c1916" type="inline" rend="margin-left:1em">一下。約義
<lb n="0665c20"/>辨名也。增長行緣者。諸佛為緣。為令三乘行人。各
<lb n="0665c21"/>增自行。以入正觀故。</p>
<p id="pX45p0665c2109" type="inline" rend="margin-left:1em">方便者。即正觀之方便也。見
<lb n="0665c22"/>道<anchor xml:id="begd1e31124"/>已<anchor xml:id="endd1e31124"/>前所修諸行。皆是入理之方便故。</p>
<p id="pX45p0665c2216" type="inline" rend="margin-left:1em">受道緣者。
<lb n="0665c23"/>三乘行人。入見道位<anchor xml:id="begd1e31134"/>已<anchor xml:id="endd1e31134"/>去。親證真如。名為受道。此
<lb n="0665c24"/>亦諸佛為緣。令其入證也。</p>
<p id="pX45p0665c2411" type="inline" rend="margin-left:1em">四攝者。謂諸佛菩薩為
<lb n="0666a01"/>緣。增長彼行人。行四攝法以利他也。</p>
<p id="pX45p0666a0115" type="inline" rend="margin-left:1em">三空者。謂空。
<lb n="0666a02"/>無相。無願。解脫門。亦是為彼作緣。令其住於三解
<lb n="0666a03"/>脫門以自利也。</p>
<p id="pX45p0666a0307" type="inline" rend="margin-left:1em">非謂諸佛。欲為眾生作緣。先要內
<lb n="0666a04"/>住三空之理。故斯二種緣。皆依士釋。</p>
<p id="pX45p0666a0415" type="inline" rend="margin-left:1em">然此二緣。若
<lb n="0666a05"/>據論意。理合遍通因果諸位。如未入信前。不信因
<lb n="0666a06"/>果三寶真如。名未受道。佛菩薩等以之為緣。令彼
<lb n="0666a07"/>信受。始為道器。名受道緣。既入信<anchor xml:id="begd1e31167"/>已<anchor xml:id="endd1e31167"/>。所修十種信
<lb n="0666a08"/>心之行。亦假其緣。令行增長。名增長行緣。如未入
<lb n="0666a09"/>十解十地佛地等。名未受道。假其緣力。而得受解
<lb n="0666a10"/>入證得涅槃等。俱名受道。若從解位<anchor xml:id="begd1e31180"/>已<anchor xml:id="endd1e31180"/>去。修地前
<lb n="0666a11"/>行。見道<anchor xml:id="begd1e31188"/>已<anchor xml:id="endd1e31188"/>去。修地上行。佛等為緣。令其增長。名增
<lb n="0666a12"/>長行。如八地菩薩。得無相無功用故。擬入涅槃。不
<lb n="0666a13"/>進九地。佛為此故。現身七勸。然後發行。進入彌速。
<lb n="0666a14"/>豈非增長行緣耶。乃至垂成正覺。亦假諸佛為緣
<lb n="0666a15"/>也。受道增長。或先或後。二俱通也。</p>
<p id="pX45p0666a1514" type="inline" rend="margin-left:1em">問。是差別緣。前
<lb n="0666a16"/>疏只配凡夫二乘。如何此將為三賢<anchor xml:id="begd1e31207"/>已<anchor xml:id="endd1e31207"/>上耶。答。秪
<lb n="0666a17"/>如疏配。何故前論云。從初發意始求道時乃至得
<lb n="0666a18"/>佛。於中若見若念耶。應知此差別一緣。通為凡夫
<lb n="0666a19"/>二乘諸位菩薩也。問。平等一緣。如疏唯配三賢<anchor xml:id="begd1e31220"/>已<anchor xml:id="endd1e31220"/>
<lb n="0666a20"/>上。未知前信位中。亦得有此緣否。答。若據論意。亦
<lb n="0666a21"/>可通前。以下文云。所謂眾生依於三昧。乃得平等
<lb n="0666a22"/>見諸佛故。如十信位。正修真如三昧。於中見者。豈
<lb n="0666a23"/>非平等緣耶。應知前差別緣。不約定中所見。<anchor xml:id="begd1e31234"/>但<anchor xml:id="endd1e31234"/>是
<lb n="0666a24"/>隨類隨宜現十界身等。故名差別。若依三昧。見平
<lb n="0666b01"/>等佛身。無分劑相者。即平等緣。疏中前文。且約依
<lb n="0666b02"/>識熏習以辨二緣。亦一往耳。應思之。</p>
<lb n="0666b03"/>
<p id="pX45p0666b0301" rend="margin-left:1em">△二平等緣
(二)
。初明能作緣者平等。二明對機宜
<lb n="0666b04"/>顯平等。</p>
<p id="pX45p0666b0404" type="inline" rend="margin-left:1em">初明能作緣者平等。</p>
<lb n="0666b05"/>
<p id="pX45p0666b0501">平等緣者。</p>
<p id="pX45p0666b0505" type="inline">一切諸佛菩薩。皆願度脫一切眾生。自然
<lb n="0666b06"/>熏習。常恒不捨。</p>
<p id="pX45p0666b0607" type="inline">以同體智力故。隨應見聞而現作業。</p>
<lb n="0666b07"/>
<p id="pX45p0666b0701" rend="margin-left:1em">【疏】皆願度者。平等心也。熏不捨者。常用應機也。同
<lb n="0666b08"/>體智。釋成常用。隨應現。顯其用相。</p>
<lb n="0666b09"/>
<p id="pX45p0666b0901" rend="margin-left:1em">【記】平等心者。九類皆度。不揀擇故。</p>
<p id="pX45p0666b0914" type="inline" rend="margin-left:1em">自然熏習。有二。
<lb n="0666b10"/>一。以本悲願。常熏本覺。不曾捨離。二。無緣慈悲。常
<lb n="0666b11"/>熏眾生。攝取不捨。不待作意。故曰自然。</p>
<p id="pX45p0666b1116" type="inline" rend="margin-left:1em">常用者。無
<lb n="0666b12"/>作妙用。有感斯應也。</p>
<p id="pX45p0666b1209" type="inline" rend="margin-left:1em">同體智者。謂此智與真如體
<lb n="0666b13"/>同故。又能知一切凡聖染淨同一真故。此根本智
<lb n="0666b14"/>也。下云而現業。即後得智。</p>
<p id="pX45p0666b1411" type="inline" rend="margin-left:1em">釋成常用者。亦是釋成
<lb n="0666b15"/>平等所以也。以真如之性平等。無斷無盡。故能普
<lb n="0666b16"/>度。常不捨離。此如下信成就發心。大願平等方便
<lb n="0666b17"/>中說。</p>
<p id="pX45p0666b1703" type="inline" rend="margin-left:1em">隨應見聞者。隨彼菩薩位中所應見者。各見
<lb n="0666b18"/>佛身。及與淨土。可應聞者。各聞說法。示教利喜。</p>
<p id="pX45p0666b1819" type="inline" rend="margin-left:1em">現
<lb n="0666b19"/>作業者。謂現大小化身土之業用也。</p>
<p id="pX45p0666b1915" type="inline" rend="margin-left:1em">此之現身說
<lb n="0666b20"/>法。皆是起緣熏之用。故疏云顯其用相也。</p>
<p id="pX45p0666b2017" type="inline" rend="margin-left:1em">亦可文
<lb n="0666b21"/>中。皆願度脫。即是令得滅度解脫。第一心也。一切
<lb n="0666b22"/>眾生。是廣大心。常恒不捨。是常心。同體智。是不顛
<lb n="0666b23"/>倒心。以有智故。無人我相也。<anchor xml:id="begd1e31327"/>已<anchor xml:id="endd1e31327"/>上能顯平等緣體。
<lb n="0666b24"/>隨應下。顯用相也。</p>
<lb n="0666c01"/>
<p id="pX45p0666c0101" rend="margin-left:1em">△二明對機宜顯平等。</p>
<lb n="0666c02"/>
<p id="pX45p0666c0201">所謂眾生。依於三昧。乃得平等見諸佛故。</p>
<lb n="0666c03"/>
<p id="pX45p0666c0301" rend="margin-left:1em">【疏】謂十住<anchor xml:id="begd1e31352"/>已<anchor xml:id="endd1e31352"/>去。依三昧力。悉見諸佛身量平等。無
<lb n="0666c04"/>有彼此分齊之相。</p>
<lb n="0666c05"/>
<p id="pX45p0666c0501" rend="margin-left:1em">【記】三昧。秦言正受。不受諸受故。即念佛三昧。平等
<lb n="0666c06"/>見佛。即法身佛也。以依三昧。見佛色身。即見法身。
<lb n="0666c07"/>以不取色分齊相故。此即同真如三昧也。</p>
<p id="pX45p0666c0717" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云無
<lb n="0666c08"/>有彼此。釋前平等。可知。</p>
<lb n="0666c09"/>
<p id="pX45p0666c0901" rend="margin-left:1em">△二合明
(二)
。初標徵。二釋義。</p>
<p id="pX45p0666c0912" type="inline" rend="margin-left:1em">初標徵。</p>
<lb n="0666c10"/>
<p id="pX45p0666c1001">此體用熏習。</p>
<p id="pX45p0666c1006" type="inline">分別復有二種。</p>
<p id="pX45p0666c1012" type="inline">云何為二。</p>
<lb n="0666c11"/>
<p id="pX45p0666c1101" rend="margin-left:1em">【記】體下。略不言相者。與體無二故。舉體攝相故。此
<lb n="0666c12"/>以所起行。望能熏體用以辨相應。故合明也。</p>
<p id="pX45p0666c1218" type="inline" rend="margin-left:1em">有二。
<lb n="0666c13"/>標其數。</p>
<p id="pX45p0666c1304" type="inline" rend="margin-left:1em">云何。徵其相。</p>
<lb n="0666c14"/>
<p id="pX45p0666c1401" rend="margin-left:1em">△二釋義
(二)
。先未相應。次<anchor xml:id="begd1e31410"/>已<anchor xml:id="endd1e31410"/>相應。</p>
<p id="pX45p0666c1414" type="inline" rend="margin-left:1em">先未相應。</p>
<lb n="0666c15"/>
<p id="pX45p0666c1501">一者。未相應。</p>
<p id="pX45p0666c1506" type="inline">謂凡夫二乘初發意菩薩等。以意意識
<lb n="0666c16"/>熏習。依信力故而能修行。</p>
<p id="pX45p0666c1611" type="inline">未得無分別心。與體相應
<lb n="0666c17"/>故。未得自在業修行。與用相應故。</p>
<lb n="0666c18"/>
<p id="pX45p0666c1801" rend="margin-left:1em">【疏】凡夫等。約位舉人。</p>
<p id="pX45p0666c1809" type="inline" rend="margin-left:1em">以意下。明其行劣。</p>
<p id="pX45p0666c1816" type="inline" rend="margin-left:1em">凡小意識
<lb n="0666c19"/>熏。菩薩五意熏。並未契真如故。</p>
<p id="pX45p0666c1913" type="inline" rend="margin-left:1em">未得下。正明未相
<lb n="0666c20"/>應。無正體智故。未與法身體相應也。無證真後得
<lb n="0666c21"/>智故。未與應化身用相應也。</p>
<lb n="0666c22"/>
<p id="pX45p0666c2201" rend="margin-left:1em">【記】明行劣者。意識五意。皆是妄心。能所分別。未稱
<lb n="0666c23"/>平等真如。但依信力修進而隨順之。凡即未入信
<lb n="0666c24"/>位。菩薩即十信三賢<anchor xml:id="begd1e31457"/>已<anchor xml:id="endd1e31457"/>去。此義皆如上妄心熏真
<lb n="0667a01"/>如處說。</p>
<p id="pX45p0667a0104" type="inline" rend="margin-left:1em">未得無分別智心故。未與真如體相應者。
<lb n="0667a02"/>以地前菩薩。未亡能所分別故。即所起行。未與能
<lb n="0667a03"/>熏體合也。</p>
<p id="pX45p0667a0305" type="inline" rend="margin-left:1em">正體智。即是無分別心。正能會理之智。
<lb n="0667a04"/>名正體智。體。即會合義。正體即智。持業得名。若以
<lb n="0667a05"/>正體為真如。即依主釋。</p>
<p id="pX45p0667a0510" type="inline" rend="margin-left:1em">法身體。即真如也。但以約
<lb n="0667a06"/>人所說。故云法身化身。約法所說。故云真如體用。</p>
<lb n="0667a07"/>
<p id="pX45p0667a0701" rend="margin-left:1em">未得自在業者。以證真之後。所有起行。盡是真如
<lb n="0667a08"/>妙用平等之行。一一行皆從真起。皆稱如理。是真
<lb n="0667a09"/>體之業用也。故云自在業。今此位中。未得此行。故
<lb n="0667a10"/>不得與用相應。此則所起行。未與能熏用合也。以
<lb n="0667a11"/>能熏用。從真體起。自在業。亦從真起。二用若合。同
<lb n="0667a12"/>是一體。名曰相應。地前闕此。故云未得與相應。若
<lb n="0667a13"/>至地上。即得相應。便能與三賢等人。作能熏緣也。</p>
<lb n="0667a14"/>
<p id="pX45p0667a1401" rend="margin-left:1em">問。若然者。何以前說三賢起用。與小乘等為外緣
<lb n="0667a15"/>耶。答。前所說者。但是依於願力。及三昧力。能起差
<lb n="0667a16"/>別緣。實未能有自然業用。為平等緣耳。</p>
<p id="pX45p0667a1616" type="inline" rend="margin-left:1em">證真後得
<lb n="0667a17"/>智者。謂是證真後所起之智故。或可此智亦能證
<lb n="0667a18"/>真。以能重慮緣真。作相見道故。</p>
<lb n="0667a19"/>
<p id="pX45p0667a1901" rend="margin-left:1em">△次<anchor xml:id="begd1e31519"/>已<anchor xml:id="endd1e31519"/>相應。</p>
<lb n="0667a20"/>
<p id="pX45p0667a2001">二者。<anchor xml:id="begd1e31530"/>已<anchor xml:id="endd1e31530"/>相應。</p>
<p id="pX45p0667a2006" type="inline">謂法身菩薩。得無分別心。與諸佛智用
<lb n="0667a21"/>相應。</p>
<p id="pX45p0667a2103" type="inline">唯依法力。自然修行。熏習真如。滅無明故。</p>
<lb n="0667a22"/>
<p id="pX45p0667a2201" rend="margin-left:1em">【疏】法身菩薩。顯位也。</p>
<p id="pX45p0667a2209" type="inline" rend="margin-left:1em">無分別者。如理智。與體相應
<lb n="0667a23"/>也。與佛智用相應者。以有如量智。故得然也。</p>
<p id="pX45p0667a2318" type="inline" rend="margin-left:1em">唯依
<lb n="0667a24"/>下。約行勝。翻前劣。法力者。證真如而修行。非如前
<lb n="0667b01"/>位。但有信力。自然者。八地<anchor xml:id="begd1e31559"/>已<anchor xml:id="endd1e31559"/>去。無功用行故。滅無
<lb n="0667b02"/>明者。妄滅行成也。</p>
<lb n="0667b03"/>
<p id="pX45p0667b0301" rend="margin-left:1em">【記】法下。初地<anchor xml:id="begd1e31571"/>已<anchor xml:id="endd1e31571"/>上。乃至十地。皆名法身。以得平等
<lb n="0667b04"/>智。證真如理。以真如法為身故。</p>
<p id="pX45p0667b0413" type="inline" rend="margin-left:1em">如理等者。所起行
<lb n="0667b05"/>與能熏體合也。即上法身。是其所合。謂此菩薩。以
<lb n="0667b06"/>法為身。人法不異故。然如理。即前正體之異名。能
<lb n="0667b07"/>證真如理之智。依主釋也。</p>
<p id="pX45p0667b0711" type="inline" rend="margin-left:1em">諸佛智用者。既得無分
<lb n="0667b08"/>別心。與理冥會。依真起行。徧修一切自利利他。合
<lb n="0667b09"/>佛智用。二用一體。名曰相應。</p>
<p id="pX45p0667b0912" type="inline" rend="margin-left:1em">此文望前。有所不齊。
<lb n="0667b10"/>前未相應。正體後得中。各舉一能一所。此則於前
<lb n="0667b11"/>舉能。於後舉所。文之巧略。互現而<anchor xml:id="begd1e31601"/>已<anchor xml:id="endd1e31601"/>。別無他意。疏
<lb n="0667b12"/>文順解。便成義補。其理昭然。</p>
<p id="pX45p0667b1212" type="inline" rend="margin-left:1em">如量智者。即上後得
<lb n="0667b13"/>之異名。如彼彼眾生器量。如彼彼俗諦分量。悉皆
<lb n="0667b14"/>知故。</p>
<p id="pX45p0667b1403" type="inline" rend="margin-left:1em">證真等者。依所證真理為軌則故。所行之行。
<lb n="0667b15"/>皆契真如。故云法力。但有信力者。地前既未契真。
<lb n="0667b16"/>但能信順。緣真修行。故非法力。地上名真修。地前
<lb n="0667b17"/>名緣修。即斯義也。</p>
<p id="pX45p0667b1708" type="inline" rend="margin-left:1em">八地下。諸說自發心修行<anchor xml:id="begd1e31626"/>已<anchor xml:id="endd1e31626"/>來。
<lb n="0667b18"/>至此地<anchor xml:id="begd1e31634"/>已<anchor xml:id="endd1e31634"/>。經二無數劫。自此之後。任運相應。如下
<lb n="0667b19"/>水船。不勞篙棹。然猶更經一無數劫方至佛果。亦
<lb n="0667b20"/>可<anchor xml:id="begd1e31645"/>但<anchor xml:id="endd1e31645"/>是地上菩薩。證真起行。皆依法力。皆是自然。
<lb n="0667b21"/>未必須到八地。方說自然也。</p>
<p id="pX45p0667b2112" type="inline" rend="margin-left:1em">熏習真如等者。證真
<lb n="0667b22"/>起行。還熏真如。何有無明而不除滅。如日輪發照
<lb n="0667b23"/>還照日輪。豈有昏暗在中而能違拒哉。</p>
<p id="pX45p0667b2316" type="inline" rend="margin-left:1em">妄滅行成
<lb n="0667b24"/>者。謂九相既滅。萬行成就萬行成故。德備河沙。九
<lb n="0667c01"/>相滅故。妙絕塵累。問。地上菩薩。亦有智識等四意。
<lb n="0667c02"/>如何得說相應而異地前耶。答。相續識。是法執分
<lb n="0667c03"/>別。初地<anchor xml:id="begd1e31672"/>已<anchor xml:id="endd1e31672"/>除。故得無分別智與理相契。智識雖在。
<lb n="0667c04"/>
<anchor xml:id="begd1e31679"/>但<anchor xml:id="endd1e31679"/>是俱生。不障見道。又出觀雖有。入觀即無。況從
<lb n="0667c05"/>一地<anchor xml:id="begd1e31687"/>已<anchor xml:id="endd1e31687"/>去分除。七地都盡。二麤之識既盡。妙平二
<lb n="0667c06"/>智<anchor xml:id="begd1e31696"/>已<anchor xml:id="endd1e31696"/>成。內證外現。於何所礙。雖殘三細之識。以妙
<lb n="0667c07"/>智為主。不乖相應。故論<anchor xml:id="begd1e31704"/>但<anchor xml:id="endd1e31704"/>云得無分別心。更不言
<lb n="0667c08"/>三細之識。由是不同地前事識現行而未相應也。</p>
<lb n="0667c09"/>
<p id="pX45p0667c0901" rend="margin-left:1em">△四明盡不盡。</p>
<lb n="0667c10"/>
<p id="pX45p0667c1001" rend="margin-left:1em">【疏】即是明染淨。盡與不盡之義也。</p>
<lb n="0667c11"/>
<p id="pX45p0667c1101" rend="margin-left:1em">【記】上說染淨。各有功能。互相熏習。成於世間出世
<lb n="0667c12"/>間法。未知究竟何勝何劣。何法有盡。何法不盡。若
<lb n="0667c13"/>俱不盡。徒為進修。若復俱盡。則成斷滅。若言一盡。
<lb n="0667c14"/>盡於何法。故此明也。</p>
<lb n="0667c15"/>
<p id="pX45p0667c1501" rend="margin-left:1em">△中分二。初明染法違真無始有終。二明淨法順
<lb n="0667c16"/>理有始無終。</p>
<p id="pX45p0667c1606" type="inline" rend="margin-left:1em">初明染法違真無始有終。</p>
<lb n="0667c17"/>
<p id="pX45p0667c1701">復次染法。從無始<anchor xml:id="begd1e31745"/>已<anchor xml:id="endd1e31745"/>來。熏習不斷。</p>
<p id="pX45p0667c1714" type="inline">乃至得佛。後則有
<lb n="0667c18"/>斷。</p>
<lb n="0667c19"/>
<p id="pX45p0667c1901" rend="margin-left:1em">【記】染法不斷者。未入十信位前。九相熾然。六染相
<lb n="0667c20"/>續。惑業習襲。報應輪綸。塵沙劫波。莫之遏絕。故前
<lb n="0667c21"/>云。一切眾生。不名為覺。以從本來。念念相續。未曾
<lb n="0667c22"/>離念。故說無始無明。下云。以如來藏。無前際故。無
<lb n="0667c23"/>明之相。亦無有始。是知無有初起之際。然亦無有
<lb n="0667c24"/>悟後更迷之人。故經云。覺迷迷滅。覺不生迷。如木
<lb n="0668a01"/>成<g ref="CB01926"/>。不重為木。</p>
<p id="pX45p0668a0107" type="inline" rend="margin-left:1em">佛後有斷者。內外熏力。發猒求心。
<lb n="0668a02"/>始入十信。苟能止業。猶自未能斷除惑染。從三賢
<lb n="0668a03"/>位。方乃覺除。直至佛地。始得斷盡。是知斷字。貫通
<lb n="0668a04"/>諸位。諸位即分斷漸斷。佛位即普斷永斷。今略下
<lb n="0668a05"/>位。故云乃至。又得佛後斷。論文語濫。以斷後始得
<lb n="0668a06"/>佛故。非謂得佛後方始斷。故下文云。無明頓盡。名
<lb n="0668a07"/>一切種智。前云。遠離微細念故。得見心性。又云。破
<lb n="0668a08"/>和合識。滅相續心。顯現法身等。此皆滅妄成佛之
<lb n="0668a09"/>義。是知虗妄之法。不能究竟。故云有終盡也。</p>
<lb n="0668a10"/>
<p id="pX45p0668a1001" rend="margin-left:1em">△二明淨法順理有始無終。</p>
<lb n="0668a11"/>
<p id="pX45p0668a1101">淨法熏習。則無有斷。盡於未來。此義云何以真如法。
<lb n="0668a12"/>常熏習故。妄心則滅。法身顯現。起用熏習故無有斷。</p>
<lb n="0668a13"/>
<p id="pX45p0668a1301" rend="margin-left:1em">【疏】淨法下。一。正顯也。</p>
<p id="pX45p0668a1309" type="inline" rend="margin-left:1em">此義下。二。釋成也。以真熏妄
<lb n="0668a14"/>滅。淨用無盡故。</p>
<lb n="0668a15"/>
<p id="pX45p0668a1501" rend="margin-left:1em">【記】正顯者。亦是標也。此淨法中。通於因緣體用。常
<lb n="0668a16"/>熏習者。即內因體相熏習也。</p>
<p id="pX45p0668a1612" type="inline" rend="margin-left:1em">妄心滅者。以真熏有
<lb n="0668a17"/>力。減却無明。能起行對治。妄心則滅。成淳淨圓智
<lb n="0668a18"/>也。</p>
<p id="pX45p0668a1802" type="inline" rend="margin-left:1em">法身顯現者。以所熏妄心滅故。能熏體相顯現。
<lb n="0668a19"/>即破和合識內生滅之相。顯此不生滅體也。即在
<lb n="0668a20"/>纏如來藏。至此顯處。名為法身。即前究竟覺。智淨
<lb n="0668a21"/>相。法出離鏡。得涅槃等。是也。</p>
<p id="pX45p0668a2112" type="inline" rend="margin-left:1em">起用熏習者。法身既
<lb n="0668a22"/>現。即能起自然業用。應化眾生。此即用熏習義。便
<lb n="0668a23"/>成差別平等二緣。即前不思議業相。緣熏習鏡。成
<lb n="0668a24"/>自然業等也。</p>
<p id="pX45p0668a2406" type="inline" rend="margin-left:1em">故無斷者。即三身並常也。不斷。即常
<lb n="0668b01"/>義。今茲實教。但說二身相即無礙。豈得不常。</p>
<p id="pX45p0668b0118" type="inline" rend="margin-left:1em">然科
<lb n="0668b02"/>云有始者。亦一往約用熏義說耳。若準體相熏習。
<lb n="0668b03"/>即無有始。故文云。以真如法常熏習故。前云。從無
<lb n="0668b04"/>始來。具無漏法。備有不思議業。作境界性等。次云。
<lb n="0668b05"/>非前際生。下云。以如來藏無前際故。今且形對妄
<lb n="0668b06"/>法。權作此科。不可定執。同不了義也。</p>
<lb n="0668b07"/>
<p id="pX45p0668b0701" rend="margin-left:1em">△二辨所示之義。</p>
<lb n="0668b08"/>
<p id="pX45p0668b0801" rend="margin-left:1em">【疏】即明前法。有顯義功能。</p>
<p id="pX45p0668b0811" type="inline" rend="margin-left:1em">問。何故真如門中。不辨
<lb n="0668b09"/>所示義。生滅門中。具辨所示三大義耶。答。以真如
<lb n="0668b10"/>門中。即示大乘體。能所不分。詮旨不別。故不別辨。
<lb n="0668b11"/>生滅門中。染淨不一。法義有殊。故具說三。上立義
<lb n="0668b12"/>分中。真如門內云即示。生滅門中云能示。釋義在
<lb n="0668b13"/>此也。</p>
<lb n="0668b14"/>
<p id="pX45p0668b1401" rend="margin-left:1em">【記】前法者。即指前科生滅心法也。既具明染淨法
<lb n="0668b15"/>相生滅不同。此生滅法。遂有顯於三大功能。故今
<lb n="0668b16"/>指之也。</p>
<p id="pX45p0668b1604" type="inline" rend="margin-left:1em">問下。具如立義分中。詮旨者。詮。謂能詮。即
<lb n="0668b17"/>顯了義說文云。詮者。具也。謂具說事理故。今此真
<lb n="0668b18"/>如一門。門為能詮。體為所詮。既目門為真如。真如
<lb n="0668b19"/>即所詮旨。故門之與體。無二無別也。</p>
<p id="pX45p0668b1915" type="inline" rend="margin-left:1em">法義殊者。即
<lb n="0668b20"/>一心三大法義也。此等皆如立義分中<anchor xml:id="begd1e31907"/>已<anchor xml:id="endd1e31907"/>說。</p>
<lb n="0668b21"/>
<p id="pX45p0668b2101" rend="margin-left:1em">△文二。初釋體相二大。二別解一用大。</p>
<p id="pX45p0668b2116" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋體
<lb n="0668b22"/>相二大
(二)
。初總標二大名。二別釋二大義。</p>
<p id="pX45p0668b2217" type="inline" rend="margin-left:1em">初總
<lb n="0668b23"/>標二大名。</p>
<lb n="0668b24"/>
<p id="pX45p0668b2401">復次真如自體相者。</p>
<lb n="0668c01"/>
<p id="pX45p0668c0101" rend="margin-left:1em">【疏】體相。謂體大相大也。</p>
<lb n="0668c02"/>
<p id="pX45p0668c0201" rend="margin-left:1em">【記】立義分云。能示摩訶衍自體相用。又云。所言義
<lb n="0668c03"/>者。則有體相用三種大義。故此牒云自體相者。</p>
<lb n="0668c04"/>
<p id="pX45p0668c0401" rend="margin-left:1em">△二別釋二大義
(二)
。初體。二相。</p>
<p id="pX45p0668c0413" type="inline" rend="margin-left:1em">初體。</p>
<lb n="0668c05"/>
<p id="pX45p0668c0501">一切凡夫。聲聞。緣覺。菩薩。諸佛。無有增減。非前際生。
<lb n="0668c06"/>非後際滅。畢竟常恒。</p>
<lb n="0668c07"/>
<p id="pX45p0668c0701" rend="margin-left:1em">【疏】一切下。人雖就位以分優劣。真體隨人。未曾增
<lb n="0668c08"/>減也。</p>
<p id="pX45p0668c0803" type="inline" rend="margin-left:1em">非前際。常也。凡位為前。非後際。恒也。佛位為
<lb n="0668c09"/>後。此三句。皆顯不增減所以。</p>
<lb n="0668c10"/>
<p id="pX45p0668c1001" rend="margin-left:1em">【記】一切。通凡及聖。凡夫。謂六凡界。即一切異生。聲
<lb n="0668c11"/>聞下。即四聖界。此顯平等真如。從凡至聖。若大若
<lb n="0668c12"/>小。若因若果。一體無異。凡迷未曾減。聖悟未曾增。
<lb n="0668c13"/>小大因果例然。又染起不增。障盡不減。又用隱不
<lb n="0668c14"/>減。德顯不增也。</p>
<p id="pX45p0668c1407" type="inline" rend="margin-left:1em">然此體大。遍通情器。故經云。一切
<lb n="0668c15"/>因果世界微塵。因心成體。今且偏就有情言也。</p>
<lb n="0668c16"/>
<p id="pX45p0668c1601" rend="margin-left:1em">【記】優。勝也。謂諸佛最勝。凡夫最劣。中間相望。通於
<lb n="0668c17"/>勝劣。真體等者。謂性德正因。其猶太虗。雖茅室紺
<lb n="0668c18"/>殿有殊。其中虗空。豈有別異。故心經云。是諸法空
<lb n="0668c19"/>相。不生不滅。不垢不淨。不增不減。</p>
<p id="pX45p0668c1914" type="inline" rend="margin-left:1em">凡位等者。明此
<lb n="0668c20"/>法體。非謂於前凡位中。從無而有。亦非於後佛位
<lb n="0668c21"/>中。從有而無也。然至而論之。其實凡位與真如。俱
<lb n="0668c22"/>無前際。非謂凡夫即有前際。真性無前際。佛位亦
<lb n="0668c23"/>然。故下文云。以如來藏無前際故。無明之相亦無
<lb n="0668c24"/>有始。以如來藏無後際故。諸佛所證涅槃。與之相
<lb n="0669a01"/>應。則無後際。亦可不約位言。但云窮於過去。非有
<lb n="0669a02"/>前際而生起也。鞠於未來。亦非有後際而滅盡也。
<lb n="0669a03"/>際。時也。此則不無前後際。但是顯真體。不於前後
<lb n="0669a04"/>際中生滅也。</p>
<p id="pX45p0669a0406" type="inline" rend="margin-left:1em">過去迷倒位。不見其生。真常久也。未
<lb n="0669a05"/>來悟證後。不見其滅。實恒永也。又常恒。一義也。疏
<lb n="0669a06"/>中別配。亦一往耳。</p>
<p id="pX45p0669a0608" type="inline" rend="margin-left:1em">皆顯等者。亦可不增減。非生滅。
<lb n="0669a07"/>皆是顯常恒所以。又不生不滅。方是不增減。畢竟
<lb n="0669a08"/>常恒。若有生滅。則有增減。非是常恒。又常恒句。是
<lb n="0669a09"/>顯不垢淨也。謂在纏不垢。出障不淨。若不然者。即
<lb n="0669a10"/>有變異。豈曰常恒。又如故無增減。真故不生滅。後
<lb n="0669a11"/>句。總結也。又此三義。即是前文。畢竟平等。無有變
<lb n="0669a12"/>異。不可破壞也。如次對之。</p>
<lb n="0669a13"/>
<p id="pX45p0669a1301" rend="margin-left:1em">△二相
(二)
。初正顯性德。二問答重辨。</p>
<p id="pX45p0669a1315" type="inline" rend="margin-left:1em">初正顯性
<lb n="0669a14"/>德
(二)
。先明德相。次顯立名。</p>
<p id="pX45p0669a1411" type="inline" rend="margin-left:1em">先明德相
(三)
。初總。二
<lb n="0669a15"/>別。三結。</p>
<p id="pX45p0669a1504" type="inline" rend="margin-left:1em">初總。</p>
<lb n="0669a16"/>
<p id="pX45p0669a1601">從本<anchor xml:id="begd1e32079"/>已<anchor xml:id="endd1e32079"/>來。自性滿足一切功德。</p>
<lb n="0669a17"/>
<p id="pX45p0669a1701" rend="margin-left:1em">【記】顯無有始。故云從本<anchor xml:id="begd1e32090"/>已<anchor xml:id="endd1e32090"/>來。揀非體外。故云自性。
<lb n="0669a18"/>明無欠少。故云滿足。意在普該。故云一切。功能德
<lb n="0669a19"/>業。故云功德。</p>
<lb n="0669a20"/>
<p id="pX45p0669a2001" rend="margin-left:1em">△二別。</p>
<lb n="0669a21"/>
<p id="pX45p0669a2101">所謂自體。有大智慧光明義故。徧照法界義故。真實
<lb n="0669a22"/>識知義故。自性清淨心義故。常樂我淨義故。清涼不
<lb n="0669a23"/>變自在義故。</p>
<lb n="0669a24"/>
<p id="pX45p0669a2401" rend="margin-left:1em">【疏】一。本覺智明。二。本覺顯照諸法。三。顯照之時無
<lb n="0669b01"/>倒。四。性離惑染。五。性德圓備。六。性德無遷。</p>
<lb n="0669b02"/>
<p id="pX45p0669b0201" rend="margin-left:1em">【記】大智等者。此有通別。通則智即是慧。光即是明。
<lb n="0669b03"/>又智慧即是光明。別則以義目之名智慧。以相取
<lb n="0669b04"/>之曰光明。智即是體。慧即是用。光即體之相也。明
<lb n="0669b05"/>即用之相也。如摩尼珠。體有光明。以自瑩曰光。照
<lb n="0669b06"/>物曰明。徧通凡聖名大。依法所顯曰義。復言自體
<lb n="0669b07"/>者。顯是即體之相。無二別故。</p>
<p id="pX45p0669b0712" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云本覺智明。揀非
<lb n="0669b08"/>始覺慧光。亦但取通意爾。</p>
<p id="pX45p0669b0811" type="inline" rend="margin-left:1em">徧照等者。即始覺也。法
<lb n="0669b09"/>界有二。謂理及事。始覺照理。即如理智。始覺照事。
<lb n="0669b10"/>即如量智。理量齊鑒。故云遍也。</p>
<p id="pX45p0669b1013" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云本覺者。就體
<lb n="0669b11"/>而言也。即彼本覺顯照義邊。便名始覺。始覺之體。
<lb n="0669b12"/>元是本覺故。</p>
<p id="pX45p0669b1206" type="inline" rend="margin-left:1em">真實等者。依根所發。了境義邊。名為
<lb n="0669b13"/>識知。了如理事。永離諸過。故云真實。</p>
<p id="pX45p0669b1315" type="inline" rend="margin-left:1em">疏無倒者。即
<lb n="0669b14"/>離四倒。及餘執計也。</p>
<p id="pX45p0669b1409" type="inline" rend="margin-left:1em">自性等者。非假他緣。故云自
<lb n="0669b15"/>性。在纏不染。故曰清淨。諸法中實。乃名為心。</p>
<p id="pX45p0669b1518" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云
<lb n="0669b16"/>離染。謂性本離染。自來無惑者也。</p>
<p id="pX45p0669b1614" type="inline" rend="margin-left:1em">常樂等者。常。謂
<lb n="0669b17"/>窮三際而無改。樂。謂在眾苦而不干。我。謂處六道
<lb n="0669b18"/>而莫拘。淨。謂歷九相而非染。此自性涅槃之四德
<lb n="0669b19"/>也。</p>
<p id="pX45p0669b1902" type="inline" rend="margin-left:1em">疏圓備者。諸德雖多。不過此四。以此四法。收一
<lb n="0669b20"/>切德故。性德。揀非修德也。清涼等者。無惑之熱惱。
<lb n="0669b21"/>故曰清涼。此顯般若也。無報之生滅。故云不變。此
<lb n="0669b22"/>法身也。無業之繫縛。故曰自在。此解脫也。即離三
<lb n="0669b23"/>障。成三德爾。</p>
<p id="pX45p0669b2306" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云無遷。舉三中之一義耳。</p>
<lb n="0669b24"/>
<p id="pX45p0669b2401" rend="margin-left:1em">△三結。</p>
<lb n="0669c01"/>
<p id="pX45p0669c0101">具足如是過於恒沙。不離不斷不異。一思議佛法。乃
<lb n="0669c02"/>至滿足無有所少義故。</p>
<lb n="0669c03"/>
<p id="pX45p0669c0301" rend="margin-left:1em">【疏】不離者。性德塵沙。不離真體。不斷者。無始相續。
<lb n="0669c04"/>不異者。與體同味。</p>
<p id="pX45p0669c0408" type="inline" rend="margin-left:1em">不思議者。即不異而有恒沙之
<lb n="0669c05"/>義故。佛法者。唯佛窮達故。亦可是所覺法故。</p>
<p id="pX45p0669c0518" type="inline" rend="margin-left:1em">乃至
<lb n="0669c06"/>下。若此真體無性德者。如來證此。不應具德。既證
<lb n="0669c07"/>性<anchor xml:id="begd1e32226"/>已<anchor xml:id="endd1e32226"/>。萬德圓滿。即驗真如本具也。</p>
<lb n="0669c08"/>
<p id="pX45p0669c0801" rend="margin-left:1em">【記】過河沙者。上但略顯。不能具載。故今總結以顯
<lb n="0669c09"/>廣多也。</p>
<p id="pX45p0669c0904" type="inline" rend="margin-left:1em">不離。謂隨舉一德。全攝真性及一切德。不
<lb n="0669c10"/>斷。謂無始無終。不異。謂真如即德。德即真如。上不
<lb n="0669c11"/>離。如手不離腕。菓不離樹。揀非樹不離地之不離
<lb n="0669c12"/>也。此不異。如甜不異菓。醎不異水
(海水本來醎。非水中安醎者比)
。
<lb n="0669c13"/>揀非水不異乳
(水中之乳。亦不相異)
。之不異也。又四句揀之。
<lb n="0669c14"/>一。離而不異。如羣器盛水。二。異而不離。如和合丸
<lb n="0669c15"/>藥。三。是離是異。如風馬牛不相及。四。非離非異。如
<lb n="0669c16"/>紅蓮華香味。</p>
<p id="pX45p0669c1606" type="inline" rend="margin-left:1em">不思議者。即一性而有多義。即多義
<lb n="0669c17"/>而全一性。不可以定量所得。心行處滅。言語道斷
<lb n="0669c18"/>也。</p>
<p id="pX45p0669c1802" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云即不異者。三中舉一義以影顯之。</p>
<p id="pX45p0669c1817" type="inline" rend="margin-left:1em">佛法者。
<lb n="0669c19"/>佛即是覺。意明上之功德。盡是本覺之法。故金剛
<lb n="0669c20"/>云。一切法皆是佛法。</p>
<p id="pX45p0669c2009" type="inline" rend="margin-left:1em">疏唯佛等者。約始覺釋佛字。
<lb n="0669c21"/>謂佛是始覺之極。法即前諸功德。顯此諸法。非因
<lb n="0669c22"/>位而究了故。佛之法也。</p>
<p id="pX45p0669c2210" type="inline" rend="margin-left:1em">所覺法者。約本覺釋佛字。
<lb n="0669c23"/>佛即法也。義如前釋。越彼河沙。故云乃至。滿足。即
<lb n="0669c24"/>無所少。意云。乃至過河沙數義理。悉皆滿足。無所
<lb n="0670a01"/>欠少也。</p>
<p id="pX45p0670a0104" type="inline" rend="margin-left:1em">疏若此下。以修顯性。此反顯也。既證下。順
<lb n="0670a02"/>釋。如海有寶。餘人不知。涉海者既獲。傍觀豈不信
<lb n="0670a03"/>乎。</p>
<lb n="0670a04"/>
<p id="pX45p0670a0401" rend="margin-left:1em">△次顯立名。</p>
<lb n="0670a05"/>
<p id="pX45p0670a0501">名為如來藏。亦名如來法身。</p>
<lb n="0670a06"/>
<p id="pX45p0670a0601" rend="margin-left:1em">【疏】如來藏者。隱時能出生如來。法身者。顯時是萬
<lb n="0670a07"/>德依止。</p>
<lb n="0670a08"/>
<p id="pX45p0670a0801" rend="margin-left:1em">【記】如來藏。具有三義。一。隱覆義。二。含攝義。三。出生
<lb n="0670a09"/>義。廣如前說。</p>
<p id="pX45p0670a0906" type="inline" rend="margin-left:1em">隱時等者。似當初後二義。隱故名藏。
<lb n="0670a10"/>此則如來自隱不現也。又因地能生果地功德。故
<lb n="0670a11"/>名藏也。</p>
<p id="pX45p0670a1104" type="inline" rend="margin-left:1em">如來法身者。若以應身為如來。即依士釋。
<lb n="0670a12"/>若以真身為如來。即持業釋。然其身者。亦具三義。
<lb n="0670a13"/>一者。體義。真如自體。任持不失故。二者。依義。為彼
<lb n="0670a14"/>報應之所依故。三者。聚義。一切功德之所集故。故
<lb n="0670a15"/>唯識云。體依聚義。總說名身。</p>
<p id="pX45p0670a1512" type="inline" rend="margin-left:1em">顯時等者。即後義。謂
<lb n="0670a16"/>萬德名法。依止名身。然德有修性。若約修說。即屬
<lb n="0670a17"/>報應。成依止義也。若約性說。即此法身。是聚集義
<lb n="0670a18"/>也。其體之一義。當於前段體中。故此不言也。問。法
<lb n="0670a19"/>身既屬無為。且非積聚。何言聚耶。答。功德既是無
<lb n="0670a20"/>多之多。何妨聚即無聚之聚。斯皆義說圓迴無滯。
<lb n="0670a21"/>非實法聚。有可揀也。</p>
<lb n="0670a22"/>
<p id="pX45p0670a2201" rend="margin-left:1em">△二問答重辨
(二)
。初執體疑相難。二相不違體答。</p>
<lb n="0670a23"/>
<p id="pX45p0670a2301" rend="margin-left:1em">初執體疑相難。</p>
<lb n="0670a24"/>
<p id="pX45p0670a2401">問曰。上說真如。其體平等。離一切相。</p>
<p id="pX45p0670a2415" type="inline">云何復說體有
<lb n="0670b01"/>如是種種功德。</p>
<lb n="0670b02"/>
<p id="pX45p0670b0201" rend="margin-left:1em">【記】上說下。躡前也。前門中云。從本<anchor xml:id="begd1e32393"/>已<anchor xml:id="endd1e32393"/>來。離言說相。
<lb n="0670b03"/>離名字相。離心緣相。畢竟平等。無有變異。不可破
<lb n="0670b04"/>壞。唯是一心。故名真如。</p>
<p id="pX45p0670b0410" type="inline" rend="margin-left:1em">云何下。起難也。前說離相
<lb n="0670b05"/>平等。今說功德差別。前後矛盾。其義安在。</p>
<p id="pX45p0670b0517" type="inline" rend="margin-left:1em">又此疑
<lb n="0670b06"/>難。亦可就上體相二文。及前立義分中體相二大
<lb n="0670b07"/>生起。體中何其離相。無增減。無生滅。相中何其具
<lb n="0670b08"/>德。過恒沙。無所少耶。</p>
<lb n="0670b09"/>
<p id="pX45p0670b0901" rend="margin-left:1em">△二相不違體答
(二)
。初明雖差別而不二。二明雖
<lb n="0670b10"/>不二而差別。</p>
<p id="pX45p0670b1006" type="inline" rend="margin-left:1em">初明雖差別而不二。</p>
<lb n="0670b11"/>
<p id="pX45p0670b1101">答曰。雖實有此諸功德義。而無差別之相。等同一味。
<lb n="0670b12"/>唯一真如。</p>
<p id="pX45p0670b1205" type="inline">此義云何。</p>
<p id="pX45p0670b1209" type="inline">以無分別。離分別相。是故無二。</p>
<lb n="0670b13"/>
<p id="pX45p0670b1301" rend="margin-left:1em">【疏】雖實下。實德雖多。同一如味。此義云何者。謂多
<lb n="0670b14"/>德何以唯一耶。</p>
<p id="pX45p0670b1407" type="inline" rend="margin-left:1em">以無下。釋也。非能分別。非所分別。
<lb n="0670b15"/>無能所故。</p>
<lb n="0670b16"/>
<p id="pX45p0670b1601" rend="margin-left:1em">【記】答中二。先。正明。雖實等句。縱存後之差別相也。
<lb n="0670b17"/>而無等句。不違前之平等義也。等。齊也。即指差別
<lb n="0670b18"/>之法。同者。諸法無性。唯一真體。一味。喻明。如水之
<lb n="0670b19"/>八德。一味無差。一真。法說。謂體與相。總之唯一真
<lb n="0670b20"/>如心性。此則法喻兼明也。</p>
<p id="pX45p0670b2011" type="inline" rend="margin-left:1em">此義下。次。轉釋二。先。徵
<lb n="0670b21"/>難。以無等。次釋通。非能者。無有體之能分別也。非
<lb n="0670b22"/>所者。無有相之所分別也。故前文云。心滅則種種
<lb n="0670b23"/>法滅。無能所者。由前心境並亡。體相不異。故得差
<lb n="0670b24"/>別即無差別。等同一味真如性也。</p>
<lb n="0670c01"/>
<p id="pX45p0670c0101" rend="margin-left:1em">△二明雖不二而差別
(二)
。初略。二廣。</p>
<p id="pX45p0670c0115" type="inline" rend="margin-left:1em">初略。</p>
<lb n="0670c02"/>
<p id="pX45p0670c0201">復以何義。得說差別。</p>
<p id="pX45p0670c0209" type="inline">以依業識生滅相示。</p>
<lb n="0670c03"/>
<p id="pX45p0670c0301" rend="margin-left:1em">【疏】復下。既其不二何以說別耶。</p>
<p id="pX45p0670c0313" type="inline" rend="margin-left:1em">以下。謂以依生滅
<lb n="0670c04"/>識相。恒沙染法。反此表示真如淨德。恒沙差別。</p>
<p id="pX45p0670c0419" type="inline" rend="margin-left:1em">且
<lb n="0670c05"/>舉染本。故但云業識。</p>
<lb n="0670c06"/>
<p id="pX45p0670c0601" rend="margin-left:1em">【記】初二句。徵難。既其等者。既而能所俱亡。遂令一
<lb n="0670c07"/>體無二者。如前差別之相。畢竟依何建立而為說
<lb n="0670c08"/>也。</p>
<p id="pX45p0670c0802" type="inline" rend="margin-left:1em">次二句。釋通。以依等者。前云。是心生滅因緣相。
<lb n="0670c09"/>能示摩訶衍自體相用故。能顯既多。所顯亦廣。俱
<lb n="0670c10"/>喻河沙也。</p>
<p id="pX45p0670c1005" type="inline" rend="margin-left:1em">且舉下。難云。對恒沙染法。說恒沙淨德。
<lb n="0670c11"/>何故論文唯舉業識。故疏釋云。舉本則末自彰也。
<lb n="0670c12"/>攝恒沙染法。可知。</p>
<lb n="0670c13"/>
<p id="pX45p0670c1301" rend="margin-left:1em">△二廣
(二)
。初問對染法表示之相。二舉彼染法一
<lb n="0670c14"/>一對顯。</p>
<p id="pX45p0670c1404" type="inline" rend="margin-left:1em">初問對染法表示之相。</p>
<lb n="0670c15"/>
<p id="pX45p0670c1501">此云何示。</p>
<lb n="0670c16"/>
<p id="pX45p0670c1601" rend="margin-left:1em">【記】此業識相。云何反之。表示真如淨德過恒沙耶。</p>
<lb n="0670c17"/>
<p id="pX45p0670c1701" rend="margin-left:1em">△二舉彼染法一一對顯。</p>
<lb n="0670c18"/>
<p id="pX45p0670c1801">以一切法。本來唯心。實無於念。</p>
<p id="pX45p0670c1813" type="inline">而有妄心。不覺起念。
<lb n="0670c19"/>見諸境界。故說無明。心性不起。即是大智慧光明義
<lb n="0670c20"/>故。若心起見。則有不見之相。心性離見。即是徧照法
<lb n="0670c21"/>界義故。若心有動。非真識知。無有自性。非常非樂。非
<lb n="0670c22"/>我非淨。熱惱衰變。則不自在。</p>
<p id="pX45p0670c2212" type="inline">乃至具有過恒沙等妄
<lb n="0670c23"/>染之義。對此義故。心性無動。則有過恒沙等諸淨功
<lb n="0670c24"/>德相義示現。若心有起。更見前法可念者。則有所少。
<lb n="0671a01"/>如是淨法無量功德。即是一心。更無所念。是故滿足。</p>
<lb n="0671a02"/>
<p id="pX45p0671a0201">名為法身如來之藏。</p>
<lb n="0671a03"/>
<p id="pX45p0671a0301" rend="margin-left:1em">【疏】以一切下。舉所迷理。</p>
<lb n="0671a04"/>
<p id="pX45p0671a0401" rend="margin-left:1em">【記】論文分三。先。舉理體。即真如之理。義具真如門。
<lb n="0671a05"/>是答其不二義也。</p>
<lb n="0671a06"/>
<p id="pX45p0671a0601" rend="margin-left:1em">【疏】而有下。依真起妄。謂細麤染心。本末不覺也。將
<lb n="0671a07"/>欲釋淨。先舉其染。對以顯之。下諸句例然。</p>
<p id="pX45p0671a0717" type="inline" rend="margin-left:1em">云何顯
<lb n="0671a08"/>耶。下云不起等。是顯也。既起念。即是不覺無明。故
<lb n="0671a09"/>不起。即是本覺智明。</p>
<lb n="0671a10"/>
<p id="pX45p0671a1001" rend="margin-left:1em">【記】次。對顯相。謂對恒沙生滅染法。以顯恒沙功德
<lb n="0671a11"/>淨相。即答其而差別之義也。於中二。先。別為翻配
<lb n="0671a12"/>八重德相八。初。無明智慧對。妄心者。即前不如實
<lb n="0671a13"/>知也。不覺起念。即前不覺心動。名為業相。見境界。
<lb n="0671a14"/>即前轉現相。此之三相。即是無明阿梨耶識。又見
<lb n="0671a15"/>諸境。義寬。亦通四麤。故疏云細麤也。</p>
<p id="pX45p0671a1515" type="inline" rend="margin-left:1em">依真下。即生
<lb n="0671a16"/>滅之相。義具前文。</p>
<p id="pX45p0671a1608" type="inline" rend="margin-left:1em">將欲下。釋其意。淨因染得。故須
<lb n="0671a17"/>然也。真如門無染可對。故無示義。此生滅門。染淨
<lb n="0671a18"/>既分。故須翻對以顯相大。</p>
<p id="pX45p0671a1811" type="inline" rend="margin-left:1em">諸句例者。下七重等。隨
<lb n="0671a19"/>文可見。</p>
<p id="pX45p0671a1904" type="inline" rend="margin-left:1em">云何顯者。牒難也。下云下。舉釋也。</p>
<p id="pX45p0671a1917" type="inline" rend="margin-left:1em">心不起
<lb n="0671a20"/>者。不起念也。若依疏意。此二句即滅妄顯真。下諸
<lb n="0671a21"/>句例知。</p>
<p id="pX45p0671a2104" type="inline" rend="margin-left:1em">既起下。如前云。一切眾生。不名為覺。以念
<lb n="0671a22"/>念相續。未曾離念。若得無念者。則知心相。本來平
<lb n="0671a23"/>等。同一覺故。故念即不覺。不念即本覺也。</p>
<lb n="0671a24"/>
<p id="pX45p0671a2401" rend="margin-left:1em">【疏】若心下。不見。妄見不周也。徧照。真照圓明也。</p>
<lb n="0671b01"/>
<p id="pX45p0671b0101" rend="margin-left:1em">【記】二。局見普照對。不周者。如人見東不見西。近遠
<lb n="0671b02"/>內外明暗等亦爾。經云。眾生洞視。不過分寸。以存
<lb n="0671b03"/>能見心故。故於諸境。有所不見也。</p>
<p id="pX45p0671b0314" type="inline" rend="margin-left:1em">圓明者。以無見
<lb n="0671b04"/>故。無所不見。故肇論云。般若無知。而無所不知。初
<lb n="0671b05"/>地得名真見道者。以不存能所見故。</p>
<lb n="0671b06"/>
<p id="pX45p0671b0601" rend="margin-left:1em">【疏】心有動者。反之即顯真如無動。</p>
<lb n="0671b07"/>
<p id="pX45p0671b0701" rend="margin-left:1em">【記】三。妄識真知對。非真識知者。動則不如實知。故
<lb n="0671b08"/>非真也。</p>
<p id="pX45p0671b0804" type="inline" rend="margin-left:1em">疏文亦略。若具應云。心動非真識知者。反
<lb n="0671b09"/>之即顯真如無動。是真實識知也。何者。以心無動
<lb n="0671b10"/>故。則所知真實。真實者。離偽妄故。</p>
<p id="pX45p0671b1014" type="inline" rend="margin-left:1em">又準上論文。應
<lb n="0671b11"/>補反顯文云。心性無動。是真識知。論存略故。但舉
<lb n="0671b12"/>能對之妄也。</p>
<p id="pX45p0671b1206" type="inline" rend="margin-left:1em">又從此<anchor xml:id="begd1e32695"/>已<anchor xml:id="endd1e32695"/>下。至不自在。一一文初。應
<lb n="0671b13"/>合皆有若心有動之言。仍於本句之末。更云心性
<lb n="0671b14"/>無動等。皆隨句翻對。例此段思之。</p>
<lb n="0671b15"/>
<p id="pX45p0671b1501" rend="margin-left:1em">【疏】無有自性。明妄染無體。反之即顯自性淨心。</p>
<lb n="0671b16"/>
<p id="pX45p0671b1601" rend="margin-left:1em">【記】四。無性有體對。妄染無體者。依真妄動。何有自
<lb n="0671b17"/>體。</p>
<p id="pX45p0671b1702" type="inline" rend="margin-left:1em">淨心者。心無動故。離緣獨立。獨立之體。本來無
<lb n="0671b18"/>染。斯則不逐緣生。不因境起。故云自性清淨心也。</p>
<lb n="0671b19"/>
<p id="pX45p0671b1901" rend="margin-left:1em">【疏】非常下。明妄染四倒。反之即顯真如四德。</p>
<lb n="0671b20"/>
<p id="pX45p0671b2001" rend="margin-left:1em">【記】五。顛倒真正對。四倒者。即無常。苦。無我。不淨。心
<lb n="0671b21"/>動故。起於有漏色心。有漏色心。實非常等。凡夫計
<lb n="0671b22"/>為常等。故成四倒。</p>
<p id="pX45p0671b2208" type="inline" rend="margin-left:1em">反之等者。以不動故。色心不起。
<lb n="0671b23"/>以不起故。唯真如性。常住清淨。自在安樂。故成四
<lb n="0671b24"/>德。</p>
<lb n="0671c01"/>
<p id="pX45p0671c0101" rend="margin-left:1em">【疏】熱惱者。諸惑燒心。是極熱惱。故說真如是清涼
<lb n="0671c02"/>也。</p>
<lb n="0671c03"/>
<p id="pX45p0671c0301" rend="margin-left:1em">【記】六。熱惱清涼對。諸惑者。由心動故。起於貪瞋等
<lb n="0671c04"/>惑。煩惱熾然。故成熱惱。清涼者。心不動故。即是真
<lb n="0671c05"/>如。真如無惑。即非熱惱。既無熱惱。故曰清涼。</p>
<lb n="0671c06"/>
<p id="pX45p0671c0601" rend="margin-left:1em">【疏】衰變者。妄染遷改。反顯真如不衰變也。</p>
<lb n="0671c07"/>
<p id="pX45p0671c0701" rend="margin-left:1em">【記】七。變易凝然對。妄染遷改者。以心動故。起於九
<lb n="0671c08"/>相。九相生住異滅。老病死等。故成衰變。</p>
<p id="pX45p0671c0816" type="inline" rend="margin-left:1em">反顯等者。
<lb n="0671c09"/>心不動故。即是真如。真如之中。本無九相生滅遷
<lb n="0671c10"/>改。故云不變也。</p>
<lb n="0671c11"/>
<p id="pX45p0671c1101" rend="margin-left:1em">【疏】不自在者。業果繫縛故。則顯真如自在。上云清
<lb n="0671c12"/>涼不變自在義故。</p>
<lb n="0671c13"/>
<p id="pX45p0671c1301" rend="margin-left:1em">【記】八。繫縛自在對。業果等者。由心動故。起業受報。
<lb n="0671c14"/>墮五趣中。名為繫縛。</p>
<p id="pX45p0671c1409" type="inline" rend="margin-left:1em">真如自在者。心不動故。即是
<lb n="0671c15"/>真如。真如之中。無有業繫。故云自在。</p>
<p id="pX45p0671c1515" type="inline" rend="margin-left:1em">上云等者。以
<lb n="0671c16"/>此段中。皆舉能顯妄染。以對顯前淨德。論文略故。
<lb n="0671c17"/>不具列之。故今疏中。略指後之三義也。前諸句。例
<lb n="0671c18"/>知。</p>
<lb n="0671c19"/>
<p id="pX45p0671c1901" rend="margin-left:1em">【疏】乃至具有下。一一翻對。故染淨皆過恒沙。</p>
<lb n="0671c20"/>
<p id="pX45p0671c2001" rend="margin-left:1em">【記】次。總為翻配恒沙滿足二。初。恒沙法既過河沙。
<lb n="0671c21"/>不可具述。故云乃至。</p>
<p id="pX45p0671c2109" type="inline" rend="margin-left:1em">沙等妄染。總舉諸染法也。</p>
<p id="pX45p0671c2119" type="inline" rend="margin-left:1em">對
<lb n="0671c22"/>此義者。河沙染法。心動故成。心不動時。諸淨功德。
<lb n="0671c23"/>亦過沙數。</p>
<p id="pX45p0671c2305" type="inline" rend="margin-left:1em">諸淨等者。即指真實識知<anchor xml:id="begd1e32817"/>已<anchor xml:id="endd1e32817"/>下諸義。及
<lb n="0671c24"/>等餘外一切不思議佛法也。</p>
<p id="pX45p0671c2412" type="inline" rend="margin-left:1em">一一翻對等者。以心
<lb n="0672a01"/>性動與無動。反覆明諸染淨。今要省文。故以若心
<lb n="0672a02"/>有動在前。心性無動居後。所顯諸法。攝在中間。於
<lb n="0672a03"/>中又闕淨德之目。若欲一一別對。令人易解者。應
<lb n="0672a04"/>云。若心有動。非真實識知。心性無動。即是真實識
<lb n="0672a05"/>知義故。乃至若心有動。則不自在。心性無動。則得
<lb n="0672a06"/>自在。如前疏文逐段反顯。是也。</p>
<p id="pX45p0672a0613" type="inline" rend="margin-left:1em">若更取類言之。復
<lb n="0672a07"/>應云。若心有動。即是繫縛。心性無動。則名解脫。他
<lb n="0672a08"/>皆倣此。不可具言。</p>
<p id="pX45p0672a0808" type="inline" rend="margin-left:1em">然前八對。初之兩段。各約別義。
<lb n="0672a09"/>言起念起見。斯亦不出心動之義。若欲各舉別義。
<lb n="0672a10"/>者。真實識知等。亦有別義。應云。心起分別。非真識
<lb n="0672a11"/>知。心離分別。即是真實識知義故。乃至心起業果。
<lb n="0672a12"/>則不自在。心離業繫。即得自在等。但將九相。如次
<lb n="0672a13"/>配對八重。義無不合。初起念。即業。次起見。即轉。分
<lb n="0672a14"/>別境。即現。乃至熱惱。即合執取計名二相。衰變。即
<lb n="0672a15"/>業。謂心若起業。則有遷變。心性離業。即無衰變。當
<lb n="0672a16"/>知心動義通。餘皆是別也。如理思之。</p>
<lb n="0672a17"/>
<p id="pX45p0672a1701" rend="margin-left:1em">【疏】有所少者。妄心外念。求之不足故。故滿足者。淨
<lb n="0672a18"/>德性滿。無假外求故。</p>
<lb n="0672a19"/>
<p id="pX45p0672a1901" rend="margin-left:1em">【記】二。滿足義。前云。乃至滿足無有所少。故此亦對
<lb n="0672a20"/>妄染以翻顯也。</p>
<p id="pX45p0672a2007" type="inline" rend="margin-left:1em">妄心等者。若於心外見法而生追
<lb n="0672a21"/>求。終不能足。却有所少。亦可若有一法。在於心外
<lb n="0672a22"/>是可念者。則性中功德。有所欠少。如人於他求物。
<lb n="0672a23"/>當知家間所無。</p>
<p id="pX45p0672a2307" type="inline" rend="margin-left:1em">淨德等者。以心性無外。故一切功
<lb n="0672a24"/>德皆悉具足則可忘懷以契之。不可起心而求之。
<lb n="0672b01"/>當知有所見者。皆是虗妄。以從分別生故。此意顯
<lb n="0672b02"/>異權宗所說。佛果無漏功德。並是修生。今此論宗。
<lb n="0672b03"/>但即修顯。不說修生。性中本自有故。金銀生像。可
<lb n="0672b04"/>以喻之。</p>
<lb n="0672b05"/>
<p id="pX45p0672b0501" rend="margin-left:1em">【疏】名為下。結名。</p>
<lb n="0672b06"/>
<p id="pX45p0672b0601" rend="margin-left:1em">【記】後。結得名。雙約因果。如前所明。</p>
<p id="pX45p0672b0614" type="inline" rend="margin-left:1em">彼恒沙染法。以
<lb n="0672b07"/>依業識生滅相示。此恒沙淨德。皆依真如法身如
<lb n="0672b08"/>來藏性翻對表顯。故此結之。以彰體相實不違也。</p>
<lb n="0672b09"/>
<lb n="0672b10"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第七<lb n="0672b11"/>
<lb n="0672b12"/>
<head>音釋</head>
<lb n="0672b13"/>恬<p id="pX45p0672b1302" type="inline" rend="margin-left:1em">音甜。憺<anchor xml:id="begd1e32945"/>泊<anchor xml:id="endd1e32945"/>也。安靜也。</p>
<lb n="0672b14"/>阿陀那<p id="pX45p0672b1404" type="inline" rend="margin-left:1em">此云執持。第八識名。</p>
<lb n="0672b15"/>瀑<p id="pX45p0672b1502" type="inline" rend="margin-left:1em">音抱僕。飛泉。懸水也。</p>
<lb n="0672b16"/>琢<p id="pX45p0672b1602" type="inline" rend="margin-left:1em">音祝。治玉石者。</p>
<lb n="0672b17"/>叛<p id="pX45p0672b1702" type="inline" rend="margin-left:1em">音伴。反亂也。</p>
<lb n="0672b18"/>寇<p id="pX45p0672b1802" type="inline" rend="margin-left:1em">音叩。賊也。</p>
<lb n="0672b19"/>囹圄<p id="pX45p0672b1903" type="inline" rend="margin-left:1em">音陵語。牢獄也。</p>
<lb n="0672b20"/>刑戮<p id="pX45p0672b2003" type="inline" rend="margin-left:1em">音形六。殺也。</p>
<lb n="0672b21"/>妍<p id="pX45p0672b2102" type="inline" rend="margin-left:1em">音延。美好也。</p>
<lb n="0672b22"/>
<g ref="CB15354"/>
<p id="pX45p0672b2202" type="inline" rend="margin-left:1em">音痴。醜惡也。</p>
<lb n="0672b23"/>愈<p id="pX45p0672b2302" type="inline" rend="margin-left:1em">音喻。痊好也。</p>
<lb n="0672b24"/>諭<p id="pX45p0672b2402" type="inline" rend="margin-left:1em">音遇。曉示也。</p>
<lb n="0672c01"/>諮<p id="pX45p0672c0102" type="inline" rend="margin-left:1em">音咨。謀難也。</p>
<lb n="0672c02"/>詢<p id="pX45p0672c0202" type="inline" rend="margin-left:1em">音荀。徵問也。</p>
<lb n="0672c03"/>轍<p id="pX45p0672c0302" type="inline" rend="margin-left:1em">音徹。輾迹也。</p>
<lb n="0672c04"/>輟<p id="pX45p0672c0402" type="inline" rend="margin-left:1em">音拙。止歇也。</p>
<lb n="0672c05"/>燧<p id="pX45p0672c0502" type="inline" rend="margin-left:1em">音遂。取火之木。</p>
<lb n="0672c06"/>磋<p id="pX45p0672c0602" type="inline" rend="margin-left:1em">音蹉。磨治也。治骨角者。</p>
<lb n="0672c07"/>未生怨<p id="pX45p0672c0704" type="inline" rend="margin-left:1em">阿闍世王也。事出涅槃。及觀經。</p>
<lb n="0672c08"/>無厭足<p id="pX45p0672c0804" type="inline" rend="margin-left:1em">王名。事出華嚴。</p>
<lb n="0672c09"/>劑<p id="pX45p0672c0902" type="inline" rend="margin-left:1em">音際。分限也。</p>
<lb n="0672c10"/>篙<p id="pX45p0672c1002" type="inline" rend="margin-left:1em">音高。撑船竹篙。</p>
<lb n="0672c11"/>棹<p id="pX45p0672c1102" type="inline" rend="margin-left:1em">音掉。進船具。船旁撥水者也。即櫓名。</p>
<lb n="0672c12"/>襲<p id="pX45p0672c1202" type="inline" rend="margin-left:1em">音習。承嗣也。</p>
<lb n="0672c13"/>遏<p id="pX45p0672c1302" type="inline" rend="margin-left:1em">音曷。止絕也。</p>
<lb n="0672c14"/>紺<p id="pX45p0672c1402" type="inline" rend="margin-left:1em">音甘。青赤色。</p>
<lb n="0672c15"/>瑩<p id="pX45p0672c1502" type="inline" rend="margin-left:1em">音榮。信。照徹也。光潔也。</p>
<lb n="0672c16"/>腕<p id="pX45p0672c1602" type="inline" rend="margin-left:1em">音宛。手腕。</p>
<lb n="0672c17"/>風馬牛不相及<p id="pX45p0672c1707" type="inline" rend="margin-left:1em">牛走順風。馬走逆風。喻南北相
<lb n="0672c18"/>去離遠。出左傳。</p>
<lb n="0672c19"/>矛盾<p id="pX45p0672c1903" type="inline" rend="margin-left:1em">音謀鄧。矛。鎗屬。盾。甲屬。昔有兼鬻二器者。
<lb n="0672c20"/>售矛則曰可以破堅盾。售盾則曰可以禦利矛。故
<lb n="0672c21"/>名自相矛盾。以喻自語前後相違。</p>
<lb n="0672c22"/>倣<p id="pX45p0672c2202" type="inline" rend="margin-left:1em">音訪。傚也。</p>
<lb n="0673a01"/>
<lb n="0673a02"/>
<lb n="0673a03"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第八<lb n="0673a04"/>
<lb n="0673a05"/>
<byline>唐　西京太原沙門　法藏　述疏</byline>
<byline>　　終南草堂沙門　宗密　錄註</byline>
<lb n="0673a07"/>
<byline>宋　秀州長水沙門　子璿　修記</byline>
<lb n="0673a08"/>
<byline>清　錢塘慈雲沙門　續法　會編</byline>
<byline>　　順天府府丞　戴京曾　閱定</byline>
<lb n="0673a10"/>
<p id="pX45p0673a1001" rend="margin-left:1em">△二別解一用大
(二)
。初總明。二別釋。</p>
<p id="pX45p0673a1015" type="inline" rend="margin-left:1em">初總明
(二)
。
<lb n="0673a11"/>初對果舉因。二牒因顯果。</p>
<p id="pX45p0673a1111" type="inline" rend="margin-left:1em">初對果舉因
(三)
。初舉
<lb n="0673a12"/>本正行。二舉本大願。三舉大方便。</p>
<p id="pX45p0673a1214" type="inline" rend="margin-left:1em">初舉本正行。</p>
<lb n="0673a13"/>
<p id="pX45p0673a1301" rend="margin-left:1em">【記】正行。慈悲波羅蜜等行也。</p>
<lb n="0673a14"/>
<p id="pX45p0673a1401">復次真如用者。所謂諸佛如來。本在因地發大慈悲。
<lb n="0673a15"/>修諸波羅蜜。攝化眾生。</p>
<lb n="0673a16"/>
<p id="pX45p0673a1601" rend="margin-left:1em">【記】初句。牒前以標起也。所謂下。依義以解釋也。本
<lb n="0673a17"/>在因地等者。為菩薩時。所行諸行。以慈悲為本也。
<lb n="0673a18"/>攝化眾生者。無不先以利他為首也。波羅蜜者。謂
<lb n="0673a19"/>以諸度。攝令附<anchor xml:id="begd1e33294"/>己<anchor xml:id="endd1e33294"/>。化令從善也。以布施攝貧窮持
<lb n="0673a20"/>戒攝毀禁等。此通二利故。維摩經云。資財無量。攝
<lb n="0673a21"/>諸貧民。奉戒清淨。攝諸毀禁。以忍調行。攝諸恚怒。
<lb n="0673a22"/>以大精進。攝諸懈怠。一心禪定。攝諸亂意。以決定
<lb n="0673a23"/>慧。攝諸無智。</p>
<lb n="0673a24"/>
<p id="pX45p0673a2401" rend="margin-left:1em">△二舉本大願。</p>
<lb n="0673b01"/>
<p id="pX45p0673b0101">立大誓願。盡欲度脫。等眾生界。亦不限劫數。盡於未
<lb n="0673b02"/>來。</p>
<lb n="0673b03"/>
<p id="pX45p0673b0301" rend="margin-left:1em">【疏】盡欲度脫者。廣大心也。不限劫數者。長時心也。</p>
<lb n="0673b04"/>
<p id="pX45p0673b0401" rend="margin-left:1em">【記】廣大心者。即四弘中中生無邊誓願度。亦同金
<lb n="0673b05"/>剛中佛令發菩提心人。普度四生九類。彌勒所釋。
<lb n="0673b06"/>亦云廣大心長時心者。此同華嚴行願經說。眾生
<lb n="0673b07"/>界盡。我行方盡。以眾生界無有盡故。我此行願。亦
<lb n="0673b08"/>無有盡。上則約處橫說。故云等眾生界。此則約時
<lb n="0673b09"/>豎論。故云盡於未來。</p>
<lb n="0673b10"/>
<p id="pX45p0673b1001" rend="margin-left:1em">△三舉大方便。</p>
<lb n="0673b11"/>
<p id="pX45p0673b1101" rend="margin-left:1em">【疏】謂舉悲智大方便也。</p>
<lb n="0673b12"/>
<p id="pX45p0673b1201">以取一切眾生。如<anchor xml:id="begd1e33359"/>己<anchor xml:id="endd1e33359"/>身故。而亦不取眾生相。此以何
<lb n="0673b13"/>義。謂如實知一切眾生。及與<anchor xml:id="begd1e33367"/>己<anchor xml:id="endd1e33367"/>身。真如平等。無別異
<lb n="0673b14"/>故。</p>
<lb n="0673b15"/>
<p id="pX45p0673b1501" rend="margin-left:1em">【疏】如<anchor xml:id="begd1e33381"/>己<anchor xml:id="endd1e33381"/>身者。悲深也。不取相者。智深也。兼上。亦即
<lb n="0673b16"/>不顛倒心。亦可釋前長時所以。何義者。徵悲智深
<lb n="0673b17"/>之所以也。謂如實下。依真如門答以顯深也。</p>
<lb n="0673b18"/>
<p id="pX45p0673b1801" rend="margin-left:1em">【記】悲深者。直見眾生如父母等。亦不<anchor xml:id="begd1e33395"/>但<anchor xml:id="endd1e33395"/>見如同<anchor xml:id="begd1e33401"/>己<anchor xml:id="endd1e33401"/>
<lb n="0673b19"/>身。方為至深。智深者。了唯心故。知諸眾生。本無性
<lb n="0673b20"/>故。元無念故。舊來涅槃。不待滅故。小乘權教。不能
<lb n="0673b21"/>亡此相者。葢緣智淺。今實教菩薩反之。故云深也。</p>
<lb n="0673b22"/>
<p id="pX45p0673b2201" rend="margin-left:1em">兼上。謂兼悲深不顛倒者。眾生本與<anchor xml:id="begd1e33420"/>己<anchor xml:id="endd1e33420"/>同。同皆無
<lb n="0673b23"/>相。故見異相。即成顛倒。今皆反此也。長時所以者。
<lb n="0673b24"/>兼釋廣大所以。疏文之闕略也。若不能了同<anchor xml:id="begd1e33430"/>己<anchor xml:id="endd1e33430"/>身
<lb n="0673c01"/>亡其相者。豈能如此普度永度耶。徵所以者。意云。
<lb n="0673c02"/>以何義故。得如<anchor xml:id="begd1e33443"/>己<anchor xml:id="endd1e33443"/>身而又不取眾生相耶。依真如
<lb n="0673c03"/>等者。以此門中。顯一切法皆即真故。皆同如故。故
<lb n="0673c04"/>得彼身我身。平等無二。豈不愍之而欲度耶。又既
<lb n="0673c05"/>同一真。皆悉無相。誰為能度。誰為所度。故不取其
<lb n="0673c06"/>眾生之相。亦可以取兩句。釋上廣長所以。而亦句。
<lb n="0673c07"/>舉本大方便智。此以下。徵釋不取相之所以。</p>
<lb n="0673c08"/>
<p id="pX45p0673c0801" rend="margin-left:1em">△二牒因顯果。</p>
<lb n="0673c09"/>
<p id="pX45p0673c0901">以有如是大方便智。除滅無明。見本法身。自然而有
<lb n="0673c10"/>不思議業。種種之用。即與真如等。遍一切處。又亦無
<lb n="0673c11"/>有用相可得。何以故。謂諸佛如來。唯是法身智相之
<lb n="0673c12"/>身。第一義諦。無有世諦境界。離於施作。但隨眾生見
<lb n="0673c13"/>聞得益。故說為用。</p>
<lb n="0673c14"/>
<p id="pX45p0673c1401" rend="margin-left:1em">【疏】以有下。一。牒前因。除滅下。二。自利果。自然下。三。
<lb n="0673c15"/>正顯用。即利他果。於中三。一。明業用甚深。非待作
<lb n="0673c16"/>意。名自然業。如攝論云。如摩尼天鼓。無思成自事
<lb n="0673c17"/>等。</p>
<p id="pX45p0673c1702" type="inline" rend="margin-left:1em">即與下。二。顯用廣大。稱理之用故。</p>
<p id="pX45p0673c1715" type="inline" rend="margin-left:1em">又亦下三。用
<lb n="0673c18"/>而常寂也。於中先正顯。</p>
<p id="pX45p0673c1810" type="inline" rend="margin-left:1em">何以句。次。徵難。佛具三身。
<lb n="0673c19"/>何以乃云無有用相。謂諸佛下。三。釋通。若廢機感
<lb n="0673c20"/>論。如來唯是妙理本智。更無應化世諦生滅等相。
<lb n="0673c21"/>但隨緣起用。用即無用。如波即水。故用恒寂也。涅
<lb n="0673c22"/>槃經云。吾今此身。即是法身等。梁攝論云。唯如如
<lb n="0673c23"/>及如如智獨存。名為法身。</p>
<p id="pX45p0673c2311" type="inline" rend="margin-left:1em">
<anchor xml:id="begd1e33507"/>但<anchor xml:id="endd1e33507"/>隨下。雖真理妙智。本
<lb n="0673c24"/>來常湛。而隨機感。益用無邊。即寂而恒用也。</p>
<lb n="0674a01"/>
<p id="pX45p0674a0101" rend="margin-left:1em">【記】方便智者。說有通別。通者。方便即智。復有二義。
<lb n="0674a02"/>一者。謂隨順出離之智。皆方便故。此通金剛無間
<lb n="0674a03"/>
<anchor xml:id="begd1e33524"/>已<anchor xml:id="endd1e33524"/>下。不唯地前。故十地位後。名為滿足方便。圓覺
<lb n="0674a04"/>亦云。雖有多方便。皆名隨順智。二者。此智是大悲
<lb n="0674a05"/>之方便故。若無智為方便。則非大悲。墮愛見故。故
<lb n="0674a06"/>前說眾生而不取眾生相。疏中釋為智深也。然有
<lb n="0674a07"/>因智而起悲。知物同<anchor xml:id="begd1e33539"/>己<anchor xml:id="endd1e33539"/>。方欲度故。或因悲而起智。
<lb n="0674a08"/>不知所以裁之。學方便故。兩說兼通。別者。證真名
<lb n="0674a09"/>智。涉俗為方便。即根後之異名也。謂斷根本無明。
<lb n="0674a10"/>見法身。是智之功。起不思議業。化利羣生。是方便
<lb n="0674a11"/>力也。今此通別兼具。</p>
<p id="pX45p0674a1109" type="inline" rend="margin-left:1em">自利果者。同於智淨相也。果
<lb n="0674a12"/>位法身。即是因中本覺。舉因顯果。故云見本法身。
<lb n="0674a13"/>前舉果顯因。則云依法身。說本覺。與此互相顯也。
<lb n="0674a14"/>不思議業相。微妙難解。心言罔及。故云業用甚深。
<lb n="0674a15"/>不用先謀而後起化。故曰非待作意。攝論等者。具
<lb n="0674a16"/>云。若佛果是無分別智所顯。離分別者。諸佛何得
<lb n="0674a17"/>依眾生作利益事。如理不顛倒。無功用作事。故重
<lb n="0674a18"/>說偈曰。如摩尼天鼓。無思成自事。如此不分別。種
<lb n="0674a19"/>種佛事成。此顯如來三業。皆無功用而作。俱不思
<lb n="0674a20"/>議。摩尼。梵語。此云離垢。亦云增長。舊云如意。此喻
<lb n="0674a21"/>如來身意二業。若隨其所對。現像不同。即喻佛身
<lb n="0674a22"/>業。若隨人所須。出種種物。即喻佛意業也。天鼓。即
<lb n="0674a23"/>天帝所有。修羅軍來。其鼓音中。自然出聲。則言賊
<lb n="0674a24"/>來。去言賊去。喻佛口業也。此之二物。雖有其用而
<lb n="0674b01"/>無思慮。故可喻佛自然之三業爾。成自事者。現像
<lb n="0674b02"/>發聲。各隨其用。而辦事業。亦可取珠鼓自事。但喻
<lb n="0674b03"/>身口。皆無思慮。同喻意業也。稱理用者。以即體之
<lb n="0674b04"/>用。體遍用亦遍。俱無有方所。故遍一切處。若不然
<lb n="0674b05"/>者。豈曰真如用耶。又亦無相相者。前無所化眾生
<lb n="0674b06"/>相。此無能化應用相。望於前文。故云又亦。用常寂
<lb n="0674b07"/>者。無用之用。用即無用故。雖現種種身。不動真實
<lb n="0674b08"/>際。雖說種種法。常住無言理。徵中三身者。言雖通
<lb n="0674b09"/>舉。意責化身。化身是用相故。三釋通中。分二段。初。
<lb n="0674b10"/>約理智以明無用。是用即無用也。法身。即法性身。
<lb n="0674b11"/>下云。法身無有彼此色相。智相身。即智身。下云。色
<lb n="0674b12"/>體無形。說名智身。又以此二身合之。即為真身也。
<lb n="0674b13"/>以理智無二故。此則約二身以顯體寂也。第一等
<lb n="0674b14"/>者。約二諦以揀用無也。意明是無相故。非世諦也。
<lb n="0674b15"/>是無為故。離施作也。廢機者。不對眾生說也。妙理。
<lb n="0674b16"/>即法身。本智。即智身。凡是有相。皆屬世諦。以從機
<lb n="0674b17"/>感緣所生故。今既廢機。故云更無。但隨等者。有感
<lb n="0674b18"/>斯應也。既逐緣生。緣無自性。用則常寂。故云無用。
<lb n="0674b19"/>此有二義。一者。屬因言無用。因即悲智。然有親疎。
<lb n="0674b20"/>疎即是智。親即是悲。依智起悲故。故論云。從後得
<lb n="0674b21"/>智。流出大悲心。若無其因。化終不起。如二乘無悲。
<lb n="0674b22"/>凡夫無智。何有化耶。二者。屬緣言無用。即根熟眾
<lb n="0674b23"/>生。若無其緣。化亦不起。以十方土中。有無佛世故。
<lb n="0674b24"/>斯則二義相須因緣具足。乃得成辦。既屬因緣。何
<lb n="0674c01"/>有化體而可得耶。如波下喻。故用下合。寂。即體也
<lb n="0674c02"/>故還源觀云。用則波騰鼎沸。全真體以運行。體則
<lb n="0674c03"/>鏡靜川澄。舉隨緣而會寂。涅槃下。引證。此身者。化
<lb n="0674c04"/>身也。等者。彼文具云。吾今此身。即是常身法身。金
<lb n="0674c05"/>剛不壞之身。以三身皆有常義。故復言法有以揀
<lb n="0674c06"/>濫也。</p>
<p id="pX45p0674c0603" type="inline" rend="margin-left:1em">恐人不曉法身之相。故乃舉喻。猶若金剛不
<lb n="0674c07"/>可壞也。如如。即法身。智。即報身。獨存者。法報合故。
<lb n="0674c08"/>重牒如如。表無二故。名法身者。攝智歸如。約本立
<lb n="0674c09"/>稱。然涅槃即攝用歸體。攝論即直顯真身。雖言說
<lb n="0674c10"/>不同。而義意不異。但隨等者。二隨機感以明有用。
<lb n="0674c11"/>誠無用之用也。雖真下。經云。佛真法身。猶若虗空。
<lb n="0674c12"/>應物現形。如水中月。寂而常用。斯之謂也。</p>
<lb n="0674c13"/>
<p id="pX45p0674c1301" rend="margin-left:1em">△二別釋
(二)
。初標徵。二釋義。</p>
<p id="pX45p0674c1312" type="inline" rend="margin-left:1em">初標徵。</p>
<lb n="0674c14"/>
<p id="pX45p0674c1401">此用有二種。云何為二。</p>
<lb n="0674c15"/>
<p id="pX45p0674c1501" rend="margin-left:1em">【疏】有二標也。云何徵也。</p>
<lb n="0674c16"/>
<p id="pX45p0674c1601" rend="margin-left:1em">△二釋義
(二)
。初正顯用相。二問答除疑。</p>
<p id="pX45p0674c1616" type="inline" rend="margin-left:1em">初正顯
<lb n="0674c17"/>用相
(二)
。先直顯其用。次重牒分別。</p>
<p id="pX45p0674c1714" type="inline" rend="margin-left:1em">先直顯其用
<lb n="0674c18"/>
(二)
。初應身。二報身。</p>
<p id="pX45p0674c1808" type="inline" rend="margin-left:1em">初應身
(二)
。初約識舉人。二釋
<lb n="0674c19"/>其所以。</p>
<p id="pX45p0674c1904" type="inline" rend="margin-left:1em">初約識舉人。</p>
<lb n="0674c20"/>
<p id="pX45p0674c2001">一者。依分別事識。凡夫二乘心所見者。名為應身。</p>
<lb n="0674c21"/>
<p id="pX45p0674c2101" rend="margin-left:1em">【疏】一下。凡夫二乘。不知唯識。計有外塵。即是分別
<lb n="0674c22"/>事識義。今見佛身。亦謂心外。順彼事識分別計度。
<lb n="0674c23"/>故說依分別事識見也。亦可此人。雖覺六識。不知
<lb n="0674c24"/>彼七八識。故但云依事識也。名應身者。依此麤識
<lb n="0675a01"/>分別。但見應化麤相。不見報身細相。</p>
<lb n="0675a02"/>
<p id="pX45p0675a0201" rend="margin-left:1em">【記】依分別句。約識也。凡夫下舉人中。先。舉能見人
<lb n="0675a03"/>心名為句次。舉所見人身。亦可依下。辨能見。名句
<lb n="0675a04"/>明所見。疏中凡夫下。初明凡夫等雖知七八但順
<lb n="0675a05"/>事識。又二。先通明不知諸法唯識。凡夫。即十信<anchor xml:id="begd1e33755"/>已<anchor xml:id="endd1e33755"/>
<lb n="0675a06"/>還一切凡夫也。信位。雅信真如。<anchor xml:id="begd1e33764"/>已<anchor xml:id="endd1e33764"/>知唯識。然其事
<lb n="0675a07"/>識。麤顯猛利。任運分別心外法也。不知等者。謂不
<lb n="0675a08"/>知法唯識現。即是依順事識義也。今見下次別明
<lb n="0675a09"/>不知佛身唯心。法通染淨諸境。佛則屬於淨境。亦
<lb n="0675a10"/>謂外有。迷唯現心也。亦可下後。明二乘等唯覺六
<lb n="0675a11"/>識不知七八。二乘迷於本識故。是則前以事識為
<lb n="0675a12"/>所依。今以事識為所覺。言所覺者。但能知有。非謂
<lb n="0675a13"/>覺斷。既唯覺事識。故不依七八也。依此麤識等者。
<lb n="0675a14"/>其猶明鏡對質。現像不同。豈有質陋而像美耶。斯
<lb n="0675a15"/>則妍<g ref="CB15354"/>在質而鏡無好惡。應身之目。由此而立。</p>
<lb n="0675a16"/>
<p id="pX45p0675a1601" rend="margin-left:1em">△二釋其所以。</p>
<lb n="0675a17"/>
<p id="pX45p0675a1701">以不知轉識現故。見從外來。取色分齊。不能盡知故。</p>
<lb n="0675a18"/>
<p id="pX45p0675a1801" rend="margin-left:1em">【疏】釋上見麤所以也。不知識現者。迷於唯心。取色
<lb n="0675a19"/>分齊者。不達即色是心。無有分齊。</p>
<lb n="0675a20"/>
<p id="pX45p0675a2001" rend="margin-left:1em">【記】先略消論文也。不達者。色自心生。本無其體。元
<lb n="0675a21"/>是自心。心無分齊。故令色等。亦無分齊。今凡夫二
<lb n="0675a22"/>乘。不達此義。見從外來。故作分齊而取也。</p>
<lb n="0675a23"/>
<p id="pX45p0675a2301" rend="margin-left:1em">【疏】問。佛身何故唯眾生識耶。答。眾生真心。與諸佛
<lb n="0675a24"/>體。平等無二。但眾生迷自真理。起於妄念。是時真
<lb n="0675b01"/>如。但現染相。不顯其用。以彼本覺內熏妄心。故有
<lb n="0675b02"/>厭求。有厭求故。其用即現。厭求劣故。用相即麤。厭
<lb n="0675b03"/>求漸增。用亦漸細。如是漸漸。乃至心源。無明既盡。
<lb n="0675b04"/>厭求都息。始覺同本。用還歸體。平等平等。無二無
<lb n="0675b05"/>別。未至心源<anchor xml:id="begd1e33835"/>已<anchor xml:id="endd1e33835"/>還。用於識中。隨根顯現。故云識中
<lb n="0675b06"/>現也。</p>
<lb n="0675b07"/>
<p id="pX45p0675b0701" rend="margin-left:1em">【記】次。廣陳問答也。通有十四。初。佛身凡識不分難。
<lb n="0675b08"/>眾生識者。以論云。不知轉識現故。意明佛身。是轉
<lb n="0675b09"/>識所現。而凡小不知。今問意云。轉識有漏。屬於眾
<lb n="0675b10"/>生。應身無漏。自屬於佛。何故淨身。唯茲染識。豈非
<lb n="0675b11"/>凡聖染淨不分耶。答眾生下。二。源同派異迷悟答。
<lb n="0675b12"/>眾生至無二者。標本也。眾生是妄。以對於妄。故言
<lb n="0675b13"/>真心。諸佛是相。以對於相。故云其體。平等者。顯無
<lb n="0675b14"/>增減。無二者。一體不分。謂眾生真心。即是諸佛之
<lb n="0675b15"/>體。無有增減。不分二別。但眾生下。釋未顯用也。以
<lb n="0675b16"/>無明有力。遂令真如體隱。但現染法。起於九相。真
<lb n="0675b17"/>既無力。故不能現應身淨用。如水為風所擊。但起
<lb n="0675b18"/>波而不能現像也。以彼下。出用顯所以也。內熏妄
<lb n="0675b19"/>心者。如前文云。以有真如法故。即熏習無明。令其
<lb n="0675b20"/>妄心。厭生死苦。樂求涅槃等。今文通說。故云熏妄
<lb n="0675b21"/>心。厭求劣者。凡夫二乘。雖有厭求。而未能起勇猛
<lb n="0675b22"/>精進。唯心廣大觀行。故所現用。但是應身。麤而且
<lb n="0675b23"/>顯。厭求增者。三賢<anchor xml:id="begd1e33881"/>已<anchor xml:id="endd1e33881"/>上。乃至十地。所見報身。漸漸
<lb n="0675b24"/>微細。以隨厭求增勝現故。厭求息者。無明盡故。所
<lb n="0675c01"/>證窮故。始覺等者。無妄可斷。故始覺同本覺。無生
<lb n="0675c02"/>可度。故化身歸法身。平等者。始本平等。真應平等。
<lb n="0675c03"/>故再言之。無二無別。亦復如是。</p>
<p id="pX45p0675c0313" type="inline" rend="margin-left:1em">未至下。結答。既佛
<lb n="0675c04"/>身麤細。皆由欣厭勝劣。此不亦唯識之義耶。是故
<lb n="0675c05"/>論云轉識現也。</p>
<lb n="0675c06"/>
<p id="pX45p0675c0601" rend="margin-left:1em">【疏】問。若據此義。用從真起。何故說言轉識現耶。</p>
<p id="pX45p0675c0619" type="inline" rend="margin-left:1em">答。
<lb n="0675c07"/>轉識。即是黎耶中轉相。依此轉相。方起現識。現諸
<lb n="0675c08"/>境界。此識即是真妄和合。若隨流生死。即妄有功
<lb n="0675c09"/>能。妄雖有功。離真不立。若反流出纏。真有功能。真
<lb n="0675c10"/>雖有功。離妄不顯。故就緣起和合識中。說其用耳。</p>
<lb n="0675c11"/>
<p id="pX45p0675c1101" rend="margin-left:1em">【記】三。真起識現相違難。意云。上說隨流迷真。故不
<lb n="0675c12"/>起用。反流悟理。是故起用。當知此用。是從真起。何
<lb n="0675c13"/>得論言轉識所現。答轉識下。四。隨流反流相資答。
<lb n="0675c14"/>依此等者。論云。以依能見故。境界妄現。此識等者。
<lb n="0675c15"/>轉識是真心隨流所成。性相不離。故云和合。和合。
<lb n="0675c16"/>即黎耶識也。離真不立者。妄必依真。如波依水。故
<lb n="0675c17"/>論云。一切心識之相。皆是無明。無明之相。不離覺
<lb n="0675c18"/>性。又依覺故迷。若離覺性。則無不覺。離妄不顯者。
<lb n="0675c19"/>以用不自起。必假於緣。此有二義。一。約自體說。謂
<lb n="0675c20"/>眾生本有真如。是用之體。若無妄心為所熏緣。而
<lb n="0675c21"/>此真用。莫之能起。起之何為。以有妄心為所熏故。
<lb n="0675c22"/>即顯真心有其功力。令其厭求。漸於自識而現用
<lb n="0675c23"/>相也。二。約佛體說。謂佛應化之用。若非眾生為緣。
<lb n="0675c24"/>亦無由起。起亦無用。彼此推之。誠由妄也。若離於
<lb n="0676a01"/>妄。實無用相。故真如門。唯顯自體。及至果海。亦泯
<lb n="0676a02"/>同一覺。故下文云。無有彼此色相迭相見也。次前
<lb n="0676a03"/>疏云。用還歸體。平等無二。故就等者。如淨眼人。不
<lb n="0676a04"/>見空華。全失明者。亦不見華。患熱翳者。乃見空華
<lb n="0676a05"/>故華嚴云。如翳眼所觀。非內亦非外。世間見諸佛
<lb n="0676a06"/>應知亦如是。</p>
<lb n="0676a07"/>
<p id="pX45p0676a0701" rend="margin-left:1em">【疏】問。若據此義。乃是眾生自心中真如之用。云何
<lb n="0676a08"/>說言佛報化耶。</p>
<p id="pX45p0676a0807" type="inline" rend="margin-left:1em">答。眾生真心。即諸佛體。更無差別
<lb n="0676a09"/>故。華經嚴云。若人欲了知。三世一切佛。應觀法界
<lb n="0676a10"/>性。一切唯心造。又不增不減經云。法身即是眾生。
<lb n="0676a11"/>眾生即是法身。法身與眾生。義一而名異。既從法
<lb n="0676a12"/>身。起報化用。何得不是眾生真心耶。</p>
<lb n="0676a13"/>
<p id="pX45p0676a1301" rend="margin-left:1em">【記】五。心佛外佛差別難。意云。若如前說真如之體。
<lb n="0676a14"/>假於妄緣而起用者。斯則眾生自<anchor xml:id="begd1e33989"/>己<anchor xml:id="endd1e33989"/>真心麤細之
<lb n="0676a15"/>用。何得說為他佛報化身耶。答眾生下。六。心體佛
<lb n="0676a16"/>體無差答。意云。眾生真心。既即諸佛真體。當知眾
<lb n="0676a17"/>生所起應化。即是諸佛應化。此即先指體同也。華
<lb n="0676a18"/>嚴下。引證。義一者。體也。真如之體。無差別故。既從
<lb n="0676a19"/>下。結答用同。據前答問。合云何得不是眾生真心
<lb n="0676a20"/>之應化耶。疏文但結法身。法身即是眾生真心。故
<lb n="0676a21"/>存略也。</p>
<lb n="0676a22"/>
<p id="pX45p0676a2201" rend="margin-left:1em">【疏】問。義若然者。眾生心佛。還自教化眾生。何故說
<lb n="0676a23"/>言佛悲願力。答。即此真心。是佛悲願。謂無緣大悲。
<lb n="0676a24"/>及自體無障礙化用等。即性起大用也。</p>
<lb n="0676b01"/>
<p id="pX45p0676b0101" rend="margin-left:1em">【記】七。師資義一文異難。意云。若言佛法身起用即
<lb n="0676b02"/>眾生真心之用者。斯則自佛起用。還自教化。何故
<lb n="0676b03"/>復言佛悲願力。熏令起用耶。答即此下。八。文異還
<lb n="0676b04"/>同一義答。意云。佛之悲願。即是眾生真心之悲願。
<lb n="0676b05"/>無二無別。若就佛說。名佛悲願。若就眾生說。即是
<lb n="0676b06"/>真心之悲願也。謂無下釋成。謂真心即是悲願性
<lb n="0676b07"/>故。性是佛體。佛體所起之用。宜名佛悲願也。猶如
<lb n="0676b08"/>一物。本屬大家。男女各用。皆稱<anchor xml:id="begd1e34039"/>己<anchor xml:id="endd1e34039"/>有。</p>
<p id="pX45p0676b0815" type="inline" rend="margin-left:1em">性起者。性無
<lb n="0676b09"/>彼此。用何成二耶。</p>
<lb n="0676b10"/>
<p id="pX45p0676b1001" rend="margin-left:1em">【疏】問。眾生既無不有心。何不早起化用。令滅無明。
<lb n="0676b11"/>答。未有厭求故。</p>
<lb n="0676b12"/>
<p id="pX45p0676b1201" rend="margin-left:1em">【記】九。心佛不起化用難。以前云。眾生真心。即同佛
<lb n="0676b13"/>體。諸佛應化。即是眾生用故。意云。眾生真心。無不
<lb n="0676b14"/>皆有。何故諸佛能起化用。眾生不能起耶。答未有
<lb n="0676b15"/>下。十。未起厭求乖用答。以彼本覺內熏妄心。有厭
<lb n="0676b16"/>求故。其用即現。厭求不起故。但現染相。用亦不顯。
<lb n="0676b17"/>如前第二答中所說。詳之。</p>
<lb n="0676b18"/>
<p id="pX45p0676b1801" rend="margin-left:1em">【疏】問。既先有本覺。何不早熏。令起厭求。</p>
<p id="pX45p0676b1816" type="inline" rend="margin-left:1em">答。無明厚
<lb n="0676b19"/>薄不同。因緣互闕不等。此如上說。</p>
<lb n="0676b20"/>
<p id="pX45p0676b2001" rend="margin-left:1em">【記】十一。不能熏令發心難。如前所說。眾生所以能
<lb n="0676b21"/>起厭求者。皆由本覺內熏之力。既若元有本覺。何
<lb n="0676b22"/>不同他諸佛早熏起厭求耶。答無明下。十二。引前
<lb n="0676b23"/>因緣互闕答。廣如前自體相熏習中問答所辨。</p>
<lb n="0676b24"/>
<p id="pX45p0676b2401" rend="margin-left:1em">【疏】問。若真心即是佛者。何故下文云。從諸波羅蜜
<lb n="0676c01"/>等因生。</p>
<p id="pX45p0676c0104" type="inline" rend="margin-left:1em">答。此約本覺隨染義說。然其始覺。覺至心
<lb n="0676c02"/>源。平等一際。有何差別。</p>
<lb n="0676c03"/>
<p id="pX45p0676c0301" rend="margin-left:1em">【記】十三。真佛何假修因難。意云。若從行生。則本未
<lb n="0676c04"/>是佛。何得前云。眾生真心。同諸佛體。而論應化之
<lb n="0676c05"/>身乎。答此約下。十四。因果無性同源答。意云。所言
<lb n="0676c06"/>從行生者。但以本覺隨流成染。始覺反流成淨。故
<lb n="0676c07"/>有行致之說。如其尅就真心。則與佛體。竟無有異。
<lb n="0676c08"/>此則因果迷悟。悉無差別。今疏一向約始覺同本
<lb n="0676c09"/>覺。顯無差別者。以果例因也。</p>
<lb n="0676c10"/>
<p id="pX45p0676c1001" rend="margin-left:1em">【疏】上來約終教說。若約始教說者。即以諸佛悲智
<lb n="0676c11"/>為增上緣。眾生機感種子為因緣。故託佛本質上。
<lb n="0676c12"/>自心變影像。故云在自識中現也。餘如瑜伽唯識
<lb n="0676c13"/>等論中說也。</p>
<lb n="0676c14"/>
<p id="pX45p0676c1401" rend="margin-left:1em">【記】後。權實對辨。實教如上所說。若權教所明。眾生
<lb n="0676c15"/>諸佛。互為增上緣。故在於自識而現影像。今此疏
<lb n="0676c16"/>中。且就眾生一邊而論。故假佛悲智為增上緣。自
<lb n="0676c17"/>識有見佛種子為因緣。托佛所現化身為本質。然
<lb n="0676c18"/>於自識。變起影像而見於佛。唯此影像。是自識現。
<lb n="0676c19"/>故云唯識。若彼本質。自攝歸佛識。非屬眾生。若如
<lb n="0676c20"/>此說。還是於自識外別自有佛本質。何成一切唯
<lb n="0676c21"/>心
(此分教明眾生與諸佛。各各有唯識也)
非同今疏文中所說應化。
<lb n="0676c22"/>唯是自心所現。縱說由佛悲願。此亦自心悲願。無
<lb n="0676c23"/>二無別
(此是實教明諸佛與眾生。唯一真心也)
。故今引彼對辨。要知
<lb n="0676c24"/>權實有異也。</p>
<p id="pX45p0676c2406" type="inline" rend="margin-left:1em">餘如下。廣指說處。</p>
<lb n="0677a01"/>
<p id="pX45p0677a0101" rend="margin-left:1em">△二報身
(三)
。初約識舉人。二所見報相。三結果由
<lb n="0677a02"/>因。</p>
<p id="pX45p0677a0202" type="inline" rend="margin-left:1em">初約識舉人。</p>
<lb n="0677a03"/>
<p id="pX45p0677a0301">二者。依於業識。謂諸菩薩。從初發意。乃至菩薩究竟
<lb n="0677a04"/>地。心所見者。名為報身。</p>
<lb n="0677a05"/>
<p id="pX45p0677a0501" rend="margin-left:1em">【疏】十解<anchor xml:id="begd1e34190"/>已<anchor xml:id="endd1e34190"/>去菩薩。能解唯識。無外諸塵。順業識意。
<lb n="0677a06"/>以見佛身故。</p>
<lb n="0677a07"/>
<p id="pX45p0677a0701" rend="margin-left:1em">【記】究竟地。即第十地。非謂妙覺也。順業識者。謂業
<lb n="0677a08"/>相展轉。現諸境界。是則境從識生。十住<anchor xml:id="begd1e34204"/>已<anchor xml:id="endd1e34204"/>去諸菩
<lb n="0677a09"/>薩等。深達此理。依此修行。故見報身佛也。初發意
<lb n="0677a10"/>言。即信成就發心也。亦可初信<anchor xml:id="begd1e34214"/>已<anchor xml:id="endd1e34214"/>去。名初發心。此
<lb n="0677a11"/>中但是依三昧心所見者。即前平等緣也。</p>
<lb n="0677a12"/>
<p id="pX45p0677a1201" rend="margin-left:1em">△二所見報相。</p>
<lb n="0677a13"/>
<p id="pX45p0677a1301">身有無量色。色有無量相。相有無量好。所住依果。亦
<lb n="0677a14"/>有無量種種莊嚴。隨所示現。即無有邊。不可窮盡。離
<lb n="0677a15"/>分齊相。</p>
<p id="pX45p0677a1504" type="inline">隨其所應。常能住持不毀不失。</p>
<lb n="0677a16"/>
<p id="pX45p0677a1601" rend="margin-left:1em">【疏】身下。初。正報。身無分齊故。依色有相。相亦無邊。
<lb n="0677a17"/>依相有好。好亦無盡。然相以表德。令人敬德以念
<lb n="0677a18"/>佛。好為嚴身。令人愛樂欲親近也。所住下。後。依報。
<lb n="0677a19"/>能依無邊。故所依土。亦復無邊。頗胝迦等殊勝之
<lb n="0677a20"/>寶。常放光明。無礙校飾故。離分齊相者。異前化身
<lb n="0677a21"/>分齊之色。由此菩薩。知分齊即無分齊。故一一色
<lb n="0677a22"/>相。皆徧法界。互融無礙。自在難思故也。隨下。隨
<lb n="0677a23"/>其業行所應感者。即皆常住。非三災等之所壞
<lb n="0677a24"/>也。</p>
<lb n="0677b01"/>
<p id="pX45p0677b0101" rend="margin-left:1em">【記】先別明二報中。初。正。身無分齊者。無量色。即無
<lb n="0677b02"/>分齊。故經云。如來色無盡。依色有相者。色即是身。
<lb n="0677b03"/>依彼色身。有大相也。依相有好者。即依大相。流出
<lb n="0677b04"/>小相。斯則身有異相。相皆妙好也。然相下。釋現相
<lb n="0677b05"/>好意也。楷公亦云。表德名相。愜情稱好。若無功德。
<lb n="0677b06"/>則不敬重。若不敬重。則不憶念。以念佛者。利益深
<lb n="0677b07"/>故。故現相也。世人苟能易彼常情念世美色之心
<lb n="0677b08"/>而念無相者。則其道可庶幾矣。然吾未見好德。如
<lb n="0677b09"/>好色者也。悲夫。嚴身者。嚴飾佛身。令其妙好。若不
<lb n="0677b10"/>妙好。則不愛樂。若不愛樂。則不親近。不親近故。則
<lb n="0677b11"/>不聞法。乃至解脫。佛意在茲。故示其好。智度論云。
<lb n="0677b12"/>醜人說妙法。聽者心不欣。肇公云。為尊形者。亦相
<lb n="0677b13"/>好爾。豈俗飾之在心乎。所住下。二。依。能依等者。依
<lb n="0677b14"/>正相稱。皆廣大故。以無邊功德之身。住無量莊嚴
<lb n="0677b15"/>之土。是所宜也。莊嚴之相。具在諸經不能備引。頗
<lb n="0677b16"/>胝迦者。此云水玉。或云水珠。隨所下。次。通明無盡。
<lb n="0677b17"/>先。橫顯無邊。此明正報。即根根無邊。依報即塵塵
<lb n="0677b18"/>周遍。不可窮盡者。以無有涯畔故。由此下。釋見無
<lb n="0677b19"/>分齊所以。以菩薩順唯識理。了色唯心。無有分齊。
<lb n="0677b20"/>由此解故。所見之相。稱彼觀心。皆徧法界。互融自
<lb n="0677b21"/>在也。地上<anchor xml:id="begd1e34314"/>已<anchor xml:id="endd1e34314"/>去。親證此理。故無所疑。然於其中。隨
<lb n="0677b22"/>彼智力。所見優劣淺深不同。如下論云。地前少分
<lb n="0677b23"/>見。若得淨心。所見微妙。乃至菩薩地盡。見之究竟。
<lb n="0677b24"/>今就通說。不分優劣。下文自知。隨其下。次。豎顯無
<lb n="0677c01"/>窮。若常有感佛之機。佛則為之常住。苟不見者。非
<lb n="0677c02"/>其器故。功過在機。不在於佛。如月於器。不顯現者。
<lb n="0677c03"/>由器破故。如下即明。非三災等。水。火。風也。如次能
<lb n="0677c04"/>壞初二三禪。且第四禪。未出三界。尚不能壞。名不
<lb n="0677c05"/>動也。況佛之果報。出超三界。依真而住。豈可壞耶。
<lb n="0677c06"/>故法華云。常在靈鷲山。及餘諸住處。眾生見劫盡。
<lb n="0677c07"/>大火所燒時。我此土安隱。天人常充滿。若準華嚴
<lb n="0677c08"/>所說。無有一法。不是毗盧遮那佛身。無有一塵。不
<lb n="0677c09"/>是華藏世界海。今意同彼。故依正皆言無量壽等
<lb n="0677c10"/>也。</p>
<lb n="0677c11"/>
<p id="pX45p0677c1101" rend="margin-left:1em">△三結果由因。</p>
<lb n="0677c12"/>
<p id="pX45p0677c1201" rend="margin-left:1em">【疏】結果由因以釋名也。</p>
<lb n="0677c13"/>
<p id="pX45p0677c1301" rend="margin-left:1em">【記】結果等者。意令眾生。修樂因。證樂果也。此與前
<lb n="0677c14"/>科相次。正同華嚴四分之初二也。準地持論。十信
<lb n="0677c15"/>種因。十住<anchor xml:id="begd1e34368"/>已<anchor xml:id="endd1e34368"/>去解方便。初地分得。八地<anchor xml:id="begd1e34374"/>已<anchor xml:id="endd1e34374"/>上。圓滿
<lb n="0677c16"/>相續。佛地究竟。</p>
<lb n="0677c17"/>
<p id="pX45p0677c1701">如是功德皆因諸波羅蜜等無漏行熏。及不思議熏
<lb n="0677c18"/>之所成就。具足無量樂相。故說為報。</p>
<lb n="0677c19"/>
<p id="pX45p0677c1901" rend="margin-left:1em">【疏】如是依正二報。無障礙不思議事。皆因十度深
<lb n="0677c20"/>行之熏。及本覺不思議熏。二因所成。樂相圓備。故
<lb n="0677c21"/>名報身。</p>
<lb n="0677c22"/>
<p id="pX45p0677c2201" rend="margin-left:1em">【記】如是下。結果由因也。初一句。結上依正二果。皆
<lb n="0677c23"/>因下。有三因。諸波羅蜜等。是緣了二因。總名資熏。
<lb n="0677c24"/>不思議熏。是正因。習熏也。具足下。釋報身名也。以
<lb n="0678a01"/>報是酬因為義。上之依正皆無量者。為酬因時無
<lb n="0678a02"/>漏不思議所熏修故。</p>
<lb n="0678a03"/>
<p id="pX45p0678a0301" rend="margin-left:1em">【記】二報無障礙者。謂依正不相妨。小大互相入。根
<lb n="0678a04"/>根塵塵。皆徧法界。互現無盡。此有六句。謂依中現
<lb n="0678a05"/>依。依中現正。依中現依正。正亦如是。故云無礙。不
<lb n="0678a06"/>思議事者。橫無邊際。豎無窮盡。不壞諸相。一一周
<lb n="0678a07"/>遍。殊勝清淨。豈思議之所及乎。十度。謂施。戒。忍。進。
<lb n="0678a08"/>定。慧。方便。願。力。智。深行者。皆順性故。如下所說。於
<lb n="0678a09"/>真如法中。深解現前。所修離相等。二因者。生。了也。
<lb n="0678a10"/>即緣了二因。俱名生因。正因。即了因也。但開合異
<lb n="0678a11"/>爾。樂相等者。報既酬因。必須相稱。因修既妙。得果
<lb n="0678a12"/>寧麤。故此樂相。名為報也。</p>
<lb n="0678a13"/>
<p id="pX45p0678a1301" rend="margin-left:1em">△次重牒分別。</p>
<lb n="0678a14"/>
<p id="pX45p0678a1401" rend="margin-left:1em">【記】重分別者。廣明前之二身。隨見差別也。</p>
<lb n="0678a15"/>
<p id="pX45p0678a1501" rend="margin-left:1em">△亦分為二。初應身。二報身。</p>
<p id="pX45p0678a1512" type="inline" rend="margin-left:1em">初應身。</p>
<lb n="0678a16"/>
<p id="pX45p0678a1601">又為凡夫所見者。是其麤色。隨於六道。各見不同。種
<lb n="0678a17"/>種異類。非受樂相。故說為應。</p>
<lb n="0678a18"/>
<p id="pX45p0678a1801" rend="margin-left:1em">【疏】簡凡異小。如三惡道習。見佛如黑象脚等三尺
<lb n="0678a19"/>之身。又如提謂等。以人天位。見佛為樹神。及天神
<lb n="0678a20"/>身等。準此。即六道眾生。並見佛不同也。皆非出世
<lb n="0678a21"/>相。故非樂也。如二乘人等。見佛為出世。是阿羅漢
<lb n="0678a22"/>等聖人身。</p>
<lb n="0678a23"/>
<p id="pX45p0678a2301" rend="margin-left:1em">【記】簡凡異小者。此且說凡夫一類所見。不論二乘。
<lb n="0678a24"/>斯則十信<anchor xml:id="begd1e34481"/>已<anchor xml:id="endd1e34481"/>前異生凡夫也。黑象脚等者。觀佛三
<lb n="0678b01"/>昧海經云。觀佛相好者。如人執鏡。照自面像。若生
<lb n="0678b02"/>垢惡不善心者。見佛純黑。猶如炭人。釋子眾中有
<lb n="0678b03"/>五百人。見佛色身。猶如<g ref="CB01926"/>人。比丘眾中有一千人。
<lb n="0678b04"/>見佛色身。如赤上人。優婆塞眾中有十六人。見佛
<lb n="0678b05"/>色身。如黑象脚。優婆夷眾中有二十四人。見佛色
<lb n="0678b06"/>身。猶如聚墨。如彼經第三說。五百釋子。昔毗婆尸
<lb n="0678b07"/>佛。像法之中。有長者子。名日月德。有五百子。不信
<lb n="0678b08"/>佛法。同遇身病。父即教令稱三寶名。敬父教故。三
<lb n="0678b09"/>稱未畢而各命終。以稱佛故。生四王天。天上命盡。
<lb n="0678b10"/>以邪見因。墮大地獄。為苦所逼。憶然之教。乃稱佛
<lb n="0678b11"/>名。以念佛故。從地獄出。生貧賤家。如是尸棄。乃至
<lb n="0678b12"/>迦葉佛出。但聞佛名。不見佛形。以聞如是六佛名
<lb n="0678b13"/>故。生釋種中。宿業因緣。見佛<g ref="CB01926"/>色。佛令稱七佛。及
<lb n="0678b14"/>彌勒名號。并稱其父。雨淚懺悔。乃見如來金色相
<lb n="0678b15"/>好。成阿羅漢。又有一千比丘。於然燈佛末法之中。
<lb n="0678b16"/>出家學道。於和尚所。生不淨心。其師<anchor xml:id="begd1e34536"/>已<anchor xml:id="endd1e34536"/>是阿羅漢
<lb n="0678b17"/>果。後諸弟子。隨壽修短。將命終時。無所依怙。師令
<lb n="0678b18"/>一心稱然燈佛。乘茲善力。得生天上。天上壽盡。以
<lb n="0678b19"/>前虗食信施之業。墮餓鬼中。八萬四千歲。後墮畜
<lb n="0678b20"/>生。畜生罪畢。為貧賤人。復因前世出家力故。稱南
<lb n="0678b21"/>無佛。以稱佛故。八千世中。常值佛世。而眼不見。乃
<lb n="0678b22"/>至今日。遇佛釋迦。見如赤土。正長五尺。是時世尊。
<lb n="0678b23"/>即現<g ref="CB05577"/>上德字。令比丘讀。讀<anchor xml:id="begd1e34561"/>已<anchor xml:id="endd1e34561"/>懺悔。見佛金色。即
<lb n="0678b24"/>為授記。次第作佛。又優婆塞眾中有十六人。昔曾
<lb n="0678c01"/>於閻浮提。皆作國王。隨順惡友。非法說法。墮阿鼻
<lb n="0678c02"/>獄。由曾聞法。今得遇佛。而見世尊。如黑象脚。佛令
<lb n="0678c03"/>懺悔。並見金色。成阿羅漢。又寶葢燈王佛像法中。
<lb n="0678c04"/>有一比丘。入婬女舍。持鉢乞食。諸婬女等。盛滿鉢
<lb n="0678c05"/>飯而戲之言。汝顏色可惡。猶若聚墨。身所著衣。狀
<lb n="0678c06"/>若乞人。比丘聞<anchor xml:id="begd1e34594"/>已<anchor xml:id="endd1e34594"/>。擲鉢空中。現通而去。諸女見<anchor xml:id="begd1e34602"/>已<anchor xml:id="endd1e34602"/>。
<lb n="0678c07"/>悔恨發願。由以施食因緣。二千劫中。常不飢渴。以
<lb n="0678c08"/>惡口罵比丘。及淫欲因緣。故墮黑暗地獄。由前發
<lb n="0678c09"/>願力故。今得遇佛。而見佛身。猶如聚墨。佛令懺悔。
<lb n="0678c10"/>成阿羅漢。如是四眾。各各異見。差別不同。由自業
<lb n="0678c11"/>故。觀佛色身優劣如是。三尺身者。即瞿師羅長者
<lb n="0678c12"/>所見。提謂等者。佛於菩提樹下。初成正覺。提謂路
<lb n="0678c13"/>過。以根熟故。佛力制之。車馬不進。渠謂山林神祗。
<lb n="0678c14"/>幻作如此。遂尋見佛。謂是樹神。以偈歎問曰。容顏
<lb n="0678c15"/>甚奇特。猶若紫金山。未審誰家子。種族是何人。未
<lb n="0678c16"/>知何所證。因何此處居。不食來幾日。未知何所須。
<lb n="0678c17"/>佛偈答曰。我是金輪王。聖帝族中子。厭俗如涕唾。
<lb n="0678c18"/>出家證菩提。成道來七日。無人施我食。提謂即以
<lb n="0678c19"/>麨蜜奉施。聞法得果。證須陀洹。以提謂先未識佛。
<lb n="0678c20"/>疑為是樹神也。二乘等者。即聲聞見佛為老比丘
<lb n="0678c21"/>相。緣覺見佛為辟支也。此亦未必是出世樂相。然
<lb n="0678c22"/>於鹿苑說法。令其捨俗出家。證果得樂。即知先見
<lb n="0678c23"/>佛為羅漢辟支。定信是出世聖人身。決不認作世
<lb n="0678c24"/>俗凡夫苦報相也。</p>
<lb n="0679a01"/>
<p id="pX45p0679a0101" rend="margin-left:1em">△二報身。</p>
<lb n="0679a02"/>
<p id="pX45p0679a0201">復次初發意菩薩等所見者。以深信真如法故。少分
<lb n="0679a03"/>而見。知彼色相莊嚴等事。無來無去。離於分齊。</p>
<p id="pX45p0679a0319" type="inline">唯依
<lb n="0679a04"/>心現。不離真如。然此菩薩。猶自分別。以未入法身位
<lb n="0679a05"/>故。若得淨心。所見微妙。其用轉勝。乃至菩薩地盡。見
<lb n="0679a06"/>之究竟。若離業識。則無見相。以諸佛法身。無有彼此
<lb n="0679a07"/>色相。迭相見故。</p>
<lb n="0679a08"/>
<p id="pX45p0679a0801" rend="margin-left:1em">【疏】十解菩薩等。依比觀門。見真如理。是相似覺。故
<lb n="0679a09"/>云少分。異前十信。故復云深。異後真證。故但云信。
<lb n="0679a10"/>知彼下。以見真如。異於凡小。是故得知色相等事。
<lb n="0679a11"/>性無分齊。</p>
<p id="pX45p0679a1105" type="inline" rend="margin-left:1em">唯依下。釋無分齊所以也。攝論中。地上
<lb n="0679a12"/>見報身者。彼據證之相應成就處說。今此地前菩
<lb n="0679a13"/>薩。少分見者。以知色境界。但是識現。不離真如。即
<lb n="0679a14"/>無分齊。故得少分見也。既非全見。故不相違。但以
<lb n="0679a15"/>異前凡小。心外取境。見應化故。故約唯心少分明
<lb n="0679a16"/>見。然此菩薩下。簡異地上。若得淨心下。顯於地上
<lb n="0679a17"/>所見用相。過於地前。故云轉勝。漸漸微細。至金剛
<lb n="0679a18"/>後心。業相都盡。用即歸體。故云見之究竟。以窮其
<lb n="0679a19"/>源故。若離業識無見相者。要依業識。乃有轉相及
<lb n="0679a20"/>現相故也。以諸佛下。若離業識等無明。即唯是真
<lb n="0679a21"/>如。故佛無有彼此分別之見。</p>
<lb n="0679a22"/>
<p id="pX45p0679a2201" rend="margin-left:1em">【記】論分三。初。住上分見劣四。一。能見淺深。少分見
<lb n="0679a23"/>者。意明少分見報身之用。由此菩薩。以深信力。入
<lb n="0679a24"/>真如三昧。能知法界一相。所見報身。知身無有去
<lb n="0679b01"/>來分齊之相。故後譯云。初行菩薩。見中品用。見真
<lb n="0679b02"/>如者。由入似觀。見真理故。遂見報相。無有去來。唯
<lb n="0679b03"/>心影現。不離真如也。知彼色相等。二。所見分齊。無
<lb n="0679b04"/>來去者。不同凡小。見佛王宮生。雙林滅。有來去。相
<lb n="0679b05"/>性無分齊者。知事即理。無去來相。不可分別。如像
<lb n="0679b06"/>即鏡。無定量故。有本疏云性無分別者訛。以下文
<lb n="0679b07"/>云。然此菩薩。猶自分別故。</p>
<p id="pX45p0679b0711" type="inline" rend="margin-left:1em">唯依心現等。三。釋其所
<lb n="0679b08"/>以。唯依心者。了境唯識也。不離真者。知相即性也。
<lb n="0679b09"/>釋無句初。正指論意。</p>
<p id="pX45p0679b0909" type="inline" rend="margin-left:1em">攝論下。次。牒難釋通先難。或
<lb n="0679b10"/>問曰。準攝論說。地上菩薩。方見報身。云何今說地
<lb n="0679b11"/>前亦見耶。故此牒之。彼據下。二。通。彼論約證相應
<lb n="0679b12"/>說。今論說此菩薩。發直等三心。修無住等四方便。
<lb n="0679b13"/>隨順真如。不執色相。雖非親證故。見而能信解。深
<lb n="0679b14"/>達唯心。故見樂相。雖見樂相。亦不同地上。親見微
<lb n="0679b15"/>妙。故前但云知彼色相。無來去等也。既非下。三。結
<lb n="0679b16"/>會重辨。若言全見。即有相違。既言分見。足可會通。
<lb n="0679b17"/>如疏可知。然此等。四。簡異登地。以此菩薩。雖達唯
<lb n="0679b18"/>心。猶未覺斷事識。事識既在。分別不忘。不同地上。
<lb n="0679b19"/>得無分別。證相應故。若得等。二。地上分見勝。淨心。
<lb n="0679b20"/>初地名也。與證相應。過於地前。故云微妙。從於二
<lb n="0679b21"/>地。至第十地。漸漸又細。故云轉勝。地盡者。第十地
<lb n="0679b22"/>也。然轉勝之言。亦通能見之智。以智用勝故。所見
<lb n="0679b23"/>勝也。</p>
<p id="pX45p0679b2303" type="inline" rend="margin-left:1em">漸細者。十重報相身土不同。後後勝於前前
<lb n="0679b24"/>故。</p>
<p id="pX45p0679b2402" type="inline" rend="margin-left:1em">金剛後心。即解脫道。用歸體者。約能見。即始覺
<lb n="0679c01"/>歸本覺。約所見。即報身歸法身。他受用土歸法性
<lb n="0679c02"/>土。用既歸體。則無所見。故云究竟。反此。則未究竟。</p>
<lb n="0679c03"/>
<p id="pX45p0679c0301" rend="margin-left:1em">窮源二字。各通二義。謂斷窮妄染之源。即生相盡
<lb n="0679c04"/>也。證窮真如之源。即法身現也。第十地中。所見報
<lb n="0679c05"/>相。最極微細。此外更無殊勝之相。故云究竟。亦曰
<lb n="0679c06"/>窮源。以次文云。若離業識。則無見相。故此十地。正
<lb n="0679c07"/>是相盡證窮位也。若離下。三。究竟位無見二。初。明
<lb n="0679c08"/>無見。以佛位中。更無報身可見之相。以離微細念
<lb n="0679c09"/>故。唯一心在。有何可見。既無相盡。又何證窮。要依
<lb n="0679c10"/>業識下。反顯。可知。以諸等。二。釋所以。法身無相。彼
<lb n="0679c11"/>此念絕。一真平等。何相見之有。迭遞也。</p>
<lb n="0679c12"/>
<p id="pX45p0679c1201" rend="margin-left:1em">△二問答除疑
(二)
。初問。二答。</p>
<p id="pX45p0679c1212" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0679c13"/>
<p id="pX45p0679c1301">問曰。若諸佛法身。離於色相者。云何能現色相。</p>
<lb n="0679c14"/>
<p id="pX45p0679c1401" rend="margin-left:1em">【記】報應屬色。法身既離於色。云何能現報應之色。
<lb n="0679c15"/>如虗空無色。終不能現色。此可類之。</p>
<lb n="0679c16"/>
<p id="pX45p0679c1601" rend="margin-left:1em">△二答
(二)
。初釋法身能現。二釋所現之色。</p>
<p id="pX45p0679c1617" type="inline" rend="margin-left:1em">初釋
<lb n="0679c17"/>法身能現。</p>
<lb n="0679c18"/>
<p id="pX45p0679c1801">答曰。即此法身。是色體故。能現於色。所謂從本<anchor xml:id="begd1e34842"/>已<anchor xml:id="endd1e34842"/>來。
<lb n="0679c19"/>色心不二。以色性即智故。色體無形。說名智身。以智
<lb n="0679c20"/>性即色故。說名法身遍一切處。</p>
<lb n="0679c21"/>
<p id="pX45p0679c2101" rend="margin-left:1em">【疏】即此下。總也。所謂下。別也。謂彼所現報化之色。
<lb n="0679c22"/>不異法身真心。如波與水。本來無二。色性即智者。
<lb n="0679c23"/>明色即心。顯前不二。以色即心故。遂令色相都盡。
<lb n="0679c24"/>故就其本。但云智身。智。謂本覺心智也。智性即色
<lb n="0680a01"/>者。明心即色。顯前不二。如水遍在波中。</p>
<lb n="0680a02"/>
<p id="pX45p0680a0201" rend="margin-left:1em">【記】法身是色體者。意明法身。雖非是色。而是報化
<lb n="0680a03"/>之體。故能現色。即同虗空。體非羣相。而不拒彼諸
<lb n="0680a04"/>相發揮。</p>
<p id="pX45p0680a0404" type="inline" rend="margin-left:1em">疏言總者。謂總標也。</p>
<p id="pX45p0680a0412" type="inline" rend="margin-left:1em">別者。謂別釋也。先統
<lb n="0680a05"/>論不二。色心不二者。性相同如。體用一致也。疏中
<lb n="0680a06"/>法喻可知。以色性下。次。逐明相即。二。初。色即心。色
<lb n="0680a07"/>即智者。報化之色。對緣所成。自無其性。即以本覺
<lb n="0680a08"/>法身智為體性。法身之體。既無形相。以用從體。遂
<lb n="0680a09"/>令報化亦無形相。以無形故。故名智身。智身。即法
<lb n="0680a10"/>身也。故金剛論。目法身為智相身。化身為異相身。</p>
<lb n="0680a11"/>
<p id="pX45p0680a1101" rend="margin-left:1em">顯前不二者。謂色與心不二。如波即水也。以智性
<lb n="0680a12"/>下。二。心即色。智即色者。法身之智。既為色體。報化
<lb n="0680a13"/>之色現時。即是全體起用。即此報化徧一切時。便
<lb n="0680a14"/>是法身遍一切處也。顯不二者。謂心與色不二也。
<lb n="0680a15"/>如水等者。明體徧在用中。有報化處。即有法身。故
<lb n="0680a16"/>華嚴云。法性遍在一切處。一切眾生及國土。三世
<lb n="0680a17"/>悉在無有餘。亦無形相而可得。</p>
<lb n="0680a18"/>
<p id="pX45p0680a1801" rend="margin-left:1em">△二釋所現之色。</p>
<lb n="0680a19"/>
<p id="pX45p0680a1901">所現之色。無有分齊。隨心能示十方世界。無量菩薩。
<lb n="0680a20"/>無量報身。無量莊嚴。各各差別。皆無分齊而不相妨。
<lb n="0680a21"/>此非心識分別能知。以真如自在用義故。</p>
<lb n="0680a22"/>
<p id="pX45p0680a2201" rend="margin-left:1em">【疏】以彼真心。無礙周遍。所現之色。亦復圓融。自在
<lb n="0680a23"/>無礙。故云所現之色隨心。乃至不相妨礙。於中無
<lb n="0680a24"/>量菩薩者。亦是報身作用也。亦可即是感報身大
<lb n="0680b01"/>用之機緣。皆能頓赴。以一一根。皆遍法界。然互不
<lb n="0680b02"/>相妨。此真如之用。非妄識能知。</p>
<lb n="0680b03"/>
<p id="pX45p0680b0301" rend="margin-left:1em">【記】所現下。先正釋。隨心能現者。有兩意。一。隨彼各
<lb n="0680b04"/>各差別之心。而現無量差別依正也。二。一切諸色
<lb n="0680b05"/>皆隨真如心性所現。遂令依正。皆無分齊。以心無
<lb n="0680b06"/>分齊故。</p>
<p id="pX45p0680b0604" type="inline" rend="margin-left:1em">世界。所依處。菩薩。因位。報身。佛果。能依人。
<lb n="0680b07"/>皆無量者。橫應則彼彼不同。豎說則地地有異故
<lb n="0680b08"/>也。莊嚴者。通佛菩薩。及與依報。相好珍寶莊嚴之
<lb n="0680b09"/>義。廣如華嚴。各各差別者。依正不同。身相有異故。</p>
<lb n="0680b10"/>
<p id="pX45p0680b1001" rend="margin-left:1em">皆無分齊者。正報則根根周圓。依報則塵塵徧滿。
<lb n="0680b11"/>不相妨者。顯前差別而無分齊也。若有相妨。即有
<lb n="0680b12"/>分齊。非成周遍。又相妨故。則壞諸根之相等。今以
<lb n="0680b13"/>不壞相而等徧。故皆無分齊。不動遍而各異。故各
<lb n="0680b14"/>各差別。故云而不相妨。此非下。次。遮疑。恐常情聞
<lb n="0680b15"/>此。分別欲知。及不能知。便生疑惑。故此遮止。如小
<lb n="0680b16"/>乘。尚不知菩薩境界。豈況凡夫。能測如來功德耶。</p>
<lb n="0680b17"/>
<p id="pX45p0680b1701" rend="margin-left:1em">以真如下。出所以。既是真如之用。安可以有漏心
<lb n="0680b18"/>識能知。此顯不思議也。</p>
<lb n="0680b19"/>
<p id="pX45p0680b1901" rend="margin-left:1em">【記】疏中二。先釋所現等九句。又二。初。約義通明。心。
<lb n="0680b20"/>能示也。色。所現也。以彼二句。舉能示現之心。所現
<lb n="0680b21"/>三句。出所示現之色。於中下。二。牒句逐解。先菩薩
<lb n="0680b22"/>一句。又二。初。約能化釋。準華嚴說。具有十身之異。
<lb n="0680b23"/>豈唯菩薩耶。亦可下。二。約所化釋。然前正後兼也。
<lb n="0680b24"/>頓赴者。既多機頓感。佛亦頓赴。是故報身亦無量
<lb n="0680c01"/>也。此即機應無礙。以一下。次。各等三句。對文如次
<lb n="0680c02"/>配知。即大小無礙也。此真下。後釋此非等二句。前
<lb n="0680c03"/>後不次釋者。欲彰文義妙故。</p>
<lb n="0680c04"/>
<p id="pX45p0680c0401" rend="margin-left:1em">△二會相入實顯動靜不異。</p>
<lb n="0680c05"/>
<p id="pX45p0680c0501" rend="margin-left:1em">【記】上來先說從真如門。起生滅門。今則會彼生滅。
<lb n="0680c06"/>入於真如。前則從本起末。此則攝末歸本。無不皆
<lb n="0680c07"/>從法界流。無不還歸於法界。即二門不二也。亦同
<lb n="0680c08"/>智論云。若無空義者。一切法不成。先分別諸法。後
<lb n="0680c09"/>說畢竟空。然說之雖異。法乃同時。文不頓書。故成
<lb n="0680c10"/>前後。又若不會相。焉知此是空。故次明也。</p>
<lb n="0680c11"/>
<p id="pX45p0680c1101" rend="margin-left:1em">△文分三。初標。二釋。三結。</p>
<p id="pX45p0680c1111" type="inline" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0680c12"/>
<p id="pX45p0680c1201">復次顯示從生滅門。即入真如門。所謂推求五陰。色
<lb n="0680c13"/>之與心。</p>
<lb n="0680c14"/>
<p id="pX45p0680c1401" rend="margin-left:1em">【疏】色者。色陰。心者。四陰。</p>
<lb n="0680c15"/>
<p id="pX45p0680c1501" rend="margin-left:1em">【記】即入者。非色滅空。不捨緣故。淨名云。明無明為
<lb n="0680c16"/>二。無明實性。即是明。於其中平等無二者。是為入
<lb n="0680c17"/>不二法門。五陰者。三科之初。能攝有為一切法故。
<lb n="0680c18"/>陰。謂陰覆。能覆真理。令不顯現。亦名為蘊。蘊積含
<lb n="0680c19"/>藏有為法故。能造所造。二具八法。皆色陰攝。受想
<lb n="0680c20"/>行識諸心心所。名為四陰。俱屬於心。又五陰。總舉
<lb n="0680c21"/>初科。色心。別指法體。色通根塵。心通王數。皆是所
<lb n="0680c22"/>觀境也。推求。即是觀察。能觀心也。以先未知。今使
<lb n="0680c23"/>令知。故言推求。斯則色之與心。總而觀之也。</p>
<lb n="0680c24"/>
<p id="pX45p0680c2401" rend="margin-left:1em">△二釋
(二)
。初觀色。二觀心。</p>
<p id="pX45p0680c2411" type="inline" rend="margin-left:1em">初觀色。</p>
<lb n="0681a01"/>
<p id="pX45p0681a0101">六塵境界。畢竟無念。</p>
<p id="pX45p0681a0109" type="inline">以心無形相。十方求之。終不可
<lb n="0681a02"/>得。</p>
<lb n="0681a03"/>
<p id="pX45p0681a0301" rend="margin-left:1em">【疏】先觀色法也。境從心起。畢竟無體。離心之外。無
<lb n="0681a04"/>可念相。</p>
<p id="pX45p0681a0404" type="inline" rend="margin-left:1em">以心下。非直心外無別六塵。就心內求色
<lb n="0681a05"/>等形質。亦不可得。</p>
<p id="pX45p0681a0508" type="inline" rend="margin-left:1em">前則所緣無相。此則能緣無相。</p>
<lb n="0681a06"/>
<p id="pX45p0681a0601" rend="margin-left:1em">【記】先觀色者。五蘊之首。最初現故。故大般若。亦復
<lb n="0681a07"/>先明。</p>
<p id="pX45p0681a0703" type="inline" rend="margin-left:1em">境從心起等者。如前云。一切諸法。唯依妄念
<lb n="0681a08"/>而有差別等。又云。以依能見故境界妄現。離見。則
<lb n="0681a09"/>無境界。既離見無境。復何可念。此約所念說也。非
<lb n="0681a10"/>直等者。恐謂心能生境。心外既無。心內應有。故作
<lb n="0681a11"/>此觀。以袪彼惑。縱令盡十法界心中求之。塵相終
<lb n="0681a12"/>不可得。況心本無形。寧存塵相。此約能念說也。</p>
<p id="pX45p0681a1219" type="inline" rend="margin-left:1em">前
<lb n="0681a13"/>則等者。謂前於所緣境上無六塵相。此於能緣心
<lb n="0681a14"/>中無六塵相。以心是色之根本。故約心而求色。此
<lb n="0681a15"/>文正是觀色。未是觀心。如因推我空。徵求蘊法。</p>
<lb n="0681a16"/>
<p id="pX45p0681a1601" rend="margin-left:1em">△二觀心
(二)
。先喻。次法。</p>
<p id="pX45p0681a1610" type="inline" rend="margin-left:1em">先喻。</p>
<lb n="0681a17"/>
<p id="pX45p0681a1701">如人迷故。謂東為西。方實不轉。</p>
<lb n="0681a18"/>
<p id="pX45p0681a1801" rend="margin-left:1em">【記】人迷。喻眾生不覺。東喻真心。西喻四陰。方不轉
<lb n="0681a19"/>者。東方不曾蹔轉為西。但迷人謂為西相。圓覺云。
<lb n="0681a20"/>譬如迷人。四方易處。其實處不曾易。此喻真如無
<lb n="0681a21"/>念。法界不動也。</p>
<lb n="0681a22"/>
<p id="pX45p0681a2201" rend="margin-left:1em">△次法。</p>
<lb n="0681a23"/>
<p id="pX45p0681a2301">眾生亦爾。無明迷故。謂心為念。心實不動。</p>
<lb n="0681a24"/>
<p id="pX45p0681a2401" rend="margin-left:1em">【疏】推求動念。<anchor xml:id="begd1e35175"/>已<anchor xml:id="endd1e35175"/>滅未生。皆不可得。中無可住。無可
<lb n="0681b01"/>住故。則無有起。故知心性實不動也。</p>
<lb n="0681b02"/>
<p id="pX45p0681b0201" rend="margin-left:1em">【記】眾生合人。無明合迷。謂心為念。合東為西。中含
<lb n="0681b03"/>二意。一。迷東為西。猶迷真為妄。二。認西非東。猶執
<lb n="0681b04"/>妄為真。心實不動。合方不轉。念。受等四陰也。</p>
<p id="pX45p0681b0418" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云
<lb n="0681b05"/>
<anchor xml:id="begd1e35196"/>已<anchor xml:id="endd1e35196"/>滅等者。<anchor xml:id="begd1e35202"/>已<anchor xml:id="endd1e35202"/>滅。過去也。未生。未來也。中。現在也。約
<lb n="0681b06"/>過未現三世。推求動性無得。如於東方。推西相不
<lb n="0681b07"/>得。故前云。覺心初起。心無初相等。</p>
<lb n="0681b08"/>
<p id="pX45p0681b0801" rend="margin-left:1em">△三結。</p>
<lb n="0681b09"/>
<p id="pX45p0681b0901">若能觀察。知心無念。即得隨順。入真如門故。</p>
<lb n="0681b10"/>
<p id="pX45p0681b1001" rend="margin-left:1em">【疏】隨順者。方便觀也。入真如者。正觀也。</p>
<lb n="0681b11"/>
<p id="pX45p0681b1101" rend="margin-left:1em">【記】知心無念者。覺知真心。本不動也。問。前標所觀。
<lb n="0681b12"/>通於心色。云何結中。但約心耶。答。心細色麤。本末
<lb n="0681b13"/>殊等。觀色空。則未必得入。觀心空。則必能入。亦可
<lb n="0681b14"/>念字。通所念色。及能念心。前云畢竟無念。謂心為
<lb n="0681b15"/>念。謂觀知不生滅真如心。本無有生滅色心能念
<lb n="0681b16"/>所念也。</p>
<p id="pX45p0681b1604" type="inline" rend="margin-left:1em">方便者。能所未亡故。正觀者。心境雙泯故。
<lb n="0681b17"/>標中推求五陰。釋中色之六塵。及心。十方。心之謂
<lb n="0681b18"/>心為念。結中知心。皆方便觀。釋中色之無念。無相。
<lb n="0681b19"/>不得。心之不動。結中無念。皆正觀。又前之別辨二
<lb n="0681b20"/>門。所謂真如觀。生滅觀。皆觀之方便。此之會入一
<lb n="0681b21"/>門。即是不二觀。一心觀。是觀之正修也。深思之。</p>
<lb n="0681b22"/>
<p id="pX45p0681b2201" rend="margin-left:1em">【記】又此會相之文。亦可復次下。總標。應云推求五
<lb n="0681b23"/>陰色之與心。無有念相。色心。從生滅門方便觀也。
<lb n="0681b24"/>無念。即入真如門正觀也。</p>
<p id="pX45p0681b2411" type="inline" rend="margin-left:1em">六塵下。別釋。分三。初。法。
<lb n="0681c01"/>先。觀色。六塵。別舉所緣。畢竟無念者。此即正觀生
<lb n="0681c02"/>滅色陰。歸無念真如也。念通能所。今皆寂故。名為
<lb n="0681c03"/>無也。非推之使無。本自無故。故言畢竟。</p>
<p id="pX45p0681c0316" type="inline" rend="margin-left:1em">以心下。次。
<lb n="0681c04"/>觀心。心。受等四陰。亦能緣也。先問難云。境從心起。
<lb n="0681c05"/>故無可念。心為法體。得可念耶。故此釋云。塵色有
<lb n="0681c06"/>相。尚不可念。心識無形。豈可念耶。如前論云。心不
<lb n="0681c07"/>見心。無相可得。又此色心。同是真心所現。真心離
<lb n="0681c08"/>形絕相。求之終不可得。能現之心。既然叵得。所現
<lb n="0681c09"/>陰法。又豈存乎。此觀生滅心陰。歸真如也。</p>
<p id="pX45p0681c0917" type="inline" rend="margin-left:1em">如人下。
<lb n="0681c10"/>次。喻。</p>
<p id="pX45p0681c1003" type="inline" rend="margin-left:1em">眾生下。三。合。謂心為念者。謂以真如心而為
<lb n="0681c11"/>生滅五陰之可念也。此則隨順生滅門觀。心實不
<lb n="0681c12"/>動。即入真如觀也。</p>
<p id="pX45p0681c1208" type="inline" rend="margin-left:1em">若能下。雙結。此釋稍異。義亦大
<lb n="0681c13"/>同。</p>
<lb n="0681c14"/>
<p id="pX45p0681c1401" rend="margin-left:1em">△二對治邪執
(二)
。初就本總標。二別明治障。</p>
<p id="pX45p0681c1418" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0681c15"/>就本總標。</p>
<lb n="0681c16"/>
<p id="pX45p0681c1601">對治邪執者。</p>
<p id="pX45p0681c1606" type="inline">一切邪執。皆依我見。若離於我。則無邪
<lb n="0681c17"/>執。</p>
<lb n="0681c18"/>
<p id="pX45p0681c1801" rend="margin-left:1em">【記】對句。先。牒章門。乖真曰邪。取著名執。相形曰對。
<lb n="0681c19"/>攻擊名治。則前正義是能治。今邪執是所治。正義
<lb n="0681c20"/>既顯。邪執自亡。今則敘釋其相也。</p>
<p id="pX45p0681c2014" type="inline" rend="margin-left:1em">一切下。次。釋義
<lb n="0681c21"/>相。先。順明。</p>
<p id="pX45p0681c2105" type="inline" rend="margin-left:1em">若離下。後。反顯。</p>
<p id="pX45p0681c2111" type="inline" rend="margin-left:1em">我是根本。起覆由之。故
<lb n="0681c22"/>云依我而有。離我而無。</p>
<lb n="0681c23"/>
<p id="pX45p0681c2301" rend="margin-left:1em">△二別明治障
(二)
。初對治離。二究竟離。</p>
<p id="pX45p0681c2316" type="inline" rend="margin-left:1em">初對治
<lb n="0681c24"/>離
(三)
。初標數。二徵列。三辨相。</p>
<p id="pX45p0681c2412" type="inline" rend="margin-left:1em">初標數。</p>
<lb n="0682a01"/>
<p id="pX45p0682a0101">是我見有二種。</p>
<lb n="0682a02"/>
<p id="pX45p0682a0201" rend="margin-left:1em">△二徵列。</p>
<lb n="0682a03"/>
<p id="pX45p0682a0301">云何為二。</p>
<p id="pX45p0682a0305" type="inline">一者。人我見。二者。法我見。</p>
<lb n="0682a04"/>
<p id="pX45p0682a0401" rend="margin-left:1em">【疏】云何。徵。</p>
<p id="pX45p0682a0405" type="inline" rend="margin-left:1em">一下。列。</p>
<p id="pX45p0682a0408" type="inline" rend="margin-left:1em">人我者。計有總相主宰。此是佛
<lb n="0682a05"/>法內初學大乘人。迷教妄執。非是外道等所起也。</p>
<lb n="0682a06"/>
<p id="pX45p0682a0601" rend="margin-left:1em">法我者。計一切法。各有體性。即二乘所起也。</p>
<lb n="0682a07"/>
<p id="pX45p0682a0701" rend="margin-left:1em">【記】總相等者。不能分別五蘊差別。但總相執取為
<lb n="0682a08"/>主宰也。然其我相。有於四種。一。眾生相。是過去眾
<lb n="0682a09"/>緣和合之所生故。二。壽者相。是現在一期住壽不
<lb n="0682a10"/>斷緣故。三。人相。是未來數於餘趣而受生故。四。我
<lb n="0682a11"/>相。是三世之總主故。故云我為總相主也。</p>
<p id="pX45p0682a1117" type="inline" rend="margin-left:1em">此是下。
<lb n="0682a12"/>揀濫。此約學大乘初心凡夫。聞大乘教。不解佛旨。
<lb n="0682a13"/>隨自妄心。曲裁聖典。習以性成。故作此見。非外道
<lb n="0682a14"/>者。彼有三宗。所計不同。如前
(釋意識中)
<anchor xml:id="begd1e35413"/>已<anchor xml:id="endd1e35413"/>說。今非此類。</p>
<lb n="0682a15"/>
<p id="pX45p0682a1501" rend="margin-left:1em">計一切法等者。計色等法。各自有實體性。故攝論
<lb n="0682a16"/>云。若執法體是有。名法我執等。以二乘人。依二麤
<lb n="0682a17"/>事識修行。但了法中無我。不知法體全空。如前云。
<lb n="0682a18"/>見從外來。取色分齊等。於染淨境。執有自性。故名
<lb n="0682a19"/>法執。其猶翳目既存。空花豈滅。</p>
<lb n="0682a20"/>
<p id="pX45p0682a2001" rend="margin-left:1em">△三辨相
(二)
。初人。二法。</p>
<p id="pX45p0682a2010" type="inline" rend="margin-left:1em">初人
(三)
。初標。二徵。三釋。</p>
<lb n="0682a21"/>
<p id="pX45p0682a2101" rend="margin-left:1em">初標。</p>
<lb n="0682a22"/>
<p id="pX45p0682a2201">人我見者。依諸凡夫。說有五種。</p>
<lb n="0682a23"/>
<p id="pX45p0682a2301" rend="margin-left:1em">△二徵。</p>
<lb n="0682a24"/>
<p id="pX45p0682a2401">云何為五。</p>
<lb n="0682b01"/>
<p id="pX45p0682b0101" rend="margin-left:1em">【疏】此五何別者。初一約果。餘四通因果。餘如科文。</p>
<lb n="0682b02"/>
<p id="pX45p0682b0201" rend="margin-left:1em">問。此等既並於真如法上計。云何說為人我執耶。
<lb n="0682b03"/>答。此有二釋。一云。此是初學凡夫。有人我者作此
<lb n="0682b04"/>執。故云人我執也。二云。由如來藏中有二義。一。是
<lb n="0682b05"/>本覺義。即是當人。於上妄計。故云人執。二。是理實
<lb n="0682b06"/>義。當所觀之法。今據初義。故說人執。</p>
<lb n="0682b07"/>
<p id="pX45p0682b0701" rend="margin-left:1em">【記】此下。初。約義通辨。何別者。牒外所問。</p>
<p id="pX45p0682b0716" type="inline" rend="margin-left:1em">初下。依義
<lb n="0682b08"/>以。答。約果者。於如來法身之上。起於執故。</p>
<p id="pX45p0682b0817" type="inline" rend="margin-left:1em">通因果
<lb n="0682b09"/>者。皆依如來藏之所執故。如來藏性。通於因果。</p>
<p id="pX45p0682b0919" type="inline" rend="margin-left:1em">又
<lb n="0682b10"/>於五中。初二多是習頓教空教。及南宗禪學失意
<lb n="0682b11"/>者所執。次二多是習大乘法相。及北宗禪學失意
<lb n="0682b12"/>者所執。後一唯是外道邪見所執。</p>
<p id="pX45p0682b1214" type="inline" rend="margin-left:1em">如科文者。如下
<lb n="0682b13"/>可見。</p>
<p id="pX45p0682b1303" type="inline" rend="margin-left:1em">問下。二。問答釋名。問意云。真如是法。於此生
<lb n="0682b14"/>執。合是法執。云何反名人我執耶。此一向約所執
<lb n="0682b15"/>以成難。</p>
<p id="pX45p0682b1504" type="inline" rend="margin-left:1em">一云下。約能執者以通。此則約有人我者
<lb n="0682b16"/>作此執故。非約所執得名。</p>
<p id="pX45p0682b1611" type="inline" rend="margin-left:1em">二云下。約所執法以通。
<lb n="0682b17"/>本覺是人者。以所執法中。有一分覺照義。屬智。故
<lb n="0682b18"/>名為人。執此為我。故名人我也。理實者。約寂體說。
<lb n="0682b19"/>即當所觀。屬於法也。</p>
<lb n="0682b20"/>
<p id="pX45p0682b2001" rend="margin-left:1em">△三釋
(二)
。初二於空謬執。二三於有倒智。</p>
<p id="pX45p0682b2017" type="inline" rend="margin-left:1em">初二
<lb n="0682b21"/>於空謬執
(二)
。初妄執事空以為法體。二妄執法體
<lb n="0682b22"/>唯是空無。</p>
<p id="pX45p0682b2205" type="inline" rend="margin-left:1em">初妄執事空以為法體。</p>
<lb n="0682b23"/>
<p id="pX45p0682b2301" rend="margin-left:1em">【記】此即世間頑虗之空。是識所變。由色所顯。非是
<lb n="0682b24"/>三乘所證理法。故云事空。執此事空為真法體。故
<lb n="0682c01"/>云為體。</p>
<lb n="0682c02"/>
<p id="pX45p0682c0201" rend="margin-left:1em">△文中三。初舉起執緣。二正明執相。三辨對治相
<lb n="0682c03"/>初舉起執緣。</p>
<lb n="0682c04"/>
<p id="pX45p0682c0401">一者。聞修多羅說。如來法身。畢竟寂寞。猶如虗空。</p>
<lb n="0682c05"/>
<p id="pX45p0682c0501" rend="margin-left:1em">【記】法身如空者。金鼓經云。佛真法身。猶若虗空。華
<lb n="0682c06"/>嚴云。普賢身相如虗空。淨名云。不著世間如蓮華。
<lb n="0682c07"/>常善入於空寂行。達諸法相無罣礙。稽首如空無
<lb n="0682c08"/>所依。又經云。虗空無中邊。諸佛身亦然。不生不滅
<lb n="0682c09"/>故。敬禮無所觀。此文至多。不能具引。</p>
<lb n="0682c10"/>
<p id="pX45p0682c1001" rend="margin-left:1em">△二正明執相。</p>
<lb n="0682c11"/>
<p id="pX45p0682c1101">以不知為破著故。即謂虗空。是如來性。</p>
<lb n="0682c12"/>
<p id="pX45p0682c1201" rend="margin-left:1em">【疏】以眾生執佛色身之礙相。故說法身如虗空。迷
<lb n="0682c13"/>說意故。執同太虗。</p>
<lb n="0682c14"/>
<p id="pX45p0682c1401" rend="margin-left:1em">【記】礙相者。謂眾生定執佛有三十二相等色。見有
<lb n="0682c15"/>去來。取色分齊質礙等相。</p>
<p id="pX45p0682c1511" type="inline" rend="margin-left:1em">迷說意者。佛意以空有
<lb n="0682c16"/>無相無礙之義。喻同法身體。不言虗空便是法身。
<lb n="0682c17"/>斯迷喻為法也。法喻不分。最為淺近。</p>
<lb n="0682c18"/>
<p id="pX45p0682c1801" rend="margin-left:1em">△三辨對治相
(二)
。初虗空妄非真。二法身真非妄。</p>
<lb n="0682c19"/>
<p id="pX45p0682c1901" rend="margin-left:1em">初虗空非真
(三)
。初立。二釋。三結。</p>
<p id="pX45p0682c1913" type="inline" rend="margin-left:1em">初立。</p>
<lb n="0682c20"/>
<p id="pX45p0682c2001">云何對治。</p>
<p id="pX45p0682c2005" type="inline">明虗空相。是其妄法。</p>
<p id="pX45p0682c2013" type="inline">體無不實。</p>
<lb n="0682c21"/>
<p id="pX45p0682c2101" rend="margin-left:1em">【疏】明下。一。立情有。體下。二。立理無。</p>
<lb n="0682c22"/>
<p id="pX45p0682c2201" rend="margin-left:1em">【記】空相者。以虗豁無礙為相也。</p>
<p id="pX45p0682c2213" type="inline" rend="margin-left:1em">是妄法者。妄識所
<lb n="0682c23"/>變故。是色所對故。生大覺中。如一漚故。一人發真
<lb n="0682c24"/>歸元。十方虗空。悉皆消殞。誠為妄法。</p>
<p id="pX45p0682c2415" type="inline" rend="margin-left:1em">疏。情有者。妄
<lb n="0683a01"/>情見有。理合是妄。</p>
<p id="pX45p0683a0108" type="inline" rend="margin-left:1em">體無不實者。有二意。一。明真體
<lb n="0683a02"/>之中。無此不實之妄空故。二。明空體自無。本不實
<lb n="0683a03"/>故。</p>
<p id="pX45p0683a0302" type="inline" rend="margin-left:1em">疏。理無者。正當初義。兼於後義。</p>
<lb n="0683a04"/>
<p id="pX45p0683a0401" rend="margin-left:1em">△二釋。</p>
<lb n="0683a05"/>
<p id="pX45p0683a0501">以對色故有。是可見相。令心生滅。</p>
<p id="pX45p0683a0514" type="inline">以一切色法。本來
<lb n="0683a06"/>是心。實無外色。若無色者。則無虗空之相。</p>
<lb n="0683a07"/>
<p id="pX45p0683a0701" rend="margin-left:1em">【疏】以對色下。一。釋情有也。徧計情中。相待而有。妄
<lb n="0683a08"/>念所緣。故非法身。</p>
<p id="pX45p0683a0808" type="inline" rend="margin-left:1em">以一切下。二。釋理無也。本以待
<lb n="0683a09"/>色為空。今既唯心無色。何得更有於空。</p>
<lb n="0683a10"/>
<p id="pX45p0683a1001" rend="margin-left:1em">【記】對色故有者。空與色法。相對待故。離色所顯。故
<lb n="0683a11"/>名為空。若無色顯。空不得有。</p>
<p id="pX45p0683a1112" type="inline" rend="margin-left:1em">可見相者。以是空一
<lb n="0683a12"/>顯色故。有色處則見無空。無色處則見有空。有時
<lb n="0683a13"/>無時亦爾。</p>
<p id="pX45p0683a1305" type="inline" rend="margin-left:1em">令心生滅者。有時。則見有心生。見無心
<lb n="0683a14"/>滅。無時。則見無心生。見有心滅。既能引心生滅。豈
<lb n="0683a15"/>若法身。若是法身。不合令心生滅。</p>
<p id="pX45p0683a1514" type="inline" rend="margin-left:1em">相待者。釋對色
<lb n="0683a16"/>故有。</p>
<p id="pX45p0683a1603" type="inline" rend="margin-left:1em">妄念者。釋是可見相。</p>
<p id="pX45p0683a1611" type="inline" rend="margin-left:1em">非法身者。法身異此。無
<lb n="0683a17"/>有無處。無有無時。亦無一相可得。尚不可以智知。
<lb n="0683a18"/>豈容妄念所緣。今既妄念所及。故非法身。</p>
<p id="pX45p0683a1817" type="inline" rend="margin-left:1em">若無色
<lb n="0683a19"/>下。正顯體無也。以能顯之色。尚不可得。所顯之空。
<lb n="0683a20"/>理應是虗。楞嚴亦云。空性無形。因色顯發。又云。色
<lb n="0683a21"/>相既無。誰明空質。</p>
<p id="pX45p0683a2108" type="inline" rend="margin-left:1em">疏文。可知。</p>
<lb n="0683a22"/>
<p id="pX45p0683a2201" rend="margin-left:1em">△二結。</p>
<lb n="0683a23"/>
<p id="pX45p0683a2301">所謂一切境界唯心。妄起故有。</p>
<p id="pX45p0683a2313" type="inline">若心離於妄動。則一
<lb n="0683a24"/>切境界滅。唯一真心。無所不遍。</p>
<lb n="0683b01"/>
<p id="pX45p0683b0101" rend="margin-left:1em">【疏】所謂下。一。結情有也。</p>
<p id="pX45p0683b0110" type="inline" rend="margin-left:1em">若心下。二。結理無也。唯一
<lb n="0683b02"/>下。辨法同喻。以周遍如空。故取虗空為喻。</p>
<lb n="0683b03"/>
<p id="pX45p0683b0301" rend="margin-left:1em">【記】一切境界者。即色空俱攝也。</p>
<p id="pX45p0683b0313" type="inline" rend="margin-left:1em">結情有者。亦是釋。
<lb n="0683b04"/>有色所以。又是正釋。或名順釋。即前依轉相。有現
<lb n="0683b05"/>相義。離動境滅者。心無起故。境界隨滅也。</p>
<p id="pX45p0683b0517" type="inline" rend="margin-left:1em">結理無
<lb n="0683b06"/>者。亦是釋無色所以。又是轉釋。或名反釋。即前離
<lb n="0683b07"/>見。則無境界義也。</p>
<p id="pX45p0683b0708" type="inline" rend="margin-left:1em">辨同喻者。即因便取喻。若據論
<lb n="0683b08"/>正意。但約為遮情執之有。故以為喻。非謂表於真
<lb n="0683b09"/>如體徧。故前論云。寂寞如空。次云。廣大性智。非如
<lb n="0683b10"/>虗空等。</p>
<lb n="0683b11"/>
<p id="pX45p0683b1101" rend="margin-left:1em">△二法身真非妄。</p>
<lb n="0683b12"/>
<p id="pX45p0683b1201">此謂如來廣大性智究竟之義。非如虗空相故。</p>
<lb n="0683b13"/>
<p id="pX45p0683b1301" rend="margin-left:1em">【疏】簡法異喻。謂是如來本覺性智。豈同太虗虗妄
<lb n="0683b14"/>法也。</p>
<lb n="0683b15"/>
<p id="pX45p0683b1501" rend="margin-left:1em">【記】豈同等者。有三義。一。實性非妄相故。二覺知不
<lb n="0683b16"/>覺知故。三。究竟不究竟故。圓覺疏云。方之海印。越
<lb n="0683b17"/>彼太虗。華嚴云。解如來身。非如虗空。無量功德妙
<lb n="0683b18"/>法身圓滿故。</p>
<p id="pX45p0683b1806" type="inline" rend="margin-left:1em">問。上云。正義為能治。邪執為所治。前
<lb n="0683b19"/>既<anchor xml:id="begd1e35858"/>已<anchor xml:id="endd1e35858"/>顯正義。此文只應但明邪執。何故復有能治
<lb n="0683b20"/>之文。豈不重耶。答。前文正義。雖是能治。以未能約
<lb n="0683b21"/>執對顯。今此文中。逐段別舉教緣執相。將前正義。
<lb n="0683b22"/>別別對破。斯則由此邪執。顯得前義正真。亦由前
<lb n="0683b23"/>義。明得此執偽妄。故須別舉能治文也。只如此段
<lb n="0683b24"/>對治之文。即當前云。一切諸法。唯依妄念而有差
<lb n="0683c01"/>別。又云。非有相。非無相。又云。依此法身。說名本覺。
<lb n="0683c02"/>又智淨相。法出離鏡。又以法身為智身等。並是此
<lb n="0683c03"/>中能治之文也。</p>
<lb n="0683c04"/>
<p id="pX45p0683c0401" rend="margin-left:1em">△二妄執法體唯是空無
(三)
。初執緣。二執相。三對
<lb n="0683c05"/>治。</p>
<p id="pX45p0683c0502" type="inline" rend="margin-left:1em">初執緣。</p>
<lb n="0683c06"/>
<p id="pX45p0683c0601">二者。聞修多羅說。世間諸法。畢竟體空。乃至涅槃真
<lb n="0683c07"/>如之法。亦畢竟空。本來自空。離一切相。</p>
<lb n="0683c08"/>
<p id="pX45p0683c0801" rend="margin-left:1em">【疏】大品云。乃至涅槃。如幻如夢。若當有法勝涅槃
<lb n="0683c09"/>者。我說亦復如幻如夢。</p>
<lb n="0683c10"/>
<p id="pX45p0683c1001" rend="margin-left:1em">【記】涅槃空者。圓覺云。生死涅槃。猶如昨夢。</p>
<p id="pX45p0683c1017" type="inline" rend="margin-left:1em">真如空
<lb n="0683c11"/>者。楞嚴云。言妄顯諸真。妄真同二妄。又云。無為無
<lb n="0683c12"/>起滅。不實如空華等。</p>
<p id="pX45p0683c1209" type="inline" rend="margin-left:1em">大品等者。具云。時五百天子。
<lb n="0683c13"/>默然憶念。云何說涅槃等。亦如夢耶。善現知諸天
<lb n="0683c14"/>子。作如是念。而告之言。若當有法過涅槃者。我亦
<lb n="0683c15"/>說為如幻如夢。何以故。從本<anchor xml:id="begd1e35926"/>已<anchor xml:id="endd1e35926"/>來。本自空故。</p>
<lb n="0683c16"/>
<p id="pX45p0683c1601" rend="margin-left:1em">△二執相。</p>
<lb n="0683c17"/>
<p id="pX45p0683c1701">以不知為破著故。即謂真如涅槃之性。唯是其空。</p>
<lb n="0683c18"/>
<p id="pX45p0683c1801" rend="margin-left:1em">【疏】不知為破情計有故。即執性德是無。</p>
<lb n="0683c19"/>
<p id="pX45p0683c1901" rend="margin-left:1em">【記】不知等者。本為破於有取之心。故說為空。空者。
<lb n="0683c20"/>意明離名離相之義。不無圓成實體。具性功德。不
<lb n="0683c21"/>了佛意。謂同遍計之法。舉體全空。斯則傷之太甚。</p>
<lb n="0683c22"/>
<p id="pX45p0683c2201" rend="margin-left:1em">△三對治。</p>
<lb n="0683c23"/>
<p id="pX45p0683c2301">云何對治。</p>
<p id="pX45p0683c2305" type="inline">明真如法身。自體不空。具足無量性功德
<lb n="0683c24"/>故。</p>
<lb n="0684a01"/>
<p id="pX45p0684a0101" rend="margin-left:1em">【記】自體不空者。即前如實不空。以有自體義。及前
<lb n="0684a02"/>體大不增減等。</p>
<p id="pX45p0684a0207" type="inline" rend="margin-left:1em">具功德者。即前所示相大。大智慧
<lb n="0684a03"/>光明義等。是此對治文也。</p>
<lb n="0684a04"/>
<p id="pX45p0684a0401" rend="margin-left:1em">△二三於有倒智
(三)
。初執性德同色心。二執法性
<lb n="0684a05"/>本有染。三執染淨有始終。</p>
<p id="pX45p0684a0511" type="inline" rend="margin-left:1em">初執性德同色心
(三)
。
<lb n="0684a06"/>初執緣。二執相。三對治。</p>
<p id="pX45p0684a0610" type="inline" rend="margin-left:1em">初執緣。</p>
<lb n="0684a07"/>
<p id="pX45p0684a0701">三者。聞修多羅說。如來之藏。無有增減。體備一切功
<lb n="0684a08"/>德之法。</p>
<lb n="0684a09"/>
<p id="pX45p0684a0901" rend="margin-left:1em">【記】體備等者。圓覺云。無上法王。有大陀羅尼門。名
<lb n="0684a10"/>為圓覺。流出一切清淨真如菩提涅槃。及波羅蜜
<lb n="0684a11"/>等。圓覺。即如來藏之異名也。楞嚴云。陰入界處。本
<lb n="0684a12"/>如來藏。如來藏中。性色真空即世間法。即出世間
<lb n="0684a13"/>法等。更有諸經。不能具引。</p>
<lb n="0684a14"/>
<p id="pX45p0684a1401" rend="margin-left:1em">△二執相。</p>
<lb n="0684a15"/>
<p id="pX45p0684a1501">以不解故。即謂如來之藏。有色心法。自相差別。</p>
<lb n="0684a16"/>
<p id="pX45p0684a1601" rend="margin-left:1em">【記】不解者。此是表詮。令生信解。不同前二遮詮遣
<lb n="0684a17"/>執。故言不解。不曰為破著也。下皆如此。</p>
<p id="pX45p0684a1716" type="inline" rend="margin-left:1em">有色心者。
<lb n="0684a18"/>廣名一切功德。略唯色心二法。以無漏色心。即依
<lb n="0684a19"/>正功德法故。</p>
<p id="pX45p0684a1906" type="inline" rend="margin-left:1em">自相者。色以質礙為自相。心以了知
<lb n="0684a20"/>為自相。</p>
<p id="pX45p0684a2004" type="inline" rend="margin-left:1em">謂藏心中有如此差別者。是迷理為事。悞
<lb n="0684a21"/>性作相也。</p>
<lb n="0684a22"/>
<p id="pX45p0684a2201" rend="margin-left:1em">△三對治。</p>
<lb n="0684a23"/>
<p id="pX45p0684a2301">云何對治。</p>
<p id="pX45p0684a2305" type="inline">以唯依真如義說故。因生滅染義。示現說
<lb n="0684a24"/>差別故。</p>
<lb n="0684b01"/>
<p id="pX45p0684b0101" rend="margin-left:1em">【疏】真如義。二之不二也。</p>
<p id="pX45p0684b0110" type="inline" rend="margin-left:1em">生滅義。不二之二也。如上
<lb n="0684b02"/>文云。以依業識生滅相示等。</p>
<lb n="0684b03"/>
<p id="pX45p0684b0301" rend="margin-left:1em">【記】依真如說者。此約真性顯功德也。真體本一。義
<lb n="0684b04"/>說有差。既於一體之上。說功德義。即差別而無差
<lb n="0684b05"/>別也。</p>
<p id="pX45p0684b0503" type="inline" rend="margin-left:1em">二之不二者。上云。雖實有此諸功德義。而無
<lb n="0684b06"/>差別之相。等同一味。唯一真如。以無分別。離分別
<lb n="0684b07"/>相等。</p>
<p id="pX45p0684b0703" type="inline" rend="margin-left:1em">因生滅說者。此對妄法顯功德也。既對妄顯。
<lb n="0684b08"/>故於無差別中而成差別也。</p>
<p id="pX45p0684b0812" type="inline" rend="margin-left:1em">不二之二者。前云。若
<lb n="0684b09"/>心起見。則有不見之相。心性離見。即是徧照法界
<lb n="0684b10"/>義。乃至具有恒沙妄染。對此義故。心性無動。則有
<lb n="0684b11"/>恒沙功德相義。</p>
<p id="pX45p0684b1107" type="inline" rend="margin-left:1em">如上等者。即略舉能治之文。</p>
<lb n="0684b12"/>
<p id="pX45p0684b1201" rend="margin-left:1em">△二執法性本有染
(三)
。初執緣。二執相。三對治。</p>
<lb n="0684b13"/>
<p id="pX45p0684b1301" rend="margin-left:1em">初執緣。</p>
<lb n="0684b14"/>
<p id="pX45p0684b1401">四者。聞修多羅說。一切世間生死染法。皆依如來藏
<lb n="0684b15"/>而有。一切諸法。不離真如。</p>
<lb n="0684b16"/>
<p id="pX45p0684b1601" rend="margin-left:1em">【記】生死皆依如來藏者。楞伽云。如來藏。是善不善
<lb n="0684b17"/>因。能遍興造一切趣生。楞嚴云。生滅去來。本如來
<lb n="0684b18"/>藏。法身不增不減經云。即此法身。為煩惱之所漂
<lb n="0684b19"/>動。往來生死。名為眾生。圓覺云。一切眾生。種種幻
<lb n="0684b20"/>化。皆生如來圓覺妙心。</p>
<p id="pX45p0684b2010" type="inline" rend="margin-left:1em">諸法不離真如者。涅槃云。
<lb n="0684b21"/>佛性隨流。成種種味。華嚴云。三界所有。唯是一心。
<lb n="0684b22"/>又云。未曾有一法。得離於法性等。</p>
<lb n="0684b23"/>
<p id="pX45p0684b2301" rend="margin-left:1em">△二執相。</p>
<lb n="0684b24"/>
<p id="pX45p0684b2401">以不解故。謂如來藏。自體具有一切世間生死等法。</p>
<lb n="0684c01"/>
<p id="pX45p0684c0101" rend="margin-left:1em">【疏】以不解隨緣之義。則謂自性有染。</p>
<lb n="0684c02"/>
<p id="pX45p0684c0201" rend="margin-left:1em">【記】隨緣等者。此明真如。隨無明緣。成世間法。以不
<lb n="0684c03"/>敏故。謂真體中。本有此染。</p>
<lb n="0684c04"/>
<p id="pX45p0684c0401" rend="margin-left:1em">△三對治
(二)
。先奪破。次縱破。</p>
<p id="pX45p0684c0412" type="inline" rend="margin-left:1em">先奪破。</p>
<lb n="0684c05"/>
<p id="pX45p0684c0501">云何對治。</p>
<p id="pX45p0684c0505" type="inline">以如來藏。從本<anchor xml:id="begd1e36185"/>已<anchor xml:id="endd1e36185"/>來。唯有過恒沙等諸淨
<lb n="0684c06"/>功德。不離不斷不異真如義故。</p>
<p id="pX45p0684c0613" type="inline">以過恒沙等煩惱染
<lb n="0684c07"/>法。唯是妄有。性自本無。</p>
<p id="pX45p0684c0710" type="inline">從無始世來。未曾與如來藏
<lb n="0684c08"/>相應故。</p>
<lb n="0684c09"/>
<p id="pX45p0684c0901" rend="margin-left:1em">【疏】如來藏下。一。明淨德妙有。</p>
<p id="pX45p0684c0912" type="inline" rend="margin-left:1em">以過下。二。明妄染理
<lb n="0684c10"/>無。</p>
<p id="pX45p0684c1002" type="inline" rend="margin-left:1em">從無始下。三。明妄不入真也。</p>
<lb n="0684c11"/>
<p id="pX45p0684c1101" rend="margin-left:1em">【記】淨德有者。即不空如來藏也。大意同前第二能
<lb n="0684c12"/>治之中。廣如相大中辨。</p>
<p id="pX45p0684c1210" type="inline" rend="margin-left:1em">妄染無者。有二意。一。真理
<lb n="0684c13"/>中無此妄染。即空如來藏也。二。據妄自性。道理亦
<lb n="0684c14"/>無上云。以一切法。皆從心起妄念而生。又云。一切
<lb n="0684c15"/>法。如鏡中像。無體可得等。</p>
<p id="pX45p0684c1511" type="inline" rend="margin-left:1em">妄不入者。即不相應也。
<lb n="0684c16"/>上云。從本<anchor xml:id="begd1e36230"/>已<anchor xml:id="endd1e36230"/>來。一切染法。不相應故。以妄體本空。
<lb n="0684c17"/>將何入真。與真相應。</p>
<lb n="0684c18"/>
<p id="pX45p0684c1801" rend="margin-left:1em">△次縱破。</p>
<lb n="0684c19"/>
<p id="pX45p0684c1901">若如來藏。體有妄法。而使證會永息妄者。無有是處。</p>
<lb n="0684c20"/>
<p id="pX45p0684c2001" rend="margin-left:1em">【記】無是處者。妄若實有。證時不合除滅。證者既能
<lb n="0684c21"/>除滅。當知妄本不有。以真體中若有妄法。證時畢
<lb n="0684c22"/>竟不無故。</p>
<p id="pX45p0684c2205" type="inline" rend="margin-left:1em">近有人聞性具義。不能深究理趣。便謂
<lb n="0684c23"/>本性。具有十界色心漏無漏法。起用之時。各於本
<lb n="0684c24"/>法自體上起。名全體之用。宛如第八識中含種無
<lb n="0685a01"/>異
(此同前段。執性德同色心)
。又說真性除無明有差別義
(即同此段。
<lb n="0685a02"/>執法性本有染)
。往往形於簡牘。疑誤後生。反謗圓文。却謂
<lb n="0685a03"/>方便。菩薩懸知今日。垂此對治。善哉大士。悲救何
<lb n="0685a04"/>甚。儻無悛意。確乎迷情。豈唯邪見之門不扃。抑亦
<lb n="0685a05"/>阿鼻之路尤近也。悲夫。</p>
<p id="pX45p0685a0510" type="inline" rend="margin-left:1em">廣有破𠩋。<anchor xml:id="begd1e36287"/>已<anchor xml:id="endd1e36287"/>見別章。</p>
<lb n="0685a06"/>
<p id="pX45p0685a0601" rend="margin-left:1em">△三執染淨有始終
(三)
。初執緣。二執相。三對治。</p>
<lb n="0685a07"/>
<p id="pX45p0685a0701" rend="margin-left:1em">初執緣。</p>
<lb n="0685a08"/>
<p id="pX45p0685a0801">五者。聞修多羅說。依如來藏。故有生死。依如來藏。故
<lb n="0685a09"/>得涅槃。</p>
<lb n="0685a10"/>
<p id="pX45p0685a1001" rend="margin-left:1em">【疏】教執治。各二法。謂生死。涅槃也。</p>
<lb n="0685a11"/>
<p id="pX45p0685a1101" rend="margin-left:1em">【記】教。指初科執教緣。執。次科邪執相。治。後科對治
<lb n="0685a12"/>之文。皆雙顯生死涅槃二法。故云各二。</p>
<p id="pX45p0685a1216" type="inline" rend="margin-left:1em">依如來藏
<lb n="0685a13"/>有生死涅槃者。此是勝鬘經文。<anchor xml:id="begd1e36327"/>已<anchor xml:id="endd1e36327"/>如前引。又經頌
<lb n="0685a14"/>云。無始時來性。為諸法依止。由此有諸趣。及證涅
<lb n="0685a15"/>槃果。寶性論。釋此頌云。無始時者。如經說言。諸佛
<lb n="0685a16"/>依如來藏。說諸眾生無始本際。不可得知。性者。勝
<lb n="0685a17"/>鬘經言。如來藏者。是法界藏。自性清淨法身藏。作
<lb n="0685a18"/>依止者。勝鬘經言。如來藏。是依。是持。是住止。是建
<lb n="0685a19"/>立。有諸趣者。勝鬘經言。生死者。依如來藏。有如來
<lb n="0685a20"/>藏。故說生死。涅槃果者。勝鬘經言。依如來藏。故證
<lb n="0685a21"/>涅槃。若無如來藏者。不得厭苦果。願欲求涅槃。</p>
<p id="pX45p0685a2119" type="inline" rend="margin-left:1em">又
<lb n="0685a22"/>楞伽云。如來藏者。生死流轉。及是涅槃苦樂之因。
<lb n="0685a23"/>若無如來藏者。則無生滅。大慧。五識身。非流轉。不
<lb n="0685a24"/>受苦樂。非涅槃因。如來藏受苦樂。與因俱。有生滅
<lb n="0685b01"/>等。</p>
<lb n="0685b02"/>
<p id="pX45p0685b0201" rend="margin-left:1em">△二執相。</p>
<lb n="0685b03"/>
<p id="pX45p0685b0301">以不解故。謂眾生有始。以見始故。復謂如來所得涅
<lb n="0685b04"/>槃。有其終盡。還作眾生。</p>
<lb n="0685b05"/>
<p id="pX45p0685b0501" rend="margin-left:1em">【疏】聞依真有妄。便謂真先妄後。故起有始見也。如
<lb n="0685b06"/>外道立從冥初生覺等。</p>
<p id="pX45p0685b0610" type="inline" rend="margin-left:1em">既眾生有始依真。故證得
<lb n="0685b07"/>涅槃者。還作眾生。成有終之義也。如外道立眾生
<lb n="0685b08"/>終盡。還歸於冥。名為涅槃。從冥起覺。更作眾生。此
<lb n="0685b09"/>亦如是。</p>
<lb n="0685b10"/>
<p id="pX45p0685b1001" rend="margin-left:1em">【記】不解者。佛意言如來藏。是迷悟所依之根本。迷
<lb n="0685b11"/>則生死。悟即涅槃。然則生死無初。涅槃無盡。不達
<lb n="0685b12"/>此理。遂成始終之見。</p>
<p id="pX45p0685b1209" type="inline" rend="margin-left:1em">聞依真等者。謂先依如來藏
<lb n="0685b13"/>真心。然後有眾生生死妄法。故見妄法有始也。</p>
<p id="pX45p0685b1319" type="inline" rend="margin-left:1em">既
<lb n="0685b14"/>眾下。有始依真者。意謂真後始妄也。故證得者。意
<lb n="0685b15"/>謂妄後還真也。還作眾生者。向前既爾。當來亦應
<lb n="0685b16"/>淨後生染。染後復淨。如是連環。往復無際。故成淨
<lb n="0685b17"/>法有終見也。</p>
<p id="pX45p0685b1706" type="inline" rend="margin-left:1em">問。楞嚴云。迷妄有虗空。空生大覺中。
<lb n="0685b18"/>豈非真先妄後義耶。答。必執真先妄後。妄有體時
<lb n="0685b19"/>處矣。云何經論並謂妄法。性自本無。從無始來。不
<lb n="0685b20"/>與真相應耶。當知迷妄有空生於覺者。乃是妄來
<lb n="0685b21"/>依真。妄本空無。論何終始。楞伽云。無始習所熏。如
<lb n="0685b22"/>像現於心。若能如實觀。境相悉無有。定非真去依
<lb n="0685b23"/>妄。真性本然。又何先後。楞伽云。此如來藏。本性清
<lb n="0685b24"/>淨。客塵所染而為不淨。問。圓覺經。金剛藏言。若諸
<lb n="0685c01"/>眾生。本來成佛。何故復有一切無明
(妄有始也)
。十方異
<lb n="0685c02"/>生。本成佛道。後起無明。一切如來。何時復生一切
<lb n="0685c03"/>煩惱
(真有終也)
。又楞嚴。富樓那言。若此本覺。與如來心。
<lb n="0685c04"/>不增不減。無狀忽生山河大地諸有為相
(妄有始也)
。如
<lb n="0685c05"/>來今得妙空明覺。有為習漏。何當復生
(真明終也)
。此等
<lb n="0685c06"/>豈非皆明生死有始。涅槃有終耶。答。彼中興難。類
<lb n="0685c07"/>此不解。故佛答剛藏言。譬如幻翳。妄見空華
(妄無始也)
。
<lb n="0685c08"/>幻翳若除。不可說言。更起諸翳。亦如空華滅於空
<lb n="0685c09"/>時。不可說言。虗空何時更起空華。何以故。空本無
<lb n="0685c10"/>華。非起滅故
(真無終也)
。生死涅槃。同於起滅
(合無始終)
。又答
<lb n="0685c11"/>富樓那言。譬如迷人。於一聚落。惑南為北。如是迷
<lb n="0685c12"/>妄。亦不因迷。又不因悟。何以故。迷本無根。云何因
<lb n="0685c13"/>迷。悟非生迷。云何因悟
(喻妄染無始也)
。又彼迷人。正在迷
<lb n="0685c14"/>時。倏有悟人。指示令悟。富樓那。此於聚落。更生迷
<lb n="0685c15"/>不。不也世尊
(喻真淨無終也)
。富樓那。如來亦爾。此迷無本。
<lb n="0685c16"/>性畢竟空
(合妄染無始也)
。昔本無迷。似有迷覺。覺迷迷滅。
<lb n="0685c17"/>覺不生迷
(合真淨無終也)
。若爾。豈非皆明生死無始。涅槃
<lb n="0685c18"/>無終耶。此答意與下治文同。詳之。外道等者。謂數
<lb n="0685c19"/>論師。以彼依非想定。發世俗通。應於邪道。知過去
<lb n="0685c20"/>八萬劫事。過此即不知。以生死智通。知未來八萬
<lb n="0685c21"/>劫。死此生彼之事。後亦不知也。彼之所計。冥性是
<lb n="0685c22"/>常。從此生於世間諸法。冥寞難知。故云冥性。云何
<lb n="0685c23"/>而生。謂冥初生覺。從覺生我心。從我心生五唯量。
<lb n="0685c24"/>謂色。聲。香。味。觸。從五唯量生五大。謂地。水。火。風空。
<lb n="0686a01"/>從五大生十一根。謂五知根。眼。耳。鼻。舌。身。五作業
<lb n="0686a02"/>根。手。脚。口大小便根。及心平等根。爾時名生死成。
<lb n="0686a03"/>執一神我為受用主。我思勝境。冥性變生。為我受
<lb n="0686a04"/>用。我受用故。為境纏縛。不得解脫。我若不思。冥性
<lb n="0686a05"/>不變。神我解脫。名為涅槃。此有二十五諦。冥性為
<lb n="0686a06"/>初。能變起故。</p>
<p id="pX45p0686a0606" type="inline" rend="margin-left:1em">從冥起覺更作眾生者。謂神我解脫
<lb n="0686a07"/>入涅槃後。設我又思。冥又變生覺等諸法。如是相
<lb n="0686a08"/>續。無有窮盡故也。</p>
<p id="pX45p0686a0808" type="inline" rend="margin-left:1em">此亦句。合今謬解終而復始。次
<lb n="0686a09"/>第遷流意也。</p>
<lb n="0686a10"/>
<p id="pX45p0686a1001" rend="margin-left:1em">△三對治
(二)
。初明法體離始。則顯生死無初。二明
<lb n="0686a11"/>法體離終。則顯涅槃無盡。</p>
<p id="pX45p0686a1111" type="inline" rend="margin-left:1em">初明法體離始。則顯
<lb n="0686a12"/>生死無初。</p>
<lb n="0686a13"/>
<p id="pX45p0686a1301">云何對治。</p>
<p id="pX45p0686a1305" type="inline">以如來藏。無前際故。無明之相。亦無有始。
<lb n="0686a14"/>若說三界外。更有眾生始起者。即是外道經說。</p>
<lb n="0686a15"/>
<p id="pX45p0686a1501" rend="margin-left:1em">【疏】若說下。如仁王經云。我說三界外。別有一眾生
<lb n="0686a16"/>界者。是外道大有經中說。非七佛說也。</p>
<lb n="0686a17"/>
<p id="pX45p0686a1701" rend="margin-left:1em">【記】無前際者。前云。真如自體。無有增減。非前際生。
<lb n="0686a18"/>非後際滅。畢竟常恒。</p>
<p id="pX45p0686a1809" type="inline" rend="margin-left:1em">無有始者。有四意。一。依真名
<lb n="0686a19"/>無始。如前文云。依如來藏。有生滅心。二。無有染法。
<lb n="0686a20"/>始於無明。故無始。如瓔珞本業經云。四住地前使。
<lb n="0686a21"/>無法起故。名無始無明住地。是則顯無明前。更無
<lb n="0686a22"/>染法為此始本。云無始也。三。眾生從來未曾悟。說
<lb n="0686a23"/>無始。前云。以從本來。未曾離念。故說無始無明。四。
<lb n="0686a24"/>無體故無始。楞嚴云。迷本無根。性畢竟空。</p>
<p id="pX45p0686a2417" type="inline" rend="margin-left:1em">問。既妄
<lb n="0686b01"/>依真起。真是妄源。何云無體。若妄有體。至證真時。
<lb n="0686b02"/>何能永息。答。妄托真起。說真為源。理實真中。本無
<lb n="0686b03"/>有妄。如第二月。託本月起。說本月為起二之依。而
<lb n="0686b04"/>本月實無二輪。即是二無其體。故諸經論。並說諸
<lb n="0686b05"/>法生於覺心。不說心生諸法。圓覺云。種種幻化。皆
<lb n="0686b06"/>生覺心。猶如空華。從空而有。楞伽云。垢現於淨中。
<lb n="0686b07"/>非淨現於垢。如雲翳虗空。心不現亦爾。意等我煩
<lb n="0686b08"/>惱。染污於淨心。猶如彼淨衣。而有諸垢染。如衣得
<lb n="0686b09"/>離垢。亦如金出鑛。衣金俱不壞。心離過亦然。又昔
<lb n="0686b10"/>復禮大師問云。真法性本淨。妄念何由起。從真有
<lb n="0686b11"/>妄生。此妄安可止。無初即無末。有終應有始。無始
<lb n="0686b12"/>而有終。長懷懵茲理。願為開祕密。祈之出生死。清
<lb n="0686b13"/>凉國師答云。迷真妄念生。悟真妄則止。能迷非所
<lb n="0686b14"/>迷。安得全相似。由來未曾悟。故說妄無始。知妄本
<lb n="0686b15"/>自真。方是恒常理。分別心未忘。何由出生死。皆明
<lb n="0686b16"/>染法無始有終義也。若謂眾生有始。豈非是邪解
<lb n="0686b17"/>乎。</p>
<p id="pX45p0686b1702" type="inline" rend="margin-left:1em">仁王等者。彼經第一云。善男子。一切眾生煩惱。
<lb n="0686b18"/>不出三界。諸佛應化法身。亦不出三界。三界無眾
<lb n="0686b19"/>生。佛何所化。是故我言三界外。別有一眾生界者。
<lb n="0686b20"/>是外道大有經中說。非七佛之所說也。</p>
<p id="pX45p0686b2016" type="inline" rend="margin-left:1em">大有經者。
<lb n="0686b21"/>彼勝論師。說有六句。一實。二德。三業。四大有。五同
<lb n="0686b22"/>異。六和合。此六句中大有性者。謂能有一切法。又
<lb n="0686b23"/>離實德業等一切法外。別有體故。故即取此大有
<lb n="0686b24"/>一句。以立為經名也。</p>
<lb n="0686c01"/>
<p id="pX45p0686c0101" rend="margin-left:1em">△二明法體離終。則顯涅槃無盡。</p>
<lb n="0686c02"/>
<p id="pX45p0686c0201">又如來藏。無有後際。諸佛所得涅槃。與之相應。則無
<lb n="0686c03"/>後際故。</p>
<lb n="0686c04"/>
<p id="pX45p0686c0401" rend="margin-left:1em">【記】無後際者。即前云。所謂心性不生不滅。</p>
<p id="pX45p0686c0417" type="inline" rend="margin-left:1em">涅槃相
<lb n="0686c05"/>應者。前云。以真如法。常熏習故。妄心則滅。法身顯
<lb n="0686c06"/>現。起用熏習。則無有斷。</p>
<p id="pX45p0686c0610" type="inline" rend="margin-left:1em">是知如來藏。無始無終。生
<lb n="0686c07"/>死依之。無始有終。涅槃依之。有始無終。藏性如方。
<lb n="0686c08"/>生死如迷。涅槃如悟。又藏性如濕。生死如冰。涅槃
<lb n="0686c09"/>如水。故前文云。染法從無始來。熏習不斷。乃至得
<lb n="0686c10"/>佛。後則有斷。以違真性。故有斷也。又云。淨法熏習。
<lb n="0686c11"/>則無有斷。盡於未來。以順理故。無有斷也。若謂涅
<lb n="0686c12"/>槃有終。誠為邪謬解矣。</p>
<lb n="0686c13"/>
<p id="pX45p0686c1301" rend="margin-left:1em">△二法
(三)
。初執緣。二執相。三對治。</p>
<p id="pX45p0686c1314" type="inline" rend="margin-left:1em">初執緣。</p>
<lb n="0686c14"/>
<p id="pX45p0686c1401">法我見者。</p>
<p id="pX45p0686c1405" type="inline">依二乘鈍根故。如來但為說人無我。</p>
<lb n="0686c15"/>
<p id="pX45p0686c1501" rend="margin-left:1em">【記】人無我者。小乘藏中所說。以根非利故。但為分
<lb n="0686c16"/>別蘊中無人。令證人空也。</p>
<lb n="0686c17"/>
<p id="pX45p0686c1701" rend="margin-left:1em">△二執相。</p>
<lb n="0686c18"/>
<p id="pX45p0686c1801">以說不究竟。</p>
<p id="pX45p0686c1806" type="inline">見有五陰生滅之法。怖畏生死。妄取涅
<lb n="0686c19"/>槃。</p>
<lb n="0686c20"/>
<p id="pX45p0686c2001" rend="margin-left:1em">【記】說不究竟者。未說法空教。名之為半字。然亦有
<lb n="0686c21"/>多義。一。行。但行自利。未能利他。二。智。但得生空智。
<lb n="0686c22"/>不得法空智。三。斷。但斷煩惱。不斷所知。四。證。但證
<lb n="0686c23"/>人空理。不證法空理。五。得。但得有餘無餘涅槃。不
<lb n="0686c24"/>得無住處涅槃。由此小乘人空教。不稱為大乘滿
<lb n="0687a01"/>字也。</p>
<p id="pX45p0687a0103" type="inline" rend="margin-left:1em">見有五陰等者。雖於陰中。不見人相。而見陰
<lb n="0687a02"/>等。是其實法。既執陰法實有生滅。故見三界不安。
<lb n="0687a03"/>猶如火宅。希求出離。如救頭然。望到寂滅安樂之
<lb n="0687a04"/>處。此即是法我之見相也。</p>
<lb n="0687a05"/>
<p id="pX45p0687a0501" rend="margin-left:1em">△三對治。</p>
<lb n="0687a06"/>
<p id="pX45p0687a0601">云何對治。</p>
<p id="pX45p0687a0605" type="inline">以五陰法。自性不生。則無有滅。本來涅槃
<lb n="0687a07"/>故。</p>
<lb n="0687a08"/>
<p id="pX45p0687a0801" rend="margin-left:1em">【記】五陰不生滅者。法性本空寂也。如前同相文云。
<lb n="0687a09"/>一切眾生。本來常住。入於涅槃。下云。以信一切法。
<lb n="0687a10"/>從本<anchor xml:id="begd1e36789"/>已<anchor xml:id="endd1e36789"/>來。自涅槃故。又前真如門云。一切法從本
<lb n="0687a11"/>
<anchor xml:id="begd1e36796"/>已<anchor xml:id="endd1e36796"/>來。離言說名字心緣等相。畢竟平等。又云。一切
<lb n="0687a12"/>法即真實性等。會相入實文中。皆是此能治也。</p>
<lb n="0687a13"/>
<p id="pX45p0687a1301" rend="margin-left:1em">△二究竟離。</p>
<lb n="0687a14"/>
<p id="pX45p0687a1401" rend="margin-left:1em">【記】前且據其病狀。隨病設藥。故對空說有。對有說
<lb n="0687a15"/>空未能究竟。今則直約真理。不論藥病。一切皆遣。
<lb n="0687a16"/>言語道斷。心行處滅。平等一味。方名究竟。是則對
<lb n="0687a17"/>治。符於依言真如。究竟。符於離言真如也。</p>
<lb n="0687a18"/>
<p id="pX45p0687a1801" rend="margin-left:1em">△文中二。初約法明治。二會釋伏疑。</p>
<p id="pX45p0687a1815" type="inline" rend="margin-left:1em">初約法明
<lb n="0687a19"/>治
(二)
。初約法總顯。二舉廣類求。</p>
<p id="pX45p0687a1913" type="inline" rend="margin-left:1em">初約法總顯。</p>
<lb n="0687a20"/>
<p id="pX45p0687a2001">復次究竟離妄執者。</p>
<p id="pX45p0687a2009" type="inline">當知染法淨法。皆悉相待。無有
<lb n="0687a21"/>自相可說。</p>
<lb n="0687a22"/>
<p id="pX45p0687a2201" rend="margin-left:1em">【疏】中論云。若法因待成。是法還成待。今即無因待。
<lb n="0687a23"/>亦無所成法等。準釋可知。</p>
<p id="pX45p0687a2311" type="inline" rend="margin-left:1em">相待無相待。法體本爾。
<lb n="0687a24"/>非由悟後。方使其然。</p>
<lb n="0687b01"/>
<p id="pX45p0687b0101" rend="margin-left:1em">【記】染淨無自相者。所以得名染者。以待淨立。當知
<lb n="0687b02"/>染相。非自相也。淨相亦爾。餘本末有空生佛。乃至
<lb n="0687b03"/>世出世等。倣此而知。故淨名云。若見垢實性。即無
<lb n="0687b04"/>淨相。順於滅相。是為入不二法門。</p>
<p id="pX45p0687b0414" type="inline" rend="margin-left:1em">因待成者。若染
<lb n="0687b05"/>法因待淨成。即淨法還為染待。如是展轉。墮無窮。
<lb n="0687b06"/>過。</p>
<p id="pX45p0687b0602" type="inline" rend="margin-left:1em">無因待者。若本無染。為因為待。則何有淨。為所
<lb n="0687b07"/>成法。</p>
<p id="pX45p0687b0703" type="inline" rend="margin-left:1em">相待無相待下。或問曰。此諸染淨相待。悟後
<lb n="0687b08"/>方得即無相待。在迷之時。那得便能離於相待耶。
<lb n="0687b09"/>故此釋云。法體本爾。非謂由悟始得如是。以染淨
<lb n="0687b10"/>諸法。本離言說分別。畢竟平等。何須待悟方始無
<lb n="0687b11"/>耶。如下論文自釋。</p>
<lb n="0687b12"/>
<p id="pX45p0687b1201" rend="margin-left:1em">△二舉廣類求。</p>
<lb n="0687b13"/>
<p id="pX45p0687b1301">是故一切法。從本<anchor xml:id="begd1e36895"/>已<anchor xml:id="endd1e36895"/>來。非色非心。非智非識。非有非
<lb n="0687b14"/>無。畢竟不可說相。</p>
<lb n="0687b15"/>
<p id="pX45p0687b1501" rend="margin-left:1em">【疏】非智識者。顯上非心也。非有無者。顯上非色也。</p>
<lb n="0687b16"/>
<p id="pX45p0687b1601" rend="margin-left:1em">【記】非色句。總以標略。無知曰色。有知曰心。</p>
<p id="pX45p0687b1617" type="inline" rend="margin-left:1em">非智下。
<lb n="0687b17"/>別為顯廣。無分別曰智。有分別曰識。可狀曰有。不
<lb n="0687b18"/>相曰無。即攝盡世出世間一切相待諸法。而皆云
<lb n="0687b19"/>非者。以法法即真。絕諸對待。故一切法皆無也。即
<lb n="0687b20"/>前對治離中。能治所治空有之法。亦俱不立也。前
<lb n="0687b21"/>則以藥治病。此則藥病俱遣。究竟離義。於斯顯矣。</p>
<lb n="0687b22"/>
<p id="pX45p0687b2201" rend="margin-left:1em">畢竟句。結也。恐人聞此非義。便作無解。墮於斷見。
<lb n="0687b23"/>或出於無而入於有。又墮常見。故今結云。畢竟不
<lb n="0687b24"/>可說。此有兩意。一。約法。非謂法體。不可作色心等
<lb n="0687c01"/>相說。餘斷常一異凡聖因果生死涅槃一切相。畢
<lb n="0687c02"/>竟不可說故。二。約時。謂明色心等相。非唯現前暫
<lb n="0687c03"/>時不可說。從於過去。盡於未來。畢竟亦不可說。故
<lb n="0687c04"/>前真如門云。一切法。從本<anchor xml:id="begd1e36943"/>已<anchor xml:id="endd1e36943"/>來。離言說相。離名字
<lb n="0687c05"/>相等。今則相盡歸如。合於本體。入真如門也。</p>
<lb n="0687c06"/>
<p id="pX45p0687c0601" rend="margin-left:1em">△二會釋伏疑
(三)
。初正會伏疑。二辨定聖意。三反
<lb n="0687c07"/>以釋成。</p>
<p id="pX45p0687c0704" type="inline" rend="margin-left:1em">初正會伏疑。</p>
<lb n="0687c08"/>
<p id="pX45p0687c0801" rend="margin-left:1em">【記】謂和會佛意以釋疑難也。此疑不顯。但有釋文。
<lb n="0687c09"/>伏而不現。故稱為伏。</p>
<lb n="0687c10"/>
<p id="pX45p0687c1001">而有言說者。</p>
<p id="pX45p0687c1006" type="inline">當知如來善巧方便。假以言說。引導眾
<lb n="0687c11"/>生。</p>
<lb n="0687c12"/>
<p id="pX45p0687c1201" rend="margin-left:1em">【疏】疑云。聖者。了知諸法離性。不可說相。云何乃有
<lb n="0687c13"/>種種言說。故牒外難云。而有言說者。</p>
<p id="pX45p0687c1315" type="inline" rend="margin-left:1em">下即釋云。當
<lb n="0687c14"/>知如來方便。假以言說。引眾生耳。此釋文。正會伏
<lb n="0687c15"/>難也。假言巧引。意不在言。</p>
<lb n="0687c16"/>
<p id="pX45p0687c1601" rend="margin-left:1em">【記】離性者。本性無故。本性既無。何相之有。如前非
<lb n="0687c17"/>色非心等所離之文。故經云。凡所有相。皆是虗妄。</p>
<lb n="0687c18"/>
<p id="pX45p0687c1801" rend="margin-left:1em">種種言說者。即前顯示正義之文也。</p>
<p id="pX45p0687c1815" type="inline" rend="margin-left:1em">假言等者。如
<lb n="0687c19"/>假筏渡河。意不在筏。以此土眾生。皆以聞思修。入
<lb n="0687c20"/>三摩地。故須以音聲為佛事也。經云。此方真教體。
<lb n="0687c21"/>清淨在音聞。欲取三摩地。實以聞中入。又云。總持
<lb n="0687c22"/>無文字。佛以文字說。</p>
<lb n="0687c23"/>
<p id="pX45p0687c2301" rend="margin-left:1em">△二辨定聖意。</p>
<lb n="0687c24"/>
<p id="pX45p0687c2401">其旨趣者。皆為離念。歸於真如。</p>
<lb n="0688a01"/>
<p id="pX45p0688a0101" rend="margin-left:1em">【記】聖人假以言說引者。意令離前邪執有無等念。
<lb n="0688a02"/>歸於真如而<anchor xml:id="begd1e37033"/>已<anchor xml:id="endd1e37033"/>。故楞伽云。不得如言。執著於義。何
<lb n="0688a03"/>以故。真實法性。離文字故。又智論云。念想觀<anchor xml:id="begd1e37041"/>已<anchor xml:id="endd1e37041"/>除。
<lb n="0688a04"/>言語法皆滅。如是尊妙人。則能見般若。</p>
<lb n="0688a05"/>
<p id="pX45p0688a0501" rend="margin-left:1em">△三反以釋成。</p>
<lb n="0688a06"/>
<p id="pX45p0688a0601">以念一切法。令心生滅。不入實智故。</p>
<lb n="0688a07"/>
<p id="pX45p0688a0701" rend="margin-left:1em">【記】令心生滅者。心通真妄。<anchor xml:id="begd1e37064"/>但<anchor xml:id="endd1e37064"/>依主持業之異。思之。</p>
<lb n="0688a08"/>
<p id="pX45p0688a0801" rend="margin-left:1em">實智。即本覺。能入。即始覺。十地<anchor xml:id="begd1e37074"/>已<anchor xml:id="endd1e37074"/>還。不得入者。葢
<lb n="0688a09"/>緣有念故也。前云。一切眾生。不名為覺。以從本<anchor xml:id="begd1e37084"/>已<anchor xml:id="endd1e37084"/>
<lb n="0688a10"/>來。念念生滅。未曾離念故。反顯不念諸法。心則如
<lb n="0688a11"/>如不動。故前文云。若能觀心無念。即得入真如門。
<lb n="0688a12"/>又云。遠離微細念故。得見心性。心即常住。名究竟
<lb n="0688a13"/>覺。</p>
<lb n="0688a14"/>
<p id="pX45p0688a1401" rend="margin-left:1em">△三分別發趣道相。</p>
<lb n="0688a15"/>
<p id="pX45p0688a1501" rend="margin-left:1em">【記】前雖正義<anchor xml:id="begd1e37107"/>已<anchor xml:id="endd1e37107"/>顯。邪執又亡。直論見解。苟無偏僻。
<lb n="0688a16"/>然於發心趣求。修證階降。殊未諳悉。若止而不進。
<lb n="0688a17"/>則前解何為。有解無行。如風中燈。照物不了。亦如
<lb n="0688a18"/>有目無足。豈到前所。苟或進之。則復何往。故此分
<lb n="0688a19"/>別令知。知<anchor xml:id="begd1e37122"/>已<anchor xml:id="endd1e37122"/>令進。則免其叨濫上流。及自輕退屈
<lb n="0688a20"/>爾。自此<anchor xml:id="begd1e37130"/>已<anchor xml:id="endd1e37130"/>下。則釋立義分中所立乘義也。</p>
<lb n="0688a21"/>
<p id="pX45p0688a2101" rend="margin-left:1em">△文中二。初標意釋名。二開章釋相。</p>
<p id="pX45p0688a2115" type="inline" rend="margin-left:1em">初標意釋
<lb n="0688a22"/>名。</p>
<lb n="0688a23"/>
<p id="pX45p0688a2301" rend="margin-left:1em">【記】標意者。謂標舉發心趣向佛道之意也。釋名者。
<lb n="0688a24"/>謂解釋發趣道相之門名也。皆指謂一切<anchor xml:id="begd1e37151"/>已<anchor xml:id="endd1e37151"/>下文。
<lb n="0688b01"/>亦可意字是誤。應云標門。指初句。牒標其總門也。
<lb n="0688b02"/>釋名。指謂下文。釋出其名義也。</p>
<lb n="0688b03"/>
<p id="pX45p0688b0301">分別發趣道相者。</p>
<p id="pX45p0688b0308" type="inline">謂一切諸佛所證之道。一切菩薩
<lb n="0688b04"/>發心修行趣向義故。</p>
<lb n="0688b05"/>
<p id="pX45p0688b0501" rend="margin-left:1em">【疏】諸佛句。舉所趣之覺道。</p>
<p id="pX45p0688b0511" type="inline" rend="margin-left:1em">菩薩等。顯能趣之因行。</p>
<lb n="0688b06"/>
<p id="pX45p0688b0601" rend="margin-left:1em">欲明菩薩發心趣向佛所證道。種類不同。故云分
<lb n="0688b07"/>別發趣道相。</p>
<lb n="0688b08"/>
<p id="pX45p0688b0801" rend="margin-left:1em">【記】覺道者。即所證菩提果也。佛果圓通。故名為道。</p>
<lb n="0688b09"/>
<p id="pX45p0688b0901" rend="margin-left:1em">發心。即發三種心。修行。即始從信位。終至金剛<anchor xml:id="begd1e37193"/>已<anchor xml:id="endd1e37193"/>
<lb n="0688b10"/>還。所行二利諸波羅蜜。一一皆能趣向上位故。</p>
<p id="pX45p0688b1019" type="inline" rend="margin-left:1em">欲
<lb n="0688b11"/>明等者。通敘其意。明。即分別也。</p>
<p id="pX45p0688b1113" type="inline" rend="margin-left:1em">種類不同者。釋相
<lb n="0688b12"/>之一字。即發心與行。各有不同。故名相也。如發心
<lb n="0688b13"/>橫有真
(信成就發心等)
偽
(學他發心等也)
。豎有淺
(信成就發心)
深
(證發心。解
<lb n="0688b14"/>行發心。通於深淺)
故。行則可知。</p>
<lb n="0688b15"/>
<p id="pX45p0688b1501" rend="margin-left:1em">△二開章釋相
(三)
。初標數。二徵列。三辨相。</p>
<p id="pX45p0688b1517" type="inline" rend="margin-left:1em">初標
<lb n="0688b16"/>數。</p>
<lb n="0688b17"/>
<p id="pX45p0688b1701">略說發心有三種。</p>
<lb n="0688b18"/>
<p id="pX45p0688b1801" rend="margin-left:1em">【記】發心三種者。義有通別。通則總名發趣。故標云
<lb n="0688b19"/>發心修行趣向義故。別則前二是發起。後起。後一是開
<lb n="0688b20"/>發。又心為所發。人及菩提為能發。謂人能起發。菩
<lb n="0688b21"/>提能引發。謂此人有內熏為因緣。善根為增上緣。
<lb n="0688b22"/>菩提為所緣境。由此眾緣而發其心。斯則以能望
<lb n="0688b23"/>所。名為發心。又隨位。別有能所發趣之義。至文當
<lb n="0688b24"/>辨。</p>
<lb n="0688c01"/>
<p id="pX45p0688c0101" rend="margin-left:1em">△二徵列。</p>
<lb n="0688c02"/>
<p id="pX45p0688c0201">云何為三。</p>
<p id="pX45p0688c0205" type="inline">一者。信成就發心。二者。解行發心。三者。證
<lb n="0688c03"/>發心。</p>
<lb n="0688c04"/>
<p id="pX45p0688c0401" rend="margin-left:1em">【疏】信者。十信行滿。入十住位中初發心住也。</p>
<p id="pX45p0688c0418" type="inline" rend="margin-left:1em">解行
<lb n="0688c05"/>者。十行位中。能解法空。順行十度。行成純熟。發迴
<lb n="0688c06"/>向心。入十迴向位也。</p>
<p id="pX45p0688c0609" type="inline" rend="margin-left:1em">證者。初地<anchor xml:id="begd1e37290"/>已<anchor xml:id="endd1e37290"/>上。乃至十地也。</p>
<lb n="0688c07"/>
<p id="pX45p0688c0701" rend="margin-left:1em">前二是相似發心。後一是真實發心。</p>
<lb n="0688c08"/>
<p id="pX45p0688c0801" rend="margin-left:1em">【記】云何。徵也。</p>
<p id="pX45p0688c0806" type="inline" rend="margin-left:1em">一下。列也。</p>
<p id="pX45p0688c0810" type="inline" rend="margin-left:1em">十信等者。斯則十信滿心
<lb n="0688c09"/>人為能發。直等三心為所發。又十信滿心為能趣。
<lb n="0688c10"/>十住位為所趣。二位出入心同時。義如前說。</p>
<p id="pX45p0688c1018" type="inline" rend="margin-left:1em">解法
<lb n="0688c11"/>空者。即下云。以知法性無慳貪。乃至無無明等。知。
<lb n="0688c12"/>即解也。</p>
<p id="pX45p0688c1204" type="inline" rend="margin-left:1em">順行十度者。下說順性修行檀波羅蜜。乃
<lb n="0688c13"/>至般若波羅蜜等。能所發趣。例上可知。</p>
<p id="pX45p0688c1316" type="inline" rend="margin-left:1em">初地等者。
<lb n="0688c14"/>此以二地。乃至佛果。辨能所發趣等義。</p>
<p id="pX45p0688c1416" type="inline" rend="margin-left:1em">前二下。料
<lb n="0688c15"/>揀優劣。相似者。以有分別心故。名相似覺。</p>
<p id="pX45p0688c1517" type="inline" rend="margin-left:1em">真實者。
<lb n="0688c16"/>以得無分別智故。即隨分覺。通約證理。故云真實。</p>
<lb n="0688c17"/>
<p id="pX45p0688c1701" rend="margin-left:1em">然此三中。初該信住。次該行向。後該地果。此三種
<lb n="0688c18"/>心。從因至果一切行位。靡不足矣。</p>
<lb n="0688c19"/>
<p id="pX45p0688c1901" rend="margin-left:1em">△三辨相
(三)
。初信成就發心。二解行發心。三證發
<lb n="0688c20"/>心。</p>
<p id="pX45p0688c2002" type="inline" rend="margin-left:1em">初信成就發心
(三)
。初信成之行。二發心之相。
<lb n="0688c21"/>三發心利益。</p>
<p id="pX45p0688c2106" type="inline" rend="margin-left:1em">初信成之行。</p>
<lb n="0688c22"/>
<p id="pX45p0688c2201" rend="margin-left:1em">【疏】明信心成就之行也。</p>
<lb n="0688c23"/>
<p id="pX45p0688c2301" rend="margin-left:1em">△中二。先問。次答。</p>
<p id="pX45p0688c2308" type="inline" rend="margin-left:1em">先問。</p>
<lb n="0688c24"/>
<p id="pX45p0688c2401">信成就發心者。</p>
<p id="pX45p0688c2407" type="inline">依何等人。修何等行。得信成就。堪能
<lb n="0689a01"/>發心。</p>
<lb n="0689a02"/>
<p id="pX45p0689a0201" rend="margin-left:1em">【疏】依句。一。問能修行人。</p>
<p id="pX45p0689a0210" type="inline" rend="margin-left:1em">修句。二。問所修之行。</p>
<p id="pX45p0689a0218" type="inline" rend="margin-left:1em">得下。
<lb n="0689a03"/>三。問行成堪發。</p>
<lb n="0689a04"/>
<p id="pX45p0689a0401" rend="margin-left:1em">【記】何等人者。約何位人。說發心義。</p>
<p id="pX45p0689a0414" type="inline" rend="margin-left:1em">何等行者。由行
<lb n="0689a05"/>何行。而得發心。</p>
<p id="pX45p0689a0507" type="inline" rend="margin-left:1em">據下答意。即依十信位人。修信進
<lb n="0689a06"/>念等十種善行。</p>
<p id="pX45p0689a0607" type="inline" rend="margin-left:1em">十千劫滿。至第十信滿心。則能發
<lb n="0689a07"/>也。故云堪發。</p>
<lb n="0689a08"/>
<p id="pX45p0689a0801" rend="margin-left:1em">△次答。</p>
<lb n="0689a09"/>
<p id="pX45p0689a0901" rend="margin-left:1em">【疏】前信滿故進。後信未成故退。</p>
<lb n="0689a10"/>
<p id="pX45p0689a1001" rend="margin-left:1em">【記】即明此答中。有前後兩科意也。</p>
<lb n="0689a11"/>
<p id="pX45p0689a1101" rend="margin-left:1em">△文中二。初正答前問。二舉劣顯勝。</p>
<p id="pX45p0689a1115" type="inline" rend="margin-left:1em">初正答前
<lb n="0689a12"/>問
(二)
。初答三問。二結成位。</p>
<p id="pX45p0689a1211" type="inline" rend="margin-left:1em">初答三問
(三)
。一答能
<lb n="0689a13"/>修行人。二答所修之行。三答行成堪發。</p>
<p id="pX45p0689a1316" type="inline" rend="margin-left:1em">一答能
<lb n="0689a14"/>修行人。</p>
<lb n="0689a15"/>
<p id="pX45p0689a1501">所謂依不定聚眾生。</p>
<lb n="0689a16"/>
<p id="pX45p0689a1601" rend="margin-left:1em">【疏】分別三聚。乃有多門。今此文中。直明菩薩十住
<lb n="0689a17"/>
<anchor xml:id="begd1e37456"/>已<anchor xml:id="endd1e37456"/>上。決定不退。名正定聚。未入十信。不信因果。名
<lb n="0689a18"/>邪定聚。此二中間。十信位人。欲求大果而心未決。
<lb n="0689a19"/>或進或退。本業經中。十信菩薩。如空中毛。名不定
<lb n="0689a20"/>聚。</p>
<p id="pX45p0689a2002" type="inline" rend="margin-left:1em">今依此人。明其修行也。</p>
<lb n="0689a21"/>
<p id="pX45p0689a2101" rend="margin-left:1em">【記】多門者。謂小乘及權實等異。<anchor xml:id="begd1e37474"/>已<anchor xml:id="endd1e37474"/>見前懸談文。</p>
<p id="pX45p0689a2119" type="inline" rend="margin-left:1em">於
<lb n="0689a22"/>此三中。今取實教明三聚義。如疏分別。</p>
<lb n="0689a23"/>
<p id="pX45p0689a2301" rend="margin-left:1em">△二答所修之行。</p>
<lb n="0689a24"/>
<p id="pX45p0689a2401">有熏習善根力故。</p>
<p id="pX45p0689a2408" type="inline">信業果報。能起十善。厭生死苦。欲
<lb n="0689b01"/>求無上菩提。得值諸佛。親承供養。</p>
<p id="pX45p0689b0114" type="inline">修行信心。</p>
<lb n="0689b02"/>
<p id="pX45p0689b0201" rend="margin-left:1em">【疏】有熏習等者。謂有聞熏。及本覺內熏之力。并依
<lb n="0689b03"/>前世諸善根力。</p>
<p id="pX45p0689b0307" type="inline" rend="margin-left:1em">故能信業果報。捨惡從善。修福德
<lb n="0689b04"/>分也。</p>
<p id="pX45p0689b0403" type="inline" rend="margin-left:1em">厭生死下。即成菩提分。及解脫分善也。上皆
<lb n="0689b05"/>辨行因。得值佛下。明修行緣也。</p>
<p id="pX45p0689b0513" type="inline" rend="margin-left:1em">謂約此因緣。修十
<lb n="0689b06"/>種信心行。</p>
<lb n="0689b07"/>
<p id="pX45p0689b0701" rend="margin-left:1em">【記】信業果報者。業通善惡。果通樂苦。果能酬因。故
<lb n="0689b08"/>名為報。此通而言也。非約總別。</p>
<p id="pX45p0689b0813" type="inline" rend="margin-left:1em">十善者。即不殺等
<lb n="0689b09"/>十。非謂十種信心。若信等十。下文方配。</p>
<p id="pX45p0689b0916" type="inline" rend="margin-left:1em">謂有下。聞
<lb n="0689b10"/>熏。通師教。</p>
<p id="pX45p0689b1005" type="inline" rend="margin-left:1em">內熏。兼體相。</p>
<p id="pX45p0689b1010" type="inline" rend="margin-left:1em">善根者。若準過去。還因熏
<lb n="0689b11"/>力所成。今望現在。且名宿善。就因所論。故名為根。</p>
<lb n="0689b12"/>
<p id="pX45p0689b1201" rend="margin-left:1em">能信下。即止滅相義也。昔雖有善。以創熏故。善根
<lb n="0689b13"/>微劣。方成其種。未能起信。勤求諸行。今以再習再
<lb n="0689b14"/>熏。及三事併力。故能起也。是則善根。在昔為所成。
<lb n="0689b15"/>在今為能起。正同法華繫珠解珠之譬也。</p>
<p id="pX45p0689b1517" type="inline" rend="margin-left:1em">福德分。
<lb n="0689b16"/>分。即因義。此十善行。始成世間有漏福。終成出世
<lb n="0689b17"/>無漏福故。亦即福德中之一分也。以福有無量故。
<lb n="0689b18"/>亦即福德之分齊也。顯非智慧故。</p>
<p id="pX45p0689b1814" type="inline" rend="margin-left:1em">厭生死等者。信
<lb n="0689b19"/>解漸增。故能知三界不安。猶如火宅。所以厭之。知
<lb n="0689b20"/>菩提佛果。是極清凉。所以求之。</p>
<p id="pX45p0689b2013" type="inline" rend="margin-left:1em">菩提分等。並如前
<lb n="0689b21"/>說。此二分并上福德分。至果成就。如次為智。斷。恩。
<lb n="0689b22"/>之三德也。</p>
<p id="pX45p0689b2205" type="inline" rend="margin-left:1em">行因者。欣厭之事。情動於中。因此起行。
<lb n="0689b23"/>故名行因。</p>
<p id="pX45p0689b2305" type="inline" rend="margin-left:1em">問。修十善因。<anchor xml:id="begd1e37580"/>已<anchor xml:id="endd1e37580"/>是其行。云何目為行因
<lb n="0689b24"/>耶。答。望後出世之行。故以世善為因。斯則世間有
<lb n="0689c01"/>漏行。與出世間無漏行為因也。</p>
<p id="pX45p0689c0113" type="inline" rend="margin-left:1em">問。厭生死。求菩提。
<lb n="0689c02"/>豈非出世行耶。答。雖有此心。未有其事。厭欲之言。
<lb n="0689c03"/>思之可見。又此厭求。但是事善。未與理觀相應。不
<lb n="0689c04"/>名正行。</p>
<p id="pX45p0689c0404" type="inline" rend="margin-left:1em">然據此文。猶在信前作方便也。未入十信。
<lb n="0689c05"/>如世起厭求心欲行善者。豈便是十信人耶。故疏
<lb n="0689c06"/>云上皆辨行因者。是此義也。次云修行信心。方是
<lb n="0689c07"/>正十信位。</p>
<p id="pX45p0689c0705" type="inline" rend="margin-left:1em">值佛者。佛即據位。合是應身。於中隨機
<lb n="0689c08"/>現化。不定一種。謂作父母眷屬等。<anchor xml:id="begd1e37612"/>已<anchor xml:id="endd1e37612"/>如前說。今但
<lb n="0689c09"/>言佛者。據本而言也。亦可偏舉以佛形得度者說。</p>
<lb n="0689c10"/>
<p id="pX45p0689c1001" rend="margin-left:1em">親近承事。供給奉養。亦可親承者。謂親得承受佛
<lb n="0689c11"/>之教誨也。既為現身。必聞法要。即聞法生解。修行
<lb n="0689c12"/>信心。</p>
<p id="pX45p0689c1203" type="inline" rend="margin-left:1em">行緣者。即用熏習中差別緣也。</p>
<p id="pX45p0689c1215" type="inline" rend="margin-left:1em">謂約等者。以
<lb n="0689c13"/>前云因緣具足。乃得成辦。故不可闕。</p>
<p id="pX45p0689c1315" type="inline" rend="margin-left:1em">十信心者。謂
<lb n="0689c14"/>信。進。念。定。慧。施。戒。護。捨。願也。於此位中。具起四種
<lb n="0689c15"/>信心。行五種妙行。修習真如三昧。漸入漸深。以至
<lb n="0689c16"/>成熟。堪入初住爾。</p>
<lb n="0689c17"/>
<p id="pX45p0689c1701" rend="margin-left:1em">△三答行成堪發。</p>
<lb n="0689c18"/>
<p id="pX45p0689c1801">經一萬劫。信心成就故。</p>
<p id="pX45p0689c1810" type="inline">諸佛菩薩。教令發心。或以大
<lb n="0689c19"/>悲故。能自發心。或因正法欲滅。以護法因緣故。能自
<lb n="0689c20"/>發心。</p>
<lb n="0689c21"/>
<p id="pX45p0689c2101" rend="margin-left:1em">【疏】經劫下。一。明行成。</p>
<p id="pX45p0689c2109" type="inline" rend="margin-left:1em">諸佛下。二。約勝緣。正明發心。
<lb n="0689c22"/>謂發十住初心也。勝緣雖多。略舉三種。於中初一
<lb n="0689c23"/>他力。後二自力。亦可同下三心。謂順教故。得直心。
<lb n="0689c24"/>護法故。得深心。餘同此也。</p>
<lb n="0690a01"/>
<p id="pX45p0690a0101" rend="margin-left:1em">【記】一萬劫者。約根利鈍。料揀有四句。一。利根不精
<lb n="0690a02"/>進。二。利根精進。此二劫數。皆不可定。三。鈍根精進。
<lb n="0690a03"/>極遲一萬劫。四。鈍不精進。此乃困而不學。何足以
<lb n="0690a04"/>議其劫數耶。今此論中。取第三者。故云一萬劫耳。
<lb n="0690a05"/>故本業經云。是信相菩薩。十千劫行十戒法。當出
<lb n="0690a06"/>十信心。入初住位。又彼經云。若一劫二劫三劫修
<lb n="0690a07"/>十善法。亦退亦出。若值善友能信佛法。若一劫二
<lb n="0690a08"/>劫。方入住位。</p>
<p id="pX45p0690a0806" type="inline" rend="margin-left:1em">行成者。本疏云。時滿行成時。謂十千
<lb n="0690a09"/>劫。行。謂十信心滿。至出心也。</p>
<p id="pX45p0690a0912" type="inline" rend="margin-left:1em">佛菩薩者。即前所值
<lb n="0690a10"/>佛菩薩等。此中既教令發心。猶在信位所值之佛。
<lb n="0690a11"/>或化或報也。</p>
<p id="pX45p0690a1106" type="inline" rend="margin-left:1em">勝緣者。即佛及菩薩。眾生苦。正法滅。
<lb n="0690a12"/>皆是勝緣。</p>
<p id="pX45p0690a1205" type="inline" rend="margin-left:1em">佛菩薩等。既垂誨勗。焉不發心。我等每
<lb n="0690a13"/>遇微智片福之人。有所勸諭。尚自發心。況佛及菩
<lb n="0690a14"/>薩。親授教誨耶。</p>
<p id="pX45p0690a1407" type="inline" rend="margin-left:1em">或觀一切眾生。與<anchor xml:id="begd1e37715"/>己<anchor xml:id="endd1e37715"/>無異。但以迷
<lb n="0690a15"/>真執妄。枉受輪迴。是故起大悲心。咸欲濟度。自愧
<lb n="0690a16"/>力小。事與願違。故且發心。趣求佛果。尅備神用。方
<lb n="0690a17"/>堪拯濟。故十地經云。見諸眾生。孤獨無侶。生哀愍
<lb n="0690a18"/>心。此如有人。見民疲極。賦重役繁。正令不行。罔知
<lb n="0690a19"/>所訴。自惟無力。如何治之。因而進德修業。求薦取
<lb n="0690a20"/>仕。務去民瘼。令上下無怨以致治也。</p>
<p id="pX45p0690a2015" type="inline" rend="margin-left:1em">或見佛法將
<lb n="0690a21"/>滅。眾生無依。為欲護持。又寡道力。故發心修行以
<lb n="0690a22"/>希入證。隨其力用。方能振舉。然言法者。具教理行
<lb n="0690a23"/>果。今之滅者。但於四中。約教行滅。理果不滅。教滅
<lb n="0690a24"/>者。且佛垂教。意在弘通。若沈廢不行。即是滅義。不
<lb n="0690b01"/>必如始皇之煨燼。師子之焚燒。正如序中沈貝葉
<lb n="0690b02"/>之義也。行滅者。無人修故。故智論云。法滅者。謂修
<lb n="0690b03"/>行滅。今所護持。亦唯修教行。即書寫讀誦。隨分解
<lb n="0690b04"/>說。獎勸後學。使燈燈相續。明明無盡。是護教也。若
<lb n="0690b05"/>尅<anchor xml:id="begd1e37759"/>己<anchor xml:id="endd1e37759"/>修進。勗勵有緣。令佛種不斷。是護行也。若復
<lb n="0690b06"/>細詳。理果二法。亦有滅義。然與上教行。相因而滅。
<lb n="0690b07"/>由無教故無行。無行故無證。無證故無果也。此四
<lb n="0690b08"/>雖皆名滅。而滅義不同。謂教行唯斷滅。理法唯隱
<lb n="0690b09"/>滅。果約性相。兼於二義。故涅槃說。有二種因緣。令
<lb n="0690b10"/>正法久住。一者。內有持戒比丘。二者。外有篤信檀
<lb n="0690b11"/>越。又說釋迦遺法最後滅時。諸比丘等。不是闕乏
<lb n="0690b12"/>供養。令佛法滅。却因四事豐足。憍恣心生。天魔得
<lb n="0690b13"/>便。釋迦遺法。從是永滅。苟或發心趣求佛果。豈唯
<lb n="0690b14"/>持戒。故其佛法。無以見滅。</p>
<p id="pX45p0690b1411" type="inline" rend="margin-left:1em">今論中言或者。即不定
<lb n="0690b15"/>義。於前三中。隨當一事。即能發心也。</p>
<p id="pX45p0690b1515" type="inline" rend="margin-left:1em">勝緣下。然此
<lb n="0690b16"/>菩薩。萬劫修行。器用非淺。因緣發趣。豈唯此三。故
<lb n="0690b17"/>今略而舉之。以二利行中。緣有無量。不可具載。故
<lb n="0690b18"/>云略也。</p>
<p id="pX45p0690b1804" type="inline" rend="margin-left:1em">於中下。配自他。心由他所教。出自<anchor xml:id="begd1e37801"/>己<anchor xml:id="endd1e37801"/>心。二
<lb n="0690b19"/>不同故。</p>
<p id="pX45p0690b1904" type="inline" rend="margin-left:1em">亦可下。配所發心。直心者。下云。一者直心。
<lb n="0690b20"/>正念真如法故。以蒙親教。遂能發心。正念真如。離
<lb n="0690b21"/>於沈掉一切邪曲。名為直也。深心者。為欲護法。故
<lb n="0690b22"/>須創意。備修萬行。具諸功德。即成此心。餘同此者。
<lb n="0690b23"/>即指大悲心也。</p>
<p id="pX45p0690b2307" type="inline" rend="margin-left:1em">如文可見。</p>
<lb n="0690b24"/>
<p id="pX45p0690b2401" rend="margin-left:1em">△二結成位。</p>
<lb n="0690c01"/>
<p id="pX45p0690c0101">如是信心成就得發心者。</p>
<p id="pX45p0690c0111" type="inline">入正定聚。畢竟不退。</p>
<p id="pX45p0690c0119" type="inline">名住
<lb n="0690c02"/>如來種中。正因相應。</p>
<lb n="0690c03"/>
<p id="pX45p0690c0301" rend="margin-left:1em">【疏】如是等者。此下有二一。不退者。顯於下無失。謂
<lb n="0690c04"/>入十住初發心住位。不墮凡小之地。二住種者。明
<lb n="0690c05"/>於上有得。謂住習種性位。行順內熏之因。故云正
<lb n="0690c06"/>因。又此位<anchor xml:id="begd1e37850"/>已<anchor xml:id="endd1e37850"/>去。定當得果。故云正因。以更不退失
<lb n="0690c07"/>故。</p>
<lb n="0690c08"/>
<p id="pX45p0690c0801" rend="margin-left:1em">【記】不墮凡小地者。十地論說。令護二行。謂護煩惱
<lb n="0690c09"/>行。及二乘行。若初心人。聞責凡夫行。却落二乘行。
<lb n="0690c10"/>聞呵二乘行。却入凡夫行。不肯行於中道。今得信
<lb n="0690c11"/>心成就。故不墮爾。</p>
<p id="pX45p0690c1108" type="inline" rend="margin-left:1em">習種性者。本業經中。從因至果。
<lb n="0690c12"/>攝為六種性。謂十住習種性。十行性種性。十向道
<lb n="0690c13"/>種性。十地聖種性。等覺性。妙覺性。今即初也。</p>
<p id="pX45p0690c1318" type="inline" rend="margin-left:1em">順內
<lb n="0690c14"/>熏者。反又與真如體相相順。此揀地上無分別心
<lb n="0690c15"/>之相應也。以地上與理合故。名為相應。今此地前。
<lb n="0690c16"/>但隨順故。名為相應。以未得無分別心故。</p>
<p id="pX45p0690c1617" type="inline" rend="margin-left:1em">定當得
<lb n="0690c17"/>果者。由住佛果之正因故。謂此菩薩。入正定聚。與
<lb n="0690c18"/>佛正因相應。既順其因。決定得果。故云入如來種
<lb n="0690c19"/>性中種。即因也。</p>
<lb n="0690c20"/>
<p id="pX45p0690c2001" rend="margin-left:1em">△二舉劣顯勝。</p>
<lb n="0690c21"/>
<p id="pX45p0690c2101" rend="margin-left:1em">【疏】勝者。如前進。劣者。如此退。</p>
<lb n="0690c22"/>
<p id="pX45p0690c2201" rend="margin-left:1em">△文二。初明微劣相。二結成退失。</p>
<p id="pX45p0690c2214" type="inline" rend="margin-left:1em">初明微劣相
<lb n="0690c23"/>
(二)
。初內因力微。二外緣力劣。</p>
<p id="pX45p0690c2312" type="inline" rend="margin-left:1em">初內因力微。</p>
<lb n="0690c24"/>
<p id="pX45p0690c2401">若有眾生。善根微少。</p>
<p id="pX45p0690c2409" type="inline">久遠<anchor xml:id="begd1e37922"/>已<anchor xml:id="endd1e37922"/>來。煩惱深厚。</p>
<p id="pX45p0690c2417" type="inline">雖值於佛。
<lb n="0691a01"/>亦得供養。</p>
<p id="pX45p0691a0105" type="inline">然起人天種子。或起二乘種子。設有求大
<lb n="0691a02"/>乘者。根則不定。若進若退。</p>
<lb n="0691a03"/>
<p id="pX45p0691a0301" rend="margin-left:1em">【疏】若有等者。此下有二。</p>
<p id="pX45p0691a0310" type="inline" rend="margin-left:1em">一。煩惱厚。惑重也。</p>
<p id="pX45p0691a0317" type="inline" rend="margin-left:1em">二。雖值
<lb n="0691a04"/>等。德薄也。於中三。</p>
<p id="pX45p0691a0408" type="inline" rend="margin-left:1em">一。人天者。倒求也。二。二乘者。異
<lb n="0691a05"/>求也。三。進退者。猶豫大乘也。</p>
<lb n="0691a06"/>
<p id="pX45p0691a0601" rend="margin-left:1em">【記】善根微少者。根劣也。以夙熏善種。不能多故。</p>
<p id="pX45p0691a0619" type="inline" rend="margin-left:1em">惑
<lb n="0691a07"/>重者。貪瞋熾然。不能制故。</p>
<p id="pX45p0691a0711" type="inline" rend="margin-left:1em">值佛者。此通滅後。見佛
<lb n="0691a08"/>形像。亦得供養故。倒求者。樂修五戒十善。但希人
<lb n="0691a09"/>天果報。人天不離生死。合是所厭而反求之。故云
<lb n="0691a10"/>倒也。</p>
<p id="pX45p0691a1003" type="inline" rend="margin-left:1em">約果言因。故論云種子。</p>
<p id="pX45p0691a1012" type="inline" rend="margin-left:1em">異求者。謂怖畏生死。
<lb n="0691a11"/>樂觀諦緣。求二乘果。雖出三界。未能究竟。不與三
<lb n="0691a12"/>世諸佛同途。故云異也。</p>
<p id="pX45p0691a1210" type="inline" rend="margin-left:1em">進退等。如下論自辨。此三
<lb n="0691a13"/>皆明德行薄劣相也。總由善根德本。不深厚故。</p>
<lb n="0691a14"/>
<p id="pX45p0691a1401" rend="margin-left:1em">△二外緣力劣。</p>
<lb n="0691a15"/>
<p id="pX45p0691a1501">或有供養諸佛。未經一萬劫。</p>
<p id="pX45p0691a1512" type="inline">於中遇緣。亦有發心。</p>
<p id="pX45p0691a1520" type="inline">所
<lb n="0691a16"/>謂見佛色相而發其心。或因供養眾僧而發其心。或
<lb n="0691a17"/>因二乘之人。教令發心。或學他發心。</p>
<lb n="0691a18"/>
<p id="pX45p0691a1801" rend="margin-left:1em">【疏】或有供等。此下有二。</p>
<p id="pX45p0691a1810" type="inline" rend="margin-left:1em">一。未經萬劫。行時未滿也。
<lb n="0691a19"/>二。遇緣亦發。遇緣不勝也。於中有四。</p>
<p id="pX45p0691a1915" type="inline" rend="margin-left:1em">一。以色見佛。
<lb n="0691a20"/>二。住相供僧。三。隨劣教發心。四。學他迹。此等並非
<lb n="0691a21"/>菩薩悲智之心。故欲退失。</p>
<lb n="0691a22"/>
<p id="pX45p0691a2201" rend="margin-left:1em">【記】從此或有供養。至下墮二乘地。盡是辨求大乘
<lb n="0691a23"/>者進退之相也。</p>
<p id="pX45p0691a2307" type="inline" rend="margin-left:1em">時未滿者。以約鈍根精進者說故。</p>
<lb n="0691a24"/>
<p id="pX45p0691a2401" rend="margin-left:1em">以色見者。既以色見聲求。是人行邪道。不能見如
<lb n="0691b01"/>來。故前云。不知轉識現故。見從外來。取色分齊。或
<lb n="0691b02"/>見如來塑畵形像等。</p>
<p id="pX45p0691b0209" type="inline" rend="margin-left:1em">住相供者。不能達三輪體空。
<lb n="0691b03"/>無住行施也。</p>
<p id="pX45p0691b0306" type="inline" rend="margin-left:1em">隨劣教者。此與前起二乘種子別。前
<lb n="0691b04"/>則因劣。此則緣劣也。</p>
<p id="pX45p0691b0409" type="inline" rend="margin-left:1em">學他迹者。但隨彼而行。自無
<lb n="0691b05"/>決擇。斆他外迹。不自照心。此則見他退而還退。或
<lb n="0691b06"/>心闌而自退。</p>
<p id="pX45p0691b0606" type="inline" rend="margin-left:1em">此等者。結揀。以悲智是菩提心體故。
<lb n="0691b07"/>夫大乘行人。最初發菩提心。要先有智。了真性本
<lb n="0691b08"/>有。無明本空。求斷本空無明。求證本有真性。次須
<lb n="0691b09"/>具悲。盡於未來。度眾生界。然後以願。要制。不令蹔
<lb n="0691b10"/>捨。無致疲勞。此三具故。方是真正大乘初行。既不
<lb n="0691b11"/>同彼。故云非也。</p>
<p id="pX45p0691b1107" type="inline" rend="margin-left:1em">然此中發心之言。且是信位初心。
<lb n="0691b12"/>始發求道之意。非同信滿發心入住。即如今之行
<lb n="0691b13"/>人。始發大乘信心之者。此則猶在信位之初也。</p>
<lb n="0691b14"/>
<p id="pX45p0691b1401" rend="margin-left:1em">△二結成退失。</p>
<lb n="0691b15"/>
<p id="pX45p0691b1501">如是等發心。悉皆不定。遇惡因緣。或便退失。墮二乘
<lb n="0691b16"/>地。</p>
<lb n="0691b17"/>
<p id="pX45p0691b1701" rend="margin-left:1em">【記】如是等下。先結前心劣。遇惡緣下。次正明退墮。
<lb n="0691b18"/>惡因緣者。五欲及二乘也。退失者。失所發心。不入
<lb n="0691b19"/>信位。退凡夫地。此以五欲為惡緣故。墮二乘地者。
<lb n="0691b20"/>此以二乘為惡緣故。經云。百千萬人。發菩提心。若
<lb n="0691b21"/>一若二。至於佛果。餘皆墮二乘也。又云。菩薩發大
<lb n="0691b22"/>心。魚子菴羅華。三事因時多。得果者甚少。</p>
<p id="pX45p0691b2217" type="inline" rend="margin-left:1em">然此前
<lb n="0691b23"/>後勝劣相望。各有七事。且劣之七事者。一。位次劣。
<lb n="0691b24"/>十信初心。二。內熏劣。無力。三。善根劣。微少。四。時限
<lb n="0691c01"/>劣。未經萬劫。五。外緣劣。色相見佛。六。起行劣。人天
<lb n="0691c02"/>二乘。七。究竟劣。退入凡小。勝之七事者。一。位次勝。
<lb n="0691c03"/>十信位滿。二。內熏勝。有力。三。善根勝。久植德本。四。
<lb n="0691c04"/>時限勝。經一萬劫。五。外緣勝。遇佛受教。六。起行勝
<lb n="0691c05"/>直深悲等。七。究竟勝。正定不退。勝劣如此。進退宜
<lb n="0691c06"/>爾也。</p>
<lb n="0691c07"/>
<lb n="0691c08"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第八<lb n="0691c09"/>
<lb n="0691c10"/>
<head>音釋</head>
<lb n="0691c11"/>波羅蜜<p id="pX45p0691c1104" type="inline" rend="margin-left:1em">此翻到彼岸。</p>
<lb n="0691c12"/>沸<p id="pX45p0691c1202" type="inline" rend="margin-left:1em">音廢。泉涌出貌。</p>
<lb n="0691c13"/>愜<p id="pX45p0691c1302" type="inline" rend="margin-left:1em">音怯。爽心。適意也。</p>
<lb n="0691c14"/>毗盧遮那<p id="pX45p0691c1405" type="inline" rend="margin-left:1em">此云遍一切處。佛名。</p>
<lb n="0691c15"/>提謂<p id="pX45p0691c1503" type="inline" rend="margin-left:1em">此翻胡苽。長者名。</p>
<lb n="0691c16"/>炭<p id="pX45p0691c1602" type="inline" rend="margin-left:1em">音歎。燒木未成<g ref="CB01926"/>者。</p>
<lb n="0691c17"/>毗婆尸<p id="pX45p0691c1704" type="inline" rend="margin-left:1em">此云勝觀。</p>
<lb n="0691c18"/>尸棄<p id="pX45p0691c1803" type="inline" rend="margin-left:1em">此云火。</p>
<lb n="0691c19"/>迦葉<p id="pX45p0691c1903" type="inline" rend="margin-left:1em">此云飲光。</p>
<lb n="0691c20"/>彌勒<p id="pX45p0691c2003" type="inline" rend="margin-left:1em">此云慈氏。</p>
<lb n="0691c21"/>怙<p id="pX45p0691c2102" type="inline" rend="margin-left:1em">音悟。依恃也。</p>
<lb n="0691c22"/>閻浮提<p id="pX45p0691c2204" type="inline" rend="margin-left:1em">此云勝金。</p>
<lb n="0691c23"/>麨<p id="pX45p0691c2302" type="inline" rend="margin-left:1em">音炒。熬米麥也。乾飯屑也。</p>
<lb n="0691c24"/>鹿苑<p id="pX45p0691c2403" type="inline" rend="margin-left:1em">養鹿之苑也。</p>
<lb n="0692a01"/>袪<p id="pX45p0692a0102" type="inline" rend="margin-left:1em">音去。拂袖口也。</p>
<lb n="0692a02"/>叵<p id="pX45p0692a0202" type="inline" rend="margin-left:1em">音頗。不可也。</p>
<lb n="0692a03"/>漚<p id="pX45p0692a0302" type="inline" rend="margin-left:1em">音歐。水浮泡也。</p>
<lb n="0692a04"/>殞<p id="pX45p0692a0402" type="inline" rend="margin-left:1em">音允。消亡也。</p>
<lb n="0692a05"/>簡牘<p id="pX45p0692a0503" type="inline" rend="margin-left:1em">書版也。古無紙。有事書之於簡牘。</p>
<lb n="0692a06"/>悛<p id="pX45p0692a0602" type="inline" rend="margin-left:1em">音干。止也。改也。遷也。</p>
<lb n="0692a07"/>扃<p id="pX45p0692a0702" type="inline" rend="margin-left:1em">音駉窮。關戶之木也。</p>
<lb n="0692a08"/>𠩋<p id="pX45p0692a0802" type="inline" rend="margin-left:1em">音尺。破斥也。</p>
<lb n="0692a09"/>富樓那<p id="pX45p0692a0904" type="inline" rend="margin-left:1em">此云滿慈。</p>
<lb n="0692a10"/>懵<p id="pX45p0692a1002" type="inline" rend="margin-left:1em">音蒙。昏昧也。</p>
<lb n="0692a11"/>僻<p id="pX45p0692a1102" type="inline" rend="margin-left:1em">音匹。偏曲也。</p>
<lb n="0692a12"/>勗<p id="pX45p0692a1202" type="inline" rend="margin-left:1em">音旭。勉勵也。</p>
<lb n="0692a13"/>拯<p id="pX45p0692a1302" type="inline" rend="margin-left:1em">音整。援。救。拔。濟也。</p>
<lb n="0692a14"/>賦<p id="pX45p0692a1402" type="inline" rend="margin-left:1em">音付。稅<anchor xml:id="begd1e38376"/>斂<anchor xml:id="endd1e38376"/>也。</p>
<lb n="0692a15"/>訴<p id="pX45p0692a1502" type="inline" rend="margin-left:1em">音素。告也。訟也。</p>
<lb n="0692a16"/>瘼<p id="pX45p0692a1602" type="inline" rend="margin-left:1em">音莫。病也。</p>
<lb n="0692a17"/>煨燼<p id="pX45p0692a1703" type="inline" rend="margin-left:1em">音威井。盆中火也。</p>
<lb n="0692a18"/>掉<p id="pX45p0692a1802" type="inline" rend="margin-left:1em">迢去聲。搖。動。散。亂也。</p>
<lb n="0692a19"/>呵<p id="pX45p0692a1902" type="inline" rend="margin-left:1em">音訶。罵斥也。</p>
<lb n="0692a20"/>猶豫<p id="pX45p0692a2003" type="inline" rend="margin-left:1em">音由裕。獸名。性多疑慮者。</p>
<lb n="0692a21"/>斆<p id="pX45p0692a2102" type="inline" rend="margin-left:1em">音效。法。效也。</p>
<lb n="0692a22"/>菴羅<p id="pX45p0692a2203" type="inline" rend="margin-left:1em">此翻難分別。王樹名。</p>
<lb n="0692a23"/>闌<p id="pX45p0692a2302" type="inline" rend="margin-left:1em">音藍。衰殘也。</p>
<lb n="0692b01"/>
<lb n="0692b02"/>
<lb n="0692b03"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第九<lb n="0692b04"/>
<lb n="0692b05"/>
<byline>唐　西京太原沙門　法藏　述疏</byline>
<byline>　　終南草堂沙門　宗密　錄註</byline>
<lb n="0692b07"/>
<byline>宋　秀州長水沙門　子璿　修記</byline>
<lb n="0692b08"/>
<byline>清　錢塘慈雲沙門　續法　會編</byline>
<byline>　　順天府府丞　戴京曾　閱定</byline>
<lb n="0692b10"/>
<p id="pX45p0692b1001" rend="margin-left:1em">△二發心之相
(三)
。初牒章以問。二標徵列釋。三問
<lb n="0692b11"/>答除疑。</p>
<p id="pX45p0692b1104" type="inline" rend="margin-left:1em">初牒章以問。</p>
<lb n="0692b12"/>
<p id="pX45p0692b1201">復次信成就發心者。</p>
<p id="pX45p0692b1209" type="inline">發何等心。</p>
<lb n="0692b13"/>
<p id="pX45p0692b1301" rend="margin-left:1em">【記】復次句。牒章也。</p>
<p id="pX45p0692b1308" type="inline" rend="margin-left:1em">發何句。問起也。前之所說。但是
<lb n="0692b14"/>能發之因緣。未知所發之心。作何行相。故此徵問
<lb n="0692b15"/>也。</p>
<lb n="0692b16"/>
<p id="pX45p0692b1601" rend="margin-left:1em">△二標徵列釋。</p>
<lb n="0692b17"/>
<p id="pX45p0692b1701">略說三種。</p>
<p id="pX45p0692b1705" type="inline">云何為三。</p>
<p id="pX45p0692b1709" type="inline">一者。直心。正念真如法故。二者
<lb n="0692b18"/>深心。樂習一切諸善行故。三者。大悲心。欲拔一切眾
<lb n="0692b19"/>生苦故。</p>
<lb n="0692b20"/>
<p id="pX45p0692b2001" rend="margin-left:1em">【疏】三種。標也。</p>
<p id="pX45p0692b2006" type="inline" rend="margin-left:1em">云何。徵也。</p>
<p id="pX45p0692b2010" type="inline" rend="margin-left:1em">一下。釋也。</p>
<p id="pX45p0692b2014" type="inline" rend="margin-left:1em">直心者。謂向理
<lb n="0692b21"/>之心。無別岐路故。即二行之本。</p>
<p id="pX45p0692b2113" type="inline" rend="margin-left:1em">深心者。備具萬德。
<lb n="0692b22"/>歸向心源。即自利行本。</p>
<p id="pX45p0692b2210" type="inline" rend="margin-left:1em">大悲心者。廣拔物苦。令得
<lb n="0692b23"/>菩提。即利他行本。</p>
<p id="pX45p0692b2308" type="inline" rend="margin-left:1em">妙行雖廣。三行統收。故標云略
<lb n="0692b24"/>說三也。以此即是三聚戒故。三德三身。皆由此成
<lb n="0692c01"/>故。亦即是彼三迴向故。謂初向實際。次向菩提。後
<lb n="0692c02"/>向眾生。皆應相配釋之。</p>
<lb n="0692c03"/>
<p id="pX45p0692c0301" rend="margin-left:1em">【記】向理等者。真如妙理。體離有無一異凡聖染淨
<lb n="0692c04"/>等一切邊邪之相。若欲造詣。必須正念。正念即正
<lb n="0692c05"/>慧。正慧即是直心也。斯則理無別故。向心必直。故
<lb n="0692c06"/>占察經說。真如能成行人質直心故。如蛇行性曲。
<lb n="0692c07"/>入筒則直。三昧調心。亦復如是。此中正念。即真如
<lb n="0692c08"/>三昧也。</p>
<p id="pX45p0692c0804" type="inline" rend="margin-left:1em">二行本者。此直心通與二行為本也。下之
<lb n="0692c09"/>二心。別為行本所以。此通與二行為本者。謂念真
<lb n="0692c10"/>如。具無漏功德。一切眾生。同有此性。皆當作佛。以
<lb n="0692c11"/>知具德故。能起自利行。以知性同故。能起利他行
<lb n="0692c12"/>
(行所依本)
。又以念真如。非前際生。非後際滅故。能令二
<lb n="0692c13"/>行究竟。無有疲厭
(行不斷本)
。又知此性。離言說分別。畢
<lb n="0692c14"/>竟平等故。能令二行離相。成無漏因
(行相應本)
。故此一
<lb n="0692c15"/>心。通為二本也。</p>
<p id="pX45p0692c1507" type="inline" rend="margin-left:1em">樂集等者。樂。謂希欲。專注決定之
<lb n="0692c16"/>謂也。由是知之不如好之。好之者。不如樂之者也。</p>
<lb n="0692c17"/>
<p id="pX45p0692c1701" rend="margin-left:1em">備萬德者。六度萬行。一切皆修。所修之行。一一翻
<lb n="0692c18"/>對妄染。以顯性上河沙功德。如以智慧。翻破無明。
<lb n="0692c19"/>顯成性上大智慧光明義等。是知修行。葢為顯德。
<lb n="0692c20"/>故約所成以解修行。據此。則不唯名深心。亦得名
<lb n="0692c21"/>廣大心。以萬行齊修故
(廣也)
。皆徹心源故
(深也)
。今標之
<lb n="0692c22"/>以豎。故曰深心。釋之以橫。故云一切。意以二文相
<lb n="0692c23"/>顯也。疏中亦兼此二義。若有深而不廣
(徹理之一行)
。或
<lb n="0692c24"/>復廣而不深
(多行於世善)
。皆非大乘之行。今此兼明。以
<lb n="0693a01"/>成菩薩之大行矣。自利行本者。深心願樂故。若不
<lb n="0693a02"/>願樂。安能行之。是故為本。</p>
<p id="pX45p0693a0211" type="inline" rend="margin-left:1em">欲拔等者。欲。謂希望。與
<lb n="0693a03"/>樂字義同。可以互言。</p>
<p id="pX45p0693a0309" type="inline" rend="margin-left:1em">廣拔物苦者。廣大心也。三界
<lb n="0693a04"/>普度。無怨親故。令得菩提者。第一心也。逈出人天
<lb n="0693a05"/>及二乘故。若不爾者。寧曰大悲。然拔物苦。正是大
<lb n="0693a06"/>悲。令得菩提。是大慈也。以菩提是樂果。慈能與樂
<lb n="0693a07"/>故。今論但舉大悲拔苦。必有大慈與樂。故疏兼而
<lb n="0693a08"/>釋之也。若無此心。焉能度脫。故云行本。</p>
<p id="pX45p0693a0816" type="inline" rend="margin-left:1em">妙行下。顯
<lb n="0693a09"/>略攝廣。文雖三種。義包一切。理事兼行。自他俱利。
<lb n="0693a10"/>攝無不盡也。</p>
<p id="pX45p0693a1006" type="inline" rend="margin-left:1em">以此下。正配諸行。三聚戒者。直心。即
<lb n="0693a11"/>攝律儀戒。正念真如。離諸過故。深心。即攝善法戒。
<lb n="0693a12"/>悲心。即攝眾生戒。</p>
<p id="pX45p0693a1208" type="inline" rend="margin-left:1em">三德者。直心。成斷德。即法身。深
<lb n="0693a13"/>心。成智德。即般若。悲心。成恩德。即解脫。</p>
<p id="pX45p0693a1316" type="inline" rend="margin-left:1em">三身。即如
<lb n="0693a14"/>次配法報化。</p>
<p id="pX45p0693a1406" type="inline" rend="margin-left:1em">是彼者。即指信成就發心之人。迴自
<lb n="0693a15"/>
<anchor xml:id="begd1e38699"/>己<anchor xml:id="endd1e38699"/>心。趣向三處。故名迴向。</p>
<p id="pX45p0693a1511" type="inline" rend="margin-left:1em">實際者。真如。即是真實
<lb n="0693a16"/>際故。菩提者。以一切善行。皆以大智為其首故。眾
<lb n="0693a17"/>生可知。據此。則三中。初一為離相行。後二是隨相
<lb n="0693a18"/>行。離相是總。隨相是別。說雖前後。行即同時。以前
<lb n="0693a19"/>一具後二故。雖觀空而萬行迢然。後二同前一故。
<lb n="0693a20"/>雖涉有而一真寂爾。苟或互闕。即二乘斷空。凡夫
<lb n="0693a21"/>有漏。初後相濟。方為大乘中道妙行也。由是諸行
<lb n="0693a22"/>雖多。此三攝盡。更有三法。三寶。三菩提。三涅槃等。
<lb n="0693a23"/>一切三法。類此配之。故淨名說此以為淨土之行。
<lb n="0693a24"/>經云。直心是菩薩淨土。菩薩成佛時。不諂眾生來
<lb n="0693b01"/>生其國。深心是菩薩淨土。菩薩成佛時。具足功德
<lb n="0693b02"/>眾生來生其國。四無量心是菩薩淨土。菩薩成佛
<lb n="0693b03"/>時。成就慈悲喜捨眾生來生其國等。</p>
<lb n="0693b04"/>
<p id="pX45p0693b0401" rend="margin-left:1em">△三問答除疑
(二)
。初問。二答。</p>
<p id="pX45p0693b0412" type="inline" rend="margin-left:1em">初問。</p>
<lb n="0693b05"/>
<p id="pX45p0693b0501">問曰。上說法界一相。佛體無二。何故不唯念真如。復
<lb n="0693b06"/>假求學諸善之行。</p>
<lb n="0693b07"/>
<p id="pX45p0693b0701" rend="margin-left:1em">【記】上說下。引前所說以為義宗。即前云。所言覺義
<lb n="0693b08"/>者。謂心體離念。離念相者。等虗空界。無所不徧。法
<lb n="0693b09"/>界一相等。又真如門。及真如體相中具說。</p>
<p id="pX45p0693b0917" type="inline" rend="margin-left:1em">何故下。
<lb n="0693b10"/>對以成難。意云。眾生真如。即同佛體。但念真如。便
<lb n="0693b11"/>可得道。何用別更修諸行耶。斯乃但可只用直心。
<lb n="0693b12"/>不合更說後二。</p>
<lb n="0693b13"/>
<p id="pX45p0693b1301" rend="margin-left:1em">△二答
(二)
。初正答所問。二重顯方便。</p>
<p id="pX45p0693b1315" type="inline" rend="margin-left:1em">初正答所
<lb n="0693b14"/>問
(二)
。初喻。二合。</p>
<p id="pX45p0693b1407" type="inline" rend="margin-left:1em">初喻。</p>
<lb n="0693b15"/>
<p id="pX45p0693b1501">答曰。譬如大摩尼寶。體性明淨。而有鑛穢之垢。若人
<lb n="0693b16"/>雖念寶性。不以方便種種磨治。終無得淨。</p>
<lb n="0693b17"/>
<p id="pX45p0693b1701" rend="margin-left:1em">【記】摩尼體相。本來明淨。今為垢染。體性雖淨而相
<lb n="0693b18"/>不淨。故須治之。</p>
<lb n="0693b19"/>
<p id="pX45p0693b1901" rend="margin-left:1em">△二合
(三)
。先正合。次委釋。後順真。</p>
<p id="pX45p0693b1914" type="inline" rend="margin-left:1em">先正合。</p>
<lb n="0693b20"/>
<p id="pX45p0693b2001">如是眾生真如之法。體性空淨。而有無量煩惱垢染。
<lb n="0693b21"/>若人雖念真如。不以方便種種熏修。亦無得淨。</p>
<lb n="0693b22"/>
<p id="pX45p0693b2201" rend="margin-left:1em">【記】真如心法。合摩尼寶珠。而云眾生者。是在纏染
<lb n="0693b23"/>穢真如。揀非諸佛出纏純淨真如也。空淨合明淨。
<lb n="0693b24"/>明。即智照。淨。即空寂也。而曰體性者。是本性明淨。
<lb n="0693c01"/>揀非離垢明淨也。煩惱。合鑛穢。若人。指信成就發
<lb n="0693c02"/>心者。合若念寶人。熏修。合磨治。謂內起厭求熏習
<lb n="0693c03"/>因力。如彼以身手雕治。外假師教聞修緣力。如彼
<lb n="0693c04"/>以沙石盪磨。故云種種方便。亦無淨者。不能得離
<lb n="0693c05"/>垢淨也。合寶染塵。約體。雖本來空寂。約相。則現有
<lb n="0693c06"/>塵勞。若不起行對治。無以得同諸佛。將知佛與眾
<lb n="0693c07"/>生。但體同而相不同也。眾生相。則六染熾然。諸佛
<lb n="0693c08"/>相。則眾善普會。霄壤之遠。何可雷同。故前明三覺
<lb n="0693c09"/>五覺。覺則性同。三五位別。性同。不須修。位別。應斷
<lb n="0693c10"/>證。又天台圓教。具明六即。即故。真如平等。六故。行
<lb n="0693c11"/>位元殊。豈同暗證。但理而<anchor xml:id="begd1e38859"/>已<anchor xml:id="endd1e38859"/>。故宜進修。蠲去塵惑。
<lb n="0693c12"/>若其但念。未免沈空。止觀相須。方為佛法。目足之
<lb n="0693c13"/>喻。宜可思焉。</p>
<lb n="0693c14"/>
<p id="pX45p0693c1401" rend="margin-left:1em">△次委釋。</p>
<lb n="0693c15"/>
<p id="pX45p0693c1501">以垢無量。徧一切法故。修一切善行。以為對治。</p>
<lb n="0693c16"/>
<p id="pX45p0693c1601" rend="margin-left:1em">【疏】釋須修眾行所以。</p>
<lb n="0693c17"/>
<p id="pX45p0693c1701" rend="margin-left:1em">【記】難云。真如寶性唯一。修治何必眾行。故此釋云。
<lb n="0693c18"/>眾生從無始來。背覺合塵。於色聲等一切法上。起
<lb n="0693c19"/>貪瞋等無量煩惱諸垢染法。今既覺知過患。修行
<lb n="0693c20"/>對治。所治之垢既多。能治之善寧一。其猶病多。藥
<lb n="0693c21"/>非一種。故修一切行也。金剛亦云。以無我無人。修
<lb n="0693c22"/>一切善法。則得阿耨菩提等。</p>
<lb n="0693c23"/>
<p id="pX45p0693c2301" rend="margin-left:1em">△後順真。</p>
<lb n="0693c24"/>
<p id="pX45p0693c2401">若人修行一切善法。自然歸順真如法故。</p>
<lb n="0694a01"/>
<p id="pX45p0694a0101" rend="margin-left:1em">【疏】以諸善行。外違妄染。內順真如故。</p>
<lb n="0694a02"/>
<p id="pX45p0694a0201" rend="margin-left:1em">【記】難云。無量善行。原為對治無量垢惱。何能與一
<lb n="0694a03"/>真如體性相順耶。故此釋云。諸不善行。既違真理。
<lb n="0694a04"/>一切善行。自然順真。復由種種對治善行。除去污
<lb n="0694a05"/>穢。方能令一真如寶珠。得明淨故。外違等者。如行
<lb n="0694a06"/>布施。外違慳貪。內順無慳。乃至般若。外違無明。內
<lb n="0694a07"/>順明體等也。</p>
<lb n="0694a08"/>
<p id="pX45p0694a0801" rend="margin-left:1em">△二重顯方便。</p>
<lb n="0694a09"/>
<p id="pX45p0694a0901" rend="margin-left:1em">【記】前答問云。不以方便熏修。終無得淨。故今重明
<lb n="0694a10"/>所修方便也。前但發心。未行其事。今此所說。正是
<lb n="0694a11"/>所行。則前為能起之心。此為所起之行。故前疏標。
<lb n="0694a12"/>皆言行本。應知前文但顯發心相。此明修行相也。</p>
<lb n="0694a13"/>
<p id="pX45p0694a1301" rend="margin-left:1em">△文二。初標徵。二別釋。</p>
<p id="pX45p0694a1310" type="inline" rend="margin-left:1em">初標徵。</p>
<lb n="0694a14"/>
<p id="pX45p0694a1401">略說方便有四種。云何為四。</p>
<lb n="0694a15"/>
<p id="pX45p0694a1501" rend="margin-left:1em">【疏】有四。標數也。云何。徵起也。</p>
<lb n="0694a16"/>
<p id="pX45p0694a1601" rend="margin-left:1em">【記】方便者。汎論有四種。一。進趣方便。二。權巧方便。
<lb n="0694a17"/>三修行方便。四。集成方便。此文正當一三。兼於二
<lb n="0694a18"/>四也。</p>
<lb n="0694a19"/>
<p id="pX45p0694a1901" rend="margin-left:1em">△二別釋。</p>
<lb n="0694a20"/>
<p id="pX45p0694a2001" rend="margin-left:1em">【疏】四門各有三。一。標名。二釋相。三。明意。如文可知。</p>
<lb n="0694a21"/>
<p id="pX45p0694a2101" rend="margin-left:1em">今合四門文分為三。初一。不住道。次二。自利行。後
<lb n="0694a22"/>一。利他行。</p>
<lb n="0694a23"/>
<p id="pX45p0694a2301" rend="margin-left:1em">【記】文分為三者。如次是前三心所起之行。對文思
<lb n="0694a24"/>之。此又是疏家科出論中隱奧意也。</p>
<lb n="0694b01"/>
<p id="pX45p0694b0101" rend="margin-left:1em">△初一不住道。</p>
<lb n="0694b02"/>
<p id="pX45p0694b0201" rend="margin-left:1em">【疏】不住道者。具兩意。</p>
<p id="pX45p0694b0209" type="inline" rend="margin-left:1em">一者。不。猶無也。道。即因也。無
<lb n="0694b03"/>住之因行故。故本疏云無住行。二者道。即真如性。
<lb n="0694b04"/>此性本無住故。二意合顯。方契論旨。葢以性本無
<lb n="0694b05"/>住。故以無住之行而隨順之也。</p>
<lb n="0694b06"/>
<p id="pX45p0694b0601">一者。行根本方便。</p>
<p id="pX45p0694b0608" type="inline">謂觀一切法。自性無生。離於妄見。
<lb n="0694b07"/>不住生死。觀一切法。因緣和合。業果不失。起於大悲。
<lb n="0694b08"/>修諸福德。攝化眾生。不住涅槃。</p>
<p id="pX45p0694b0813" type="inline">以隨順法性無住故。</p>
<lb n="0694b09"/>
<p id="pX45p0694b0901" rend="margin-left:1em">【疏】不住生死。智也。不住涅槃。悲也。</p>
<lb n="0694b10"/>
<p id="pX45p0694b1001" rend="margin-left:1em">【記】一者下。先。標名目。行之方便。即根本故。以此與
<lb n="0694b11"/>後二利行而為其根本耳。</p>
<p id="pX45p0694b1111" type="inline" rend="margin-left:1em">謂觀下。次。示義相。性無
<lb n="0694b12"/>生者。諸法從本來。常自寂滅故。</p>
<p id="pX45p0694b1213" type="inline" rend="margin-left:1em">不住生死者。若住
<lb n="0694b13"/>生死。則輪轉不休。既言離於妄見。當知不住。即是
<lb n="0694b14"/>依真如不變義。修止行也。</p>
<p id="pX45p0694b1411" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云智者。若見諸法有
<lb n="0694b15"/>生滅。即成凡夫妄識。是住生死。當知反此。宜稱為
<lb n="0694b16"/>智。</p>
<p id="pX45p0694b1602" type="inline" rend="margin-left:1em">因緣等者。若染因緣和合。即惡業苦果不失。若
<lb n="0694b17"/>淨因緣和合。即善因樂果不失。斯則染惡等唯三
<lb n="0694b18"/>途。淨善等通人天二乘及佛道也。</p>
<p id="pX45p0694b1814" type="inline" rend="margin-left:1em">起大悲者。既見
<lb n="0694b19"/>因緣和合。善惡果報。故可翻迷成悟。轉凡為聖。乃
<lb n="0694b20"/>起大悲。咸欲濟度。</p>
<p id="pX45p0694b2008" type="inline" rend="margin-left:1em">修福等者。具修施戒忍進禪定
<lb n="0694b21"/>以攝眾生。謂布施攝貧窮。持戒攝毀禁等。以此五
<lb n="0694b22"/>行。是福德門故。斯則為化眾生而修福德。因利他
<lb n="0694b23"/>而自利也。故淨名云。眾生之類。是菩薩淨土等。</p>
<p id="pX45p0694b2319" type="inline" rend="margin-left:1em">不
<lb n="0694b24"/>住者。若住涅槃。則一向寂靜。既言化生修福。當知
<lb n="0694c01"/>不住。即是依真如隨緣義。修觀行也。</p>
<p id="pX45p0694c0115" type="inline" rend="margin-left:1em">以隨下。後。明
<lb n="0694c02"/>所以。法性本來非有。故今不住生死。本來非無。故
<lb n="0694c03"/>今不住涅槃。又以性不變故。不住生死。隨緣故。不
<lb n="0694c04"/>住涅槃。乃至凡聖斷常一異等諸二邊法。不可盡
<lb n="0694c05"/>言。離此二邊。方名隨性。今以即觀之止。隨順無生
<lb n="0694c06"/>法性。為不住生死大智行本。以即止之觀。隨順緣
<lb n="0694c07"/>起法性。為不住涅槃大悲行本。又以即悲之智。為
<lb n="0694c08"/>自利行本。以即智之悲。為利他行本。</p>
<p id="pX45p0694c0815" type="inline" rend="margin-left:1em">又此一文。初
<lb n="0694c09"/>名自性無生止。次名因緣不失止。後名法性無住
<lb n="0694c10"/>止。亦可初名不住生死觀。次名不住涅槃觀。後名
<lb n="0694c11"/>隨順法性觀。若總之。初可名離於妄見大智止觀。
<lb n="0694c12"/>或名真如止觀。次可名攝化眾生大悲止觀。或名
<lb n="0694c13"/>生滅止觀。後可名隨順無住平等止觀。或名一心
<lb n="0694c14"/>止觀。若與楞嚴會之。初即空如來藏心止觀。次即
<lb n="0694c15"/>不空如來藏心止觀。後即空不空如來藏心止觀。
<lb n="0694c16"/>又與圓覺經會之。初即奢摩。次即三摩。後即禪那。
<lb n="0694c17"/>又與台宗一心三觀義同。謂觀法無生。即空觀。觀
<lb n="0694c18"/>真諦也。觀因緣和合。即假觀。觀俗諦也。隨順法性。
<lb n="0694c19"/>即中觀。觀第一義諦。即三而一。即一而三。不縱橫
<lb n="0694c20"/>並別。諦觀皆然。故此名為行根本也。</p>
<lb n="0694c21"/>
<p id="pX45p0694c2101" rend="margin-left:1em">△次二自利行
(二)
。初斷德。二智德。</p>
<p id="pX45p0694c2114" type="inline" rend="margin-left:1em">初斷德。</p>
<lb n="0694c22"/>
<p id="pX45p0694c2201">二者。能止方便。謂慚愧悔過。能止一切惡法。不令增
<lb n="0694c23"/>長。</p>
<p id="pX45p0694c2302" type="inline">以隨順法性離諸過故。</p>
<lb n="0694c24"/>
<p id="pX45p0694c2401" rend="margin-left:1em">【疏】能止者。謂勤斷二惡。止持門也。</p>
<lb n="0695a01"/>
<p id="pX45p0695a0101" rend="margin-left:1em">【記】二下。先。標名也。勤斷二惡者。<anchor xml:id="begd1e39157"/>已<anchor xml:id="endd1e39157"/>起之惡。斷令不
<lb n="0695a02"/>續。未起之惡。斷令不起。止持者。以約惡法而論。故
<lb n="0695a03"/>止名持。作名為犯。</p>
<p id="pX45p0695a0308" type="inline" rend="margin-left:1em">謂下。正示義也。慚愧者。即善十
<lb n="0695a04"/>一之二數。慚謂尊貴增上。宗重賢善羞恥過罪息
<lb n="0695a05"/>諸惡行。愧謂訶厭增上。輕拒暴惡羞恥過罪息諸
<lb n="0695a06"/>惡業。</p>
<p id="pX45p0695a0603" type="inline" rend="margin-left:1em">悔過者。梵語懺摩。此云悔過。謂陳露先罪。改
<lb n="0695a07"/>往修來。</p>
<p id="pX45p0695a0704" type="inline" rend="margin-left:1em">於中能止一切惡法六字。通<anchor xml:id="begd1e39181"/>已<anchor xml:id="endd1e39181"/>起未起。餘
<lb n="0695a08"/>皆局於<anchor xml:id="begd1e39189"/>已<anchor xml:id="endd1e39189"/>起也。是惡皆止。故云一切。此說<anchor xml:id="begd1e39195"/>已<anchor xml:id="endd1e39195"/>起之
<lb n="0695a09"/>惡。既令不增。未生之者。自然不起矣。</p>
<p id="pX45p0695a0915" type="inline" rend="margin-left:1em">以隨下。出所
<lb n="0695a10"/>以也。性本離過。起過則違。今既止之。故當順理。過
<lb n="0695a11"/>盡性顯。名為法身。法身即是斷德。故今以此名
<lb n="0695a12"/>科。</p>
<lb n="0695a13"/>
<p id="pX45p0695a1301" rend="margin-left:1em">△二智德。</p>
<lb n="0695a14"/>
<p id="pX45p0695a1401">三者。發起善根增長方便。</p>
<p id="pX45p0695a1411" type="inline">謂勤供養禮拜三寶。讚歎
<lb n="0695a15"/>隨喜。勸請諸佛。</p>
<p id="pX45p0695a1507" type="inline">以愛敬三寶。淳厚心故。信得增長。乃
<lb n="0695a16"/>能志求無上之道。</p>
<p id="pX45p0695a1608" type="inline">又因佛法僧力所護故。能消業障。
<lb n="0695a17"/>善根不退。</p>
<p id="pX45p0695a1705" type="inline">以隨順法性離癡障故。</p>
<lb n="0695a18"/>
<p id="pX45p0695a1801" rend="margin-left:1em">【疏】發起者。勤修二善。作持門也。</p>
<p id="pX45p0695a1813" type="inline" rend="margin-left:1em">勤供養等。約緣修
<lb n="0695a19"/>行也。</p>
<p id="pX45p0695a1903" type="inline" rend="margin-left:1em">以愛下。辨修利益也。愛敬四句。一。愛而非敬。
<lb n="0695a20"/>如母於子等。二。敬而非愛。如僕於主等。三。亦敬亦
<lb n="0695a21"/>愛。如修行人於三寶等。四。非敬非愛。如冤家等。</p>
<lb n="0695a22"/>
<p id="pX45p0695a2201" rend="margin-left:1em">【記】三下。先。標名。勤修二善者。<anchor xml:id="begd1e39255"/>已<anchor xml:id="endd1e39255"/>起之善。修令增長。
<lb n="0695a23"/>未起之善。修令發生。故云發起增長。是標二義也。</p>
<lb n="0695a24"/>
<p id="pX45p0695a2401" rend="margin-left:1em">作持者。謂約善法以論。作故名持。止故名犯也。</p>
<p id="pX45p0695a2419" type="inline" rend="margin-left:1em">謂
<lb n="0695b01"/>下。正示義。供養者。然有三種。謂財。法。觀行。</p>
<p id="pX45p0695b0117" type="inline" rend="margin-left:1em">禮拜者。
<lb n="0695b02"/>勒摩三藏說有七種。一。我慢禮。二。唱和禮。此二非
<lb n="0695b03"/>儀。三。恭敬禮。敬從心發。運於身口。五輪著地。四。無
<lb n="0695b04"/>相禮。深入法性。離能所相。五。起用禮。觀身與佛。同
<lb n="0695b05"/>一緣起。如幻如影。普運身心。徧禮一切。六。內觀禮。
<lb n="0695b06"/>但禮身內法身真佛。不緣他佛。七。實相禮。若內若
<lb n="0695b07"/>外。若凡若佛。同一實相。見佛可禮。亦是邪見。觀身
<lb n="0695b08"/>實相。觀佛亦然。始名平等禮敬。故文殊偈云。不生
<lb n="0695b09"/>不滅故。敬禮無所觀。</p>
<p id="pX45p0695b0909" type="inline" rend="margin-left:1em">準離垢慧所問禮佛法經。總
<lb n="0695b10"/>有八重。一供養。二讚歎。三禮佛。四懺悔。五勸請。六
<lb n="0695b11"/>隨喜。七迴向。八發願。八中正意禮佛。餘七皆是禮
<lb n="0695b12"/>佛緣由。謂供讚。是禮佛流類。懺勸隨喜。是禮佛之
<lb n="0695b13"/>意。七是都迴禮等功德。向於三處。八是敘陳意所
<lb n="0695b14"/>希望。然此八重。各能除障。供養除慳貪障。感大財
<lb n="0695b15"/>富。讚歎除惡口。得無礙辨才。禮佛除我慢。得尊貴
<lb n="0695b16"/>身。懺悔除三
(業。煩惱。報也)
四
(加見也)
障。得依正具足。勸請
<lb n="0695b17"/>除謗法。得多聞智慧。隨喜除嫉妬。得大眷屬。迴向
<lb n="0695b18"/>除狹劣。成廣大善。發願除退屈。總持諸行。今此文
<lb n="0695b19"/>中。具有五法。前有懺悔。後有發願。然闕迴向。影在
<lb n="0695b20"/>文中也。</p>
<p id="pX45p0695b2004" type="inline" rend="margin-left:1em">緣修者。約三寶勝緣。修入住正行。</p>
<p id="pX45p0695b2017" type="inline" rend="margin-left:1em">利益有
<lb n="0695b21"/>二。先。敬則道增。愛敬四句。可知。若準儒教說。母唯
<lb n="0695b22"/>愛。君唯敬。父兼愛敬。故孝經云。資於事父以事母
<lb n="0695b23"/>而愛同。資於事父以事君而敬同。故母取其愛而
<lb n="0695b24"/>君取其敬兼之者。父也。然此且約多分而說。今以
<lb n="0695c01"/>事父之心。奉於三寶。故兼愛敬。</p>
<p id="pX45p0695c0113" type="inline" rend="margin-left:1em">淳厚者。鄭重
(厚也)
之
<lb n="0695c02"/>心而無雜亂
(淳也)
。亦有四句。一。淳而不厚。謂蹔時誠
<lb n="0695c03"/>懇。二。厚而不淳。謂長久渾雜。三。俱。謂沒齒無乖。四。
<lb n="0695c04"/>不俱。謂輙無虔想。今取第三也。</p>
<p id="pX45p0695c0413" type="inline" rend="margin-left:1em">信增等者。從十信
<lb n="0695c05"/>位。遷入正定也。</p>
<p id="pX45p0695c0507" type="inline" rend="margin-left:1em">又因下。次。護則業消。上則內因修
<lb n="0695c06"/>行力。此則外緣加護力。亦可前名生智益。此名滅
<lb n="0695c07"/>障益。</p>
<p id="pX45p0695c0703" type="inline" rend="margin-left:1em">消業等者。前禮讚等。各能除障。<anchor xml:id="begd1e39375"/>已<anchor xml:id="endd1e39375"/>如前配。復
<lb n="0695c08"/>能成善。如下第四分中所說。</p>
<p id="pX45p0695c0812" type="inline" rend="margin-left:1em">以隨下。明其意。性本
<lb n="0695c09"/>離其癡障。今以修智斷障。豈非順性。此行成就。即
<lb n="0695c10"/>顯報身。報身即智德。故此為科。</p>
<lb n="0695c11"/>
<p id="pX45p0695c1101" rend="margin-left:1em">△後一利他行。</p>
<lb n="0695c12"/>
<p id="pX45p0695c1201">四者。大願平等方便。</p>
<p id="pX45p0695c1209" type="inline">所謂發願。盡於未來。化度一切
<lb n="0695c13"/>眾生。使無有餘。皆令究竟無餘涅槃。</p>
<p id="pX45p0695c1315" type="inline">以隨順法性無
<lb n="0695c14"/>斷絕故。法性廣大。徧一切眾生。平等無二。不念彼此
<lb n="0695c15"/>究竟寂滅故。</p>
<lb n="0695c16"/>
<p id="pX45p0695c1601" rend="margin-left:1em">【疏】盡未來。長時心也。度一切廣大心也。令究竟。第
<lb n="0695c17"/>一心也。</p>
<p id="pX45p0695c1704" type="inline" rend="margin-left:1em">以隨下。一。正顯順法性。法性下。二。明起大
<lb n="0695c18"/>願意。亦即常心也。</p>
<lb n="0695c19"/>
<p id="pX45p0695c1901" rend="margin-left:1em">【記】四下。標名。</p>
<p id="pX45p0695c1906" type="inline" rend="margin-left:1em">所下。釋相。發。謂䇿勵運意。願。謂希求
<lb n="0695c20"/>樂欲。然有四種。要約其心。故名誓願。今即四中之
<lb n="0695c21"/>一也。餘之三願。<anchor xml:id="begd1e39433"/>已<anchor xml:id="endd1e39433"/>在前文。謂能止方便。及消障離
<lb n="0695c22"/>癡。即無邊煩惱誓願斷。發起善根增長方便。即無
<lb n="0695c23"/>量法門誓願學。行此二法。皆為菩提。即佛道無上
<lb n="0695c24"/>誓願成也。</p>
<p id="pX45p0695c2405" type="inline" rend="margin-left:1em">長時心者。度盡為期。不限劫數。故盡來
<lb n="0696a01"/>際。</p>
<p id="pX45p0696a0102" type="inline" rend="margin-left:1em">廣大心者。無有揀擇。四生九類。悉皆度故。</p>
<p id="pX45p0696a0118" type="inline" rend="margin-left:1em">第一
<lb n="0696a02"/>心者。超過人天二乘之境。令得無上寂滅樂故。</p>
<p id="pX45p0696a0219" type="inline" rend="margin-left:1em">以
<lb n="0696a03"/>隨等者。明意。謂次第釋前三心所以也。</p>
<p id="pX45p0696a0316" type="inline" rend="margin-left:1em">初二句。釋
<lb n="0696a04"/>長時心。謂法性常住。無始無終。故今度生。盡於未
<lb n="0696a05"/>來。無有疲厭而隨順也。</p>
<p id="pX45p0696a0510" type="inline" rend="margin-left:1em">疏文可解。</p>
<p id="pX45p0696a0514" type="inline" rend="margin-left:1em">法性下三句。釋
<lb n="0696a06"/>廣大心。謂性徧滿。平等無二。故今化度。無有揀擇。
<lb n="0696a07"/>平等濟拔而隨順也。</p>
<p id="pX45p0696a0709" type="inline" rend="margin-left:1em">不念下二句。釋第一心。謂性
<lb n="0696a08"/>本無彼此分別。常寂靜故。故今化令咸至寂滅究
<lb n="0696a09"/>竟涅槃。是順性也。</p>
<p id="pX45p0696a0908" type="inline" rend="margin-left:1em">然後之二段文。但初標法性。後
<lb n="0696a10"/>結故字。而不逐段一一標結隨順等言者。譯人之
<lb n="0696a11"/>巧略也。</p>
<p id="pX45p0696a1104" type="inline" rend="margin-left:1em">亦常心者。意明此有究竟寂滅之言。故名
<lb n="0696a12"/>常也。</p>
<lb n="0696a13"/>
<p id="pX45p0696a1301" rend="margin-left:1em">△三發心利益。</p>
<lb n="0696a14"/>
<p id="pX45p0696a1401" rend="margin-left:1em">【記】顯發心益者。由前發心。行諸妙行。故得入初住。
<lb n="0696a15"/>見於法身。起用利益也。</p>
<lb n="0696a16"/>
<p id="pX45p0696a1601" rend="margin-left:1em">△於中四。初顯勝德。二明微過。三通權教。四歎實
<lb n="0696a17"/>行。</p>
<p id="pX45p0696a1702" type="inline" rend="margin-left:1em">初顯勝德。</p>
<lb n="0696a18"/>
<p id="pX45p0696a1801">菩薩發是心故。則得少分見於法身。</p>
<p id="pX45p0696a1815" type="inline">以見法身故。隨
<lb n="0696a19"/>其願力。能現八種。利益眾生。所謂從兜率天退。入胎。
<lb n="0696a20"/>住胎。出胎。出家。成道。轉法輪。入於涅槃。</p>
<lb n="0696a21"/>
<p id="pX45p0696a2101" rend="margin-left:1em">【疏】十解菩薩。依比觀門見。故云少分。亦可依人空
<lb n="0696a22"/>見。</p>
<p id="pX45p0696a2202" type="inline" rend="margin-left:1em">八種利益者。初發心住中。能作此事。</p>
<lb n="0696a23"/>
<p id="pX45p0696a2301" rend="margin-left:1em">【記】比觀見者。以於人空。得自在故。若約法空。但相
<lb n="0696a24"/>似見。未是證故。名為少分。</p>
<p id="pX45p0696a2411" type="inline" rend="margin-left:1em">亦可下。若依人空。此即
<lb n="0696b01"/>
<anchor xml:id="begd1e39546"/>已<anchor xml:id="endd1e39546"/>證。但未得法空。故云少分。是依人空見也。前是
<lb n="0696b02"/>正意。此約兼明。</p>
<p id="pX45p0696b0207" type="inline" rend="margin-left:1em">發心住中作此事者。隨其悲願之
<lb n="0696b03"/>力。能作八相成道。利樂眾生。同今釋迦化儀也。此
<lb n="0696b04"/>如華嚴所說。</p>
<p id="pX45p0696b0406" type="inline" rend="margin-left:1em">又是文中。有自利利他之異。詳之可
<lb n="0696b05"/>見。</p>
<p id="pX45p0696b0502" type="inline" rend="margin-left:1em">若前後相望說者。由護法故發深心。行自利行。
<lb n="0696b06"/>得見法身。由大悲故發大悲心。行利他行。八相利
<lb n="0696b07"/>生。由佛菩薩教故發直心。行無住行。見法身而現
<lb n="0696b08"/>八種。隨願利益也。</p>
<lb n="0696b09"/>
<p id="pX45p0696b0901" rend="margin-left:1em">△二明微過。</p>
<lb n="0696b10"/>
<p id="pX45p0696b1001">然是菩薩。未名法身。</p>
<p id="pX45p0696b1009" type="inline">以其過去無量世來。有漏之業。
<lb n="0696b11"/>未能決斷。隨其所生。</p>
<p id="pX45p0696b1109" type="inline">與微苦相應。亦非業繫。</p>
<p id="pX45p0696b1118" type="inline">以有大
<lb n="0696b12"/>願自在力故。</p>
<lb n="0696b13"/>
<p id="pX45p0696b1301" rend="margin-left:1em">【疏】未名法身者。異地上也。以未證真。但依信力。見
<lb n="0696b14"/>於少分。</p>
<p id="pX45p0696b1404" type="inline" rend="margin-left:1em">以其過去下。釋異所以。</p>
<p id="pX45p0696b1413" type="inline" rend="margin-left:1em">亦非業繫者。異凡
<lb n="0696b15"/>夫也。菩薩於報。修短自在。不由惑業。</p>
<p id="pX45p0696b1515" type="inline" rend="margin-left:1em">大願自在者。
<lb n="0696b16"/>以留惑益生。悲願之力故。</p>
<lb n="0696b17"/>
<p id="pX45p0696b1701" rend="margin-left:1em">【記】未證等者。但比觀相應。未離分別故。</p>
<p id="pX45p0696b1716" type="inline" rend="margin-left:1em">釋所以者。
<lb n="0696b18"/>此明先世所造世間業因。通於善惡。斯往業不亡
<lb n="0696b19"/>也。</p>
<p id="pX45p0696b1902" type="inline" rend="margin-left:1em">微苦有二意。一者。變易行苦。二者。隨業有分段
<lb n="0696b20"/>苦。以得自在。不同凡夫。故云微也。</p>
<p id="pX45p0696b2014" type="inline" rend="margin-left:1em">修短等者。變易
<lb n="0696b21"/>之身。願智所資。無定齊限。能變麤身為細質。易短
<lb n="0696b22"/>命為長年。故云自在。</p>
<p id="pX45p0696b2209" type="inline" rend="margin-left:1em">留惑等者。以有大願。故留煩
<lb n="0696b23"/>惱不斷。潤生受報以有大智。故能自在。隨意長短。
<lb n="0696b24"/>不為惑染。非同凡夫。為煩惱所使。不能斷也。</p>
<p id="pX45p0696b2418" type="inline" rend="margin-left:1em">斯則
<lb n="0696c01"/>未名法身。故異地上。以其下。是所以。亦非業繫。故
<lb n="0696c02"/>異凡夫。以有下。是所以。既上異聖人。下殊凡品。故
<lb n="0696c03"/>當賢位。</p>
<lb n="0696c04"/>
<p id="pX45p0696c0401" rend="margin-left:1em">△三通權教。</p>
<lb n="0696c05"/>
<p id="pX45p0696c0501">如修多羅中。或說有退墮惡趣者。</p>
<p id="pX45p0696c0514" type="inline">非其實退。但為初
<lb n="0696c06"/>學菩薩。未入位而懈怠者。恐怖令彼勇猛故。</p>
<lb n="0696c07"/>
<p id="pX45p0696c0701" rend="margin-left:1em">【疏】如修多羅下。一。舉教也。</p>
<p id="pX45p0696c0711" type="inline" rend="margin-left:1em">非其實下。二。釋通也。文
<lb n="0696c08"/>皆可見。</p>
<p id="pX45p0696c0804" type="inline" rend="margin-left:1em">如纓絡本業經中言。七住<anchor xml:id="begd1e39671"/>已<anchor xml:id="endd1e39671"/>前。名為退分。
<lb n="0696c09"/>若不值善知識者。若一劫乃至十劫。退菩提心。如
<lb n="0696c10"/>淨目天子。法才王子。舍利弗等。各入第六住。其間
<lb n="0696c11"/>值惡知識因緣故。退入凡夫不善趣中。乃至廣說。
<lb n="0696c12"/>今釋此意是權語。非實退。但恐怖彼初入人。令不
<lb n="0696c13"/>慢故也。</p>
<lb n="0696c14"/>
<p id="pX45p0696c1401" rend="margin-left:1em">【記】七住前退者。第七方名不退住故
(然彼經中。但說淨目等。各
<lb n="0696c15"/>至第六住。遇惡知識故退。而不詳彼所值因緣行相。待檢續入)
論云未入正位。通
<lb n="0696c16"/>二意。一。未入初住。二。未至七住。正因不退之位。故
<lb n="0696c17"/>云正位。前意為正。</p>
<lb n="0696c18"/>
<p id="pX45p0696c1801" rend="margin-left:1em">△四歎實行。</p>
<lb n="0696c19"/>
<p id="pX45p0696c1901">又是菩薩。一發心後。遠離怯弱。畢竟不畏墮二乘地。</p>
<lb n="0696c20"/>
<p id="pX45p0696c2001">若聞無量無邊阿僧祇劫。勤苦難行。乃得涅槃。亦不
<lb n="0696c21"/>怯弱。以信知一切法。從本<anchor xml:id="begd1e39716"/>已<anchor xml:id="endd1e39716"/>來。自涅槃故。</p>
<lb n="0696c22"/>
<p id="pX45p0696c2201" rend="margin-left:1em">【疏】又是下。一。於下不戀也。</p>
<p id="pX45p0696c2211" type="inline" rend="margin-left:1em">若聞下。二。於上不怯也。</p>
<lb n="0696c23"/>
<p id="pX45p0696c2301" rend="margin-left:1em">以信下。釋不怯所以也。</p>
<p id="pX45p0696c2310" type="inline" rend="margin-left:1em">此即顯彼經文。是權非實。</p>
<lb n="0696c24"/>
<p id="pX45p0696c2401" rend="margin-left:1em">【記】於下不戀者。謂於二乘凡夫果報。不生著故。</p>
<p id="pX45p0696c2419" type="inline" rend="margin-left:1em">若
<lb n="0697a01"/>聞等者。如法華云佛道長遠。久受勤苦。乃可得成。</p>
<lb n="0697a02"/>
<p id="pX45p0697a0201" rend="margin-left:1em">於上不怯者。於菩提涅槃。有勤勇心。修諸苦行。不
<lb n="0697a03"/>生畏故。釋所以者。亦釋前不戀所以。以知自性涅
<lb n="0697a04"/>槃。終非外得。遲速由<anchor xml:id="begd1e39754"/>己<anchor xml:id="endd1e39754"/>。何定劫時。故雖聞是經劫
<lb n="0697a05"/>勤苦乃得涅槃之言。而無怯懼。斯則於上不怯。故
<lb n="0697a06"/>於下不戀。是故疏中。但釋不怯所以也。又由信知
<lb n="0697a07"/>一切自他自性涅槃。縱在輪迴。亦常入滅。由是為
<lb n="0697a08"/>諸眾生。志求佛道。廣修福德。雖不樂於有。亦不墮
<lb n="0697a09"/>於空。故聞生死苦界生多難化之言。並無怯弱。斯
<lb n="0697a10"/>則於下不戀。故於上不怯。故能兼釋前之不戀所
<lb n="0697a11"/>以也。由此兩文之內。皆有不怯之言。但前之不怯。
<lb n="0697a12"/>悲也。不畏眾生難化故。後之不怯。智也。不懼佛道
<lb n="0697a13"/>難成故。</p>
<p id="pX45p0697a1304" type="inline" rend="margin-left:1em">此即下。據此以𠩋彼。此明其實。非權說故。
<lb n="0697a14"/>初發心住。尚無退墮。況入六住。豈有退耶。</p>
<lb n="0697a15"/>
<p id="pX45p0697a1501" rend="margin-left:1em">△二解行發心
(二)
。初總標歎勝。二顯其勝相。</p>
<p id="pX45p0697a1518" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0697a16"/>總標歎勝。</p>
<lb n="0697a17"/>
<p id="pX45p0697a1701">解行發心者。當知轉勝。</p>
<lb n="0697a18"/>
<p id="pX45p0697a1801" rend="margin-left:1em">【疏】前位信滿入解。今此行滿入向。更深發心故也。</p>
<lb n="0697a19"/>
<p id="pX45p0697a1901" rend="margin-left:1em">【記】今此下。謂依住。行位滿。發深解行。入十向位。非
<lb n="0697a20"/>同前信。故云轉勝。</p>
<lb n="0697a21"/>
<p id="pX45p0697a2101" rend="margin-left:1em">△二顯其勝相
(二)
。初時勝。二行勝。</p>
<p id="pX45p0697a2114" type="inline" rend="margin-left:1em">初時勝。</p>
<lb n="0697a22"/>
<p id="pX45p0697a2201">以是菩薩。從初正信<anchor xml:id="begd1e39828"/>已<anchor xml:id="endd1e39828"/>來。於第一阿僧祇劫。將欲滿
<lb n="0697a23"/>故。</p>
<lb n="0697a24"/>
<p id="pX45p0697a2401" rend="margin-left:1em">【疏】一劫滿者。隣初地故。</p>
<lb n="0697b01"/>
<p id="pX45p0697b0101" rend="margin-left:1em">【記】隣初地者。從初住至初地。為一僧祇。今十迴向。
<lb n="0697b02"/>與初地相近。是隣真故也。</p>
<lb n="0697b03"/>
<p id="pX45p0697b0301" rend="margin-left:1em">△二行勝
(二)
。先總。次別。</p>
<p id="pX45p0697b0310" type="inline" rend="margin-left:1em">先總。</p>
<lb n="0697b04"/>
<p id="pX45p0697b0401">於真如法中。深解現前。所修離相。</p>
<lb n="0697b05"/>
<p id="pX45p0697b0501" rend="margin-left:1em">【疏】深解。解也。離相。行也。下六度中。皆明此二。</p>
<lb n="0697b06"/>
<p id="pX45p0697b0601" rend="margin-left:1em">【記】解徹真如。故云深解。分明顯了。更無暗昧。故云
<lb n="0697b07"/>現前。又超前故云深。異後故云解也。</p>
<p id="pX45p0697b0715" type="inline" rend="margin-left:1em">離相行者。真
<lb n="0697b08"/>如無相。順真如故。所修行行。一一無相。如金剛不
<lb n="0697b09"/>住色布施。不住聲香等布施。諸行皆然。故云所修
<lb n="0697b10"/>離相。</p>
<p id="pX45p0697b1003" type="inline" rend="margin-left:1em">此二。指解行言。</p>
<lb n="0697b11"/>
<p id="pX45p0697b1101" rend="margin-left:1em">△次別。</p>
<lb n="0697b12"/>
<p id="pX45p0697b1201">以知法性體無慳貪故。隨順修行檀波羅蜜。以知法
<lb n="0697b13"/>性無染。離五欲過故。隨順修行尸波羅蜜。以知法性
<lb n="0697b14"/>無苦。離瞋惱故。隨順修行羼提波羅蜜。以知法性無
<lb n="0697b15"/>身心相。離懈怠故。隨順修行毗黎耶波羅蜜。以知法
<lb n="0697b16"/>性常定。體無亂故。隨順修行禪波羅蜜。以知法性體
<lb n="0697b17"/>明。離無明故。隨順修行般若波羅蜜。</p>
<lb n="0697b18"/>
<p id="pX45p0697b1801" rend="margin-left:1em">【疏】以知法性下。顯上深解現前也。隨順修檀者。顯
<lb n="0697b19"/>上所修離相也。下五一一準此。謂離三輪等相。以
<lb n="0697b20"/>十行<anchor xml:id="begd1e39919"/>已<anchor xml:id="endd1e39919"/>去菩薩。得法空故。能順法界。修六度等行。
<lb n="0697b21"/>即發心所依之解行。以垢障乖真。故修離障之行
<lb n="0697b22"/>以順如也。</p>
<lb n="0697b23"/>
<p id="pX45p0697b2301" rend="margin-left:1em">【記】無慳貪者。慳。謂吝惜<anchor xml:id="begd1e39933"/>己<anchor xml:id="endd1e39933"/>物。輙不與人。貪。謂希欲
<lb n="0697b24"/>他財。以將入<anchor xml:id="begd1e39943"/>己<anchor xml:id="endd1e39943"/>。知法性之中。本無此事。故疏云解
<lb n="0697c01"/>也。檀波羅蜜者。具云檀那。此云布施。波羅蜜。此云
<lb n="0697c02"/>到彼岸。彼岸。即是涅槃。涅槃。即是真如之理。今離
<lb n="0697c03"/>相行施。與理相應。即是到彼岸義。餘皆倣之。然則
<lb n="0697c04"/>輟<anchor xml:id="begd1e39960"/>己<anchor xml:id="endd1e39960"/>惠人。名之為施。但順無慳。以此亦順無貪之
<lb n="0697c05"/>義。何則。<anchor xml:id="begd1e39969"/>己<anchor xml:id="endd1e39969"/>物尚與他人。他物固應不取。以深況淺
<lb n="0697c06"/>也。</p>
<p id="pX45p0697c0602" type="inline" rend="margin-left:1em">謂離下。明所離相。三輪。即施者。受者。所施之物。
<lb n="0697c07"/>達此三相。體不可得。故名離也。苟能離相。則因成
<lb n="0697c08"/>無漏。果證菩提。有運轉義。故名為輪。復能摧輾一
<lb n="0697c09"/>切惑障。有摧輾義。號為輪也。</p>
<p id="pX45p0697c0912" type="inline" rend="margin-left:1em">以十下。釋離相之由。
<lb n="0697c10"/>得法空者。但約深入此觀。未是證得。然此由是約
<lb n="0697c11"/>教道說。若其實說。十信位中。便能深入。如下信心。
<lb n="0697c12"/>修真如三昧。豈非法空也。</p>
<p id="pX45p0697c1211" type="inline" rend="margin-left:1em">所依解行者。解。即十住。
<lb n="0697c13"/>行。即十行。斯則十向為能依。住行為所依。又住行
<lb n="0697c14"/>為能發。十向為所發。謂依此解行。發迴向心故。</p>
<p id="pX45p0697c1419" type="inline" rend="margin-left:1em">以
<lb n="0697c15"/>垢下。釋順真之由。謂慳等是障。常乖背其性。性本
<lb n="0697c16"/>無慳等。常不與障合。故行布施等行。外違慳貪等
<lb n="0697c17"/>障。內順無慳等性也。</p>
<p id="pX45p0697c1709" type="inline" rend="margin-left:1em">五欲者。色聲香味觸等五境。
<lb n="0697c18"/>此五能令眾生起欲心故。故前云。以有妄境界染
<lb n="0697c19"/>法緣故。即熏習妄心。令其念著。造種種業。受於一
<lb n="0697c20"/>切身心等苦。又無常經云。常求於欲境。不行於善
<lb n="0697c21"/>事。於境生欲。故名為過。過即是染。知法性中。本無
<lb n="0697c22"/>此染也。</p>
<p id="pX45p0697c2204" type="inline" rend="margin-left:1em">尸者。具云尸羅。此云戒。戒。謂防非止惡。即
<lb n="0697c23"/>離五欲過也。</p>
<p id="pX45p0697c2306" type="inline" rend="margin-left:1em">瞋惱者。因他惱觸。生瞋恚故。亦可因
<lb n="0697c24"/>惱生瞋。瞋故熱惱。熱惱即苦。知性本無此苦也。</p>
<p id="pX45p0697c2419" type="inline" rend="margin-left:1em">羼
<lb n="0698a01"/>提。此云忍辱。忍彼辱境。即離瞋惱。</p>
<p id="pX45p0698a0114" type="inline" rend="margin-left:1em">懈怠等者。為執
<lb n="0698a02"/>身心。遂成懈怠。今既性淨。不見身心。為誰懈怠。故
<lb n="0698a03"/>云離也。</p>
<p id="pX45p0698a0304" type="inline" rend="margin-left:1em">毗黎耶。此云精進。精。謂精純。一心無雜。進。
<lb n="0698a04"/>謂進趣。勇猛不退。即離懈怠。</p>
<p id="pX45p0698a0412" type="inline" rend="margin-left:1em">常定。約顯體說。無亂。
<lb n="0698a05"/>約離過說。</p>
<p id="pX45p0698a0505" type="inline" rend="margin-left:1em">禪者。具云禪那。此云靜慮。即慧之定。定
<lb n="0698a06"/>即無亂。</p>
<p id="pX45p0698a0604" type="inline" rend="margin-left:1em">離無明等者。本覺明中。本無不覺故。般若。
<lb n="0698a07"/>此云智慧。智即是明。明即離無明也。即定之慧故。
<lb n="0698a08"/>此與第五。是自性定慧。本是一法。但約體用義分
<lb n="0698a09"/>異爾。</p>
<p id="pX45p0698a0903" type="inline" rend="margin-left:1em">然準華嚴經說。十地菩薩。如次行十波羅蜜
<lb n="0698a10"/>行者。以彼是證真之後。如實修行。此中六度。是隨
<lb n="0698a11"/>順修行。淺深有異也。又此雖順性。是<anchor xml:id="begd1e40066"/>漸<anchor xml:id="endd1e40066"/>修。彼稱法
<lb n="0698a12"/>界。一行一切行。是圓修。亦偏圓之不同也。應詳之。</p>
<lb n="0698a13"/>
<p id="pX45p0698a1301" rend="margin-left:1em">△三證發心
(三)
。初明發心體。二明發心相。三明成
<lb n="0698a14"/>滿德。</p>
<p id="pX45p0698a1403" type="inline" rend="margin-left:1em">初明發心體
(三)
。初標地依。二明行體。三明
<lb n="0698a15"/>勝用。</p>
<p id="pX45p0698a1503" type="inline" rend="margin-left:1em">初標地依。</p>
<lb n="0698a16"/>
<p id="pX45p0698a1601" rend="margin-left:1em">【記】地依者。以文云。證何境界。所謂真如。此則真如。
<lb n="0698a17"/>是十地所依境也。然地者。就喻彰名。以喻真智能
<lb n="0698a18"/>生聖法。今約真如。是智所依。故名地依也。</p>
<lb n="0698a19"/>
<p id="pX45p0698a1901">證發心者。從淨心地。乃至菩薩究竟地。證何境界。</p>
<p id="pX45p0698a1920" type="inline">所
<lb n="0698a20"/>謂真如。</p>
<lb n="0698a21"/>
<p id="pX45p0698a2101" rend="margin-left:1em">【記】證句。牒章。</p>
<p id="pX45p0698a2106" type="inline" rend="margin-left:1em">從下。辨相。先。徵問。</p>
<p id="pX45p0698a2113" type="inline" rend="margin-left:1em">所謂句。次。答釋。謂
<lb n="0698a22"/>此十地菩薩。雖斷障有分數多少。行行有差別淺深。
<lb n="0698a23"/>隨其位次。一一皆證。其所證者。同一真如。但有滿
<lb n="0698a24"/>分之殊。而無差別之體。故此通標真如。為所證境
<lb n="0698b01"/>界也。華嚴十地品中。亦同此說。故彼出體偈云。如
<lb n="0698b02"/>來大仙道。微妙難可知。非念離諸念。求見不可得。</p>
<lb n="0698b03"/>
<p id="pX45p0698b0301" rend="margin-left:1em">△二明行體。</p>
<lb n="0698b04"/>
<p id="pX45p0698b0401" rend="margin-left:1em">【疏】行體。根本也。</p>
<lb n="0698b05"/>
<p id="pX45p0698b0501" rend="margin-left:1em">【記】根本者。即根本智證真諦理。是真見道也。</p>
<lb n="0698b06"/>
<p id="pX45p0698b0601">以依轉識。說為境界。</p>
<p id="pX45p0698b0609" type="inline">而此證者。無有境界。唯真如智。
<lb n="0698b07"/>名為法身。</p>
<lb n="0698b08"/>
<p id="pX45p0698b0801" rend="margin-left:1em">【疏】境界。即是現識。必依轉相起故。</p>
<p id="pX45p0698b0814" type="inline" rend="margin-left:1em">而此等者。然本
<lb n="0698b09"/>智正證之時。實無能所。豈可得說以為境界。今但
<lb n="0698b10"/>約後得智中。業識未盡。故轉現猶存。假就此識。說
<lb n="0698b11"/>正證中。定有真如為所證境也。以後得智。反緣正
<lb n="0698b12"/>證。亦有現似境。故說轉識現也。而實真證。能所平
<lb n="0698b13"/>等。</p>
<lb n="0698b14"/>
<p id="pX45p0698b1401" rend="margin-left:1em">【記】以依等者。先問曰。真如離心緣相。又若證者。離
<lb n="0698b15"/>於能所。何以言真如為境界耶。故此釋之。</p>
<p id="pX45p0698b1517" type="inline" rend="margin-left:1em">必依轉
<lb n="0698b16"/>相起者。即此轉識。約現境處。便名現識。竟無別體。
<lb n="0698b17"/>但據次第。義說相依。斯則依能見心。有所見境。故
<lb n="0698b18"/>前論云。以依能見故。境界妄現。</p>
<p id="pX45p0698b1813" type="inline" rend="margin-left:1em">本智證者。智與理
<lb n="0698b19"/>冥。心與神會。一相一味。平等平等。實無能所之異。
<lb n="0698b20"/>故頌云。若時於所緣。智都無所得。爾時住唯識。離
<lb n="0698b21"/>二取相故。</p>
<p id="pX45p0698b2105" type="inline" rend="margin-left:1em">今但下。對此重解依轉識說為境界之
<lb n="0698b22"/>意。此有二義。一。約菩薩未離業識。猶有見相。入觀
<lb n="0698b23"/>雖與無分別智相應。不分能所。出觀則與此識相
<lb n="0698b24"/>應。約此識上。說前證時以為境界。二。約後得智中。
<lb n="0698c01"/>相見道內。重慮緣真。變起影像。彷正證時。說真為
<lb n="0698c02"/>境。此但似境。非謂實有。然亦不離是轉識現。故疏
<lb n="0698c03"/>雙標後得智中。業識未盡也。</p>
<p id="pX45p0698c0312" type="inline" rend="margin-left:1em">然至釋相。但約業識
<lb n="0698c04"/>未盡義說。故云轉現猶存等也。此是初一義。以後
<lb n="0698c05"/>得下。出第二義。或問曰。如上所說業識未盡。<anchor xml:id="begd1e40217"/>已<anchor xml:id="endd1e40217"/>聞
<lb n="0698c06"/>命矣。後得智中。如何分別。故此釋之。意明根本實
<lb n="0698c07"/>證之時。但是一心真見道。無分別能所之相。若後
<lb n="0698c08"/>得智中。以能見心。反緣所證。以有此能緣心故。便
<lb n="0698c09"/>有真如影像當情。為所緣境界。像雖不實。還似真
<lb n="0698c10"/>如。秪據此義。說後得智中。依於轉識名境界也。如
<lb n="0698c11"/>人飲水。正飲之時。不能說其冷煖。飲水之後。方能
<lb n="0698c12"/>說之。說時雖不得水體。其如所說之水。還似所飲
<lb n="0698c13"/>之水也。</p>
<p id="pX45p0698c1304" type="inline" rend="margin-left:1em">而實等者。真如是所證。智是能證。能所無
<lb n="0698c14"/>二。方名法身。以法身本具理智。理智本無二故。斯
<lb n="0698c15"/>則住唯識理。離二取相也。</p>
<lb n="0698c16"/>
<p id="pX45p0698c1601" rend="margin-left:1em">△三明勝用。</p>
<lb n="0698c17"/>
<p id="pX45p0698c1701" rend="margin-left:1em">【疏】勝用。後得也。</p>
<lb n="0698c18"/>
<p id="pX45p0698c1801" rend="margin-left:1em">【記】後得者。權智達俗。出假化物也。</p>
<lb n="0698c19"/>
<p id="pX45p0698c1901" rend="margin-left:1em">△文中四。初攝法上首德。二隨根延促德。三實行
<lb n="0698c20"/>不殊德。四應機殊行德。</p>
<p id="pX45p0698c2010" type="inline" rend="margin-left:1em">初攝法上首德。</p>
<lb n="0698c21"/>
<p id="pX45p0698c2101">是菩薩於一念頃。能至十方無餘世界。供養諸佛。請
<lb n="0698c22"/>轉法輪。</p>
<p id="pX45p0698c2204" type="inline">唯為開導利益眾生。不依文字。</p>
<lb n="0698c23"/>
<p id="pX45p0698c2301" rend="margin-left:1em">【疏】此下有二。一。供養等。正明請法。二。唯為等。顯其
<lb n="0698c24"/>請意。</p>
<lb n="0699a01"/>
<p id="pX45p0699a0101" rend="margin-left:1em">【記】一念至無餘世界者。若準華嚴說。初地菩薩。能
<lb n="0699a02"/>至百佛世界。二地千佛世界。乃至十地。不可說不
<lb n="0699a03"/>可說阿僧祇世界。此葢隨其分位。勝劣不同。今此
<lb n="0699a04"/>文中。意在通論十地。故以無餘之言而通貫之也。</p>
<lb n="0699a05"/>
<p id="pX45p0699a0501" rend="margin-left:1em">請法者。於彼彼世界。彼彼眾中。勵<anchor xml:id="begd1e40303"/>己<anchor xml:id="endd1e40303"/>率先。為眾導
<lb n="0699a06"/>首。請佛說法。</p>
<p id="pX45p0699a0606" type="inline" rend="margin-left:1em">請意者。新譯論云。唯為眾生而作利
<lb n="0699a07"/>益。非求聽受美妙言辭。夫請說法。誠在所顯修證
<lb n="0699a08"/>義意。令其眾會。如聞攝取。思而行之。兼冀展轉遐
<lb n="0699a09"/>益眾生。豈在徒聽言辭而<anchor xml:id="begd1e40319"/>已<anchor xml:id="endd1e40319"/>耶。即如圓覺十二菩
<lb n="0699a10"/>薩。各伸請問。皆言願為此會。及為末世等。</p>
<lb n="0699a11"/>
<p id="pX45p0699a1101" rend="margin-left:1em">△二隨根延促德。</p>
<lb n="0699a12"/>
<p id="pX45p0699a1201">或示超地。速成正覺。以為怯弱眾生故。</p>
<p id="pX45p0699a1216" type="inline">或說我於無
<lb n="0699a13"/>量阿僧祗劫。當成佛道。以為懈慢眾生故。</p>
<p id="pX45p0699a1317" type="inline">能示如是
<lb n="0699a14"/>無數方便。不可思議。</p>
<lb n="0699a15"/>
<p id="pX45p0699a1501" rend="margin-left:1em">【疏】或下。一。促也。於中先。舉用。以下。後。顯意。</p>
<p id="pX45p0699a1517" type="inline" rend="margin-left:1em">或說下。
<lb n="0699a16"/>二。延也。亦先。舉用。</p>
<p id="pX45p0699a1608" type="inline" rend="margin-left:1em">以下。後。顯意。</p>
<p id="pX45p0699a1613" type="inline" rend="margin-left:1em">能示下。三。結也。</p>
<lb n="0699a17"/>
<p id="pX45p0699a1701" rend="margin-left:1em">【記】促者。謂有一類眾生。根性怯弱。聞說佛道長遠。
<lb n="0699a18"/>久受勤苦。乃可得成。却生退屈。不肯修進。是故菩
<lb n="0699a19"/>薩。為此眾生。示現超越地位。不經劫數。證於佛果。
<lb n="0699a20"/>令彼思齊發心進趣。如釋迦六年修行。便成正覺。
<lb n="0699a21"/>是茲倒矣。又如善財一生。龍女一念等。</p>
<p id="pX45p0699a2116" type="inline" rend="margin-left:1em">延者。為有
<lb n="0699a22"/>一類眾生。亦欲進趣。將謂佛果。容易而成。懈怠因
<lb n="0699a23"/>循。不能勤勇。若復示其超果。轉令懈慢。終不成就。
<lb n="0699a24"/>是故菩薩。為彼說言。我於無量劫中修行。方成佛
<lb n="0699b01"/>道。以茲警䇿。不令懈怠。使其勤進。故法華云。智積
<lb n="0699b02"/>菩薩言。我見釋迦如來。於無量劫。難行苦行。積功
<lb n="0699b03"/>累德。求菩提道。未曾止息。即其類也。然促中云示。
<lb n="0699b04"/>延中但云說者。促在一生。可令現見。延歷多劫。但
<lb n="0699b05"/>可說令知也。</p>
<p id="pX45p0699b0506" type="inline" rend="margin-left:1em">結者。根器既多。方便非一。口不可說。
<lb n="0699b06"/>心不可測。故云無數等。法華云。佛知眾生。有種種
<lb n="0699b07"/>欲。深心所著。隨其本性。以種種因緣。譬喻言辭。方
<lb n="0699b08"/>便說法。如此皆為得一佛乘。一切種智故。是諸眾
<lb n="0699b09"/>生。從佛聞法。究竟皆得一切種智。</p>
<lb n="0699b10"/>
<p id="pX45p0699b1001" rend="margin-left:1em">△三實行不殊德。</p>
<lb n="0699b11"/>
<p id="pX45p0699b1101">而實菩薩。種性根等。發心則等。所證亦等。無有超過
<lb n="0699b12"/>之法。以一切菩薩。皆經三阿僧祇劫故。</p>
<lb n="0699b13"/>
<p id="pX45p0699b1301" rend="margin-left:1em">【疏】此下有四。一。種性因等。二。發心。行等。三。所證。證
<lb n="0699b14"/>等。四。三祇。時等。</p>
<lb n="0699b15"/>
<p id="pX45p0699b1501" rend="margin-left:1em">【記】種性根等者。等。謂齊同。同是一乘種性。非三五
<lb n="0699b16"/>等乘性故。根。謂信等五根。有上中下。今同是上根。
<lb n="0699b17"/>非中下故。此約夙昔所論。故疏云因等也。</p>
<p id="pX45p0699b1717" type="inline" rend="margin-left:1em">行等者。
<lb n="0699b18"/>同發菩提心。行二利行故。若克就地上。則同得無
<lb n="0699b19"/>分別智行。如次同行十波羅蜜行。然此發心之言。
<lb n="0699b20"/>通於前位所說。</p>
<p id="pX45p0699b2007" type="inline" rend="margin-left:1em">證等者。同證二空理故。若克就地
<lb n="0699b21"/>上。則同證徧行真如。乃至十地。同證業自在所依
<lb n="0699b22"/>真如等。</p>
<p id="pX45p0699b2204" type="inline" rend="margin-left:1em">無有超過法者。此明菩薩。因行證既等同。
<lb n="0699b23"/>更無別有超越殊勝之法。可為行證也。亦可此是
<lb n="0699b24"/>位等。即三賢十聖。皆須歷故。無有超過。</p>
<p id="pX45p0699b2416" type="inline" rend="margin-left:1em">以一切下。
<lb n="0699c01"/>是時劫等。易解。總上言之。意云。若此一類。是菩薩
<lb n="0699c02"/>種性根器。則發心修行。斷證位次。始終劫數。竟無
<lb n="0699c03"/>差別也。又此一段。亦似通明上諸等之所以。以彼
<lb n="0699c04"/>皆經三大阿僧祇劫所修來故。因行果證。無有不
<lb n="0699c05"/>等同也。</p>
<p id="pX45p0699c0504" type="inline" rend="margin-left:1em">所言阿僧祇者。若準本業經。初以忉利天
<lb n="0699c06"/>衣。仍用彼天時分。三年一拂。盡四十里石為小劫。
<lb n="0699c07"/>次以梵天衣。拂盡八十里石為中劫。後以淨居天
<lb n="0699c08"/>衣。拂盡八百里石為大劫。雜阿含中。與此有異。又
<lb n="0699c09"/>劫章頌云。風災為一數。乃至不可知。此極長遠時。
<lb n="0699c10"/>名一僧祇劫。謂以此風災為數。數至不可數。更若
<lb n="0699c11"/>數時。心則狂亂。齊此數不得處。名一阿僧祇劫。若
<lb n="0699c12"/>以此等。計三僧祇。方成佛道。則百千萬人中。無有
<lb n="0699c13"/>一人。發心修進。縱有懼於三途苦者。但修人天戒
<lb n="0699c14"/>善。或有畏於三界生死。亦但修二乘之行。焉敢希
<lb n="0699c15"/>冀佛果。修菩薩行。葢為作此長久而解。有是大失
<lb n="0699c16"/>
(彼為一類懈慢眾生。故說長久。一也)
。今所會通。則特異於彼。何者。且梵
<lb n="0699c17"/>語劫波。此云時分。大劫小劫。長時短時。下至剎那。
<lb n="0699c18"/>皆名時分。阿僧祇。此云無數。無數之言。亦不定久
<lb n="0699c19"/>近。如人經年不相見。便云無數時。竟日不見。亦云
<lb n="0699c20"/>無數時。修行時分。意亦同此。若此所解。方有修行
<lb n="0699c21"/>佛道之人
(此為一類怯弱眾生故說短近。二也)
。若處中而論。三祇是
<lb n="0699c22"/>定。延促則不定。謂始從具縛凡位。發心
(初信心位)
修進
<lb n="0699c23"/>
(住行等也)
。法爾經無數時。方得親證真如。名為見道
(初地)
。
<lb n="0699c24"/>是第一無數時。從見道<anchor xml:id="begd1e40529"/>已<anchor xml:id="endd1e40529"/>去。漸斷執障。法爾又經
<lb n="0700a01"/>無數時方得不假功用。自然相應。至第八地。是第
<lb n="0700a02"/>二無數時。從此任運進趣。消遣餘累。法爾又經無
<lb n="0700a03"/>數時。方得成佛。是第三無數時。斯則三無數時。是
<lb n="0700a04"/>定有。然延促不可定也
(此明三祇延促。隨人悲智願耳。無定局也)
。況時
<lb n="0700a05"/>無定體。唯心所現
(心樂長則時長。心樂短則時短。亦無定限也。又心本無際。時寧
<lb n="0700a06"/>有分。此約理說。三也)
。故法華說。日月燈明佛。說法華。經六十
<lb n="0700a07"/>小劫。時會聽者。謂如食頃。又論釋經劫數之言。或
<lb n="0700a08"/>云年歲。或日月等。又攝論云。處夢謂經年。覺乃須
<lb n="0700a09"/>臾頃。故時雖無量。攝在一剎那。今此三祇。宜依後
<lb n="0700a10"/>說。</p>
<lb n="0700a11"/>
<p id="pX45p0700a1101" rend="margin-left:1em">△四應機殊行德。</p>
<lb n="0700a12"/>
<p id="pX45p0700a1201">但隨眾生世界不同。所見所聞。根欲性異。故示所行。
<lb n="0700a13"/>亦有差別。</p>
<lb n="0700a14"/>
<p id="pX45p0700a1401" rend="margin-left:1em">【記】眾生世界者。或唯有情。或分情器。</p>
<p id="pX45p0700a1415" type="inline" rend="margin-left:1em">不同者。以世
<lb n="0700a15"/>界眾生。各有無量差別。謂生有善惡。豎窮於九界也。
<lb n="0700a16"/>界有染淨。橫徧於十方也。</p>
<p id="pX45p0700a1611" type="inline" rend="margin-left:1em">見有邪正。聞有疑信。過
<lb n="0700a17"/>去所成名根。現在所欣名欲。未來種子名性。又根
<lb n="0700a18"/>機有利鈍。樂欲有大小。種性有高下。示行。五乘教
<lb n="0700a19"/>行也。謂為彼彼界生。根欲性異。故示所行業用。亦
<lb n="0700a20"/>復千差。乃至現身說法。亦各隨彼彼見聞而成萬
<lb n="0700a21"/>別也。例如觀音妙音品說。</p>
<lb n="0700a22"/>
<p id="pX45p0700a2201" rend="margin-left:1em">△二明發心相。</p>
<lb n="0700a23"/>
<p id="pX45p0700a2301">又是菩薩發心相者。有三種心微細之相。云何為三。</p>
<lb n="0700a24"/>
<p id="pX45p0700a2401">一者。真心。無分別故。二者。方便心。自然徧行利益眾
<lb n="0700b01"/>生故。三者。業識心。微細起滅故。</p>
<lb n="0700b02"/>
<p id="pX45p0700b0201" rend="margin-left:1em">【疏】一者下。根本無分別智。二者下。後得智。三者下。
<lb n="0700b03"/>二智所依阿梨耶識也。理實亦有轉現。但今略舉
<lb n="0700b04"/>根本細相。此非發心之境。但顯此菩薩二智起時。
<lb n="0700b05"/>有微細生滅之累。不同佛地純淨之德。是故合為
<lb n="0700b06"/>發心相。</p>
<lb n="0700b07"/>
<p id="pX45p0700b0701" rend="margin-left:1em">【記】又是下。標徵。一者下。列釋。二智所依等者。以此
<lb n="0700b08"/>二種智。本從彼識之所顯生。故說為依。非謂現今
<lb n="0700b09"/>能與二智為體。問。二智是淨。梨耶是染。云何淨智。
<lb n="0700b10"/>依染識生耶。答。以有染心故。翻此染心。得成淨智。
<lb n="0700b11"/>若本無染。淨亦不生。故前云。以有不覺妄想心故。
<lb n="0700b12"/>能知名義。為說真覺。若離不覺之心。則無真覺自
<lb n="0700b13"/>相可說。廣如隨染本覺二相中明。又梨耶是染淨
<lb n="0700b14"/>和合。淨智依生。故無疑也。又若隨相所明。謂梨耶
<lb n="0700b15"/>本有二智種子。從無始來。以本識為依止處。故云
<lb n="0700b16"/>所依也。</p>
<p id="pX45p0700b1604" type="inline" rend="margin-left:1em">理實等者。既言梨耶。合通三細。今但言業
<lb n="0700b17"/>識者。意在舉細攝麤。舉本攝末也。亦可現相八地
<lb n="0700b18"/>盡。轉相九地盡。業相十地盡。業相最通。故標通者。
<lb n="0700b19"/>斯則於諸菩薩。無所屈矣。</p>
<p id="pX45p0700b1911" type="inline" rend="margin-left:1em">此非下。或問曰。二智是
<lb n="0700b20"/>淨。從來未得。今始開發。可名發心相。生滅業識。無
<lb n="0700b21"/>始來有。何故至此名發心相耶。故此釋之。意明此
<lb n="0700b22"/>菩薩。亦能證真。亦能達俗。亦有生滅。以證真故。揀
<lb n="0700b23"/>異地前。以有生滅。不同佛位。其猶鍊金。光色漸顯。
<lb n="0700b24"/>麤鑛<anchor xml:id="begd1e40680"/>已<anchor xml:id="endd1e40680"/>落。細鑛猶存。欲顯此時。應云。幾分是金。幾
<lb n="0700c01"/>分是鑛。斯則不同麤鑛。亦異純金。故且通說金<anchor xml:id="begd1e40697"/>已<anchor xml:id="endd1e40697"/>
<lb n="0700c02"/>顯發。此亦如是。</p>
<lb n="0700c03"/>
<p id="pX45p0700c0301" rend="margin-left:1em">△三明成滿德
(二)
。初正顯勝德。二問答除疑。</p>
<p id="pX45p0700c0318" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0700c04"/>正顯勝德
(二)
。先總。次別。</p>
<p id="pX45p0700c0410" type="inline" rend="margin-left:1em">先總。</p>
<lb n="0700c05"/>
<p id="pX45p0700c0501">又是菩薩。功德成滿。</p>
<p id="pX45p0700c0509" type="inline">於色究竟處。示一切世間最高
<lb n="0700c06"/>大身。</p>
<lb n="0700c07"/>
<p id="pX45p0700c0701" rend="margin-left:1em">【疏】又下。有二。一。功德滿。因位窮也。故地論云。一者。
<lb n="0700c08"/>現報利益。受佛位故。</p>
<p id="pX45p0700c0809" type="inline" rend="margin-left:1em">二。色究竟。果位彰也。故地論
<lb n="0700c09"/>云。二者。後報利益。摩醯首羅智處生也。</p>
<p id="pX45p0700c0916" type="inline" rend="margin-left:1em">何故他受
<lb n="0700c10"/>用報身在此天者。</p>
<p id="pX45p0700c1008" type="inline" rend="margin-left:1em">一義云。以寄十王。顯其十地。然
<lb n="0700c11"/>第十地菩薩。寄當此天。即於彼身。示成菩提。故在
<lb n="0700c12"/>彼天。餘義。如別說。</p>
<lb n="0700c13"/>
<p id="pX45p0700c1301" rend="margin-left:1em">【記】有二者。望下別中。亦可因位。即自利行滿。亦即
<lb n="0700c14"/>自受用報也。果位。即利他德圓。亦即他受用報也。</p>
<lb n="0700c15"/>
<p id="pX45p0700c1501" rend="margin-left:1em">因位窮者。將出菩薩因位。以成究竟果也。</p>
<p id="pX45p0700c1517" type="inline" rend="margin-left:1em">現報等
<lb n="0700c16"/>者。即以此身。成正覺故。即自受用身功德圓滿也。</p>
<lb n="0700c17"/>
<p id="pX45p0700c1701" rend="margin-left:1em">果位彰者。將入妙覺果位。以施究竟益也。</p>
<p id="pX45p0700c1717" type="inline" rend="margin-left:1em">後報等
<lb n="0700c18"/>者。依前報體。方起此故。即他受用身功德。亦圓滿
<lb n="0700c19"/>也。</p>
<p id="pX45p0700c1902" type="inline" rend="margin-left:1em">然其因窮果顯。但義說二相。時無前後。現後二
<lb n="0700c20"/>報。亦復同時。譬如夜盡即曉。豈分前後。</p>
<p id="pX45p0700c2016" type="inline" rend="margin-left:1em">摩醯首羅。
<lb n="0700c21"/>此云大自在。</p>
<p id="pX45p0700c2106" type="inline" rend="margin-left:1em">智處者。一切智人所起智處。故經中
<lb n="0700c22"/>說。摩醯首羅。於一念中。能知三千界中雨滴之數。</p>
<lb n="0700c23"/>
<p id="pX45p0700c2301" rend="margin-left:1em">論云色究竟處示高大身者。色界之頂。是色邊際。
<lb n="0700c24"/>故名色究竟處。色究竟天。身量一萬六千由旬。自
<lb n="0701a01"/>在天王。身量三萬二千踰繕那。十地菩薩。示為自
<lb n="0701a02"/>在天王。身量倍增。故云最高大也。色身之大。莫過
<lb n="0701a03"/>此天故。</p>
<p id="pX45p0701a0304" type="inline" rend="margin-left:1em">何故下。牒難。</p>
<p id="pX45p0701a0309" type="inline" rend="margin-left:1em">一義下。釋通。十王等者。準仁
<lb n="0701a04"/>王經說。十信菩薩。鐵輪王王一閻浮提。十住菩薩。
<lb n="0701a05"/>銅輪王王二天下。十行菩薩。銀輪王王三天下。十
<lb n="0701a06"/>向菩薩。金輪王王四天下。初地菩薩。閻浮王王百
<lb n="0701a07"/>佛土。二地菩薩。忉利王王千佛土。三地菩薩。夜摩
<lb n="0701a08"/>王王萬佛土。四地菩薩。兜率王王億佛土。五地菩
<lb n="0701a09"/>薩。化樂王王百億佛土。六地菩薩。他化王王千億
<lb n="0701a10"/>佛土。七地菩薩。初禪王王萬億佛土。八地菩薩。二
<lb n="0701a11"/>禪王王百萬億佛土。九地菩薩。三禪王王百萬億
<lb n="0701a12"/>阿僧祇佛土。十地菩薩。四禪王王不可說不可說
<lb n="0701a13"/>佛土。如來。法界王王無量佛土。說一切法門。彼經
<lb n="0701a14"/>除信佛。有十三法師。兼信十四。及佛十五。今疏不
<lb n="0701a15"/>論地前及果位。故但十王。</p>
<p id="pX45p0701a1511" type="inline" rend="margin-left:1em">然第十下。正明十地寄
<lb n="0701a16"/>報。當此天王。利他因行滿也。此是一意。</p>
<p id="pX45p0701a1616" type="inline" rend="margin-left:1em">即於下。兼
<lb n="0701a17"/>顯最後身菩薩。示於彼天成佛之相。即轉第十地
<lb n="0701a18"/>菩薩身以為佛身。成菩提果。揀餘地王。菩提尚遠。
<lb n="0701a19"/>若準真實成佛。但當前云功德成滿。即無方所。亦
<lb n="0701a20"/>不可見。今為應於十地菩薩。故示在彼天。說成正
<lb n="0701a21"/>覺。此又一意也。第一義中。具是二意。</p>
<p id="pX45p0701a2115" type="inline" rend="margin-left:1em">餘義者。指第
<lb n="0701a22"/>二義。謂此菩薩。將成佛時。於第四禪色究竟頂自
<lb n="0701a23"/>在天上。有妙淨土。出過三界。十地菩薩。當生其中。
<lb n="0701a24"/>菩薩坐於大寶蓮華。其座縱廣百萬三千大千世
<lb n="0701b01"/>界。於蓮華外。有十三千大千世界。微塵數小蓮華
<lb n="0701b02"/>座以為眷屬。各有菩薩而坐其上。是大菩薩放十
<lb n="0701b03"/>種光。謂於足下。出百萬阿僧祇光明。照十方世界
<lb n="0701b04"/>一切地獄。乃至第十頂上。放若干光明。照十方世
<lb n="0701b05"/>界所有諸佛。光繞十匝。住於空中。成光明雲網臺。
<lb n="0701b06"/>高廣嚴淨。於光明中。悉雨寶香寶珠瓔珞諸莊嚴
<lb n="0701b07"/>具。供養諸佛。光明入諸佛足下。爾時諸佛。一時同
<lb n="0701b08"/>放白毫相光。照大菩薩。其光即入大菩薩頂。又放
<lb n="0701b09"/>阿僧祇眷屬光。照眷屬華座諸小菩薩。其光各入
<lb n="0701b10"/>諸菩薩頂<anchor xml:id="begd1e40881"/>已<anchor xml:id="endd1e40881"/>。應時得佛無量三昧。應時得佛無量
<lb n="0701b11"/>智慧。即得佛位。墮在佛數。上義。指他受用。此義。指
<lb n="0701b12"/>實報也。</p>
<p id="pX45p0701b1204" type="inline" rend="margin-left:1em">如別說者。心地觀云。自受用身。三僧祇劫。
<lb n="0701b13"/>所修萬行。利益安樂諸眾生<anchor xml:id="begd1e40895"/>已<anchor xml:id="endd1e40895"/>。十地滿心。運身直
<lb n="0701b14"/>往色究竟天。出過三界。淨妙國土。坐無數量大寶
<lb n="0701b15"/>蓮華。而不可說海會菩薩。前後圍繞。以無垢繒。繫
<lb n="0701b16"/>於頂上。爾時菩薩。入金剛定。斷除一切微細所知。
<lb n="0701b17"/>諸煩惱障。證得阿耨菩提。如是妙果。是真報身。唯
<lb n="0701b18"/>識論云。謂諸異生求佛果者。定色界後。引生無漏。
<lb n="0701b19"/>彼必生在淨居天上大自在宮。得菩提故。此皆實
<lb n="0701b20"/>報成佛義也。復有五意。故在彼天。一。以二乘人。執
<lb n="0701b21"/>化八相為真佛。不信別有聖人
(一)
。又不知即心是
<lb n="0701b22"/>佛
(二)
。又信彼第四禪中。是聖人生處
(三)
。今且同與
<lb n="0701b23"/>二乘。在彼天處攝示。令知樹下八相非真。故在此
<lb n="0701b24"/>天。二。緣三災不及。故當此天。三。緣欲界色質麤重。
<lb n="0701c01"/>是有。無色界都無色質。是無。今此天中。表離有無。
<lb n="0701c02"/>契於中道。故在此天。四。為摩醯首羅天王。面有三
<lb n="0701c03"/>目。不縱不橫。表證涅槃三德亦爾。故在此天。五為
<lb n="0701c04"/>下界慧多定少。上界四空。定多慧少。此天定慧平
<lb n="0701c05"/>等。故在此天。以禪者言。翻云靜慮。靜揀於下。慮揀
<lb n="0701c06"/>於上。楞伽偈云。欲界及無色。佛不於彼成。色界中
<lb n="0701c07"/>上天。離欲中得道。問。疏中何以不出此第二義耶。
<lb n="0701c08"/>答。唯識論等。為引二乘。令知樹下佛相非真。且指
<lb n="0701c09"/>彼為實報。權也。今起信等。既云示高大身。即他受
<lb n="0701c10"/>用。如下文云。能現十方。利益眾生。豈唯色究竟處。
<lb n="0701c11"/>成佛說法而<anchor xml:id="begd1e40960"/>已<anchor xml:id="endd1e40960"/>。又前文云。隨心能示十方世界無
<lb n="0701c12"/>量報身。又云。菩薩從初發意。乃至究竟地。所見報
<lb n="0701c13"/>身。即無有邊。不可窮盡。離分齊相。皆實也。此既是
<lb n="0701c14"/>權非實。故不出耳。餘詳華嚴玄談。</p>
<lb n="0701c15"/>
<p id="pX45p0701c1501" rend="margin-left:1em">△次別。</p>
<lb n="0701c16"/>
<p id="pX45p0701c1601" rend="margin-left:1em">【記】前但直顯德滿位彰。今則具明二智滿相。及顯
<lb n="0701c17"/>無明頓盡等。即是明前心相中。二心
(真。方便也)
圓滿。一
<lb n="0701c18"/>心
(業識)
除滅也。</p>
<lb n="0701c19"/>
<p id="pX45p0701c1901">謂以一念相應慧。無明頓盡。名一切種智。</p>
<p id="pX45p0701c1917" type="inline">自然而有
<lb n="0701c20"/>不思議業。能現十方。利益眾生。</p>
<lb n="0701c21"/>
<p id="pX45p0701c2101" rend="margin-left:1em">【疏】相應者。謂一念始覺。至心源時。契於本覺也。</p>
<p id="pX45p0701c2119" type="inline" rend="margin-left:1em">種
<lb n="0701c22"/>智者。無明盡故。顯照諸法也。</p>
<p id="pX45p0701c2212" type="inline" rend="margin-left:1em">亦可一念等。皆無間
<lb n="0701c23"/>道。名種智。是解脫道。即顯上真心於此成也。上皆
<lb n="0701c24"/>自利行滿。</p>
<p id="pX45p0701c2405" type="inline" rend="margin-left:1em">自然下。利他德顯。顯上方便心。不待功
<lb n="0702a01"/>用也。</p>
<p id="pX45p0702a0103" type="inline" rend="margin-left:1em">又亦可初智淨相。後不思議業相。皆是本覺
<lb n="0702a02"/>隨染所成也。</p>
<lb n="0702a03"/>
<p id="pX45p0702a0301" rend="margin-left:1em">【記】始覺等者。此始覺慧。與本覺心源。最初契合之
<lb n="0702a04"/>時。名為一念。此約究竟相應發始之一念。不是暫
<lb n="0702a05"/>時相應。謂之一念。又此一念。前則屬因。後則屬果。
<lb n="0702a06"/>其猶曙色。在朝夕之端矣。無明等者。無明未盡。既
<lb n="0702a07"/>有所不知。無明若盡。則無所不照。即大智慧光明。
<lb n="0702a08"/>遍照法界也。</p>
<p id="pX45p0702a0806" type="inline" rend="margin-left:1em">一切諸法。種類若干。無不知之。故云
<lb n="0702a09"/>一切種智。大般若云。煩惱不生。名一切種智。若具
<lb n="0702a10"/>言之。得三種智。謂一切智。道種智。一切種智。準天
<lb n="0702a11"/>台說。因修一心三觀。果得一心三智。謂修即空觀。
<lb n="0702a12"/>得一切智。修即假觀。得道種智。修即中觀。得一切
<lb n="0702a13"/>種智。今此論中。依真如門。修奢摩他。即是空觀。果
<lb n="0702a14"/>得一切智。依生滅門。修毗鉢舍那。即是假觀。果得
<lb n="0702a15"/>道種智。依一心法。雙運此二。不相捨離。為禪那。即
<lb n="0702a16"/>是中觀。果成一切種智。今論舉中所成以攝空假。
<lb n="0702a17"/>故但云一切種智。</p>
<p id="pX45p0702a1708" type="inline" rend="margin-left:1em">亦可等者。謂此始覺慧至心源
<lb n="0702a18"/>時。約斷惑邊。名無間道。約證理邊。名解脫道。</p>
<p id="pX45p0702a1818" type="inline" rend="margin-left:1em">即顯
<lb n="0702a19"/>等者。謂前發心三種相中真心。彼有業之所累。猶
<lb n="0702a20"/>為菩薩。至此業識永盡無餘。唯真獨存。更無所累。
<lb n="0702a21"/>故名佛也。</p>
<p id="pX45p0702a2105" type="inline" rend="margin-left:1em">上皆下。同上二報利益。但前標此釋異
<lb n="0702a22"/>耳。非別有所說也。</p>
<p id="pX45p0702a2208" type="inline" rend="margin-left:1em">顯上方便者。即前發心相中後
<lb n="0702a23"/>得智。至此圓滿也。問。前後皆言自然。則因果何別
<lb n="0702a24"/>耶。答。前是有心自然。以帶業識故。此是無心自然。
<lb n="0702b01"/>唯真獨存故。疏云不待功用。兼揀上之自然也。</p>
<p id="pX45p0702b0119" type="inline" rend="margin-left:1em">又
<lb n="0702b02"/>亦下。類攝前文。前約法說。此約人說。理無別也。</p>
<p id="pX45p0702b0219" type="inline" rend="margin-left:1em">皆
<lb n="0702b03"/>是下。釋類攝所以。以前文是本覺隨染之文。今顯
<lb n="0702b04"/>果位。亦即本覺隨染二文既同。故應相攝。其實亦
<lb n="0702b05"/>同四鏡中之後二也。雖約性淨隨染為門之異。而
<lb n="0702b06"/>法體一無別焉。</p>
<lb n="0702b07"/>
<p id="pX45p0702b0701" rend="margin-left:1em">△二問答除疑
(二)
。初除一切種智疑。二除自然業
<lb n="0702b08"/>用疑。</p>
<p id="pX45p0702b0803" type="inline" rend="margin-left:1em">初除一切種智疑
(二)
。先問。次答。</p>
<p id="pX45p0702b0815" type="inline" rend="margin-left:1em">先問。</p>
<lb n="0702b09"/>
<p id="pX45p0702b0901">問曰。虗空無邊故。世界無邊。世界無邊故。眾生無邊。
<lb n="0702b10"/>眾生無邊故。心行差別。亦復無邊。如是境界。不可分
<lb n="0702b11"/>齊。難知難解。</p>
<p id="pX45p0702b1106" type="inline">若無明斷。無有心想。云何能了。名一切
<lb n="0702b12"/>種智。</p>
<lb n="0702b13"/>
<p id="pX45p0702b1301" rend="margin-left:1em">【疏】問下。有二。一。且陳疑。謂有虗空處。皆有世界。有
<lb n="0702b14"/>世界處。皆有眾生。有眾生處。皆有心行。如是境界
<lb n="0702b15"/>分齊。難知也。</p>
<p id="pX45p0702b1506" type="inline" rend="margin-left:1em">若無明下。二。正設難。難云。非直外境
<lb n="0702b16"/>無邊。分齊難知。亦復內盡心想。云何得了也。</p>
<lb n="0702b17"/>
<p id="pX45p0702b1701" rend="margin-left:1em">【記】陳疑。可解。</p>
<p id="pX45p0702b1706" type="inline" rend="margin-left:1em">設難中。非直等者。意云。所知之境。既
<lb n="0702b18"/>甚多無量。縱有心在。早自難知。豈況永斷心想。却
<lb n="0702b19"/>能了別。而名一切種智耶。</p>
<lb n="0702b20"/>
<p id="pX45p0702b2001" rend="margin-left:1em">△次答
(三)
。初直立正理。二舉非顯失。三舉是彰得。</p>
<lb n="0702b21"/>
<p id="pX45p0702b2101" rend="margin-left:1em">初直立正理。</p>
<lb n="0702b22"/>
<p id="pX45p0702b2201">答曰。一切境界。本來一心。</p>
<p id="pX45p0702b2211" type="inline">離於想念。</p>
<lb n="0702b23"/>
<p id="pX45p0702b2301" rend="margin-left:1em">【疏】意云。只由內盡妄想心。故能外廣知也。</p>
<p id="pX45p0702b2317" type="inline" rend="margin-left:1em">境雖無
<lb n="0702b24"/>邊。不出一心。既證心源。何不能了。</p>
<p id="pX45p0702b2414" type="inline" rend="margin-left:1em">真心之境。離於
<lb n="0702c01"/>妄念。故盡想念。方始能知也。</p>
<lb n="0702c02"/>
<p id="pX45p0702c0201" rend="margin-left:1em">【記】意云下。先。總敘答意。即反於所問。義在次下之
<lb n="0702c03"/>文也。</p>
<p id="pX45p0702c0303" type="inline" rend="margin-left:1em">境雖下。次。別釋論文。</p>
<p id="pX45p0702c0311" type="inline" rend="margin-left:1em">文中立二正理。一。元是
<lb n="0702c04"/>真心。故論云一切境等也。謂諸法唯心。無外境界。
<lb n="0702c05"/>今證心源。是合了知。誠無疑慮。二。本來無念。故論
<lb n="0702c06"/>云離於想念也。謂既本是心。元來離念。唯是真實。
<lb n="0702c07"/>今以離妄方了。此更無疑。故下論文。但反此二意
<lb n="0702c08"/>為失。合此二意為得也。</p>
<p id="pX45p0702c0810" type="inline" rend="margin-left:1em">今疏中。先。釋其前意。真心
<lb n="0702c09"/>下。次。釋其後意。並可知之。然此論中。且是立理。未
<lb n="0702c10"/>顯能了能知。疏中要意圓備。故預結之云了知也。</p>
<lb n="0702c11"/>
<p id="pX45p0702c1101" rend="margin-left:1em">若於此中。體悉論旨。下文逐段。自然無惑。仍更隨
<lb n="0702c12"/>釋。彌為彰顯。</p>
<lb n="0702c13"/>
<p id="pX45p0702c1301" rend="margin-left:1em">△二舉非顯失。</p>
<lb n="0702c14"/>
<p id="pX45p0702c1401">以眾生妄見境界。故心有分齊。</p>
<p id="pX45p0702c1413" type="inline">以妄起想念。不稱法
<lb n="0702c15"/>性。故不能了。</p>
<lb n="0702c16"/>
<p id="pX45p0702c1601" rend="margin-left:1em">【疏】以眾生下。一。妄見有限之境。</p>
<p id="pX45p0702c1613" type="inline" rend="margin-left:1em">以妄起下。二。釋成
<lb n="0702c17"/>不見所由。</p>
<p id="pX45p0702c1705" type="inline" rend="margin-left:1em">即明為妄見故。有所不見。</p>
<lb n="0702c18"/>
<p id="pX45p0702c1801" rend="margin-left:1em">【記】此論文中。亦有二反前正理。故成不知之失。</p>
<p id="pX45p0702c1819" type="inline" rend="margin-left:1em">一。
<lb n="0702c19"/>迷本真心。故論云以眾生等也。諸法本來唯心。以
<lb n="0702c20"/>眾生迷本唯心。妄見有境。以妄見有齊限故。遂令
<lb n="0702c21"/>境有分齊。所以不能遍知也。此即對前第一本來
<lb n="0702c22"/>唯心以顯其失。</p>
<p id="pX45p0702c2207" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云見有限者。境即無限。但能見
<lb n="0702c23"/>之心有限。故論云心有分齊。不言境有分齊也。</p>
<p id="pX45p0702c2319" type="inline" rend="margin-left:1em">二。
<lb n="0702c24"/>妄起想念。故論云以妄起等也。謂一真心。本來無
<lb n="0703a01"/>妄。常住法性。以眾生妄起想念。違於無妄。不稱真
<lb n="0703a02"/>性。所以不能遍知也。此即對前第二離於妄念以
<lb n="0703a03"/>顯其失。</p>
<p id="pX45p0703a0304" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云釋成等者。據論二段。總是對前釋成
<lb n="0703a04"/>失義。詳之可知。</p>
<p id="pX45p0703a0407" type="inline" rend="margin-left:1em">即明等者。性本離念。妄起想念。即
<lb n="0703a05"/>是乖真。以乖真故。不能了知。不了知言。貫通前段。
<lb n="0703a06"/>義則顯矣。</p>
<lb n="0703a07"/>
<p id="pX45p0703a0701" rend="margin-left:1em">△三舉是彰得。</p>
<lb n="0703a08"/>
<p id="pX45p0703a0801">諸佛如來。離於見相。無所不遍。</p>
<p id="pX45p0703a0813" type="inline">心真實故。即是諸法
<lb n="0703a09"/>之性。</p>
<p id="pX45p0703a0903" type="inline">自體顯照一切妄法。</p>
<p id="pX45p0703a0911" type="inline">有大智用。無量方便。隨諸
<lb n="0703a10"/>眾生所應得解。皆能開示種種法義。</p>
<p id="pX45p0703a1015" type="inline">是故得名一切
<lb n="0703a11"/>種智。</p>
<lb n="0703a12"/>
<p id="pX45p0703a1201" rend="margin-left:1em">【疏】無不徧者。無妄見故。無所不見。</p>
<p id="pX45p0703a1214" type="inline" rend="margin-left:1em">心真實者。佛心
<lb n="0703a13"/>離妄。體一心源。無始覺之異故。</p>
<p id="pX45p0703a1313" type="inline" rend="margin-left:1em">即諸法性者。然此
<lb n="0703a14"/>本覺。在生滅門中。為妄法之體故。</p>
<p id="pX45p0703a1414" type="inline" rend="margin-left:1em">顯照一切法者。
<lb n="0703a15"/>一切妄法。並是本覺佛心之相。相既現於自體之
<lb n="0703a16"/>上。以體照其相。有何難了而不知也。故云自體顯
<lb n="0703a17"/>照等也。故上文中。辨佛報化之用。則在於眾生心
<lb n="0703a18"/>中。今辨眾生妄法。則在於佛心之上。良以心源無
<lb n="0703a19"/>二。故得然也。華嚴云。如心佛亦爾。如佛眾生然。心
<lb n="0703a20"/>佛及眾生。是三無差別。此之謂也。</p>
<p id="pX45p0703a2014" type="inline" rend="margin-left:1em">有大智用等者。
<lb n="0703a21"/>以同體智力。起勝方便。攝化有情也。</p>
<lb n="0703a22"/>
<p id="pX45p0703a2201" rend="margin-left:1em">【記】論分二。初。反前彰得。即雙反前非。合初正理也。
<lb n="0703a23"/>中又二。先。總顯。謂總反前非。以彰其得也。</p>
<p id="pX45p0703a2317" type="inline" rend="margin-left:1em">離見相
<lb n="0703a24"/>句。具含二意。離見故。反前妄起想念之失。合初離
<lb n="0703b01"/>念之得。離相故。反前妄見境界之失。合初一心之
<lb n="0703b02"/>得。</p>
<p id="pX45p0703b0202" type="inline" rend="margin-left:1em">既合正理。即能遍知。故云無所不徧。以上問云。
<lb n="0703b03"/>若無明斷。無有心想
(即一心想念)
。云何能了。故此答曰。
<lb n="0703b04"/>諸佛離於見相。故無不徧知也。</p>
<p id="pX45p0703b0413" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云。無妄見者。釋
<lb n="0703b05"/>前離見也。離見即能離相。故但舉一義也。</p>
<p id="pX45p0703b0517" type="inline" rend="margin-left:1em">論心真
<lb n="0703b06"/>實下。次。別結。初一句。結離見也。既離妄見。即是一
<lb n="0703b07"/>心。心即真實也。</p>
<p id="pX45p0703b0707" type="inline" rend="margin-left:1em">疏文可見。</p>
<p id="pX45p0703b0711" type="inline" rend="margin-left:1em">次諸法一句。結離相也。
<lb n="0703b08"/>既離妄相。唯是於性。性無不徧也。</p>
<p id="pX45p0703b0814" type="inline" rend="margin-left:1em">既無二非之失。
<lb n="0703b09"/>即成合理之得。正理既合。不了何待。由是科云舉
<lb n="0703b10"/>是彰得也。</p>
<p id="pX45p0703b1005" type="inline" rend="margin-left:1em">然此下。釋法性義。以本依如來藏。有生
<lb n="0703b11"/>滅故。生滅是法。如來藏是性。今從生滅門。入真如
<lb n="0703b12"/>門。故離見相。即顯法性。性即本覺。立義分中。指為自
<lb n="0703b13"/>體也。</p>
<p id="pX45p0703b1303" type="inline" rend="margin-left:1em">論自體下。二。約義結名二。先。顯義相二。初。體
<lb n="0703b14"/>能照法性相。即實智照理一切智義相也。</p>
<p id="pX45p0703b1417" type="inline" rend="margin-left:1em">一切下。
<lb n="0703b15"/>貼釋其文義。一切妄法。即虗空世界眾生心行等。
<lb n="0703b16"/>並是本覺。出法之性也。佛心之相。出法之相也。以
<lb n="0703b17"/>體照其相。相依性有。照相即照性也。</p>
<p id="pX45p0703b1715" type="inline" rend="margin-left:1em">故上下。引因
<lb n="0703b18"/>以證果。即用大中文。前則因心現果法。今則果心
<lb n="0703b19"/>現因法。因果雖殊。心體是一。故金錍云。阿鼻依正。
<lb n="0703b20"/>全處極聖之自心。毗盧身土。不逾下凡之一念。</p>
<p id="pX45p0703b2019" type="inline" rend="margin-left:1em">良
<lb n="0703b21"/>以下。釋所以。生佛體同。無二相故。猶如父子。共有
<lb n="0703b22"/>一鏡。若照子時。子在父鏡中。亦在自鏡中。若照父
<lb n="0703b23"/>時。父在子鏡中。亦在自鏡中。鏡是一體。攝屬二人。
<lb n="0703b24"/>各成自鏡。互照互現。無別有體。以喻真心。生佛各
<lb n="0703c01"/>具。雖云各有。而理不可分。故云無二。是斯意也。</p>
<p id="pX45p0703c0119" type="inline" rend="margin-left:1em">華
<lb n="0703c02"/>嚴下。引證。心。是總相。生佛是別相。何者。悟心名佛
<lb n="0703c03"/>成淨緣起。迷心名生。成染緣起。緣起雖有染淨。心
<lb n="0703c04"/>體不殊。如心既具淨染二緣。則佛亦爾從心造也。
<lb n="0703c05"/>故云如心佛亦爾。是知佛報化用。在於眾生心矣。
<lb n="0703c06"/>如佛既從心造。則生亦然從心造也。故云如佛眾
<lb n="0703c07"/>生然。是知眾生妄法。在於諸佛心矣。心佛生三無
<lb n="0703c08"/>差別者。謂眾生心即佛心。佛心即眾生心。又眾生
<lb n="0703c09"/>是佛心中眾生。佛是眾生心中佛。以生佛相同一
<lb n="0703c10"/>心。體無差別。故清涼疏云。三法各有二義。心二義
<lb n="0703c11"/>者。一染。二淨。佛二義者。一。應機隨染。二。平等違染。
<lb n="0703c12"/>眾生二者。一。隨流背佛。二。機熟感佛。各以初義成
<lb n="0703c13"/>順流無差。各以後義為反流無差。並全體相收。成
<lb n="0703c14"/>一緣起。故云三無別也。</p>
<p id="pX45p0703c1410" type="inline" rend="margin-left:1em">論有大智下。二。用能隨生
<lb n="0703c15"/>開示。即權智鑒機。道種智義相也。</p>
<p id="pX45p0703c1514" type="inline" rend="margin-left:1em">眾生中。攝虗空
<lb n="0703c16"/>世界。得解。是心行。種種法義。不出五種教乘。</p>
<p id="pX45p0703c1618" type="inline" rend="margin-left:1em">是故
<lb n="0703c17"/>下。次。正結名。以上問云。云何能了。名一切種智。故
<lb n="0703c18"/>此答曰。總上二智。得名一切種也。</p>
<p id="pX45p0703c1814" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云以同體者。
<lb n="0703c19"/>意云。匪但心體照法而<anchor xml:id="begd1e41503"/>已<anchor xml:id="endd1e41503"/>。復能起大神用。利樂眾
<lb n="0703c20"/>生。斯則依智淨相。起不思議業相。依法出離鏡。作
<lb n="0703c21"/>緣熏習鏡義也。</p>
<lb n="0703c22"/>
<p id="pX45p0703c2201" rend="margin-left:1em">△二除自然業用疑
(二)
。先問。次答。</p>
<p id="pX45p0703c2214" type="inline" rend="margin-left:1em">先問。</p>
<lb n="0703c23"/>
<p id="pX45p0703c2301">又問曰。若諸佛有自然業。能現一切處。利益眾生者。</p>
<lb n="0703c24"/>
<p id="pX45p0703c2401">一切眾生。若見其身。若覩神變。若聞其說。無不得利。</p>
<lb n="0704a01"/>
<p id="pX45p0704a0101">云何世間。多不能見。</p>
<lb n="0704a02"/>
<p id="pX45p0704a0201" rend="margin-left:1em">【疏】又問下。亦二。一。且陳疑。</p>
<p id="pX45p0704a0211" type="inline" rend="margin-left:1em">云何下。二。正設難。</p>
<lb n="0704a03"/>
<p id="pX45p0704a0301" rend="margin-left:1em">【記】陳疑中。若諸佛至眾生者。是牒前文也。</p>
<p id="pX45p0704a0317" type="inline" rend="margin-left:1em">一切至
<lb n="0704a04"/>得利者。是按定也。餘皆可解。神變。通他心。意業也。
<lb n="0704a05"/>如來三輪不思議化。徧於時處。故一切眾生。無不
<lb n="0704a06"/>沾益。</p>
<p id="pX45p0704a0603" type="inline" rend="margin-left:1em">設難中。多不見者。非全不見。故云多也。又聞
<lb n="0704a07"/>說者必見身。見身者未必聞法。今約局所標。故但
<lb n="0704a08"/>言不見。尚不能見。何況得聞及神變耶。</p>
<lb n="0704a09"/>
<p id="pX45p0704a0901" rend="margin-left:1em">△次答。</p>
<lb n="0704a10"/>
<p id="pX45p0704a1001">答曰。諸佛如來。法身平等。徧一切處。無有作意。故說
<lb n="0704a11"/>自然。但依眾生心現。</p>
<p id="pX45p0704a1109" type="inline">眾生心者。猶如於鏡。鏡若有垢。
<lb n="0704a12"/>色像不現。</p>
<p id="pX45p0704a1205" type="inline">如是眾生。心若有垢。法身不現故。</p>
<lb n="0704a13"/>
<p id="pX45p0704a1301" rend="margin-left:1em">【疏】答下。有法喻合。先法也。以法身普照。徧眾生心
<lb n="0704a14"/>中。但有厭求機感。即顯麤細之用。非由功用也。上
<lb n="0704a15"/>文中<anchor xml:id="begd1e41597"/>已<anchor xml:id="endd1e41597"/>顯此義。</p>
<p id="pX45p0704a1507" type="inline" rend="margin-left:1em">眾生心下。次。喻。</p>
<p id="pX45p0704a1513" type="inline" rend="margin-left:1em">如是下。後。合。眾生。
<lb n="0704a16"/>心有垢者。明無感佛之機。非謂煩惱現行。以善星
<lb n="0704a17"/>等。煩惱心中。得見佛故。</p>
<p id="pX45p0704a1710" type="inline" rend="margin-left:1em">法身不現者。法身能現報
<lb n="0704a18"/>化之用。今據本而言。故云法身不現也。</p>
<p id="pX45p0704a1816" type="inline" rend="margin-left:1em">如攝論中。
<lb n="0704a19"/>十二甚深。皆是法身之德。顯現甚深。彼中言由世
<lb n="0704a20"/>尊不現。如月於破器中。</p>
<p id="pX45p0704a2010" type="inline" rend="margin-left:1em">釋曰。諸佛於世間不顯現。
<lb n="0704a21"/>而世間諸佛身常住。云何不現。譬如破器中。水不
<lb n="0704a22"/>得住。水不住故。於彼破器。實有月。不得顯現。如是
<lb n="0704a23"/>諸眾生。無奢摩他軟滑相續。但有過失相續。於彼
<lb n="0704a24"/>實有諸佛。亦不顯現。水譬奢摩他軟滑性故。</p>
<p id="pX45p0704a2418" type="inline" rend="margin-left:1em">此中
<lb n="0704b01"/>依定得見佛者。是過去修習念佛三昧。乃於此世
<lb n="0704b02"/>得見佛身。非謂今世。要依定心。方得見佛。以散心
<lb n="0704b03"/>中。亦見佛故。</p>
<p id="pX45p0704b0306" type="inline" rend="margin-left:1em">彼攝論中。約過去定習為因。非約現
<lb n="0704b04"/>在。此論中約根熟為因。非約無惑。有此左右。</p>
<lb n="0704b05"/>
<p id="pX45p0704b0501" rend="margin-left:1em">【記】法中。諸佛下。據前所問。即問報化。今約法身體
<lb n="0704b06"/>徧故。報化是即體之用。亦遍一切。據本而言。但云
<lb n="0704b07"/>法身也。</p>
<p id="pX45p0704b0704" type="inline" rend="margin-left:1em">徧眾生心者。論云。一切處故。一切之言。意
<lb n="0704b08"/>說情器。亦如華嚴云。法性徧在一切處
(橫說)
。一切眾
<lb n="0704b09"/>生及國土
(別顯情器)
。三世悉在無有餘
(竪說)
。亦無形相而
<lb n="0704b10"/>可得
(泯迹)
。據此。則不唯遍於眾生心。今且約所問之
<lb n="0704b11"/>處。故但言遍眾生心也。</p>
<p id="pX45p0704b1110" type="inline" rend="margin-left:1em">但有等者。此則功過在機。
<lb n="0704b12"/>佛無私應。故華嚴云。菩薩清涼月。游於畢竟空。眾
<lb n="0704b13"/>生心水淨。菩提影現中。</p>
<p id="pX45p0704b1310" type="inline" rend="margin-left:1em">上文等者。即用大中七重
<lb n="0704b14"/>問答。廣明斯義。</p>
<p id="pX45p0704b1407" type="inline" rend="margin-left:1em">喻中。猶如鏡下。應更說云。諸佛之
<lb n="0704b15"/>身。猶如色像。論舉一隅。故不具耳。合中明無等者。
<lb n="0704b16"/>垢有多種。一。障善垢。二。起惑垢。三。造業垢。四。受報垢。
<lb n="0704b17"/>障。善垢中。復有多種。所謂不見佛塵障垢。不聞法障
<lb n="0704b18"/>礙垢。不遇善知識執障垢等。今但是障見佛之垢。即
<lb n="0704b19"/>是無機。非謂煩惱等也。</p>
<p id="pX45p0704b1910" type="inline" rend="margin-left:1em">善星下。引例。此人生於佛世。
<lb n="0704b20"/>是佛弟子。常見佛身。然有煩惱現行。以起惡故。生
<lb n="0704b21"/>墮地獄。如涅槃說。</p>
<p id="pX45p0704b2108" type="inline" rend="margin-left:1em">法身下。疏文三。初。約本論以通
<lb n="0704b22"/>能現。然據義合云報化不現。而言法身不現者。以
<lb n="0704b23"/>約本說故。如言鏡不現者。謂像不現也。此同圓覺
<lb n="0704b24"/>云。由寂靜故。十方世界諸如來心。於中顯現。心即
<lb n="0704c01"/>法身。皆是據本說也。又應化亦名法身。本業經云。
<lb n="0704c02"/>法身有二種。一。法性法身。二。應化法身。謂第一諦
<lb n="0704c03"/>法流水中。從實性生智。故實智為法身法。名曰自
<lb n="0704c04"/>體。集藏名身。一切眾生善根。感此實智法身。故能
<lb n="0704c05"/>現應無量法身。所謂十種身等。</p>
<p id="pX45p0704c0513" type="inline" rend="margin-left:1em">如攝論下。二。引他
<lb n="0704c06"/>論以明不現三。初。引本文。十二甚深者。一。受生甚
<lb n="0704c07"/>深。二。安立數。三。現等覺。四。離欲。五。蘊。六。成就。七。顯
<lb n="0704c08"/>現。八。示現等覺涅槃。九。住。十。自體。十一。斷煩惱。十
<lb n="0704c09"/>二。不思議甚深。今言顯現甚深。即第七也。合移彼
<lb n="0704c10"/>字。安顯現字上。文即順矣。餘如次釋。</p>
<p id="pX45p0704c1015" type="inline" rend="margin-left:1em">釋曰下。二。引
<lb n="0704c11"/>釋文。此亦論中釋文。今疏隨便引為解之。初。標也。
<lb n="0704c12"/>而世間下。次。徵譬。如下。後。釋中。先。舉喻。如是下。次。
<lb n="0704c13"/>合法。奢摩他。此云止也。軟滑者。是柔和善順。非麤
<lb n="0704c14"/>惡過失故。而云無者。具云。不得禪定靜心意。不得
<lb n="0704c15"/>禁戒淨身口。不得佛慧照本覺。過失者。謂有破戒
<lb n="0704c16"/>垢故。散亂垢故。無明垢故。水譬奢摩等者。具云戒
<lb n="0704c17"/>如器。定如水。慧如月。戒能生定。如器住水。定能發
<lb n="0704c18"/>慧。如水現月。今有貪欲破戒垢故。無奢摩他。無佛
<lb n="0704c19"/>智身顯現。如眾生破戒器中。定水不停。佛月不現
<lb n="0704c20"/>也。</p>
<p id="pX45p0704c2002" type="inline" rend="margin-left:1em">華嚴經中。亦同此說。</p>
<p id="pX45p0704c2010" type="inline" rend="margin-left:1em">此中下。三。會文意。初。牒前
<lb n="0704c21"/>文。是過去下。正顯意。以散下。出所以。如阿難唯好
<lb n="0704c22"/>多聞何曾有定。不妨給侍如來。後遭石室之訶。亦
<lb n="0704c23"/>緣無定。不能斷結。又諸菩薩。例皆定少慧多。得見
<lb n="0704c24"/>佛者無限。如彌勒求名而值燈明。火頭貪欲而遇
<lb n="0705a01"/>空王。皆斯類也。</p>
<p id="pX45p0705a0107" type="inline" rend="margin-left:1em">彼攝論下。三。對辨其兩文之意。定
<lb n="0705a02"/>習因者。念佛三昧因也。根熟因者。厭求感佛因也。
<lb n="0705a03"/>此義如因緣分中<anchor xml:id="begd1e41790"/>已<anchor xml:id="endd1e41790"/>說。是知不修念佛三昧為垢。
<lb n="0705a04"/>非約心散為垢。若能念佛。必定見佛也。不起厭求
<lb n="0705a05"/>感佛為垢。非約惑惱為垢。若厭求根熟。法身必現
<lb n="0705a06"/>也。欲令佛身顯現。宜在眾生自心求矣。</p>
<p id="pX45p0705a0616" type="inline" rend="margin-left:1em">左右者。二
<lb n="0705a07"/>論意旨雖別。而見佛不見佛。一也。故引彼以證此。</p>
<lb n="0705a08"/>
<p id="pX45p0705a0801" rend="margin-left:1em">△四修行信心分
(四)
。初結前生後。二就人標意。三
<lb n="0705a09"/>約法廣辨。四防退方便。</p>
<p id="pX45p0705a0910" type="inline" rend="margin-left:1em">初結前生後。</p>
<lb n="0705a10"/>
<p id="pX45p0705a1001">
<anchor xml:id="begd1e41823"/>已<anchor xml:id="endd1e41823"/>說解釋分。次說修行信心分。</p>
<lb n="0705a11"/>
<p id="pX45p0705a1101" rend="margin-left:1em">【疏】來意者。以上來明其大乘。今為正明心信。故有
<lb n="0705a12"/>此來分也。</p>
<lb n="0705a13"/>
<p id="pX45p0705a1301" rend="margin-left:1em">【記】<anchor xml:id="begd1e41840"/>已<anchor xml:id="endd1e41840"/>說。結前。次說。生後。</p>
<p id="pX45p0705a1310" type="inline" rend="margin-left:1em">修。謂學習。行。謂進趣。所行
<lb n="0705a14"/>五種。如下自辨。信心者。起忍樂意。境有四種。亦如
<lb n="0705a15"/>下辨。</p>
<p id="pX45p0705a1503" type="inline" rend="margin-left:1em">來意等者。此約論題所配。大。結前正義中三
<lb n="0705a16"/>大。乘。結前分別發趣中乘義。皆所乘境也。心信者。
<lb n="0705a17"/>即能信之心。或起大乘心上之正信。故云心信。能
<lb n="0705a18"/>乘心也。</p>
<p id="pX45p0705a1804" type="inline" rend="margin-left:1em">若準立義分中所立。此與分別發趣道相。
<lb n="0705a19"/>並當乘義。</p>
<lb n="0705a20"/>
<p id="pX45p0705a2001" rend="margin-left:1em">△二就人標意。</p>
<lb n="0705a21"/>
<p id="pX45p0705a2101">是中依未入正定聚眾生。故說修行信心。</p>
<lb n="0705a22"/>
<p id="pX45p0705a2201" rend="margin-left:1em">【疏】不定聚人有二。一者。修信滿足。為說發趣道相。
<lb n="0705a23"/>令入正定。是前勝人也。二者。修信未滿。是前劣人。
<lb n="0705a24"/>即此文所為。</p>
<p id="pX45p0705a2406" type="inline" rend="margin-left:1em">以四信五行。令其修行。使信成滿。信
<lb n="0705b01"/>成滿<anchor xml:id="begd1e41889"/>已<anchor xml:id="endd1e41889"/>。還依發趣入正定也。</p>
<lb n="0705b02"/>
<p id="pX45p0705b0201" rend="margin-left:1em">【記】勝人。即前發直等三心。行不住等四行。入正定
<lb n="0705b03"/>者。</p>
<p id="pX45p0705b0302" type="inline" rend="margin-left:1em">劣人。即前見佛色相。或是二乘。發人天等心。却
<lb n="0705b04"/>退失者。</p>
<p id="pX45p0705b0404" type="inline" rend="margin-left:1em">以四信等者。意不令唯信佛僧等色相。起
<lb n="0705b05"/>人天二乘等劣行也。</p>
<p id="pX45p0705b0509" type="inline" rend="margin-left:1em">還依等者。信既成滿。應如前
<lb n="0705b06"/>文發直等三心。修無住等四行。入於十住。乃至獲
<lb n="0705b07"/>利。更發解證等心也。斯則前雖揀退。今即教修也。</p>
<lb n="0705b08"/>
<p id="pX45p0705b0801" rend="margin-left:1em">△三約法廣辨
(二)
。初興二問。二還兩答。</p>
<p id="pX45p0705b0816" type="inline" rend="margin-left:1em">初興二
<lb n="0705b09"/>問。</p>
<lb n="0705b10"/>
<p id="pX45p0705b1001">何等信心。</p>
<p id="pX45p0705b1005" type="inline">云何修行。</p>
<lb n="0705b11"/>
<p id="pX45p0705b1101" rend="margin-left:1em">【記】信是眾行之本。故先信次行。</p>
<lb n="0705b12"/>
<p id="pX45p0705b1201" rend="margin-left:1em">△二還兩答
(二)
。先答信心。次答修行。</p>
<p id="pX45p0705b1215" type="inline" rend="margin-left:1em">先答信心
<lb n="0705b13"/>
(二)
。初標徵。二列釋。</p>
<p id="pX45p0705b1308" type="inline" rend="margin-left:1em">初標徵。</p>
<lb n="0705b14"/>
<p id="pX45p0705b1401">略說信心有四種。</p>
<p id="pX45p0705b1408" type="inline">云何為四。</p>
<lb n="0705b15"/>
<p id="pX45p0705b1501" rend="margin-left:1em">【疏】有四。標數。即四不壞信也。</p>
<p id="pX45p0705b1512" type="inline" rend="margin-left:1em">云何。徵起。</p>
<lb n="0705b16"/>
<p id="pX45p0705b1601" rend="margin-left:1em">【記】四不壞信者。信彼四事。皆不可壞。不壞。即常住
<lb n="0705b17"/>也。以所信之境。不可壞故。使能信之心。亦不可壞。
<lb n="0705b18"/>能所相稱。俱名不壞。故經云妙信常住。是也。</p>
<lb n="0705b19"/>
<p id="pX45p0705b1901" rend="margin-left:1em">△二列釋。</p>
<lb n="0705b20"/>
<p id="pX45p0705b2001">一者。信根本。</p>
<p id="pX45p0705b2006" type="inline">所謂樂念真如法故。</p>
<p id="pX45p0705b2014" type="inline">二者。信佛有無量
<lb n="0705b21"/>功德。</p>
<p id="pX45p0705b2103" type="inline">常念親近供養恭敬。發起善根。願求一切智故。</p>
<lb n="0705b22"/>
<p id="pX45p0705b2201">三者。信法有大利益。</p>
<p id="pX45p0705b2209" type="inline">常念修行諸波羅蜜故。</p>
<p id="pX45p0705b2218" type="inline">四者。信
<lb n="0705b23"/>僧能正信行。自利利他。</p>
<p id="pX45p0705b2310" type="inline">常樂親近諸菩薩眾。求學如
<lb n="0705b24"/>實行故。</p>
<lb n="0705c01"/>
<p id="pX45p0705c0101" rend="margin-left:1em">【疏】根本者。真如之法。諸佛所師。眾行之源故。</p>
<p id="pX45p0705c0118" type="inline" rend="margin-left:1em">樂念
<lb n="0705c02"/>者。非直就起信心。亦乃樂念觀察。</p>
<p id="pX45p0705c0214" type="inline" rend="margin-left:1em">三寶中各二。一。
<lb n="0705c03"/>標所信之勝德。二。起勝因以願求。</p>
<lb n="0705c04"/>
<p id="pX45p0705c0401" rend="margin-left:1em">【記】佛所師者。約人顯根本也。謂佛因地。本於真如。
<lb n="0705c05"/>起於信解。又依真如軌則修行。又乃證極真如。方
<lb n="0705c06"/>得成佛。故華嚴云。以諸如來。尊重法故。以如說行。
<lb n="0705c07"/>出生諸佛故。約此義邊。故云真如。是佛師也。故經
<lb n="0705c08"/>云。諸佛所師。所謂法也。以法常故。諸佛亦常。既是
<lb n="0705c09"/>佛師。故名根本。眾行下。約法顯根本。謂一切行門。
<lb n="0705c10"/>皆從真起。圓覺云。無上法王。有大陀羅尼門。名為
<lb n="0705c11"/>圓覺。乃至流出諸波羅蜜。教授菩薩等。所以前
<lb n="0705c12"/>標直心。為二利行本。是知非真流之行。無以契真。
<lb n="0705c13"/>何有契真之行。不從真起。此乃為信等諸行之根
<lb n="0705c14"/>本也。問。何故不約僧顯根本耶。答。約佛顯時。<anchor xml:id="begd1e42050"/>已<anchor xml:id="endd1e42050"/>攝
<lb n="0705c15"/>僧故。因地信解。軌則修行。即是僧寶。今文雖唯二。
<lb n="0705c16"/>義必兼三。故約能為三寶。名為根本也。又是所信
<lb n="0705c17"/>法中之根本故。以終教所宗。唯此真法萬緣所起。
<lb n="0705c18"/>起自真如。會緣入實。入於真如。菩薩發心。先緣真
<lb n="0705c19"/>如。起信發解。修行契證。咸歸真如。故於所信法中
<lb n="0705c20"/>為根本也。信若不信真如。信則名邪。故寶性論云。
<lb n="0705c21"/>不信真如。有五種失。謂自輕。輕他。執人。執法。起惡
<lb n="0705c22"/>見。是知反此。則為五得。由是發心。先令信此。</p>
<p id="pX45p0705c2218" type="inline" rend="margin-left:1em">非直
<lb n="0705c23"/>等者。不但起信。亦乃樂觀。樂觀。即行也。然此行是
<lb n="0705c24"/>即信之行。行所成信。方為實信故。問。云何是信真
<lb n="0706a01"/>如之相耶。答。唯信一寂滅心。不信一切諸法是信
<lb n="0706a02"/>真如之相也。以真如心性中。本無諸法。若見諸法
<lb n="0706a03"/>為有。是信一切法。不信真如理。今則不信諸法。是
<lb n="0706a04"/>信真如理也。亦可樂念觀察。方名為信。如世間人。
<lb n="0706a05"/>觀彼所作。彼順所勸。方名為信。若不爾者。焉為信
<lb n="0706a06"/>耶。信則所言之理順。順則師資之道成矣。故以樂
<lb n="0706a07"/>念。釋成其信。</p>
<p id="pX45p0706a0706" type="inline" rend="margin-left:1em">信佛等者。是信報身。謂身語意業法
<lb n="0706a08"/>門辨才。色相具足。依報莊嚴。故云無量功德。如前
<lb n="0706a09"/>論云。身有無量色。色有無量相。相有無量好。所住
<lb n="0706a10"/>依果。亦有無量種種莊嚴。常念等者。以信佛有功
<lb n="0706a11"/>德故。願成此身。具一切智。以願求故。而念恭敬供
<lb n="0706a12"/>養。起於善根。修佛因也。</p>
<p id="pX45p0706a1210" type="inline" rend="margin-left:1em">信法等者。此是行法。此法
<lb n="0706a13"/>能除慳貪毀禁等障。是有大利益也。</p>
<p id="pX45p0706a1315" type="inline" rend="margin-left:1em">常念等者。略
<lb n="0706a14"/>則施等六度。次則十度。廣則八萬四千波羅蜜行。
<lb n="0706a15"/>以信有益故。復勤而行之。信僧等者。僧通凡聖。此
<lb n="0706a16"/>是登地<anchor xml:id="begd1e42121"/>已<anchor xml:id="endd1e42121"/>上聖僧。故云能正修行。聖通大小。此是
<lb n="0706a17"/>上乘大菩薩僧。故云自利利他。</p>
<p id="pX45p0706a1713" type="inline" rend="margin-left:1em">常樂下。揀非二乘。
<lb n="0706a18"/>故云菩薩眾。揀非地前。故云如實行。</p>
<p id="pX45p0706a1815" type="inline" rend="margin-left:1em">然常途四信。
<lb n="0706a19"/>謂信三寶及戒。此即人天乘中之信。今之四信。乃
<lb n="0706a20"/>是終實教中信也。不唯真如與戒不同。亦乃三寶
<lb n="0706a21"/>淺深有異。</p>
<p id="pX45p0706a2105" type="inline" rend="margin-left:1em">問。前說善根微少者。亦遇佛見僧求法。
<lb n="0706a22"/>與此何別。答。前以未信真如。故所見三寶。皆不稱
<lb n="0706a23"/>實。由是遇緣。却成退失。今以先信真如。故得所信
<lb n="0706a24"/>三寶。悉皆如實。由是增進。使信成滿也。斯則信真
<lb n="0706b01"/>如為佛本。信佛為所成。信法為所依。信僧為所學。
<lb n="0706b02"/>又此四種。即是教理行果。前三如次。是理果行。信
<lb n="0706b03"/>僧。即教也。僧能轉教。就彼求學故。</p>
<p id="pX45p0706b0314" type="inline" rend="margin-left:1em">疏中各二等者。
<lb n="0706b04"/>三段中。信佛等下。初。標德也。常念樂下。二。起求也。
<lb n="0706b05"/>又例前一中。亦二。信根本句。是初標所信之勝境。
<lb n="0706b06"/>所謂下。即次起觀念以樂證。</p>
<lb n="0706b07"/>
<p id="pX45p0706b0701" rend="margin-left:1em">△次答修行
(三)
。初舉數標意。二徵起列名。三依門
<lb n="0706b08"/>牒釋。</p>
<p id="pX45p0706b0803" type="inline" rend="margin-left:1em">初舉數標意。</p>
<lb n="0706b09"/>
<p id="pX45p0706b0901">修行有五門。能成此信。</p>
<lb n="0706b10"/>
<p id="pX45p0706b1001" rend="margin-left:1em">【疏】有信無行。則信不堅。不堅之信。遇緣便退。故修
<lb n="0706b11"/>五行。以成四信之心。令不退也。</p>
<lb n="0706b12"/>
<p id="pX45p0706b1201" rend="margin-left:1em">【記】有五。舉數。</p>
<p id="pX45p0706b1206" type="inline" rend="margin-left:1em">成信。標意也。</p>
<p id="pX45p0706b1211" type="inline" rend="margin-left:1em">有信等者。信若無行。非
<lb n="0706b13"/>實信也。以信是順義。順而行之。乃為真信。將知此
<lb n="0706b14"/>行是成信之行。信是即行之信。此信則決定不退
<lb n="0706b15"/>也。如前所退者。不能如此故。</p>
<lb n="0706b16"/>
<p id="pX45p0706b1601" rend="margin-left:1em">△二徵起列名。</p>
<lb n="0706b17"/>
<p id="pX45p0706b1701">云何為五。</p>
<p id="pX45p0706b1705" type="inline">一者施門。二者戒門。三者忍門。四者進門。
<lb n="0706b18"/>五者止觀門。</p>
<lb n="0706b19"/>
<p id="pX45p0706b1901" rend="margin-left:1em">【疏】止觀合修。定慧雙運。二門不二。故唯五也。</p>
<lb n="0706b20"/>
<p id="pX45p0706b2001" rend="margin-left:1em">【記】云何。徵也。</p>
<p id="pX45p0706b2006" type="inline" rend="margin-left:1em">一下。列也。</p>
<p id="pX45p0706b2010" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云止觀等者。以諸經論。
<lb n="0706b21"/>皆說六度。此中唯五者。以後二修時。不得相離故。
<lb n="0706b22"/>初修為止觀。修成為定慧。但時異而體不異也。問。
<lb n="0706b23"/>何故止觀合修耶。答。若不雙修。皆成邪故。涅槃經
<lb n="0706b24"/>說。定多慧少。不見佛性。慧多定少。見性不了。定慧
<lb n="0706c01"/>等學。明見佛性。又諸處說。不見佛性。無明邪見。自
<lb n="0706c02"/>此而生。故今合修。免招二過。下文自釋。</p>
<lb n="0706c03"/>
<p id="pX45p0706c0301" rend="margin-left:1em">△三依門牒釋
(五)
。初施
(至)
。五止觀。</p>
<p id="pX45p0706c0314" type="inline" rend="margin-left:1em">初施。</p>
<lb n="0706c04"/>
<p id="pX45p0706c0401">云何修行施門。</p>
<p id="pX45p0706c0407" type="inline">若見一切來求索者。所有財物。隨力
<lb n="0706c05"/>施與。以自捨慳貪。令彼歡喜。</p>
<p id="pX45p0706c0512" type="inline">若見厄難恐怖危逼。隨
<lb n="0706c06"/>
<anchor xml:id="begd1e42273"/>己<anchor xml:id="endd1e42273"/>堪任。施與無畏。</p>
<p id="pX45p0706c0608" type="inline">若有眾生來求法者。隨<anchor xml:id="begd1e42281"/>己<anchor xml:id="endd1e42281"/>能解。方
<lb n="0706c07"/>便為說。不應貪求名利恭敬。唯念自利利他。迴向菩
<lb n="0706c08"/>提故。</p>
<lb n="0706c09"/>
<p id="pX45p0706c0901" rend="margin-left:1em">【疏】一。若見一切下。資財施也。</p>
<p id="pX45p0706c0912" type="inline" rend="margin-left:1em">二。若見厄難下。無畏
<lb n="0706c10"/>施也。</p>
<p id="pX45p0706c1003" type="inline" rend="margin-left:1em">三。若有下。法施也。</p>
<lb n="0706c11"/>
<p id="pX45p0706c1101" rend="margin-left:1em">【記】云何句。徵也。</p>
<p id="pX45p0706c1107" type="inline" rend="margin-left:1em">若見下。釋也。</p>
<p id="pX45p0706c1112" type="inline" rend="margin-left:1em">來求索者。即受施人
<lb n="0706c12"/>也。不同善德局七種人。故云一切。則不擇冤親老
<lb n="0706c13"/>幼。病徤高下。貧窮遠近等。</p>
<p id="pX45p0706c1311" type="inline" rend="margin-left:1em">所有下。是所施物也。隨
<lb n="0706c14"/>力之言。似有兩意。一。隨貧富之力。二。隨捨施之力。
<lb n="0706c15"/>若隨其力。必不強為。免生惱也。</p>
<p id="pX45p0706c1513" type="inline" rend="margin-left:1em">以自下。即行施意
<lb n="0706c16"/>也。自捨慳貪者。隨性行檀。是自利行。令彼歡喜者。
<lb n="0706c17"/>濟物垂惠。是利他行。故知菩薩。雖舉一行。二利<anchor xml:id="begd1e42328"/>已<anchor xml:id="endd1e42328"/>
<lb n="0706c18"/>兼。此則以布施攝貧窮也。</p>
<p id="pX45p0706c1811" type="inline" rend="margin-left:1em">資財施者。資身之物故。
<lb n="0706c19"/>亦名外財。身外物故。亦名資生財。資於生命故。準
<lb n="0706c20"/>正法念經。說十二種垢施。一。於眾生不平等施。二。
<lb n="0706c21"/>為男女欲因緣故施。三。有所怖畏。施與王者而求
<lb n="0706c22"/>救故。四。以癡心施。如外道齋會等。五。不知業果。但
<lb n="0706c23"/>學他施。六。乞者苦求方與。七。知他有物。施之令信。
<lb n="0706c24"/>後得侵損。八。施物囑之。令破和合。共為一友。後與
<lb n="0707a01"/>衰惱。九。與男女物。令使成親。或令男與女。或令女
<lb n="0707a02"/>與男。或即反之。十。賤買諸物。於齋會日。貴價賣之。少
<lb n="0707a03"/>分饒之。十一。為名稱故施。十二。妻子饑貧與物。離
<lb n="0707a04"/>此十二。即名淨施。除此復有十二種具足施。不能
<lb n="0707a05"/>繁述。優婆塞戒經。菩薩行施。應離五法。一。施時不
<lb n="0707a06"/>選有德無德。二。施時不說善惡。三。施時不擇種姓。
<lb n="0707a07"/>四。施時不輕求者。五。施時不惡口。復有三事。施<anchor xml:id="begd1e42368"/>已<anchor xml:id="endd1e42368"/>
<lb n="0707a08"/>不得勝妙果報。一。先多發心。後則少與。二。選擇怯
<lb n="0707a09"/>物。持施與人。三。既行施<anchor xml:id="begd1e42379"/>已<anchor xml:id="endd1e42379"/>。心生悔恨。離茲三事。其
<lb n="0707a10"/>果勝妙。</p>
<p id="pX45p0707a1004" type="inline" rend="margin-left:1em">厄難危逼者。受施人也。</p>
<p id="pX45p0707a1013" type="inline" rend="margin-left:1em">隨<anchor xml:id="begd1e42392"/>己<anchor xml:id="endd1e42392"/>堪任者。所施
<lb n="0707a11"/>力也。盡力所及。不惜不悋。</p>
<p id="pX45p0707a1111" type="inline" rend="margin-left:1em">施與無畏者。正行施也。
<lb n="0707a12"/>亦是行施意。或縲紲之難。或水火之災。或狼虎之
<lb n="0707a13"/>殃。或冤家之怖。如是一切眾生。凡有所畏之事。皆
<lb n="0707a14"/>護令安樂。得無所畏。</p>
<p id="pX45p0707a1409" type="inline" rend="margin-left:1em">來求法者。即受施人。三乘五
<lb n="0707a15"/>乘。或請或問。皆名求法也。</p>
<p id="pX45p0707a1511" type="inline" rend="margin-left:1em">隨<anchor xml:id="begd1e42416"/>已<anchor xml:id="endd1e42416"/>下。所施法。不能不
<lb n="0707a16"/>解者。輙不與言。於能解處。即與說之。方免誤人。亦
<lb n="0707a17"/>免尤難。孔子曰。知之為知之。不知為不知。是知也。
<lb n="0707a18"/>又云。多聞闕疑。慎言其餘。則寡尤。</p>
<p id="pX45p0707a1814" type="inline" rend="margin-left:1em">方便說者。要以
<lb n="0707a19"/>種種言辨巧。便引勸。使其信受不。得直置。令其
<lb n="0707a20"/>誹謗。故法華云。有問難不瞋。隨順為解說。</p>
<p id="pX45p0707a2017" type="inline" rend="margin-left:1em">不應下。
<lb n="0707a21"/>明行施意。不貪名利等。反明其非以誡止也。故前
<lb n="0707a22"/>論云。所謂為令眾生。離一切苦。得究竟樂。非求世
<lb n="0707a23"/>間名利恭敬故。</p>
<p id="pX45p0707a2307" type="inline" rend="margin-left:1em">惟念下。順明其是以勸行也。自既
<lb n="0707a24"/>如此。令他亦然。準智論云。佛說施中。法施第一。何
<lb n="0707b01"/>以故。財施有量。法施無量。財施欲界報。法施出三
<lb n="0707b02"/>界報。財施不能斷漏。法施清升彼岸。財施但感人
<lb n="0707b03"/>天果。法施通感三乘果。財施愚智俱能。法施智者
<lb n="0707b04"/>方能。財施惟能施者得福。法施通益能所。財施愚
<lb n="0707b05"/>畜能受。法施唯局聰人。財施但益色身。法施能和
<lb n="0707b06"/>心神。財施能增貪病。法施能除三毒。由是比校。法
<lb n="0707b07"/>施第一。願諸學者。審而行之。</p>
<p id="pX45p0707b0712" type="inline" rend="margin-left:1em">迴向菩提者。願令自
<lb n="0707b08"/>他。同圓佛果種智。此為法施之宗本。亦為前二施
<lb n="0707b09"/>之旨歸。若不迴向。同於有為有漏法矣。</p>
<lb n="0707b10"/>
<p id="pX45p0707b1001" rend="margin-left:1em">△二戒。</p>
<lb n="0707b11"/>
<p id="pX45p0707b1101">云何修行戒門。</p>
<p id="pX45p0707b1107" type="inline">所謂不殺。不盜。不婬。不兩舌。不惡口。
<lb n="0707b12"/>不妄言。不綺語。遠離貪嫉。欺詐謟曲。瞋恚邪見。</p>
<p id="pX45p0707b1219" type="inline">若出
<lb n="0707b13"/>家者。為折伏煩惱故。亦應遠離憒閙。常處寂靜修習
<lb n="0707b14"/>少欲知足頭陀等行。</p>
<p id="pX45p0707b1409" type="inline">乃至小罪。心生怖畏。慚愧改悔。
<lb n="0707b15"/>不得輕於如來所制禁戒。</p>
<p id="pX45p0707b1511" type="inline">當護譏嫌。不令眾生。妄起
<lb n="0707b16"/>過罪故。</p>
<lb n="0707b17"/>
<p id="pX45p0707b1701" rend="margin-left:1em">【疏】一。不殺下。攝律儀戒也。</p>
<p id="pX45p0707b1711" type="inline" rend="margin-left:1em">二。若出家下。攝善法戒
<lb n="0707b18"/>也。先。行善戒相。</p>
<p id="pX45p0707b1807" type="inline" rend="margin-left:1em">從乃至小罪下。次。明護戒心。三。當
<lb n="0707b19"/>護下。攝眾生戒也。</p>
<lb n="0707b20"/>
<p id="pX45p0707b2001" rend="margin-left:1em">【記】論所謂下。如次是其十善。則離身三口四意三
<lb n="0707b21"/>之惡也。不殺者。普該蠢物。不唯於人。不盜者。一針
<lb n="0707b22"/>一草。不但五錢<anchor xml:id="begd1e42524"/>已<anchor xml:id="endd1e42524"/>上。不婬者。觸身即犯。不論道與
<lb n="0707b23"/>非道。兩舌者。鬪搆兩頭之說。惡口者。無稽難聽之
<lb n="0707b24"/>聲。妄言者。虛誑不實之語。綺語者。粉飾巧偽之談。
<lb n="0707c01"/>此等並無。故皆言不。貪。謂惡欲。嫉。謂妬忌。欺。謂陵
<lb n="0707c02"/>犯。詐。謂虛偽。謟。謂罔冐曲。謂違理。其嫉欺恚。是瞋
<lb n="0707c03"/>之分。謟曲。是貪之分。邪見者。亦名惡見。即身邊等
<lb n="0707c04"/>五見也。今言邪者。五中之一。此等並無。故云遠離。</p>
<lb n="0707c05"/>
<p id="pX45p0707c0501" rend="margin-left:1em">然菩薩以慈悲愍物。故殺戒為先。小乘以厭離生
<lb n="0707c06"/>死。故婬戒為首。旨趣有異。故教儀不同。若據十善。
<lb n="0707c07"/>本是人天因緣。今菩薩所修。趣果則異。準華嚴經
<lb n="0707c08"/>說。有五等人。皆修十善。感果不同。謂凡夫。聲聞。緣
<lb n="0707c09"/>覺。菩薩。及佛。淨名云。持戒是菩薩淨土。菩薩成佛
<lb n="0707c10"/>時。行十善道滿願眾生。來生其國。十善是菩薩淨
<lb n="0707c11"/>土。菩薩成佛時。命不中夭。大富。梵行。所言誠諦。常
<lb n="0707c12"/>以輭語。眷屬不離。善和諍訟。言必饒益。不嫉不恚
<lb n="0707c13"/>正見眾生。來生其國。故知十善不異。修心不同也。
<lb n="0707c14"/>然行十惡。準俱舍說。各招三種果。一。異熟。二。等流。
<lb n="0707c15"/>三。增上。異熟可知。略辨餘二。殺生中。一等流果者。
<lb n="0707c16"/>壽命短促。二增上果者。光澤鮮少。偷盜中。一。財物
<lb n="0707c17"/>匱乏。二。多遭雷雹。邪婬中。一。妻不貞良。二。多諸塵
<lb n="0707c18"/>埃。妄語中。一。多遭誹謗。二。多諸臭穢。兩舌中。一。親
<lb n="0707c19"/>友乖穆。二。所居險曲。惡口中。一。常聞惡聲。二。田多
<lb n="0707c20"/>荊棘。稼穡匪宜。綺語中。一。言無威肅。二。時候變改。
<lb n="0707c21"/>貪中。一。令貪熾盛。二。令果少遂。瞋中。一。令瞋熾盛。
<lb n="0707c22"/>二。令果麁疎。邪見中。一。令癡熾盛。二。令果空無。此
<lb n="0707c23"/>皆初是等流。二是增上也。</p>
<p id="pX45p0707c2311" type="inline" rend="margin-left:1em">攝律儀者。此殺等十。是
<lb n="0707c24"/>惡律儀。止之不行。即成善法。攝取不捨。即名為戒。</p>
<lb n="0708a01"/>
<p id="pX45p0708a0101" rend="margin-left:1em">出家等者。前律儀戒。即通在家出家。此善法戒。唯
<lb n="0708a02"/>局出家者。</p>
<p id="pX45p0708a0205" type="inline" rend="margin-left:1em">為折伏下。處靜之意。若處人寰。難斷煩
<lb n="0708a03"/>惱。故須脫俗離塵。燕居林藪。遺教經云。於閑靜處。
<lb n="0708a04"/>思滅苦本。念所受法。勿令至失。月藏經中。廣有此
<lb n="0708a05"/>說。且釋迦如來。捨王宮。詣雪山。因行六年。果圓萬
<lb n="0708a06"/>德。垂斯範者。葢為此也。</p>
<p id="pX45p0708a0610" type="inline" rend="margin-left:1em">少欲等者。見得思義。故云
<lb n="0708a07"/>知足。財無苟得。故云少欲。頭陀。此云抖擻。謂抖擻
<lb n="0708a08"/>三界煩惱業報故。然有十二種。謂衣三。食三。依處
<lb n="0708a09"/>六。處說六者。一。住空閑處。謂離眾憒閙。居阿練若。
<lb n="0708a10"/>身遠離故。心離欲葢。益諸善故。二。端坐不臥。謂若
<lb n="0708a11"/>行若立。心動難攝。然亦不久。應受常坐。若欲睡時。
<lb n="0708a12"/>脇不著席。三。樹下坐。謂順佛法故。如佛成道。轉法
<lb n="0708a13"/>輪。入涅槃。皆在樹下。此能治房舍貪。易入道故。四。
<lb n="0708a14"/>塚間坐。謂塚間常有悲哭聲。死屍狼藉。無常不淨。
<lb n="0708a15"/>觀道易成。五。露地坐。謂樹如半屋。愛著猶生。又雨
<lb n="0708a16"/>濕鳥喧。污穢不淨。若露地處。光明遍照。令心明利。
<lb n="0708a17"/>空觀易成。六。隨有草坐。謂隨心所得而坐其上。離
<lb n="0708a18"/>所愛著。不惱他故。食中三者。一。常乞食。謂依法乞。
<lb n="0708a19"/>當制六根。不著六塵。亦不分別男女等相。得與不
<lb n="0708a20"/>得。若好若惡。不生憎愛。若請食者。或得不得。貪恨
<lb n="0708a21"/>易生。若同僧食。處分使人。心則散亂。不入道故。二。
<lb n="0708a22"/>節量食。謂念身中八萬戶蟲。蟲得此食。皆悉安隱。
<lb n="0708a23"/>我今以食。攝此諸蟲。後得道時。以法攝彼。又雖一
<lb n="0708a24"/>食。恣貪極噉。腹脹氣塞。妨廢行道。隨所得食。三分
<lb n="0708b01"/>食二。身則輕安。名節量食。三。一坐食。謂若重食者。
<lb n="0708b02"/>失半日功。不為養身。斷數數食。即四分律不作餘
<lb n="0708b03"/>食法。頭陀經中云。中後不飲漿。衣中三者。一。唯畜
<lb n="0708b04"/>三衣。謂白衣好畜種種衣。外道苦行。裸形而<anchor xml:id="begd1e42686"/>已<anchor xml:id="endd1e42686"/>。今
<lb n="0708b05"/>佛弟子。應捨二邊。但三衣也。又離多求。及守護故。
<lb n="0708b06"/>二。糞掃衣。謂拾糞掃物。納作衣故。以此覆寒障露。
<lb n="0708b07"/>離貪遠賊。無奪命難故。三毳衣。謂或三衣。或長衣。
<lb n="0708b08"/>一切皆用毛毳而作。不畜餘衣故。然此十二。葢是
<lb n="0708b09"/>知足之行。涅槃。智論。瑜伽。俱明其義。故知惡貪多
<lb n="0708b10"/>欲。出家者是所不宜。應深誡之。</p>
<p id="pX45p0708b1013" type="inline" rend="margin-left:1em">乃至等者。以小況
<lb n="0708b11"/>大。意云。小罪尚須生畏。大過豈得安然。超越之言。
<lb n="0708b12"/>故云乃至。欲作即怖。<anchor xml:id="begd1e42713"/>已<anchor xml:id="endd1e42713"/>作即畏。畏墮苦故。</p>
<p id="pX45p0708b1217" type="inline" rend="margin-left:1em">慚天愧
<lb n="0708b13"/>人。故云慚愧。又慚謂崇重賢善。愧謂輕拒暴惡。</p>
<p id="pX45p0708b1319" type="inline" rend="margin-left:1em">改
<lb n="0708b14"/>悔者。改於往過。別修善業。悔前所作。憶恨在心。</p>
<p id="pX45p0708b1419" type="inline" rend="margin-left:1em">不
<lb n="0708b15"/>得輕戒者。如菩薩戒說。於十重戒中。犯微塵許罪。
<lb n="0708b16"/>便不得發菩提心。失比丘位。國王位。乃至佛位。仍
<lb n="0708b17"/>二劫三劫墮三途中。不聞父母三寶名字。何況具
<lb n="0708b18"/>足犯十戒也。故戒序云。莫輕小罪以為無殃。水滴
<lb n="0708b19"/>雖微。慚盈大器。剎那造罪。殃墜無間。故涅槃中。有
<lb n="0708b20"/>浮囊之譬。則知佛所制戒。豈得輕而犯之。</p>
<p id="pX45p0708b2017" type="inline" rend="margin-left:1em">攝善法
<lb n="0708b21"/>者。依此戒約。則一切善法。自然攝取。</p>
<p id="pX45p0708b2115" type="inline" rend="margin-left:1em">護戒心者。謂
<lb n="0708b22"/>夕惕若厲。造次弗離。護之若珠。纖毫無犯也。</p>
<p id="pX45p0708b2218" type="inline" rend="margin-left:1em">攝眾
<lb n="0708b23"/>生戒者。此當涅槃所說。息世譏<anchor xml:id="begd1e42755"/>嫌<anchor xml:id="endd1e42755"/>戒也。謂行非律
<lb n="0708b24"/>儀。及受畜非法之物。招人譏謗。即生他罪。他罪所
<lb n="0708c01"/>生。本由於<anchor xml:id="begd1e42768"/>己<anchor xml:id="endd1e42768"/>。故須護之。護之即不謗。不謗即自然
<lb n="0708c02"/>發心。發心即受化。受化即成攝取義也。</p>
<lb n="0708c03"/>
<p id="pX45p0708c0301" rend="margin-left:1em">△三忍。</p>
<lb n="0708c04"/>
<p id="pX45p0708c0401">云何修行忍門。</p>
<p id="pX45p0708c0407" type="inline">所謂應忍他人之惱。心不懷報。</p>
<p id="pX45p0708c0419" type="inline">亦當
<lb n="0708c05"/>忍於利衰毀譽。稱譏苦樂等法故。</p>
<lb n="0708c06"/>
<p id="pX45p0708c0601" rend="margin-left:1em">【疏】應忍句。一。他不饒益忍也。</p>
<p id="pX45p0708c0612" type="inline" rend="margin-left:1em">亦當下。二。安受苦忍。
<lb n="0708c07"/>利等八者。財榮潤<anchor xml:id="begd1e42801"/>己<anchor xml:id="endd1e42801"/>曰利。損耗侵陵曰衰。越過以
<lb n="0708c08"/>謗曰毀。越德而歎曰譽。依實德讚曰稱。依實過論
<lb n="0708c09"/>曰譏。逼迫身形曰苦。心神道悅曰樂。</p>
<lb n="0708c10"/>
<p id="pX45p0708c1001" rend="margin-left:1em">【記】云何。徵起。</p>
<p id="pX45p0708c1006" type="inline" rend="margin-left:1em">所謂。釋義。</p>
<p id="pX45p0708c1010" type="inline" rend="margin-left:1em">他不饒益者。亦名耐怨害
<lb n="0708c11"/>忍。謂被冤家惱害。是他不饒益。忍耐彼苦。無懷報
<lb n="0708c12"/>心。</p>
<p id="pX45p0708c1202" type="inline" rend="margin-left:1em">然所不報。有其二意。一為解冤結故。如律中長
<lb n="0708c13"/>生王偈云。以怨報怨。怨終不止。唯有無怨。怨自息
<lb n="0708c14"/>耳。智度論中亦同此說。二。為證佛果故。以有智慧。
<lb n="0708c15"/>知彼此境。空無所有。能忍是事。彼疑有瞋。現同伴
<lb n="0708c16"/>侶。與其偕和。因之得證無上菩提。此如瑜伽論說。</p>
<lb n="0708c17"/>
<p id="pX45p0708c1701" rend="margin-left:1em">又行人若遭他苦時。應作三思五想。以忍彼事。三
<lb n="0708c18"/>思者。一。責業牽殃思。謂菩薩若遇他害。應作是思。
<lb n="0708c19"/>此我先業。應合他害。今若不忍。更增苦因。便非愛
<lb n="0708c20"/>
<anchor xml:id="begd1e42845"/>己<anchor xml:id="endd1e42845"/>。成自苦縛。是故須忍。二。性皆行苦思。又自他身。
<lb n="0708c21"/>性皆行苦。彼無知故。增害我身。我既有知。寧增彼
<lb n="0708c22"/>苦。是故須忍。三。引劣況勝思。二乘自利。尚不苦他。
<lb n="0708c23"/>我既利他。應忍斯苦也。五想者。一親善想。二。唯法
<lb n="0708c24"/>想。三。無常想。四。有苦想。五。攝受想。廣如彼說。</p>
<p id="pX45p0708c2418" type="inline" rend="margin-left:1em">又金
<lb n="0709a01"/>剛忍辱仙人。亦同此意。</p>
<p id="pX45p0709a0110" type="inline" rend="margin-left:1em">論語中說。以直報怨。以德
<lb n="0709a02"/>報怨。今耐怨忍。同以直報怨。若準上怨與上樂義。
<lb n="0709a03"/>即以德報怨。仁人與菩薩。優劣可知。故此亦名為
<lb n="0709a04"/>生忍。是忍外障者也。</p>
<p id="pX45p0709a0409" type="inline" rend="margin-left:1em">安受苦忍者。亦名自能安受
<lb n="0709a05"/>忍。於違順境。安然忍受。不動念故。</p>
<p id="pX45p0709a0514" type="inline" rend="margin-left:1em">財榮潤<anchor xml:id="begd1e42881"/>己<anchor xml:id="endd1e42881"/>者。不
<lb n="0709a06"/>論多少。但取一切潤<anchor xml:id="begd1e42889"/>己<anchor xml:id="endd1e42889"/>之事。盡名為利。損耗侵陵
<lb n="0709a07"/>者。此亦不論多少。但取一切損<anchor xml:id="begd1e42897"/>己<anchor xml:id="endd1e42897"/>之事。皆名為衰。
<lb n="0709a08"/>越過謗者。如有小過。毀之言大。越德歎者。如有片
<lb n="0709a09"/>善。譽令其廣。依實讚者。如有一德。亦言一德。依實
<lb n="0709a10"/>過者。如有一過。亦言一過。逼迫形者。打擲寒熱飢
<lb n="0709a11"/>渴蚊蚋等。但是一切有不安者。盡名為苦。心適悅
<lb n="0709a12"/>者。清凉飽煖視聽香味等。凡是一切暢快之事。悉
<lb n="0709a13"/>名為樂。</p>
<p id="pX45p0709a1304" type="inline" rend="margin-left:1em">有說得財名利。失財名衰。談惡為毀。談善
<lb n="0709a14"/>為譽。對面談善為稱。對面談惡為譏。苦樂。即二受
<lb n="0709a15"/>也。與此所說。各是一意。</p>
<p id="pX45p0709a1510" type="inline" rend="margin-left:1em">於利譽稱樂。忍之不喜。於
<lb n="0709a16"/>衰毀譏苦。忍之不瞋。是故論中通言忍也。然境界
<lb n="0709a17"/>雖多。總攝不過違順之二。又於二中。各有四義収
<lb n="0709a18"/>盡。二四合說。以成八風。謂之風者。能擊眾生心海。
<lb n="0709a19"/>起貪瞋煩惱浪故。今令忍之。則八風不能動也。然
<lb n="0709a20"/>於中違則易忍。順則難忍。不唯難忍。抑亦難防。如
<lb n="0709a21"/>賊與子。盜於家財。防之難易。可以比知。故天台說
<lb n="0709a22"/>為強輭二賊。不能安忍。無生聖智。何以現前。且如
<lb n="0709a23"/>令尹子文。三仕三黜。無喜無慍。況行菩薩之行。焉
<lb n="0709a24"/>得於違順境而不忍乎。故此亦名為法忍。是忍內
<lb n="0709b01"/>障者也。</p>
<p id="pX45p0709b0104" type="inline" rend="margin-left:1em">更有諦察法忍。但於忍境。體法無生。唯心
<lb n="0709b02"/>所現。三輪空寂。唯一真實。即是觀察無生忍也。故
<lb n="0709b03"/>清凉云。耐怨害忍。是諸有情成熟轉因。能忍他人
<lb n="0709b04"/>所作怨害。勤修饒益有情事時。由此忍力化生。雖
<lb n="0709b05"/>苦而不退轉。安受苦忍者。是成佛因。寒熱飢渴種
<lb n="0709b06"/>種苦事。皆能忍受。無退轉故。諦察法忍者。是前二
<lb n="0709b07"/>忍所依止處。堪忍甚深廣大法故。今行忍時。隨順
<lb n="0709b08"/>真如法性為本。即是此忍義也。</p>
<lb n="0709b09"/>
<p id="pX45p0709b0901" rend="margin-left:1em">△四進
(二)
。先正顯修行進門。次別明除障方便。</p>
<lb n="0709b10"/>
<p id="pX45p0709b1001" rend="margin-left:1em">先正顯修行進門。</p>
<lb n="0709b11"/>
<p id="pX45p0709b1101">云何修行進門。</p>
<p id="pX45p0709b1107" type="inline">所謂於諸善事。心不懈退。</p>
<p id="pX45p0709b1117" type="inline">立志堅強。
<lb n="0709b12"/>遠離怯弱。</p>
<p id="pX45p0709b1205" type="inline">當念過去久遠<anchor xml:id="begd1e42999"/>已<anchor xml:id="endd1e42999"/>來。虛受一切身心大苦。
<lb n="0709b13"/>無有利益。</p>
<p id="pX45p0709b1305" type="inline">是故應勤修諸功德。自利利他。速離眾苦。</p>
<lb n="0709b14"/>
<p id="pX45p0709b1401" rend="margin-left:1em">【疏】於諸下。一。勤勇精進。</p>
<p id="pX45p0709b1410" type="inline" rend="margin-left:1em">立志下。二。難壞精進。</p>
<p id="pX45p0709b1418" type="inline" rend="margin-left:1em">當念
<lb n="0709b15"/>下。三。無足精進。念<anchor xml:id="begd1e43020"/>己<anchor xml:id="endd1e43020"/>長淪。虛受大苦。以自勸勵。修
<lb n="0709b16"/>善無厭。</p>
<p id="pX45p0709b1604" type="inline" rend="margin-left:1em">是故下。總結勸修。</p>
<lb n="0709b17"/>
<p id="pX45p0709b1701" rend="margin-left:1em">【記】云何。先。徵起也。</p>
<p id="pX45p0709b1708" type="inline" rend="margin-left:1em">所下。次。正顯中。初。別明也。諸善
<lb n="0709b18"/>事者。前三
(施等)
後二
(禪等)
一切
(方便等)
善法。心不懈者。身
<lb n="0709b19"/>由於心。故但言心。懈。謂懈怠。不能敏行。退。謂退墮。
<lb n="0709b20"/>中道而廢。</p>
<p id="pX45p0709b2005" type="inline" rend="margin-left:1em">勤勇精進者。勤恪。勇猛也。勤故不懈。勇
<lb n="0709b21"/>故不退。斯則於有義事。勇往而前進也。如子路問
<lb n="0709b22"/>孔子曰。君子尚勇乎。子曰。義以為尚。君子有勇而
<lb n="0709b23"/>無義。為亂。小人有勇而無義。為盜。又云。見義不為。
<lb n="0709b24"/>無勇也。又勇之相者。如淨名云。譬如勝怨。乃可名
<lb n="0709c01"/>勇。此即唯識論中攝善精進也。</p>
<p id="pX45p0709c0113" type="inline" rend="margin-left:1em">難壞者。志堅不怯。
<lb n="0709c02"/>決定取辦。詩云。我心匪石。不可轉也。我心匪席。不
<lb n="0709c03"/>可卷也。所以然者。以知生死。定為苦故。佛果。必為
<lb n="0709c04"/>樂故。眾生與<anchor xml:id="begd1e43075"/>己<anchor xml:id="endd1e43075"/>無異。足可度故。由是千化不變其
<lb n="0709c05"/>慮。萬境順通其道。乃至喪身致命。決不捨菩提心。
<lb n="0709c06"/>故寶藏論云。決歸者。不顧其疲。決戰者。不顧其死。
<lb n="0709c07"/>決學者。不顧其身。決道者。不重其事。此其難壞相
<lb n="0709c08"/>也。即唯識論被甲精進義。故論云堅強不弱。</p>
<p id="pX45p0709c0818" type="inline" rend="margin-left:1em">無足
<lb n="0709c09"/>者。修諸二利善行。意中總無厭足。表異二乘。得少
<lb n="0709c10"/>為足。則欲而不貪也。</p>
<p id="pX45p0709c1009" type="inline" rend="margin-left:1em">以念等者。正釋論義。可知。此
<lb n="0709c11"/>即唯識論中利樂精進也。</p>
<p id="pX45p0709c1111" type="inline" rend="margin-left:1em">又同唯識三練磨文。彼
<lb n="0709c12"/>云。修勝行時。有三退屈。而能三事練磨其心。於所
<lb n="0709c13"/>證修。勇猛不退。一。聞無上正等菩提。廣大深遠。心
<lb n="0709c14"/>便退屈。引他<anchor xml:id="begd1e43109"/>已<anchor xml:id="endd1e43109"/>證大菩提者。練磨自心。勇猛不退。
<lb n="0709c15"/>二。聞施等波羅蜜多。甚難可修。心便退屈。省<anchor xml:id="begd1e43118"/>己<anchor xml:id="endd1e43118"/>意
<lb n="0709c16"/>樂能修施等。練磨自心。勇猛不退。三。聞諸佛圓滿
<lb n="0709c17"/>轉依。極難可證。心便退屈。引他麤善。況<anchor xml:id="begd1e43128"/>己<anchor xml:id="endd1e43128"/>妙因。練
<lb n="0709c18"/>磨自心。勇猛不退。由斯三事。練磨其心。堅固熾然。
<lb n="0709c19"/>修諸勝行。初練是三進義。次練同初進。三練成二
<lb n="0709c20"/>進。無性頌云。汝<anchor xml:id="begd1e43141"/>已<anchor xml:id="endd1e43141"/>惡道經多劫。無利勤苦尚能超。
<lb n="0709c21"/>少行苦行
(二練義)
得菩提
(初練義)
。大利
(三練義)
不應生退
<lb n="0709c22"/>屈。論云是故等者。二。結勸。從來為不修。身心常苦
<lb n="0709c23"/>惱。如今若不修。依前是苦惱。由是尅<anchor xml:id="begd1e43164"/>己<anchor xml:id="endd1e43164"/>造修。於行
<lb n="0709c24"/>無墮也。則善人行善。唯日不足。故遺教經云。汝等
<lb n="0710a01"/>比丘。若勤精進。則事無難。是故汝等。常勤精進。譬
<lb n="0710a02"/>如小水常流。則能穿石。若行者之心。數數懈廢。譬
<lb n="0710a03"/>如鑽火。未熱而息。雖欲得火。火難可得。是故精進。
<lb n="0710a04"/>總結勸者。修諸功德。結攝善勤勇。自利利他。結利
<lb n="0710a05"/>樂無足。速離眾苦。結被甲難壞。故論云應勤修也。</p>
<lb n="0710a06"/>
<p id="pX45p0710a0601" rend="margin-left:1em">△次別明除障方便
(二)
。初障。二治。</p>
<p id="pX45p0710a0614" type="inline" rend="margin-left:1em">初障。</p>
<lb n="0710a07"/>
<p id="pX45p0710a0701">復次若人雖修行信心。以從先世來。多有重罪惡業
<lb n="0710a08"/>障故。</p>
<p id="pX45p0710a0803" type="inline">為邪魔諸鬼之所惱亂。或為世間事務種種牽
<lb n="0710a09"/>纏。或為病苦所惱。有如是等眾多障礙。</p>
<lb n="0710a10"/>
<p id="pX45p0710a1001" rend="margin-left:1em">【疏】復次下。此下有二。一。以從下。內有業障。即因也。
<lb n="0710a11"/>二。為邪下。外感報障。即緣也。</p>
<lb n="0710a12"/>
<p id="pX45p0710a1201" rend="margin-left:1em">【記】論若人者。此指十信初心之下品也。</p>
<p id="pX45p0710a1216" type="inline" rend="margin-left:1em">業障者。亦
<lb n="0710a13"/>有煩惱障。今但舉麤也。</p>
<p id="pX45p0710a1310" type="inline" rend="margin-left:1em">邪魔等者。邪。謂六師外道。
<lb n="0710a14"/>魔。謂一切天魔。諸鬼。謂堆惕魑魅等。如下所說。</p>
<p id="pX45p0710a1419" type="inline" rend="margin-left:1em">事
<lb n="0710a15"/>務者。世間一切公私之事。其數甚多。故曰種種。</p>
<p id="pX45p0710a1519" type="inline" rend="margin-left:1em">如
<lb n="0710a16"/>是。指上因一
(業也)
緣三
(魔事病也)
。等者。該餘障礙。</p>
<p id="pX45p0710a1620" type="inline" rend="margin-left:1em">報障者。
<lb n="0710a17"/>由內有業障故。前說善根熏習。便見佛身。今明惡
<lb n="0710a18"/>業因緣。乃見魔鬼。將知外境。皆由內心。非有無因
<lb n="0710a19"/>而妄緣果。如形端則影直。源濁則流昏矣。</p>
<lb n="0710a20"/>
<p id="pX45p0710a2001" rend="margin-left:1em">△二治。</p>
<lb n="0710a21"/>
<p id="pX45p0710a2101">是故應當勇猛精勤。晝夜六時。禮拜諸佛。</p>
<p id="pX45p0710a2117" type="inline">誠心懺悔。
<lb n="0710a22"/>勸請隨喜。迴向菩提。常不休廢。得免諸障。善根增長
<lb n="0710a23"/>故。</p>
<lb n="0710a24"/>
<p id="pX45p0710a2401" rend="margin-left:1em">【疏】此下有二。一。應當下。總明除障方便。如人負債。
<lb n="0710b01"/>依附於王。則債主無如之何。如是行人。禮拜諸佛。
<lb n="0710b02"/>諸佛所護。能脫諸障。</p>
<p id="pX45p0710b0209" type="inline" rend="margin-left:1em">二。誠心下。別對滅除四障。一。
<lb n="0710b03"/>懺悔。除惡業障。二。勸請。除謗法障。三。隨喜。除嫉妬
<lb n="0710b04"/>他勝障。四。迴向。除樂三有障。常不廢者。總結能治。
<lb n="0710b05"/>得免障者。總結所治。善根增者。結益。由此四障。能
<lb n="0710b06"/>令行人。不發諸行。不趣菩提。故四行治盡。善根長
<lb n="0710b07"/>也。</p>
<p id="pX45p0710b0702" type="inline" rend="margin-left:1em">又初一治業障。以止持故。後三長善根。以作持
<lb n="0710b08"/>故。</p>
<lb n="0710b09"/>
<p id="pX45p0710b0901" rend="margin-left:1em">【記】總明除障者。準華嚴行願疏中。禮佛亦是別除
<lb n="0710b10"/>一障。即我慢障也。與今疏文。各是一意。</p>
<p id="pX45p0710b1016" type="inline" rend="margin-left:1em">如人下喻。</p>
<lb n="0710b11"/>
<p id="pX45p0710b1101" rend="margin-left:1em">如是下。合。行人合負人。罪業合負債禮佛合依王。
<lb n="0710b12"/>佛護脫障。合魔鬼病務。遠離無礙。</p>
<p id="pX45p0710b1214" type="inline" rend="margin-left:1em">誠心者。以諸障
<lb n="0710b13"/>起時。心皆猛惡。故今除遣。必在虔誠。故智論云。身
<lb n="0710b14"/>精進為小。心精進為大。外精進為小。內精進為大。
<lb n="0710b15"/>猶如赫日。可以消堅冰。烈風。可以摧巨木。苟有至
<lb n="0710b16"/>誠。必有動天地。感鬼神。使所作事。決不違於願也。</p>
<lb n="0710b17"/>
<p id="pX45p0710b1701" rend="margin-left:1em">懺悔者。懺則陳露其先罪。悔則改往以修來也。</p>
<p id="pX45p0710b1719" type="inline" rend="margin-left:1em">除
<lb n="0710b18"/>惡業者。謂除十惡業也。廣則三障
(業障。煩惱障。報障)
四障
<lb n="0710b19"/>
(加一見障)
。得依正具足故。</p>
<p id="pX45p0710b1911" type="inline" rend="margin-left:1em">勸請者。於中有請轉法輪。請
<lb n="0710b20"/>佛住世之異。今通而言之。但云勸請。</p>
<p id="pX45p0710b2015" type="inline" rend="margin-left:1em">除謗佛法障
<lb n="0710b21"/>者。得多聞智慧故。</p>
<p id="pX45p0710b2108" type="inline" rend="margin-left:1em">隨喜者。三乘四生。所有片善。皆
<lb n="0710b22"/>隨順稱揚。歡喜讚歎。</p>
<p id="pX45p0710b2209" type="inline" rend="margin-left:1em">除嫉妬障者。得廣大眷屬故。</p>
<lb n="0710b23"/>
<p id="pX45p0710b2301" rend="margin-left:1em">向菩提者。亦合迴向實際。及與眾生。意含此二。</p>
<p id="pX45p0710b2319" type="inline" rend="margin-left:1em">除
<lb n="0710b24"/>樂三有障者。成廣大善故。謂迴因向果。成菩提大
<lb n="0710c01"/>善。自不樂於欲有。迴自向他。成利生廣善。自不樂
<lb n="0710c02"/>於色有。迴事向理。成實際廣大善。自不樂於無色
<lb n="0710c03"/>有也。</p>
<p id="pX45p0710c0303" type="inline" rend="margin-left:1em">論常不下。通結能所治益也。常不休廢。謂念
<lb n="0710c04"/>念相續。無有間斷也。</p>
<p id="pX45p0710c0409" type="inline" rend="margin-left:1em">能治者。謂行此四行。皆不廢
<lb n="0710c05"/>故。對障稱能也。</p>
<p id="pX45p0710c0507" type="inline" rend="margin-left:1em">得免諸障。謂不論內障外障。皆潛
<lb n="0710c06"/>消也。</p>
<p id="pX45p0710c0603" type="inline" rend="margin-left:1em">所治者。即上之四障。皆脫免故。對行稱所也。</p>
<lb n="0710c07"/>
<p id="pX45p0710c0701" rend="margin-left:1em">善根增長。謂信心漸進。無有退轉也。</p>
<p id="pX45p0710c0715" type="inline" rend="margin-left:1em">結益下。懺治
<lb n="0710c08"/>業盡。則進根增。勸治謗盡。則慧根增。隨治妬盡。則
<lb n="0710c09"/>念根增。向治有盡。則定根增。四障既滅。四行既成。
<lb n="0710c10"/>四根既長。則禮佛功德。從此圓顯。而修行信心。亦
<lb n="0710c11"/>從此成滿矣。然此障盡善生。行成根長。豈非進修
<lb n="0710c12"/>之利益哉。</p>
<p id="pX45p0710c1205" type="inline" rend="margin-left:1em">又下。上之一釋。通明也。此之一釋。別說
<lb n="0710c13"/>也。謂常不句。總於四行。得免句。別約初一。善根句。
<lb n="0710c14"/>別約後三。故云又也。初一等者。謂先由迷倒。不知
<lb n="0710c15"/>罪福。妄行十惡。今由懺悔。畢故不造新。故云止持
<lb n="0710c16"/>也。後三等者。以勸請隨喜等。是行善故。應作須作。
<lb n="0710c17"/>故云作持也。廣如行願疏鈔。</p>
<lb n="0710c18"/>
<p id="pX45p0710c1801" rend="margin-left:1em">△五止觀
(二)
。先略明。次廣釋。</p>
<p id="pX45p0710c1812" type="inline" rend="margin-left:1em">先略明
(二)
。初徵。二
<lb n="0710c19"/>釋。</p>
<p id="pX45p0710c1902" type="inline" rend="margin-left:1em">初徵。</p>
<lb n="0710c20"/>
<p id="pX45p0710c2001">云何修行止觀門。</p>
<lb n="0710c21"/>
<p id="pX45p0710c2101" rend="margin-left:1em">【疏】寄問以標。</p>
<lb n="0710c22"/>
<p id="pX45p0710c2201" rend="margin-left:1em">【記】止觀門者。此被十信初心之中品也。</p>
<lb n="0710c23"/>
<p id="pX45p0710c2301" rend="margin-left:1em">△二釋
(三)
。初止。二觀。三俱。</p>
<p id="pX45p0710c2311" type="inline" rend="margin-left:1em">初止。</p>
<lb n="0710c24"/>
<p id="pX45p0710c2401">所言止者。</p>
<p id="pX45p0710c2405" type="inline">謂止一切境界相。</p>
<p id="pX45p0710c2412" type="inline">隨順奢摩他觀義故。</p>
<lb n="0711a01"/>
<p id="pX45p0711a0101" rend="margin-left:1em">【疏】謂下。先由分別。依諸外塵。今以覺慧唯識道理。
<lb n="0711a02"/>破外塵相。塵相既止。無所分別。故云止也。此是方
<lb n="0711a03"/>便。</p>
<p id="pX45p0711a0302" type="inline" rend="margin-left:1em">隨下。奢摩他。此云止。但今就方便。存此方語。約
<lb n="0711a04"/>正止。即存梵言也。以雙現時。方名止觀。故今但言
<lb n="0711a05"/>隨順。</p>
<lb n="0711a06"/>
<p id="pX45p0711a0601" rend="margin-left:1em">【記】所句。牒門。</p>
<p id="pX45p0711a0606" type="inline" rend="margin-left:1em">謂下。釋義。</p>
<p id="pX45p0711a0610" type="inline" rend="margin-left:1em">先由二句。此明未修行<anchor xml:id="begd1e43487"/>已<anchor xml:id="endd1e43487"/>
<lb n="0711a07"/>前。心境俱不止也。</p>
<p id="pX45p0711a0708" type="inline" rend="margin-left:1em">今以下。正明修止。謂以如覺。覺
<lb n="0711a08"/>知諸塵境界。唯識所現。無外境相。塵境既寂。分別
<lb n="0711a09"/>不生。心境俱止也。即破塵相為止境。無分別為止
<lb n="0711a10"/>心。心境兩亡。寂常心現。此同禪宗無念義。謂一切
<lb n="0711a11"/>善惡。都莫思量。言下自絕念想。圓覺云。應當正念。
<lb n="0711a12"/>遠離諸幻。</p>
<p id="pX45p0711a1205" type="inline" rend="margin-left:1em">方便者。謂上是修止之方便。未是正修
<lb n="0711a13"/>相也。故先德云。趣寂之前。萬境俱泯。發慧之後。一
<lb n="0711a14"/>切皆如。</p>
<p id="pX45p0711a1404" type="inline" rend="margin-left:1em">但今下。料揀奢摩止意。先難曰。文中何不
<lb n="0711a15"/>竟云隨順止觀義故。而又標梵音耶。故疏通曰。意
<lb n="0711a16"/>在顯別。故雙標唐梵。謂以正修名奢摩他。前修方
<lb n="0711a17"/>便名為止也。下觀亦準此知。</p>
<p id="pX45p0711a1712" type="inline" rend="margin-left:1em">以雙下。釋出隨順觀
<lb n="0711a18"/>義。雙現者。揀前方便中單有止也。隨順有二義。一。
<lb n="0711a19"/>揀方便內初修止時。未得隨順。二。揀正修中奢摩
<lb n="0711a20"/>觀時。雙現前故。今且約後義。既言隨順。將知未是
<lb n="0711a21"/>正止也。以即觀之止。方名正止。今既一向止息。但
<lb n="0711a22"/>是止之方便。未得名為止行。故論但云隨順奢摩
<lb n="0711a23"/>他也。問。此行既亦是止。云何復言觀耶。答。正修之
<lb n="0711a24"/>時。止觀雙運。止若無觀。不名真止。是故正修。止亦
<lb n="0711b01"/>名觀。奢摩他觀名義以此。故圓覺中。名為靜觀。然
<lb n="0711b02"/>雖名觀而今言止者。以就泯相。觀於真如。真如無
<lb n="0711b03"/>相向即心絕。心絕則成止義。亦是即空觀也。下觀
<lb n="0711b04"/>中並例此思之。</p>
<lb n="0711b05"/>
<p id="pX45p0711b0501" rend="margin-left:1em">△二觀。</p>
<lb n="0711b06"/>
<p id="pX45p0711b0601">所言觀者。</p>
<p id="pX45p0711b0605" type="inline">謂分別因緣生滅相。隨順毗鉢舍那觀義
<lb n="0711b07"/>故。</p>
<lb n="0711b08"/>
<p id="pX45p0711b0801" rend="margin-left:1em">【疏】依生滅門。觀察法相。故言分別。</p>
<p id="pX45p0711b0814" type="inline" rend="margin-left:1em">毗鉢舍那。此云
<lb n="0711b09"/>觀。如瑜伽論。菩薩地云。此中菩薩。即於諸法無所
<lb n="0711b10"/>分別。當知名止。若於諸法勝義理趣。及諸無量安
<lb n="0711b11"/>立理趣。世俗妙慧。當知名觀。</p>
<p id="pX45p0711b1112" type="inline" rend="margin-left:1em">是知依真如門。止諸
<lb n="0711b12"/>境相。無所分別。即成根本無分別智。依生滅門。分
<lb n="0711b13"/>別諸相。觀諸理趣。即成後得智。</p>
<p id="pX45p0711b1313" type="inline" rend="margin-left:1em">然此二門唯一心。
<lb n="0711b14"/>是故雙運。方得名為正止觀也。</p>
<lb n="0711b15"/>
<p id="pX45p0711b1501" rend="margin-left:1em">【記】所句。牒行門。</p>
<p id="pX45p0711b1507" type="inline" rend="margin-left:1em">謂下。釋義相。</p>
<p id="pX45p0711b1512" type="inline" rend="margin-left:1em">依生下。疏文分二。先。
<lb n="0711b16"/>別釋文義。依生滅者。前依真如門。泯相絕心。照而
<lb n="0711b17"/>常寂故名為止。今約生滅門。觀諸法相。隨流反流。
<lb n="0711b18"/>染淨因果。凡聖色心。差別不同。寂而常照。故名為
<lb n="0711b19"/>觀。分別。即觀之別名也。此則能善分別諸法相。前
<lb n="0711b20"/>則於第一義而不動也。然亦方便相耳。未是正修。</p>
<lb n="0711b21"/>
<p id="pX45p0711b2101" rend="margin-left:1em">此云觀者。亦就方便。故存華言云觀。約正修。即依
<lb n="0711b22"/>西音毗鉢舍那。以即止之觀。方名正觀。今既一向
<lb n="0711b23"/>分別。但是觀之方便。未成觀行。故今但言隨順毗
<lb n="0711b24"/>鉢舍那。揀異正修現前時也。問。既言毗鉢舍那。云
<lb n="0711c01"/>何又言觀義。答。有三意。一。正止中。即止之觀。名為
<lb n="0711c02"/>觀境。故云奢摩他觀。揀方便內。但止境界相。未得
<lb n="0711c03"/>成觀境也。正觀中。即觀之觀。名為觀智。故云毗鉢
<lb n="0711c04"/>舍那觀。揀方便內。但觀因緣相。未得成觀智也。二。
<lb n="0711c05"/>觀中兼止。名真正觀。觀若無止。不名真觀。故正修
<lb n="0711c06"/>雙運時。始與毗鉢舍那觀義相應也。三。方便。則單
<lb n="0711c07"/>止單觀。正修。則具足四句。一。寂而常照。名止觀。即
<lb n="0711c08"/>奢摩他觀義。二。寂之又寂。名止止。即奢摩他止義。
<lb n="0711c09"/>三照而常寂。名觀止。即毗鉢舍那止義。四。照之又
<lb n="0711c10"/>照。名觀觀。即毗鉢舍那觀義。知此觀觀之意。止止
<lb n="0711c11"/>不須說矣。故於一心四句之中。隨舉一句。餘句皆
<lb n="0711c12"/>具。實教止觀。妙在於是。此於圓覺中。名為幻觀。亦
<lb n="0711c13"/>是即假觀也。</p>
<p id="pX45p0711c1306" type="inline" rend="margin-left:1em">如瑜伽下。次。通證止觀三。先。正引論
<lb n="0711c14"/>文。菩薩地者。彼論有十七地。此是菩薩地中文。無
<lb n="0711c15"/>所分別。即根本智因也。勝義。真諦理。安立。俗諦理。
<lb n="0711c16"/>世俗妙慧。即後得智因也。</p>
<p id="pX45p0711c1611" type="inline" rend="margin-left:1em">是知下。次。會入二門會
<lb n="0711c17"/>彼二諦二智。入今二門
(真如。生滅)
。以成二行
(止。觀)
也。</p>
<p id="pX45p0711c1721" type="inline" rend="margin-left:1em">然此
<lb n="0711c18"/>下。三。結出所以。謂依一心上。開二種門。依此二門。
<lb n="0711c19"/>起於止觀。今止觀雙運。入於二門。會通二門。還歸
<lb n="0711c20"/>一心。是故止時。即觀之止觀時。即止之觀。如此。方
<lb n="0711c21"/>得契心。契心始名真止觀矣。此乃以修止觀。契性
<lb n="0711c22"/>止觀。上且釋成雙運所以也。又二門唯一心。故一
<lb n="0711c23"/>心止觀。方為正修。若單止單觀並名方便。斯則起
<lb n="0711c24"/>後俱修義也。具此二意
(一。結前。二。生後)
。故於是處綴之。</p>
<lb n="0712a01"/>
<p id="pX45p0712a0101" rend="margin-left:1em">△三俱。</p>
<lb n="0712a02"/>
<p id="pX45p0712a0201">云何隨順。</p>
<p id="pX45p0712a0205" type="inline">以此二義。漸漸修習。不相捨離。</p>
<p id="pX45p0712a0217" type="inline">雙現前故。</p>
<lb n="0712a03"/>
<p id="pX45p0712a0301" rend="margin-left:1em">【疏】以此等者。此下有二。一。顯能隨之方便。</p>
<p id="pX45p0712a0317" type="inline" rend="margin-left:1em">雙現句。
<lb n="0712a04"/>二。明所隨之止觀。</p>
<p id="pX45p0712a0408" type="inline" rend="margin-left:1em">隨相而論。止名定。觀名慧。就實
<lb n="0712a05"/>而言。定通止觀。慧亦如是。</p>
<p id="pX45p0712a0511" type="inline" rend="margin-left:1em">如梁攝論云。十波羅蜜。
<lb n="0712a06"/>通有二體。一。不散亂為體。謂止定。二。不顛倒為體。
<lb n="0712a07"/>謂觀慧也。</p>
<lb n="0712a08"/>
<p id="pX45p0712a0801" rend="margin-left:1em">【記】云何句。先。躡前徵起。難云。前止觀中。何不竟言
<lb n="0712a09"/>得入。而言隨順耶。</p>
<p id="pX45p0712a0908" type="inline" rend="margin-left:1em">以下。次釋成俱義。通云。前之單
<lb n="0712a10"/>止單觀。屬方便。非正修。故言隨順。今止時具觀。觀
<lb n="0712a11"/>時具止。寂照雙流。定慧均等。二門俱在一心中得。
<lb n="0712a12"/>方可名得入也。俱義以此。二義者。即前止一切境
<lb n="0712a13"/>界。觀生滅因緣也。</p>
<p id="pX45p0712a1308" type="inline" rend="margin-left:1em">漸漸不相離者。然此止觀初首
<lb n="0712a14"/>方便。行人修時。雖未雙現。漸漸習至久後。須相資
<lb n="0712a15"/>而行。不可孤運。輙相捨離。即是隨順方便相也。</p>
<p id="pX45p0712a1519" type="inline" rend="margin-left:1em">雙
<lb n="0712a16"/>現前者。止觀雙運習純熟時。靜必有明。未有明而
<lb n="0712a17"/>不靜者也。明必有靜。未有靜而不明者也。如是止
<lb n="0712a18"/>觀雙現前時。即正修中得入相也。</p>
<p id="pX45p0712a1814" type="inline" rend="margin-left:1em">上之一心四句。
<lb n="0712a19"/>正於此俱門攝。餘可例知。</p>
<p id="pX45p0712a1911" type="inline" rend="margin-left:1em">疏一顯下。消文。</p>
<p id="pX45p0712a1917" type="inline" rend="margin-left:1em">隨相下。
<lb n="0712a20"/>明義。</p>
<p id="pX45p0712a2003" type="inline" rend="margin-left:1em">由隨相義。故有單修方便。由就實義。故有雙
<lb n="0712a21"/>運現前。</p>
<p id="pX45p0712a2104" type="inline" rend="margin-left:1em">如梁攝下。引證。通有二者。此二通與十度
<lb n="0712a22"/>為體。其猶於水。澄而復清。方能鑒像。以二門於一
<lb n="0712a23"/>心開。焉可定慧而不俱耶。</p>
<p id="pX45p0712a2311" type="inline" rend="margin-left:1em">此俱修門。圓覺中名為
<lb n="0712a24"/>寂觀。寂滅止觀二邊相故。亦是即中觀也。又總上
<lb n="0712b01"/>三門。皆有止觀。初止門中。離相止。無生觀。統名真
<lb n="0712b02"/>如止觀門。二觀門中。隨相止。因緣觀。統名生滅止
<lb n="0712b03"/>觀門。三俱門中。法性止。不二止。唯心觀。無住觀。統
<lb n="0712b04"/>名一心止觀門。餘如前行根本方便中說。</p>
<lb n="0712b05"/>
<lb n="0712b06"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第九<lb n="0712b07"/>
<head>音釋</head>
<lb n="0712b08"/>筒<p id="pX45p0712b0802" type="inline" rend="margin-left:1em">音同。竹筒。</p>
<lb n="0712b09"/>逈<p id="pX45p0712b0902" type="inline" rend="margin-left:1em">凶上聲。高出也。</p>
<lb n="0712b10"/>謟<p id="pX45p0712b1002" type="inline" rend="margin-left:1em">音剷。面諛曲從也。</p>
<lb n="0712b11"/>盪<p id="pX45p0712b1102" type="inline" rend="margin-left:1em">音蕩。磨也。滌也。</p>
<lb n="0712b12"/>蠲<p id="pX45p0712b1202" type="inline" rend="margin-left:1em">音捐。除去也。</p>
<lb n="0712b13"/>阿耨菩提<p id="pX45p0712b1305" type="inline" rend="margin-left:1em">此翻無上覺道。</p>
<lb n="0712b14"/>鍊<p id="pX45p0712b1402" type="inline" rend="margin-left:1em">音戀。謂煅煉。治金也。</p>
<lb n="0712b15"/>踰繕那<p id="pX45p0712b1504" type="inline" rend="margin-left:1em">舊曰由旬。四十里也。</p>
<lb n="0712b16"/>忉利<p id="pX45p0712b1603" type="inline" rend="margin-left:1em">此云三十三。</p>
<lb n="0712b17"/>夜摩<p id="pX45p0712b1703" type="inline" rend="margin-left:1em">華言時分。</p>
<lb n="0712b18"/>兜率<p id="pX45p0712b1803" type="inline" rend="margin-left:1em">華言知足。</p>
<lb n="0712b19"/>繒<p id="pX45p0712b1902" type="inline" rend="margin-left:1em">音情。帛也。</p>
<lb n="0712b20"/>曙<p id="pX45p0712b2002" type="inline" rend="margin-left:1em">音署。旦也。曉也。</p>
<lb n="0712b21"/>縲紲<p id="pX45p0712b2103" type="inline" rend="margin-left:1em">音雷悉。索繫也。</p>
<lb n="0712b22"/>憒<p id="pX45p0712b2202" type="inline" rend="margin-left:1em">音愧。喧閙。</p>
<lb n="0712b23"/>訟<p id="pX45p0712b2302" type="inline" rend="margin-left:1em">音頌。諍辯。</p>
<lb n="0712b24"/>雹<p id="pX45p0712b2402" type="inline" rend="margin-left:1em">音薄。雨冰。</p>
<lb n="0712c01"/>稼穡<p id="pX45p0712c0103" type="inline" rend="margin-left:1em">音嫁色。種曰稼。斂曰穡。</p>
<lb n="0712c02"/>荊棘<p id="pX45p0712c0203" type="inline" rend="margin-left:1em">音京急。凡有刺者。</p>
<lb n="0712c03"/>燕居<p id="pX45p0712c0303" type="inline" rend="margin-left:1em">私居靜室也。</p>
<lb n="0712c04"/>藪<p id="pX45p0712c0402" type="inline" rend="margin-left:1em">音叟。大澤。</p>
<lb n="0712c05"/>詣<p id="pX45p0712c0502" type="inline" rend="margin-left:1em">音異。至也。</p>
<lb n="0712c06"/>抖擻<p id="pX45p0712c0603" type="inline" rend="margin-left:1em">音斗叟。抖去其塵。擻除其垢也。</p>
<lb n="0712c07"/>阿練若<p id="pX45p0712c0704" type="inline" rend="margin-left:1em">華言無喧雜。</p>
<lb n="0712c08"/>脇<p id="pX45p0712c0802" type="inline" rend="margin-left:1em">音歇勒。左右腋下也。</p>
<lb n="0712c09"/>脹<p id="pX45p0712c0902" type="inline" rend="margin-left:1em">音脹。膨脝。</p>
<lb n="0712c10"/>裸<p id="pX45p0712c1002" type="inline" rend="margin-left:1em">音魯。袒肩露形也。</p>
<lb n="0712c11"/>毳<p id="pX45p0712c1102" type="inline" rend="margin-left:1em">音翠。獸毛縟細者。</p>
<lb n="0712c12"/>
<anchor xml:id="begd1e44058"/>惕<anchor xml:id="endd1e44058"/>
<p id="pX45p0712c1202" type="inline" rend="margin-left:1em">音鉄。敬懼也。</p>
<lb n="0712c13"/>諧<p id="pX45p0712c1302" type="inline" rend="margin-left:1em">音涯。偶合也。</p>
<lb n="0712c14"/>擲<p id="pX45p0712c1402" type="inline" rend="margin-left:1em">音直。拋也。</p>
<lb n="0712c15"/>蚋<p id="pX45p0712c1502" type="inline" rend="margin-left:1em">音芮。蠅虻也。</p>
<lb n="0712c16"/>黜<p id="pX45p0712c1602" type="inline" rend="margin-left:1em">音尺。罷退也。</p>
<lb n="0712c17"/>慍<p id="pX45p0712c1702" type="inline" rend="margin-left:1em">音蘊。含怒意。</p>
<lb n="0712c18"/>恪<p id="pX45p0712c1802" type="inline" rend="margin-left:1em">音却。端謹也。</p>
<lb n="0712c19"/>六師<p id="pX45p0712c1903" type="inline" rend="margin-left:1em">一。富蘭那。二。末伽黎。三。刪闍夜。四。欽婆羅。
<lb n="0712c20"/>五。迦旃延。六。若提子。</p>
<lb n="0712c21"/>赫<p id="pX45p0712c2102" type="inline" rend="margin-left:1em">音黑。日曝。火炙也。</p>
<lb n="0712c22"/>摧<p id="pX45p0712c2202" type="inline" rend="margin-left:1em">音崔。挫折也。</p>
<lb n="0713a01"/>
<lb n="0713a02"/>
<lb n="0713a03"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第十<lb n="0713a04"/>
<lb n="0713a05"/>
<byline>唐　西京太原沙門　法藏　述疏</byline>
<byline>　　終南草堂沙門　宗密　錄註</byline>
<lb n="0713a07"/>
<byline>宋　秀州長水沙門　子璿　修記</byline>
<lb n="0713a08"/>
<byline>清　錢塘慈雲沙門　續法　會編</byline>
<byline>　　順天府府丞　戴京曾　閱定</byline>
<lb n="0713a10"/>
<p id="pX45p0713a1001" rend="margin-left:1em">△次廣釋
(三)
。初止。二觀。三俱。</p>
<p id="pX45p0713a1012" type="inline" rend="margin-left:1em">初止
(五)
。初修方便。
<lb n="0713a11"/>二顯勝能。三辨魔事。四簡真偽。五示益勸。</p>
<p id="pX45p0713a1117" type="inline" rend="margin-left:1em">初修
<lb n="0713a12"/>方便
(二)
。初明勝人能入。次顯障者不能。</p>
<p id="pX45p0713a1216" type="inline" rend="margin-left:1em">初明勝
<lb n="0713a13"/>人能入
(二)
。初託靜息心修止方便。二止成得定除
<lb n="0713a14"/>障不退。</p>
<p id="pX45p0713a1404" type="inline" rend="margin-left:1em">初託靜息心修止方便
(二)
。初約外緣。二
<lb n="0713a15"/>安內心。</p>
<p id="pX45p0713a1504" type="inline" rend="margin-left:1em">初約外緣。</p>
<lb n="0713a16"/>
<p id="pX45p0713a1601">若修止者。住於靜處。端坐正意。</p>
<lb n="0713a17"/>
<p id="pX45p0713a1701" rend="margin-left:1em">【疏】住靜者。若具言之。有五緣。一者。閒居靜處。謂住
<lb n="0713a18"/>山林。及諸閒靜等處。若住聚落。必有喧動。二者持
<lb n="0713a19"/>戒清淨。謂離業障。若不淨者。必須懺悔。三者。衣食
<lb n="0713a20"/>具足。四者。得善知識。五者。息諸緣務。今略舉初。故
<lb n="0713a21"/>云靜處也。</p>
<lb n="0713a22"/>
<p id="pX45p0713a2201" rend="margin-left:1em">【記】閒居等者。不作眾事。名之為閒。無憒閙故。名之
<lb n="0713a23"/>為靜。意令心寂。當須離喧。若欲離喧。宜去聚落。居
<lb n="0713a24"/>阿練若。繁塵不對。止則易成。此有三處。可修禪定。
<lb n="0713b01"/>一。深山絕人處。二。須阿蘭若處。離於聚落。極近三
<lb n="0713b02"/>里。即放牧聲絕。無諸憒閙。三者。遠白衣舍。清淨伽
<lb n="0713b03"/>藍之中。皆名閑靜處。故當第一。戒淨者。欲盛妙饌。
<lb n="0713b04"/>必資淨器。戒若不淨。定則不生。若知先所曾破戒
<lb n="0713b05"/>者。當宜依法懺悔。令戒如故。以戒不淨者。即有業
<lb n="0713b06"/>障。令修止不成。便感邪魔病事等以為侵撓也。衣
<lb n="0713b07"/>食等者。一。衣具足。以根有三故。上者。如雪山大士。
<lb n="0713b08"/>隨得一衣蔽形而<anchor xml:id="begd1e44274"/>已<anchor xml:id="endd1e44274"/>。中者。如迦葉糞掃三衣。不畜
<lb n="0713b09"/>餘長。下者。如多寒國土。及忍力未成之者。許三衣
<lb n="0713b10"/>之外。百一資身。二食具足者。此有四類。上者。隨得
<lb n="0713b11"/>充飢而<anchor xml:id="begd1e44287"/>已<anchor xml:id="endd1e44287"/>。中者。常行頭陀。受乞食法。下者。阿蘭若
<lb n="0713b12"/>處。受檀越送食。下下者。僧常食。及受請。除此。異求
<lb n="0713b13"/>多積。長貪妨道。今須衣食者。若闕一種。心有所慮。
<lb n="0713b14"/>得定無由。</p>
<p id="pX45p0713b1405" type="inline" rend="margin-left:1em">善知識者。有三。一者。辦力資緣。二者。同
<lb n="0713b15"/>行勸發。三者。教授法門。如鼎三足。闕一不可。息諸
<lb n="0713b16"/>緣務者。有四。一。生活。二。人事。三。工巧伎術。四。學問
<lb n="0713b17"/>讀誦。隨有一事。即有所妨。令不得定。</p>
<lb n="0713b18"/>
<p id="pX45p0713b1801" rend="margin-left:1em">【疏】端坐者。調身也。先。安坐靜處。每令安穩。久久無
<lb n="0713b19"/>妨。次當正脚。或全跏。或半跏。若全跏者。先以左脚
<lb n="0713b20"/>置右髀上。牽來近身。令脚指與髀齊。</p>
<p id="pX45p0713b2015" type="inline" rend="margin-left:1em">次解緩衣帶。
<lb n="0713b21"/>使周正。不令坐時脫落。次以左手置右手上。壘手
<lb n="0713b22"/>相對。頓置脚上。牽來近身。當心而安。次當正身。先
<lb n="0713b23"/>挺動其身。并諸支節。作七八反。如自按摩法。亦勿
<lb n="0713b24"/>令手足差異。正身端直。令脊骨相當。勿曲勿聳。次
<lb n="0713c01"/>正頭頸。令鼻與臍相對。不徧不邪。不低不昂。平面
<lb n="0713c02"/>正住。次以舌約上齶。次閉眼不令全合。</p>
<p id="pX45p0713c0216" type="inline" rend="margin-left:1em">廣如天台
<lb n="0713c03"/>山顗禪師二卷止觀中說也。今略總說。故言端坐
<lb n="0713c04"/>也。</p>
<lb n="0713c05"/>
<p id="pX45p0713c0501" rend="margin-left:1em">【記】正脚等者。押一脚為半跏。於中以右押左為降
<lb n="0713c06"/>魔坐。以左押右為吉祥坐。若兩脚相押為全跏。此
<lb n="0713c07"/>坐能令儀相端好。廣如智論說。故偈云。見𦘕跏趺
<lb n="0713c08"/>坐。魔王尚驚怖。何況入道人。端身不傾動。緩衣帶
<lb n="0713c09"/>者。恐坐久氣滿不安故。不令脫落者。儀相不妙。或
<lb n="0713c10"/>恐風寒故。約上齶者。禦風閉氣。免神散心馳故。然
<lb n="0713c11"/>欲閉口。先且吐<g ref="CB05577"/>中穢氣。吐時開口放氣而出。想
<lb n="0713c12"/>身百脉不通處。教悉開通。出氣令盡。然始閉口。鼻
<lb n="0713c13"/>中內清氣。然閉口時。但得脣齒纔相拄耳。眼不全
<lb n="0713c14"/>合者。全開則掉。全合則昏。故但令斷外光而<anchor xml:id="begd1e44385"/>已<anchor xml:id="endd1e44385"/>。</p>
<p id="pX45p0713c1419" type="inline" rend="margin-left:1em">二
<lb n="0713c15"/>卷止觀者。即彼初學坐禪止觀。本只一卷。開應成
<lb n="0713c16"/>二也。彼有十門以修止觀。第一具緣。略如疏明。第
<lb n="0713c17"/>二呵欲。謂色聲香等五欲。所言呵者。了知此五。惱
<lb n="0713c18"/>惑眾生。因之受苦。不得解脫。深生厭離不復追攀。
<lb n="0713c19"/>乃名呵也。第三棄葢。葢謂貪欲。睡眠。恚。掉悔。疑也
<lb n="0713c20"/>所言棄者。覺知此五。葢覆眾生心性。不得解脫。如
<lb n="0713c21"/>日月為烟雲等翳。不得照明。今皆遠離。即名棄也。
<lb n="0713c22"/>第四調和者。謂調飲食不饑不飽。調睡不節不恣。
<lb n="0713c23"/>調身不寬不急。調息不澀不滑。調心不浮不沉。令
<lb n="0713c24"/>此五事。和暢得所故也。第五方便行者。謂欲。進。念。
<lb n="0714a01"/>慧。一心。以能志樂修諸禪定。出離世間。晝夜精勤。
<lb n="0714a02"/>進諸善法。念世無常。可輕可賤。禪定智慧。可貴可
<lb n="0714a03"/>重。於漏無漏。揀擇苦樂虗實之相。一心決定修行
<lb n="0714a04"/>止觀。以此名為方便行也。第六正修止觀。於中有
<lb n="0714a05"/>坐時修。歷緣對境修。並如彼文。第七善根發。即同
<lb n="0714a06"/>下文現報十益等。第八覺知魔事。如下文說。第九
<lb n="0714a07"/>治病者。先須知病所起。起有四種。一。從四大起。二。
<lb n="0714a08"/>從五藏起。三鬼神所作。四。業因所感。既知病<anchor xml:id="begd1e44445"/>已<anchor xml:id="endd1e44445"/>。即
<lb n="0714a09"/>以止觀治前二。以呪力治第三。修福懺悔治於第
<lb n="0714a10"/>四。第十證果。即入住不退。並如彼說。略知大況。若
<lb n="0714a11"/>要備見。可尋彼文。</p>
<lb n="0714a12"/>
<p id="pX45p0714a1201" rend="margin-left:1em">【疏】正意者。調心也。末世行人。正願者少。邪求者多。
<lb n="0714a13"/>詐現寂靜威儀。苟求名利。心既不正。得定無由。離
<lb n="0714a14"/>此邪求。故云正意。意欲令其觀心。與理相應。自度
<lb n="0714a15"/>度他。至無上道。名正意也。</p>
<lb n="0714a16"/>
<p id="pX45p0714a1601" rend="margin-left:1em">【記】調心者。心即是意。調伏心意。令趣向真正故。末
<lb n="0714a17"/>世下。出不正相。然戒定慧學。及諸雜行。多有是患。
<lb n="0714a18"/>菩薩戒疏云。佛法內人。多約四位起行。謂三學及
<lb n="0714a19"/>雜行。初約戒學者。有二類。一。矯異者。謂雖不破戒
<lb n="0714a20"/>性非質直。依邪思計。現異威儀。眩耀世間以求名
<lb n="0714a21"/>利。本無片心以求出離。然普抑餘人無異威儀者。
<lb n="0714a22"/>悉為無德。此是沙門賊。亦是威儀賊也。如迦葉寶
<lb n="0714a23"/>積等經說。二。淺識者。謂性非深智。恃<anchor xml:id="begd1e44488"/>己<anchor xml:id="endd1e44488"/>戒行。將為
<lb n="0714a24"/>出離。陵他乘急戒緩之眾。聞諸法空。便生恐怖。此
<lb n="0714b01"/>是佛法怨賊也。出佛藏經。二。約定學。亦二類。一。約
<lb n="0714b02"/>貪狂者。謂性樂名利。久在山中。心少澄靜。現得定
<lb n="0714b03"/>相。眩耀世人。招大名聞。普抑餘人無此相者。悉以
<lb n="0714b04"/>為非。此是阿蘭若賊也。出華手經。二。約邪慢者。謂
<lb n="0714b05"/>性非多聞。依山習定。鬼神加力。心定有見。既不善
<lb n="0714b06"/>覺知即恃此起慢。當大名聞。陵滅餘人。悉以為非。
<lb n="0714b07"/>毀傷佛法。此是魔黨大賊也。出起信論。及華手經。
<lb n="0714b08"/>三。約慧學者。亦有二類。一。約淺者。謂性少聽誦。學
<lb n="0714b09"/>無次第。為名利衝心。急預講說。<anchor xml:id="begd1e44518"/>己<anchor xml:id="endd1e44518"/>見臆斷。非毀古
<lb n="0714b10"/>今。唯求利名。元無出意。恃自無行。亦輕侮戒定。此
<lb n="0714b11"/>是賣佛法賊。當招大苦。出華嚴魔業。及楞嚴等經。
<lb n="0714b12"/>二。約深者。謂性雖明辯。於二乘三藏。文義少通。然
<lb n="0714b13"/>猶未得佛意。既當傳法。唯讚名利以勸後學。非毀
<lb n="0714b14"/>古今。顯自獨絕。恃此為德。起慢陵人。但誦持法藥。
<lb n="0714b15"/>而不自滅病。<anchor xml:id="begd1e44537"/>己<anchor xml:id="endd1e44537"/>負深愆。況更法中起病。甚不可救
<lb n="0714b16"/>奇哉。水中出火。以何滅之。此是害佛法之賊也。出
<lb n="0714b17"/>佛藏十輪等經。四。約雜行者。亦二類。一。約福行者。
<lb n="0714b18"/>謂性非質直。苟為姦計。共崇奇福。眩耀世人。招引
<lb n="0714b19"/>重䞋。意在以少呼多。用此活命。既遂其所求。即恃
<lb n="0714b20"/>此起慢。陵蔑餘人無利養者。悉以為非利養。既爾。
<lb n="0714b21"/>名聞亦然。此亦販佛法賊。出迦葉經。二。約餘行者。
<lb n="0714b22"/>謂性非慧悟。隨學一法。即便封著。眩此所學以招
<lb n="0714b23"/>名利。撥餘修者。皆非究竟。此亦愚人蠧害佛法賊
<lb n="0714b24"/>也。行人苟沾一患。宜深戒除去之。</p>
<p id="pX45p0714b2414" type="inline" rend="margin-left:1em">離此下。明今意。
<lb n="0714c01"/>皆可解。</p>
<lb n="0714c02"/>
<p id="pX45p0714c0201" rend="margin-left:1em">△二安內心
(二)
。初約坐時修止。二約餘時修止。</p>
<lb n="0714c03"/>
<p id="pX45p0714c0301" rend="margin-left:1em">初約坐時修止
(二)
。先離境。次除心。</p>
<p id="pX45p0714c0314" type="inline" rend="margin-left:1em">先離境。</p>
<lb n="0714c04"/>
<p id="pX45p0714c0401">不依氣息。不依形色。不依於空。不依地水火風。乃至
<lb n="0714c05"/>不依見聞覺知。</p>
<lb n="0714c06"/>
<p id="pX45p0714c0601" rend="margin-left:1em">【疏】息。謂數息觀境。形。謂骨鎖等。色。謂青黃赤白四
<lb n="0714c07"/>相。地等五相。皆是事定所緣之境。見聞覺知。是識
<lb n="0714c08"/>一切處。通前為十一切處。亦可見聞等。是舉散心
<lb n="0714c09"/>時所取六塵。於此等諸塵。推求了達。知唯自心。不
<lb n="0714c10"/>復託緣。故言不依。</p>
<lb n="0714c11"/>
<p id="pX45p0714c1101" rend="margin-left:1em">【記】皆事定者。兼前數息等。不唯此五也。十一切處
<lb n="0714c12"/>者。即青等四。空等五。及識為十。言一切處者。觀一
<lb n="0714c13"/>一法。皆徧一切處故。由此亦名十徧處觀。亦可等
<lb n="0714c14"/>者。謂不依心散亂時。眼所見色。乃至意所知法等
<lb n="0714c15"/>六塵。聞。謂耳鼻。覺。謂舌身。知即是意。攝六略盡。今
<lb n="0714c16"/>舉能取所也。於此下。釋意。以推此等。唯識所現。無
<lb n="0714c17"/>別有體。既知心外無塵。豈合將心外託。若不然者。
<lb n="0714c18"/>豈名修止耶。<anchor xml:id="begd1e44634"/>已<anchor xml:id="endd1e44634"/>上諸定所緣。皆是權小教中之所
<lb n="0714c19"/>施設。蹔令制心。漸發無漏。今此實教。故並不依。即
<lb n="0714c20"/>直賜寶乘。不與羊鹿也。</p>
<lb n="0714c21"/>
<p id="pX45p0714c2101" rend="margin-left:1em">△次除心。</p>
<lb n="0714c22"/>
<p id="pX45p0714c2201">一切諸想。隨念皆除。亦遣除想。以一切法。本來無想。
<lb n="0714c23"/>念念不生。念念不滅。亦不得隨心外念境界。後以心
<lb n="0714c24"/>除心。心若馳散。即當攝來。住於正念。是正念者。當知
<lb n="0715a01"/>唯心。無外境界。即復此心。亦無自相。念念不可得。</p>
<lb n="0715a02"/>
<p id="pX45p0715a0201" rend="margin-left:1em">【疏】一切下。除前諸境。更有餘心。皆亦遣也。亦遣除
<lb n="0715a03"/>想者。所遣既無。能遣不立。泯然寂靜。方名止也。</p>
<p id="pX45p0715a0319" type="inline" rend="margin-left:1em">以
<lb n="0715a04"/>一下。問。何故能所心想。並不存耶。故此答云。以法
<lb n="0715a05"/>本無想。欲順於法性故。能所皆不存也。念念下。轉
<lb n="0715a06"/>釋成法性無想所以。良以想無自性。窮之則空。故
<lb n="0715a07"/>無生滅自體可得。此乃即生無生。即滅無滅故也。
<lb n="0715a08"/>如陽炎水。本自乾耳。亦不得下。若心外有實境。心
<lb n="0715a09"/>緣此境時。抑令不緣。不可得故。後以心除心者。今
<lb n="0715a10"/>既心外無塵。即所取無相。所取無相故。能取自然
<lb n="0715a11"/>不生。何勞後心方更除耶。心若下。初習多馳。故攝
<lb n="0715a12"/>令住正。是正念下。何者正念。故云外境唯心。是為
<lb n="0715a13"/>正念。即復下。妄境既無。唯心亦寂。</p>
<lb n="0715a14"/>
<p id="pX45p0715a1401" rend="margin-left:1em">【記】論分二。初。遣妄想。中三。一。正遣。餘心皆遣者。此
<lb n="0715a15"/>有二義。一。除見聞覺知外。更有心想。隨何等念。悉
<lb n="0715a16"/>皆除遣。二。除前數息骨鎖十遍處境觀想之外。更
<lb n="0715a17"/>有九想八背等一切事定觀想。悉皆不依。以今心
<lb n="0715a18"/>心向理故。揀去事想。故云皆除。所遣等者。依幻說
<lb n="0715a19"/>覺。亦名為幻。若說有覺。猶未離幻。說無覺者。亦復
<lb n="0715a20"/>如是。故亦須除。是則幻心滅故。幻滅亦滅也。以一
<lb n="0715a21"/>切等。二。釋成。順法性者。雖言一切法。意在真性。以
<lb n="0715a22"/>一切法。悉皆真故。皆同如故。廣如真如門說。斯則
<lb n="0715a23"/>離心緣相也。轉釋等者。科指此文。良以下。釋此文
<lb n="0715a24"/>意。前言法性本無想者。實由想體自空。本自不生。
<lb n="0715b01"/>今則無滅。此葢本空。非推之使空也。此乃下。會釋
<lb n="0715b02"/>文旨。非謂待無念時。方始不生不滅。以念念生處。
<lb n="0715b03"/>即是無生。念念滅時。即是不滅。如經云。初生即有
<lb n="0715b04"/>滅。不為愚者說。又經云。當處出生。隨處滅盡。陽𦦨
<lb n="0715b05"/>喻明可見。亦不等者。三重揀。若心等者。先反縱。意
<lb n="0715b06"/>云。外境若實有體。抑心不緣。終不可得。以不可不
<lb n="0715b07"/>緣之故。後得以心除心。此即縱其可除也。然剩者
<lb n="0715b08"/>之一字。復詳此文。似剩不故者之三字。但只可言。
<lb n="0715b09"/>抑令不緣可得。後以心除心也。義方彰顯。今既下。
<lb n="0715b10"/>次。正明。既知無境。心自不生。豈得放心外緣。後更
<lb n="0715b11"/>除遣。豈非自徒勞耶。如人令子為非。又復譴責。斯
<lb n="0715b12"/>何理耶。心若等者。二。住正念。二初。正顯。初習等者。
<lb n="0715b13"/>此與前為異。前則不放心外緣。此乃任運馳散。外
<lb n="0715b14"/>境等者。本無境界。妄起攀緣。是名不正。今則觀境
<lb n="0715b15"/>無境。知心無心。唯一實相。實相外更無別法。當爾
<lb n="0715b16"/>之時。分別不生。故名正念。即復等者。二離相。唯心
<lb n="0715b17"/>寂者。此唯心之相。亦不可得。前則離能所分別唯
<lb n="0715b18"/>一實相。名為正念。今則正念亦無自相。以凡所有
<lb n="0715b19"/>相。皆虗妄故。斯則亦不知知寂。亦不自知知。自性
<lb n="0715b20"/>了然故。不同於木石也。</p>
<lb n="0715b21"/>
<p id="pX45p0715b2101" rend="margin-left:1em">△二約餘時修止。</p>
<lb n="0715b22"/>
<p id="pX45p0715b2201">若從坐起。去來進止。有所施作。於一切時。常念方便
<lb n="0715b23"/>隨順觀察。</p>
<lb n="0715b24"/>
<p id="pX45p0715b2401" rend="margin-left:1em">【疏】非直坐時常修此止。餘威儀中一切時處。常思
<lb n="0715c01"/>方便。順於法性不動道理。</p>
<lb n="0715c02"/>
<p id="pX45p0715c0201" rend="margin-left:1em">【記】餘威儀中者。即同天台歷緣對境修也。謂歷行
<lb n="0715c03"/>住坐臥作語等六緣。對色聲香味觸法等六境。且
<lb n="0715c04"/>如欲行。便自思惟。我今何故行。有利則行。無利則
<lb n="0715c05"/>不行。然於行時。了知行心。及行中一切事。皆不可
<lb n="0715c06"/>得。不可得故。妄念自息。名為修止。即觀上不可得
<lb n="0715c07"/>
(行心。行等事)
法。一一空寂。因緣故有。名為修觀。住等例
<lb n="0715c08"/>此。又於見色時修止觀者。見一切色。如鏡像水月。
<lb n="0715c09"/>悉不可得。不生分別想念。名為修止。色等因緣故
<lb n="0715c10"/>有。畢竟空寂。名為修觀。聲等例此。順法性理者。若
<lb n="0715c11"/>止若觀。俱順法性。以法性常寂常照故。然天台修
<lb n="0715c12"/>止。自分三止。觀亦復然。以約三諦境修故也。今此
<lb n="0715c13"/>文中。約真如生滅二門而修止觀。皆順一心。即是
<lb n="0715c14"/>雙運。雙運即是息二邊分別。中道第一義諦止觀
<lb n="0715c15"/>也。方便隨順者。以真如法性。舉心即錯。動念即乖。
<lb n="0715c16"/>故凡有思念觀察。皆為隨順方便也。</p>
<lb n="0715c17"/>
<p id="pX45p0715c1701" rend="margin-left:1em">△二止成得定除障不退。</p>
<lb n="0715c18"/>
<p id="pX45p0715c1801">久習淳熟。其心得住。以心住故。漸漸猛利。隨順得入
<lb n="0715c19"/>真如三昧。深伏煩惱信心增長。速成不退。</p>
<lb n="0715c20"/>
<p id="pX45p0715c2001" rend="margin-left:1em">【疏】久習下。一。止成。以心下。二。明止力附心。猛利得
<lb n="0715c21"/>定。深伏下。三明伏惑入位。即信滿入住。</p>
<lb n="0715c22"/>
<p id="pX45p0715c2201" rend="margin-left:1em">【記】止成者。止前方便成也。未是即觀之止。附心者。
<lb n="0715c23"/>以久習故。隨心成止。以隨心故。即成三昧。即真如
<lb n="0715c24"/>三昧也。真如三昧。方是即觀之止。為奢摩他。梵語
<lb n="0716a01"/>三昧。此云正定故。</p>
<p id="pX45p0716a0108" type="inline" rend="margin-left:1em">伏惑等者。伏四住見修煩惱。未
<lb n="0716a02"/>能斷故。故云伏惑。然此亦有伏無明義。論言深伏。
<lb n="0716a03"/>意含此也。此當信位。若更增進。速入初住。故云信
<lb n="0716a04"/>滿入住。入住即不退。</p>
<lb n="0716a05"/>
<p id="pX45p0716a0501" rend="margin-left:1em">△次顯障者不能。</p>
<lb n="0716a06"/>
<p id="pX45p0716a0601">唯除疑惑。不信。誹謗。重罪業障。我慢。懈怠。如是等人。
<lb n="0716a07"/>所不能入。</p>
<lb n="0716a08"/>
<p id="pX45p0716a0801" rend="margin-left:1em">【疏】一。於理猶豫。二。闡提。三。外道。四。五逆四重。五。恃
<lb n="0716a09"/>我自高。六放逸不勤。是六種障。隨有一種。即不能
<lb n="0716a10"/>入。</p>
<lb n="0716a11"/>
<p id="pX45p0716a1101" rend="margin-left:1em">【記】理猶豫者。於上甚深義理。是非不定。如圓覺經
<lb n="0716a12"/>二十五輪云。一念疑悔。則不能入。</p>
<p id="pX45p0716a1214" type="inline" rend="margin-left:1em">闡提者。阿闡提。
<lb n="0716a13"/>此云無信。此則一向以為不是故。不同疑惑。</p>
<p id="pX45p0716a1318" type="inline" rend="margin-left:1em">外道
<lb n="0716a14"/>者。為宗習邪法故。誹謗正道。此乃非唯不信。更加
<lb n="0716a15"/>此過。故異前也。</p>
<p id="pX45p0716a1507" type="inline" rend="margin-left:1em">五逆者。弑父。弑母。弑阿羅漢。破和
<lb n="0716a16"/>合僧。出佛身血。四重者。殺。盜。婬。妄。問。前疏文云。有
<lb n="0716a17"/>業障者。但令懺悔今何除之答。此中所除。約不懺
<lb n="0716a18"/>者。懺則能入。不同小乘有定業故。涅槃經云。未入
<lb n="0716a19"/>我法。業則決定。若入我法。則不決定。</p>
<p id="pX45p0716a1915" type="inline" rend="margin-left:1em">恃我者。一。恃
<lb n="0716a20"/>我故不修。二。修之存我相。二皆不入。故圓覺云。彼
<lb n="0716a21"/>修道者。不除我相。是故不能入清淨覺。</p>
<p id="pX45p0716a2116" type="inline" rend="margin-left:1em">放逸者。或
<lb n="0716a22"/>貪放逸故不修。或修之不勤。亦不得入。學如不及。
<lb n="0716a23"/>猶恐失之。況此類乎。</p>
<p id="pX45p0716a2309" type="inline" rend="margin-left:1em">是六下。非謂具此六障。方不
<lb n="0716a24"/>得入。但於六中。或有一障。便能障道。不得三昧。</p>
<lb n="0716b01"/>
<p id="pX45p0716b0101" rend="margin-left:1em">△二顯勝能
(二)
。初能生一行三昧。二能生無量三
<lb n="0716b02"/>昧。</p>
<p id="pX45p0716b0202" type="inline" rend="margin-left:1em">初能生一行三昧。</p>
<lb n="0716b03"/>
<p id="pX45p0716b0301">復次依是三昧故。則知法界一相。</p>
<p id="pX45p0716b0314" type="inline">謂一切諸佛法身。
<lb n="0716b04"/>與眾生身。平等無二。</p>
<p id="pX45p0716b0409" type="inline">即名一行三昧。</p>
<lb n="0716b05"/>
<p id="pX45p0716b0501" rend="margin-left:1em">【疏】復下。一。標立。</p>
<p id="pX45p0716b0507" type="inline" rend="margin-left:1em">謂下。二。釋相。</p>
<p id="pX45p0716b0512" type="inline" rend="margin-left:1em">即名句。三。顯名。</p>
<lb n="0716b06"/>
<p id="pX45p0716b0601" rend="margin-left:1em">【記】佛法身與眾生身無二者。有三意。一者。意取眾
<lb n="0716b07"/>生法身故。二者。法身流轉五道。名曰眾生故。三者
<lb n="0716b08"/>眾生相空。即法身故。於此三中。初後為正。故淨名
<lb n="0716b09"/>云。如自觀身實相。觀佛亦然。平等即無二。無二即
<lb n="0716b10"/>一相也。</p>
<p id="pX45p0716b1004" type="inline" rend="margin-left:1em">一行三昧者。即真如三昧也。謂住真如境。
<lb n="0716b11"/>故名真如三昧。以真如無異相故。但行造此法。故
<lb n="0716b12"/>名一行三昧。此乃由境一故。使智行亦一也。前則
<lb n="0716b13"/>從境得名。此則通於法行。</p>
<p id="pX45p0716b1311" type="inline" rend="margin-left:1em">科云能生者。其實即是
<lb n="0716b14"/>義說為能生也。</p>
<lb n="0716b15"/>
<p id="pX45p0716b1501" rend="margin-left:1em">△二能生無量三昧。</p>
<lb n="0716b16"/>
<p id="pX45p0716b1601">當知真如。是三昧根本。</p>
<p id="pX45p0716b1610" type="inline">若人修行。漸漸能生無量三
<lb n="0716b17"/>昧。</p>
<lb n="0716b18"/>
<p id="pX45p0716b1801" rend="margin-left:1em">【疏】以此真如三昧。能生無量三昧。故名三昧根本
<lb n="0716b19"/>也。</p>
<p id="pX45p0716b1902" type="inline" rend="margin-left:1em">若人下。文殊般若經云。何名一行三昧。佛言。法
<lb n="0716b20"/>界一相。繫緣法界。是名一行三昧。入一行三昧者。
<lb n="0716b21"/>盡知恒沙諸佛法界。無差別相。乃至廣說。是名上。
<lb n="0716b22"/>皆一行三昧。入一行下。明無量三昧。</p>
<lb n="0716b23"/>
<p id="pX45p0716b2301" rend="margin-left:1em">【記】當知下。初。躡前生起。若人等。二。正明本義。</p>
<p id="pX45p0716b2318" type="inline" rend="margin-left:1em">以此
<lb n="0716b24"/>真如等者。由真如是一切法根本故。修此三昧。亦
<lb n="0716c01"/>與一切三昧為根本也。</p>
<p id="pX45p0716c0110" type="inline" rend="margin-left:1em">修行漸能生者。此三昧既
<lb n="0716c02"/>是根本。若入此者。則能生長一切三昧。以末從本
<lb n="0716c03"/>生。故諸三昧。自此成也。</p>
<p id="pX45p0716c0310" type="inline" rend="margin-left:1em">文殊下。引證。法界一相者。
<lb n="0716c04"/>所緣之境也。繫緣法界者。能緣之心也。停心諦理。
<lb n="0716c05"/>與境冥合故。諸佛法界者。諸佛所證法門。河沙無
<lb n="0716c06"/>量。隔別不同。然亦一一不異法性。入此三昧者。皆
<lb n="0716c07"/>悉得知。無有差別也。</p>
<p id="pX45p0716c0709" type="inline" rend="margin-left:1em">是名下。消釋彼文。上義證前
<lb n="0716c08"/>文。下義證今文。如理會通。</p>
<lb n="0716c09"/>
<p id="pX45p0716c0901" rend="margin-left:1em">△三辨魔事。</p>
<lb n="0716c10"/>
<p id="pX45p0716c1001" rend="margin-left:1em">梵語魔羅。此云殺者。謂能奪行人功德之財。殺智
<lb n="0716c11"/>慧之命。而言事者。葢佛以功德智慧。度眾生令入
<lb n="0716c12"/>涅槃為事。魔不如是。常以破壞眾生善根。令流轉
<lb n="0716c13"/>生死為事。以魔樂生死故。三界羣品。盡屬於魔。今
<lb n="0716c14"/>修行之人。志欲出離三界。又發弘誓。廣度眾生。魔
<lb n="0716c15"/>懼減少眷屬。故來撓之。令其退墮。行人要須辨識
<lb n="0716c16"/>而降伏之。然有四種之異。一。煩惱魔。二。蘊魔。三。死
<lb n="0716c17"/>魔。四。鬼神魔。前三在內。以內修伏之。鬼魔在外。呼
<lb n="0716c18"/>名相降之。故今甄辨。</p>
<lb n="0716c19"/>
<p id="pX45p0716c1901" rend="margin-left:1em">△於中二。初略二廣。</p>
<p id="pX45p0716c1909" type="inline" rend="margin-left:1em">初略
(二)
。初魔事。二對治。</p>
<lb n="0716c20"/>
<p id="pX45p0716c2001" rend="margin-left:1em">初魔事。</p>
<lb n="0716c21"/>
<p id="pX45p0716c2101">或有眾生。無善根力。則為諸魔外道鬼神之所惑亂。</p>
<lb n="0716c22"/>
<p id="pX45p0716c2201">若於坐中。現形恐怖。或現端正男女等相。</p>
<lb n="0716c23"/>
<p id="pX45p0716c2301" rend="margin-left:1em">【疏】魔。天魔也。此云障礙。</p>
<p id="pX45p0716c2310" type="inline" rend="margin-left:1em">鬼。堆<anchor xml:id="begd1e45112"/>惕<anchor xml:id="endd1e45112"/>鬼也。神。精魅也。如
<lb n="0716c24"/>是鬼神。嬈亂佛法。</p>
<p id="pX45p0716c2408" type="inline" rend="margin-left:1em">令入邪道。故名外道。</p>
<p id="pX45p0716c2416" type="inline" rend="margin-left:1em">如是三種。
<lb n="0717a01"/>能變作三種五塵。壞人善心。三種者。一。示可畏之
<lb n="0717a02"/>身。怖之以失志。二。現可愛之形。惑之以生染。三。現
<lb n="0717a03"/>非違非順平等五塵。動亂人心。</p>
<lb n="0717a04"/>
<p id="pX45p0717a0401" rend="margin-left:1em">【記】障礙者。障入道人。礙令退墮故。</p>
<p id="pX45p0717a0414" type="inline" rend="margin-left:1em">堆惕精魅。並如
<lb n="0717a05"/>下說。如是三種者。魔。鬼。神也。外道同人。故不說之。</p>
<lb n="0717a06"/>
<p id="pX45p0717a0601" rend="margin-left:1em">能變三種下。一者。違情五塵。或大或小。恐怖萬端。
<lb n="0717a07"/>故令失志。文云現形恐怖。是也。二者。順情五塵。對
<lb n="0717a08"/>男現女。對女現男。令其生染。文云端正男女。是也。
<lb n="0717a09"/>三者。平等五塵。揀去前二。即是此境。文云等相。是
<lb n="0717a10"/>也。以魔鬼神之三種。各能現違順平等之事也。</p>
<lb n="0717a11"/>
<p id="pX45p0717a1101" rend="margin-left:1em">△二對治。</p>
<lb n="0717a12"/>
<p id="pX45p0717a1201">當念唯心。境界則滅。終不為惱。</p>
<lb n="0717a13"/>
<p id="pX45p0717a1301" rend="margin-left:1em">【疏】一切境界。尚唯自心。何況坐中此等諸境。是故
<lb n="0717a14"/>觀察唯心。魔境隨滅。不能嬈亂。以此唯心。非彼所
<lb n="0717a15"/>知故。</p>
<p id="pX45p0717a1503" type="inline" rend="margin-left:1em">此是通遣之法。</p>
<lb n="0717a16"/>
<p id="pX45p0717a1601" rend="margin-left:1em">【記】先。略釋論旨以明通遣也。何況等者。如上所現。
<lb n="0717a17"/>但是坐中一切境內之少分故。若能觀心。無境不
<lb n="0717a18"/>滅。故前云。若離心念。則無一切境界之相。又云。心
<lb n="0717a19"/>生則種種法生。心滅則種種法滅等。</p>
<p id="pX45p0717a1915" type="inline" rend="margin-left:1em">以此下。唯心
<lb n="0717a20"/>之義。方便教者。尚不能知。豈彼魔外。能解此理。大
<lb n="0717a21"/>論云。蠅能緣一切物。唯不能緣熱鐵。若緣熱鐵。蠅
<lb n="0717a22"/>則成火。魔能緣一切境界。唯不能緣實相。若緣實
<lb n="0717a23"/>相。魔亦成實相也。</p>
<p id="pX45p0717a2308" type="inline" rend="margin-left:1em">通遣者。凡所見聞。但用此法而
<lb n="0717a24"/>治。如天甘露。是病皆除。故圓覺云。除彼所聞。一切
<lb n="0717b01"/>境界。皆不可取。此皆通遣法也。</p>
<lb n="0717b02"/>
<p id="pX45p0717b0201" rend="margin-left:1em">【疏】別門遣者。</p>
<p id="pX45p0717b0206" type="inline" rend="margin-left:1em">治諸魔者。當誦大乘般若。及治魔呪。
<lb n="0717b03"/>默念誦之。</p>
<p id="pX45p0717b0305" type="inline" rend="margin-left:1em">治諸鬼者。堆<anchor xml:id="begd1e45215"/>惕<anchor xml:id="endd1e45215"/>鬼者。或如蟲蝎。緣人頭
<lb n="0717b04"/>面。鑽刺熠熠。或復擊攊人兩腋下。乍抱持於人。或
<lb n="0717b05"/>言說音聲喧喧。及作諸獸之形。異相非一。來惱行
<lb n="0717b06"/>者。則應閉目一心。陰而罵之。作如是言。我今識汝
<lb n="0717b07"/>是此閻浮提中。食火。嗅香。偷臘吉支。邪見喜破戒
<lb n="0717b08"/>種。我今持戒。終不畏汝。若出家人。應誦戒律。若在
<lb n="0717b09"/>家者。應誦菩薩戒本。或誦三歸五戒等。鬼便却行。
<lb n="0717b10"/>匍匐而出也。</p>
<p id="pX45p0717b1006" type="inline" rend="margin-left:1em">治諸精魅神者。謂十二時狩。能變作
<lb n="0717b11"/>種種形色。或作少男女相。或作老宿之形。及作可
<lb n="0717b12"/>畏身相等。眾多非一惱亂行者。其欲惱人。各當十
<lb n="0717b13"/>二時中本時來也。若其多於寅時來者。必是虎兇
<lb n="0717b14"/>等。乃至若多於丑時來者。必是牛類等。行者恒用
<lb n="0717b15"/>此時。則知某獸精魅。說其名字訶責。即當謝滅。</p>
<p id="pX45p0717b1519" type="inline" rend="margin-left:1em">此
<lb n="0717b16"/>等皆如禪經中。及天台止觀中廣說。</p>
<lb n="0717b17"/>
<p id="pX45p0717b1701" rend="margin-left:1em">【記】次。廣引經書以出別治也。先。別出對治中。初。治
<lb n="0717b18"/>魔。當誦大乘者。如諸藥草。各有功能。般若者。金剛
<lb n="0717b19"/>摩訶之類。呪者。諸陀羅尼。其數非一。</p>
<p id="pX45p0717b1915" type="inline" rend="margin-left:1em">默念者。恐彼
<lb n="0717b20"/>聞之而解。使呪等無力。如授藥令服。不可與知。</p>
<p id="pX45p0717b2019" type="inline" rend="margin-left:1em">治
<lb n="0717b21"/>諸下。二。治鬼。堆惕者。禪病經云。羅旬逾長者子。初
<lb n="0717b22"/>出家時。迦葉佛所。教數息觀。靜處見一鬼。面如琵
<lb n="0717b23"/>琶。四眼兩舌。舉面放光。以手擊攊人兩腋下。及餘
<lb n="0717b24"/>身分。口言堆<anchor xml:id="begd1e45285"/>惕<anchor xml:id="endd1e45285"/>堆<anchor xml:id="begd1e45291"/>惕<anchor xml:id="endd1e45291"/>。如旋火輪。似掣電光。或滅或
<lb n="0717c01"/>生。或作鼠形。或作馬聲。或作鬼吟。或復竊語。種種
<lb n="0717c02"/>惱亂。令行人發狂。佛言。此鬼是拘那含牟尼佛時。
<lb n="0717c03"/>有一比丘。垂向初果。犯邪命故。為眾擯出。瞋恚命
<lb n="0717c04"/>終。自誓為鬼。惱亂四眾。堆<anchor xml:id="begd1e45308"/>惕<anchor xml:id="endd1e45308"/>者。以口云也。</p>
<p id="pX45p0717c0417" type="inline" rend="margin-left:1em">臘吉支
<lb n="0717c05"/>者。禪經云。此起尸鬼也。而言偷者。或是此鬼。愛偷
<lb n="0717c06"/>死屍故。或是連下梵語。且兩存之。非謂因偷夏臘
<lb n="0717c07"/>也。故經云。諸臘吉支。手捉鐵棒等。</p>
<p id="pX45p0717c0714" type="inline" rend="margin-left:1em">戒律。即聲聞戒。
<lb n="0717c08"/>諸部律文。歸戒。可知。</p>
<p id="pX45p0717c0809" type="inline" rend="margin-left:1em">治諸精魅下。三。治神。少男女
<lb n="0717c09"/>者。即順情境。謂作父母兄弟諸佛形像等。可畏身
<lb n="0717c10"/>者。或為虎狼師子羅剎之形。種種可畏之像。來怖
<lb n="0717c11"/>行人。如嵬禪師所見。或無頭。師見之曰。善哉。汝無
<lb n="0717c12"/>頭痛之患。或無腹五藏等。皆以言戲之。又見年少
<lb n="0717c13"/>女人。師曰。貧道身如枯木。心若死<g ref="CB01926"/>。無以革囊見
<lb n="0717c14"/>試。此鬼即時飛空而返。仍有偈云。大海可竭。須彌
<lb n="0717c15"/>可傾。彼上人者。秉志堅貞。</p>
<p id="pX45p0717c1511" type="inline" rend="margin-left:1em">兕者。有說似牛。青色。一
<lb n="0717c16"/>角。重千餘斤。牙爪銛利。能伏千虎。</p>
<p id="pX45p0717c1614" type="inline" rend="margin-left:1em">乃至者。若多於
<lb n="0717c17"/>卯時來者。必是兔麈鹿等。辰時來。即龍鼉魚等。巳
<lb n="0717c18"/>時即蛇蚓鰍等。午時即馬驢駝等。未時即羊鴈鷹
<lb n="0717c19"/>等。申時即猴玃猨等。酉時即雞烏雉等。戍時即狗
<lb n="0717c20"/>狼豺等。亥時即猪㺄豕等。子時即鼠燕蝠等。丑時
<lb n="0717c21"/>即牛鼈蟹等。</p>
<p id="pX45p0717c2106" type="inline" rend="margin-left:1em">此等下。二。總指經書。以證其出處也。</p>
<lb n="0717c22"/>
<p id="pX45p0717c2201" rend="margin-left:1em">△二廣
(二)
。初魔事。二對治。</p>
<p id="pX45p0717c2211" type="inline" rend="margin-left:1em">初魔事
(五)
。初現形說
<lb n="0717c23"/>法
(至)
。五食差顏變。</p>
<p id="pX45p0717c2308" type="inline" rend="margin-left:1em">初現形說法。</p>
<lb n="0717c24"/>
<p id="pX45p0717c2401">或現天像。菩薩像。亦作如來像。相好具足。若說陀羅
<lb n="0718a01"/>尼。若說布施持戒。忍辱精進。禪定智慧。或說平等。空
<lb n="0718a02"/>無相無願。無怨無親。無因無果。畢竟空寂。是真涅槃。</p>
<lb n="0718a03"/>
<p id="pX45p0718a0301" rend="margin-left:1em">【記】或下。現形也。如掬多令魔現佛形。八部翌從。不
<lb n="0718a04"/>覺禮拜等。</p>
<p id="pX45p0718a0405" type="inline" rend="margin-left:1em">若說下。說法也。陀羅尼。此云遮持。謂持
<lb n="0718a05"/>善遮惡故。然有多字。一字。無字。魔所說者。應唯前
<lb n="0718a06"/>二也。以不知唯心。故不能說無字。</p>
<p id="pX45p0718a0614" type="inline" rend="margin-left:1em">空無相無願即
<lb n="0718a07"/>三解脫門。亦名三平等門。</p>
<p id="pX45p0718a0711" type="inline" rend="margin-left:1em">無怨下。顯無相願空義。
<lb n="0718a08"/>可知。此魔但能說而不能證。天台云。魔能說別異
<lb n="0718a09"/>空假中。不能證也。</p>
<lb n="0718a10"/>
<p id="pX45p0718a1001" rend="margin-left:1em">△二得通起辨。</p>
<lb n="0718a11"/>
<p id="pX45p0718a1101">或令人知宿命過去之事。亦知未來之事。得他心智。</p>
<lb n="0718a12"/>
<p id="pX45p0718a1201">辨才無礙。</p>
<lb n="0718a13"/>
<p id="pX45p0718a1301" rend="margin-left:1em">【記】或下。先。得通也。魔得有漏五通。故令行人。亦得
<lb n="0718a14"/>此通。此中過去是宿命。未來是天眼。現在是他心。
<lb n="0718a15"/>前現形。即神境。唯不顯天耳。舍在其中也。</p>
<p id="pX45p0718a1517" type="inline" rend="margin-left:1em">辨才。次。
<lb n="0718a16"/>起辨也。</p>
<lb n="0718a17"/>
<p id="pX45p0718a1701" rend="margin-left:1em">△三起惑造業。</p>
<lb n="0718a18"/>
<p id="pX45p0718a1801">能令眾生。貪著世間名利之事。又令使人。數瞋數喜。
<lb n="0718a19"/>性無常準。或多慈愛。多睡多病。其心懈怠。或卒。起精
<lb n="0718a20"/>進。後便休廢。生於不信。多疑多慮。</p>
<p id="pX45p0718a2014" type="inline">或捨本勝行。更修
<lb n="0718a21"/>雜業。若著世事。種種牽纏。</p>
<lb n="0718a22"/>
<p id="pX45p0718a2201" rend="margin-left:1em">【記】能下。先。起惑。以正定令人滅惑。魔定令人起惑。
<lb n="0718a23"/>由行人善根微少。故修三昧。引此邪相也。</p>
<p id="pX45p0718a2317" type="inline" rend="margin-left:1em">或捨下。
<lb n="0718a24"/>次。是造業也。</p>
<lb n="0718b01"/>
<p id="pX45p0718b0101" rend="margin-left:1em">△四據定得禪。</p>
<lb n="0718b02"/>
<p id="pX45p0718b0201">亦能使人。得諸三昧。少分相似。皆是外道所得。非真
<lb n="0718b03"/>三昧。或復令人。若一日。若二日。若三日。乃至七日。住
<lb n="0718b04"/>於定中。</p>
<p id="pX45p0718b0404" type="inline">得自然香美飲食。身心適悅。不飢不渴。使人
<lb n="0718b05"/>愛著。</p>
<lb n="0718b06"/>
<p id="pX45p0718b0601" rend="margin-left:1em">【記】初。據定。</p>
<p id="pX45p0718b0605" type="inline" rend="margin-left:1em">得自然下。二。得禪。自然飲食身心適悅
<lb n="0718b07"/>者。禪悅食故。或於禪中。得人間上妙飲食。</p>
<lb n="0718b08"/>
<p id="pX45p0718b0801" rend="margin-left:1em">△五食差顏變。</p>
<lb n="0718b09"/>
<p id="pX45p0718b0901">或令人食無分齊。乍多乍少。</p>
<p id="pX45p0718b0912" type="inline">顏色變異。</p>
<lb n="0718b10"/>
<p id="pX45p0718b1001" rend="margin-left:1em">【疏】五對。皆如文可見。</p>
<lb n="0718b11"/>
<p id="pX45p0718b1101" rend="margin-left:1em">【記】初是食差。顏句。是顏變。</p>
<p id="pX45p0718b1111" type="inline" rend="margin-left:1em">五對等者。先。寄別總指
<lb n="0718b12"/>也。總上魔境。共有五對十事故。</p>
<lb n="0718b13"/>
<p id="pX45p0718b1301" rend="margin-left:1em">【疏】問。如現佛菩薩像。說甚深法。或是宿世善根所
<lb n="0718b14"/>發。云何揀別。定其邪正。</p>
<p id="pX45p0718b1410" type="inline" rend="margin-left:1em">答。此事實難。所以然者。若
<lb n="0718b15"/>是魔所作。謂是善相。而心取著。則墮邪網。若實是
<lb n="0718b16"/>善根所發之境。謂為魔事。心疑捨離。則退失善根。
<lb n="0718b17"/>終無進趣。是故邪正。實難取別。</p>
<p id="pX45p0718b1713" type="inline" rend="margin-left:1em">今且依古德相傳。
<lb n="0718b18"/>略以三法驗之。一。以定研磨。二。依本修治。三。智慧
<lb n="0718b19"/>觀察。</p>
<p id="pX45p0718b1903" type="inline" rend="margin-left:1em">如經有言。欲知真金。三法試之。謂燒。打。磨。行
<lb n="0718b20"/>人亦爾。難可別識。若欲別之。亦須三試。初則當與
<lb n="0718b21"/>共事。共事不知。當與久處。久處不知。智慧觀察。</p>
<p id="pX45p0718b2119" type="inline" rend="margin-left:1em">今
<lb n="0718b22"/>借此意以驗邪正。第一以定研磨者。謂定中境相
<lb n="0718b23"/>發時。邪正難知者。當深入定心。於被境中。不取不
<lb n="0718b24"/>捨。但平等住定。若是善根之所發者。定力逾深。善
<lb n="0718c01"/>根彌發。若是魔所為者。不久自壞。第二依本修治
<lb n="0718c02"/>者。且如本修不淨觀禪。今則依本修不淨觀。若如
<lb n="0718c03"/>是修。境界增明者。則非偽也。若以本修治。漸漸滅
<lb n="0718c04"/>者。當知是邪也。第三智慧觀察者。觀所發相。推驗
<lb n="0718c05"/>根源。不見生處。深知空寂。心不住著。邪當自滅。正
<lb n="0718c06"/>當自現。</p>
<p id="pX45p0718c0604" type="inline" rend="margin-left:1em">如燒真金。益其光色。若是偽金。即自當焦
<lb n="0718c07"/>壞。</p>
<p id="pX45p0718c0702" type="inline" rend="margin-left:1em">此中真偽。當知亦爾。定譬於磨。本治猶打。智慧
<lb n="0718c08"/>觀察。類之以燒。</p>
<p id="pX45p0718c0807" type="inline" rend="margin-left:1em">以此三驗。邪正可得知也。</p>
<lb n="0718c09"/>
<p id="pX45p0718c0901" rend="margin-left:1em">【記】問下。次。約通料揀也。先。問。宿世等者。如前所說
<lb n="0718c10"/>三賢<anchor xml:id="begd1e45599"/>已<anchor xml:id="endd1e45599"/>上。乃至於佛。能與二乘凡夫。作差別緣故。
<lb n="0718c11"/>今定中所現。聞見既同。寧知邪正。</p>
<p id="pX45p0718c1114" type="inline" rend="margin-left:1em">答下二。答二。初。
<lb n="0718c12"/>歎難解。墮邪網者。以邪為正。故楞嚴云。若作聖解。
<lb n="0718c13"/>即受羣邪。退善根者。以正為邪故。由是取之捨之。
<lb n="0718c14"/>二俱有過。是故難也。如蹈火受焚。見寶不取。二皆
<lb n="0718c15"/>有失。失故無進趣之日也。</p>
<p id="pX45p0718c1511" type="inline" rend="margin-left:1em">今且下。二。正揀辨四。初
<lb n="0718c16"/>標依古法。一者。深入禪定。二者。勿移舊志。三者。察
<lb n="0718c17"/>其本末。</p>
<p id="pX45p0718c1704" type="inline" rend="margin-left:1em">如經下。二。引經為據。三試等者。若燒之益
<lb n="0718c18"/>粹打之彌堅。磨而不磷可謂真矣。共事者。若蹔會
<lb n="0718c19"/>聚。當共與之從事。從事則體其情性也。情則易變。
<lb n="0718c20"/>性則不改。故可知之。如或未辨。久則見之仁者。則
<lb n="0718c21"/>久而彌芳。不仁者。不可以久處約也。而又未辨。當
<lb n="0718c22"/>用善巧觀察。視其所以。觀其所由。察其所安。自然
<lb n="0718c23"/>可見其邪正矣。</p>
<p id="pX45p0718c2307" type="inline" rend="margin-left:1em">今借下。三。依法正揀。經中三喻。以
<lb n="0718c24"/>驗行人真實虗偽。故文云行人亦爾也。故以共事
<lb n="0719a01"/>等三法試之。今文將以騐於定境。不同經意。故云
<lb n="0719a02"/>借此。但借其喻。非取法也。不淨觀者。隨看當初所
<lb n="0719a03"/>修何觀。或數息。或不淨等。今於此禪。發其境界。即
<lb n="0719a04"/>却依本時修習。便驗其邪正也。</p>
<p id="pX45p0719a0413" type="inline" rend="margin-left:1em">如燒下。四。合顯經
<lb n="0719a05"/>喻三。先。喻也。但舉一喻。餘則例知。故不言也。</p>
<p id="pX45p0719a0518" type="inline" rend="margin-left:1em">此中
<lb n="0719a06"/>下。二。合。定譬等者。據義順合。可知。</p>
<p id="pX45p0719a0614" type="inline" rend="margin-left:1em">以此下。三。結。三
<lb n="0719a07"/>驗等者。既以定石磨之。行槌打之。慧火燒之。邪正
<lb n="0719a08"/>鈆金。足可彰矣。</p>
<lb n="0719a09"/>
<p id="pX45p0719a0901" rend="margin-left:1em">△二對治。</p>
<lb n="0719a10"/>
<p id="pX45p0719a1001">以是義故。行者常應智慧觀察。勿令此心。墮於邪網。</p>
<lb n="0719a11"/>
<p id="pX45p0719a1101">當勤正念。不取不著。則能遠離是諸業障。</p>
<lb n="0719a12"/>
<p id="pX45p0719a1201" rend="margin-left:1em">【疏】行者下。依自隨分所有覺慧。觀諸魔事。察而治
<lb n="0719a13"/>之。若不觀察。則墮邪道。三種驗中。此當第三智慧
<lb n="0719a14"/>觀察。</p>
<p id="pX45p0719a1403" type="inline" rend="margin-left:1em">當勤下。邪不干正。自然退故。若取著者。則背
<lb n="0719a15"/>正入邪。若不取著。則因邪顯正。是故邪正。在著不
<lb n="0719a16"/>著也。不取著故。無障不離如智度論云。除諸法實
<lb n="0719a17"/>相。其餘一切。皆是魔事。偈云。若分別境相。即是魔
<lb n="0719a18"/>羅網。不動不分別。是即為法印。此之謂也。斯則總
<lb n="0719a19"/>顯三中前之二法。以此大乘止門。唯修理定。更無
<lb n="0719a20"/>別趣。故初定研磨。并依本修治。更無別法。所以合
<lb n="0719a21"/>說。但依本止門故。</p>
<lb n="0719a22"/>
<p id="pX45p0719a2201" rend="margin-left:1em">【記】以是義者。指前五對。</p>
<p id="pX45p0719a2210" type="inline" rend="margin-left:1em">依自等者。隨<anchor xml:id="begd1e45721"/>己<anchor xml:id="endd1e45721"/>所有慧力。
<lb n="0719a23"/>觀彼境界。不妄領受。當觀諸法實相。無邪不破。以
<lb n="0719a24"/>知境界唯心。本自不生。終不信任。妄有取著。墮於
<lb n="0719b01"/>邪網。</p>
<p id="pX45p0719b0103" type="inline" rend="margin-left:1em">若不等者。以隨彼境界而生取著想。其心則
<lb n="0719b02"/>亂。以心亂故。失於正受。正受者。不受諸受也。今既
<lb n="0719b03"/>受彼。即名為失。以失正故。師墮於邪。無所疑矣。</p>
<p id="pX45p0719b0319" type="inline" rend="margin-left:1em">邪
<lb n="0719b04"/>不干正者。以邪法虗妄。正法真實。真實若立。虗妄
<lb n="0719b05"/>自壞。以修行者。深住真如三昧故。自然退也。</p>
<p id="pX45p0719b0518" type="inline" rend="margin-left:1em">若取
<lb n="0719b06"/>等者。魔所現境。意在令人取著。念心纔起。墮彼無
<lb n="0719b07"/>疑。若深入唯心。是邪則滅。是正則存耳。</p>
<p id="pX45p0719b0716" type="inline" rend="margin-left:1em">是故等者。
<lb n="0719b08"/>不著。則迴邪作正。著之。則變正為邪。</p>
<p id="pX45p0719b0815" type="inline" rend="margin-left:1em">不取下。然天
<lb n="0719b09"/>台治魔。不離三種。一。止治。謂凡見一切外境好惡
<lb n="0719b10"/>等事。悉知虗誑。不愛不怖。亦不取捨。亦不分別。息
<lb n="0719b11"/>心寂然。彼自當滅。二。觀治。謂若見如上所說種種
<lb n="0719b12"/>魔境。用止不去。即反觀能見之心。不見處所。彼何
<lb n="0719b13"/>能惱。如是觀時。尋當謝滅。若遲遲不去。但當正念。
<lb n="0719b14"/>勿生恐怖。不惜身命。正心不動。知魔界如佛界如。
<lb n="0719b15"/>一如無二如。魔界無所捨。佛界無所取。即佛法自
<lb n="0719b16"/>現。魔境自滅。今此論中。前是觀治。此是止治。止觀
<lb n="0719b17"/>二治。皆在不取也。</p>
<p id="pX45p0719b1708" type="inline" rend="margin-left:1em">智度等者。以生心取境。境便成
<lb n="0719b18"/>魔。境惑其心。即為魔事。且如色等諸法。取之則成
<lb n="0719b19"/>塵賊。不取則成妙境。今觀一切。唯是實相。實相之
<lb n="0719b20"/>外。更無諸法。是故見有法者。皆是魔也。况於定中
<lb n="0719b21"/>所見境界。可不是魔耶。</p>
<p id="pX45p0719b2110" type="inline" rend="margin-left:1em">偈云等者。如經中說。有一
<lb n="0719b22"/>比丘。魔欲惑之。經七千歲。竟不得便。何以故。以是
<lb n="0719b23"/>比丘。不起心故。其猶密室。風不得便。風得入者。由
<lb n="0719b24"/>孔隙故。魔得便者。由起念故。</p>
<p id="pX45p0719b2412" type="inline" rend="margin-left:1em">斯則下。示此節
(當勤等)
<lb n="0719c01"/>論文。以對三試之中。當以定研磨。及依本修治之
<lb n="0719c02"/>二也。</p>
<p id="pX45p0719c0203" type="inline" rend="margin-left:1em">以此下。釋所以。或曰。準論正念之言。但當其
<lb n="0719c03"/>定。云何得有依本修治耶。故此釋之。故前云。不依
<lb n="0719c04"/>氣息形色地水火風等。此則揀去餘事觀想也。又
<lb n="0719c05"/>云。是正念者。當知唯心。無外境界。即復此心。亦無
<lb n="0719c06"/>自相可得。又云。久習淳熟。其心得住。以心住故。漸
<lb n="0719c07"/>漸猛利。隨順得入真如三昧等。故知深入此定。即
<lb n="0719c08"/>是依本修治。更無別法以為本修也。</p>
<p id="pX45p0719c0815" type="inline" rend="margin-left:1em">問。據前所說。
<lb n="0719c09"/>但是魔境。及至結文。何故乃言離業障耶。答。此有
<lb n="0719c10"/>二義。一則行人內有業障故。外感魔境。若離業障。
<lb n="0719c11"/>則無魔事。今就本言。故云業障也。二則若墮魔網。
<lb n="0719c12"/>則成業障。以魔樂生死。起愛見。貪著世間名利恭
<lb n="0719c13"/>敬。由是造業。故成業障。今離魔事。即是離業障也。</p>
<lb n="0719c14"/>
<p id="pX45p0719c1401" rend="margin-left:1em">△四簡真偽
(二)
。初舉內外二定以別邪正。二對理
<lb n="0719c15"/>事二定以明真偽。</p>
<p id="pX45p0719c1508" type="inline" rend="margin-left:1em">初舉內外二定以別邪正
(二)
。
<lb n="0719c16"/>初邪。二正。</p>
<p id="pX45p0719c1605" type="inline" rend="margin-left:1em">初邪。</p>
<lb n="0719c17"/>
<p id="pX45p0719c1701">應知外道所有三昧。皆不離見愛我慢之心。貪著世
<lb n="0719c18"/>間名利恭敬故。</p>
<lb n="0719c19"/>
<p id="pX45p0719c1901" rend="margin-left:1em">【疏】皆不離者。我見我愛我慢之使。常相應也。貪著
<lb n="0719c20"/>者。內著邪定。外貪名利。又但一切禪定。不能減損
<lb n="0719c21"/>煩惱者。皆不可據也。</p>
<lb n="0719c22"/>
<p id="pX45p0719c2201" rend="margin-left:1em">【記】我見等者。迷此三惑。即名為癡。即我癡等。是未
<lb n="0719c23"/>那中俱生四惑。以是俱生。故云常相應。皆是無明
<lb n="0719c24"/>住地所攝。故名為使。</p>
<p id="pX45p0719c2409" type="inline" rend="margin-left:1em">不減煩惱等者。修定本為除
<lb n="0720a01"/>斷煩惱。既不能斷。何用定為。如服藥病增。則知非
<lb n="0720a02"/>藥。安可更服。</p>
<p id="pX45p0720a0206" type="inline" rend="margin-left:1em">據。依仗憑託之義。不可據者。不可憑
<lb n="0720a03"/>仗而行也。</p>
<lb n="0720a04"/>
<p id="pX45p0720a0401" rend="margin-left:1em">△二正。</p>
<lb n="0720a05"/>
<p id="pX45p0720a0501">真如三昧者。不住見相。不住得相。乃至出定。亦無懈
<lb n="0720a06"/>慢。所有煩惱。漸漸微薄。</p>
<lb n="0720a07"/>
<p id="pX45p0720a0701" rend="margin-left:1em">【疏】真如三昧者。謂在定時而不味著也。不住見。以
<lb n="0720a08"/>忘心故。不住得。以忘境故。無懈慢者。出定亦無恃
<lb n="0720a09"/>定之慢也。煩惱薄者。貪瞋癡漸薄。即正定之相也。</p>
<lb n="0720a10"/>
<p id="pX45p0720a1001" rend="margin-left:1em">【記】不唯著者。不同外道有見愛故。此通指。</p>
<p id="pX45p0720a1017" type="inline" rend="margin-left:1em">下二句。
<lb n="0720a11"/>別出。忘心境者。絕能所故。即不味著相也。</p>
<p id="pX45p0720a1117" type="inline" rend="margin-left:1em">出定等
<lb n="0720a12"/>者。本不以懈慢故入定。所以出定時。亦得如此。不
<lb n="0720a13"/>同外道有我慢故。</p>
<p id="pX45p0720a1308" type="inline" rend="margin-left:1em">貪瞋等者。意本斷惑。故得漸薄。
<lb n="0720a14"/>不同外道貪名利等。如服藥病除。是為良藥。既知
<lb n="0720a15"/>是良藥。不可不服也。</p>
<lb n="0720a16"/>
<p id="pX45p0720a1601" rend="margin-left:1em">△二對理事二定以明真偽
(二)
。初真。二偽。</p>
<p id="pX45p0720a1617" type="inline" rend="margin-left:1em">初真。</p>
<lb n="0720a17"/>
<p id="pX45p0720a1701">若諸凡夫。不習此三昧法。得入如來種性。無有是處。</p>
<lb n="0720a18"/>
<p id="pX45p0720a1801" rend="margin-left:1em">【疏】修大來菩薩行者。要依此真如三昧。方入種性。
<lb n="0720a19"/>不退位中。除此更無能入之路。種性者。約位。在十
<lb n="0720a20"/>住以去。不退位中辨。</p>
<lb n="0720a21"/>
<p id="pX45p0720a2101" rend="margin-left:1em">【記】論文反明。疏意順釋。要依等者。以真如是如來
<lb n="0720a22"/>之性。故修此三昧。方成如來之種。如人生於王家。
<lb n="0720a23"/>必繼王業。此亦如是。</p>
<p id="pX45p0720a2309" type="inline" rend="margin-left:1em">除此等者。楞嚴云。十方如來。
<lb n="0720a24"/>一門超出妙莊嚴路。又云。十方薄伽梵。一路涅槃
<lb n="0720b01"/>門。</p>
<p id="pX45p0720b0102" type="inline" rend="margin-left:1em">十住<anchor xml:id="begd1e45979"/>已<anchor xml:id="endd1e45979"/>去者。謂六種種性之初。即習種性也。</p>
<p id="pX45p0720b0119" type="inline" rend="margin-left:1em">不
<lb n="0720b02"/>退位者。不退有四。一信。二位。三證。四行。今即位也。</p>
<lb n="0720b03"/>
<p id="pX45p0720b0301" rend="margin-left:1em">△二偽。</p>
<lb n="0720b04"/>
<p id="pX45p0720b0401">以修世間諸禪三昧。多起味著。依於我見。繫屬三界。
<lb n="0720b05"/>與外道共。若離善知識所護。則起外道道見故。</p>
<lb n="0720b06"/>
<p id="pX45p0720b0601" rend="margin-left:1em">【疏】諸禪。謂四禪四空定等。世間諸定。及不淨安般
<lb n="0720b07"/>等。<anchor xml:id="begd1e46008"/>但<anchor xml:id="endd1e46008"/>取境相定。皆名世間定也。</p>
<p id="pX45p0720b0713" type="inline" rend="margin-left:1em">依於下。以味著定
<lb n="0720b08"/>境故。不離於我。故云與外道共。共者。同得此事定
<lb n="0720b09"/>故。</p>
<p id="pX45p0720b0902" type="inline" rend="margin-left:1em">若離下。以其共故。若得善友護助之力。得入佛
<lb n="0720b10"/>法。若離善友。則入邪道。</p>
<lb n="0720b11"/>
<p id="pX45p0720b1101" rend="margin-left:1em">【記】四禪。即色界。亦靜亦慮。故謂之禪。</p>
<p id="pX45p0720b1115" type="inline" rend="margin-left:1em">四空。即無色
<lb n="0720b12"/>界。有靜無慮。故唯云定。</p>
<p id="pX45p0720b1210" type="inline" rend="margin-left:1em">不淨。即觀身五種。謂種子。
<lb n="0720b13"/>住處。自體。自相。究竟不淨。廣如下說。</p>
<p id="pX45p0720b1315" type="inline" rend="margin-left:1em">安般者。梵語
<lb n="0720b14"/>安那般那。此云出息入息。上二。即五停心觀之二
<lb n="0720b15"/>也。等者。更等後三。及四無量。六妙門。十六特勝。通
<lb n="0720b16"/>明禪等。一切事定也。</p>
<p id="pX45p0720b1609" type="inline" rend="margin-left:1em">取境相者。以非理定。但緣彼
<lb n="0720b17"/>息等諸相。不稱真如。不出三界。故名世間定也。然
<lb n="0720b18"/>天台明諸禪定。總為三種。一。世間禪。二。出世間禪。
<lb n="0720b19"/>三。出世間上上禪。世間復二種。一。世間味禪。即四
<lb n="0720b20"/>禪。四無量。四空定也。二。世間淨禪。即六妙門。十六
<lb n="0720b21"/>特勝。通明禪也。二。出世間禪有四。一觀禪。謂九想。
<lb n="0720b22"/>八背捨。八勝處。十一切處。二。鍊禪。謂九次第定。三。
<lb n="0720b23"/>熏禪。謂師子奪迅三昧。四。修禪。即超越三昧也。三。
<lb n="0720b24"/>出世間上上禪。有九。謂自性禪。一切禪。難禪。一切
<lb n="0720c01"/>門禪。善人禪。一切行禪。除惱禪。此世他世禪。清淨
<lb n="0720c02"/>禪。行相廣如次第禪門。略如法界次第。須者撿之。</p>
<lb n="0720c03"/>
<p id="pX45p0720c0301" rend="margin-left:1em">味著等者。不同真如三昧。不住見相。及得相故。</p>
<p id="pX45p0720c0319" type="inline" rend="margin-left:1em">同
<lb n="0720c04"/>得等者。三乘人及凡夫外道。皆修此定。然凡夫多
<lb n="0720c05"/>味著。外道帶異計。所修雖同。修心有異。故得果各
<lb n="0720c06"/>別也。</p>
<p id="pX45p0720c0603" type="inline" rend="margin-left:1em">若離等者。前說知識緣中。須教授善知識。要
<lb n="0720c07"/>知邪正。辨真偽。以差之毫𨤲。失之千里故。如此善
<lb n="0720c08"/>友。豈合辜恩。故法句經中。重重顯讚。然修行禪定。
<lb n="0720c09"/>不易其人。欲具諳其門。須遍覧諸教。唯天台三種
<lb n="0720c10"/>止觀。明諸禪修證行相廣在彼文。今略依初學禪
<lb n="0720c11"/>觀。明邪正發相。邪定發相者。或身手紛動。或時身
<lb n="0720c12"/>重。如物鎮壓。或身輕欲飛。或逶迤睡熟。或煎寒壯
<lb n="0720c13"/>熱。見諸異境。或其心闇蔽。或起諸惡覺。或念外散
<lb n="0720c14"/>善。或歡喜躁作。或憂愁悲思。或惡覺觸身。身毛驚
<lb n="0720c15"/>豎。或時大樂昏醉。如是種種邪法。與禪俱發。名為
<lb n="0720c16"/>邪偽。此之邪定。若人愛著。即與九十五種鬼神邪
<lb n="0720c17"/>法相應。多好失心顛狂。或諸鬼神等。知人念著其
<lb n="0720c18"/>法。即加勢力。令發諸深邪定智慧辨才神通。感動
<lb n="0720c19"/>世人。見者謂得道果。皆悉信服。而內心顛倒。專行
<lb n="0720c20"/>鬼法。若不值佛。及善知識所護。是人命終。還墮鬼
<lb n="0720c21"/>神道中。若更生來多行惡法。即墮地獄。行者修止
<lb n="0720c22"/>觀時。若證如是等禪。有此諸邪偽相。即當却之。若
<lb n="0720c23"/>知虗誑。不愛不著。當即謝滅。若起念著。即墮群邪。
<lb n="0720c24"/>正禪發相者。若於坐中發諸禪時。無有如上所說
<lb n="0721a01"/>諸邪法等隨正禪發。即覺與定相應。空明清淨。內
<lb n="0721a02"/>心喜悅。澹然快樂。無有覆葢。善心開發。信敬增長。
<lb n="0721a03"/>智鑒分明。身心柔輭。微妙虗寂。厭患世間。無為無
<lb n="0721a04"/>欲。出入自在。是為正禪發相。此二種相。如人與惡
<lb n="0721a05"/>人共事。常相觸惱。若與善人共事。久久愈見其妙。
<lb n="0721a06"/>斯亦如是。行者宜深察之。故須善友教授。</p>
<lb n="0721a07"/>
<p id="pX45p0721a0701" rend="margin-left:1em">△五示益勸
(二)
。初總標。二別解。</p>
<p id="pX45p0721a0713" type="inline" rend="margin-left:1em">初總標。</p>
<lb n="0721a08"/>
<p id="pX45p0721a0801">復次精勤專心修學此三昧者。現世當得十種利益。</p>
<lb n="0721a09"/>
<p id="pX45p0721a0901" rend="margin-left:1em">【疏】後世利益。世量無邊。現世利益。略陳十種。</p>
<lb n="0721a10"/>
<p id="pX45p0721a1001" rend="margin-left:1em">【記】後世等者。妄盡習除。證真起化。德充法界。應用
<lb n="0721a11"/>無窮。</p>
<p id="pX45p0721a1103" type="inline" rend="margin-left:1em">現益亦多。且舉十種。故云略也。</p>
<lb n="0721a12"/>
<p id="pX45p0721a1201" rend="margin-left:1em">△二別解
(三)
。初善友攝護益。二離內外障益。三行
<lb n="0721a13"/>成堅固益。</p>
<p id="pX45p0721a1305" type="inline" rend="margin-left:1em">初善友攝護益。</p>
<lb n="0721a14"/>
<p id="pX45p0721a1401" rend="margin-left:1em">【記】當十中第一也。</p>
<lb n="0721a15"/>
<p id="pX45p0721a1501">云何為十。</p>
<p id="pX45p0721a1505" type="inline">一者。常為十方諸佛菩薩之所護念。</p>
<lb n="0721a16"/>
<p id="pX45p0721a1601" rend="margin-left:1em">【疏】以修此真如三昧故。諸佛菩薩。法應護念。令得
<lb n="0721a17"/>勇猛勝進不退也。</p>
<lb n="0721a18"/>
<p id="pX45p0721a1801" rend="margin-left:1em">【記】云何。徵。</p>
<p id="pX45p0721a1805" type="inline" rend="margin-left:1em">一下。釋。以修等者。略同金剛所說。持經
<lb n="0721a19"/>之者。為如來知見護念等。如王世子。修德進業。堪
<lb n="0721a20"/>紹國位。特為君之所寶也。為佛所念。理合如此。故
<lb n="0721a21"/>云法應。</p>
<lb n="0721a22"/>
<p id="pX45p0721a2201" rend="margin-left:1em">△二離內外障益。</p>
<lb n="0721a23"/>
<p id="pX45p0721a2301" rend="margin-left:1em">【記】當十中二之五也。</p>
<lb n="0721a24"/>
<p id="pX45p0721a2401" rend="margin-left:1em">△文分為二。初離外惡緣。二離內惑業。</p>
<p id="pX45p0721a2416" type="inline" rend="margin-left:1em">初離外
<lb n="0721b01"/>惡緣。</p>
<lb n="0721b02"/>
<p id="pX45p0721b0201">二者。不為諸魔惡鬼所能恐怖。</p>
<p id="pX45p0721b0213" type="inline">三者。不為九十五種
<lb n="0721b03"/>外道鬼神之所惑亂。</p>
<lb n="0721b04"/>
<p id="pX45p0721b0401" rend="margin-left:1em">【疏】一。離天魔現形。二。離外道邪惑。</p>
<lb n="0721b05"/>
<p id="pX45p0721b0501" rend="margin-left:1em">【記】現形者。身被其惱害也。以知諸法實相故。不為
<lb n="0721b06"/>恐怖。邪惑者。心墮於迷網也。當念唯心無境故。不
<lb n="0721b07"/>為惑亂二皆如上所治。</p>
<p id="pX45p0721b0710" type="inline" rend="margin-left:1em">九十五者。華嚴中說有九
<lb n="0721b08"/>十六。謂六師各有十六種所學法。一法自學。餘之
<lb n="0721b09"/>十五。各教十五弟子。師徒合論。故成此數。今減一。
<lb n="0721b10"/>如餘處說。</p>
<lb n="0721b11"/>
<p id="pX45p0721b1101" rend="margin-left:1em">△二離內惑業。</p>
<lb n="0721b12"/>
<p id="pX45p0721b1201">四者。遠離誹謗甚深之法。重罪業障。漸漸微薄。</p>
<p id="pX45p0721b1219" type="inline">五者。
<lb n="0721b13"/>滅一切疑。諸惡覺觀。</p>
<lb n="0721b14"/>
<p id="pX45p0721b1401" rend="margin-left:1em">【疏】一。除業也。不起新業。舊業輕也。</p>
<p id="pX45p0721b1414" type="inline" rend="margin-left:1em">二。滅惑也。</p>
<lb n="0721b15"/>
<p id="pX45p0721b1501" rend="margin-left:1em">【記】甚深者。即般若妙慧。深達實相故。今既入此深
<lb n="0721b16"/>定。故不誹謗也。</p>
<p id="pX45p0721b1607" type="inline" rend="margin-left:1em">罪障薄者。<anchor xml:id="begd1e46301"/>已<anchor xml:id="endd1e46301"/>達罪性福性。非內外
<lb n="0721b17"/>中間我心自空。罪福無主。三昧漸深。罪業漸減故
<lb n="0721b18"/>云微薄也。</p>
<p id="pX45p0721b1805" type="inline" rend="margin-left:1em">疑者。謂於理猶豫。覺觀。謂語之加行。今
<lb n="0721b19"/>達諸法唯心。無外境界。內離尋伺。於理決定。何所
<lb n="0721b20"/>疑耶故皆滅之。</p>
<lb n="0721b21"/>
<p id="pX45p0721b2101" rend="margin-left:1em">△三行成堅固益。</p>
<lb n="0721b22"/>
<p id="pX45p0721b2201" rend="margin-left:1em">【記】當十中後五也。</p>
<lb n="0721b23"/>
<p id="pX45p0721b2301">六者。於諸如來境界。信得增長。</p>
<p id="pX45p0721b2313" type="inline">七者。遠離憂悔。於生
<lb n="0721b24"/>死中。勇猛不怯。</p>
<p id="pX45p0721b2407" type="inline">八者。其心柔和。捨於憍慢。不為他人
<lb n="0721c01"/>所惱。</p>
<p id="pX45p0721c0103" type="inline">九者。雖未得定。於一切時。一切境界處。則能減
<lb n="0721c02"/>損煩惱不樂世間。</p>
<p id="pX45p0721c0208" type="inline">十者。若得三昧。不為外緣一切音
<lb n="0721c03"/>聲之所驚動。</p>
<lb n="0721c04"/>
<p id="pX45p0721c0401" rend="margin-left:1em">【疏】一。於理增信。二。處染不怯。三。不為緣壞。四。無世
<lb n="0721c05"/>滋味。五得深禪定。</p>
<lb n="0721c06"/>
<p id="pX45p0721c0601" rend="margin-left:1em">【記】增信者。信欲成根。必務增長。漸入不退故。</p>
<p id="pX45p0721c0618" type="inline" rend="margin-left:1em">不怯
<lb n="0721c07"/>者。知法如幻。故無所怯。繩蛇非毒。杌鬼無心。何所
<lb n="0721c08"/>怯耶。故下文云。若修止者。能捨二乘怯弱之見。既
<lb n="0721c09"/>不怯弱。則非同二乘。不壞者。了他如<anchor xml:id="begd1e46368"/>己<anchor xml:id="endd1e46368"/>。故得柔和。
<lb n="0721c10"/>柔和故不憍慢。不憍慢故人則不惱。不惱故不壞。
<lb n="0721c11"/>不壞。行也。</p>
<p id="pX45p0721c1105" type="inline" rend="margin-left:1em">無世滋味者。世人不學此法。則愛見深
<lb n="0721c12"/>固。貪著世間。今既知三界虗偽。誑人六根。焉可貧
<lb n="0721c13"/>而樂之。不樂則離愛。離愛即減煩惱也。故下云。若
<lb n="0721c14"/>修止者。對治凡夫住著世間。</p>
<p id="pX45p0721c1412" type="inline" rend="margin-left:1em">得禪定者。真如三昧
<lb n="0721c15"/>成也。論云外緣者。即通舉六塵。音聲。即別指耳所
<lb n="0721c16"/>對也。故楞嚴云。純音無塵。根境圓融。無對所對。又
<lb n="0721c17"/>云。不自觀音。以觀觀者。能令眾生。觀其音聲。即得
<lb n="0721c18"/>解脫。斯則同諸法無行經。入音聲慧法門。何所動
<lb n="0721c19"/>耶。今於六塵中。唯舉聲塵者。阿含說此以為禪<anchor xml:id="begd1e46402"/>刺<anchor xml:id="endd1e46402"/>
<lb n="0721c20"/>也。</p>
<lb n="0721c21"/>
<p id="pX45p0721c2101" rend="margin-left:1em">△二觀
(三)
。初明修觀意。二辨觀行相。三結觀分齊。</p>
<lb n="0721c22"/>
<p id="pX45p0721c2201" rend="margin-left:1em">初明修觀意。</p>
<lb n="0721c23"/>
<p id="pX45p0721c2301">復次若人唯修於止。則心沉沒。或起懈怠。不樂眾善。
<lb n="0721c24"/>遠離大悲。是故修觀。</p>
<lb n="0722a01"/>
<p id="pX45p0722a0101" rend="margin-left:1em">【疏】不樂眾善。失自利也。下初觀治之。第四觀成之。
<lb n="0722a02"/>遠離大悲。失利他也。下第二觀治之。第三觀成之。</p>
<lb n="0722a03"/>
<p id="pX45p0722a0301" rend="margin-left:1em">【記】心沉沒者。以真如無相。向即心絕。分別不起。故
<lb n="0722a04"/>云沉沒。此如二乘取空為證也。由沉寂故。遂成二
<lb n="0722a05"/>失。</p>
<p id="pX45p0722a0502" type="inline" rend="margin-left:1em">或起下。正顯二失也。初觀。即法相觀。於中復有
<lb n="0722a06"/>苦。無常。無我。不淨之異。以見不淨故不可愛。苦故
<lb n="0722a07"/>不可忍。無我故不自在。無常故不可保。由是深厭
<lb n="0722a08"/>世間而求出離。樂修眾善以備將來。夙興夜𥧌。無
<lb n="0722a09"/>敢怠惰。</p>
<p id="pX45p0722a0904" type="inline" rend="margin-left:1em">第四。即精進觀。勝心既發。念念精勤。敏則
<lb n="0722a10"/>有功。故能成辦。</p>
<p id="pX45p0722a1007" type="inline" rend="margin-left:1em">第二。即大悲觀。謂見諸眾生。漂沉
<lb n="0722a11"/>苦海。無有福慧。不知苦本。躭樂生死。不求出離。故
<lb n="0722a12"/>起大悲哀愍之意。如法華云。見六道眾生。貧究無
<lb n="0722a13"/>福慧。入生死險道。相續苦不斷。不求大勢佛。及與
<lb n="0722a14"/>斷苦法為是眾生故。而起大悲心。</p>
<p id="pX45p0722a1414" type="inline" rend="margin-left:1em">第三。即大願觀。
<lb n="0722a15"/>悲心既發。以願要期。不擇怨親勝劣。皆令脫苦。逮
<lb n="0722a16"/>得涅槃。眾生界盡。我願方盡。故能成矣。</p>
<lb n="0722a17"/>
<p id="pX45p0722a1701" rend="margin-left:1em">△二辨觀行相
(四)
。初法相觀。二大悲觀。三大願觀。
<lb n="0722a18"/>四精進觀。</p>
<p id="pX45p0722a1805" type="inline" rend="margin-left:1em">初法相觀。</p>
<lb n="0722a19"/>
<p id="pX45p0722a1901" rend="margin-left:1em">【疏】明四非常觀也。</p>
<lb n="0722a20"/>
<p id="pX45p0722a2001" rend="margin-left:1em">【記】非常者。謂非𠩋彼常情所執之四境故。</p>
<lb n="0722a21"/>
<p id="pX45p0722a2101" rend="margin-left:1em">△文四。一無常觀。二苦觀。三無我觀。四不淨觀。</p>
<lb n="0722a22"/>
<p id="pX45p0722a2201" rend="margin-left:1em">一無常觀。</p>
<lb n="0722a23"/>
<p id="pX45p0722a2301">修習觀者。當觀一切世間有為之法。無得久停。須臾
<lb n="0722a24"/>變壞。</p>
<lb n="0722b01"/>
<p id="pX45p0722b0101" rend="margin-left:1em">【疏】修句。總標四觀。當觀下。所觀也。無得下。能觀無
<lb n="0722b02"/>常也。</p>
<lb n="0722b03"/>
<p id="pX45p0722b0301" rend="margin-left:1em">【記】一切有為者。除六無為外。餘之四位。並是有為。</p>
<lb n="0722b04"/>
<p id="pX45p0722b0401" rend="margin-left:1em">無久停者。諸法既生。生<anchor xml:id="begd1e46537"/>已<anchor xml:id="endd1e46537"/>即滅。如露如電。不可久
<lb n="0722b05"/>留。故戒經云。壯色不停。猶如奔馬。人命無常。過於
<lb n="0722b06"/>山水。今日雖存。明亦難保。無常經云。假使妙高山。
<lb n="0722b07"/>劫盡皆散壞。大海深無底。亦復有枯竭。大地及日
<lb n="0722b08"/>月。時至皆歸盡。未曾有一事。不被無常吞。</p>
<lb n="0722b09"/>
<p id="pX45p0722b0901" rend="margin-left:1em">△二苦觀。</p>
<lb n="0722b10"/>
<p id="pX45p0722b1001">一切心行。念念生滅。以是故苦。</p>
<lb n="0722b11"/>
<p id="pX45p0722b1101" rend="margin-left:1em">【記】一切心行者。如經中說。一念有九十剎那。一剎
<lb n="0722b12"/>那中。九百生滅。既速生速滅。誠為苦也。故前云。動
<lb n="0722b13"/>則有苦。果不離因。然苦者。逼迫為義。五苦八苦。種
<lb n="0722b14"/>種不同。略而論之。不離三種。謂苦苦。壞苦。行苦。三
<lb n="0722b15"/>苦之內。行苦最通。不唯五趣皆有。抑亦三乘悉具。
<lb n="0722b16"/>今就通義。故標一也。</p>
<lb n="0722b17"/>
<p id="pX45p0722b1701" rend="margin-left:1em">△三無我觀。</p>
<lb n="0722b18"/>
<p id="pX45p0722b1801">應觀過去所念諸法。恍惚如夢。應觀現在所念諸法。
<lb n="0722b19"/>猶如電光。應觀未來所念諸法。猶如於雲。歘爾而起。</p>
<lb n="0722b20"/>
<p id="pX45p0722b2001" rend="margin-left:1em">【疏】過去則無體難追。現在則剎那不住。未來則本
<lb n="0722b21"/>無積聚。但緣集歘有。不從十方來。</p>
<lb n="0722b22"/>
<p id="pX45p0722b2201" rend="margin-left:1em">【記】恍惚如夢者。念過去法。恍恍惚惚。似有而無。如
<lb n="0722b23"/>存若亡。徒有言說。實不可得。故云如夢。何啻過去。
<lb n="0722b24"/>現在亦然。故淨名云。是身如夢。虗妄見也。</p>
<p id="pX45p0722b2417" type="inline" rend="margin-left:1em">難追者。
<lb n="0722c01"/>非謂有體而求之不易。故曰難追。以全體自空。但
<lb n="0722c02"/>有言說。故云無體也。</p>
<p id="pX45p0722c0209" type="inline" rend="margin-left:1em">如電光者。應念諸法。前屬過
<lb n="0722c03"/>去。後屬未來。於二中間。無體可住。終不可取。故云
<lb n="0722c04"/>如電。故淨名云。是身如電。念念不住也。</p>
<p id="pX45p0722c0416" type="inline" rend="margin-left:1em">剎那者。時
<lb n="0722c05"/>之邊際也。不住者。經云。初生即有滅。不為愚者說。
<lb n="0722c06"/>又經云。剎那剎那。念念之間。不得停住。</p>
<p id="pX45p0722c0616" type="inline" rend="margin-left:1em">如雲等者。
<lb n="0722c07"/>雲起晴空。何曾有本。法生真界。寧見所從。以生時
<lb n="0722c08"/>無有來處。故滅時亦無去處。淨名云。是身如雲。須
<lb n="0722c09"/>臾變滅也。</p>
<p id="pX45p0722c0905" type="inline" rend="margin-left:1em">緣集等者。兼能集之緣。亦無來處。並同
<lb n="0722c10"/>於雲。</p>
<p id="pX45p0722c1003" type="inline" rend="margin-left:1em">此文亦是空觀。今科云無我者。以要對破常
<lb n="0722c11"/>等四倒故。三世既空。則無有法。法尚不可得。豈更
<lb n="0722c12"/>存乎我耶。若法有實我。則不如雲夢矣。故曰無我。</p>
<lb n="0722c13"/>
<p id="pX45p0722c1301" rend="margin-left:1em">△四不淨觀。</p>
<lb n="0722c14"/>
<p id="pX45p0722c1401">應觀世間一切有身。悉皆不淨。種種穢汙。無一可樂。</p>
<lb n="0722c15"/>
<p id="pX45p0722c1501" rend="margin-left:1em">【疏】上來四觀。除於常等四倒。配釋可知。</p>
<lb n="0722c16"/>
<p id="pX45p0722c1601" rend="margin-left:1em">【記】不淨等者。淨名云。是身不淨。穢惡充滿。然有五
<lb n="0722c17"/>種。一。種子不淨。父精母血之所成故。二。住處不淨。
<lb n="0722c18"/>生熟二藏中間住故。三。自體不淨。三十六物共和
<lb n="0722c19"/>合故。三十六物者。外相三四醜
(謂髮毛爪齒。眵淚涕唾。垢汗便利)
。
<lb n="0722c20"/>身器二六成
(謂皮膚血肉。筋脉骨髓。肪膏腦膜)
。中含十二穢
(謂脾腎心
<lb n="0722c21"/>肺。肝膽腸胃。赤痰白痰。生熟二藏)
。四。自相不淨。九孔常流諸穢惡
<lb n="0722c22"/>故。五。究竟不淨。身壞命終。真不堪故。形骸若斯。復
<lb n="0722c23"/>何可樂。</p>
<p id="pX45p0722c2304" type="inline" rend="margin-left:1em">疏云上來等者。總為結釋也。除四倒者。常
<lb n="0722c24"/>樂我淨。是凡夫所執四種顛倒。故今以無常等四
<lb n="0723a01"/>觀。一一對治。如以四藥。治於四病也。</p>
<lb n="0723a02"/>
<p id="pX45p0723a0201" rend="margin-left:1em">△二大悲觀。</p>
<lb n="0723a03"/>
<p id="pX45p0723a0301">如是當念一切眾生。從無始時來。皆因無明所熏習
<lb n="0723a04"/>故。令心生滅。<anchor xml:id="begd1e46711"/>已<anchor xml:id="endd1e46711"/>受一切身心大苦。現在即有無量逼
<lb n="0723a05"/>迫。未來所苦。亦無分齊。難捨難離。而不覺知。眾生如
<lb n="0723a06"/>是。甚為可愍。</p>
<lb n="0723a07"/>
<p id="pX45p0723a0701" rend="margin-left:1em">【疏】不覺知者。無心厭背。故使苦無限也。甚可愍者。
<lb n="0723a08"/>深發悲心也。</p>
<lb n="0723a09"/>
<p id="pX45p0723a0901" rend="margin-left:1em">【記】如是當念等者。以悟自身非常既爾。當念眾生
<lb n="0723a10"/>亦復如是。無明迷故。不自知故。起大悲也。三界九
<lb n="0723a11"/>類。故云一切。</p>
<p id="pX45p0723a1106" type="inline" rend="margin-left:1em">從無始下。窮其苦源。葢是無明所作。
<lb n="0723a12"/>故前文云。以有無明染法因故。則熏習真如。以熏
<lb n="0723a13"/>習故。則有妄心。乃至造業。受於一切身心等苦。</p>
<p id="pX45p0723a1319" type="inline" rend="margin-left:1em">
<anchor xml:id="begd1e46745"/>已<anchor xml:id="endd1e46745"/>
<lb n="0723a14"/>受下。明三世皆苦也。</p>
<p id="pX45p0723a1409" type="inline" rend="margin-left:1em">難捨等者。無明未盡<anchor xml:id="begd1e46755"/>已<anchor xml:id="endd1e46755"/>前。不
<lb n="0723a15"/>能免故。如法華云。一切眾生。為生老病死憂悲苦
<lb n="0723a16"/>惱之所燒煑。亦以五欲財利故。受種種苦。又以貪
<lb n="0723a17"/>著追求故。現受眾苦。後受地獄餓鬼畜生之苦。若
<lb n="0723a18"/>生天上。及在人間。貧窮困苦。愛別離苦。怨憎會苦。
<lb n="0723a19"/>如是等種種諸苦。眾生沒在其中。歡喜遊戲。不覺
<lb n="0723a20"/>不知。不驚不怖。亦不生厭。不求解脫。</p>
<p id="pX45p0723a2015" type="inline" rend="margin-left:1em">無心厭背等
<lb n="0723a21"/>者。反知厭背。苦則有邊。故前文說。染法得佛後則
<lb n="0723a22"/>有斷。十地經云。有無數身。<anchor xml:id="begd1e46782"/>已<anchor xml:id="endd1e46782"/>滅今滅。如是生滅。不
<lb n="0723a23"/>能於身而生厭離。轉更增長機關苦事。隨生死流。
<lb n="0723a24"/>不能還反。</p>
<p id="pX45p0723a2405" type="inline" rend="margin-left:1em">深發悲心者。眾生與<anchor xml:id="begd1e46794"/>己<anchor xml:id="endd1e46794"/>。性無二源。真樂
<lb n="0723b01"/>本有而背之不求。妄苦本空而愛之不捨。迷頭認
<lb n="0723b02"/>影。枉此艱辛。行者觀之。必生悲濟。</p>
<lb n="0723b03"/>
<p id="pX45p0723b0301" rend="margin-left:1em">△三大願觀。</p>
<lb n="0723b04"/>
<p id="pX45p0723b0401">作是思惟。即應勇猛。立大誓願。願令我心離分別故。
<lb n="0723b05"/>徧於十方。修行一切諸善功德。盡其未來。以無量方
<lb n="0723b06"/>便。救拔一切苦惱眾生。令得涅槃第一義樂。</p>
<lb n="0723b07"/>
<p id="pX45p0723b0701" rend="margin-left:1em">【疏】作下。因悲立願也。心離分別。願體也。盡未來者。
<lb n="0723b08"/>長時心也。救拔一切。廣大心也。令得涅槃。第一心
<lb n="0723b09"/>也。</p>
<lb n="0723b10"/>
<p id="pX45p0723b1001" rend="margin-left:1em">【記】因悲立願者。思惟眾生三世之苦。難捨離故。猛
<lb n="0723b11"/>立希欲要結之心。樂具德行。濟度彼苦也。</p>
<p id="pX45p0723b1117" type="inline" rend="margin-left:1em">願體者。
<lb n="0723b12"/>若有分別。則不能普度永度。便成顛倒。不稱法性。
<lb n="0723b13"/>以法性離分別故。然此亦是不顛倒心也。</p>
<p id="pX45p0723b1317" type="inline" rend="margin-left:1em">長時心
<lb n="0723b14"/>者。於中初之徧十方三句。且明內修德本。若自無
<lb n="0723b15"/>德行。焉能化人。先利其器。必善其事也。華嚴疏云。
<lb n="0723b16"/>川有珠而不枯。山有玉而增潤。內無德本。外豈能
<lb n="0723b17"/>談。又淨名云。若自有縛。能解彼縛。無有是處。自若
<lb n="0723b18"/>無縛。必能解彼縛也。後之盡其一句。正是長時。</p>
<p id="pX45p0723b1819" type="inline" rend="margin-left:1em">廣
<lb n="0723b19"/>大心者。文云一切。則九類四生。無不攝盡。故成廣
<lb n="0723b20"/>大。初句即是能度方便。若無方便。焉令發心。故以
<lb n="0723b21"/>漚和善巧。令悉從化也。</p>
<p id="pX45p0723b2110" type="inline" rend="margin-left:1em">第一心者。高出人天二乘
<lb n="0723b22"/>之境。更無過此。故稱第一也。</p>
<p id="pX45p0723b2212" type="inline" rend="margin-left:1em">又今文中。具有四願。
<lb n="0723b23"/>心離分別。即誓斷煩惱。徧修諸善。即誓學法門。救
<lb n="0723b24"/>拔一切。即誓度眾生。令得第一。即誓成佛道。既令
<lb n="0723c01"/>彼得。功歸於<anchor xml:id="begd1e46882"/>己<anchor xml:id="endd1e46882"/>。即是自希證也。</p>
<lb n="0723c02"/>
<p id="pX45p0723c0201" rend="margin-left:1em">△四精進觀。</p>
<lb n="0723c03"/>
<p id="pX45p0723c0301">以起如是願故。於一切時。一切處。所有眾善。隨<anchor xml:id="begd1e46899"/>己<anchor xml:id="endd1e46899"/>堪
<lb n="0723c04"/>能。不捨修學。心無懈怠。唯除坐時。專念於止。</p>
<lb n="0723c05"/>
<p id="pX45p0723c0501" rend="margin-left:1em">【記】以起等者。既發如是希欲之心。應行是事而無
<lb n="0723c06"/>怠惰。斯則以思無益。不如於學。故一切善法。勤而
<lb n="0723c07"/>行之。苟能無處不修。無時不作。勤勇匪懈。心不厭
<lb n="0723c08"/>捨。自然成就自利利他益也。</p>
<p id="pX45p0723c0812" type="inline" rend="margin-left:1em">惟除下。難云。此屬觀
<lb n="0723c09"/>門。何又念止耶。答。葢此精進觀中。無法不欲其精。
<lb n="0723c10"/>無行不欲其進。止乃六度門中一法行耳。但餘處
<lb n="0723c11"/>與施等眾善相應。坐時與禪定相應。故云專念止
<lb n="0723c12"/>也。況觀是即止之觀。念止何妨。又可此二句。屬下
<lb n="0723c13"/>分齊科文。</p>
<lb n="0723c14"/>
<p id="pX45p0723c1401" rend="margin-left:1em">△三結觀分齊。</p>
<lb n="0723c15"/>
<p id="pX45p0723c1501">若餘一切。悉當觀察。應作不應作。</p>
<lb n="0723c16"/>
<p id="pX45p0723c1601" rend="margin-left:1em">【疏】應作者。順理也。不應者。違理也。</p>
<lb n="0723c17"/>
<p id="pX45p0723c1701" rend="margin-left:1em">【記】餘一切者。一謂除此四觀之外。所餘一切諸法
<lb n="0723c18"/>行觀。或順或違。皆應審察。二謂燕坐。則唯專於止。
<lb n="0723c19"/>若從坐起。餘諸威儀中。應當思察利害之事。以便
<lb n="0723c20"/>去取。</p>
<p id="pX45p0723c2003" type="inline" rend="margin-left:1em">難云。坐是止之齊相。餘是觀之齊相。坐中無
<lb n="0723c21"/>有觀耶。答。觀有二。一。事觀。通餘時處一切善行。然
<lb n="0723c22"/>亦即止之觀也。二。理觀。則通坐時奢摩他行。便成
<lb n="0723c23"/>即觀之止也。豈有坐中無觀。去來無止者乎。今順
<lb n="0723c24"/>初心一往言之。故云坐時專止。餘時修觀也。</p>
<lb n="0724a01"/>
<p id="pX45p0724a0101" rend="margin-left:1em">【記】順理者。一切善德諸行法門。外違妄染。內順真
<lb n="0724a02"/>如。故云應作。即作持門也。前云。若人修行一切善
<lb n="0724a03"/>法。自然歸順真如法故。</p>
<p id="pX45p0724a0310" type="inline" rend="margin-left:1em">違理者。一切惡法諸非律
<lb n="0724a04"/>儀。內與法性相違。外能招報諸苦。故不應作。即止
<lb n="0724a05"/>持門也。</p>
<lb n="0724a06"/>
<p id="pX45p0724a0601" rend="margin-left:1em">△三俱
(三)
。初總標。二別辨。三總結。</p>
<p id="pX45p0724a0614" type="inline" rend="margin-left:1em">初總標。</p>
<lb n="0724a07"/>
<p id="pX45p0724a0701">若行若住。若臥若起。皆應止觀俱行。</p>
<lb n="0724a08"/>
<p id="pX45p0724a0801" rend="margin-left:1em">【疏】上來始習未淳。故動靜別修。今定慧終成。故能
<lb n="0724a09"/>雙運也。</p>
<lb n="0724a10"/>
<p id="pX45p0724a1001" rend="margin-left:1em">【記】若行等者。此約四儀六緣之中。皆須止觀雙修。
<lb n="0724a11"/>定慧俱運。</p>
<p id="pX45p0724a1105" type="inline" rend="margin-left:1em">動靜別修者。動則修觀。靜則修止也。雖
<lb n="0724a12"/>云初且別修。亦須習其雙運。如前文云。去來進止
<lb n="0724a13"/>一切時中。常應觀察。其心得住。隨入真如三昧。文
<lb n="0724a14"/>雖先止後觀。次第別辨。然至修時。豈得相離。以文
<lb n="0724a15"/>不累書。故成前後耳。今此文中說俱者。亦是重辨
<lb n="0724a16"/>前文。恐人修時。各自習故。故特重為勸誡。皆應止
<lb n="0724a17"/>觀俱行也。以因時俱行。果方雙運。如有足無目。有
<lb n="0724a18"/>目無足。皆不到清涼池。獨輪之車。豈免覆轍。故經
<lb n="0724a19"/>云。因地心與果地覺。無二無別。方曰始終不相離
<lb n="0724a20"/>也。</p>
<lb n="0724a21"/>
<p id="pX45p0724a2101" rend="margin-left:1em">△二別辨
(二)
。初約法明俱。二對障明俱。</p>
<p id="pX45p0724a2116" type="inline" rend="margin-left:1em">初約法
<lb n="0724a22"/>明俱
(二)
。初即止之觀。二即觀之止。</p>
<p id="pX45p0724a2214" type="inline" rend="margin-left:1em">初即止之觀。</p>
<lb n="0724a23"/>
<p id="pX45p0724a2301">所謂雖念諸法自性不生。而復即念因緣和合善惡
<lb n="0724a24"/>之業。苦樂等報。不失不壞。</p>
<lb n="0724b01"/>
<p id="pX45p0724b0101" rend="margin-left:1em">【疏】所謂下。約非有義以明止。而復下。約非無義以
<lb n="0724b02"/>明觀。此二不二。故云即也。此順不動真際而建立
<lb n="0724b03"/>諸法。良以非有即是非無。故能不捨止而修觀也。</p>
<lb n="0724b04"/>
<p id="pX45p0724b0401" rend="margin-left:1em">【記】自性不生者。中論云。諸法不自生。亦不從他生。
<lb n="0724b05"/>不共不無因。是故知無生。今舉四中之一。故云自
<lb n="0724b06"/>性。此即無我無造無受者也。下即善惡之業亦不
<lb n="0724b07"/>亡。</p>
<p id="pX45p0724b0702" type="inline" rend="margin-left:1em">非有義者。徧計全空。故言非有。依他不泯。故不
<lb n="0724b08"/>言無。若言無者。則墮斷過。以非同兔角。畢竟無故。</p>
<lb n="0724b09"/>
<p id="pX45p0724b0901" rend="margin-left:1em">即念因緣等者。經云。諸法因緣生。諸法因緣滅。又
<lb n="0724b10"/>云。因緣和合。虗妄有生等。</p>
<p id="pX45p0724b1011" type="inline" rend="margin-left:1em">非無義者。依他宛然。故
<lb n="0724b11"/>言非無。徧計全空。故不言有。若言有者。即墮常過。
<lb n="0724b12"/>以非同妄情。有所得故。</p>
<p id="pX45p0724b1210" type="inline" rend="margin-left:1em">此二者。性相有殊。不二者。
<lb n="0724b13"/>體用常俱。</p>
<p id="pX45p0724b1305" type="inline" rend="margin-left:1em">此順等者。有二義。一。順教。即此所引。是
<lb n="0724b14"/>佛聖言。二。順理。謂不動真際。是性不變。建立諸法。
<lb n="0724b15"/>即性隨緣。一法二義。故云即也。前疏云。不變性而。
<lb n="0724b16"/>緣起。染淨恒殊。良以等者。經云。法身流轉五道。名
<lb n="0724b17"/>曰眾生。中論云。以有空義故。一切法得成也。</p>
<p id="pX45p0724b1718" type="inline" rend="margin-left:1em">故能
<lb n="0724b18"/>等者。約境修心以成觀行。境既即亡而存心。亦即
<lb n="0724b19"/>止成觀也。然前段即真如門。後段即生滅門。二門
<lb n="0724b20"/>不二。但是一心。故得止觀雙運也。</p>
<lb n="0724b21"/>
<p id="pX45p0724b2101" rend="margin-left:1em">△二即觀之止。</p>
<lb n="0724b22"/>
<p id="pX45p0724b2201">雖念因緣善惡業報。而亦即念性不可得。</p>
<lb n="0724b23"/>
<p id="pX45p0724b2301" rend="margin-left:1em">【疏】此順不壞假名而說諸法實相。良以非無即是
<lb n="0724b24"/>非有。故能不捨觀而修止。此說時有前後。然在行
<lb n="0724c01"/>心。鎔融不二。不二之性。即是實性。理味在此。宜可
<lb n="0724c02"/>思之。</p>
<lb n="0724c03"/>
<p id="pX45p0724c0301" rend="margin-left:1em">【記】雖念因緣等者。即前非無以明觀也。</p>
<p id="pX45p0724c0316" type="inline" rend="margin-left:1em">而亦下。即
<lb n="0724c04"/>前非有以明止也。</p>
<p id="pX45p0724c0408" type="inline" rend="margin-left:1em">疏不分配者。以前影後故。</p>
<p id="pX45p0724c0418" type="inline" rend="margin-left:1em">此順
<lb n="0724c05"/>下。先。正釋文旨。故疏序云。不捨緣而即真。凡聖致
<lb n="0724c06"/>一。此乃即隨緣而不變故。</p>
<p id="pX45p0724c0611" type="inline" rend="margin-left:1em">良以等者。經云。一切眾
<lb n="0724c07"/>生皆如也。前云。以一切法。即真實性故。</p>
<p id="pX45p0724c0716" type="inline" rend="margin-left:1em">故能下。亦
<lb n="0724c08"/>同前文。約心契境以成止行。心既即亡而存境。亦
<lb n="0724c09"/>即觀成止也。配歸二門。反前可見。</p>
<p id="pX45p0724c0914" type="inline" rend="margin-left:1em">說時下。二。通示
<lb n="0724c10"/>用心。有前後者。文不累書。言不頓發。故觀之與止。
<lb n="0724c11"/>前後而辨。若在行人修心之際。須止觀鎔融。無前
<lb n="0724c12"/>無後。謂即止而修觀。寂而常照也。即觀而修止。照
<lb n="0724c13"/>而常寂也。寂照之體。即是一心。一心名為實性。故
<lb n="0724c14"/>云法性寂然名止。寂而常照名觀。此中不唯止觀
<lb n="0724c15"/>不二。抑亦心境一如。謂以無緣智。緣無相境。以無
<lb n="0724c16"/>相境。相無緣智。境智一如。如水與水。唯一實相。更
<lb n="0724c17"/>無別法。方名圓頓止觀。真如三昧。</p>
<lb n="0724c18"/>
<p id="pX45p0724c1801" rend="margin-left:1em">△二對障明俱。</p>
<lb n="0724c19"/>
<p id="pX45p0724c1901">若修止者。對治凡夫住著世間。能捨二乘怯弱之見。</p>
<lb n="0724c20"/>
<p id="pX45p0724c2001">若修觀者。對治二乘不起大悲陋劣心過。遠離凡夫
<lb n="0724c21"/>不修善根。</p>
<lb n="0724c22"/>
<p id="pX45p0724c2201" rend="margin-left:1em">【疏】初修止治於二過。謂正治凡夫人法二執。貪樂
<lb n="0724c23"/>世間。兼治二乘執五陰法。見苦生怖。以止門無生。
<lb n="0724c24"/>除此等執。</p>
<p id="pX45p0724c2405" type="inline" rend="margin-left:1em">次修觀亦治二過。謂正治二乘陿劣之
<lb n="0725a01"/>心。令普觀眾生。起於大悲。兼治凡夫懈怠之心。令
<lb n="0725a02"/>觀無常。䇿修善行。</p>
<lb n="0725a03"/>
<p id="pX45p0725a0301" rend="margin-left:1em">【記】止治二過者。凡夫不知諸法自性無生。見有人
<lb n="0725a04"/>法而起貪愛。樂住世間。今修正道。令知法本不生。
<lb n="0725a05"/>今則無滅。自然見三界虗妄。如虗空華。不樂住著
<lb n="0725a06"/>也。二乘得之。見法無我。於苦不怖。豈欲速取寂滅
<lb n="0725a07"/>涅槃耶。</p>
<p id="pX45p0725a0704" type="inline" rend="margin-left:1em">以上下。釋所以。可知。</p>
<p id="pX45p0725a0712" type="inline" rend="margin-left:1em">正治二乘者。以二乘
<lb n="0725a08"/>一向沈空。以空為證怖懼生死。但求自利。不起利
<lb n="0725a09"/>他。不成佛法。今修觀道。知一切法。因緣和合。虗妄
<lb n="0725a10"/>有生。因緣別離。虗妄名滅。知病識藥。即起諸幻以
<lb n="0725a11"/>除幻者。變化諸幻而開幻眾。此則自然離於狹劣
<lb n="0725a12"/>之見。而起大悲普能救濟也。若凡夫得之。則能知
<lb n="0725a13"/>無常苦空無我不淨。而修諸善行。以修觀門。不壞
<lb n="0725a14"/>緣法。能除此障。</p>
<lb n="0725a15"/>
<p id="pX45p0725a1501" rend="margin-left:1em">△三總結。</p>
<lb n="0725a16"/>
<p id="pX45p0725a1601">以是義故。是止觀門。共相助成。不相捨離。</p>
<p id="pX45p0725a1617" type="inline">若止觀不
<lb n="0725a17"/>具。則無能入菩提之道。</p>
<lb n="0725a18"/>
<p id="pX45p0725a1801" rend="margin-left:1em">【疏】止觀不離者。如凡夫人。非不樂世間。無以勤修
<lb n="0725a19"/>善行。約二乘人。非不怖生死。無以起於大悲。是二
<lb n="0725a20"/>行不相離也。</p>
<p id="pX45p0725a2006" type="inline" rend="margin-left:1em">止觀不具者。謂止觀相須。如鳥之兩
<lb n="0725a21"/>翼。車之二輪。二輪不具。則無運載之功。一翼若缺。
<lb n="0725a22"/>則無凌虗之勢。</p>
<lb n="0725a23"/>
<p id="pX45p0725a2301" rend="margin-left:1em">【記】是義。躡前對障離過以說。</p>
<p id="pX45p0725a2312" type="inline" rend="margin-left:1em">如凡夫下。意云。不樂
<lb n="0725a24"/>世間。方能修善。斯則止成於觀。</p>
<p id="pX45p0725a2413" type="inline" rend="margin-left:1em">約二乘下。意云。不
<lb n="0725b01"/>怖生死。方能起悲。此乃觀成於止。</p>
<p id="pX45p0725b0114" type="inline" rend="margin-left:1em">二行不相離者。
<lb n="0725b02"/>猶如合繩。乍似相違。究竟相順也。故襍阿含經說。
<lb n="0725b03"/>佛在瞿師國。阿難問上座。若比丘於空處樹下閑
<lb n="0725b04"/>房思惟。當以何法。專精修習。上座云。當以二法。所
<lb n="0725b05"/>謂止觀。阿難曰。多修習<anchor xml:id="begd1e47325"/>已<anchor xml:id="endd1e47325"/>。當何所成。上座曰。修習
<lb n="0725b06"/>於止。終成於觀。修習觀<anchor xml:id="begd1e47333"/>已<anchor xml:id="endd1e47333"/>。終成於止。止觀俱修。得
<lb n="0725b07"/>諸解脫。阿難復問五百比丘。亦作是說。阿難歡喜
<lb n="0725b08"/>問佛。佛深印可。</p>
<p id="pX45p0725b0807" type="inline" rend="margin-left:1em">止觀相須等者。亦如於繩。合之方
<lb n="0725b09"/>用。故涅槃說。二乘菩薩。修不均故。不見佛性。無明
<lb n="0725b10"/>邪見。自此而生。無上菩提。由之難入。如能具足修
<lb n="0725b11"/>習。不相捨離。則能疾到薩婆若海。故涅槃云。定慧
<lb n="0725b12"/>等學。明見佛性。法華云。如其所得法。定慧力莊嚴。
<lb n="0725b13"/>以此度眾生。自證無上道。由是菩薩行門雖多。總
<lb n="0725b14"/>攝不過定慧。故華嚴云。譬如有力正。率土咸戴仰。
<lb n="0725b15"/>定慧亦如是。菩薩所依賴。</p>
<p id="pX45p0725b1511" type="inline" rend="margin-left:1em">天台宗於止觀深意在
<lb n="0725b16"/>此。故彼文云。涅槃真法。入乃多途。論其急要。不過
<lb n="0725b17"/>止觀。止乃伏結之初門。觀乃斷惑之正要。止乃養
<lb n="0725b18"/>心識之善資。觀則照神解之妙術等。若人成就定
<lb n="0725b19"/>慧二法。斯乃自利利人。法無不備也。今之學流。焉
<lb n="0725b20"/>可偏習。</p>
<p id="pX45p0725b2004" type="inline" rend="margin-left:1em">又如天台說。若行者如是修止觀時。即能
<lb n="0725b21"/>了知一切諸法。皆由心生。因緣虗假。不實故空。以
<lb n="0725b22"/>知空故。即不得一切諸法名字相貌。爾時上不見
<lb n="0725b23"/>佛果可求。下不見眾生可度。是名從假入空觀。亦
<lb n="0725b24"/>名二諦觀。亦名慧眼。亦名一切智。若住此觀。即墮
<lb n="0725c01"/>聲聞辟支佛地。故法華中。諸聲聞等自歎言。我等
<lb n="0725c02"/>若聞淨佛國土。教化眾生。心不喜樂。所以者何。一
<lb n="0725c03"/>切諸法。皆悉空寂。無生無滅。無大無小。無漏無為。
<lb n="0725c04"/>如是思惟。不生喜樂。當知若見無為入正位者。終
<lb n="0725c05"/>不能發三菩提心。此即定方多故。不見佛性。若菩
<lb n="0725c06"/>薩為度一切眾生。成就一切佛法故。不應取著無
<lb n="0725c07"/>為。爾時應修從空入假觀。即當諦觀心性雖空。對
<lb n="0725c08"/>緣之時。亦能出生一切諸法。猶如幻化。雖無實體。
<lb n="0725c09"/>亦有見聞覺知等相差別不同。行者如是觀時。雖
<lb n="0725c10"/>知一切諸法畢竟空寂。能於空中。修種種行。如空
<lb n="0725c11"/>中種樹。亦能分別眾生諸根性欲。性欲無量故。則
<lb n="0725c12"/>說法無量。若能成就無量辨才。即能利益五道眾
<lb n="0725c13"/>生。是名從空入假觀。亦名平等觀。亦名法眼。亦名
<lb n="0725c14"/>道種智。住此觀中。智慧力多。雖見佛性而不明了。
<lb n="0725c15"/>菩薩雖復成就如此二觀。猶是方便。非是正觀。故
<lb n="0725c16"/>纓絡云。前二觀為方便。因二空觀。得入中道第一
<lb n="0725c17"/>義諦觀。雙照二諦。心心寂滅。自然流入薩婆若海。
<lb n="0725c18"/>菩薩欲於一念中具足一切法者。應修中道正觀。
<lb n="0725c19"/>若能諦觀心性。非空非假。而不壞空假之法。若能
<lb n="0725c20"/>如是照了。即於心性。通達中道。圓照二諦。若能於
<lb n="0725c21"/>自心。見中道二諦。即見一切諸法中道二諦。亦不
<lb n="0725c22"/>取中道二諦。以決定性。不可得故。是名中道正觀。
<lb n="0725c23"/>如中論云。因緣所生法。我說即是空。亦名為假名。
<lb n="0725c24"/>亦是中道義。此偈非唯是分別正觀。亦是兼明前
<lb n="0726a01"/>二種方便觀門。當知中道正觀。即是佛眼。即是一
<lb n="0726a02"/>切種智。若住此觀。即是定慧力等。了了見於佛性
<lb n="0726a03"/>即是安住大乘。行步平正。其疾如風。入薩婆若海。
<lb n="0726a04"/>即行如來行。入如來室。著如來衣。坐如來座。以如
<lb n="0726a05"/>來莊嚴而自莊嚴。獲得六根清淨。入佛境界。於一
<lb n="0726a06"/>切法。無所染著。即一切諸佛。皆現在前。成就念佛
<lb n="0726a07"/>三昧。安住首楞嚴定。普現色身。能入十方佛土。教
<lb n="0726a08"/>化眾生。嚴淨一切佛剎。供養十方諸佛。受持一切
<lb n="0726a09"/>諸佛法藏。具足一切諸波羅蜜。即入頓悟大菩薩
<lb n="0726a10"/>位。即與普賢文殊。共為等侶。即常住法性身中。為
<lb n="0726a11"/>十方諸佛稱歎授記。能八相成道。於十方國。究竟
<lb n="0726a12"/>一切佛事。具足真應二身。是名初發心住菩薩。然
<lb n="0726a13"/>上所說依經明其三觀行相。似成別異。若在行人。
<lb n="0726a14"/>即須三智一心中得。不縱橫並別。方是圓修也。天
<lb n="0726a15"/>台空觀。即此止門。假觀。即此觀門。中觀。即此俱運
<lb n="0726a16"/>門也。大約如此。</p>
<lb n="0726a17"/>
<p id="pX45p0726a1701" rend="margin-left:1em">△四防退方便
(二)
。初明可退之人。二明防退之法。</p>
<lb n="0726a18"/>
<p id="pX45p0726a1801" rend="margin-left:1em">初明可退之人。</p>
<lb n="0726a19"/>
<p id="pX45p0726a1901">復次眾生。初學是法。欲求正信。其心怯弱。以住於此
<lb n="0726a20"/>娑婆世界。自畏不能常值諸佛。親承供養。懼謂信心。
<lb n="0726a21"/>難可成就。意欲退者。</p>
<lb n="0726a22"/>
<p id="pX45p0726a2201" rend="margin-left:1em">【疏】復下。先。標行劣。以住下。舉處釋成。以其內心既
<lb n="0726a23"/>劣。外缺勝緣。信行難成。故欲退也。</p>
<lb n="0726a24"/>
<p id="pX45p0726a2401" rend="margin-left:1em">【記】眾生者。十信初心之上品也。怯弱等者。謂於生
<lb n="0726b01"/>死中。創起覺悟。惑業則無始積集。善行則方將修
<lb n="0726b02"/>學。境強心弱。障重力微。在於觀心。寧無恐怯。</p>
<p id="pX45p0726b0218" type="inline" rend="margin-left:1em">娑婆
<lb n="0726b03"/>者。此云堪忍。具足五濁。實不可居。故經云。此濁惡
<lb n="0726b04"/>世。地獄餓鬼畜生充滿。多不善聚。唯佛如來。堪忍
<lb n="0726b05"/>住故。亦可修忍。勝餘方故。不能常值等者。以穢土
<lb n="0726b06"/>之中。雖有佛出。然不久住。即入滅度。動經多劫。空
<lb n="0726b07"/>過無佛。行者或生佛前。或生佛後。皆不得值。以不
<lb n="0726b08"/>值故。不能供養親近。承受聖旨。懼謂等者。其猶孤
<lb n="0726b09"/>子。未及成人。便失恃怙。寧不憂慮。將無所損。行人
<lb n="0726b10"/>亦爾。無佛為勝緣。內心又微弱。況茲穢境。五濁混
<lb n="0726b11"/>然。期心上求。實為難進。擬退聖道。</p>
<lb n="0726b12"/>
<p id="pX45p0726b1201" rend="margin-left:1em">△二明防退之法
(二)
。先通舉聖意。次別引經證。</p>
<lb n="0726b13"/>
<p id="pX45p0726b1301" rend="margin-left:1em">先通舉聖意。</p>
<lb n="0726b14"/>
<p id="pX45p0726b1401">當知如來。有勝方便。攝護信心。謂以專意念佛因緣。
<lb n="0726b15"/>隨願得生他方佛土。常見於佛。永離惡道。</p>
<lb n="0726b16"/>
<p id="pX45p0726b1601" rend="margin-left:1em">【疏】當知下。標聖善巧。專意下。釋顯巧相。</p>
<lb n="0726b17"/>
<p id="pX45p0726b1701" rend="margin-left:1em">【記】勝方便者。即念佛三昧。十六觀門。及佛願力等。
<lb n="0726b18"/>餘門學道。名豎出三界。念佛往生。名橫出三界。如
<lb n="0726b19"/>虫在竹。豎則歷節難通。橫則一時透脫。故云勝方
<lb n="0726b20"/>便也。一心不亂。謂之專意。即信也。憶想無間。謂之
<lb n="0726b21"/>念。是行也。誓求往見。謂之願。願也。三心。是因。佛名
<lb n="0726b22"/>相好。緣也。又專意念佛。因也。得生常見。果也。前云。
<lb n="0726b23"/>因緣具足。乃得成辦。則值諸佛示教利喜。然念佛
<lb n="0726b24"/>有多門。一稱名。二觀像。三觀想。四實相。又華嚴疏
<lb n="0726c01"/>出五種。一。稱名緣境念佛門。二。攝境唯心念佛門。
<lb n="0726c02"/>三。心境無礙念佛門。四。心境俱泯念佛門。五重重
<lb n="0726c03"/>無盡念佛門。五教如次配知。隨願得生他土者。如
<lb n="0726c04"/>隨願往生經所說。十方皆有淨土。若欲生者。隨願
<lb n="0726c05"/>往生。既與佛同住。即登不退。豈有還墮於惡道乎。</p>
<lb n="0726c06"/>
<p id="pX45p0726c0601" rend="margin-left:1em">△次別引經證。</p>
<lb n="0726c07"/>
<p id="pX45p0726c0701" rend="margin-left:1em">【記】上則泛明念佛。隨願生方而<anchor xml:id="begd1e47605"/>已<anchor xml:id="endd1e47605"/>。此則的指求生
<lb n="0726c08"/>極樂淨土。故別引經以證。令其一心。稱念彌陀佛
<lb n="0726c09"/>也。</p>
<lb n="0726c10"/>
<p id="pX45p0726c1001">如修多羅說。若人專念西方極樂世界阿彌陀佛。所
<lb n="0726c11"/>修善根。迴向願求生彼世界。即得往生。常見佛故。終
<lb n="0726c12"/>無有退。若觀彼佛真如法身。常勤修習。畢竟得生。住
<lb n="0726c13"/>正定故。</p>
<lb n="0726c14"/>
<p id="pX45p0726c1401" rend="margin-left:1em">【疏】若人下。引經。常見下。釋文。若觀下。引。住正句。釋
<lb n="0726c15"/>但往生之人。約有三位。一。如蓮華未開時。信行未
<lb n="0726c16"/>滿。未名不退。但以處無退緣。故稱不退。二。信位滿
<lb n="0726c17"/>足<anchor xml:id="begd1e47638"/>已<anchor xml:id="endd1e47638"/>去。華開見佛。入十住位。得少分見法身。住正
<lb n="0726c18"/>定位也。三者。三賢位滿。入初地<anchor xml:id="begd1e47647"/>已<anchor xml:id="endd1e47647"/>去。證徧滿法身。
<lb n="0726c19"/>生無邊佛土。如佛記龍樹菩薩等。住初地。生淨土
<lb n="0726c20"/>等也。此中見佛無退。是初一位。畢竟住定。是後二
<lb n="0726c21"/>位。</p>
<lb n="0726c22"/>
<p id="pX45p0726c2201" rend="margin-left:1em">【記】修多羅下。分二。先。依生滅門事念佛。謂依意意
<lb n="0726c23"/>識心。念報化佛也。修多羅。即指阿彌陀。無量壽。瑞
<lb n="0726c24"/>相。十六觀。及餘諸淨土經。若人等六句。因。即得句
<lb n="0727a01"/>果。專念。信行。願求。願也。回向。回因向果也。</p>
<p id="pX45p0727a0117" type="inline" rend="margin-left:1em">西方極
<lb n="0727a02"/>樂者。如小彌陀經說。從是西方。過十萬億佛土。有
<lb n="0727a03"/>世界名曰極樂。其土有佛。號阿彌陀。樂事極故。毫
<lb n="0727a04"/>無苦相。名為極樂。梵語阿彌陀。此云無量。光明壽
<lb n="0727a05"/>命弟子國土莊嚴境界。悉無量故。其國土清淨嚴
<lb n="0727a06"/>美。佛身功德微妙。人天殊絕。賢聖難思。俱廣彼經。
<lb n="0727a07"/>不能具述。往生者。謂往生極樂土也。都有九品。由
<lb n="0727a08"/>因行有勝劣。故往生有升降。華開有遲速。成道有
<lb n="0727a09"/>前後。上上品者。發三種心。謂志誠心。深心。迴向心。
<lb n="0727a10"/>具足戒行。讀誦大乘。一日乃至七日。即得往生。佛
<lb n="0727a11"/>及菩薩。親來迎接。觀音菩薩。執金剛臺等。至行者
<lb n="0727a12"/>前。其人乘此。隨佛之後。如彈指頃。即生彼國。生<anchor xml:id="begd1e47699"/>已<anchor xml:id="endd1e47699"/>
<lb n="0727a13"/>見佛。聞法開悟。經須臾頃。徧至十方。於諸佛前。次
<lb n="0727a14"/>第受記。還至本國。得無量百千陀羅尼門。乃至下
<lb n="0727a15"/>下品者。五逆十惡。具諸不善。以惡業故。合墮地獄。
<lb n="0727a16"/>經歷多劫。臨命終時。遇善知識。教令稱佛名號。於
<lb n="0727a17"/>念念中。除八十億劫生死重罪。具足十念。乘華往
<lb n="0727a18"/>生。佛及菩薩。共來迎接。生彼池中蓮華之內。滿十
<lb n="0727a19"/>二大劫。蓮華乃開。觀音勢至而為說法。聞法歡喜。
<lb n="0727a20"/>滅罪除障。發菩提心等。如要備覽。請檢觀經。問。準
<lb n="0727a21"/>隨願往生經說。十方皆有淨土。云何偏指西方。答。
<lb n="0727a22"/>因易緣強。勝餘方故。因易者。十念為因故。緣強者。
<lb n="0727a23"/>彼佛願力故。以彼佛因中。有四十八種廣大誓願。
<lb n="0727a24"/>於中云。若有眾生。欲生我國。十念成就。不得生者。
<lb n="0727b01"/>不取正覺。有茲所以。故偏指也。餘具如瑞相經。一
<lb n="0727b02"/>問。云何七日。乃至十念。便得生耶。答佛力不思
<lb n="0727b03"/>議故。猶如蜾蠃。摙土作房。取彼桑虫負之。於其中
<lb n="0727b04"/>教祝七日。化為<anchor xml:id="begd1e47744"/>己<anchor xml:id="endd1e47744"/>子。況彌陀大聖。豈無有轉物成
<lb n="0727b05"/>
<anchor xml:id="begd1e47751"/>己<anchor xml:id="endd1e47751"/>之功。起死回生之力乎。又行人念力熏心。亦不
<lb n="0727b06"/>思議故。苟能用心念佛七日。晝夜無間。必得革凡
<lb n="0727b07"/>身心。為佛之身心矣。亦如桑虫。隨類我呪。過七晝
<lb n="0727b08"/>夜。變成蜾蠃形矣。又大本云。信樂不疑。乃至一念。
<lb n="0727b09"/>念於彼佛。亦得往生。佛名經云。一聞佛名。滅無量
<lb n="0727b10"/>劫生死之罪。所以然者。一心朗念。積妄頓空。喻如
<lb n="0727b11"/>一盞燈。能滅千年室暗。一星火。能燒百輛車薪。況
<lb n="0727b12"/>乘如來本願功德。若船之遇順風。豈有不滅罪生
<lb n="0727b13"/>淨土乎。一稱尚爾。十念者可知
(二)
。問。大本云。唯除
<lb n="0727b14"/>五逆。觀經云。五逆得生。二義云何。答。大本云。唯除
<lb n="0727b15"/>五逆誹謗正法。則知五逆而兼謗法者。乃在所除。
<lb n="0727b16"/>如不兼謗者。未必除也。良由謗則不信。不信則不
<lb n="0727b17"/>生。所謂疑則華不開者是。觀經但言五逆。不言謗
<lb n="0727b18"/>法。則知雖具五逆。不謗法者。必定得生。如兼謗者。
<lb n="0727b19"/>亦不生也。良由信則不謗。不謗則華開。所謂信則
<lb n="0727b20"/>決定生者是
(三)
。常見二句。論主會釋義也。謂住此
<lb n="0727b21"/>娑婆。或值三災八難不吉祥事。或見十惡五逆諸
<lb n="0727b22"/>不善人。或自身多諸惑業。病苦牽纏。修行信心。不
<lb n="0727b23"/>能成就。若生彼樂土一見佛時。信必成就。終無退
<lb n="0727b24"/>轉矣。故慈雲懺主。以彼此較量。則有十種苦樂不
<lb n="0727c01"/>同。謂此娑婆。有不值佛。不聞法。惡友纏。羣魔惱。受
<lb n="0727c02"/>輪迴。墮惡趣。塵緣障道。壽命短促。修行退轉。塵劫
<lb n="0727c03"/>難成之苦。彼樂國。有常見佛。常聞法。聖賢會。離魔
<lb n="0727c04"/>事。息輪迴。無惡趣。勝緣助道。壽命無量。得不退轉。
<lb n="0727c05"/>一生行滿之樂。</p>
<p id="pX45p0727c0507" type="inline" rend="margin-left:1em">問。云何一生便不退耶。答。有五因
<lb n="0727c06"/>緣。一如來大悲願力攝持。二。佛光常照。三水鳥樹
<lb n="0727c07"/>林。皆演苦空。四。純諸菩薩以為親友。五。壽命永劫。
<lb n="0727c08"/>故疏釋云。處無退緣名不退耳。彌陀經言。眾生生
<lb n="0727c09"/>者。皆是阿<g ref="CB16014"/>䟦致。勢至章言。去佛不遠。不假方便。
<lb n="0727c10"/>自得心開。如染香人。皆是此意也
(一)
。問。上云見佛
<lb n="0727c11"/>菩薩。皆為魔事。今何又求見彼佛耶。答。上修真如
<lb n="0727c12"/>三昧。唯心無境。故見佛說法。悉為魔事。以因果殊
<lb n="0727c13"/>感故。此之念佛三昧。托境顯心。故見有佛現。名善
<lb n="0727c14"/>境界。以因果相符故。勢至章云。憶佛念佛。現前當
<lb n="0727c15"/>來。必定見佛。豈可將此佛境作魔境耶
(二)
。問。設有
<lb n="0727c16"/>魔現。云何辨別。答。若得見佛。了唯心現。切莫取著。
<lb n="0727c17"/>勿向他說。然念佛者。在於如來大光明中。必無魔
<lb n="0727c18"/>事。或宿障深厚。及不善用心。容有魔起。固未可定。
<lb n="0727c19"/>如經論說。辨之有二。一。不與修多羅合者。是為魔
<lb n="0727c20"/>事。二不與本所修合者。是為魔事
(三)
。問。真如三昧。
<lb n="0727c21"/>不與念佛三昧同耶。答。無同無不同。以念佛三昧。
<lb n="0727c22"/>於自心中。立佛為境。托彼佛境。顯自真心。而真如
<lb n="0727c23"/>三昧。即心為境。不立彼佛。唯一真心。無能所相。故
<lb n="0727c24"/>無同。又念佛三昧。即念自心中本覺法身佛。而真
<lb n="0728a01"/>如三昧。觀諸佛與眾生法身。平等無二。故無不同。
<lb n="0728a02"/>所以二種三昧。念佛名勝方便。何者。念佛具三力。
<lb n="0728a03"/>一。本有佛性力。二。新修觀念力。此二。自力也。三。如
<lb n="0728a04"/>來攝取力。此一。他力也。本如舟。念如帆。佛如便風。
<lb n="0728a05"/>三事周圓。速登彼岸。若夫真如三昧。唯憑自力。設
<lb n="0728a06"/>遇逆風。舟便覆矣
(四)
。問。古謂真佛。本無去來。云何
<lb n="0728a07"/>有佛現令見耶。答。感應道交。不妨不來而來。無見
<lb n="0728a08"/>而見。以法身佛。雖無生滅。從真起應。接引迷根。則
<lb n="0728a09"/>於生心。見佛來迎。猶如水澄。月自現也
(五)
。問。今有
<lb n="0728a10"/>專心念佛。於定夢中。不能得見。又有一生念佛。及
<lb n="0728a11"/>臨終時。亦不生方。何也。答。專心稱念。定夢不能見
<lb n="0728a12"/>者。由其過去業障重故。現在善力弱故。又佛有二
<lb n="0728a13"/>加。一。無障則顯加。令其親見。二。障重則冥加。暗令
<lb n="0728a14"/>得益。一生念佛不生方者。持念不精誠故。生疑不
<lb n="0728a15"/>篤信故。無有往生願故。不能斷貪愛故
(六)
。問。復有
<lb n="0728a16"/>臨命終時。遇諸障難。如偏風失語。狂亂失心。水火
<lb n="0728a17"/>雷擊。虫瞰鬼害。藥毒陣亡。怨賊王難。若爾。云何正
<lb n="0728a18"/>念得往生耶。答。應當預懺。必蒙佛護。禮拜持誦。即
<lb n="0728a19"/>懺法也。葢禮念佛者。有六種勝益。一諸佛住頂。二
<lb n="0728a20"/>天神冥加。三惡鬼不害。四八難消除。五無有諸橫。
<lb n="0728a21"/>六臨終佛迎。故知日常一心禮念。即為預備不虞
<lb n="0728a22"/>法矣。如人入城幹事。須先覓下安處。抵暮昏黑。則
<lb n="0728a23"/>有投宿之地。先覓下處者。預修淨業也。抵暮昏黑
<lb n="0728a24"/>者。大限到來也。有投宿地者。生蓮花中。不遭障難
<lb n="0728b01"/>也
(七)
。若觀下。次。依真如門理念佛。謂依無分別智
<lb n="0728b02"/>心。念法身佛也。初三句。因。畢竟句。果。謂阿彌陀。唯
<lb n="0728b03"/>是法身第一義諦。無有應化世諦境界。彼佛法身。
<lb n="0728b04"/>即行者心。以諸佛心內眾生之智。觀眾生心中法
<lb n="0728b05"/>身之佛。故不用事念而以觀觀也。常勤修者。葢無
<lb n="0728b06"/>時無處。不一心觀佛也。觀經云。諸佛正遍知海。從
<lb n="0728b07"/>心想生。是故常當一心繫念。諦觀彼佛。竟得生者。
<lb n="0728b08"/>心一觀也。佛土全彰。佛一舉也。身心頓入。由此因
<lb n="0728b09"/>緣。生自性之淨土。見本覺之真佛。觀經云。諸佛如
<lb n="0728b10"/>來。是法界身。入一切眾生心想中。是故汝等。心想
<lb n="0728b11"/>佛時。是心即是三十二相。八十隨形好。是心作佛。
<lb n="0728b12"/>是心是佛。雖然法性佛土。無一眾生不具。若不觀
<lb n="0728b13"/>念。亦不得生。住正定句。亦論主會釋也。因修念佛
<lb n="0728b14"/>三昧。果得住正定聚。如影響相符。定無差舛故。況
<lb n="0728b15"/>依如來大智願海。豈有不正定耶。故第十一願云。
<lb n="0728b16"/>國中天人。不住定聚者。不取正覺。又四十二願。諸
<lb n="0728b17"/>菩薩眾。聞我名字。皆悉逮得清淨解脫三昧。四十
<lb n="0728b18"/>五願云。皆悉逮得普等三昧。常見不可思議諸佛。
<lb n="0728b19"/>又頌說云。至彼嚴淨國。便速得神通。必於無量尊。
<lb n="0728b20"/>受記成等覺。又觀經下品下生文云。至心令聲不
<lb n="0728b21"/>絕。具足十念。稱彼阿彌陀佛名故。命終之時。如一
<lb n="0728b22"/>念頃。即得往生極樂世界。觀音勢至。以大悲音聲。
<lb n="0728b23"/>為其廣說諸法實相。下品下生既爾。餘八品生可
<lb n="0728b24"/>了。故知生西方者。無有不住如來種中。入正定聚。
<lb n="0728c01"/>正因相應也。前之事念。於四種念佛中。當稱名觀
<lb n="0728c02"/>像。五種念佛中。當緣境。此之理念。四種中觀想實
<lb n="0728c03"/>相。五種中唯心。至於無礙俱泯無盡。事理俱通也。
<lb n="0728c04"/>如理思之。</p>
<lb n="0728c05"/>
<p id="pX45p0728c0501" rend="margin-left:1em">【記】疏中若人等。先。別消文。但往下。次。總釋義。三位
<lb n="0728c06"/>者。料揀往生之人。正是說於<anchor xml:id="begd1e48020"/>己<anchor xml:id="endd1e48020"/>生彼者。若觀經中。
<lb n="0728c07"/>具明九品。天台所判。上三品人。始從習種。終至解
<lb n="0728c08"/>行菩薩。中三品是十信<anchor xml:id="begd1e48030"/>已<anchor xml:id="endd1e48030"/>下。以能持戒孝養等而
<lb n="0728c09"/>求生故。下三品是今時悠悠凡夫。以作眾惡重罪。
<lb n="0728c10"/>臨命終時。遇善友勸。方願生故。上上品。見佛聞法。
<lb n="0728c11"/>便證無生。故是道種人。上中品。位當性種。上下品
<lb n="0728c12"/>位當習種。一。得道有遲速。二。所乘有勝劣。得道遲
<lb n="0728c13"/>速者。上上品如前。生<anchor xml:id="begd1e48047"/>已<anchor xml:id="endd1e48047"/>便證無生。上中者。生經七
<lb n="0728c14"/>日。得不退轉。經一小劫。得無生忍。上下者。經三七
<lb n="0728c15"/>日。能游十方。過三小劫。得百法明門。住歡喜地。乘
<lb n="0728c16"/>勝劣者。初金剛臺。次紫金臺。後金蓮華。今之三位。
<lb n="0728c17"/>但就九品中前六品說。初位。即彼中三品人也。第
<lb n="0728c18"/>二位。即彼上下品人。第三位。即彼上中上上品人
<lb n="0728c19"/>也。以是料揀不退義故。作此判也。無退緣者。以彼
<lb n="0728c20"/>壽命長遠。又無女人。無三塗。無寒暑。無饑渴。無冤
<lb n="0728c21"/>親。無老病。所欲隨心。常與聲聞大菩薩等而為伴
<lb n="0728c22"/>侶。常見佛聞法。水鳥樹林。皆演苦空無常無我。念
<lb n="0728c23"/>佛念法。由是善業則自然增長。塵勞則任運消滅。
<lb n="0728c24"/>直至菩提。更無退轉。故彌陀經云。若有人<anchor xml:id="begd1e48077"/>已<anchor xml:id="endd1e48077"/>發願。
<lb n="0729a01"/>今發願。當發願。欲生阿彌陀佛國者。皆得不退轉
<lb n="0729a02"/>於阿耨菩提。與此穢土修行。霄壤有隔。猶如二人。
<lb n="0729a03"/>共至前所。一則徒步。一則乘載。如是二人。難易可
<lb n="0729a04"/>見。彼此二境。修行等差。亦復如是。然今有人。不審
<lb n="0729a05"/>利害於兩土。察因緣之勝劣。說空行有。數寶受貧。
<lb n="0729a06"/>往往窮理以無西。沉空而謗教。信鄙俚於後代。非
<lb n="0729a07"/>方便於先覺。恃<anchor xml:id="begd1e48101"/>己<anchor xml:id="endd1e48101"/>為是。何是之有。謂我情忘。何情
<lb n="0729a08"/>之忘。及乎讚喜謗瞋。惑之盛矣。殊不知存我入覺。
<lb n="0729a09"/>覺思遠焉。而罔信安養為息肩脫屣之地者。吾為
<lb n="0729a10"/>其傷之弗能<anchor xml:id="begd1e48114"/>已<anchor xml:id="endd1e48114"/>也。</p>
<p id="pX45p0729a1008" type="inline" rend="margin-left:1em">佛記等者。楞伽經說。龍樹比丘。
<lb n="0729a11"/>住初歡喜地。能破有無見。往生安樂國。後二位者。
<lb n="0729a12"/>即十信滿足。及三賢位人。以觀真如法身。勤修習
<lb n="0729a13"/>故。願生彼國。即是九品中上三品人也。初一位者。
<lb n="0729a14"/>即未滿十信位以下者。專持佛名。修行迴向。求生
<lb n="0729a15"/>淨土。即是中三品等人也。則事理二念。可謂攝盡
<lb n="0729a16"/>一切利鈍機矣。</p>
<lb n="0729a17"/>
<p id="pX45p0729a1701" rend="margin-left:1em">△五勸修利益分。</p>
<lb n="0729a18"/>
<p id="pX45p0729a1801" rend="margin-left:1em">【記】勸修利益者。即流通分也。槩陳法義。廣示修行。
<lb n="0729a19"/>圓頓之根。必依悟入。今總舉前說。勸令受持聞思
<lb n="0729a20"/>修習。得利益故。文中具說三慧益相。仍舉不信毀
<lb n="0729a21"/>謗之過。今但云勸修利益者。何也。謂舉深該淺。故
<lb n="0729a22"/>不言聞思。因勸而修故。自無疑謗。由是但云勸修
<lb n="0729a23"/>益焉。</p>
<lb n="0729a24"/>
<p id="pX45p0729a2401" rend="margin-left:1em">△文中三。初結前生後。二信謗損益。三結勸修學
<lb n="0729b01"/>初結前生後。</p>
<lb n="0729b02"/>
<p id="pX45p0729b0201">
<anchor xml:id="begd1e48169"/>已<anchor xml:id="endd1e48169"/>說修行信心分。次說勸修利益分。如是摩訶衍諸
<lb n="0729b03"/>佛祕藏。我<anchor xml:id="begd1e48177"/>已<anchor xml:id="endd1e48177"/>總說。</p>
<lb n="0729b04"/>
<p id="pX45p0729b0401" rend="margin-left:1em">【疏】<anchor xml:id="begd1e48188"/>已<anchor xml:id="endd1e48188"/>說句結前信心章。次說句生後此一分。如是
<lb n="0729b05"/>下。通牒前三大章。</p>
<lb n="0729b06"/>
<p id="pX45p0729b0601" rend="margin-left:1em">【記】如是者。指前三分所詮法也。謂一心。二門。二覺。
<lb n="0729b07"/>二不覺。四位。二相。三細。六麤。五意。六染。二礙。四熏
<lb n="0729b08"/>習。三大。二身。二見。三心。四方便。六度。三心相。四信。
<lb n="0729b09"/>五行。二種念佛等。並<anchor xml:id="begd1e48206"/>已<anchor xml:id="endd1e48206"/>說了。</p>
<p id="pX45p0729b0912" type="inline" rend="margin-left:1em">然此等諸法。盡是大
<lb n="0729b10"/>乘中差別法義。故云摩訶衍也。諸佛祕藏者。即大
<lb n="0729b11"/>涅槃內甚深三德。是諸佛所證。非因位能窮。故名
<lb n="0729b12"/>祕。多所含容而無積聚。故名藏。此之祕藏。具足三
<lb n="0729b13"/>法。謂摩訶般若。解脫。法身。一一皆具常樂我淨。故
<lb n="0729b14"/>名為德。雖有三名而無三體。如天面三目。不縱橫
<lb n="0729b15"/>並別。非一二三。而一二三。故名祕藏。然上所說差
<lb n="0729b16"/>別法義。以此三法往收。罄無不盡。或難曰。收盡之
<lb n="0729b17"/>言。何謂也。答曰。如上一心。是總舉祕藏體。具足三
<lb n="0729b18"/>大義故。二門。不離真俗二諦。真中泯相即空是般
<lb n="0729b19"/>若。顯實是法身。生滅是俗諦。正是解脫。二覺中。本
<lb n="0729b20"/>覺是法身。始覺是般若。始本不二是解脫。四位中。
<lb n="0729b21"/>隨一一位。皆有能證智是般若。所證理是法身。離
<lb n="0729b22"/>障處即解脫。二相中。智淨是法身般若。不思議業
<lb n="0729b23"/>是解脫四鏡中。如實空是法身。因熏習是般若。後
<lb n="0729b24"/>二是解脫。又初是法身。二是般若解脫。後二鏡中。
<lb n="0729c01"/>三是般若法身。四是解脫九相中。前七屬煩惱是
<lb n="0729c02"/>般若。造業是解脫。受報是法身五意。六染。二礙。攝
<lb n="0729c03"/>入九相。可以意得。四熏習中。染熏中。不離無明妄
<lb n="0729c04"/>心境界。起成惑業。流轉生死。如九相所配。淨熏中。
<lb n="0729c05"/>真如是法身。熏起始覺是般若。離障處即解脫。三。
<lb n="0729c06"/>大中。體是法身。相是般若。用是解脫。二身中。真身
<lb n="0729c07"/>屬般若法身。應身是解脫。對治邪執中。能對是般
<lb n="0729c08"/>若。二見無處即解脫。正理顯處即法身。三心中。直
<lb n="0729c09"/>即法身。深即般若。悲即解脫。六度中。皆具三種。如
<lb n="0729c10"/>云以知。是般若。法性。是法身。本無慳貪。是解脫。三
<lb n="0729c11"/>心相中。真即般若法身。方便業識即解脫。四信中。
<lb n="0729c12"/>信真如即法身。信佛即般若。信法與僧即解脫。五。
<lb n="0729c13"/>行中。前四即解脫。止即法身。觀即般若。或一一行
<lb n="0729c14"/>皆具三種。二種念佛中能觀念是般若。事念報化
<lb n="0729c15"/>是解脫。理念真如是法身。以此三法。統收一切。靡
<lb n="0729c16"/>不皆盡。此三不離前之一心。斯則十方三世一切
<lb n="0729c17"/>佛法。皆此論攝。故云諸佛祕藏我<anchor xml:id="begd1e48285"/>已<anchor xml:id="endd1e48285"/>說也。</p>
<lb n="0729c18"/>
<p id="pX45p0729c1801" rend="margin-left:1em">△二信謗損益
(二)
。初信受福勝。二謗毀罪深。</p>
<p id="pX45p0729c1818" type="inline" rend="margin-left:1em">初
<lb n="0729c19"/>信受福勝
(二)
。先總舉三慧利益。次別顯三慧益相。</p>
<lb n="0729c20"/>
<p id="pX45p0729c2001" rend="margin-left:1em">先總舉三慧利益。</p>
<lb n="0729c21"/>
<p id="pX45p0729c2101">若有眾生。欲於如來甚深境界。得生正信。遠離誹謗。
<lb n="0729c22"/>入大乘道。</p>
<p id="pX45p0729c2205" type="inline">當持此論。思量修習。究竟能至無上之道。</p>
<lb n="0729c23"/>
<p id="pX45p0729c2301" rend="margin-left:1em">【疏】持論。聞慧。思量。思慧。修習。修慧。</p>
<lb n="0729c24"/>
<p id="pX45p0729c2401" rend="margin-left:1em">【記】甚深境者。一心二門三大也。一心則法甚深。三
<lb n="0730a01"/>大則義甚深。二門則理事甚深。皆是如來所證之
<lb n="0730a02"/>境界故。正信者。以此為實。不信諸法故。既生正信。
<lb n="0730a03"/>故離誹謗。離誹謗故。入大乘道。道即因義。能通佛
<lb n="0730a04"/>果故。持此論者。教是大乘之門。欲入大乘。故須持
<lb n="0730a05"/>教。或讀或誦。總名為持。視聽所知。悉名聞慧。思慧
<lb n="0730a06"/>者。思惟其義。修慧者。如說修行。究竟等者。始因聞
<lb n="0730a07"/>思。終得佛果故。又一得永得。故云究竟。佛果圓通。
<lb n="0730a08"/>名之為道。</p>
<lb n="0730a09"/>
<p id="pX45p0730a0901" rend="margin-left:1em">△次別顯三慧益相
(三)
。初聞時益。二思時益。三修
<lb n="0730a10"/>時益。</p>
<p id="pX45p0730a1003" type="inline" rend="margin-left:1em">初聞時益。</p>
<lb n="0730a11"/>
<p id="pX45p0730a1101">若人聞是法<anchor xml:id="begd1e48364"/>已<anchor xml:id="endd1e48364"/>。不生怯弱。當知此人。定紹佛種。必為
<lb n="0730a12"/>諸佛之所授記。</p>
<lb n="0730a13"/>
<p id="pX45p0730a1301" rend="margin-left:1em">【記】是法者。謂是心是佛。是心作佛之法也。故前云。
<lb n="0730a14"/>所言法者。謂眾生心。是心則攝一切出世間法。一
<lb n="0730a15"/>切諸佛。本所乘故。一切菩薩。皆乘此法。到如來地
<lb n="0730a16"/>故不怯為授記。有二意。一者。但能如此不怯。他時
<lb n="0730a17"/>必得如來授記。如寶藏佛說。釋迦後時。必得然燈
<lb n="0730a18"/>佛記。二者。景行若斯。義合得記。如圓覺經。清淨慧
<lb n="0730a19"/>章末云。若人聞此法門。不生驚畏。是則名為淨覺
<lb n="0730a20"/>隨順。汝等當知如是眾生。<anchor xml:id="begd1e48392"/>已<anchor xml:id="endd1e48392"/>曾供養百千萬億恒
<lb n="0730a21"/>河沙諸佛。植眾德本。佛說是人。名為成就一切種
<lb n="0730a22"/>智。義同此也。又如法華經說。如來滅後。若有人聞
<lb n="0730a23"/>妙法華經。乃至一句一偈。一念隨喜者。我亦與授
<lb n="0730a24"/>阿耨多羅三藐三菩提記。</p>
<lb n="0730b01"/>
<p id="pX45p0730b0101" rend="margin-left:1em">△二思時益。</p>
<lb n="0730b02"/>
<p id="pX45p0730b0201">假使有人。能化三千大千世界。滿中眾生。令行十善
<lb n="0730b03"/>不如有人。於一食頃。正思此法。過前功德。不可為喻。</p>
<lb n="0730b04"/>
<p id="pX45p0730b0401" rend="margin-left:1em">【記】假使者。實無此人。假以設立故。三千大千者。俱
<lb n="0730b05"/>舍頌云。四大洲日月。蘇迷盧欲天。梵世各一千。名
<lb n="0730b06"/>一小千界。此小千千倍。說名一中千。此千倍大千。
<lb n="0730b07"/>皆同一成壞。配亦可知。十善者。化人令行十善。果
<lb n="0730b08"/>招天上。雖即數多。不離三界。不成無漏。不如下。若
<lb n="0730b09"/>思此如來藏心本覺之法。是成佛因。超出世間。無
<lb n="0730b10"/>漏無為。究竟令得無上佛道。時雖不多。功不可喻。
<lb n="0730b11"/>豈可將世。間善而為並耶。</p>
<lb n="0730b12"/>
<p id="pX45p0730b1201" rend="margin-left:1em">△三修時益
(三)
。初時少德多。二校量多相。三徵釋
<lb n="0730b13"/>所以。</p>
<p id="pX45p0730b1303" type="inline" rend="margin-left:1em">初時少德多。</p>
<lb n="0730b14"/>
<p id="pX45p0730b1401">復次若人。受持此論。觀察修行。若一日一夜。所有功
<lb n="0730b15"/>德。無量無邊。不可得說。</p>
<lb n="0730b16"/>
<p id="pX45p0730b1601" rend="margin-left:1em">【記】若有眾生。初勸能修者。若人。次番勸。今當第三
<lb n="0730b17"/>番勸。故云復次也。受持者。謂領受法義。任持在心
<lb n="0730b18"/>也。觀修者。謂於真如三昧中。觀察諸佛法性也。</p>
<p id="pX45p0730b1819" type="inline" rend="margin-left:1em">一
<lb n="0730b19"/>日夜。時猶少也。無量邊。德甚多也。較前思益中。食
<lb n="0730b20"/>頃之際。散心思惟。功不可喻。況一日一夜。定心觀
<lb n="0730b21"/>察歟。所獲功德。誠無邊量也。一日一夜尚爾。反顯
<lb n="0730b22"/>累月經年。乃至盡形觀察。則時長行勝。其功德尤
<lb n="0730b23"/>不可思議也。</p>
<lb n="0730b24"/>
<p id="pX45p0730b2401" rend="margin-left:1em">△二校量多相。</p>
<lb n="0730c01"/>
<p id="pX45p0730c0101">假令十方一切諸佛。各於無量無邊阿僧祇劫。歎其
<lb n="0730c02"/>功德。亦不能盡。</p>
<lb n="0730c03"/>
<p id="pX45p0730c0301" rend="margin-left:1em">【記】此中校勝。文雖不多。義則甚廣。以能歎之人。是
<lb n="0730c04"/>無上大覺。具一切智。有無礙辯。凡所歎說。無不究
<lb n="0730c05"/>竟今則不獨一佛所歎。仍舉十方一切諸佛。是人
<lb n="0730c06"/>勝而復多也。又非於少時間。仍各於無量無數劫
<lb n="0730c07"/>中。是稱歎時最長也。以十方一切。明處橫遍。無量
<lb n="0730c08"/>祇劫。顯時豎久故。又非謂多佛。於長時中。歎其功
<lb n="0730c09"/>德。令得邊際。而又復言亦不能盡。是知此義豐文
<lb n="0730c10"/>約之教。比餘處校勝之文。實為盡矣。</p>
<lb n="0730c11"/>
<p id="pX45p0730c1101" rend="margin-left:1em">△三徵釋所以。</p>
<lb n="0730c12"/>
<p id="pX45p0730c1201">何以故。謂法性功德。無有盡故。此人功德。亦復如是。
<lb n="0730c13"/>無有邊際。</p>
<lb n="0730c14"/>
<p id="pX45p0730c1401" rend="margin-left:1em">【記】何句。徵也。果人無量。劫數無邊。於爾所時。經爾
<lb n="0730c15"/>所佛。歎所不及。實有何所以耶。謂下釋也。性無盡
<lb n="0730c16"/>故。功德如性。亦復無盡。性德無盡故。從性起修。德
<lb n="0730c17"/>亦無盡。今修習斯論者。即是深入法性之所獲也。
<lb n="0730c18"/>法性功德。既橫無邊涯。豎無底際。而全修即性。豈
<lb n="0730c19"/>有邊際者乎。</p>
<lb n="0730c20"/>
<p id="pX45p0730c2001" rend="margin-left:1em">△二謗毀罪深。</p>
<lb n="0730c21"/>
<p id="pX45p0730c2101">其有眾生。於此論中。毀謗不信。所獲罪報。經無量劫。
<lb n="0730c22"/>受大苦惱。是故眾生。但應仰信不應毀謗。以深自害。
<lb n="0730c23"/>亦害他人。斷絕一切三寶之種。以一切如來。皆依此
<lb n="0730c24"/>法。得涅槃故。一切菩薩。因之修行。得入佛智故。</p>
<lb n="0731a01"/>
<p id="pX45p0731a0101" rend="margin-left:1em">【疏】其有下一謗成罪重也。</p>
<p id="pX45p0731a0111" type="inline" rend="margin-left:1em">是故下。二。誡勸止謗也。</p>
<lb n="0731a02"/>
<p id="pX45p0731a0201" rend="margin-left:1em">以深下。三。釋罪重意也。</p>
<p id="pX45p0731a0210" type="inline" rend="margin-left:1em">以一下四轉釋斷絕三寶
<lb n="0731a03"/>之義也。於中二句。一約果人依之得涅槃。二約因
<lb n="0731a04"/>人依之得菩提。菩提涅槃。即是法寶。佛僧可知也。</p>
<lb n="0731a05"/>
<p id="pX45p0731a0501" rend="margin-left:1em">【記】罪重者。受持既若福多。毀謗合招罪重。準大般
<lb n="0731a06"/>若經說。謗法眾生。入阿鼻獄。經無量劫。遇此境壞。
<lb n="0731a07"/>則寄餘界地獄。如是展轉。徧歷十方。還至本處。罪
<lb n="0731a08"/>猶未盡。今言無量大苦。是此類也。亦如法華經說。
<lb n="0731a09"/>謗經之人。其人命終。入阿鼻獄。具足一劫。劫盡更
<lb n="0731a10"/>生。如是展轉至無數劫。從地獄出。當墮畜生等。誡
<lb n="0731a11"/>勸者。但應勸也。不應。誡也。止謗者。亦是誡勸其起
<lb n="0731a12"/>信。獲罪如斯。謗則宜可止之。故勝鬘說。若自有智
<lb n="0731a13"/>則仔細體會。若不解處。則仰推如來。非我境界。苟
<lb n="0731a14"/>能如此。則何患殃及於後世耶。釋重意者。或問曰。
<lb n="0731a15"/>以何義故。不信毀謗者。獲罪若是。故此釋云。一者。
<lb n="0731a16"/>害自身心。二者。害他善根。三者。斷三寶種。故招罪
<lb n="0731a17"/>報。極為深重。如法華云。斷佛種故。受斯罪報。是也。</p>
<p id="pX45p0731a1720" type="inline" rend="margin-left:1em">轉
<lb n="0731a18"/>釋義者。又難曰。但謗此論。如何乃言斷三寶種。成
<lb n="0731a19"/>自他之害耶。故此釋之。果人得涅槃因人得菩提
<lb n="0731a20"/>者。此但約人互顯影略而言。據理則一得俱得。故
<lb n="0731a21"/>非別證。如心經說。菩提薩埵。依般若得涅槃。三世
<lb n="0731a22"/>諸佛。依般若得菩提。此亦如是。法寶等者。以如來
<lb n="0731a23"/>是佛寶。菩薩是僧寶。若不信此法。則無菩薩修行。
<lb n="0731a24"/>即僧寶斷絕。若無修行。則不證菩提涅槃。是法寶
<lb n="0731b01"/>斷絕。若不證果。即無如來。是佛寶斷絕。三寶斷絕。
<lb n="0731b02"/>皆由不信毀謗。是故獲罪。經無量劫受大苦也。將
<lb n="0731b03"/>知大罪。莫大於謗法耳。</p>
<lb n="0731b04"/>
<p id="pX45p0731b0401" rend="margin-left:1em">△三結勸修學。</p>
<lb n="0731b05"/>
<p id="pX45p0731b0501">當知過去菩薩。<anchor xml:id="begd1e48642"/>已<anchor xml:id="endd1e48642"/>依此法。得成淨信。現在菩薩。今依
<lb n="0731b06"/>此法。得成淨信。未來菩薩。當依此法。得成淨信。是故
<lb n="0731b07"/>眾生。應勤修學。</p>
<lb n="0731b08"/>
<p id="pX45p0731b0801" rend="margin-left:1em">【疏】三世菩薩。同行此法。更無異路。故勸修學。</p>
<lb n="0731b09"/>
<p id="pX45p0731b0901" rend="margin-left:1em">【記】先舉示。過去。即釋迦之流。現在。即馬鳴等類。未
<lb n="0731b10"/>來。即今之行者。楞嚴文殊歎觀音圓通云。過去諸
<lb n="0731b11"/>如來。斯門<anchor xml:id="begd1e48666"/>已<anchor xml:id="endd1e48666"/>成就。現在諸菩薩。今各入圓明。未來
<lb n="0731b12"/>修學人。當依如是法。我亦從中證。非唯觀世音。是
<lb n="0731b13"/>故下次結勸。此當第四番也。無異路者。經云。此是
<lb n="0731b14"/>微塵佛。一路涅槃門。又云。十方如來。一門。超出妙
<lb n="0731b15"/>莊嚴路。</p>
<p id="pX45p0731b1504" type="inline" rend="margin-left:1em">問。彼明圓通法門。此說淨信法門。云何
<lb n="0731b16"/>將彼證此答。圓通者。圓通如來藏心也。淨信者。淨
<lb n="0731b17"/>信如來藏心也。圓通淨信門雖異。如來藏心法無
<lb n="0731b18"/>殊。不妨引證問。信是眾行中初一門。何唯成此而
<lb n="0731b19"/>不具餘諸行
(一難)
。縱成淨信。位亦初住。非證二果可
<lb n="0731b20"/>比
(二難)
。前歎功德。何太深耶
(三難)
。答。信既為眾行本。本
<lb n="0731b21"/>成。餘行亦辦。故前云。為令善根成熟眾生。於摩訶
<lb n="0731b22"/>衍法。堪任不退信故
(釋初難也)
。又信若成滿。入住不退。
<lb n="0731b23"/>堪受佛果。故前云。信成就發心者。畢竟不退。入如
<lb n="0731b24"/>來種中
(釋二難也)
。況信該果海。果徹信源。因果位殊。信
<lb n="0731c01"/>心無二。清凉疏云。啟明東廟。智滿不異於初心。初
<lb n="0731c02"/>心。即信心也。華嚴云。若離信根。如是法性理趣。如
<lb n="0731c03"/>是法門所行。如是所住境界。皆悉不能。又賢首品
<lb n="0731c04"/>云。信能必到如來地。信能專向佛功德。信能生長
<lb n="0731c05"/>菩提𡬾。信能示現一切佛。若得信心不退轉。則獲
<lb n="0731c06"/>灌頂而昇位。既涅槃佛智。皆生信心。則信根本之
<lb n="0731c07"/>功德。豈可量耶
(釋三難也)
。再四勸勉。其意遠矣。</p>
<lb n="0731c08"/>
<p id="pX45p0731c0801" rend="margin-left:1em">△三總結迴向。</p>
<lb n="0731c09"/>
<p id="pX45p0731c0901">諸佛甚深廣大義。我今隨順總持說。迴此功德如法
<lb n="0731c10"/>性。普利一切眾生界。</p>
<lb n="0731c11"/>
<p id="pX45p0731c1101" rend="margin-left:1em">【疏】諸佛下先結上所說也。於中上句結義。下句。結
<lb n="0731c12"/>文。</p>
<p id="pX45p0731c1202" type="inline" rend="margin-left:1em">迴此下次迴向利益也。於中上句。明德廣下句。
<lb n="0731c13"/>辨遐霑。</p>
<lb n="0731c14"/>
<p id="pX45p0731c1401" rend="margin-left:1em">【記】諸佛者。謂能證能說之人也。甚深下。即所證所
<lb n="0731c15"/>說之法也。此中深廣。是總指三大。深約豎論。大約
<lb n="0731c16"/>橫說。二皆絕待。故加甚廣之言。謂深中之深。非對
<lb n="0731c17"/>淺之深。故云甚深。大中之大。非對小之大。故云廣
<lb n="0731c18"/>大。或可深廣大三字。別對體相用之三義。深是體
<lb n="0731c19"/>大。謂實相真法。非因位能窮。唯佛究盡。故大論云。
<lb n="0731c20"/>智度大海。唯佛窮底。又法華云。深固幽遠。無人能
<lb n="0731c21"/>到。此則約過去無始。未來無終。不生不滅。故云深
<lb n="0731c22"/>也。廣是用大。謂過河沙之妙用。潛興密應。無有休
<lb n="0731c23"/>息。無有窮盡。此無盡之用。一一同於覺性。無有邊
<lb n="0731c24"/>涯。無有分限。故楞嚴云。我以不滅不生合如來藏。
<lb n="0732a01"/>而如來藏本妙圓心。周遍法界。是故於中。一為無
<lb n="0732a02"/>量。無量為一。小中現大。大中現小。不動道場。遍能
<lb n="0732a03"/>含受十方國土。坐微塵裏。轉大法輪等。故云廣也。
<lb n="0732a04"/>大是相大。相。謂義相。即前所辨大智慧光明義。遍
<lb n="0732a05"/>照法界義等。過於河沙無漏性德。與真如體。不離
<lb n="0732a06"/>不斷不異。不思議。非深非廣。能深能廣。故受大名。
<lb n="0732a07"/>所言甚者。通貫三字。謂甚深甚廣甚大。俱絕待故。
<lb n="0732a08"/>此之三法。遍能含攝一切佛法。亦攝一切眾生法。
<lb n="0732a09"/>含攝雖多。俱不離一心。一心者。是諸佛所證之極
<lb n="0732a10"/>致。是諸佛所說之根本。故前文云。謂欲解釋如來
<lb n="0732a11"/>根本之義。令諸眾生。正解不謬故。今論主以少言
<lb n="0732a12"/>句。隨順此法。略而說之。言雖約略。理無不備。故云
<lb n="0732a13"/>總持說也。前云。如是此論。為欲總攝如來廣大深
<lb n="0732a14"/>法無邊義故。應說此論。如法性者。法性遍滿。圓無
<lb n="0732a15"/>際故。造論功德。如性廣大。亦無有際。法性甚深。無
<lb n="0732a16"/>窮盡故。造論功德。如性甚深。亦無有盡。法性無漏。
<lb n="0732a17"/>離諸染故。造論功德。如性無漏。非垢非染。法性無
<lb n="0732a18"/>為。離有作故。造論功德。如性無作。非有為相。不可
<lb n="0732a19"/>破壞。盡於未來。如是功德。無量無盡。無漏無為。欲
<lb n="0732a20"/>何所利。由是論云。普利一切眾生界。然利眾生。不
<lb n="0732a21"/>出二種。一令離苦。謂離分段變易二生死故。二令
<lb n="0732a22"/>得樂。謂得菩提涅槃二無上樂。以眾生有三乘五
<lb n="0732a23"/>性。四生九類差別不同。故云一切。今迴如性功德。
<lb n="0732a24"/>普霑利之。令彼隨自根性。咸得其益。終至究竟無
<lb n="0732b01"/>上覺道耳。</p>
<lb n="0732b02"/>
<lb n="0732b03"/>大乘起信論疏筆削記會閱卷第十
(終)
<lb n="0732b04"/>
<lb n="0732b05"/>
<head>音釋</head>
<lb n="0732b06"/>伽藍<p id="pX45p0732b0603" type="inline" rend="margin-left:1em">此云眾園。即眾僧居處也。</p>
<lb n="0732b07"/>阿蘭若<p id="pX45p0732b0704" type="inline" rend="margin-left:1em">此云空寂。閑靜處。遠離處。無諍。</p>
<lb n="0732b08"/>饌<p id="pX45p0732b0802" type="inline" rend="margin-left:1em">音撰。餚膳飲食也。</p>
<lb n="0732b09"/>頭陀<p id="pX45p0732b0903" type="inline" rend="margin-left:1em">此云抖擻。苦行者名。</p>
<lb n="0732b10"/>檀越<p id="pX45p0732b1003" type="inline" rend="margin-left:1em">此云施主。</p>
<lb n="0732b11"/>跏<p id="pX45p0732b1102" type="inline" rend="margin-left:1em">音加。趺坐也。</p>
<lb n="0732b12"/>髀<p id="pX45p0732b1202" type="inline" rend="margin-left:1em">皮上聲。又音彼。脚股骨也。同䯗。</p>
<lb n="0732b13"/>壘<p id="pX45p0732b1302" type="inline" rend="margin-left:1em">音累。疊起也。</p>
<lb n="0732b14"/>挺<p id="pX45p0732b1402" type="inline" rend="margin-left:1em">㕔上聲。直而不曲貌。</p>
<lb n="0732b15"/>脊<p id="pX45p0732b1502" type="inline" rend="margin-left:1em">音積。背脊。</p>
<lb n="0732b16"/>頸<p id="pX45p0732b1602" type="inline" rend="margin-left:1em">音景。項也。</p>
<lb n="0732b17"/>聳<p id="pX45p0732b1702" type="inline" rend="margin-left:1em">送上聲。高聳也。</p>
<lb n="0732b18"/>臍<p id="pX45p0732b1802" type="inline" rend="margin-left:1em">音齊。肚臍。</p>
<lb n="0732b19"/>齶<p id="pX45p0732b1902" type="inline" rend="margin-left:1em">音壑寉。齗也。又齒內上下肉也。</p>
<lb n="0732b20"/>顗<p id="pX45p0732b2002" type="inline" rend="margin-left:1em">音以。莊謹也。</p>
<lb n="0732b21"/>押<p id="pX45p0732b2102" type="inline" rend="margin-left:1em">音鴨。壓也。拘管也。</p>
<lb n="0732b22"/>拄<p id="pX45p0732b2202" type="inline" rend="margin-left:1em">音主。牚也。支持也。</p>
<lb n="0732b23"/>澀<p id="pX45p0732b2302" type="inline" rend="margin-left:1em">音塞。不潤澤也。</p>
<lb n="0732b24"/>矯<p id="pX45p0732b2402" type="inline" rend="margin-left:1em">音絞。詐也。妄也。</p>
<lb n="0732c01"/>眩<p id="pX45p0732c0102" type="inline" rend="margin-left:1em">音衒。惑亂也。</p>
<lb n="0732c02"/>侮<p id="pX45p0732c0202" type="inline" rend="margin-left:1em">音父。輕欺也。</p>
<lb n="0732c03"/>姦<p id="pX45p0732c0302" type="inline" rend="margin-left:1em">音間。奸詐也。</p>
<lb n="0732c04"/>䞋<p id="pX45p0732c0402" type="inline" rend="margin-left:1em">音寸。財施也。</p>
<lb n="0732c05"/>蔑<p id="pX45p0732c0502" type="inline" rend="margin-left:1em">音滅。陵慢也。</p>
<lb n="0732c06"/>販<p id="pX45p0732c0602" type="inline" rend="margin-left:1em">音泛。販賣。</p>
<lb n="0732c07"/>蠧<p id="pX45p0732c0702" type="inline" rend="margin-left:1em">音妬。蛀虫。又白魚。</p>
<lb n="0732c08"/>蹔<p id="pX45p0732c0802" type="inline" rend="margin-left:1em">同暫。</p>
<lb n="0732c09"/>譴<p id="pX45p0732c0902" type="inline" rend="margin-left:1em">音遣。訶責也。</p>
<lb n="0732c10"/>甄<p id="pX45p0732c1002" type="inline" rend="margin-left:1em">音今。揀別也。</p>
<lb n="0732c11"/>蠅<p id="pX45p0732c1102" type="inline" rend="margin-left:1em">音英。蒼蠅。</p>
<lb n="0732c12"/>蝎<p id="pX45p0732c1202" type="inline" rend="margin-left:1em">音歇。螫人毒虫也。</p>
<lb n="0732c13"/>熠<p id="pX45p0732c1302" type="inline" rend="margin-left:1em">音亦。火光熌爍貌。</p>
<lb n="0732c14"/>攊<p id="pX45p0732c1402" type="inline" rend="margin-left:1em">音立。擊也。</p>
<lb n="0732c15"/>腋<p id="pX45p0732c1502" type="inline" rend="margin-left:1em">音揖。兩腋。</p>
<lb n="0732c16"/>匍匐<p id="pX45p0732c1603" type="inline" rend="margin-left:1em">音蒲薄。伏地貌。</p>
<lb n="0732c17"/>兕<p id="pX45p0732c1702" type="inline" rend="margin-left:1em">音祀。野牛。</p>
<lb n="0732c18"/>摩訶<p id="pX45p0732c1803" type="inline" rend="margin-left:1em">大般若經名。</p>
<lb n="0732c19"/>琵琶<p id="pX45p0732c1903" type="inline" rend="margin-left:1em">音皮杷。琴類。</p>
<lb n="0732c20"/>掣<p id="pX45p0732c2002" type="inline" rend="margin-left:1em">音尺。曳也。</p>
<lb n="0732c21"/>吟<p id="pX45p0732c2102" type="inline" rend="margin-left:1em">音<g ref="CB15277"/>。叫也。</p>
<lb n="0732c22"/>拘那含牟尼<p id="pX45p0732c2206" type="inline" rend="margin-left:1em">此云金仙。佛名。</p>
<lb n="0732c23"/>擯<p id="pX45p0732c2302" type="inline" rend="margin-left:1em">音柄。驅逐也。</p>
<lb n="0732c24"/>棒<p id="pX45p0732c2402" type="inline" rend="margin-left:1em">音蚌。杖也。</p>
<lb n="0733a01"/>羅剎<p id="pX45p0733a0103" type="inline" rend="margin-left:1em">此云速疾。亦云可畏。</p>
<lb n="0733a02"/>嵬<p id="pX45p0733a0202" type="inline" rend="margin-left:1em">音回。僧名。</p>
<lb n="0733a03"/>銛<p id="pX45p0733a0302" type="inline" rend="margin-left:1em">音尖。利也。</p>
<lb n="0733a04"/>麈<p id="pX45p0733a0402" type="inline" rend="margin-left:1em">音主。麋屬。</p>
<lb n="0733a05"/>鼉<p id="pX45p0733a0502" type="inline" rend="margin-left:1em">音陀。水虫也。類魚有足者。</p>
<lb n="0733a06"/>蚓<p id="pX45p0733a0602" type="inline" rend="margin-left:1em">音引。蚯螾也。亦名曲蟺。</p>
<lb n="0733a07"/>鰍<p id="pX45p0733a0702" type="inline" rend="margin-left:1em">音秋。泥鰌。</p>
<lb n="0733a08"/>玃<p id="pX45p0733a0802" type="inline" rend="margin-left:1em">音脚。老母猴。</p>
<lb n="0733a09"/>猨<p id="pX45p0733a0902" type="inline" rend="margin-left:1em">音元。似猴。長臂。</p>
<lb n="0733a10"/>雉<p id="pX45p0733a1002" type="inline" rend="margin-left:1em">音稚。野雞。</p>
<lb n="0733a11"/>豺<p id="pX45p0733a1102" type="inline" rend="margin-left:1em">音才。狼也。</p>
<lb n="0733a12"/>㺄<p id="pX45p0733a1202" type="inline" rend="margin-left:1em">音于。獸名。</p>
<lb n="0733a13"/>蝠<p id="pX45p0733a1302" type="inline" rend="margin-left:1em">音福。蝙蝠。</p>
<lb n="0733a14"/>蟹<p id="pX45p0733a1402" type="inline" rend="margin-left:1em">音駭。螃蟹。</p>
<lb n="0733a15"/>掬<p id="pX45p0733a1502" type="inline" rend="margin-left:1em">音菊。</p>
<lb n="0733a16"/>蹈<p id="pX45p0733a1602" type="inline" rend="margin-left:1em">音導。踐也。</p>
<lb n="0733a17"/>磷<p id="pX45p0733a1702" type="inline" rend="margin-left:1em">音陵。薄石也。</p>
<lb n="0733a18"/>處約<p id="pX45p0733a1803" type="inline" rend="margin-left:1em">居處貧困也。</p>
<lb n="0733a19"/>槌<p id="pX45p0733a1902" type="inline" rend="margin-left:1em">音垂。同椎。擲也。</p>
<lb n="0733a20"/>鈆<p id="pX45p0733a2002" type="inline" rend="margin-left:1em">同鉛。</p>
<lb n="0733a21"/>逶迤<p id="pX45p0733a2103" type="inline" rend="margin-left:1em">音委夷。衰行貌。又衺去也。</p>
<lb n="0733a22"/>躁<p id="pX45p0733a2202" type="inline" rend="margin-left:1em">音灶。粗暴也。</p>
<lb n="0733a23"/>恍惚<p id="pX45p0733a2303" type="inline" rend="margin-left:1em">音慌忽。失意也。又昏忘而不能明憶也。</p>
<lb n="0733a24"/>歘<p id="pX45p0733a2402" type="inline" rend="margin-left:1em">同倏。忽也。</p>
<lb n="0733b01"/>啻<p id="pX45p0733b0102" type="inline" rend="margin-left:1em">音涕。<anchor xml:id="begd1e49453"/>但<anchor xml:id="endd1e49453"/>也。止也。</p>
<lb n="0733b02"/>眵<p id="pX45p0733b0202" type="inline" rend="margin-left:1em">音紙。目汁凝也。</p>
<lb n="0733b03"/>唾<p id="pX45p0733b0302" type="inline" rend="margin-left:1em">音土。口涎。</p>
<lb n="0733b04"/>肪<p id="pX45p0733b0402" type="inline" rend="margin-left:1em">音方。脂也。</p>
<lb n="0733b05"/>膜<p id="pX45p0733b0502" type="inline" rend="margin-left:1em">音模莫。肉間膜也。</p>
<lb n="0733b06"/>脾<p id="pX45p0733b0602" type="inline" rend="margin-left:1em">音皮。在胃下。</p>
<lb n="0733b07"/>腎<p id="pX45p0733b0702" type="inline" rend="margin-left:1em">忍任二音。水藏也。</p>
<lb n="0733b08"/>凌<p id="pX45p0733b0802" type="inline" rend="margin-left:1em">音陵。飛騰也。</p>
<lb n="0733b09"/>首楞嚴<p id="pX45p0733b0904" type="inline" rend="margin-left:1em">此翻究竟堅固。亦云徤相三昧。</p>
<lb n="0733b10"/>蜾蠃<p id="pX45p0733b1003" type="inline" rend="margin-left:1em">音果羅。細腰蜂也。</p>
<lb n="0733b11"/>摙<p id="pX45p0733b1102" type="inline" rend="margin-left:1em">音斂。般運。負擔也。</p>
<lb n="0733b12"/>祝<p id="pX45p0733b1202" type="inline" rend="margin-left:1em">音卓。呪祝也。</p>
<lb n="0733b13"/>輛<p id="pX45p0733b1302" type="inline" rend="margin-left:1em">音亮。車輛。</p>
<lb n="0733b14"/>阿<g ref="CB16014"/>䟦致<p id="pX45p0733b1405" type="inline" rend="margin-left:1em">華言不退轉。</p>
<lb n="0733b15"/>帆<p id="pX45p0733b1502" type="inline" rend="margin-left:1em">音凡。舟上汎風布幔也。</p>
<lb n="0733b16"/>瞰<p id="pX45p0733b1602" type="inline" rend="margin-left:1em">音談。同啖。吞也。食也。餌也。</p>
<lb n="0733b17"/>陣<p id="pX45p0733b1702" type="inline" rend="margin-left:1em">音潤。軍陣。</p>
<lb n="0733b18"/>虞<p id="pX45p0733b1802" type="inline" rend="margin-left:1em">音俞。慮也。憂患也。</p>
<lb n="0733b19"/>抵<p id="pX45p0733b1902" type="inline" rend="margin-left:1em">音底。至也。</p>
<lb n="0733b20"/>俚<p id="pX45p0733b2002" type="inline" rend="margin-left:1em">音里。鄙俗也。</p>
<lb n="0733b21"/>屣<p id="pX45p0733b2102" type="inline" rend="margin-left:1em">音洗。履也。</p>
<lb n="0733b22"/>罄<p id="pX45p0733b2202" type="inline" rend="margin-left:1em">音磬。空也。</p>
<lb n="0733b23"/>蘇迷盧<p id="pX45p0733b2304" type="inline" rend="margin-left:1em">此云妙高。山王也。</p>
<lb n="0733b24"/>阿鼻<p id="pX45p0733b2403" type="inline" rend="margin-left:1em">此云無間。地獄名。</p>
<lb n="0733c01"/>殃<p id="pX45p0733c0102" type="inline" rend="margin-left:1em">音央。禍也。</p>
<lb n="0733c02"/>菩提薩埵<p id="pX45p0733c0205" type="inline" rend="margin-left:1em">此云覺有情。略言菩薩。</p>
<lb n="0733c03"/>啟明東廟<p id="pX45p0733c0305" type="inline" rend="margin-left:1em">謂善財於福城東際。娑羅林中大塔
<lb n="0733c04"/>廟處在文殊所。聞佛功德。即是啟智明也。</p>
<lb n="0733c05"/>潛<p id="pX45p0733c0502" type="inline" rend="margin-left:1em">音前。藏也。</p>
<lb n="0733c06"/>謬<p id="pX45p0733c0602" type="inline" rend="margin-left:1em">音茂。差誤也。</p>
<lb n="0733c07"/>霑<p id="pX45p0733c0702" type="inline" rend="margin-left:1em">音占。濡洽也。</p>
</p5txt>