<p5txt n="X53n0855">
<lb n="0870b01"/>
<lb n="0870b02"/>
<lb n="0870b03"/>
<lb n="0870b04"/>
<lb n="0870b05"/>
<docNumber>No. 855</docNumber>
<lb n="0870b06"/>因明疏抄
(略記)
<lb n="0870b07"/>
<lb n="0870b08"/>
<byline>定水寺　沙門智周　撰</byline>
<lb n="0870b09"/>
<p id="pX53p0870b0901" rend="margin-left:1em">于寶云。孔子母徵在有娠。夢黑帝日乳。必於桑之
<lb n="0870b10"/>中。遂生孔空桑之地。鄒魯文儒。自孔子咸也。又云。
<lb n="0870b11"/>空桑者東山名。孔子生。苦賴者。孝子生苦縣賴側
<lb n="0870b12"/>曲里也。</p>
<lb n="0870b13"/>
<p id="pX53p0870b1301" rend="margin-left:1em">疏釋因起中有二。初略後廣。略如疏。廣如天親菩
<lb n="0870b14"/>薩傳等說。應折破數論等之事皆因起。如孔山石
<lb n="0870b15"/>等也。</p>
<lb n="0870b16"/>
<p id="pX53p0870b1601">疏五明處等者。</p>
<lb n="0870b17"/>
<p id="pX53p0870b1701" rend="margin-left:1em">列五明者。可解。初二明各有二相。第三有四相。廣
<lb n="0870b18"/>如大論三十等辨。問五明之中因明。為唯內道有
<lb n="0870b19"/>名。內外道亦名為因。答言唯內有名內。若爾何故
<lb n="0870b20"/>外道亦有五明論。答此亦不然。五明之中言而是
<lb n="0870b21"/>總故。如言六種振動。非要六法俱時而動。方名六
<lb n="0870b22"/>動。但一二等相。亦得名為六動。六動之中所攝故。
<lb n="0870b23"/>亦名六動。外道亦爾。五明所攝。亦名五明。非要須
<lb n="0870b24"/>具有。有云內明者。成內身故內明。此不然。違論文
<lb n="0870c01"/>故。論云內明有二相。一正因果相。二未作不得<anchor xml:id="begd1e137"/>已<anchor xml:id="endd1e137"/>
<lb n="0870c02"/>作不共相。如何可言成內身名內。意雖相似。文言
<lb n="0870c03"/>有違。故為不可。或可外道有內明。他亦自許。是正
<lb n="0870c04"/>因果相等。此解亦善。問其第二釋。理亦難究。二相
<lb n="0870c05"/>俱有違故。且如無因。既不立因等。如何得有。又如
<lb n="0870c06"/>自然論等。萬法悉自然。如何得有第二相。答但言
<lb n="0870c07"/>外道得有。不言一切外道皆有。無失也。</p>
<lb n="0870c08"/>
<p id="pX53p0870c0801">疏爰暨者。</p>
<lb n="0870c09"/>
<p id="pX53p0870c0901" rend="margin-left:1em">爰於也。暨者及也。是稱命世眾生所感也。或聖人
<lb n="0870c10"/>應現出世。名命世。</p>
<p id="pX53p0870c1008" type="inline" rend="margin-left:1em">悠邈者。二俱是高遠也。</p>
<lb n="0870c11"/>
<p id="pX53p0870c1101">疏妙吉祥者。</p>
<lb n="0870c12"/>
<p id="pX53p0870c1201" rend="margin-left:1em">亦如世友菩薩。欲造婆娑。為未證無學果。擲綖空
<lb n="0870c13"/>中。文殊接著不令下等事是。</p>
<lb n="0870c14"/>
<p id="pX53p0870c1401">疏因明正理門論者。</p>
<lb n="0870c15"/>
<p id="pX53p0870c1501" rend="margin-left:1em">陳那本論之名。故知敘所因。不准此論所由也。通
<lb n="0870c16"/>敘因明之本因。乃至此論因起。又商羯羅主。即其
<lb n="0870c17"/>門人。<anchor xml:id="begd1e198"/>已<anchor xml:id="endd1e198"/>下方明此論因也。</p>
<lb n="0870c18"/>
<p id="pX53p0870c1801">疏根柢者。</p>
<lb n="0870c19"/>
<p id="pX53p0870c1901" rend="margin-left:1em">與帝同音。桂悟者。對芳蘭。閑即覺悟。</p>
<lb n="0870c20"/>
<p id="pX53p0870c2001">疏司南有軌者。</p>
<lb n="0870c21"/>
<p id="pX53p0870c2101" rend="margin-left:1em">司者主也。如六司法是主故。所謂六司也。</p>
<lb n="0870c22"/>
<p id="pX53p0870c2201">疏明者五明之通名。</p>
<lb n="0870c23"/>
<p id="pX53p0870c2301" rend="margin-left:1em">准此解。有云。明直通五明。末以因義簡明。即因之
<lb n="0870c24"/>明。即總教明此二名明因也。</p>
<lb n="0871a01"/>
<p id="pX53p0871a0101">疏所明者因能明者教。</p>
<lb n="0871a02"/>
<p id="pX53p0871a0201" rend="margin-left:1em">即五明是也。所明者。即所詮六因。言生因等。如何
<lb n="0871a03"/>所詮。答直申言下有所詮義。故言生因亦所詮。</p>
<lb n="0871a04"/>
<p id="pX53p0871a0401">疏云入者。</p>
<lb n="0871a05"/>
<p id="pX53p0871a0501" rend="margin-left:1em">准此初准敵者解宗自性差別之正理智名入。</p>
<lb n="0871a06"/>
<p id="pX53p0871a0601">疏正理者諸法本真者。</p>
<lb n="0871a07"/>
<p id="pX53p0871a0701" rend="margin-left:1em">非真如名。但是有為無為之真自性差別。</p>
<lb n="0871a08"/>
<p id="pX53p0871a0801">疏時移解昧者。</p>
<lb n="0871a09"/>
<p id="pX53p0871a0901" rend="margin-left:1em">由時代漸移。念智漸減。惡業漸增。</p>
<lb n="0871a10"/>
<p id="pX53p0871a1001">疏入正理之因明者。</p>
<lb n="0871a11"/>
<p id="pX53p0871a1101" rend="margin-left:1em">由因及明。生彼入解宗之智。智入正理。由因明生
<lb n="0871a12"/>智故。名入正理之因明也。問如前釋。因是所明。教
<lb n="0871a13"/>是能明。因之明故。故名因明。明知因明兩字別。如
<lb n="0871a14"/>何此中合因明兩字。而云入正理之因明。答如前
<lb n="0871a15"/>輩解因明。因明二字即別。今時通解題目。故云入
<lb n="0871a16"/>正理之因明。又准此解。但以義釋因明及正理。非
<lb n="0871a17"/>約次第各次言。應云因明即入正理論也。以明是
<lb n="0871a18"/>教論亦教故。或可入正理之因明論也。上解難入
<lb n="0871a19"/>非論名故。問明是總教。論是別教。何故得名持業。
<lb n="0871a20"/>答教同故。非約寬狹。</p>
<lb n="0871a21"/>
<p id="pX53p0871a2101">疏立破幽致者。</p>
<lb n="0871a22"/>
<p id="pX53p0871a2201" rend="margin-left:1em">即是立之道理也。幽漸致極之正理。</p>
<lb n="0871a23"/>
<p id="pX53p0871a2301">疏因與明異者。</p>
<lb n="0871a24"/>
<p id="pX53p0871a2401" rend="margin-left:1em">此解以因及明。俱是望果義別。不可為依主釋因
<lb n="0871b01"/>明名。又不是相違釋。不欲以因明別釋故。非如眼
<lb n="0871b02"/>耳等及與意等。不同第二明是果也。</p>
<lb n="0871b03"/>
<p id="pX53p0871b0301">疏或即言生淨成者。</p>
<lb n="0871b04"/>
<p id="pX53p0871b0401" rend="margin-left:1em">即由言生因令所立宗果。而得明顯。</p>
<p id="pX53p0871b0415" type="inline" rend="margin-left:1em">又瑜伽十
<lb n="0871b05"/>五至即是因明者主諸所有事等。此引意云。如次
<lb n="0871b06"/>上二句諸所有事者。即是因明證。因即是明。持業
<lb n="0871b07"/>釋。言所成立名觀察者。即自性等所成之法。言能
<lb n="0871b08"/>隨順所有事等者。此即是能成因喻等。既言諸所
<lb n="0871b09"/>有事因明。明持業也。問如前因名明者。喚敵者智
<lb n="0871b10"/>了因。今言因即是明。豈即是敵者智智了因耶。答
<lb n="0871b11"/>明有二義。一者明解。即屬敵者智了因。二者明顯。
<lb n="0871b12"/>即是立論者言生因等。法義既有別。不可相例。</p>
<lb n="0871b13"/>
<p id="pX53p0871b1301">疏浮翳者。</p>
<lb n="0871b14"/>
<p id="pX53p0871b1401" rend="margin-left:1em">浮虗翳弊。弊於正理也。浮者淺近。不達深源。翳者
<lb n="0871b15"/>即隱弊令理不顯也。又窮趣二教稱之為入者。即
<lb n="0871b16"/>佛經之因明。陳那之正理。名二教依主釋者。即因
<lb n="0871b17"/>明正理之入。入論者。即此論也。因明者。即佛經也
<lb n="0871b18"/>正理者。即陳那所造也。</p>
<lb n="0871b19"/>
<p id="pX53p0871b1901">疏入正理者。</p>
<lb n="0871b20"/>
<p id="pX53p0871b2001" rend="margin-left:1em">能入所入論別稱者。即入是能入論之別稱。正理
<lb n="0871b21"/>是所入論之別稱。非入及正理。俱通能所故。上言
<lb n="0871b22"/>通名者。通能所入論之別名也。意云。入者唯是天
<lb n="0871b23"/>主論。正理者。唯是陳那正理門論。故云別稱。然因
<lb n="0871b24"/>明通於天主能入論。及陳那所入理。正法有故。云
<lb n="0871c01"/>因明是能入所入之通名。</p>
<lb n="0871c02"/>
<p id="pX53p0871c0201">疏因即是明正者即理者。</p>
<lb n="0871c03"/>
<p id="pX53p0871c0301" rend="margin-left:1em">通得解此第五釋中。上三解也。非以此解得義周
<lb n="0871c04"/>悉。所以此第五解有多解。總名一解者。以意相似。
<lb n="0871c05"/>如佛地論。所以四釋如是不妨。於中更有多解。或
<lb n="0871c06"/>可與第四釋相似也。</p>
<lb n="0871c07"/>
<p id="pX53p0871c0701">疏第五隨屬何教者。</p>
<lb n="0871c08"/>
<p id="pX53p0871c0801" rend="margin-left:1em">即理門及此論二教中。因明隨屬何教。皆得此五
<lb n="0871c09"/>釋。因明從廣向略。若正理即義無漸略也。又諸解
<lb n="0871c10"/>約義別。非必漸略。行相難見。</p>
<lb n="0871c11"/>
<p id="pX53p0871c1101">疏不言故思惟取異。</p>
<lb n="0871c12"/>
<p id="pX53p0871c1201" rend="margin-left:1em">第三因明正理。俱通佛經。其第四即寬。餘可知。問
<lb n="0871c13"/>前三正理。而有何別。答亦義有別。初即自性差別
<lb n="0871c14"/>之實性名正理。二云立破真實功能名名正理。正
<lb n="0871c15"/>理幽致之道理名幽致。三所立義宗故有別也。</p>
<lb n="0871c16"/>
<p id="pX53p0871c1601">疏總通前四者。</p>
<lb n="0871c17"/>
<p id="pX53p0871c1701" rend="margin-left:1em">即第五解正理。通約前四解。正理俱得。</p>
<lb n="0871c18"/>
<p id="pX53p0871c1801">疏合成二十五釋者。</p>
<lb n="0871c19"/>
<p id="pX53p0871c1901" rend="margin-left:1em">且如第二解因明屬第一。正理即是因所成。及能
<lb n="0871c20"/>詮所詮自性差別名正理。明能了此屬第三。正理
<lb n="0871c21"/>即因所成宗義明能了。此屬第四。即由此因明。詮
<lb n="0871c22"/>彼陳那本論之正理。亦名所成。屬第五。隨義皆得。
<lb n="0871c23"/>既將第二因明。歷餘四正理有五釋。將餘望餘。亦
<lb n="0871c24"/>得合有二十五釋。若將正理。望餘因明。綺互而言。
<lb n="0872a01"/>亦有五釋。一釋既有五釋。五釋合有二十五釋。帖
<lb n="0872a02"/>前因明望正理。總計有五十釋。雖有此文。亦無作
<lb n="0872a03"/>法之處。</p>
<lb n="0872a04"/>
<p id="pX53p0872a0401">疏教是彼具者。</p>
<lb n="0872a05"/>
<p id="pX53p0872a0501" rend="margin-left:1em">此解以所詮六因是因明。教者是因明之具。非正
<lb n="0872a06"/>因明。又云依彼四釋教是彼具者。意云。且如初解
<lb n="0872a07"/>教即是耶。若後四釋教但詮明而不是解。若爾如
<lb n="0872a08"/>何教名因明。答雖不是明。由詮明故。亦得名明。即
<lb n="0872a09"/>教是因明之具也。</p>
<lb n="0872a10"/>
<p id="pX53p0872a1001">疏欲令隨入證因生生智者。</p>
<lb n="0872a11"/>
<p id="pX53p0872a1101" rend="margin-left:1em">欲令眾生。依此教證悟此因所生得之智明也。故
<lb n="0872a12"/>從所生為名。亦如欲令眾起。此中觀論。從所生證
<lb n="0872a13"/>解為名。</p>
<lb n="0872a14"/>
<p id="pX53p0872a1401">疏如水陸花者。</p>
<lb n="0872a15"/>
<p id="pX53p0872a1501" rend="margin-left:1em">從所依為名。此論依他。能入正理因明之智生故。
<lb n="0872a16"/>從所依立稱。二十四相者。骨璅是一相。或明大等
<lb n="0872a17"/>如十八變。飢者亦餞餓。</p>
<lb n="0872a18"/>
<p id="pX53p0872a1801">疏有財釋者。</p>
<lb n="0872a19"/>
<p id="pX53p0872a1901" rend="margin-left:1em">
<anchor xml:id="begd1e567"/>已<anchor xml:id="endd1e567"/>能有他。全所他名。為有財釋。他能有<anchor xml:id="begd1e573"/>已<anchor xml:id="endd1e573"/>分所他
<lb n="0872a20"/>名。為依主。<anchor xml:id="begd1e581"/>已<anchor xml:id="endd1e581"/>後文疏。此七問中有七種對。初句因
<lb n="0872a21"/>非因對。餘思作。</p>
<lb n="0872a22"/>
<p id="pX53p0872a2201">疏名義寬故。</p>
<lb n="0872a23"/>
<p id="pX53p0872a2301" rend="margin-left:1em">以因具三相亦義寬遍宗。等得明名。宗喻不爾。據
<lb n="0872a24"/>實宗亦得稱明。古師通能立故。由宗為境。因生敵
<lb n="0872b01"/>智。故亦名明。</p>
<lb n="0872b02"/>
<p id="pX53p0872b0201">疏又諸能立至宗由此立者。</p>
<lb n="0872b03"/>
<p id="pX53p0872b0301" rend="margin-left:1em">此有兩解。上云能立法為因者。以宗言為因。所成
<lb n="0872b04"/>立彼不相離義。准下有一二釋無說敵。為所立也。
<lb n="0872b05"/>二云宗由此立者。宗是因喻所立故。宗名因明也。</p>
<lb n="0872b06"/>
<p id="pX53p0872b0601">疏舉真攝似。</p>
<lb n="0872b07"/>
<p id="pX53p0872b0701" rend="margin-left:1em">等非正明故。於中三解。第一答意者。既有真因明。
<lb n="0872b08"/>明智有似。真似相對。故舉於真即攝於似。第二解
<lb n="0872b09"/>真似。俱正明因明。名通真似故。第三解似。<anchor xml:id="begd1e635"/>但<anchor xml:id="endd1e635"/>兼明
<lb n="0872b10"/>非正明故。正明者即真因故。據實若真若似皆因
<lb n="0872b11"/>明。因明名寬。</p>
<lb n="0872b12"/>
<p id="pX53p0872b1201">疏過破似者。</p>
<lb n="0872b13"/>
<p id="pX53p0872b1301" rend="margin-left:1em">即出他過破。名出過破。既不立量。如何明因明。答
<lb n="0872b14"/>是因明故者。由此能出過言及義為因。令敵論者
<lb n="0872b15"/>明。亦名因明。似破即因明也。亦破他悟。</p>
<lb n="0872b16"/>
<p id="pX53p0872b1601">疏又或似真<anchor xml:id="begd1e669"/>但<anchor xml:id="endd1e669"/>因明名略<anchor xml:id="begd1e675"/>已<anchor xml:id="endd1e675"/>攝者。</p>
<lb n="0872b17"/>
<p id="pX53p0872b1701" rend="margin-left:1em">以真破似破。並名因明。因明名<anchor xml:id="begd1e687"/>已<anchor xml:id="endd1e687"/>攝。</p>
<lb n="0872b18"/>
<p id="pX53p0872b1801">疏見因亦明者。</p>
<lb n="0872b19"/>
<p id="pX53p0872b1901" rend="margin-left:1em">是比量智。如見瓶盆。有所作性因。比智無常。見因
<lb n="0872b20"/>證明者。現量之相。如遠見煙。現量之智。即明了證
<lb n="0872b21"/>知此比現約見說。自證亦因者。自心證解為因。亦
<lb n="0872b22"/>名因明。以現比二量智。即是智生因也。或敵智亦
<lb n="0872b23"/>名比量。通比立敵。俱得能立。言比量者。生彼敵者
<lb n="0872b24"/>比量智。見因者。由見彼因。能成彼宗也。問現比無
<lb n="0872c01"/>言可爾。如何得言無智。答無智者。不能生他敵證
<lb n="0872c02"/>智。名無智。非體不是智。或皆順顯成宗義者。以言
<lb n="0872c03"/>義兩因。能順生解。及能成宗義。具此之用也。亦名
<lb n="0872c04"/>因明也。</p>
<lb n="0872c05"/>
<p id="pX53p0872c0501">疏由不決定至故無有失者。</p>
<lb n="0872c06"/>
<p id="pX53p0872c0601" rend="margin-left:1em">此意由宗通能所成。不決定故。且就因喻決定說
<lb n="0872c07"/>因名。不依宗說。以不決定。不依立因明名。若爾下
<lb n="0872c08"/>云由如因喻所成立。明因非定能立。何故今言因
<lb n="0872c09"/>定耶。答後言喻成因。假設而言。非以喻成於因。因
<lb n="0872c10"/>即所立。今古共說因唯能立。故名無失。又解但助
<lb n="0872c11"/>因成宗也。據實宗為能立。亦是因明。能立皆因故。
<lb n="0872c12"/>又所因所明者。宗是所因明。亦兼名因明也。又不
<lb n="0872c13"/>違古宗亦因明者。此外難。難汝若宗唯所立。因喻
<lb n="0872c14"/>唯能立。何故如前宗是所因所明。亦是因明。答意
<lb n="0872c15"/>不違古宗。亦因明非即為是。</p>
<lb n="0872c16"/>
<p id="pX53p0872c1601">疏果明不定義亦有濫者。</p>
<lb n="0872c17"/>
<p id="pX53p0872c1701" rend="margin-left:1em">由所詮義定是果。不是明也。恐此濫所生。敵者智
<lb n="0872c18"/>是果亦是明。望言生因是果。望所立所立因名之
<lb n="0872c19"/>明。若宗義為因。生敵智者。亦是因明。以非果故。不
<lb n="0872c20"/>名果明。疏以悟他顯此宗因等。以用悟他。</p>
<lb n="0872c21"/>
<p id="pX53p0872c2101">疏一者有至離七等者。</p>
<lb n="0872c22"/>
<p id="pX53p0872c2201" rend="margin-left:1em">三相闕減成七句等。闕一二三等。此但闕支與十
<lb n="0872c23"/>四過有異。</p>
<lb n="0872c24"/>
<p id="pX53p0872c2401">疏能依等滿足者。</p>
<lb n="0873a01"/>
<p id="pX53p0873a0101" rend="margin-left:1em">此雖具能所依。未必離九過者。還有不成等。故與
<lb n="0873a02"/>成就別。真而無妄離過。具而無闕者滿足。</p>
<lb n="0873a03"/>
<p id="pX53p0873a0301">疏宗由言顯者。</p>
<lb n="0873a04"/>
<p id="pX53p0873a0401" rend="margin-left:1em">准陳那宗。由因喻等言顯。方生敵者之智。</p>
<lb n="0873a05"/>
<p id="pX53p0873a0501">疏由此似立等者。</p>
<lb n="0873a06"/>
<p id="pX53p0873a0601" rend="margin-left:1em">釋且生他正解相違。不能令他正解。非真立故。宗
<lb n="0873a07"/>等雖無過。不生他正解。亦非正量。</p>
<lb n="0873a08"/>
<p id="pX53p0873a0801">疏或妙徵者。</p>
<lb n="0873a09"/>
<p id="pX53p0873a0901" rend="margin-left:1em">立量徵他。顯他過者。出他比量過破他。</p>
<lb n="0873a10"/>
<p id="pX53p0873a1001">疏敗彼由言者。</p>
<lb n="0873a11"/>
<p id="pX53p0873a1101" rend="margin-left:1em">破他所立要於言。故云由言。又准能立破俱言。不
<lb n="0873a12"/>取現比二智等也。若親生他解。言最勝故。為疎相
<lb n="0873a13"/>箱。通取二智義。是了因故。故古說現比等。亦能立
<lb n="0873a14"/>故也。令不取者。以疎遠故。亦是能立具。</p>
<lb n="0873a15"/>
<p id="pX53p0873a1501">疏三支互闕者。</p>
<lb n="0873a16"/>
<p id="pX53p0873a1601" rend="margin-left:1em">支不滿足。多言有過者。雖具支由有通。所申通起
<lb n="0873a17"/>者。立量破他。</p>
<lb n="0873a18"/>
<p id="pX53p0873a1801">疏證自體生故言隨應者。</p>
<lb n="0873a19"/>
<p id="pX53p0873a1901" rend="margin-left:1em">此意引理門。證不唯悟他。以理門說隨應之言。含
<lb n="0873a20"/>自悟故。言自似立者。悟證及自也。所以此言唯悟
<lb n="0873a21"/>他者。約先能立及似立。悟證多分。是悟他比量。故
<lb n="0873a22"/>言唯也。即多分解唯義。故疏言從多分皆悟他。</p>
<lb n="0873a23"/>
<p id="pX53p0873a2301">疏此論下至不能悟他者。</p>
<lb n="0873a24"/>
<p id="pX53p0873a2401" rend="margin-left:1em">此意既下長行中。出似立下。不能悟他。明知通自
<lb n="0873b01"/>悟。此論正與彼理門。俱悟中。雖由敵者悟。立者是
<lb n="0873b02"/>他悟。然立者本欲悟他。不知自言是失被敵覺。所
<lb n="0873b03"/>以自正解生。名自悟也。問唯識量唯言。唯心不通
<lb n="0873b04"/>境。因明立唯稱。何不唯他悟。答約少分唯如疏辨。
<lb n="0873b05"/>或可悟他證。又真立破至從真名唯者。解此意以
<lb n="0873b06"/>真攝似名唯。不約多分也。</p>
<lb n="0873b07"/>
<p id="pX53p0873b0701">疏用<anchor xml:id="begd1e923"/>已<anchor xml:id="endd1e923"/>至共相智決者。</p>
<lb n="0873b08"/>
<p id="pX53p0873b0801" rend="margin-left:1em">因喻<anchor xml:id="begd1e934"/>已<anchor xml:id="endd1e934"/>極成。宗先非許。敵者生解。謂智決也。然比
<lb n="0873b09"/>量通敵立故。下結言悟自非他。敵智生亦名自悟。
<lb n="0873b10"/>但自智故。</p>
<lb n="0873b11"/>
<p id="pX53p0873b1101">疏智生不不決非比量攝者。</p>
<lb n="0873b12"/>
<p id="pX53p0873b1201" rend="margin-left:1em">即相違決定是也。似非真比故言共相者。由此因
<lb n="0873b13"/>義。遍宗及喻。智緣此解名共相。然與假智稍別。發
<lb n="0873b14"/>言假智。言解者。通現量故。以在定中亦發言也。然
<lb n="0873b15"/>彼望此共相解。以俱無實相分。但就解以義說也。
<lb n="0873b16"/>彼實相分相者。即實法非共相也。說假智依言解
<lb n="0873b17"/>亦有局。自體不通。餘<anchor xml:id="begd1e966"/>但<anchor xml:id="endd1e966"/>不稱。非於法增益。未必是
<lb n="0873b18"/>相義。可通論也。如一法作一青。此青乃通一切青
<lb n="0873b19"/>故。唯本自不可也。</p>
<lb n="0873b20"/>
<p id="pX53p0873b2001">疏無分別心至亦似現量者。</p>
<lb n="0873b21"/>
<p id="pX53p0873b2101" rend="margin-left:1em">如泛緣地水等。不作餘分別。亦自謂證彼地水。地
<lb n="0873b22"/>自性故。此無分別心。是似現量也。</p>
<lb n="0873b23"/>
<p id="pX53p0873b2301">疏所立設成彼此乖角者。</p>
<lb n="0873b24"/>
<p id="pX53p0873b2401" rend="margin-left:1em">是相違決定。以上是餘過也。言異生分別者。自生
<lb n="0873c01"/>分別也。即了宗智。名似比量故。此比量為師。即立
<lb n="0873c02"/>者為資。即敵者智。問此解似比量與似立何別。</p>
<lb n="0873c03"/>
<p id="pX53p0873c0301">疏故此二刊定唯自他者。</p>
<lb n="0873c04"/>
<p id="pX53p0873c0401" rend="margin-left:1em">親能刊定。是唯自悟也。以悟他唯在言故。若疎遠
<lb n="0873c05"/>說。亦通悟他。古且說此。為能立支。</p>
<lb n="0873c06"/>
<p id="pX53p0873c0601">疏古今同異者。</p>
<lb n="0873c07"/>
<p id="pX53p0873c0701" rend="margin-left:1em">通取瑜伽等。總是古也。不取外道。</p>
<lb n="0873c08"/>
<p id="pX53p0873c0801">疏八為能立順前師故者。</p>
<lb n="0873c09"/>
<p id="pX53p0873c0901" rend="margin-left:1em">因以數同。順前師也。非是義同。</p>
<lb n="0873c10"/>
<p id="pX53p0873c1001">疏以因總別既無離合者。</p>
<lb n="0873c11"/>
<p id="pX53p0873c1101" rend="margin-left:1em">以所作言是總。三相為別也。以因所作。似彼瑜伽。
<lb n="0873c12"/>既不言遍。是宗法等別義。何須別說同異喻也。以
<lb n="0873c13"/>同異喻即是因第二三相。舉瓶空者。俱是喻所依。
<lb n="0873c14"/>非是喻也。</p>
<lb n="0873c15"/>
<p id="pX53p0873c1501">疏離喻既虧故加合結者。</p>
<lb n="0873c16"/>
<p id="pX53p0873c1601" rend="margin-left:1em">以先舊離彼喻。為同異二。既虧道理。合不取之。故
<lb n="0873c17"/>加合結成八支也。又云古師離喻為二。今時不離
<lb n="0873c18"/>二云虧也。故加合結為八支。</p>
<lb n="0873c19"/>
<p id="pX53p0873c1901">疏合結雖離因喻非有者。</p>
<lb n="0873c20"/>
<p id="pX53p0873c2001" rend="margin-left:1em">有離因非有以無合結是同喻。通今准下疏。應是
<lb n="0873c21"/>因喻也。今者以瓶是所作。所作無常聲所作。所作
<lb n="0873c22"/>無常結者。故知聲是所作。所作無常也。倒合者。先
<lb n="0873c23"/>舉無常。後言所作也。</p>
<lb n="0873c24"/>
<p id="pX53p0873c2401">疏終是見邊者。</p>
<lb n="0874a01"/>
<p id="pX53p0874a0101" rend="margin-left:1em">共許共知。出是<anchor xml:id="begd1e1113"/>己<anchor xml:id="endd1e1113"/>見之邊也即也。顯了分故。但總
<lb n="0874a02"/>名喻。將此<anchor xml:id="begd1e1121"/>已<anchor xml:id="endd1e1121"/>了。顯此宗之未了法喻義平等也。或
<lb n="0874a03"/>三者。總別別開。或二者。唯業別也。</p>
<lb n="0874a04"/>
<p id="pX53p0874a0401">疏喻中無合義乃不明至故不說在真能立中者。</p>
<lb n="0874a05"/>
<p id="pX53p0874a0501" rend="margin-left:1em">此意由無合。義不明顯。故喻過中立為喻過。然真
<lb n="0874a06"/>能立中合結。不離因喻。故更不立合結支也。言倒
<lb n="0874a07"/>成者。即是倒結也。</p>
<lb n="0874a08"/>
<p id="pX53p0874a0801">疏但說因初喻隨其後合義<anchor xml:id="begd1e1148"/>已<anchor xml:id="endd1e1148"/>明重說有法一何煩
<lb n="0874a09"/>長者。</p>
<lb n="0874a10"/>
<p id="pX53p0874a1001" rend="margin-left:1em">如言諸所作者。皆是無常。如瓶等即因。初喻隨其
<lb n="0874a11"/>後也。亦即合了。何須重舉有法。言聲是所作。所作
<lb n="0874a12"/>無常等也。</p>
<lb n="0874a13"/>
<p id="pX53p0874a1301">疏立敵者之現量等三親唯自悟者。</p>
<lb n="0874a14"/>
<p id="pX53p0874a1401" rend="margin-left:1em">此辨能立現量等三。為能立支。以能立唯悟他故。
<lb n="0874a15"/>敵者現量等三。亦是親唯自悟也。問至教豈自悟
<lb n="0874a16"/>耶。</p>
<lb n="0874a17"/>
<p id="pX53p0874a1701">疏因有三相一因二喻豈非多言者。</p>
<lb n="0874a18"/>
<p id="pX53p0874a1801" rend="margin-left:1em">此因三相名多言。以言詮多故。名多言故。得多言
<lb n="0874a19"/>故。非要有三體也。不取彼因等三之所依體。但取
<lb n="0874a20"/>彼能依之義。為此因等三相也。以因第二三相。即
<lb n="0874a21"/>二喻也。又言因一喻二者。此約所依別。故言多也。
<lb n="0874a22"/>雖因一有相三。今言因一者。且舉初相名因。</p>
<lb n="0874a23"/>
<p id="pX53p0874a2301">疏彼於次說至故亦所立者。</p>
<lb n="0874a24"/>
<p id="pX53p0874a2401" rend="margin-left:1em">引此論意證宗言。亦名所立。不唯能立也。以彼先
<lb n="0874b01"/>明自性差別。所立二義。能立宗言一義。然彼於次
<lb n="0874b02"/>文復說宗。為所立也。以因喻成後。故知不唯二義
<lb n="0874b03"/>是所立。能立之中宗。亦是所立故。准此解即取能
<lb n="0874b04"/>顯示自所愛樂宗言。為宗能立也。</p>
<lb n="0874b05"/>
<p id="pX53p0874b0501">疏諸法總聚自性差別至隨應有故者。</p>
<lb n="0874b06"/>
<p id="pX53p0874b0601" rend="margin-left:1em">此意且如總五蘊法。若教理並是所立法。彼瑜伽
<lb n="0874b07"/>論。俱說名為所立義也。即彼總聚中。隨有此諸法
<lb n="0874b08"/>常無常義。俱欲成立。不可具舉。故於總聚中。隨分
<lb n="0874b09"/>取一聲等法。若言若義俱為宗。即是能立。由成此
<lb n="0874b10"/>聲是無常故。如有先不許色等是無常。由此量故。
<lb n="0874b11"/>遂能傍成總聚中色香味等法。亦是無常。故總聚
<lb n="0874b12"/>中色等所立也。雖此此聲對他宗。亦是所立。且就
<lb n="0874b13"/>能成總故。名為能立也。</p>
<lb n="0874b14"/>
<p id="pX53p0874b1401">疏雖此對宗者。</p>
<lb n="0874b15"/>
<p id="pX53p0874b1501" rend="margin-left:1em">對他宗也。</p>
<lb n="0874b16"/>
<p id="pX53p0874b1601">疏自性差別合所依義名為所立至總立別故者。</p>
<lb n="0874b17"/>
<p id="pX53p0874b1701" rend="margin-left:1em">有云合所依義合者。即能合也。不相離之異名。即
<lb n="0874b18"/>是言詮共相之自性差別。不相離義。令敵者悟也。
<lb n="0874b19"/>所依者。即是本論之自性差別。詮所不及者。是彼
<lb n="0874b20"/>言詮。合不相離之所依。今者取此言詮自性差別
<lb n="0874b21"/>不相離義。成彼言不及之性差別。可不相離義。雖
<lb n="0874b22"/>本法非言所及。然亦非離此言詮。增益之外。更別
<lb n="0874b23"/>方施說此自性故。依此而悟。言總立別者。是此言
<lb n="0874b24"/>詮益增自性差別。不離義成。本法之別法。令不離
<lb n="0874c01"/>也。言對敵合申者。令法有法和□其宗也。今助解
<lb n="0874c02"/>此意。合取自性差別上所依。常無常義。□所立能
<lb n="0874c03"/>依。此常無常之不相離義。合名為宗故。即由此能
<lb n="0874c04"/>依不相離義。成彼所依常無常義。令法有法不相
<lb n="0874c05"/>離。故是所立。</p>
<lb n="0874c06"/>
<p id="pX53p0874c0601">疏即因三相亦過是也者。</p>
<lb n="0874c07"/>
<p id="pX53p0874c0701" rend="margin-left:1em">以二喻即因第二三相也。以所作無常即是同喻。
<lb n="0874c08"/>非所作常。即異喻也。瓶及空但喻所依。非是喻故。
<lb n="0874c09"/>因是共相。遍宗及喻。於異遍無。故因三相即攝二
<lb n="0874c10"/>喻也。然喻須所依故。須舉空瓶也。問陳那三相六
<lb n="0874c11"/>過。與世親因一喻二六過何別。答世親約因喻體
<lb n="0874c12"/>說。陳那約因三相義說。故有別也。</p>
<lb n="0874c13"/>
<p id="pX53p0874c1301">疏言因一喻二即因三相者。</p>
<lb n="0874c14"/>
<p id="pX53p0874c1401" rend="margin-left:1em">明不舉因喻。闕因三相。亦成減過也。此但敘西國
<lb n="0874c15"/>有此兩解。三藏無定別解。</p>
<lb n="0874c16"/>
<p id="pX53p0874c1601">疏雖有申宗不申喻至豈非過也者。</p>
<lb n="0874c17"/>
<p id="pX53p0874c1701" rend="margin-left:1em">此解意不申因喻具闕三。亦是闕減過。</p>
<lb n="0874c18"/>
<p id="pX53p0874c1801">疏文雖有言而相並闕至三相並闕何得非似者。</p>
<lb n="0874c19"/>
<p id="pX53p0874c1901" rend="margin-left:1em">此解意雖申因喻言。而因喻義並闕也。舉德所依
<lb n="0874c20"/>因是德句。非德所依。闕因初相。以實是德句依故
<lb n="0874c21"/>舉擇滅。彼宗無之。亦非德依。無第二相。異喻大種
<lb n="0874c22"/>能立不遣。闕第三相。以大種是實句攝。與德為依。
<lb n="0874c23"/>即異喻中有因。名能立不遣也。故雖有言。並闕此
<lb n="0874c24"/>三義。亦是以立聲論。定不同勝論計故。問如擇滅
<lb n="0875a01"/>是常。豈非同品有。雖闕能立。可不是喻。答他宗不
<lb n="0875a02"/>許有擇滅也。意明有體此闕也。</p>
<lb n="0875a03"/>
<p id="pX53p0875a0301">疏此中唯取隨自意樂為所成非彼相違義能遣
<lb n="0875a04"/>者。</p>
<lb n="0875a05"/>
<p id="pX53p0875a0501" rend="margin-left:1em">是論文即陳那菩薩所立宗義也。但隨自義所立。
<lb n="0875a06"/>我□宗離五相違。非彼五相違義。能遣我此宗義
<lb n="0875a07"/>故。是正宗也。□後四過不是相違故。陳那略之。不
<lb n="0875a08"/>立為過。</p>
<lb n="0875a09"/>
<p id="pX53p0875a0901">疏能別不成是因中不共不定等過者。</p>
<lb n="0875a10"/>
<p id="pX53p0875a1001" rend="margin-left:1em">以不共不定攝。得彼能別不成。以不共不定寬故。
<lb n="0875a11"/>同異俱無。能別不成。但同喻無故。但客攝非法同
<lb n="0875a12"/>也。言等過者。等取同異喻。亦自有過也。</p>
<lb n="0875a13"/>
<p id="pX53p0875a1301">疏若非能別誰不相離者。</p>
<lb n="0875a14"/>
<p id="pX53p0875a1401" rend="margin-left:1em">若非是能別極成。雖為不相離之義也。</p>
<lb n="0875a15"/>
<p id="pX53p0875a1501">疏及異品非遍無過者。</p>
<lb n="0875a16"/>
<p id="pX53p0875a1601" rend="margin-left:1em">即是品異一分及遍轉也。既因中有異品遍轉。及
<lb n="0875a17"/>一分轉。何須異喻之中。更立能立遣。能立遣者。即
<lb n="0875a18"/>因異品轉故。</p>
<lb n="0875a19"/>
<p id="pX53p0875a1901">疏若此上三不立過者所依非極至何名所立者。</p>
<lb n="0875a20"/>
<p id="pX53p0875a2001" rend="margin-left:1em">非極既更須能成立宗法。故不成也。宗既不成。何
<lb n="0875a21"/>名所立。由此故。須能所俱極成。問且如滅壞。是能
<lb n="0875a22"/>別不成。如何更以因喻成立。答此能所別有可成
<lb n="0875a23"/>者。有不可成者。如對小乘。成第八識。即所別不成
<lb n="0875a24"/>也。如此類是所成。如滅無常他不許。即不可成。若
<lb n="0875b01"/>更以別義來成亦可得。即無非所成法也。</p>
<lb n="0875b02"/>
<p id="pX53p0875b0201">疏及俱不成者。</p>
<lb n="0875b03"/>
<p id="pX53p0875b0301" rend="margin-left:1em">是喻中俱不成爾也。</p>
<lb n="0875b04"/>
<p id="pX53p0875b0401">疏宗因相違名宗相違者。</p>
<lb n="0875b05"/>
<p id="pX53p0875b0501" rend="margin-left:1em">陳那以前有不正師。立有宗違過。以宗違因故。引
<lb n="0875b06"/>彼外道。立一切皆是無常。故因為例。今陳那不取
<lb n="0875b07"/>破之。</p>
<lb n="0875b08"/>
<p id="pX53p0875b0801">疏云以聲攝一切無常中故者。</p>
<lb n="0875b09"/>
<p id="pX53p0875b0901" rend="margin-left:1em">意言一切者。即一切法盡。非是即有種類故。名一
<lb n="0875b10"/>切也。非離敵即不名一切。</p>
<lb n="0875b11"/>
<p id="pX53p0875b1101">疏云此不成因亦不成宗者。</p>
<lb n="0875b12"/>
<p id="pX53p0875b1201" rend="margin-left:1em">等意此者。此兩俱及隨一過自不成。故名不成。或
<lb n="0875b13"/>不成宗。故名不成。立敵者即兩俱。或偏即隨一。何
<lb n="0875b14"/>假所依及猶預不成耶。陳那云。道理雖爾。謂總合
<lb n="0875b15"/>難知。故開四種。言總合者。即將猶預所依。共兩俱
<lb n="0875b16"/>隨一合說也。云何名難知。即不知所依有法有體
<lb n="0875b17"/>無體。又伏疑決難辨許。於有體法起疑。於無法不
<lb n="0875b18"/>疑。今既合說為常有法有體。為常無體。為常起疑。
<lb n="0875b19"/>為不起疑故。道理難知也。</p>
<lb n="0875b20"/>
<p id="pX53p0875b2001">疏論體者。</p>
<lb n="0875b21"/>
<p id="pX53p0875b2101" rend="margin-left:1em">意云。如瑜伽等說。因明道理有七種。一論體者。䟽
<lb n="0875b22"/>解比量與能立極相似意。所言正為能立。似生之
<lb n="0875b23"/>智正為比量。問若爾何故能立之中。亦舉所生智
<lb n="0875b24"/>等。比量之中亦舉言等。答互所為具非正體。疏意
<lb n="0875c01"/>云。能破離能立。以立外更無異堍。故云<g ref="CB16105"/>無異。非
<lb n="0875c02"/>是同一<g ref="CB16105"/>故。名無有異。</p>
<lb n="0875c03"/>
<p id="pX53p0875c0301">疏云由言生因至了本極成因者。</p>
<lb n="0875c04"/>
<p id="pX53p0875c0401" rend="margin-left:1em">此中言因者。即宗因喻之能詮也。今言極成因者。
<lb n="0875c05"/>即取聲宗所作性也。先許故方辨彼所立無常。</p>
<lb n="0875c06"/>
<p id="pX53p0875c0601">疏又比量中唯見此理者。</p>
<lb n="0875c07"/>
<p id="pX53p0875c0701" rend="margin-left:1em">談作論者。於比量中。唯見三相理也。又言若所作
<lb n="0875c08"/>比處者。即宗也。又言此相定遍有者。即初相言。餘
<lb n="0875c09"/>同類念此定有者。敵者即喻此宗。亦有無常也。</p>
<lb n="0875c10"/>
<p id="pX53p0875c1001">疏二執理家者。</p>
<lb n="0875c11"/>
<p id="pX53p0875c1101" rend="margin-left:1em">即事官宗。問第四第五義何別。答初立性。望明未
<lb n="0875c12"/>先解後未總明文。未學得是二別相。</p>
<lb n="0875c13"/>
<p id="pX53p0875c1301">疏為依義立宗體方成者。</p>
<lb n="0875c14"/>
<p id="pX53p0875c1401" rend="margin-left:1em">有法及法。要須極成所依義。立方依宗。</p>
<lb n="0875c15"/>
<p id="pX53p0875c1501">疏云是因同品非定有過者。</p>
<lb n="0875c16"/>
<p id="pX53p0875c1601" rend="margin-left:1em">於因同品非有宗。</p>
<lb n="0875c17"/>
<p id="pX53p0875c1701">疏中必有是因同品非定有過必闕同喻者。</p>
<lb n="0875c18"/>
<p id="pX53p0875c1801" rend="margin-left:1em">意云。能別不成。即無同喻。因中便闕第二相。</p>
<lb n="0875c19"/>
<p id="pX53p0875c1901">疏同喻皆有所立不成。</p>
<lb n="0875c20"/>
<p id="pX53p0875c2001" rend="margin-left:1em">意言。課得一法為喻者。有所立不成失。二燈者相。
<lb n="0875c21"/>影者燈影。燈等更名俱不成。</p>
<lb n="0875c22"/>
<p id="pX53p0875c2201">疏一一離之為一分句者。</p>
<lb n="0875c23"/>
<p id="pX53p0875c2301" rend="margin-left:1em">即前俱中五四句內能所別。各取一分。而為句也。</p>
<lb n="0875c24"/>
<p id="pX53p0875c2401">疏復將一分句對餘全句者。</p>
<lb n="0876a01"/>
<p id="pX53p0876a0101" rend="margin-left:1em">即如有自能別一分不成。他所別一分不成等。</p>
<lb n="0876a02"/>
<p id="pX53p0876a0201">疏一宗依極成宗不極者。</p>
<lb n="0876a03"/>
<p id="pX53p0876a0301" rend="margin-left:1em">不極即不相離性。敵不許之。稱不極也。</p>
<lb n="0876a04"/>
<p id="pX53p0876a0401">疏由此宗中說其故宗者。</p>
<lb n="0876a05"/>
<p id="pX53p0876a0501" rend="margin-left:1em">即以差別不相離性為宗故。宗法別置極成言也。
<lb n="0876a06"/>故言攝所依也。問餘經論中。與因明自相差別何
<lb n="0876a07"/>異。釋經論自共相者。有其四釋。一者諸法本真言
<lb n="0876a08"/>說不及。名之自性。言所詮即假智所緣。一切諸法
<lb n="0876a09"/>皆是共相。故唯識云。假智及詮。唯依共相轉。二者
<lb n="0876a10"/>色等諸法名自性。此上苦無常等名差別。此法本
<lb n="0876a11"/>自爾。即前言不詮中有此二徒也。三者名自性句
<lb n="0876a12"/>詮者名差別。即前說中分生四者。於言說中。以狹
<lb n="0876a13"/>望寬。從麤至細。為自共故。因明所說自性。比量所
<lb n="0876a14"/>緣即共相。四者先後。即前言所明。自相共相先後。
<lb n="0876a15"/>先陳即性。後陳名差別。三者言陳意許。如疏可知。</p>
<lb n="0876a16"/>
<p id="pX53p0876a1601">疏凡宗有四者。</p>
<lb n="0876a17"/>
<p id="pX53p0876a1701" rend="margin-left:1em">此即理門。汎明宗義。問四句中。初三是真似。答法
<lb n="0876a18"/>真宗中。非是所諍。言非所立。若立之者。即相符等
<lb n="0876a19"/>過。</p>
<lb n="0876a20"/>
<p id="pX53p0876a2001">疏因喻成立自義亦應名者。</p>
<lb n="0876a21"/>
<p id="pX53p0876a2101" rend="margin-left:1em">此中雖意隨自樂為。是名為宗因喻。亦量義言中
<lb n="0876a22"/>立時亦應名。答其意可知。</p>
<lb n="0876a23"/>
<p id="pX53p0876a2301">疏又解樂者貫通上下等者。</p>
<lb n="0876a24"/>
<p id="pX53p0876a2401" rend="margin-left:1em">此一樂為言。樂屬上自。亦及下句。意說樂為。通上
<lb n="0876b01"/>隨隨自。亦通下樂為。</p>
<lb n="0876b02"/>
<p id="pX53p0876b0201">疏問何故宗內獨言樂等至只是宗攝者。</p>
<lb n="0876b03"/>
<p id="pX53p0876b0301" rend="margin-left:1em">此中問意知。就答之中有二段也。初似等至三似
<lb n="0876b04"/>者。答以宗因等至亦是宗攝。不說樂為者。答因中
<lb n="0876b05"/>不說樂為意。答初意云。似常因等而成宗。彼非今
<lb n="0876b06"/>樂恐濫似故。置樂為言。答二問意云。三似重成是
<lb n="0876b07"/>小宗非喻。今無所濫。非樂為簡言說。今及後者。但
<lb n="0876b08"/>是文色羅非解。今問非因分疎。別置樂為言故。</p>
<lb n="0876b09"/>
<p id="pX53p0876b0901">疏又宗前未說等至更何須說者。</p>
<lb n="0876b10"/>
<p id="pX53p0876b1001" rend="margin-left:1em">此中意說。夫立比量。先宗後因。若不說所立。欲顯
<lb n="0876b11"/>於何。恐有濫故。宗置所立。因前說宗是所立。能必
<lb n="0876b12"/>能立不說可知。</p>
<lb n="0876b13"/>
<p id="pX53p0876b1301">疏依二所立者。</p>
<lb n="0876b14"/>
<p id="pX53p0876b1401" rend="margin-left:1em">即自性差別。</p>
<lb n="0876b15"/>
<p id="pX53p0876b1501">疏以言對理取依義能詮名為各別者。</p>
<lb n="0876b16"/>
<p id="pX53p0876b1601" rend="margin-left:1em">意取總聚上一分。能依自性差別。能詮之言名分
<lb n="0876b17"/>別。</p>
<lb n="0876b18"/>
<p id="pX53p0876b1801">疏依義能詮者。</p>
<lb n="0876b19"/>
<p id="pX53p0876b1901" rend="margin-left:1em">義即性也。依所詮理及無常等義。故言各若詮言
<lb n="0876b20"/>依義等。其中取為宗法。連下讀之。</p>
<lb n="0876b21"/>
<p id="pX53p0876b2101">疏言正與此同者。</p>
<lb n="0876b22"/>
<p id="pX53p0876b2201" rend="margin-left:1em">意道。此義正與瑜伽各別攝受自品所許攝受文
<lb n="0876b23"/>同。又言此受總故者。意明此文。是總下有十句別。</p>
<lb n="0876b24"/>
<p id="pX53p0876b2401">疏有果不同至分言義智者。</p>
<lb n="0876c01"/>
<p id="pX53p0876c0101" rend="margin-left:1em">此中意說。建立順益。雖皆是因。望果不同。分成生
<lb n="0876c02"/>了。言疎者。是疎條之義言。各賴別分。言義智者。然
<lb n="0876c03"/>生了中。各有三類。</p>
<lb n="0876c04"/>
<p id="pX53p0876c0401">疏體異便成立敵二至別開六種者。</p>
<lb n="0876c05"/>
<p id="pX53p0876c0501" rend="margin-left:1em">此中意說。獨雜殊義因開六種。立敵二獨。而不雜
<lb n="0876c06"/>言兩門。或生或了。</p>
<lb n="0876c07"/>
<p id="pX53p0876c0701">疏智境疎寬等至令起名生者。</p>
<lb n="0876c08"/>
<p id="pX53p0876c0801" rend="margin-left:1em">常無常宗及能立。俱為智境。故稱寬也。<g ref="CB16105"/>體先有
<lb n="0876c09"/>非智。親生但智照了。故言疎也。立者唯能親生敵
<lb n="0876c10"/>智。故言親狹。問立者之言。亦得宗果。所言於狹前。
<lb n="0876c11"/>彼說了因。今談生果。</p>
<lb n="0876c12"/>
<p id="pX53p0876c1201">疏立智隔於言不得相從各了者。</p>
<lb n="0876c13"/>
<p id="pX53p0876c1301" rend="margin-left:1em">問言亦隔於義。何故得稱了。答智自悟不能生他
<lb n="0876c14"/>後隔言義。言能詮顯。親能生他智解。不同立智。</p>
<lb n="0876c15"/>
<p id="pX53p0876c1501">疏其言生因等至各有三相。</p>
<lb n="0876c16"/>
<p id="pX53p0876c1601" rend="margin-left:1em">即言生因體無三相。詮三相義。從所詮故。說名三
<lb n="0876c17"/>相。意說能詮言下所詮義。能緣下所緣義。皆具遍
<lb n="0876c18"/>是宗法性等三相也。其言生因敵證者智。實不具
<lb n="0876c19"/>三相。但得名因。言因具三相。相從而說。故言各有
<lb n="0876c20"/>三相。</p>
<lb n="0876c21"/>
<p id="pX53p0876c2101">疏一因所依貫三別處者。</p>
<lb n="0876c22"/>
<p id="pX53p0876c2201" rend="margin-left:1em">三別謂宗有法及同異喻法。此三即因之所依。異
<lb n="0876c23"/>品雖不相順。返亦名依。</p>
<lb n="0876c24"/>
<p id="pX53p0876c2401">疏故此二法皆是有法上別義者。</p>
<lb n="0877a01"/>
<p id="pX53p0877a0101" rend="margin-left:1em">意說無常及所作因法。是聲上別義也。</p>
<lb n="0877a02"/>
<p id="pX53p0877a0201">疏以其總聲於別上轉者。</p>
<lb n="0877a03"/>
<p id="pX53p0877a0301" rend="margin-left:1em">即和合不離。此為總宗。二所依異。名之為別。別既
<lb n="0877a04"/>總中一分。說別亦帶總聲。猶如襟袖。方總成衣。唯
<lb n="0877a05"/>燒衫時。亦言燒衣。衫處之帶總言故。</p>
<lb n="0877a06"/>
<p id="pX53p0877a0601">疏煙火俱有法者。</p>
<lb n="0877a07"/>
<p id="pX53p0877a0701" rend="margin-left:1em">此即即如經色等為自性性即有法也。不是先陳
<lb n="0877a08"/>名有法也。但為成立此相應物者。此謂山處有火
<lb n="0877a09"/>及煙。名為相應。</p>
<lb n="0877a10"/>
<p id="pX53p0877a1001">疏有所不立顯皆因立者。</p>
<lb n="0877a11"/>
<p id="pX53p0877a1101" rend="margin-left:1em">意云。因若遍宗。可有所立道理。而未立之。若不爾
<lb n="0877a12"/>即非立也。</p>
<lb n="0877a13"/>
<p id="pX53p0877a1301">疏兩俱一分若為自若他合三一分猶預不成。</p>
<lb n="0877a14"/>
<p id="pX53p0877a1401" rend="margin-left:1em">問不有無體也。若答論有無。即是決也。而非猶預。
<lb n="0877a15"/>至下預中看所依。不說無體者。以無體便非所依。
<lb n="0877a16"/>所以但說有體也。</p>
<lb n="0877a17"/>
<p id="pX53p0877a1701">疏不說瓶二異名中者。</p>
<lb n="0877a18"/>
<p id="pX53p0877a1801" rend="margin-left:1em">意云。不說聲上所作。即瓶上所作。</p>
<lb n="0877a19"/>
<p id="pX53p0877a1901">疏恒住堅窂不變四皆常。</p>
<lb n="0877a20"/>
<p id="pX53p0877a2001" rend="margin-left:1em">釋願隱常名也。言遷者。隱無常名。</p>
<lb n="0877a21"/>
<p id="pX53p0877a2101">疏上來三句所說過者。</p>
<lb n="0877a22"/>
<p id="pX53p0877a2201" rend="margin-left:1em">即因三相為三句。又言各相即義。非是體也。</p>
<lb n="0877a23"/>
<p id="pX53p0877a2301">疏三立皆闕者。</p>
<lb n="0877a24"/>
<p id="pX53p0877a2401" rend="margin-left:1em">即一因二喻能立也。</p>
<lb n="0877b01"/>
<p id="pX53p0877b0101">疏如是合有三个四句。</p>
<lb n="0877b02"/>
<p id="pX53p0877b0201" rend="margin-left:1em">即三相互為其首。相對有無成三也。言一个兩句
<lb n="0877b03"/>者。即三闕三不闕也。</p>
<lb n="0877b04"/>
<p id="pX53p0877b0401">疏且因義非後二四不成過者。</p>
<lb n="0877b05"/>
<p id="pX53p0877b0501" rend="margin-left:1em">且所依不成者。即有法分成。因無所依。是無因義。
<lb n="0877b06"/>餘者隨應可悉。撿論文。</p>
<lb n="0877b07"/>
<p id="pX53p0877b0701">疏唯有相相違者。</p>
<lb n="0877b08"/>
<p id="pX53p0877b0801" rend="margin-left:1em">即四亦句也。言及五不定者。即六不定中。除相具
<lb n="0877b09"/>違決定故。九句之中攝得六過。餘四不成。一定三
<lb n="0877b10"/>相違。九句不攝。</p>
<lb n="0877b11"/>
<p id="pX53p0877b1101">疏答因親成於宗等至標其順違者。</p>
<lb n="0877b12"/>
<p id="pX53p0877b1201" rend="margin-left:1em">意此中意。以因望宗親故。且九句中。說有初相。即
<lb n="0877b13"/>是順也。若無初相。即四不成過故。不說四不成。又
<lb n="0877b14"/>解但說遍宗法因。順成宗故。名相不說四不成。又
<lb n="0877b15"/>同喻成立疎遠故。<anchor xml:id="begd1e2196"/>但<anchor xml:id="endd1e2196"/>標其順違者。順謂五不定。違
<lb n="0877b16"/>即二相違。據此攝餘亦盡。更不說餘三相違。及決
<lb n="0877b17"/>定過。又云順違等者。九句中其六句是順。餘皆是
<lb n="0877b18"/>違喻。不同於因有親成義。故說順違。</p>
<lb n="0877b19"/>
<p id="pX53p0877b1901">疏答因於有無說宗同異者。</p>
<lb n="0877b20"/>
<p id="pX53p0877b2001" rend="margin-left:1em">由因於一處有說此為宗同喻。牒文可知。</p>
<lb n="0877b21"/>
<p id="pX53p0877b2101">疏云彼若不許聲有法有亦成異品者。</p>
<lb n="0877b22"/>
<p id="pX53p0877b2201" rend="margin-left:1em">立敵皆不許。方成異品。非唯他也。所立之宗。他既
<lb n="0877b23"/>不許名異品。</p>
<lb n="0877b24"/>
<p id="pX53p0877b2401">疏非別無彼言所陳法及與法者。</p>
<lb n="0877c01"/>
<p id="pX53p0877c0101" rend="margin-left:1em">意異品但無所立之法。一切異品。非要二無。</p>
<lb n="0877c02"/>
<p id="pX53p0877c0201">疏答聲無常性是滅義等至體是生義者。</p>
<lb n="0877c03"/>
<p id="pX53p0877c0301" rend="margin-left:1em">此證無常義也。然非彼別無言所陳法。然龜毛非
<lb n="0877c04"/>同可爾。非不成。既無無常及是常也。故是異收非
<lb n="0877c05"/>俱句。</p>
<lb n="0877c06"/>
<p id="pX53p0877c0601">疏此二師皆有一分一切內外異性者。</p>
<lb n="0877c07"/>
<p id="pX53p0877c0701" rend="margin-left:1em">一分或內外。一切內外俱。又云一體多體者。此二
<lb n="0877c08"/>所許法。有兩種。一計一切法有。一能詮聲。如大乘
<lb n="0877c09"/>真如。二者諸法各有一能詮聲。如薩婆多攝滅。</p>
<lb n="0877c10"/>
<p id="pX53p0877c1001">疏亦能成立空無我等隨其所應非取一切者。</p>
<lb n="0877c11"/>
<p id="pX53p0877c1101" rend="margin-left:1em">意明。因不唯成。聲者有常。亦不總成有法。諸義各
<lb n="0877c12"/>成之者。即不定如名可解。疏所作因。於其異一分
<lb n="0877c13"/>轉。解無為故。</p>
<lb n="0877c14"/>
<p id="pX53p0877c1401">疏若不同異於總宗等至名之為法者。</p>
<lb n="0877c15"/>
<p id="pX53p0877c1501" rend="margin-left:1em">意云。所作宗家之法。以彼同此。名之為法。不同其
<lb n="0877c16"/>宗者。但取瓶與無常不相離。是彼總宗種類相似。
<lb n="0877c17"/>得言品別。</p>
<lb n="0877c18"/>
<p id="pX53p0877c1801">疏又此所作非總所立者。</p>
<lb n="0878a01"/>
<p id="pX53p0878a0101" rend="margin-left:1em">即總所立所作。即是能立也。故結云能所異故。</p>
<lb n="0878a02"/>
<p id="pX53p0878a0201">疏除宗以外至有無聚中有此共許不共許法者。</p>
<lb n="0878a03"/>
<p id="pX53p0878a0301" rend="margin-left:1em">此意通說成有無宗故。喻通於有。又言即此共許
<lb n="0878a04"/>不許者。有此宗中。皆共許所作。不共許無常法。</p>
<lb n="0878a05"/>
<p id="pX53p0878a0501">疏若於爾時所立異品非一種敵者。</p>
<lb n="0878a06"/>
<p id="pX53p0878a0601" rend="margin-left:1em">即所立之異品故。非異品即所立。</p>
<lb n="0878a07"/>
<p id="pX53p0878a0701">疏應以有法為異品者。</p>
<lb n="0878a08"/>
<p id="pX53p0878a0801" rend="margin-left:1em">意云。所成無此異。應有彼宗。更有體實法。遠以無
<lb n="0878a09"/>為其異也。</p>
<lb n="0878a10"/>
<p id="pX53p0878a1001">疏若無為宗有非能成因無所依者。</p>
<lb n="0878a11"/>
<p id="pX53p0878a1101" rend="margin-left:1em">意言。有因不依無法也。問無宗之中。即法有者。有
<lb n="0878a12"/>既所作依。得成無宗以不。答雖無此過。更有餘過。
<lb n="0878a13"/>有餘過。有問無因依有有法。成無二宗不。時是所
<lb n="0878a14"/>依不成過不。答非此過也。故不云無因依有法。有
<lb n="0878a15"/>法通有無。問無因依有法。有無不是過。寧有因依
<lb n="0878a16"/>有法。寧而無所依過。答因成無宗依。有不成過。有
<lb n="0878a17"/>因不成無依。無即是過。</p>
<lb n="0878a18"/>
<p id="pX53p0878a1801">疏勤勇因既同所作應言至又字者。</p>
<lb n="0878a19"/>
<p id="pX53p0878a1901" rend="margin-left:1em">意云。餘義皆同所作。此因又加不過不樂也。簡前
<lb n="0878a20"/>因故。應加不遍。</p>
<lb n="0878a21"/>
<p id="pX53p0878a2101">疏如聲上義同許者。</p>
<lb n="0878a22"/>
<p id="pX53p0878a2201" rend="margin-left:1em">無常所作也。問敵者先許無常。豈非相符之失。答
<lb n="0878a23"/>先成不許。立因方許。故不成過。</p>
<lb n="0878a24"/>
<p id="pX53p0878a2401">疏顯聲無常亦隨因同品義決定故者。</p>
<lb n="0878b01"/>
<p id="pX53p0878b0101" rend="margin-left:1em">意云。隨彼瓶上因同。故決定證。如聲無常。</p>
<lb n="0878b02"/>
<p id="pX53p0878b0201">疏自瓶同品者。</p>
<lb n="0878b03"/>
<p id="pX53p0878b0301" rend="margin-left:1em">雖是共喻。指敵為自也。</p>
<lb n="0878b04"/>
<p id="pX53p0878b0401">疏云言異宗異因謂更別成他義同品者。</p>
<lb n="0878b05"/>
<p id="pX53p0878b0501" rend="margin-left:1em">意言。異宗異因。即謂成立別異之宗因故。且如四
<lb n="0878b06"/>支等者。即四軍也。</p>
<lb n="0878b07"/>
<p id="pX53p0878b0701">疏十色處定非實有等至佛<anchor xml:id="begd1e2473"/>已<anchor xml:id="endd1e2473"/>外皆佛得者。</p>
<lb n="0878b08"/>
<p id="pX53p0878b0801" rend="margin-left:1em">且彼十色處內。五識無間意識并定心。現量所緣
<lb n="0878b09"/>五塵。及佛心所緣十色處。皆現量所緣實有。除此
<lb n="0878b10"/>所明。皆比量解實有法也。問二乘他心智及無漏
<lb n="0878b11"/>心。何故不緣。答他心即緣他心。無漏緣真理故。不
<lb n="0878b12"/>緣根也。</p>
<lb n="0878b13"/>
<p id="pX53p0878b1301">疏引自為證他未信從者。</p>
<lb n="0878b14"/>
<p id="pX53p0878b1401" rend="margin-left:1em">此意云。引自聖教。欲令他信。返自毀背。小行非過。</p>
<lb n="0878b15"/>
<p id="pX53p0878b1501">疏對敵申宗必能乖競故者。</p>
<lb n="0878b16"/>
<p id="pX53p0878b1601" rend="margin-left:1em">意說云。違他順<anchor xml:id="begd1e2519"/>己<anchor xml:id="endd1e2519"/>。名之宗乃。故違他教。不名過也。
<lb n="0878b17"/>懷菟者藏也。義意說月中有菟也。</p>
<lb n="0878b18"/>
<p id="pX53p0878b1801">疏簡諸小乘後身菩薩諸色者。</p>
<lb n="0878b19"/>
<p id="pX53p0878b1901" rend="margin-left:1em">彼宗所說釋迦之身。為最後身也。三十心前有□
<lb n="0878b20"/>恚覺。起染汙身語。彼自許初三攝。眼識不攝故。猶
<lb n="0878b21"/>如眼根者。此二我等薩婆多自許因喻。故下疏中。
<lb n="0878b22"/>前據有法自相決定相違。後作法自相相違者。二
<lb n="0878b23"/>俱錯。大乘疎所緣緣。與能緣識不定相離。離其生
<lb n="0878b24"/>比量為別。</p>
<lb n="0878c01"/>
<p id="pX53p0878c0101">疏又同喻亦有所立不成等至非定即離者。</p>
<lb n="0878c02"/>
<p id="pX53p0878c0201" rend="margin-left:1em">共許因識果道理。而非即離。今言定離。即喻中所
<lb n="0878c03"/>立不成。又言說成事智等者。據自宗難。我宗眼根。
<lb n="0878c04"/>及相分俱不離。問相親可爾。質疎如何。答由質有
<lb n="0878c05"/>相。相從不離。又言有離義者。意說言有二違。豈定
<lb n="0878c06"/>不離耶。返顯不離之義。問大乘質相分。既不離識。
<lb n="0878c07"/>如何有離中知。答約勢用近者。是合中知。勢用遠
<lb n="0878c08"/>者。是離知義。問大乘何相定離。答根發識故即定
<lb n="0878c09"/>也。是前決定過。云非定不離。</p>
<lb n="0878c10"/>
<p id="pX53p0878c1001">疏云此說決定自語相違者。</p>
<lb n="0878c11"/>
<p id="pX53p0878c1101" rend="margin-left:1em">簡猶預。</p>
<lb n="0878c12"/>
<p id="pX53p0878c1201">疏問若說我是思等至如何立我等為有者。</p>
<lb n="0878c13"/>
<p id="pX53p0878c1301" rend="margin-left:1em">此問言前於此法名。所別不成者。一切位不許法。
<lb n="0878c14"/>如何立得。</p>
<lb n="0878c15"/>
<p id="pX53p0878c1501">疏若有所別即便無過又言能隨詮等者。</p>
<lb n="0878c16"/>
<p id="pX53p0878c1601" rend="margin-left:1em">意云。既有能詮所顯。義之立者簡略之。無前過。不
<lb n="0878c17"/>爾便成所別不成。</p>
<lb n="0878c18"/>
<p id="pX53p0878c1801">疏上二過。</p>
<lb n="0879a01"/>
<p id="pX53p0879a0101" rend="margin-left:1em">
<anchor xml:id="begd1e2645"/>已<anchor xml:id="endd1e2645"/>下初言初過。將初為錯。應安後言。後過應言初
<lb n="0879a02"/>宗也。即應言後過所依不成。能別有初過。應言能
<lb n="0879a03"/>別不成所別有。故疏言初後字錯。</p>
<lb n="0879a04"/>
<p id="pX53p0879a0401">疏由是所立不與能依所依名者。</p>
<lb n="0879a05"/>
<p id="pX53p0879a0501" rend="margin-left:1em">總宗非所別。亦非是能別。故非所依也。</p>
<lb n="0879a06"/>
<p id="pX53p0879a0601">疏七由是所立□與能依之名者。</p>
<lb n="0879a07"/>
<p id="pX53p0879a0701" rend="margin-left:1em">雖未審決。且分不相離性為所立。不與能依所依
<lb n="0879a08"/>名。應亦無失。疏意云。□所許實非攝者。唯他宗中
<lb n="0879a09"/>四大種內。非無有實然非實亦是實□差別。</p>
<lb n="0879a10"/>
<p id="pX53p0879a1001">疏如違他現非違自教者。</p>
<lb n="0879a11"/>
<p id="pX53p0879a1101" rend="margin-left:1em">如佛法對勝論云。地水火三。非眼所見。彼宗自謂
<lb n="0879a12"/>現所見故。</p>
<lb n="0879a13"/>
<p id="pX53p0879a1301">疏如唯違自現及能別不成者。</p>
<lb n="0879a14"/>
<p id="pX53p0879a1401" rend="margin-left:1em">如大乘對一切有。除佛定心所緣眼根。是我由宗
<lb n="0879a15"/>許定心緣眼等故。他宗不許我即兩。</p>
<lb n="0879a16"/>
<p id="pX53p0879a1601">疏八合有四句者。</p>
<lb n="0879a17"/>
<p id="pX53p0879a1701" rend="margin-left:1em">初四除第九。二四除第三。四四中除第一。</p>
<lb n="0879a18"/>
<p id="pX53p0879a1801">疏此論所說現量相違有四過等者。</p>
<lb n="0879a19"/>
<p id="pX53p0879a1901" rend="margin-left:1em">此指論中作法過論。</p>
<lb n="0879a20"/>
<p id="pX53p0879a2001">疏皆有自他俱者。</p>
<lb n="0879a21"/>
<p id="pX53p0879a2101" rend="margin-left:1em">俱即自他俱違。不俱即自他俱不違也。</p>
<lb n="0879a22"/>
<p id="pX53p0879a2201">疏如以自現相對為句。</p>
<lb n="0879a23"/>
<p id="pX53p0879a2301" rend="margin-left:1em">此中應言二四句全分一分也。</p>
<lb n="0879a24"/>
<p id="pX53p0879a2401">疏或同異宗者。</p>
<lb n="0879b01"/>
<p id="pX53p0879b0101" rend="margin-left:1em">此因同彼異品因也。</p>
<lb n="0879b02"/>
<p id="pX53p0879b0201">疏云無因依有法有法通有無者。</p>
<lb n="0879b03"/>
<p id="pX53p0879b0301" rend="margin-left:1em">餘處復云無因不得成有。成有彼約所成之法。此
<lb n="0879b04"/>約因云非佛語所不攝。亦許發智非佛語不。答且
<lb n="0879b05"/>除發智故。有後後有難難等言。且發智論。自許佛
<lb n="0879b06"/>說者。此舉彼宗。一分陳義。擬作不定過。又言餘小
<lb n="0879b07"/>乘者即除故。彼宗一分說之者。餘一切小乘宗及
<lb n="0879b08"/>大乘者。共許發智論是集佛語。而非佛說。亦非外
<lb n="0879b09"/>道六足攝。故言兩俱極成。非佛不攝也。非佛語者
<lb n="0879b10"/>即外道六足等。又言是非佛語攝。此言非佛語。非
<lb n="0879b11"/>是外道六足等名非佛語。佛語佛顯不定。</p>
<lb n="0879b12"/>
<p id="pX53p0879b1201">疏因犯一分兩俱不成。</p>
<lb n="0879b13"/>
<p id="pX53p0879b1301" rend="margin-left:1em">意顯發智入宗一分。及大乘者。俱不許彼非佛□
<lb n="0879b14"/>不攝。豈汝大乘。許非佛語不攝。豈汝大乘許非佛
<lb n="0879b15"/>語耶。□解兩俱等者。文前大引發智。以為不定。即
<lb n="0879b16"/>是此因。於有法攝發智為宗。因有兩俱不成。此因
<lb n="0879b17"/>乃於發智上無前後相違者。意云前約非佛語所
<lb n="0879b18"/>不攝言。非外道語之所攝。於發智上有。後約是佛
<lb n="0879b19"/>語故。發智上無不相違。</p>
<lb n="0879b20"/>
<p id="pX53p0879b2001">疏為如自許發智者。</p>
<lb n="0879b21"/>
<p id="pX53p0879b2101" rend="margin-left:1em">如大乘自許一分不許及大乘兩俱極俱極成非
<lb n="0879b22"/>是外道六足所攝。不說名非佛語。與前釋義殊。是
<lb n="0879b23"/>一因言。含此二義。所望有異。隨應出過。</p>
<lb n="0879b24"/>
<p id="pX53p0879b2401">疏如於角決定於牛有疑者。</p>
<lb n="0879c01"/>
<p id="pX53p0879c0101" rend="margin-left:1em">此即所別決定。能別有疑。有人隔墻見角。決知牛
<lb n="0879c02"/>角為望為牛戴。後或於火定煙有疑者。即是能別
<lb n="0879c03"/>定。所別不定。如言煙下有火。立火見於火故。決定
<lb n="0879c04"/>對敵申宗。自生心疑預。謂烟是火家之相。今既對
<lb n="0879c05"/>敵申宗。俱於烟上起疑。不相火上生疑也。</p>
<lb n="0879c06"/>
<p id="pX53p0879c0601">疏若等俱疑即是兩俱不成極成等者。</p>
<lb n="0879c07"/>
<p id="pX53p0879c0701" rend="margin-left:1em">上兩俱言。含於二義。謂能所別及自他俱。下兩俱
<lb n="0879c08"/>言亦即能所別俱。俱不極者。及自他也。</p>
<lb n="0879c09"/>
<p id="pX53p0879c0901">疏前似宗但說所依無等至有體猶預俱不成者。</p>
<lb n="0879c10"/>
<p id="pX53p0879c1001" rend="margin-left:1em">意云。前據無體。不說猶預不成。疑決異故。今說有
<lb n="0879c11"/>有體故有。猶預不成。猶者犬也。預者前也。猶如犬
<lb n="0879c12"/>子在於前行。至於岐路。以待人故。今時猶預。亦該
<lb n="0879c13"/>如是。至於雲烟露等不決定。故名猶預。</p>
<lb n="0879c14"/>
<p id="pX53p0879c1401">疏答因雖三相唯初一相等至名不成者。</p>
<lb n="0879c15"/>
<p id="pX53p0879c1501" rend="margin-left:1em">此舉例也。言餘宗具者。現量等也。言合二建宗者。
<lb n="0879c16"/>此釋能別所得成宗名。翻此宗得不成之名也。言
<lb n="0879c17"/>成宗義疎者。舊釋宗具言故。但名不定。相違者。因
<lb n="0879c18"/>後二相。</p>
<lb n="0879c19"/>
<p id="pX53p0879c1901">疏云諸有皆不共者。</p>
<lb n="0879c20"/>
<p id="pX53p0879c2001" rend="margin-left:1em">意明凡是不共因言諸有也。</p>
<lb n="0879c21"/>
<p id="pX53p0879c2101">疏如山野草者。</p>
<lb n="0879c22"/>
<p id="pX53p0879c2201" rend="margin-left:1em">此喻可解。意明其不共因。雖不屬同異品。然有隨
<lb n="0879c23"/>成一宗之義。其量如何。且如立聲常宗。所聞於瓶
<lb n="0879c24"/>並無。其空雖是宗之同品。然是因之異法。若有取
<lb n="0880a01"/>彼瓶為異喻。返顯常無常。故云不定。</p>
<lb n="0880a02"/>
<p id="pX53p0880a0201">疏離繫親子至我有命等者。</p>
<lb n="0880a03"/>
<p id="pX53p0880a0301" rend="margin-left:1em">是彼苗𧜟故。凡言親子聲是無命。不能增長。如胡
<lb n="0880a04"/>瓜等緣樹上難。故言無命。返此即心有命。</p>
<lb n="0880a05"/>
<p id="pX53p0880a0501">疏然俱可得一義相違者。</p>
<lb n="0880a06"/>
<p id="pX53p0880a0601" rend="margin-left:1em">謂有一義能與彼違不容有。故是猶預。</p>
<lb n="0880a07"/>
<p id="pX53p0880a0701">疏所生皆合一能生皆離多者。</p>
<lb n="0880a08"/>
<p id="pX53p0880a0801" rend="margin-left:1em">意能生皆有父母。所生之子唯一。乃至少分地。子
<lb n="0880a09"/>唯一微。父母容多。問子微不越因量者。為子越一。
<lb n="0880a10"/>父母為總敵父母。解云唯識中。破彼許通二釋。</p>
<lb n="0880a11"/>
<p id="pX53p0880a1101">疏不<anchor xml:id="mod0880001A"/>如同勝論<anchor xml:id="mod0880001B"/>聲性。</p>
<lb n="0880a12"/>
<p id="pX53p0880a1201" rend="margin-left:1em">意簡兩宗聲性差別。其義如何。且二聲論。聲有二。
<lb n="0880a13"/>一如大乘真如。二有宗攝滅。問勝論宗其聲性者。
<lb n="0880a14"/>即同異更不別立。即同異性。遍一切法上聲。業等
<lb n="0880a15"/>為性。是宗法有法猶預因。望猶預。如厨等中。立敵
<lb n="0880a16"/>智因。如何說是猶預能立成不。此中汎問答也。問
<lb n="0880a17"/>前句數初云。因猶預非喻。指如厨中等。何故又如
<lb n="0880a18"/>厨等中。成猶預也。答據喻上不疑於煙。但因或斷。
<lb n="0880a19"/>今約似能立中因。有猶預喻。設不疑亦無猶預。如
<lb n="0880a20"/>相違決定中言。此二亦是猶預也。答意可知。</p>
<lb n="0880a21"/>
<p id="pX53p0880a2101">疏此他比量相違決定者。</p>
<lb n="0880a22"/>
<p id="pX53p0880a2201" rend="margin-left:1em">意說。雖自立是前比量。相違決定。</p>
<lb n="0880a23"/>
<p id="pX53p0880a2301">疏無二自他若二自他俱真破彼非似立故。</p>
<lb n="0880a24"/>
<p id="pX53p0880a2401" rend="margin-left:1em">意云。相違決定必須一自他及共。論中是其共也。
<lb n="0880b01"/>若二自俱真能立至三相具足立自義。若二他俱
<lb n="0880b02"/>真能破三相。今云破他故。並非者也。立即相違不
<lb n="0880b03"/>定也。</p>
<lb n="0880b04"/>
<p id="pX53p0880b0401">疏自共比中諸自不定及共不定是不定過者。</p>
<lb n="0880b05"/>
<p id="pX53p0880b0501" rend="margin-left:1em">問共中因有於他異品轉。何非不定。答不共許故。
<lb n="0880b06"/>若爾望自異品。亦不共許。何共中為不定也。答若
<lb n="0880b07"/>五比量。於自異轉。即相違自宗成過也。</p>
<lb n="0880b08"/>
<p id="pX53p0880b0801">疏與相違法而為自故者。</p>
<lb n="0880b09"/>
<p id="pX53p0880b0901" rend="margin-left:1em">如立常宗無常相違。名宗相違。其所作性而無常
<lb n="0880b10"/>為因。名相違。依主釋。</p>
<lb n="0880b11"/>
<p id="pX53p0880b1101">疏如無違法至定無有故者。</p>
<lb n="0880b12"/>
<p id="pX53p0880b1201" rend="margin-left:1em">無違法者。謂所作因或無常宗。離諸過故。名無相
<lb n="0880b13"/>違。法相違亦爾者。即所作性因。成若常宗。違無常
<lb n="0880b14"/>之宗。亦無過失。故言相違亦爾也。相違所成法。無
<lb n="0880b15"/>定無者故者。即異喻也。宗因不有也。</p>
<lb n="0880b16"/>
<p id="pX53p0880b1601">疏問有因返宗不順因義等名相違者。</p>
<lb n="0880b17"/>
<p id="pX53p0880b1701" rend="margin-left:1em">此問意云。常與無常兩宗相違。返與彼為因。名相
<lb n="0880b18"/>違因。所作非作。二因相返。與彼為宗名相違。此問
<lb n="0880b19"/>與前不同。前據宗因相違。返而為難也。答意可知。</p>
<lb n="0880b20"/>
<p id="pX53p0880b2001">疏一自性謂我若有若無所成立者。</p>
<lb n="0880b21"/>
<p id="pX53p0880b2101" rend="margin-left:1em">據有成其差。然立言我是有。意本立我。不亦成有。
<lb n="0880b22"/>故說有無名所成立自性者也。然教小異因明。望
<lb n="0880b23"/>雜集也。因明據言詮中。比量安立。局自體者。名自
<lb n="0880b24"/>相也。如聲不通瓶上比量。心所安立貫他上共相
<lb n="0880c01"/>如見無常等也。此之二種現量智緣。總名自相。雜
<lb n="0880c02"/>集等中法據爾體。而說色等。名自相。若名共相詮
<lb n="0880c03"/>所不及。現量心緣。總名自義。亦有別者。前據局通。
<lb n="0880c04"/>後依先後。</p>
<lb n="0880c05"/>
<p id="pX53p0880c0501">疏如立聲無常宗常聲之上等至非彼緣性等者。</p>
<lb n="0880c06"/>
<p id="pX53p0880c0601" rend="margin-left:1em">此中作法影略舉者。常無常中。各有差別也。非常
<lb n="0880c07"/>互為差別也。</p>
<lb n="0880c08"/>
<p id="pX53p0880c0801">疏床座通二者。</p>
<lb n="0880c09"/>
<p id="pX53p0880c0901" rend="margin-left:1em">法師云。此將錯。應云准積也。</p>
<lb n="0880c10"/>
<p id="pX53p0880c1001">疏眼等唯為實他受用等至唯<anchor xml:id="mod0880012A"/>彼假<anchor xml:id="mod0880012B"/>他用者。</p>
<lb n="0880c11"/>
<p id="pX53p0880c1101" rend="margin-left:1em">即逆次結上二解也。</p>
<lb n="0880c12"/>
<p id="pX53p0880c1201">疏勝義七十者。</p>
<lb n="0880c13"/>
<p id="pX53p0880c1301" rend="margin-left:1em">即世親菩薩將欲義破彼。惡言他宗故。此論釋金
<lb n="0880c14"/>七十釋本義。并為勝義。</p>
<lb n="0880c15"/>
<p id="pX53p0880c1501">疏有漏者。</p>
<lb n="0880c16"/>
<p id="pX53p0880c1601" rend="margin-left:1em">有於二釋。一即色能有彼能緣煩惱。能緣緣煩惱。
<lb n="0880c17"/>為所有也。二云由煩惱發業。盛於色等。即漏所起
<lb n="0880c18"/>有漏也。</p>
<lb n="0880c19"/>
<p id="pX53p0880c1901">疏空有聲空。</p>
<lb n="0880c20"/>
<p id="pX53p0880c2001" rend="margin-left:1em">非有離之外無別能有。聲不無故。亦有聲也。</p>
<lb n="0880c21"/>
<p id="pX53p0880c2101">疏以其同喻亦犯能立不成者。</p>
<lb n="0880c22"/>
<p id="pX53p0880c2201" rend="margin-left:1em">謂以無實為因。同異喻不能有於和合。和合句義。
<lb n="0880c23"/>即無實也。故言能立不成。</p>
<lb n="0880c24"/>
<p id="pX53p0880c2401">疏亦不遍者。</p>
<lb n="0881a01"/>
<p id="pX53p0881a0101" rend="margin-left:1em">謂有無實因不遍有法。立者不許有法。有於和合
<lb n="0881a02"/>句義。敵者不許。即實非無之有性。有於和合。故言
<lb n="0881a03"/>因亦不遍也。</p>
<lb n="0881a04"/>
<p id="pX53p0881a0401">疏乍似唯有於至一一皆有者。</p>
<lb n="0881a05"/>
<p id="pX53p0881a0501" rend="margin-left:1em">若言有無實因。乍似唯有實句之中。父母本微時。
<lb n="0881a06"/>方等無實。不能有子微<anchor xml:id="begd1e3314"/>已<anchor xml:id="endd1e3314"/>去一一實也。</p>
<lb n="0881a07"/>
<p id="pX53p0881a0701">疏既以離實有性而性同品亦是宗中所立法者。</p>
<lb n="0881a08"/>
<p id="pX53p0881a0801" rend="margin-left:1em">意云。立者比量云。有性有法。非實德業。是宗中法。
<lb n="0881a09"/>立者意許非實德業。即是離實大有性也。故此有
<lb n="0881a10"/>性是所立法。</p>
<lb n="0881a11"/>
<p id="pX53p0881a1101">疏答彼宗意許等至是違自相者。</p>
<lb n="0881a12"/>
<p id="pX53p0881a1201" rend="margin-left:1em">此說意云。離實有性。望意許邊。是於差別言有。即
<lb n="0881a13"/>同離實有。違此意許。離實有自相。且無同有法之
<lb n="0881a14"/>言。豈不合於即離。何但違離實有性自相。即許無
<lb n="0881a15"/>耶。答即實有性。唯在敵許故。違意許之時。自相即
<lb n="0881a16"/>無也。不同眼等他用之宗。彼立者許他用言中。八
<lb n="0881a17"/>於真假。且意許立真因。返成假故。是差別因也。以
<lb n="0881a18"/>一分法自相也。</p>
<lb n="0881a19"/>
<p id="pX53p0881a1901">疏無德無動作者。</p>
<lb n="0881a20"/>
<p id="pX53p0881a2001" rend="margin-left:1em">意明大有非德業。依無細分者。有體是一。不如同
<lb n="0881a21"/>異有別也。</p>
<lb n="0881a22"/>
<p id="pX53p0881a2201">疏一有同詮緣因者。</p>
<lb n="0881a23"/>
<p id="pX53p0881a2301" rend="margin-left:1em">實德業三同有一。故名為有。以此為因。起同緣智
<lb n="0881a24"/>也。如小乘立同分者也。</p>
<lb n="0881b01"/>
<p id="pX53p0881b0101">疏意許差別為有緣性至詮言乃別故彼不取者。</p>
<lb n="0881b02"/>
<p id="pX53p0881b0201" rend="margin-left:1em">謂同異性也。</p>
<lb n="0881b03"/>
<p id="pX53p0881b0301">疏有無之有者從同異性<anchor xml:id="begd1e3401"/>已<anchor xml:id="endd1e3401"/>來有者。</p>
<lb n="0881b04"/>
<p id="pX53p0881b0401" rend="margin-left:1em">總是有無之有。意說有性即有能緣性。不言有是
<lb n="0881b05"/>大有。所以五頂立量難云。有性應非作有性。有緣
<lb n="0881b06"/>性有一實故。如同異性。此量必然更煩。如加改云。
<lb n="0881b07"/>有法自相相違者。必自宗無此有法。方可與他作
<lb n="0881b08"/>相違因。所別極成。定無此過。若與他相違過者。違
<lb n="0881b09"/>自宗故。大有緣性。雖同大有。同異詮言各別立者。
<lb n="0881b10"/>定立大有有緣性故。彼不取同異有緣性。為有法
<lb n="0881b11"/>差別。屬古師。</p>
<lb n="0881b12"/>
<p id="pX53p0881b1201">疏義竅定者。</p>
<lb n="0881b13"/>
<p id="pX53p0881b1301" rend="margin-left:1em">意云。義作大有非有緣性也。恐有過故。論文中略
<lb n="0881b14"/>也。</p>
<lb n="0881b15"/>
<p id="pX53p0881b1501">疏問如聲論言聲應非作聲有緣性等至有法差別
<lb n="0881b16"/>相違者。</p>
<lb n="0881b17"/>
<p id="pX53p0881b1701" rend="margin-left:1em">此中意謂。佛法對彼立聲無常。即聲論與佛法。作
<lb n="0881b18"/>有法差別相違也。問佛法豈亦意許其聲作有□
<lb n="0881b19"/>性。解云亦許其聲耳所緣性。又答中言應非擊發。
<lb n="0881b20"/>寄唯此知之。</p>
<lb n="0881b21"/>
<p id="pX53p0881b2101">疏軌法師唐興者。</p>
<lb n="0881b22"/>
<p id="pX53p0881b2201" rend="margin-left:1em">即紛洲溫城縣寺名也。西方河者。即彼名倚倚服
<lb n="0881b23"/>也。泀慈舟者。爾雅云。順流為㳂。逆流為泝。流裁流。
<lb n="0881b24"/>為詞文為亂騫者。立斬也。羽軄慮此上二字。並是
<lb n="0881c01"/>鳥飛意也。夫正因者等者。疏理門論云。但由法故。
<lb n="0881c02"/>成其法者。初法者是因法也。後法者宗中法。問觀
<lb n="0881c03"/>此答詞。乍似不答所問。然致疏主意異。彼徵詞廣
<lb n="0881c04"/>申因義。初汎說因相。後方正答。長讀可知。故下文
<lb n="0881c05"/>云。故此四因不違四六。正結答也。</p>
<lb n="0881c06"/>
<p id="pX53p0881c0601">疏有法之上別義者。</p>
<lb n="0881c07"/>
<p id="pX53p0881c0701" rend="margin-left:1em">此中意云。言陳有性。即是有法自相。立者意離實
<lb n="0881c08"/>大有即法上義差別義。即名為法。問此離實大有。
<lb n="0881c09"/>豈非是有法差別。如何得於法名。疏彼此所諍。宗
<lb n="0881c10"/>上三相。即四相違中。下三因所成宗也。宗上餘三
<lb n="0881c11"/>者。即餘三因也。疏立順因正破。乃相違不定因。立
<lb n="0881c12"/>者將自宗。即是正。雖異品轉。且一往言破。乃相違
<lb n="0881c13"/>者。謂敵者將彼立者之因破之。宗乃相違也。</p>
<lb n="0881c14"/>
<p id="pX53p0881c1401">疏故改他能立之同喻故者。</p>
<lb n="0881c15"/>
<p id="pX53p0881c1501" rend="margin-left:1em">謂改勝論本比量中同異性同喻。為其異喻。</p>
<lb n="0881c16"/>
<p id="pX53p0881c1601">疏此四非必相違者。</p>
<lb n="0881c17"/>
<p id="pX53p0881c1701" rend="margin-left:1em">意云。不必一因違四。方是相違。二兩亦是。</p>
<lb n="0881c18"/>
<p id="pX53p0881c1801">疏此上所說兩俱不成者。</p>
<lb n="0881c19"/>
<p id="pX53p0881c1901" rend="margin-left:1em">此望同喻上。立敵不許有此因也。如何指虗空為
<lb n="0881c20"/>喻說所作。立敵俱不成也。下文□□有兩俱不成
<lb n="0881c21"/>必無不定等者。彼望於宗。有法上無此因也。如聲
<lb n="0881c22"/>常眼所見性。即闕相立不定相違。要初相有初相
<lb n="0881c23"/>不成。故言無不定等也。</p>
<lb n="0881c24"/>
<p id="pX53p0881c2401">疏若無所邊害者。</p>
<lb n="0882a01"/>
<p id="pX53p0882a0101" rend="margin-left:1em">此正因。</p>
<lb n="0882a02"/>
<p id="pX53p0882a0201">疏不定相違並於宗有多是宗法者。</p>
<lb n="0882a03"/>
<p id="pX53p0882a0301" rend="margin-left:1em">即釋上正與似因也。</p>
<lb n="0882a04"/>
<p id="pX53p0882a0401">疏依增立但此五者。</p>
<lb n="0882a05"/>
<p id="pX53p0882a0501" rend="margin-left:1em">意言。似喻立中。據過勝立。於無合非勝故。所以不
<lb n="0882a06"/>立。望其真喻。合結非勝。總非立也。以似翻亦不立。
<lb n="0882a07"/>約勝過故。立無合倒合也。</p>
<lb n="0882a08"/>
<p id="pX53p0882a0801">疏若據合顯等至是因過者。</p>
<lb n="0882a09"/>
<p id="pX53p0882a0901" rend="margin-left:1em">此中意說。若以心心所法為同喻。此無礙且是不
<lb n="0882a10"/>定過。餘可知。</p>
<lb n="0882a11"/>
<p id="pX53p0882a1101">疏隨一不成至舉喻如業佛法不許者。</p>
<lb n="0882a12"/>
<p id="pX53p0882a1201" rend="margin-left:1em">此約彼宗。身語二業。是有貿礙礙。據此業聲。亦包
<lb n="0882a13"/>三業。且取一分隨一之過。</p>
<lb n="0882a14"/>
<p id="pX53p0882a1401">疏猶預不成准前亦有二今喻亦二者。</p>
<lb n="0882a15"/>
<p id="pX53p0882a1501" rend="margin-left:1em">同其隨過亦有四句。以不答准理。應今約顯。</p>
<lb n="0882a16"/>
<p id="pX53p0882a1601">疏或同喻者。</p>
<lb n="0882a17"/>
<p id="pX53p0882a1701" rend="margin-left:1em">此即例餘俱同及心果喻句故知。</p>
<lb n="0882a18"/>
<p id="pX53p0882a1801">疏若所立因喻相似喻依因不依等者。</p>
<lb n="0882a19"/>
<p id="pX53p0882a1901" rend="margin-left:1em">此中意說。因喻望宗。俱能立故言相似。喻既依其
<lb n="0882a20"/>所立因。亦喻非依有法。</p>
<lb n="0882a21"/>
<p id="pX53p0882a2101">疏雙依有法及法如俱不成者。</p>
<lb n="0882a22"/>
<p id="pX53p0882a2201" rend="margin-left:1em">即能所二別俱不成也。</p>
<lb n="0882a23"/>
<p id="pX53p0882a2301">疏所別不無宗耶者。</p>
<lb n="0882a24"/>
<p id="pX53p0882a2401" rend="margin-left:1em">此是結他之辭。若無所別。豈不是無宗耶也。</p>
<lb n="0882b01"/>
<p id="pX53p0882b0101">疏理門但舉有喻所依等至法略不明者。</p>
<lb n="0882b02"/>
<p id="pX53p0882b0201" rend="margin-left:1em">意明。此廣彼略。理門<anchor xml:id="begd1e3688"/>但<anchor xml:id="endd1e3688"/>既俱不說無但故。兩俱隨
<lb n="0882b03"/>一義。彼亦不有。又言唯此有無簡者。即此論文有
<lb n="0882b04"/>無雙說。四義亦成。有即初二兩俱隨。餘義可知。</p>
<lb n="0882b05"/>
<p id="pX53p0882b0501">疏宗因俱有體無俱不成有三十六者。</p>
<lb n="0882b06"/>
<p id="pX53p0882b0601" rend="margin-left:1em">與共宗因。有解非能共無俱不成。非共宗因有體。
<lb n="0882b07"/>亦共宗因有體。亦共無俱不成。第四翻此。此約共
<lb n="0882b08"/>宗有體無俱不成者。既作四句。對自他無俱不成
<lb n="0882b09"/>亦爾。餘准知。</p>
<lb n="0882b10"/>
<p id="pX53p0882b1001">疏然此亦有兩俱二立平等及非有者。</p>
<lb n="0882b11"/>
<p id="pX53p0882b1101" rend="margin-left:1em">此意明前四句。各有四句。言初二者。唯許所依。餘
<lb n="0882b12"/>各通二。有及非有。</p>
<lb n="0882b13"/>
<p id="pX53p0882b1301">疏一自隨一二俱不成等至取為同喻者。</p>
<lb n="0882b14"/>
<p id="pX53p0882b1401" rend="margin-left:1em">此明一類外道。許有虗空而非變者及以作業對
<lb n="0882b15"/>他無空。即是自有俱不成也。</p>
<lb n="0882b16"/>
<p id="pX53p0882b1601">疏有互闕無並不成者。</p>
<lb n="0882b17"/>
<p id="pX53p0882b1701" rend="margin-left:1em">此釋且據宗因有體之喻。若通詮者。即有妨矣。為
<lb n="0882b18"/>前破智所依。無時是無俱云。雖有所立。可非所能
<lb n="0882b19"/>依不成。若准此釋。疏主許中有無也。過約分說亦
<lb n="0882b20"/>得過乎。若准舊文。古即無妨。</p>
<lb n="0882b21"/>
<p id="pX53p0882b2101">疏古敘他救聲云等至不似因亦不得成者。</p>
<lb n="0882b22"/>
<p id="pX53p0882b2201" rend="margin-left:1em">即軌法師敘量救前。應言汝正量云。聲是所作。舉
<lb n="0882b23"/>為喻瓶即杖等作。聲即咽之所作。不似聲因。尚得
<lb n="0882b24"/>成喻。何妨空上無為。是遮聲因。遮悉得成喻。</p>
<lb n="0882c01"/>
<p id="pX53p0882c0101">疏即救破云至亦得成喻。</p>
<lb n="0882c02"/>
<p id="pX53p0882c0201" rend="margin-left:1em">此軌法師竪自破他救。</p>
<lb n="0882c03"/>
<p id="pX53p0882c0301">疏望自應隨一分不成過者。</p>
<lb n="0882c04"/>
<p id="pX53p0882c0401" rend="margin-left:1em">小乘望大種。自應具隨一。即大乘唯遮他隨一過。
<lb n="0882c05"/>無俱不成者。既作四句。對自他無俱。不成亦爾。餘
<lb n="0882c06"/>准知。因有隨一。并闕所依者。以大乘不立虗空既
<lb n="0882c07"/>既是非有。其因亦是所依不成。於一法中。望別分
<lb n="0882c08"/>過。</p>
<lb n="0882c09"/>
<p id="pX53p0882c0901">疏龜毛無表故成者。</p>
<lb n="0882c10"/>
<p id="pX53p0882c1001" rend="margin-left:1em">謂智成宗不。</p>
<lb n="0882c11"/>
<p id="pX53p0882c1101">疏亦有自相相違者。</p>
<lb n="0882c12"/>
<p id="pX53p0882c1201" rend="margin-left:1em">即作比量三虗空非作故。猶如擇滅。</p>
<lb n="0882c13"/>
<p id="pX53p0882c1301">疏言可非能立闕不成者。</p>
<lb n="0882c14"/>
<p id="pX53p0882c1401" rend="margin-left:1em">此智清之詞。非可非者。即是非也。言有二者。即能
<lb n="0882c15"/>所立也。意難得此宗且繁剩也。既有須□單闕。</p>
<lb n="0882c16"/>
<p id="pX53p0882c1601">疏可非能立闕不成過者。</p>
<lb n="0882c17"/>
<p id="pX53p0882c1701" rend="margin-left:1em">俱故成宗不也。</p>
<lb n="0882c18"/>
<p id="pX53p0882c1801">疏理門云前是遮詮者。</p>
<lb n="0882c19"/>
<p id="pX53p0882c1901" rend="margin-left:1em">即喻初也。發智稱其前。遮詮即是悉。</p>
<lb n="0882c20"/>
<p id="pX53p0882c2001">疏若說合說言喻上別義者。</p>
<lb n="0882c21"/>
<p id="pX53p0882c2101" rend="margin-left:1em">合言諸所者作合。即喻上別義。非正正體。二者者
<lb n="0882c22"/>即第三也。</p>
<lb n="0882c23"/>
<p id="pX53p0882c2301">疏初二合四者。</p>
<lb n="0882c24"/>
<p id="pX53p0882c2401" rend="margin-left:1em">即初偏無。是第三六者。即俱不成也。有中分四。無
<lb n="0883a01"/>中有二。餘二除猶所依義。如前說通論。初三總有
<lb n="0883a02"/>十四。帖後二過成十六也。各分自他。共成四十八。
<lb n="0883a03"/>若准舊疏。無中開四。成五十四。</p>
<lb n="0883a04"/>
<p id="pX53p0883a0401">疏如立我無許諦擇故等者。</p>
<lb n="0883a05"/>
<p id="pX53p0883a0501" rend="margin-left:1em">此無同品但招。異品作過。</p>
<lb n="0883a06"/>
<p id="pX53p0883a0601">疏維摩云如無煙之火等至今據顯相故無違者。</p>
<lb n="0883a07"/>
<p id="pX53p0883a0701" rend="margin-left:1em">意云。准彼經翻是火法。煙何今言極煙。然非有處。
<lb n="0883a08"/>且無其煙。故今文云。經顯相火皆烟。故不違。</p>
<lb n="0883a09"/>
<p id="pX53p0883a0901">疏前望二宗等者。</p>
<lb n="0883a10"/>
<p id="pX53p0883a1001" rend="margin-left:1em">前望有無二宗故俱不成。後據別有宗也。</p>
<lb n="0883a11"/>
<p id="pX53p0883a1101">疏立有異即不遣若無必遣。</p>
<lb n="0883a12"/>
<p id="pX53p0883a1201" rend="margin-left:1em">此約所中能別有無宗不然。所以論有無。疏或於
<lb n="0883a13"/>六俱不遣中或不開。故知但說有俱四不成。不說
<lb n="0883a14"/>無俱不遣。以無必遣故。前似同中。無俱有二。謂兩
<lb n="0883a15"/>俱隨一。二別分三。謂自他共。既不立無故滅六。疏
<lb n="0883a16"/>此有何故。答現比真量別定是非。似既非量。寧比
<lb n="0883a17"/>量攝故過是。</p>
<lb n="0883a18"/>
<p id="pX53p0883a1801">疏非比極成現所有量者。</p>
<lb n="0883a19"/>
<p id="pX53p0883a1901" rend="margin-left:1em">是有法非現量者。非比者。是簡過之為法。</p>
<lb n="0883a20"/>
<p id="pX53p0883a2001">疏現量內有者意言現外所有量准外道宗即至教
<lb n="0883a21"/>譬現量有者。</p>
<lb n="0883a22"/>
<p id="pX53p0883a2201" rend="margin-left:1em">意等是現之外。所有據大乘即比量。是後比量是
<lb n="0883a23"/>後比量中。言比所有准可知。</p>
<lb n="0883a24"/>
<p id="pX53p0883a2401">疏又助難言外道量至餘不立故者。</p>
<lb n="0883b01"/>
<p id="pX53p0883b0101" rend="margin-left:1em">此中意說。佛法自宗許至教量。仍現似攝。喻等佛
<lb n="0883b02"/>宗先無外道量云。非比極成現所量。此之有法。比
<lb n="0883b03"/>量現量之。外道舉至教等所有量故。望佛法一分
<lb n="0883b04"/>不成。疏中猶云能別一分。不法師自此疑。問外何
<lb n="0883b05"/>法須云二耶。答據實二皆成。現比外有量。為無同
<lb n="0883b06"/>喻。故更互成。</p>
<lb n="0883b07"/>
<p id="pX53p0883b0701">疏有敘外難云等至以得自相者。</p>
<lb n="0883b08"/>
<p id="pX53p0883b0801" rend="margin-left:1em">此即自難言。若他反難等至如何難乘者。即舉外
<lb n="0883b09"/>難也。</p>
<lb n="0883b10"/>
<p id="pX53p0883b1001">疏今問此難為因明等者。</p>
<lb n="0883b11"/>
<p id="pX53p0883b1101" rend="margin-left:1em">此問佛法難外所由。</p>
<lb n="0883b12"/>
<p id="pX53p0883b1201">疏即不得言假智等救者。</p>
<lb n="0883b13"/>
<p id="pX53p0883b1301" rend="margin-left:1em">意前師既得經中自相。以難於他不合受。此難以
<lb n="0883b14"/>假智。詮不得。經中得自相故也。</p>
<lb n="0883b15"/>
<p id="pX53p0883b1501">疏若據外宗彼非假智得自相故者。</p>
<lb n="0883b16"/>
<p id="pX53p0883b1601" rend="margin-left:1em">意外宗得自者。許非假智。前師所依。此智以難於
<lb n="0883b17"/>彼說。從依經自共相難者。即是經中所說色。色等
<lb n="0883b18"/>言離得自相名也。據彼經說。其還以煖為相也。即
<lb n="0883b19"/>非假智及詮得之。</p>
<lb n="0883b20"/>
<p id="pX53p0883b2001">疏自相且不離串者。</p>
<lb n="0883b21"/>
<p id="pX53p0883b2101" rend="margin-left:1em">外道既云言詮得火自相。此言即在串。</p>
<lb n="0883b22"/>
<p id="pX53p0883b2201">疏現量心緣至可分有體者。</p>
<lb n="0883b23"/>
<p id="pX53p0883b2301" rend="margin-left:1em">此分字扶同音讀也。言體者。不依言詮。自相有體
<lb n="0883b24"/>也。今破云。言有太寬失。二三俱自性。分別自性。即
<lb n="0883c01"/>五識故。三中隨念且定心俱。豈非現也。故後得智
<lb n="0883c02"/>及五識中。有隨念自性也。准七攝三分別。七分別
<lb n="0883c03"/>中。唯除意比分別三智。餘有現量。</p>
<lb n="0883c04"/>
<p id="pX53p0883c0401">疏定心緣因等至即是彼智者。</p>
<lb n="0883c05"/>
<p id="pX53p0883c0501" rend="margin-left:1em">問無漏後得智豈不教。答佛果中。緣名言及三世。
<lb n="0883c06"/>是彼智也。問佛智既證法性如何稱。答法性雖後
<lb n="0883c07"/>證智。無中立有。故并是假也。</p>
<lb n="0883c08"/>
<p id="pX53p0883c0801">疏無恒變者。</p>
<lb n="0883c09"/>
<p id="pX53p0883c0901" rend="margin-left:1em">恒不變俱。是於常為無。此二即無常。問法及有法。
<lb n="0883c10"/>因三相等。令無體。如何心緣。答雖無體。而有其義。</p>
<lb n="0883c11"/>
<p id="pX53p0883c1101">疏毛輪者。</p>
<lb n="0883c12"/>
<p id="pX53p0883c1201" rend="margin-left:1em">毛即輪也。</p>
<lb n="0883c13"/>
<p id="pX53p0883c1301">疏由是成前舉所說力者。</p>
<lb n="0883c14"/>
<p id="pX53p0883c1401" rend="margin-left:1em">由合無常與作性。不相違返故。成別立者。舉所說
<lb n="0883c15"/>宗。有其功力。</p>
<lb n="0883c16"/>
<p id="pX53p0883c1601">疏即亦顯彼故此攝盡者。</p>
<lb n="0883c17"/>
<p id="pX53p0883c1701" rend="margin-left:1em">意明顯示此言攝二破也。</p>
<lb n="0883c18"/>
<p id="pX53p0883c1801">疏緣假即依智性。</p>
<lb n="0883c19"/>
<p id="pX53p0883c1901" rend="margin-left:1em">即和合假。</p>
<lb n="0883c20"/>
<p id="pX53p0883c2001">疏餘境分者。</p>
<lb n="0883c21"/>
<p id="pX53p0883c2101" rend="margin-left:1em">瓶盆四塵之餘故。</p>
<lb n="0883c22"/>
<p id="pX53p0883c2201">疏即能破言提彼似破起亦所作者。</p>
<lb n="0883c23"/>
<p id="pX53p0883c2301" rend="margin-left:1em">即約能生所生。分二作也。前能所二破也。</p>
<lb n="0883c24"/>因明疏抄<lb n="0884a01"/>
<lb n="0884a02"/>
<lb n="0884a03"/>
<lb n="0884a04"/>
<p id="pX53p0884a0401">于時享保九歲在甲辰四月嘉辰。承師命而挍之。
<lb n="0884a05"/>舊本字畫不分明。殊疑者傍附鄙懷以正之。後見
<lb n="0884a06"/>撿餘本。而詳是非焉。</p>
<lb n="0884a07"/>
<p id="pX53p0884a0701" rend="margin-left:13em">胤兼
(十八歲)
</p>
<lb n="0884a08"/>
<lb n="0884a09"/>
<lb n="0884a10"/>
<lb n="0884a11"/>
<lb n="0884a12"/>
<lb n="0884a13"/>
<lb n="0884a14"/>
<lb n="0884a15"/>
<lb n="0884a16"/>
<lb n="0884a17"/>
<lb n="0884a18"/>
<lb n="0884a19"/>
<lb n="0884a20"/>
<lb n="0884a21"/>
<lb n="0884a22"/>
<lb n="0884a23"/>
<lb n="0884a24"/>
<lb n="0884b01"/>
<lb n="0884b02"/>
<lb n="0884b03"/>
<head>〔因明入正理論略抄〕</head>
<lb n="0884b04"/>
<lb n="0884b05"/>
<p id="pX53p0884b0501"/>
<lb n="0884b06"/>
<p id="pX53p0884b0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(1)
之□述□□□</p>
<lb n="0884b07"/>
<p id="pX53p0884b0701">
(2)
通人之□観譬□□</p>
<lb n="0884b08"/>
<p id="pX53p0884b0801">
(3)
今将釈一論。略作三門。第一□</p>
<lb n="0884b09"/>
<p id="pX53p0884b0901">
(4)
論題目。第三分文解釈言□</p>
<lb n="0884b10"/>
<p id="pX53p0884b1001">藏
(5)
聖教広弁生死涅槃因果。若□</p>
<lb n="0884b11"/>
<p id="pX53p0884b1101">
(6)
道之內□故。曰內明也。二者。因明。謂広說
<lb n="0884b12"/>能立</p>
<lb n="0884b13"/>
<p id="pX53p0884b1301">
(7)
摧邪顕正之楷模。以生了之明因。契真宗之□
<lb n="0884b14"/>理</p>
<lb n="0884b15"/>
<p id="pX53p0884b1501">
(8)
也。三者声明。謂說男声女声之流。非男非女
<lb n="0884b16"/>之類。或明八
(9)
転解箋。或以六釈訓名。広弁諸
<lb n="0884b17"/>声。号声明也。四者医方明。
(10)
謂說病因病相救
<lb n="0884b18"/>療方策。故号医方明也。五者工巧明。
(11)
謂說工
<lb n="0884b19"/>巧技術之法。即書算印数之䡄模。広述斯事。
<lb n="0884b20"/>故
(12)
曰工巧明也。此論即五明中因明所摂也。</p>
<lb n="0884b21"/>
<p id="pX53p0884b2101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">第二釈論題目者。此論一部有其両名。一者
<lb n="0884b22"/>因明。
(13)
即是諸論之通名。二者入正理。即是此
<lb n="0884b23"/>論之別号。云通名者。
(14)
且西方內道外道総有一
<lb n="0884b24"/>百余部。皆申立破之義。総号因明。
(15)
雖是五明
<lb n="0884c01"/>之中別名。仍是一明之中通号也。言因明者所
<lb n="0884c02"/>以也。
(16)
如立声無常。有何所以。得知無常。三
<lb n="0884c03"/>相等因。即是無常所以
(17)
故也。又。因言者所待
<lb n="0884c04"/>也。謂無常之理。要待因方顕故也。了宗
(18)
之智。
<lb n="0884c05"/>要待因方生故也。</p>
<lb n="0884c06"/>
<p id="pX53p0884c0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今言因者顕二種因。一正取了因。正顕
(19)
無常
<lb n="0884c07"/>理故。二兼取生因。通生敵論解宗智故。</p>
<lb n="0884c08"/>
<p id="pX53p0884c0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">生因了因。各
(20)
有三種。謂言義智。釈此三因
<lb n="0884c09"/>及明兼正。如疏中述。故言因也。</p>
<lb n="0884c10"/>
<p id="pX53p0884c1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(21)
言明者。西方両釈。一云。因即是明。故号
<lb n="0884c11"/>因明。即持業釈也。由因
(22)
能顕無常理故。二云。
<lb n="0884c12"/>因家明故。名曰因明。即依主釈也。此中有二
<lb n="0884c13"/>
(23)
大徳。各承三藏解不同。一云。無常果智。明
<lb n="0884c14"/>解宗理。是因
(24)
家明。故曰因明。一云。無常正
<lb n="0884c15"/>理本成。明顕由因力故。今顕因
(25)
家明。故名曰
<lb n="0884c16"/>因明。</p>
<lb n="0885a01"/>
<p id="pX53p0885a0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今総合為一解云。了宗之智。明解是
(26)
成。生
<lb n="0885a02"/>因之明也。無常之理。明顕是成。了因之明也。
<lb n="0885a03"/>即顕生了二果
(27)
明。是成生了二因之明也。</p>
<lb n="0885a04"/>
<p id="pX53p0885a0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。喻亦能顕宗及生敵論智。何故
(28)
不言喻明。
<lb n="0885a05"/>乃說因明耶。</p>
<lb n="0885a06"/>
<p id="pX53p0885a0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。因是其主。喻是其助。就主為名。
(29)
不言
<lb n="0885a07"/>喻明也。又解。若言因明亦摂彼喻。二喻皆是
<lb n="0885a08"/>三因摂故。
(30)
若言喻明。不顕三相。二喻唯論後
<lb n="0885a09"/>二相故。</p>
<lb n="0885a10"/>
<p id="pX53p0885a1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">言入正理者。是別名也。
(31)
入是方便悟入之義。
<lb n="0885a11"/>言正理者。因明釈中。有其三解。一云。陳那
<lb n="0885a12"/>
(32)
所造大因明論。名正理門。何故名為正理門耶。
<lb n="0885a13"/>西方解云。宗是
(33)
其正立論崇重。以為正故。因
<lb n="0885a14"/>是其理。是彼正理宗所以理
(34)
故。喻是其門。由
<lb n="0885a15"/>能通顕真宗理故。又解云。智因是正。由彼正
<lb n="0885a16"/>
(35)
解三相義故。義因是理。義即理故。言因是門。
<lb n="0885a17"/>通顕義故。彼
(36)
論広明正理門故。名正理門也。
<lb n="0885a18"/>今。商羯羅主。為正理論文句難
(37)
解故造論。若
<lb n="0885a19"/>学斯論。即能悟入正理也。論文句故言入正理
<lb n="0885a20"/>也。</p>
<lb n="0885a21"/>
<p id="pX53p0885a2101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(38)
一云。由学此論。即能悟入大因明論所詮正
<lb n="0885a22"/>理。故云入正理也。</p>
<lb n="0885a23"/>
<p id="pX53p0885a2301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">一云。
(39)
由学此論。即能以三相之因悟入諸仏
<lb n="0885a24"/>所說無常空等正理。故
(40)
云入正理也。</p>
<lb n="0885b01"/>
<p id="pX53p0885b0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">此解通別両名並是三藏伝西方釈也。余解如
<lb n="0885b02"/>
(41)
疏中釈。此不繁述。</p>
<lb n="0885b03"/>
<p id="pX53p0885b0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">言商羯羅主菩薩者。商羯羅主。如疏
(42)
中釈
<lb n="0885b04"/>菩薩者略有三解。一云。菩提者。此云覚也。
<lb n="0885b05"/>薩埵者。此云有情也。
(43)
謂。菩薩緣菩提。為所
<lb n="0885b06"/>求之境。緣薩埵。為所救之境。並是従境為
(44)
名。
<lb n="0885b07"/>二云。菩薩有情。緣菩提故名覚有情。即従所
<lb n="0885b08"/>求果及能
(45)
求者為名也。三者。薩埵以勇猛為義。
<lb n="0885b09"/>謂勇猛求菩提故。即従
(46)
境及用為名也。今。菩
<lb n="0885b10"/>薩者略去提埵二字故也。</p>
<lb n="0885b11"/>
<p id="pX53p0885b1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(47)
就第二
(？)
判
(？)
文解釈中。広如疏述。就疏中無去
<lb n="0885b12"/>略。助解云。能
(48)
立之義西方釈有四種。一真能
<lb n="0885b13"/>立。謂三支無過是也。二
(49)
真似能立。謂相違決
<lb n="0885b14"/>定是也。具三相辺。名之為真。為敵
(50)
量乖反。
<lb n="0885b15"/>名之為似故也。三似能立。謂余不定及相違因
<lb n="0885b16"/>
(51)
并喻過等是也。四似似能立。謂四不成因過是
<lb n="0885b17"/>也。遍宗法因。正
(52)
是能立之主。若闕此相即是
<lb n="0885b18"/>似立之中似也。</p>
<lb n="0885b19"/>
<p id="pX53p0885b1901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今。言能立者。但
(53)
是四中真能立也。後三並
<lb n="0885b20"/>是似立所収。</p>
<lb n="0885b21"/>
<p id="pX53p0885b2101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">能破之中。義亦有四。一真
(54)
能破。謂斥失当
<lb n="0885b22"/>過。自量無失故。言真能破。二真似能破。
(55)
謂
<lb n="0885b23"/>当過而斥。所以称真。自不免<anchor xml:id="begd1e5200"/>僭<anchor xml:id="endd1e5200"/>。故名為似。
<lb n="0885b24"/>此即相違決定
(56)
過也。三似能破。謂無過妄斥。
<lb n="0885c01"/>名之為似。如所作相似等是。四
(57)
似似能破。謂
<lb n="0885c02"/>無過妄斥。名之為似。自量復更有失。名為似
<lb n="0885c03"/>似。
(58)
此即同法相似等是。</p>
<lb n="0885c04"/>
<p id="pX53p0885c0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。論文既言宗等多言名為能立。
(59)
即顕言因
<lb n="0885c05"/>是其能立。何故智義。非能立耶。</p>
<lb n="0885c06"/>
<p id="pX53p0885c0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。有解云。智
(60)
因是初。言因是中。義因是
<lb n="0885c07"/>後。挙中可以顕其初後。亦是能
(61)
立故也。今解
<lb n="0885c08"/>云。由智発言。由言詮義。俱益（？）所成理。実
(62)
三
<lb n="0885c09"/>種皆名能立。以言勝故。偏說之。何以得知。
<lb n="0885c10"/>且如未立義。
(63)
前雖有智義。其宗未立。発言対
<lb n="0885c11"/>敵。其義方成。故知言因
(64)
約勝說也。</p>
<lb n="0885c12"/>
<p id="pX53p0885c1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。何以得知。智之<g ref="CB18805"/>義且能立耶。</p>
<lb n="0886a01"/>
<p id="pX53p0886a0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。准下文釈能
(65)
立体中。因有三相。既是義
<lb n="0886a02"/>因。故智義亦是其能立。又。准
(66)
対法論能立有
<lb n="0886a03"/>下現比二量。□□其中。故知智因亦是能立也。</p>
<lb n="0886a04"/>
<p id="pX53p0886a0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。
(67)
疏中云。古師以一切諸法自性差別。総
<lb n="0886a05"/>為一聚。為所成立
(68)
於中別隨自意所許。取一
<lb n="0886a06"/>自性及一差別。合之為宗。宗既
(69)
合彼総中別法。
<lb n="0886a07"/>合非別故。故是能立。陳那以宗望因喻。故是
<lb n="0886a08"/>
(70)
所立。</p>
<lb n="0886a09"/>
<p id="pX53p0886a0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">若作此解。古師義者。理恐不然。豈可一切
<lb n="0886a10"/>自性差別皆
(71)
此宗。因之所成立即一能立。又。
<lb n="0886a11"/>若合法為能立者。宗之所立
(72)
為合為離。若言合
<lb n="0886a12"/>者。何殊能立。若言離者。何益所成。
(73)
<g ref="CB18767"/>
<g ref="CB18767"/>
<g ref="CB18767"/>
<lb n="0886a13"/>
<g ref="CB18767"/>。皆成過失。故知不得作此解也。</p>
<lb n="0886a14"/>
<p id="pX53p0886a1401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今解。古師言声<g ref="CB18805"/>
(74)
無常。本不相離。敵論不
<lb n="0886a15"/>解。妄謂為常。今。立論者以彼宗云
(75)
顕和合理。
<lb n="0886a16"/>能顕之言名為能立。所顕之義為所立。
(76)
陳那云。
<lb n="0886a17"/>声無常言。但顕所立。非正能立。又。為因喻
<lb n="0886a18"/>所成立故。亦
(77)
非能立也。</p>
<lb n="0886a19"/>
<p id="pX53p0886a1901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。古師若救言。必是其能立。
(宗。)
以宗因喻三
<lb n="0886a20"/>言隨一
(78)
摂故。
(因。)
如因喻言。
(同喻。)
法非能立者。必
<lb n="0886a21"/>非三言所摂。猶如余言。
(異喻。)

(79)
若作此救如何解釈。</p>
<lb n="0886a22"/>
<p id="pX53p0886a2201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。応作相違決定過云。宗支定非
(80)
能立之言。
<lb n="0886a23"/>宗。以不詮因相故。因。如能立言。
(同喻。)
法
<lb n="0886a24"/>是能立言者。
(81)
定詮因相。如因喻言。
(異喻。)
若
<lb n="0886b01"/>直難云。因喻所詮是能立。能詮之言
(82)
亦能立。
<lb n="0886b02"/>宗之所詮既所立。能詮之言亦所立。故不得言
<lb n="0886b03"/>宗能立也。</p>
<lb n="0886b04"/>
<p id="pX53p0886b0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(83)
問。既取所等因喻名為能立。何故論云。由
<lb n="0886b05"/>宗因喻多言。開示
(84)
未了義耶。</p>
<lb n="0886b06"/>
<p id="pX53p0886b0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。由宗之因喻。開曉問者未了義。故無有
<lb n="0886b07"/>過。</p>
<lb n="0886b08"/>
<p id="pX53p0886b0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(85)
問。宗若非能立者。何故論文。解能立体中
<lb n="0886b09"/>釈宗耶。</p>
<lb n="0886b10"/>
<p id="pX53p0886b1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。為解
(86)
能立之所立故。又対所立弁能立故。
<lb n="0886b11"/>故解能立。便釈所立也。</p>
<lb n="0886b12"/>
<p id="pX53p0886b1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(87)
問。解宗依中。何故不言極成所別極成法。
<lb n="0886b13"/>乃言極成有
(88)
法極成能別。</p>
<lb n="0886b14"/>
<p id="pX53p0886b1401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。有二釈如疏中。今。更助釈言。所言極
<lb n="0886b15"/>成有
(89)
法者。即顕能別。亦名為法。言極成能別
<lb n="0886b16"/>者。即顕有法。亦名
(90)
所別。故彰略成挙顕有両
<lb n="0886b17"/>名也。</p>
<lb n="0886b18"/>
<p id="pX53p0886b1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。何故。要挙此二。顕有
(91)
両名耶。</p>
<lb n="0886b19"/>
<p id="pX53p0886b1901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。有法宗依。亦因依。通二法依。挙有法
<lb n="0886b20"/>能別。唯。
(92)
是宗中法。恐濫因法。挙能別故。
<lb n="0886b21"/>要挙此二。顕二名也。</p>
<lb n="0886b22"/>
<p id="pX53p0886b2201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。声
(93)
上能別者若極成。即有相符極成過。
<lb n="0886b23"/>若取余法上極成。即有
(94)
非声能別過。有何義說
<lb n="0886b24"/>極成耶。</p>
<lb n="0887a01"/>
<p id="pX53p0887a0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。西方因明釈。中有
(95)
両師。一解云。声上
<lb n="0887a02"/>無常。是別無常。余法無常。是総無常。
(96)
以総
<lb n="0887a03"/>合別。総極成故。別亦可成。故対声論。能別
<lb n="0887a04"/>極成。
(97)
若対数論。立声滅壞。若総若別。皆不
<lb n="0887a05"/>極成也。一師云。如立
(98)
宗時。能別雖未極成。
<lb n="0887a06"/>以立喻時。必極成。約当說現。故言極
(99)
成。若
<lb n="0887a07"/>対数論。立声滅壞。若当若現。俱不極成。故
<lb n="0887a08"/>極成
(100)
言。依斯義說。</p>
<lb n="0887a09"/>
<p id="pX53p0887a0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。解因初相。何故但以有法之上極成法。
<lb n="0887a10"/>成立
(101)
有法上不極成法。不以有法成有法及成法。
<lb n="0887a11"/>不以法成法有
(102)
法耶。</p>
<lb n="0887a12"/>
<p id="pX53p0887a1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。皆是不成因故也。有法成因者。若即用
<lb n="0887a13"/>此。有法即
(103)
是所立。成能立過。既立為宗。復
<lb n="0887a14"/>立為因。故是両俱不成
(104)
過也。若以余有法。成
<lb n="0887a15"/>此有法者。既離此有法。亦非因初相也。
(105)
有法
<lb n="0887a16"/>成法。不成因者。且如法及有法和合為宗。二
<lb n="0887a17"/>種俱是因
(106)
所成立。復指有法。以之為因。即是
<lb n="0887a18"/>所立成能立過。亦是両
(107)
俱不成過也。以法成有
<lb n="0887a19"/>法不成因者。先極成因。必須依極成
(108)
有法。其
<lb n="0887a20"/>有法既不共許。故是所依不成過也。故但可以
<lb n="0887a21"/>極成
(109)
之法成有法上不極成法。故理門論云。</p>
<lb n="0887a22"/>
<lg>
<l>有法不成於有法</l>
<l>及法
(110)
此非成有法</l>
<lb n="0887a23"/>
<l>但由法故成於法</l>
<l>如是成立於有法</l>
</lg>
<lb n="0887a24"/>
<p id="pX53p0887a2401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">准此論
(111)
文。故知但以法成法也。</p>
<lb n="0887b01"/>
<p id="pX53p0887b0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。若有法不得成有法者。何故因
(112)
事生比量。
<lb n="0887b02"/>以彼因有法成立火有法耶。</p>
<lb n="0887b03"/>
<p id="pX53p0887b0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。以此処<g ref="CB18767"/>焑相
(113)
応義成立。此中<g ref="CB18767"/>火相応
<lb n="0887b04"/>義。既以此処為有法。用両種相
(114)
応義為法。並
<lb n="0887b05"/>是以法成法。亦無有過。此義亦依理門論說。</p>
<lb n="0887b06"/>
<p id="pX53p0887b0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。
(115)
無常声宗法。法及有法。合為宗。所作
<lb n="0887b07"/>亦是声家法。何
(116)
故不取以為因耶。</p>
<lb n="0887b08"/>
<p id="pX53p0887b0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。敵論不許。不相離法及有法合為宗。
(117)
以
<lb n="0887b09"/>法成立其法。故別取所作以為因。</p>
<lb n="0887b10"/>
<p id="pX53p0887b1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。何故論文解同品中。
(118)
不汎明有因。解異
<lb n="0887b11"/>品中汎說無因耶。</p>
<lb n="0887b12"/>
<p id="pX53p0887b1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。因於同品不遍。亦是
(119)
第二相。故解不明
<lb n="0887b13"/>有因。異品遍無。方是第三相。故解異法
(120)
說無因。</p>
<lb n="0887b14"/>
<p id="pX53p0887b1401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。西方諸師解勤発義。一師以精進<g ref="CB18767"/>為勤。
<lb n="0887b15"/>一
(121)
師以作意<g ref="CB18767"/>為勤。何者正耶。</p>
<lb n="0887b16"/>
<p id="pX53p0887b1601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。作意者正通三性故。前
(122)
解不正。瓶等応
<lb n="0887b17"/>皆勤発故。</p>
<lb n="0887b18"/>
<p id="pX53p0887b1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。疏中解九句。所列宗因。並是陳
(123)
那所說。
<lb n="0887b19"/>故理門云。</p>
<lb n="0887b20"/>
<p id="pX53p0887b2001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">如是九種二頌所摂。</p>
<lb n="0887b21"/>
<lg>
<l>常無常勤勇</l>
<l>恒住
(124)
堅牢性</l>
<l>非勤遷不<g ref="CB18776"/>
</l>
<lb n="0887b22"/>
<l>由所量等九</l>
<l>所量作無常</l>
<l>作性
(125)
聞勇発</l>
<lb n="0887b23"/>
<l>無常勇無触</l>
<l>依常性等九</l>
</lg>
<lb n="0887b24"/>
<p id="pX53p0887b2401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">此二頌中。初一
(126)
頌顕九宗。後一頌明九因。</p>
<lb n="0887c01"/>
<p id="pX53p0887c0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。此九句中。第四句云。声常。所
(127)
作性故。
<lb n="0887c02"/>其因於同品遍無。於異品瓶等有。於兔角等無。
<lb n="0887c03"/>
(128)
応是第六句。何故乃是。第四句耶。若是第四
<lb n="0887c04"/>句者。陳那何
(129)
故破古師。常異無常異品之義自
<lb n="0887c05"/>立。兔角是異品収。
(130)
若是異品。此因応非第四
<lb n="0887c06"/>句摂。<g ref="CB18767"/>
<g ref="CB18767"/>相違。如何会釈。</p>
<lb n="0887c07"/>
<p id="pX53p0887c0701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(131)
答。若通依有体無体異品第六不殊。今約有
<lb n="0887c08"/>体異品說故。是
(132)
第四句也。</p>
<lb n="0887c09"/>
<p id="pX53p0887c0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。疏中判九句。第二第八是正因収。第四
<lb n="0887c10"/>第六是
(133)
相違因。余之五句是不定摂。此亦依彼
<lb n="0887c11"/>陳那所說。故理門論云。</p>
<lb n="0887c12"/>
<p id="pX53p0887c1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(134)
如是分別。說名為因相違不定。故本頌言。
<lb n="0888a01"/>於同有及二　
(135)
在異無是因　翻此名相違　所余
<lb n="0888a02"/>皆不定。</p>
<lb n="0888a03"/>
<p id="pX53p0888a0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。第二
(→)
第八是正因
(136)
収。且如不成因。亦於
<lb n="0888a04"/>同有。異無。応是正因耶。</p>
<lb n="0888a05"/>
<p id="pX53p0888a0501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。因遍宗
(137)
法。方論九句。既不成因。何用
<lb n="0888a06"/>同有異無之相。故非第二第
(138)
八所収。</p>
<lb n="0888a07"/>
<p id="pX53p0888a0701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。相違決定。及法差別相違因等。亦是第
<lb n="0888a08"/>二第八
(139)
所収。応是正因耶。</p>
<lb n="0888a09"/>
<p id="pX53p0888a0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。正因必是第二第八所収。不說第二
(140)
第八
<lb n="0888a10"/>皆正因摂。約此義說亦不
(←)
相違。</p>
<lb n="0888a11"/>
<p id="pX53p0888a1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論
(→)
云。是無常
(←)
等因緣。
(141)
云等者。等無我苦空
<lb n="0888a12"/>也。乃至云。声亦無我苦空。所作性故。
(142)
猶如
<lb n="0888a13"/>瓶等者。此亦不然。若離所作。故是苦。顕声
<lb n="0888a14"/>所作亦是
(143)
苦。亦可聖道等所作非是苦。顕声所
<lb n="0888a15"/>作非苦耶。乃至成空。
(144)
亦不定過。故知不得定
<lb n="0888a16"/>作此判
(？)
。但可於中。必具三相者。等之
(145)
不得定
<lb n="0888a17"/>判
(？)
等苦空也。</p>
<lb n="0888a18"/>
<p id="pX53p0888a1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。解喻。論云。謂於是処。顕因同品
(146)
決定
<lb n="0888a19"/>有性。</p>
<lb n="0888a20"/>
<p id="pX53p0888a2001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">疏解
(→)
云。処謂有法。顕謂顕說。因謂遍宗法
<lb n="0888a21"/>因。同
(147)
品謂<g ref="CB18805"/>此因相似。非謂宗同名同品也。
<lb n="0888a22"/>決定有性者。謂
(148)
決定有所立
(←)
法性。若作此解。
<lb n="0888a23"/>理即不然。因同品言。可顕瓶
(149)
上所作決定有性。
<lb n="0888a24"/>文中不顕。云何知是瓶上無常。</p>
<lb n="0888b01"/>
<p id="pX53p0888b0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(150)
若言以下指体。文言。謂若所作。即是顕因
<lb n="0888b02"/>同品。見彼無常。即
(151)
是決定有性。拠下次第知
<lb n="0888b03"/>上必然者。此亦不然。懸解既先言。
(152)
是処指体。
<lb n="0888b04"/>何因復說如瓶。故知不得以下次第。顕上亦然。</p>
<lb n="0888b05"/>
<p id="pX53p0888b0501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。
(153)
宗同品既不取無常。其因同品云何乃取
<lb n="0888b06"/>所作。又。作此解違
(154)
理門論故。彼論云。</p>
<lb n="0888b07"/>
<p id="pX53p0888b0701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">由
(→)
如是說。能顕示因同品定有。異品
(155)
遍無。
<lb n="0888b08"/>非顛倒
(←)
說。</p>
<lb n="0888b09"/>
<p id="pX53p0888b0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">准此文故知。同喻顕因同品定有性。異法
(156)
喻
<lb n="0888b10"/>因異品遍無性。故知不得作此解也。</p>
<lb n="0888b11"/>
<p id="pX53p0888b1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">応解云。若於是処者。
(157)
謂於瓶等処也。顕謂
<lb n="0888b12"/>說也。顕說何事。謂顕因也。顕因何相。顕
(158)
第
<lb n="0888b13"/>二同品定有性也。若作此解。不違論文。亦無
<lb n="0888b14"/>如上所有過
(159)
失也。</p>
<lb n="0888b15"/>
<p id="pX53p0888b1501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">疏中有人解。陳那以声所作無常。能同外瓶
<lb n="0888b16"/>所作無常。
(160)
但取能同為喻体者。広破如疏中述。</p>
<lb n="0888b17"/>
<p id="pX53p0888b1701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今更助難云。若取
(161)
能同。為喻体者。即遍宗
<lb n="0888b18"/>法因及声所立宗法。応即是喻。
(162)
若是喻云<g ref="CB18767"/>応。
<lb n="0888b19"/>宗因喻等応無差別。</p>
<lb n="0888b20"/>
<p id="pX53p0888b2001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又解。無常既為
(163)
喻体。応是所立不成過収。
<lb n="0888b21"/>若言正立声無常時。名為宗
(164)
法。立声所作。証
<lb n="0888b22"/>無常時。名遍宗法。即以声所作無常外同瓶
(165)
所
<lb n="0888b23"/>作之時。名為喻体。何得難言宗因喻等全無差
<lb n="0888b24"/>別。又。
(166)
声所作無常。正同瓶所作無常時。其
<lb n="0888c01"/>声無常。亦即極成。何得判
(167)
云。立不成者。即
<lb n="0888c02"/>応同品定有性。体不取瓶上所作
(168)
無常。取瓶上
<lb n="0888c03"/>所作無常為第二相。此相即是同品之体。故知
<lb n="0888c04"/>喻
(169)
体不取能同也。又結能立体中。論云。</p>
<lb n="0888c05"/>
<p id="pX53p0888c0501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">若是所作見彼無常。
(170)
如瓶等者。是隨同品言。</p>
<lb n="0888c06"/>
<p id="pX53p0888c0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(→)
疏解云。</p>
<lb n="0889a01"/>
<p id="pX53p0889a0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">此結同喻也。瓶上所作<g ref="CB18805"/>
(171)
声所作同故。知名
<lb n="0889a02"/>同品。瓶等無常隨此同品故。云隨同品。
(172)
由瓶
<lb n="0889a03"/>無常隨同品故。即顕声無常。亦隨所作因
(←)
也。
<lb n="0889a04"/>或
(→)
可声
(173)
上所作無常。隨瓶所作無常故。名隨同
<lb n="0889a05"/>品
(←)
也。</p>
<lb n="0889a06"/>
<p id="pX53p0889a0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今更助解云。
(174)
同法喻言。是顕所作因。隨逐
<lb n="0889a07"/>宗之同品処有。即是
(175)
顕因同品定有性之言。若
<lb n="0889a08"/>作此解。即顕因第二相文并同喻文
(176)
及此結文。
<lb n="0889a09"/>皆相隨順不乖違也。</p>
<lb n="0889a10"/>
<p id="pX53p0889a1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(→)
論云。若是其常。見非所作。
(177)
如虚空者。是
<lb n="0889a11"/>遠離
(←)
言。</p>
<lb n="0889a12"/>
<p id="pX53p0889a1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(→)
疏解云。此結異喻。無所立無
(178)
常宗処。遠離
<lb n="0889a13"/>能立所作因
(←)
也。</p>
<lb n="0889a14"/>
<p id="pX53p0889a1401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今更助解云。同法喻既顕因。
(179)
隨逐宗之同品。
<lb n="0889a15"/>異法喻応顕因。遠離宗之異品。即顕異
(180)
品遍無
<lb n="0889a16"/>性也。応解。無所立無常宗処所作之因遠離也。
<lb n="0889a17"/>解
(181)
結能立中広計文。</p>
<lb n="0889a18"/>
<p id="pX53p0889a1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(→)
疏中問答云。問。唯三能立無異義成。
(182)
能立
<lb n="0889a19"/>唯三。無同得立。答。同喻順成無同闕助。異
<lb n="0889a20"/>法止濫無
(183)
異濫除。故不類也。外道亦具有唯立
<lb n="0889a21"/>異喻。以三義証。斥
(184)
破此計也。如広百
(←)
論。</p>
<lb n="0889a22"/>
<p id="pX53p0889a2201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。此唯順広百論文。仍違<anchor xml:id="mod0889059A"/>摂大乗論。無性
<lb n="0889a23"/>
(185)
摂論第一卷解。不共不有証文云。<anchor xml:id="mod0889059B"/>
(→)
不共無明。
<lb n="0889a24"/>於五識中。無容
(186)
得有。是処無有能対治故。若
<lb n="0889b01"/>処有能治。必定有所
(←)
治。准此
(187)
文即是唯以異喻
<lb n="0889b02"/>成宗。如何会釈。</p>
<lb n="0889b03"/>
<p id="pX53p0889b0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。論師定異。不可和会。
(188)
今不相違。於二
<lb n="0889b04"/>教中。且明百論以不違其三相因故。摂大
(189)
乗論。
<lb n="0889b05"/>若有第二相。何因不作同法喻耶。若無第二相
<lb n="0889b06"/>不作同喻者。
(190)
所聞性因唯作異喻。其義応成。
<lb n="0889b07"/>若無同品不作同喻。無不定
(191)
過者。無同品故。
<lb n="0889b08"/>名同品無。亦是不共不定之過。又。此異喻先
<lb n="0889b09"/>
(192)
說無因。後述無宗。即是似異喻中倒離之過。
<lb n="0889b10"/>何妨不作同喻。
(193)
亦是過也。故且明百論所說。</p>
<lb n="0889b11"/>
<p id="pX53p0889b1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">解似宗中。明比量相違。疏云。且
(→)

(194)
如薩婆多
<lb n="0889b12"/>対大乗云。現在諸法。独有力用。取後果有実
<lb n="0889b13"/>体故。
(195)
如過未等。即此宗義。違共比量。違共
<lb n="0889b14"/>比量者。云現在諸法定有力用
(196)
取等流果。世所
<lb n="0889b15"/>摂故。如過未
(←)
等。</p>
<lb n="0889b16"/>
<p id="pX53p0889b1601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。独有力用。形何法耶。諸師
(197)
解云。形過
<lb n="0889b17"/>未說。以過去未<g ref="CB08074"/>。不取等流果故者俱亦不然。
<lb n="0889b18"/>此
(198)
比量通三藏所說。豈可判此。無過之宗。違
<lb n="0889b19"/>有過比量。名比
(199)
量相違。何者且如大乗小乗既
<lb n="0889b20"/>在諸法形。彼過未実有。
(200)
独取等流果義。豈可
<lb n="0889b21"/>以此正義。違不取果。不正比量。
(201)
名比量相違。
<lb n="0889b22"/>且如論挙瓶等。是常不正之義。違初無後無
(202)
正
<lb n="0889b23"/>比量因故。是比量相違所収。故知不得以正義
<lb n="0889b24"/>違不正
(203)
比量。名比量相違也。</p>
<lb n="0889c01"/>
<p id="pX53p0889c0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">若爾三藏。何故挙此。解比量相違耶。</p>
<lb n="0889c02"/>
<p id="pX53p0889c0201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。
(204)
今解三藏意云。現在諸法。離因緣扶助。
<lb n="0889c03"/>独有力用取
(205)
等流果。如是方名不正之宗。違大
<lb n="0889c04"/>小乗因緣扶助取果之
(206)
義故。是比量相違所摂也。
<lb n="0889c05"/>其所違三比量如何。前所說但宗
(207)
意云。現在諸
<lb n="0889c06"/>法。離因緣扶助。定無力用取等流果也。
(208)
若作
<lb n="0890a01"/>此解。即顕
(？)
邪宗違正比量妙<g ref="CB18767"/>內教善順因明也。</p>
<lb n="0890a02"/>
<p id="pX53p0890a0201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(209)
論云。是遣諸法自相門故。</p>
<lb n="0890a03"/>
<p id="pX53p0890a0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(→)
疏云。何故違彼現量等五是宗
(210)
過者。以此五
<lb n="0890a04"/>宗是遣諸法自相門故。謂声是諸法自相。其声
<lb n="0890a05"/>
(211)
自相為耳等所聞。通生耳識。即所聞義。名之
<lb n="0890a06"/>為門。今言
(212)
声非所聞者。不失声之自相。但遣
<lb n="0890a07"/>所聞之門。故成過也。
(213)
余四種過類此可
(←)
知。</p>
<lb n="0890a08"/>
<p id="pX53p0890a0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">更有大徳解云。此中五過。不違有法。但遣
<lb n="0890a09"/>
(214)
於法。故名為法。法之体相。名為自相。門者
<lb n="0890a10"/>方便。義謂自立宗。
(215)
如說声非所聞。即是遣違。
<lb n="0890a11"/>声上所聞法自相方便也。</p>
<lb n="0890a12"/>
<p id="pX53p0890a1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今解云。即
(216)
此五種法自相為相違義之所遮遣
<lb n="0890a13"/>故。言是遣諸法自相門
(217)
故也。何者且如声非所
<lb n="0890a14"/>聞宗。即為立敵耳識現量所聞相違
(218)
之義。遣非
<lb n="0890a15"/>所聞法自相也。瓶等是常宗。即為初無後無。
<lb n="0890a16"/>三相
(219)
之因所顕無常相違之義遣常法自相也。勝
<lb n="0890a17"/>論立声為常。
(220)
即為自教說声無常相違之義遣常
<lb n="0890a18"/>法自相也。懷兔非月等宗。即為世間多人共許
<lb n="0890a19"/>是月。相違之義。遣非月自
(222)
相也。我母是石女
<lb n="0890a20"/>宗。即亦為我母。相違之義。遣石女法自相也。
<lb n="0890a21"/>
(223)
此並依彼大因明說。彼論初自分明解不法具引
<lb n="0890a22"/>
(224)
此。既是聖教自判不<g ref="CB18767"/>更作余釈也。</p>
<lb n="0890a23"/>
<p id="pX53p0890a2301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">解不成因中。疏中引余人解不
(225)
成言。以不能
<lb n="0890a24"/>成宗故。名不成因。法師破云。若以不能成宗
<lb n="0890b01"/>故名
(226)
不成者。所聞性因亦不能成宗。応是不成
<lb n="0890b02"/>因。既是成因故
(227)
立因体不成故。名不成也。</p>
<lb n="0890b03"/>
<p id="pX53p0890b0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">若作此破者。彼若救云。所聞性因。
(228)
唯不得
<lb n="0890b04"/>作同喻。成宗亦得作量喻反顕。不得言不能成
<lb n="0890b05"/>
(229)
宗。其不成因必定不能成宗故不成名不成也。
<lb n="0890b06"/>若作此
(230)
救彼義並成。故不得約所聞因難也。</p>
<lb n="0890b07"/>
<p id="pX53p0890b0701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今更助破云。若以不能成
(231)
宗故名不成者。其
<lb n="0890b08"/>法自相相違因。同品非有故不得作同
(232)
喻順成。
<lb n="0890b09"/>異品有因故不得作異喻反顕。応不成宗名不成
<lb n="0890b10"/>因。
(233)
雖不成宗由遍宗法故是極成因約因体不成
<lb n="0890b11"/>名不
(234)
成也。</p>
<lb n="0890b12"/>
<p id="pX53p0890b1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。疏
(→)
中解隨一不成名云。言隨一者。此不
<lb n="0890b13"/>成中含其三種。
(235)
或有因唯自不成非他。或有因
<lb n="0890b14"/>唯他不成非自。或有因或自或他更互不成。今
<lb n="0890b15"/>此中但是唯他不成。非自不成。是此不
(237)
成摂名
<lb n="0890b16"/>隨一不成。非謂此之一因。即是自他互不
(←)
成。</p>
<lb n="0890b17"/>
<p id="pX53p0890b1701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">准此
(238)
疏文。即是不成中含三不成。三中隨一。
<lb n="0890b18"/>故名隨一。若作此解。
(239)
理不必然。難云。若以
<lb n="0890b19"/>三不成中隨一故名隨一者。亦応四不成
(240)
中隨一
<lb n="0890b20"/>故。両俱不成。亦名隨一。若言一不成中含容
<lb n="0890b21"/>三。三中隨一
(241)
者名隨一者亦可両俱不成含容二。
<lb n="0890b22"/>二中隨一名隨一。言
(242)
二者謂全分一分等也。既
<lb n="0890b23"/>有斯過故。知不得作此解也。</p>
<lb n="0890b24"/>
<p id="pX53p0890b2401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今解云。
(243)
且如両俱不成。由立敵俱不成故。
<lb n="0890c01"/>知隨一不成。由隨一人不許
(244)
故名隨一也。</p>
<lb n="0890c02"/>
<p id="pX53p0890c0201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">解猶予不成中。</p>
<lb n="0890c03"/>
<p id="pX53p0890c0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論云。為成大種和合火有。</p>
<lb n="0890c04"/>
<p id="pX53p0890c0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(→)

(245)
疏云。河水為水大。河岸為地大。於中有風
<lb n="0890c05"/>為風大。又山等中若有
(246)
河無河之処有性四大。
<lb n="0890c06"/>故云大種和
(←)
合也。</p>
<lb n="0890c07"/>
<p id="pX53p0890c0701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">若作此解。理亦
(247)
不然。以烟成火。豈従河水
<lb n="0890c08"/>岸等為大種和合耶。又。以烟成火。豈論
(248)
性四
<lb n="0890c09"/>大和合火耶。故知不得作此解也。</p>
<lb n="0890c10"/>
<p id="pX53p0890c1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今解云。火有二種。一者
(249)
大種和合事火如火
<lb n="0890c11"/>聚中有地大等共和合故。二者性火如
(250)
彼木中有
<lb n="0890c12"/>火性故。為簡性火故。知大種和合火也。</p>
<lb n="0891a01"/>
<p id="pX53p0891a0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">解不定
(251)
過不共文中。</p>
<lb n="0891a02"/>
<p id="pX53p0891a0201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論云。常無常品皆離此因。常無常外。余非
<lb n="0891a03"/>有故。</p>
<lb n="0891a04"/>
<p id="pX53p0891a0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(252)
疏解云。
(→)
此釈義也。此中常宗以虚空等為其
<lb n="0891a05"/>同品。以瓶等
(253)
為其異品。其所聞義遍皆非有<g ref="CB18820"/>
<lb n="0891a06"/>毛等無摂入無常品中。
(254)
復不可言更於余法有此
<lb n="0891a07"/>因義。以為同喻。以余常無常
(255)
二品法外。更無
<lb n="0891a08"/>非常非無常第三
(←)
品故。</p>
<lb n="0891a09"/>
<p id="pX53p0891a0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">若作此理釈恐不然。
(256)
且如<g ref="CB18820"/>毛等。若有能立
<lb n="0891a10"/>所聞之因及有所立常住之義。為同
(257)
法喻乖不共
<lb n="0891a11"/>義可須遮防。既無能立所立二法。云何立彼。
<lb n="0891a12"/>以為
(258)
同喻。故知此解不<g ref="CB18767"/>斯論。若言<g ref="CB18820"/>毛非常
<lb n="0891a13"/>非無常恐為不同
(259)
非異品為遮此。故作此說也。
<lb n="0891a14"/>既不乖不共之義。何須此中遮之。
(260)
若言雖不乖
<lb n="0891a15"/>不共。何広遮余品<g ref="CB18767"/>何故前解共中不遮要
(261)
至不
<lb n="0891a16"/>共方遮耶。</p>
<lb n="0891a17"/>
<p id="pX53p0891a1701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。上句云。常無常品皆離此因。正解不共。
<lb n="0891a18"/>下句
(262)
挙言。常無常外余非有故。既是遮余品。
<lb n="0891a19"/>不釈上不共之句
(263)
故言既是釈上句詞故。須言余
<lb n="0891a20"/>非有耶。既有斯過故。知不得作
(264)
此解也。</p>
<lb n="0891a21"/>
<p id="pX53p0891a2101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今解云。常無常品皆離此因者。正釈不共義。
<lb n="0891a22"/>常無常外余
(265)
非有故。釈成不共也。云何釈成。
<lb n="0891a23"/>且如問言。何故常無常品皆離此
(266)
因耶。釈成云。
<lb n="0891a24"/>如声論師対仏弟子立一切<g ref="CB18767"/>声皆是常。因云
(267)
所
<lb n="0891b01"/>聞性故。除宗以外仏法敵論常無常品是宗余故
<lb n="0891b02"/>非有所聞
(268)
因也。</p>
<lb n="0891b03"/>
<p id="pX53p0891b0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">此解即顕余宗已外余常無常非有所聞性因故
<lb n="0891b04"/>言常無常
(269)
外余非有故也。若作此解即是釈上句
<lb n="0891b05"/>成不共義也。</p>
<lb n="0891b06"/>
<p id="pX53p0891b0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。疏中問答
(270)
云。問。
(→)
所量通二品。遍属異
<lb n="0891b07"/>品不定収。所聞同雖無不属異
(271)
品非不
(←)
定。広如
<lb n="0891b08"/>疏說。答。此
(→)
因唯属有法之声。不通同異故是
<lb n="0891b09"/>
(272)
不定。又。如山中草木無的所属然有属此人彼
<lb n="0891b10"/>人之義即名
(273)
不定。今。此所聞性因亦爾。不在
<lb n="0891b11"/>余品。若在余品。即容通在同異品
(274)
義故。是不
<lb n="0891b12"/>
(←)
定。</p>
<lb n="0891b13"/>
<p id="pX53p0891b1301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">若作此釈理恐不然。山中草木雖無的属。然
<lb n="0891b14"/>
(275)
有可属此。彼人故許草木有不定義。所聞性因
<lb n="0891b15"/>唯属
(276)
声宗。意不通同異二品。云何同彼解不定
<lb n="0891b16"/>耶。故知不得作此釈
(277)
也。若爾不共不通同異。
<lb n="0891b17"/>如何同共解不定耶。</p>
<lb n="0891b18"/>
<p id="pX53p0891b1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今解云。共過通
(278)
彼同異品俱為同法。是因不
<lb n="0891b19"/>共不通同異品。名異法成
(279)
不定。何者且如共過
<lb n="0891b20"/>通彼同品異品故即以広虚空瓶
(280)
等為其同法。成
<lb n="0891b21"/>常無常故是因不共之因。不通同異品
(281)
中故。重
<lb n="0891b22"/>以色等虚空為異法故。亦顕常無常是不定也。</p>
<lb n="0891b23"/>
<p id="pX53p0891b2301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(282)
若用此難。応云。色等是無常。色等非所聞。
<lb n="0891b24"/>顕声有所聞。声即
(283)
是常住。亦可虚空是常住。
<lb n="0891c01"/>虚空非所聞。顕声有所聞。
(284)
声応是無常住。准
<lb n="0891c02"/>此難故。知共過約同有異有為同法故。順
(285)
成不
<lb n="0891c03"/>定。不共過約同無異無為異故。反顕成猶予也。</p>
<lb n="0891c04"/>
<p id="pX53p0891c0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。
(→)

(286)
疏中問答云。問。如立宗云。一切声是
<lb n="0891c05"/>常。因云。以是声故。常無
(287)
常品皆離此因。常
<lb n="0891c06"/>無常外余復非有。亦応唯是不共過耶。答声
(288)
是
<lb n="0891c07"/>有法。常是法。立因乃云。以是声故。此因是
<lb n="0891c08"/>所立有
(289)
法除有法外更無別義。非宗法故。非不
<lb n="0891c09"/>定摂。但是俱不成
(←)
過。</p>
<lb n="0891c10"/>
<p id="pX53p0891c1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(290)
此解<g ref="CB18805"/>理門論同。即是有法不得成有法。</p>
<lb n="0891c11"/>
<p id="pX53p0891c1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。疏中解。所聞性
(291)
因是他不共。以声論師
<lb n="0891c12"/>対仏弟子立此因。故望自既是三
(292)
相具足。望他
<lb n="0891c13"/>即是除声以外無所聞因。故唯他不共過者。
(293)
理
<lb n="0891c14"/>亦不然。且如他方仏声等既是異品。其所聞性
<lb n="0891c15"/>因於彼既有。
(294)
何得名為他不共也。若爾云何名
<lb n="0891c16"/>為不共。</p>
<lb n="0891c17"/>
<p id="pX53p0891c1701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今解云。望共同品
(295)
異品中無名為不共。雖此
<lb n="0891c18"/>仏法対声論師立所聞性因。
(296)
既於他方仏声上有。
<lb n="0892a01"/>故知亦共同異品無名為不共。疏制
(297)
為自不共者
<lb n="0892a02"/>非也。</p>
<lb n="0892a03"/>
<p id="pX53p0892a0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">解相違決定文中。論云。此二皆是猶予因。
<lb n="0892a04"/>
(298)
故俱名不定。</p>
<lb n="0892a05"/>
<p id="pX53p0892a0501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">疏解云。
(→)
此結過也。問。声勝二論比量皆成
<lb n="0892a06"/>何
(299)
故復云。皆是猶予。答。此二比量。雖無余
<lb n="0892a07"/>過。然其証人結眾
(300)
即理之是非。謂彼疑云。一
<lb n="0892a08"/>有法声其宗互反因喻各立。何正何
(301)
邪。故俱猶
<lb n="0892a09"/>予。名為不定
(←)
者。如真能立無有過。先敵不疑。
<lb n="0892a10"/>
(302)
亦応邪眾証人疑故。是猶予因。故知不得以眾
<lb n="0892a11"/>疑。判為不定也。</p>
<lb n="0892a12"/>
<p id="pX53p0892a1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(303)
今解云。声勝二論。雖各立義。然彼此因。
<lb n="0892a13"/>立敵皆信。各具三相。
(304)
言中雖復確立自宗。然
<lb n="0892a14"/>心皆為彼此因惑故。言此二皆猶予因。
(305)
非約邪
<lb n="0892a15"/>眾。証義人心解不定也。何者。且如勝論心猶
<lb n="0892a16"/>予云。為如
(306)
我所作性因立敵皆許具三相故。能
<lb n="0892a17"/>証声無常耶。為如他所聞
(307)
性因。立敵皆許是三
<lb n="0892a18"/>相故。能証声常耶。</p>
<lb n="0892a19"/>
<p id="pX53p0892a1901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。声論師心猶予云。
(308)
為如我所聞性因。立
<lb n="0892a20"/>敵皆許。具三相能証声常耶。為如他所作
(309)
之因。
<lb n="0892a21"/>立敵皆許具三相。故能証声無常耶。故知但約
<lb n="0892a22"/>立敵之心。
(310)
自猶予故。名不定也。</p>
<lb n="0892a23"/>
<p id="pX53p0892a2301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。論文中先挙勝論宗因喻。後挙
(311)
声論宗因
<lb n="0892a24"/>喻者。且依因明法。作相違決定難也。</p>
<lb n="0892b01"/>
<p id="pX53p0892b0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">若依此因。難勢
(312)
用相違決定有二。一総約三
<lb n="0892b02"/>相難。応云所作之因具三相。
(313)
声即是無常。亦
<lb n="0892b03"/>可所聞之因具三相。声応是常住。二別約
(314)
二喻
<lb n="0892b04"/>難。難同喻云。瓶有所作故無常。顕声所作亦
<lb n="0892b05"/>無常亦可声性所聞是常住。顕声所聞即是常。
<lb n="0892b06"/>難異喻云。虚空是
(316)
常無所作。声有所作即無常。
<lb n="0892b07"/>亦可電等無常。非所聞声
(317)
既所聞。応是常。若
<lb n="0892b08"/>順此方応用斯難。</p>
<lb n="0892b09"/>
<p id="pX53p0892b0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。
(→)
疏中問答云。問。声
(318)
論定墮負。応是宗
<lb n="0892b10"/>過収。如其離九失何成違現教。答。
(319)
声論說声
<lb n="0892b11"/>常住。耳等曽不恒聞。勝義雖簡宗非。約情終
<lb n="0892b12"/>
(320)
違現教。此即由言故無宗過。謂就勝義。声是
<lb n="0892b13"/>常。拠情故理
(321)
不真。謂違世間現教二
(←)
量。</p>
<lb n="0892b14"/>
<p id="pX53p0892b1401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">此中不応作問答。且如宗
(322)
過中現教相違者。
<lb n="0892b15"/>挙違自違共。現教者說違他現教非是
(323)
宗過。此
<lb n="0892b16"/>中現教即是勝論所用唯違於他。正順宗義故知
<lb n="0892b17"/>不
(324)
合作此問答。若爾。何故理門言。</p>
<lb n="0892b18"/>
<p id="pX53p0892b1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今於此中現教力勝故。応依此
(325)
思求決定耶。</p>
<lb n="0892b19"/>
<p id="pX53p0892b1901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。此文意說相違決定。既不知誰是誰非。
<lb n="0892b20"/>
(326)
但観自家義<g ref="CB18805"/>諸家現教相用勝者思求決定。故
<lb n="0892b21"/>作是說。
(327)
非是宗中現教相違也。</p>
<lb n="0892b22"/>
<p id="pX53p0892b2201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。疏中問答云。問。具足三相。応是
(328)
正因。
<lb n="0892b23"/>何故此中而言不定。答。
(此疑未決不敢解之有通難者隨宜為注也)
。</p>
<lb n="0892b24"/>
<p id="pX53p0892b2401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今解云。若具三
(329)
相非三相違。又不為彼敵因
<lb n="0892c01"/>所可是正因。雖具三相。仍
(330)
為敵量乖反<g ref="CB18767"/>。今
<lb n="0892c02"/>彼此心惑。不知誰是誰非故。雖具三相而
(331)
名不
<lb n="0892c03"/>定也。</p>
<lb n="0892c04"/>
<p id="pX53p0892c0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">解相違過中。論云。謂法自相相違因。法差
<lb n="0892c05"/>別相違因。有法自相相違因。有法差別相違因
<lb n="0892c06"/>等。</p>
<lb n="0892c07"/>
<p id="pX53p0892c0701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(→)
疏解云。此列名也。
(333)
宗有二種。一言顕宗。
<lb n="0892c08"/>有二。一法自相。如無常等。二有法自相。如
<lb n="0892c09"/>
(334)
声等。二意許宗亦二。一法差別。謂於前法自
<lb n="0892c10"/>相言宗之上有
(335)
自意許。如大乗唯識所<g ref="CB18776"/>無常等。
<lb n="0892c11"/>二有法差別謂於前有
(336)
法自相言宗之上有自意許
<lb n="0892c12"/>大乗無漏声等。問。如大乗識<g ref="CB18776"/>
(337)
声等応是差別。
<lb n="0892c13"/>何故不說。答。識<g ref="CB18776"/>声等是有法自相。以大乗
<lb n="0892c14"/>
(338)
声唯従識<g ref="CB18776"/>無非<g ref="CB18776"/>無非<g ref="CB18776"/>者故也。其識<g ref="CB18776"/>無常
<lb n="0892c15"/>該電等故是法差
(339)

(←)
別。</p>
<lb n="0892c16"/>
<p id="pX53p0892c1601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">此中。解識<g ref="CB18776"/>無常為法差別。理亦不然。何
<lb n="0892c17"/>者且如因
(340)
違識<g ref="CB18776"/>声等共言顕有法。即識<g ref="CB18776"/>声是
<lb n="0892c18"/>有法自相。立因
(341)
違識<g ref="CB18776"/>無常。亦共言顕法。何
<lb n="0893a01"/>故識<g ref="CB18776"/>無常非法自相耶。</p>
<lb n="0893a02"/>
<p id="pX53p0893a0201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">若
(342)
疏該色等。故是法差別者言顕。無常亦該
<lb n="0893a03"/>色等応非法自
(343)
相。故知共言顕者。雖該色上亦
<lb n="0893a04"/>法自相。唯先意許者縦不該余。
(344)
亦法差別。故
<lb n="0893a05"/>知不得作此解也。</p>
<lb n="0893a06"/>
<p id="pX53p0893a0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今。更助解云。若識<g ref="CB18776"/>無常。
(345)
是法自相。以
<lb n="0893a07"/>更無非識<g ref="CB18776"/>無常故。若耳識所<g ref="CB18776"/>声上無常及<g ref="CB18767"/>
<lb n="0893a08"/>
(346)
耶。意識等所<g ref="CB18776"/>声上無常隨<g ref="CB18767"/>一者即所違無常
<lb n="0893a09"/>是
(347)
法差別。以唯違意許。不共言顕故。</p>
<lb n="0893a10"/>
<p id="pX53p0893a1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">解法差別相違因中。
(348)
問。<g ref="CB18767"/>積聚性因違無積
<lb n="0893a11"/>聚他用。即是法差別因。亦応所作性
(349)
因違一塵
<lb n="0893a12"/>無常義。応是法差別相違因。何者。且如仏法
<lb n="0893a13"/>
(350)
対声論師立声無常。所作性故。譬如瓶等。声
<lb n="0893a14"/>論師<g ref="CB18805"/>仏法。作
(351)
法差別相違因過云。声応非一
<lb n="0893a15"/>塵無常。所作性故。譬如瓶
(352)
等。以瓶是四塵無
<lb n="0893a16"/>常故也。</p>
<lb n="0893a17"/>
<p id="pX53p0893a1701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">若立有此難。如何会釈。答積
(353)
聚性因望法自
<lb n="0893a18"/>相。具足三相<g ref="CB18805"/>法差別相違為因。亦具三相
(354)
故
<lb n="0893a19"/>是法差別相違因収。其所作因望法自相。具足
<lb n="0893a20"/>三相<g ref="CB18805"/>
(355)
法差別相違非一塵無常為因。於異品一
<lb n="0893a21"/>塵無常電等
(356)
上有故非法差別相違因也。応反<g ref="CB18805"/>
<lb n="0893a22"/>作不定過云。為如電等所
(357)
作性故是一塵無常耶。
<lb n="0893a23"/>為如瓶等所作性故非一塵無常耶。</p>
<lb n="0893a24"/>
<p id="pX53p0893a2401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(358)
又。疏中。問曰。無積聚他所受用宗。数論
<lb n="0893b01"/>自許通臥具上是
(359)
法差別。其仏弟子対数論師。
<lb n="0893b02"/>立声滅壞。亦自許滅壞通燈
(360)
焰上。何故即非法
<lb n="0893b03"/>自相耶。若是法自相者能別応成。広答
(361)
此問如
<lb n="0893b04"/>疏中解。</p>
<lb n="0893b05"/>
<p id="pX53p0893b0501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今更助一解云。言顕名自相。能別法極成。
<lb n="0893b06"/>能別
(362)
不極成。所以非自相意許名差別。能別不
<lb n="0893b07"/>須成縦彼他不許不
(363)
廃成差別。両義既且不同。
<lb n="0893b08"/>故不得作例也。有法自相相違文云。</p>
<lb n="0893b09"/>
<p id="pX53p0893b0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(364)
有性非実非徳非業。有一実故。有徳業故。
<lb n="0893b10"/>如同異性。</p>
<lb n="0893b11"/>
<p id="pX53p0893b1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。此有
(365)
一異等因為以三法別成三法。為用
<lb n="0893b12"/>三因共
(？)
亦三宗耶。</p>
<lb n="0893b13"/>
<p id="pX53p0893b1301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。以三法
(366)
別成三法。如有一実因成非実法
<lb n="0893b14"/>有徳業因別成。非法非
(367)
業法。何以得立。且如
<lb n="0893b15"/>宗云。非実非徳非業三法既異。故知因
(368)
言有一
<lb n="0893b16"/>実等各成一法也。</p>
<lb n="0893b17"/>
<p id="pX53p0893b1701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(→)
若言三因共成三法者。一一皆有一分
(369)
重成己
<lb n="0893b18"/>立過。何者。且如有一実因。弟子亦信非徳非
<lb n="0893b19"/>業。若二
(370)
能成非徳非業。弟子既信。何須重成。
<lb n="0893b20"/>有徳之因。弟子亦信非実
(371)
非業。若亦能成非実
<lb n="0893b21"/>非業。弟子既信。何須重成。有業之
(372)
因弟子亦
<lb n="0893b22"/>信。非実非業。若亦能成。非実非徳。弟子既
<lb n="0893b23"/>信。何
(373)
須重成。故以三因渾成三法。一一皆有
<lb n="0893b24"/>一分。重成己立
(←)
過也。故
(374)
知三因各立一法也。</p>
<lb n="0893c01"/>
<p id="pX53p0893c0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。数論一解不許眼等為仮他用。由因喻
(375)
力
<lb n="0893c02"/>成立眼等。為仮他用。雖違真他用。以仮他替
<lb n="0893c03"/>真他故。因名
(376)
違差別不名違自相。亦可五頂許
<lb n="0893c04"/>有。唯離実。弟子難有非
(377)
離実。以彼即替離有。
<lb n="0893c05"/>応違有法差別収。</p>
<lb n="0893c06"/>
<p id="pX53p0893c0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。数論雖違真
(378)
他用自有仮他替真他因違差
<lb n="0893c07"/>別非自相。五頂違彼離
(379)
実有。自無即替体。離
<lb n="0893c08"/>為因違自相非差別。何者。且如臥具
(380)
共許。為
<lb n="0893c09"/>仮他用因喻力故成立眼等仮他用為自有仮他替
<lb n="0893c10"/>真他故因名違差別。同異共許非離実有。亦非
<lb n="0893c11"/>即
(382)
実有。由因喻力故。成立有性。非離実有既
<lb n="0893c12"/>自無即実有替
(383)
離実有。故因名違自相也。</p>
<lb n="0893c13"/>
<p id="pX53p0893c1301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。有性有一実有性。非同異
(384)
不得難。彼同
<lb n="0893c14"/>異有一実同異。非同異何得同異有一実
(385)
同異非
<lb n="0893c15"/>大有。例彼有性有一実有性非大有耶。</p>
<lb n="0893c16"/>
<p id="pX53p0893c1601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。若以有性難
(386)
同異違共許故。不成難以彼
<lb n="0893c17"/>同異難大有違他後成能
(387)
破也。</p>
<lb n="0893c18"/>
<p id="pX53p0893c1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。同異有一実徳業同異。非是離実有。例
<lb n="0893c19"/>破有性有一
(388)
実徳業。有性不是離実有難破師主
<lb n="0893c20"/>之有。亦可同異不是
(389)
即実有。例彼有性有一実
<lb n="0893c21"/>徳業。有性不是即実有難破
(390)
弟子有耶。</p>
<lb n="0893c22"/>
<p id="pX53p0893c2201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。共相違因者。以立論之因違立者之義故。
<lb n="0893c23"/>唯難
(391)
師<g ref="CB18767"/>之有。不明立者之因違教者之義故不
<lb n="0893c24"/>得破弟子之
(392)
有也。</p>
<lb n="0894a01"/>
<p id="pX53p0894a0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。如声論師破仏法。所作比量云。声応是
<lb n="0894a02"/>無常。声所
(393)
作性故。猶如瓶等。此既唯違立論
<lb n="0894a03"/>有法自相相違。若言是者。一切
(394)
法因皆斯過。
<lb n="0894a04"/>如何会釈。若言非者。此既唯違立論有法
(395)
有何
<lb n="0894a05"/>所以得知非耶。</p>
<lb n="0894a06"/>
<p id="pX53p0894a0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。応立作不定過云。為如瓶等所作性
(396)
故非
<lb n="0894a07"/>無常。声証声所作性故。非無常声耶。為如他
<lb n="0894a08"/>方仏声所作性故是無常。声証声所作性故是無
<lb n="0894a09"/>常声耶。</p>
<lb n="0894a10"/>
<p id="pX53p0894a1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。若
(398)
声論対勝論。所作因作此過失。既除
<lb n="0894a11"/>余極成有法外更無
(399)
不共許。声如何<g ref="CB18805"/>他作不定
<lb n="0894a12"/>過耶。</p>
<lb n="0894a13"/>
<p id="pX53p0894a1301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。若有斯過。応更解云。
(→)

(400)
共有法自相相違
<lb n="0894a14"/>因。不得飜法作。若飜法作者。即有難一切
(401)
因
<lb n="0894a15"/>過。如言声応非無常是也。若不飜法。不違共
<lb n="0894a16"/>許。破有法者是
(402)
有法自相相違因収。即如有性
<lb n="0894a17"/>応非有是
(←)
也。</p>
<lb n="0894a18"/>
<p id="pX53p0894a1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">若依此解。
(403)
但可言有性応非大有等。即違他
<lb n="0894a19"/>許之有不得言有性応
(404)
非離実離徳離業有。即是
<lb n="0894a20"/>以法飜有法作便成難一切因
(405)
過也。</p>
<lb n="0894a21"/>
<p id="pX53p0894a2101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。更解云。若成立法方便顕有法者。即須
<lb n="0894a22"/>
<g ref="CB18805"/>作有法自相相
(406)
違因過。如言有性非実等難。
<lb n="0894a23"/>雖成立非実等法定異顕
(407)
離実等別有大有之法故。
<lb n="0894a24"/>得<g ref="CB18805"/>彼作彼作有法自相相違因過。若但成
(408)
法不
<lb n="0894b01"/>異方便成有法者不合作者法自相相違因。即如
<lb n="0894b02"/>声
(409)
是無常等。但異成立無常之法。不是方便成
<lb n="0894b03"/>立有法故。
(410)
不得作有法自相相違因。若強作者。
<lb n="0894b04"/>即是方便破一切因。何
(411)
名能破。</p>
<lb n="0894b05"/>
<p id="pX53p0894b0501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。
(→)
疏中云。問。夫同異品。望宗法立。其
<lb n="0894b06"/>有一実等因。
(412)
既於同品同異性有。於其異品<g ref="CB18820"/>
<lb n="0894b07"/>毛遍無。何故此中乃約
(413)
有法作相違
(←)
過。此中既
<lb n="0894b08"/>以<g ref="CB18820"/>毛為異品。或是<g ref="CB18767"/>人<g ref="CB18767"/>。或是
(414)
疏主心<g ref="CB18767"/>何
<lb n="0894b09"/>者。且如非実等宗宜以即実徳業為其異品。其
<lb n="0894b10"/>
<g ref="CB18820"/>毛等非実非徳非業。云何乃取為異品耶。故
<lb n="0894b11"/>知
(416)
此言必定<g ref="CB18767"/>也。</p>
<lb n="0894b12"/>
<p id="pX53p0894b1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。以此方難<g ref="CB18767"/>顕四相違。法自相相違難云。
<lb n="0894b13"/>所作
(417)
若於同品有可許能証声常住所作唯於異品
<lb n="0894b14"/>転。</p>
<lb n="0894b15"/>
<p id="pX53p0894b1501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">云何能
(418)
顕是其常法差別相違難云。臥具積聚
<lb n="0894b16"/>性臥具為他用例
(419)
眼積聚性。眼亦為他用。顕彼
<lb n="0894b17"/>真他用亦可臥具積聚性
(420)
唯為仮他用。例彼眼等
<lb n="0894b18"/>積聚性。眼等唯為仮他用。違彼真他
(421)
用。有法
<lb n="0894b19"/>自相相違因難云。同異有一実徳業同異非異等。
<lb n="0894b20"/>
(422)
例彼有性有実徳業有性非実等。亦可同異有一
<lb n="0894b21"/>実
(423)
徳業同異非大有。例彼有性有一実徳業。有
<lb n="0894b22"/>性非大有。有
(424)
法差別相違難云。同異有一実等
<lb n="0894b23"/>因。同異非実等。例彼有
(425)
性有一実等。因有性
<lb n="0894b24"/>非実等。亦可同異有一実等因同異不
(426)
作有緣性。
<lb n="0894c01"/>例彼有性有一実等因有性不作有緣性。</p>
<lb n="0894c02"/>
<p id="pX53p0894c0201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。復三
(427)
相違既約有同喻中為難応是喻過。
<lb n="0894c03"/>何故乃說相違
(428)
因耶。</p>
<lb n="0894c04"/>
<p id="pX53p0894c0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。約義為過。是相違因。不約言為難故非
<lb n="0894c05"/>喻過也。</p>
<lb n="0894c06"/>
<p id="pX53p0894c0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(429)
又。疏中解無俱不成中云。若声論救云。声
<lb n="0894c07"/>上無𠵨取遮及
(430)
表虚空喻上唯取其遮。或空<g ref="CB18805"/>声
<lb n="0894c08"/>唯遮非表。作
(431)
此救者不闕能立有余大徳不許此。
<lb n="0894c09"/>故立破云。如疏中述。此両宗
(432)
義。何者正耶。
<lb n="0894c10"/>答。余師義正。順理教故。依疏主解。有違理
<lb n="0894c11"/>
(433)
教失。言違理者。有義宗因同法喻体具取遮表
<lb n="0894c12"/>遮余表。
(434)
此顕有義故。無義宗因同法喻体。唯
<lb n="0894c13"/>取其遮。不取表
(435)
者。是無義故。若虚空喻是無
<lb n="0894c14"/>義喻。可許唯遮不闕能立。既
(436)
取虚空。為有義
<lb n="0894c15"/>喻故。空無碍。何得唯遮。又。声瓶上所作能
<lb n="0894c16"/>立是有義法。不可唯遮。声空之上無質碍法既
<lb n="0894c17"/>証
(437)
有義。如何非表故。不取表違理失也。</p>
<lb n="0894c18"/>
<p id="pX53p0894c1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">言違教者。理門論云。
(439)
前取遮表。後唯取遮。
<lb n="0894c19"/>解云。有義比量喻中前同法喻。
(440)
有義故具取遮
<lb n="0894c20"/>表。後異法喻異二立故。許取遮故依彼論。
(441)
此
<lb n="0894c21"/>論亦云。此中常言表非無常非所作言表無所作。
<lb n="0894c22"/>既
(442)
有義喻論取遮表故取遮。違教失也。</p>
<lb n="0894c23"/>
<p id="pX53p0894c2301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。薩婆多対無空論者。立空是常。非所作
<lb n="0894c24"/>故。敵論非作不許有表。此因
(444)
応有隨一不成耶。</p>
<lb n="0895a01"/>
<p id="pX53p0895a0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。既用非作為有義因故。対無空
(445)
是隨一不
<lb n="0895a02"/>過也。</p>
<lb n="0895a03"/>
<lb n="0895a04"/>
<p id="pX53p0895a0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(446)
因明入正理論略抄。</p>
<lb n="0895a05"/>
<lb n="0895a06"/>
<lb n="0895a07"/>
<lb n="0895a08"/>
<lb n="0895a09"/>
<lb n="0895a10"/>
<lb n="0895a11"/>
<lb n="0895a12"/>
<lb n="0895a13"/>
<lb n="0895a14"/>
<lb n="0895a15"/>
<lb n="0895a16"/>
<lb n="0895a17"/>
<lb n="0895a18"/>
<lb n="0895a19"/>
<lb n="0895a20"/>
<lb n="0895a21"/>
<lb n="0895a22"/>
<lb n="0895a23"/>
<lb n="0895a24"/>
<lb n="0895b01"/>
<lb n="0895b02"/>
<lb n="0895b03"/>
<lb n="0895b04"/>
<lb n="0895b05"/>
<head>因明入正理論後疏</head>
<lb n="0895b06"/>
<lb n="0895b07"/>
<p id="pX53p0895b0701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(01)
因明入正理論後疏</p>
<byline>慈門寺沙門淨眼続撰</byline>
<lb n="0895b08"/>
<p id="pX53p0895b0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(02)
論云。如是等似宗因喻言非正能立。</p>
<lb n="0895b09"/>
<p id="pX53p0895b0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。上<g ref="CB08074"/>別解法。
(03)
此即総結也。総指前過。
<lb n="0895b10"/>故稱如是。所言等者。略有三釋。一云。
(04)
似宗
<lb n="0895b11"/>因喻。是其総名。三十三過是其別稱。挙総等
<lb n="0895b12"/>別。故稱等
(05)
也。一云。此中且約声等辯過。雖
<lb n="0895b13"/>声色等辯失皆然。挙此
(06)
等餘。故言等也。一云。
<lb n="0895b14"/>三十三種摂過不周。且如宗中有犯一犯多
(07)
等。
<lb n="0895b15"/>不成因中有全分一分等。不定因中有自共他共
<lb n="0895b16"/>等。相違因
(08)
中有違三違四等。喻過之中有両俱
<lb n="0895b17"/>隨一等。今旦挙此一連。
(09)
等餘多例。故稱等也。</p>
<lb n="0895b18"/>
<p id="pX53p0895b1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">既所顕之理有過。能詮之言稱似。故
(10)
似宗因
<lb n="0895b19"/>喻非正能立也。</p>
<lb n="0895b20"/>
<p id="pX53p0895b2001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論云。復次為自開悟。当知唯有現
(11)
比二量者。</p>
<lb n="0895b21"/>
<p id="pX53p0895b2101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。上<g ref="CB08074"/>已解真似能立。自下復次解頌中
<lb n="0895b22"/>真
(12)
似二量。</p>
<lb n="0895b23"/>
<p id="pX53p0895b2301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。論中先明真似立破。後辯真似二量。何
<lb n="0895b24"/>故長行解
(13)
釋誦<g ref="CB18767"/>偈文。</p>
<lb n="0895c01"/>
<p id="pX53p0895c0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答言。依類結解。就義便自悟悟他是結
(14)
言之
<lb n="0895c02"/>義類。解真似量。籍二立以言興也。故釋其比
<lb n="0895c03"/>量中云。
(15)

(→)
相有三種。如前以
(←)
說。解似比量中云。
<lb n="0895c04"/>
(→)
似因多種、如前已
(←)
說。故知長
(16)
行解義便也。又
<lb n="0895c05"/>解長行之中言。明內有真似之量。外有正
(17)
似之
<lb n="0895c06"/>言。若不誦其偈文。不顕內外。問先相由也。
<lb n="0895c07"/>集論云。能立
(18)
有八。現比等量。亦入其中。故
<lb n="0895c08"/>知長行為顕內外徳先相由也。</p>
<lb n="0895c09"/>
<p id="pX53p0895c0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(19)
将釋論文。先解現比二量義。略作三門分別。
<lb n="0895c10"/>一明立二量意。
(20)
二釋二量名。三出二量体。言
<lb n="0895c11"/>立二量意者。依西方諸師。立
(21)
量数不同。且如
<lb n="0895c12"/>数論師及世親菩薩等。立有三量。一者現量。
<lb n="0895c13"/>
(22)
謂量現境。二者比量。謂籍三相比決而知。三
<lb n="0895c14"/>者聖教量。謂
(23)
籍聖人言教方知。如無色界等。
<lb n="0895c15"/>若不因聖教。何以得知。故
(24)
離現比之外別立聖
<lb n="0895c16"/>教量也。或有立其四量。謂即於前三量
(25)
之外。
<lb n="0895c17"/>別立譬喻量。如世說言。山中有野牛。餘人問
<lb n="0895c18"/>言。野牛如何。
(26)
彼即答云。如似家牛。但角細
<lb n="0896a01"/>異。故與家牛異。此既応譬
(27)
即解。不因三相而
<lb n="0896a02"/>知。故離前三立此量也。或有立其五量。
(28)
謂即
<lb n="0896a03"/>於前四量之外。更立義准量。如言声是無常。
<lb n="0896a04"/>所作
(29)
性故。諸所作者皆是無常。譬如瓶等。若
<lb n="0896a05"/>是其常。必無所作。
(30)
如虚空等。因此比量。即
<lb n="0896a06"/>知無常。義准亦知無我。諸無常者
(31)
必無我故。
<lb n="0896a07"/>故離前四立此量也。或有立其六量。謂即於前
<lb n="0896a08"/>五量
(32)
之外。別立有性量。如言房中有物。開門
<lb n="0896a09"/>見物果。如所言既稱
(33)
有為量。有故離前五立此
<lb n="0896a10"/>量也。或有立其七量。謂即於
(34)
前六量之外。別
<lb n="0896a11"/>立無性之量。如言房中無物。開門見無果。如
<lb n="0896a12"/>
(35)
所言既稱無而量無。故離前六量外別立此量也。
<lb n="0896a13"/>或有立
(36)
其八量。謂即於前七量之外別立呼召量。
<lb n="0896a14"/>如呼牛𠚤至召
(37)
馬𠚤<g ref="CB08074"/>。既稱呼而成。故離前七
<lb n="0896a15"/>量外立此量也。</p>
<lb n="0896a16"/>
<p id="pX53p0896a1601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">若依陳那
(38)
及商羯羅主菩薩等。唯立二量。一
<lb n="0896a17"/>名現量。二者比量。何因
(39)
唯立二量。為一切諸
<lb n="0896a18"/>法有二種相。一者自相。二者共相。量
(40)
自相者。
<lb n="0896a19"/>名為現量。量共相者。名為比量。聖教量等。
<lb n="0896a20"/>皆量共
(41)
相。故離比量。更不立餘。</p>
<lb n="0896a21"/>
<p id="pX53p0896a2101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">若為別知立餘量者。別知諸法定
(42)
唯有八。今
<lb n="0896a22"/>據総摂立其現比故。彼八種此二所収。故理門
<lb n="0896a23"/>論云。
<lb n="0896a24"/>為
(43)
自開悟唯有現量及與比量。彼声喻等摂在此
<lb n="0896b01"/>中。故唯
(44)
二量。由此能了自共相故。非離此二
<lb n="0896b02"/>別有所量。為了知彼更立
(45)
餘量。</p>
<lb n="0896b03"/>
<p id="pX53p0896b0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">此文但約散心分自共相為二量境也。言自相
<lb n="0896b04"/>共相
(46)
者。汎論自共。有其三種。一者處自相。
<lb n="0896b05"/>即如色處不該餘處。故
(47)
言處自相。苦空無常等。
<lb n="0896b06"/>通色心等皆有。故稱共相。二事
(48)
自相。即處自
<lb n="0896b07"/>相中青黃等別事不同。名事自相。総色自相
(49)
轉
<lb n="0896b08"/>名共相。三自相自相。即於前事自相之中。旦
<lb n="0896b09"/>如眼識所
(50)
緣之青。現所緣者。不通餘青。亦不
<lb n="0896b10"/>為名言之所詮及即是
(51)
青自相中之自相。前事自
<lb n="0896b11"/>相等。転名共相。為名言等之所
(52)
及故。是假共
<lb n="0896b12"/>相。且於色處作此宣說。雖例餘。亦有如此三
<lb n="0896b13"/>
(53)
自共相。雖處既爾。於界及蘊隨其所応他此分
<lb n="0896b14"/>別。</p>
<lb n="0896b15"/>
<p id="pX53p0896b1501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今言自
(54)
相者。但取第三自相自相。不為名言
<lb n="0896b16"/>所及者。為現量境。言共
(55)
相者。但為名言所詮。
<lb n="0896b17"/>假共相者。為比量境。</p>
<lb n="0896b18"/>
<p id="pX53p0896b1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。處之與事定
(56)
非五識現量所得耶。</p>
<lb n="0896b19"/>
<p id="pX53p0896b1901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。自相自相中。處事即為現量所得。総
(57)
處
<lb n="0896b20"/>総事。非五識境。為此偏約自𠚤相𠚤說也。故
<lb n="0896b21"/>理門論云。</p>
<lb n="0896b22"/>
<p id="pX53p0896b2201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">由不共
(58)
緣。現現別転。故名現量。</p>
<lb n="0896b23"/>
<p id="pX53p0896b2301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。若爾者何因對法論云。問於一一根
(59)
門種
<lb n="0896b24"/>種之境界。但現在前。於此多境。為有多識。
<lb n="0896c01"/>次第而起。為俱
(60)
起耶。</p>
<lb n="0896c02"/>
<p id="pX53p0896c0201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。唯有一識。種種行相俱時而起。此文既
<lb n="0896c03"/>違別転之義。
(61)
如何會釋。答。雖同時取行相各
<lb n="0896c04"/>別。不総相緣故無有過。</p>
<lb n="0896c05"/>
<p id="pX53p0896c0501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(62)
又。<anchor xml:id="mod0896009"/>瑜伽論菩薩地云。隨事取隨如取。不作
<lb n="0896c06"/>此念。此事此如何者。謂
(63)
隨事取者緣依他性誤
<lb n="0896c07"/>得。隨如取者。緣円成実性真得。其現
(64)
量観內
<lb n="0896c08"/>證。離言故不分別此事此如也。</p>
<lb n="0896c09"/>
<p id="pX53p0896c0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。對法論云。不待
(65)
名言此餘根境。是実有
<lb n="0896c10"/>義。謂待名言此餘根境。是假有義。</p>
<lb n="0896c11"/>
<p id="pX53p0896c1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(66)
又。法花経云。諸法寂滅相。不可以言宣。
<lb n="0896c12"/>以方便力故。為五比丘
(67)
說。</p>
<lb n="0897a01"/>
<p id="pX53p0897a0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。大小因明論皆云。此中現量。謂無分別。
<lb n="0897a02"/>若有正知於色
(68)
等義。離名種等所有分別。現現
<lb n="0897a03"/>別転。故名現量。</p>
<lb n="0897a04"/>
<p id="pX53p0897a0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">准上経論。
(69)
実法不為名言所詮。復言現量緣
<lb n="0897a05"/>離言境。故知自相是離言
(70)
境。名言所及既是假
<lb n="0897a06"/>有。復言比量緣假共相。故知共
(71)
相是言詮境。
<lb n="0897a07"/>此即是第一釋立二量意。</p>
<lb n="0897a08"/>
<p id="pX53p0897a0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(72)
第二釋二量名者。初釋現量。後釋比量。言
<lb n="0897a09"/>現量者。理門論及
(73)
入正理論皆云。現現別転。
<lb n="0897a10"/>故名現量。諸大徳等略有三釋。</p>
<lb n="0897a11"/>
<p id="pX53p0897a1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">一云。同時
(74)
心王及心所法。各自現影不同故。
<lb n="0897a12"/>言現現別轉。此釋恐不當。其理
(75)
先釋現量名心
<lb n="0897a13"/>不得該於比量。其比量上亦有同時心王心所各
<lb n="0897a14"/>
(76)
自現影別轉之義。故知此解不當也。</p>
<lb n="0897a15"/>
<p id="pX53p0897a1501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">一云。五識依現在根量度
(77)
五塵等。故言現現
<lb n="0897a16"/>別転。此即依現之量。名為現量。即依仕釋也。
<lb n="0897a17"/>
(78)
此亦不當理。此釋亦該於比量。具如意識起比
<lb n="0897a18"/>量時。亦依現在末
(79)
那為根。応名現量。若依小
<lb n="0897a19"/>乗可作是釋。以彼唯依過去意根。若爾
(80)
大乗意
<lb n="0897a20"/>識亦通依過去意根。何故唯約末那而生此難。
<lb n="0897a21"/>若爾
(81)
五識亦依過去意根。応不名為依現之量。
<lb n="0897a22"/>若言五識雖依過去
(82)
而就不共五根為名。故依現
<lb n="0897a23"/>者亦応意識畢竟不得名為現
(83)
量。
(宗。)
以依意根
<lb n="0897a24"/>故。
(因。)
諸依意根者皆非現量。猶如比量。
(同
<lb n="0897b01"/>喻。)
是
(84)
故不得以依現故名為現量。故此解不當
<lb n="0897b02"/>也。</p>
<lb n="0897b03"/>
<p id="pX53p0897b0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">一云。現在五識量現
(85)
五塵。故言現現別転名
<lb n="0897b04"/>為現量。此即現是量。名為現量。即
(86)
持業釋也。
<lb n="0897b05"/>此釋亦不當理。該比量故。意識比知烟下火時。
<lb n="0897b06"/>豈非現
(87)
在。此亦応名現即是量。故此解亦不當
<lb n="0897b07"/>理也。</p>
<lb n="0897b08"/>
<p id="pX53p0897b0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今解云。色等諸
(88)
法一𠚤自相不為共相之所覆。
<lb n="0897b09"/>故各𠚤顕現故名現現。五識等識於
(89)
顕現境各別
<lb n="0897b10"/>転。故言現現別転。此即量現之量。故名現量。
<lb n="0897b11"/>此
(90)
即依仕釋也。</p>
<lb n="0897b12"/>
<p id="pX53p0897b1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又釋。現量之心取二境分明顕現勝過比量。
<lb n="0897b13"/>故稱
(91)
現現別転也。此現即是量。故名現量。此
<lb n="0897b14"/>即持業釋也。此別転言
(92)
且據散說。若約定論。
<lb n="0897b15"/>総緣亦得此如後說。</p>
<lb n="0897b16"/>
<p id="pX53p0897b1601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">言比量者。不能親
(93)
證。数度而知。此即是量。
<lb n="0897b17"/>故稱比量。此即持業釋也。此即第二
(94)
釋二量名。</p>
<lb n="0897b18"/>
<p id="pX53p0897b1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">第三出二量体者。於中有三。一約定散出体。
<lb n="0897b19"/>二約
(95)
八識明性。三約四分及能量量果等分別。</p>
<lb n="0897b20"/>
<p id="pX53p0897b2001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">初約定散出体者。一切
(96)
定心皆是現量。以取
<lb n="0897b21"/>境明白故。理門論云。諸修定者。離教分別。
<lb n="0897b22"/>
(97)
皆是現量。故知定心皆是現量。</p>
<lb n="0897b23"/>
<p id="pX53p0897b2301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。定心緣無常苦等共
(98)
相之境。為是現量。
<lb n="0897b24"/>為是比量。</p>
<lb n="0897c01"/>
<p id="pX53p0897c0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。依西方諸師。有両釋不同。一
(99)
上古諸師
<lb n="0897c02"/>釋云。無勝方便緣苦無常等果是正證。故非證
<lb n="0897c03"/>量。復
(100)
正体智證得苦等真如。真如非一非多。
<lb n="0897c04"/>但緣一真如。故是自相境。亦
(101)
是現量。准此釋
<lb n="0897c05"/>順決擇分定心及後得智緣假共相。亦非現量
(102)
也。
<lb n="0897c06"/>二戒賢師釋云。若約散心分自共相是二量境。
<lb n="0897c07"/>若約定心
(103)
緣自緣共。皆現量収。</p>
<lb n="0897c08"/>
<p id="pX53p0897c0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今評二釋。後解為正。若依前釋。即違
(104)
教理。
<lb n="0897c09"/>瑜伽論說定心是知摂。又云。見知是現量。覚
<lb n="0897c10"/>
(105)
是比量。聞是教量。若說定心通現比量。應說
<lb n="0897c11"/>定心通覚知摂。及現比
(106)
収。此即違教也。又。
<lb n="0897c12"/>諸仏種智。為唯現量。為通比耶。若唯現量。
<lb n="0897c13"/>
(107)
應不緣瓶衣軍林舍宅等。何名種智。若許緣者。
<lb n="0897c14"/>即是緣假
(108)
共相。何名現量。若通比量者。諸佛
<lb n="0897c15"/>種智<g ref="CB18767"/>明覚照。定可比
(109)
度方乃決知故。佛之心
<lb n="0897c16"/>不通比量。一切諸佛無不定心。佛心緣假。既
<lb n="0897c17"/>
(110)
唯現量。故知餘定不通比量。此即違理也。由
<lb n="0897c18"/>此故知。後釋為正
(111)
耳。</p>
<lb n="0897c19"/>
<p id="pX53p0897c1901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。若依後釋。定心緣假共相。亦名現量者。
<lb n="0897c20"/>何故此論釋似現
(112)
量中云。由彼於義不似自相為
<lb n="0897c21"/>境界故。名似現量。</p>
<lb n="0897c22"/>
<p id="pX53p0897c2201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。散心闇弱
(113)
取境俘識緣假共相。必由比知
<lb n="0897c23"/>妄。謂現證故非真量。定心
(114)
明白深取所緣。縦
<lb n="0897c24"/>取共相。必由現證。論約散說。亦不相違。</p>
<lb n="0898a01"/>
<p id="pX53p0898a0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(115)
問。論文既云。
(→)
諸修定者。離教分別。皆是
<lb n="0898a02"/>現量
(←)
者。佛心既是定心
(116)
說法必緣其教。定心不
<lb n="0898a03"/>離其教。応非現量所収。</p>
<lb n="0898a04"/>
<p id="pX53p0898a0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。佛心緣教
(117)
唯<g ref="CB18767"/>
<g ref="CB18767"/>
<g ref="CB18767"/>。非是籍言。方緣定
<lb n="0898a05"/>境。故知望定境。終是離教
(118)
也。若約散心分別
<lb n="0898a06"/>現量等。即通現量比量及非量也。此即是
(119)
約定
<lb n="0898a07"/>散分別現比二量。</p>
<lb n="0898a08"/>
<p id="pX53p0898a0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">第二約八識辨体者。眼等五識及阿
(120)
賴耶識。
<lb n="0898a09"/>若定若散。若因若果。若漏若無漏。皆現量摂。
<lb n="0898a10"/>以離名
(121)
言種類分別。證自相境故。</p>
<lb n="0898a11"/>
<p id="pX53p0898a1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。五識煩悩與無明俱既違境起。
(122)
何名現量。</p>
<lb n="0898a12"/>
<p id="pX53p0898a1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。煩悩自緣順遠境起<g ref="CB18767"/>。不違色等。謂非
<lb n="0898a13"/>色等違
(123)
順遠辺自是無明稱色等辺。<g ref="CB18767"/>是現量。
<lb n="0898a14"/>末那散位見分
(124)
唯是非量。自證證自證分一向現
<lb n="0898a15"/>量。以內緣離分別故。若
(125)
在定位。一向現量。
<lb n="0898a16"/>平等性智唯內證故。</p>
<lb n="0898a17"/>
<p id="pX53p0898a1701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">第六意識。若在定位。
(126)
一向現量。若在散位。
<lb n="0898a18"/>與率爾五識同時任運緣境。是現量
(127)
摂。以離名
<lb n="0898a19"/>言種類分別緣自相境故。若起聞思両慧稱境比
<lb n="0898a20"/>
(128)
知。意識見分是比量摂。以比度心緣共相故。
<lb n="0898a21"/>若自證分證
(129)
自證分。是現量摂。以內緣故。若
<lb n="0898a22"/>起人法二執之心。見分唯是
(130)
非量所摂。自證證
<lb n="0898a23"/>自證分現量所収。以內緣故。此中八識既如此
<lb n="0898a24"/>判
(131)
同時心所一唯識論。</p>
<lb n="0898b01"/>
<p id="pX53p0898b0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">第三約四分及能量所量量果分別者。
(132)
於中有
<lb n="0898b02"/>二。初約諸大小乗廃立四分。後正約四分分別。</p>
<lb n="0898b03"/>
<p id="pX53p0898b0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(133)
就初廃立四分中。総有六義不同。初義如二
<lb n="0898b04"/>十部小乗之中正量部中。
(134)
唯立見分。不立相分。
<lb n="0898b05"/>何以得知。旦如餘十九部。緣境之時。皆言於
<lb n="0898b06"/>
(135)
心起境行相。緣行相心即名行解。行相即當大
<lb n="0898b07"/>乗相分。行解即當
(136)
大乗見分。若如正量部。緣
<lb n="0898b08"/>心外境。応緣其境不起行相。故知有
(137)
見而無相
<lb n="0898b09"/>分。大乗破云。眼識必定不能緣色
(宗。)
以不作
<lb n="0898b10"/>色行相
(138)
故。
(因。)
諸不作色行相者。皆不能緣色。
<lb n="0898b11"/>猶如耳識
(同喻。)
既有此過。
(139)
故知緣境心有行相。</p>
<lb n="0898b12"/>
<p id="pX53p0898b1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">第二唯相分不立見分。如大乗中清辯
(140)
菩薩說。
<lb n="0898b13"/>緣境時但似境起。即是能緣非離似境。更有見
<lb n="0898b14"/>分。名為能
(141)
緣。唯識論中破此義云。</p>
<lb n="0898b15"/>
<p id="pX53p0898b1501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">若心心所。無能緣相。応不能緣。如虗空
(142)
等。
<lb n="0898b16"/>或虗空等応亦能緣。</p>
<lb n="0898b17"/>
<p id="pX53p0898b1701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">准斯論文。此義非正也。</p>
<lb n="0898b18"/>
<p id="pX53p0898b1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">第三相見
(143)
俱不立。如安慧菩薩唯立識自体。
<lb n="0898b19"/>是依他起。相見二分。是遍計
(144)
所執。以正智證。
<lb n="0898b20"/>如不作能緣所緣解。故為此安慧菩薩言。八識
<lb n="0898b21"/>相見
(145)
皆是遍計所執所摂。自證分是依他起所収。
<lb n="0898b22"/>護法菩薩等破云。若
(146)
爾諸佛後得智心亦有身土
<lb n="0898b23"/>等相分。能緣身土等見分。亦応諸
(147)
佛未遣遍計
<lb n="0898b24"/>執心。諸佛既遣執心。由有相見分等。故知相
<lb n="0898c01"/>見非
(148)
遍計所執也。</p>
<lb n="0898c02"/>
<p id="pX53p0898c0201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">第四相見俱立。如無着菩薩及難陀菩薩等。
<lb n="0898c03"/>並立
(149)
有相見二分。故摂大乗論本云。</p>
<lb n="0898c04"/>
<p id="pX53p0898c0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">復次云何安立。如是諸識成唯
(150)
識性。略由三
<lb n="0898c05"/>相。一由唯識無有義故。二由二性有相有見二
<lb n="0898c06"/>識別
(151)
故。三由種種行相而生起故。</p>
<lb n="0898c07"/>
<p id="pX53p0898c0701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">准此文故知無著菩薩立相見二
(152)
分。</p>
<lb n="0898c08"/>
<p id="pX53p0898c0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又経云。</p>
<lb n="0898c09"/>
<p id="pX53p0898c0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">一切唯有覚　所覚義皆無　能覚所覚分　各
<lb n="0898c10"/>自然而転。</p>
<lb n="0898c11"/>
<p id="pX53p0898c1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(153)
此文既云。能覚所覚分。各自然而転。故知
<lb n="0898c12"/>有其相見二分。</p>
<lb n="0898c13"/>
<p id="pX53p0898c1301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(154)
第五陳那菩薩立有三分。彼云。相分為所緣。
<lb n="0898c14"/>見為能緣。其見分
(155)
既不能自緣。応無有量果。
<lb n="0898c15"/>又見分若無能緣。量果応不<g ref="CB18767"/>
(156)
<g ref="CB18767"/>
<g ref="CB18767"/>所處事故。
<lb n="0898c16"/>応別立自證分。謂相分為所量。見分為能
(157)
量。
<lb n="0898c17"/>自證分為量果。故陳那菩薩所造集量論云。</p>
<lb n="0898c18"/>
<p id="pX53p0898c1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(158)
似境相所量　能取相自證　即能量及果　此
<lb n="0899a01"/>三体無別。</p>
<lb n="0899a02"/>
<p id="pX53p0899a0201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">解云。似境相所量是
(159)
相分。能取相是見分。
<lb n="0899a03"/>自證是自證分。即能量明見分為能
(160)
量。量果明
<lb n="0899a04"/>自證分為量果。此三体無別明不離識也。</p>
<lb n="0899a05"/>
<p id="pX53p0899a0501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">第六
(161)
立有四分了。則是親光菩薩及護法菩薩
<lb n="0899a06"/>等義。彼立云。如以見分
(162)
無能緣立有自證分義。
<lb n="0899a07"/>亦以自證分無能緣故須立證自證
(163)
分。故彼引経
<lb n="0899a08"/>文云。</p>
<lb n="0899a09"/>
<p id="pX53p0899a0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">眾生心二性　內外一切分　所取能取纏　見
<lb n="0899a10"/>種種
(164)
差別。</p>
<lb n="0899a11"/>
<p id="pX53p0899a1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">解云。眾生心二性者。心有能緣所緣。或外
<lb n="0899a12"/>分或內分二性故也。
(165)
內外一切分者。相分見分
<lb n="0899a13"/>為外分。相分体外故稱外。見分緣外
(166)
故稱外。
<lb n="0899a14"/>自證證自是內分。若体若緣俱是內故。內分外
<lb n="0899a15"/>分俱非
(167)
一故。稱一切分也。所取能取纏者。為
<lb n="0899a16"/>所取能取纏縛心故也。見種種
(168)
差別者。於能緣
<lb n="0899a17"/>中見分取境。或現或比或量非量種非一故。稱
<lb n="0899a18"/>
(169)
見種種差別也。據此経文立四分義。</p>
<lb n="0899a19"/>
<p id="pX53p0899a1901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。若以自證分無能緣故。
(170)
立證自證分者。
<lb n="0899a20"/>亦応證自證無能緣故。須立第五分。如是
(171)
便有
<lb n="0899a21"/>無窮之過。</p>
<lb n="0899a22"/>
<p id="pX53p0899a2201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。證自證分緣自證分時。自證分有其
(172)
両用
<lb n="0899a23"/>一緣見分用。二有却緣證自證分用故。不須立
<lb n="0899a24"/>第五分也。</p>
<lb n="0899b01"/>
<p id="pX53p0899b0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(173)
問。若爾見分亦有両用。一緣相分。二緣自
<lb n="0899b02"/>證。応不須立第四分
(174)
也。</p>
<lb n="0899b03"/>
<p id="pX53p0899b0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。若爾見分緣相分。却緣自證分。即有同
<lb n="0899b04"/>一時一分亦是量
(175)
非量過。何者且如見分起我法
<lb n="0899b05"/>執時。不能稱其相分解故。故
(176)
非是量。復能却
<lb n="0899b06"/>緣自證也。即是其量。豈可一分於一時中
(177)
亦量
<lb n="0899b07"/>非量。為避此過。見分不得却緣自證也。若自
<lb n="0899b08"/>證分緣見
(178)
分時。亦是其量緣證自證分亦是其量。
<lb n="0899b09"/>所以自證得再緣也。</p>
<lb n="0899b10"/>
<p id="pX53p0899b1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(179)
問。若爾見分起非量時可不許再緣。正是量
<lb n="0899b11"/>時。応得再緣耶。</p>
<lb n="0899b12"/>
<p id="pX53p0899b1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(180)
答。見分假令是量不妨或是比量所摂。若緣
<lb n="0899b13"/>自證分定是
(181)
現量。豈可一分亦名現比。若自證
<lb n="0899b14"/>分緣見分時及緣證自俱
(182)
現量。所以自證得再緣
<lb n="0899b15"/>也。</p>
<lb n="0899b16"/>
<p id="pX53p0899b1601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。若彼見分是比量時。不許
(183)
再緣五識転耶。
<lb n="0899b17"/>既是現量応得再緣耶。</p>
<lb n="0899b18"/>
<p id="pX53p0899b1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。見分相分俱名
(184)
外分。自證證自是內外分
<lb n="0899b19"/>収。見分体。雖是內。緣外故稱外分。若
(185)
許見
<lb n="0899b20"/>分緣彼自證。即有緣內緣外通自證分。緣見分
<lb n="0899b21"/>及緣證自
(186)
證分時。俱是緣內故。自證分通再緣
<lb n="0899b22"/>也。</p>
<lb n="0899b23"/>
<p id="pX53p0899b2301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。此之四分。為同種生。
(187)
為別種生耶。</p>
<lb n="0899b24"/>
<p id="pX53p0899b2401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。有本質相分與見分別種生。無本質相
(188)
分
<lb n="0899c01"/>與見分同種。起見分自證證自證分。據用分三。
<lb n="0899c02"/>據体是一。
(189)
同是識界。若是心所同是法界。故
<lb n="0899c03"/>同種生。若別種生即有同時
(190)
同類之識。三体並
<lb n="0899c04"/>起過也。</p>
<lb n="0899c05"/>
<p id="pX53p0899c0501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。若三分同体。何因自体重緣自
(191)
体。如刀
<lb n="0899c06"/>不自割。多力不能自負。云何自心重緣自体。</p>
<lb n="0899c07"/>
<p id="pX53p0899c0701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。心用
(192)
微細不可以世事。趣比況之。且如
<lb n="0899c08"/>世間燈光照物。亦有自明何
(193)
廃心。雖了境亦有
<lb n="0899c09"/>自緣之義也。此即明其廃立四分也。</p>
<lb n="0899c10"/>
<p id="pX53p0899c1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">自下第二
(194)
正明分別現比二量及能量果果等義。
<lb n="0899c11"/>先明二量。後明能量等。</p>
<lb n="0899c12"/>
<p id="pX53p0899c1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(195)
明二量者。此四分中相分一向是二量所量。
<lb n="0899c13"/>非是量体。見分一
(196)
種。若是意識。通其現量比
<lb n="0899c14"/>量及非量。如前以說意識。自證
(197)
分證自證分皆
<lb n="0899c15"/>是現量。其末那識散心見分一向非量。散
(198)
心自
<lb n="0899c16"/>證證自證分及平等性智相応見分自證分證自證
<lb n="0899c17"/>分一
(199)
向是其現量所摂。其五識及賴耶見分自證
<lb n="0899c18"/>證自證分一切
(200)
皆是現量所摂。此即是其明四分
<lb n="0899c19"/>出二量体也。</p>
<lb n="0899c20"/>
<p id="pX53p0899c2001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">次約四分。
(201)
辯能量所量及量果等分別者。相
<lb n="0899c21"/>分一向是所量。見分唯
(202)
通能量所量不通量果。
<lb n="0899c22"/>自證證自證分通能量所量及
(203)
量果也。且如相分
<lb n="0899c23"/>是所量。見分是能量。自證分是量果。
(204)
見分是
<lb n="0899c24"/>所量。自證分是能量。證自證分是量果。自證
<lb n="0900a01"/>分
(205)
是所量。證自證分是能量。自證分是
(206)
量果。
<lb n="0900a02"/>證自證分是所量。自證分是能量。證自證分是
<lb n="0900a03"/>量果也。</p>
<lb n="0900a04"/>
<p id="pX53p0900a0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">上<g ref="CB08074"/>。総約
(207)
八識明其四分。出二量体。辯能
<lb n="0900a05"/>量所量量果分別。准其心王既
(208)
然同時心所等亦
<lb n="0900a06"/>爾。</p>
<lb n="0900a07"/>
<p id="pX53p0900a0701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">上<g ref="CB08074"/>正明二量義。</p>
<lb n="0900a08"/>
<p id="pX53p0900a0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">就解論文中分之為
(209)
二。初明立二量意。二正
<lb n="0900a09"/>解真似二量。</p>
<lb n="0900a10"/>
<p id="pX53p0900a1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">言
(→)
復次為自開悟當知。
(210)
唯有現比二
(←)
量者。此
<lb n="0900a11"/>即明立二量意也。謂凡<g ref="CB18767"/>悟他。先論
(211)
自覚。覚
<lb n="0900a12"/>之道不過二量。由證自相共相境故。遮声喻等
<lb n="0900a13"/>所有
(212)
餘量。故稱唯有現比量也。</p>
<lb n="0900a14"/>
<p id="pX53p0900a1401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。此中現量。謂無分別者。</p>
<lb n="0900a15"/>
<p id="pX53p0900a1501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(213)
述曰。自下正明真似二量。於中有二。初明
<lb n="0900a16"/>真量。後有分別下
(214)
明似量。就真量中有二。初
<lb n="0900a17"/>釋二量。後於二量中下出二量果。
(215)
就前文中。
<lb n="0900a18"/>復分為二。初解現量。後解比量。</p>
<lb n="0900a19"/>
<p id="pX53p0900a1901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">解現量中。先総
(216)
出現量体。後別解釋。此即
<lb n="0900a20"/>総出現量体也。言此中者。或簡持
(217)
義起論端義。
<lb n="0900a21"/>此如前解。言無分別者。正出現量体。且如五
<lb n="0900a22"/>識
(218)
取五境界。離名言等所有分別故。理門云。</p>
<lb n="0900a23"/>
<p id="pX53p0900a2301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">有法非一相　根非
(219)
一切行　唯內證離言　是
<lb n="0900a24"/>色根境界。</p>
<lb n="0900b01"/>
<p id="pX53p0900b0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">二率爾五識同緣意識及
(220)
第八識亦離名等一心
<lb n="0900b02"/>有分別故。理門云。</p>
<lb n="0900b03"/>
<p id="pX53p0900b0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">意地亦有離諸分別唯
(221)
證行転。</p>
<lb n="0900b04"/>
<p id="pX53p0900b0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">三一切自證分。四者一切定心名離分別故。
<lb n="0900b05"/>理門論云。</p>
<lb n="0900b06"/>
<p id="pX53p0900b0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。
(222)
於貪等諸自證分。諸修定者離分別。皆
<lb n="0900b07"/>是現量。</p>
<lb n="0900b08"/>
<p id="pX53p0900b0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">此顕
(223)
分別之心。猶如動水增減所緣。不名現
<lb n="0900b09"/>量無分別心。譬於明鏡
(224)
稱可所取。故名現量。</p>
<lb n="0900b10"/>
<p id="pX53p0900b1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論云。若有正智者。</p>
<lb n="0900b11"/>
<p id="pX53p0900b1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。此下別解。文中
(225)
有四。此即出無分別
<lb n="0900b12"/>体。謂五識等心及心所。皆名正智。以<g ref="CB18767"/>
<g ref="CB18767"/>故
<lb n="0900b13"/>
(226)
総名正智也。</p>
<lb n="0900b14"/>
<p id="pX53p0900b1401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。於色等義者。</p>
<lb n="0900b15"/>
<p id="pX53p0900b1501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。此即第二出所量境。
(227)
色者是眼識所量。
<lb n="0900b16"/>等者等取声等。是耳等識所量故也。
(228)
能益智等
<lb n="0900b17"/>故名為我乃至苦無常等。是定心等現量所量。
<lb n="0900b18"/>
(229)
此中且約散心。但說色等自相境也。</p>
<lb n="0900b19"/>
<p id="pX53p0900b1901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。離名種等所有分
(230)
別者。</p>
<lb n="0900b20"/>
<p id="pX53p0900b2001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。此即第三釋無分別義。謂若現量必離
<lb n="0900b21"/>名言
(231)
種類等所有分別。離名言分別者。謂若待
<lb n="0900b22"/>名言取諸法者。皆
(232)
非現量。緣共相故。言離種
<lb n="0900b23"/>種分別者。種類有二。謂有情種
(233)
類。法種類。
<lb n="0900b24"/>有情種類者。即有情上同異句義。法種類者。
<lb n="0900c01"/>即
(234)
諸法上同異句義。又種類有二。謂総種類。
<lb n="0900c02"/>別種類。総種
(235)
類者。即大有句與一切諸法種類。
<lb n="0900c03"/>作其通体故。別種類者即同
(236)
異句與一切諸法種
<lb n="0900c04"/>類。作其別体故。此等皆是勝論宗說。又種
(237)
類
<lb n="0900c05"/>者。即是諸法假種類也。若依如是種類分別緣
<lb n="0900c06"/>境界者。
(238)
皆非現量。以假種類是共相故。若実
<lb n="0900c07"/>種類妄計度故。
(239)
等者。等取瓶等。假智乃至所
<lb n="0900c08"/>餘緣假分別。皆非現量也。</p>
<lb n="0900c09"/>
<p id="pX53p0900c0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(240)
論曰。現現別転故名現量者。</p>
<lb n="0900c10"/>
<p id="pX53p0900c1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。此即第四釋名結義。現現
(241)
別転者。如
<lb n="0900c11"/>前<g ref="CB08074"/>中解也。</p>
<lb n="0900c12"/>
<p id="pX53p0900c1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。言比量者。謂藉眾相而観於
(242)
義。</p>
<lb n="0900c13"/>
<p id="pX53p0900c1301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。此下第二解比量。文中有二。初約義
<lb n="0900c14"/>総明。後指事
(243)
別解。此即約義明也。謂藉眾相
<lb n="0900c15"/>即是比因。謂緣三相之智。
(244)
是比解無常智之因
<lb n="0900c16"/>也。而観於義者。即是比果。謂解無常
(245)
之智。
<lb n="0900c17"/>是緣三相智之果也。</p>
<lb n="0900c18"/>
<p id="pX53p0900c1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。相有三種。如前已說者。</p>
<lb n="0901a01"/>
<p id="pX53p0901a0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(246)
述曰。此下指事別解。文中有二。初解眾相
<lb n="0901a02"/>顕因所観義。後
(247)
解藉相観義。正明指事。此即
<lb n="0901a03"/>初也。謂所藉眾相有其三
(248)
種。即遍是宗法等。
<lb n="0901a04"/>如前解能立因中已說也。</p>
<lb n="0901a05"/>
<p id="pX53p0901a0501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。由彼為因於
(249)
所比義有正智生。了知有
<lb n="0901a06"/>火或無常等。是名比量者。</p>
<lb n="0901a07"/>
<p id="pX53p0901a0701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(250)
述曰。此即解藉相観義正明指事也。西國因
<lb n="0901a08"/>明釋論中
(251)
有三師。解此文不同。一云。由彼為
<lb n="0901a09"/>因者。顕由彼言說為因也。
(252)
於所比義者。明三
<lb n="0901a10"/>相義因也。有正智生者。辯緣相智因。即
(253)
是比
<lb n="0901a11"/>量体也。了知有火或無常等者。顕比量果。文
<lb n="0901a12"/>中挙
(254)
果顕因故。一處合說也。結文可解。一云。
<lb n="0901a13"/>於所比義者。顕無常
(255)
等義也。有正智生者。即
<lb n="0901a14"/>是果智。了知有火等者。出果智
(256)
体。此中唯挙
<lb n="0901a15"/>果智。言顕因智為比量体也。一云。乃至有
(257)
正
<lb n="0901a16"/>智生者。如初師說。了知有火等者。重顕因智
<lb n="0901a17"/>相。謂因智
(258)
円満故。了智有火等也。</p>
<lb n="0901a18"/>
<p id="pX53p0901a1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今釋由彼為因者。謂因智由用彼
(259)
三相言義為
<lb n="0901a19"/>解。顕無常等因即解前文。謂藉眾相也。於所
<lb n="0901a20"/>比義
(260)
者。解上所観無常等義。有正智生者。顕
<lb n="0901a21"/>能観果智体。了知
(261)
有火或無常等者。正顕果智
<lb n="0901a22"/>観義之相。此四句即解上。而
(262)
観於義。此即因
<lb n="0901a23"/>智果智。皆是比量。然理門論云。</p>
<lb n="0901a24"/>
<p id="pX53p0901a2401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">比度因
(263)
故俱名比量。</p>
<lb n="0901b01"/>
<p id="pX53p0901b0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">西國諸師義一。抑此論挙果顕因。然理門論
<lb n="0901b02"/>中。
(264)
陳那自會
(→)
云。</p>
<lb n="0901b03"/>
<p id="pX53p0901b0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">何故此中與前現量別異建立為現二門。此
(265)
處
<lb n="0901b04"/>亦応於其比果說為比量。彼處亦応於其現因說
<lb n="0901b05"/>為
(266)
現量俱不遮
(←)
止。</p>
<lb n="0901b06"/>
<p id="pX53p0901b0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">准此文故知。不須言挙因果顕因也。</p>
<lb n="0901b07"/>
<p id="pX53p0901b0701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(267)
問。既不遮止。何故現偏說果比属論因耶。</p>
<lb n="0901b08"/>
<p id="pX53p0901b0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。現量果結
(268)
比量因<g ref="CB18767"/>約勝就<g ref="CB18767"/>故偏說耳。</p>
<lb n="0901b09"/>
<p id="pX53p0901b0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。何故論文已說了知有
(269)
火說。復言或無常
<lb n="0901b10"/>等耶。</p>
<lb n="0901b11"/>
<p id="pX53p0901b1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答言顕比量。有二種。一因事
(270)
生比量。亦名
<lb n="0901b12"/>現量生比量。二因言生比量。亦名比量生
(271)
比量。
<lb n="0901b13"/>見烟比知有火。即因事生比量也。眼識先量烟。
<lb n="0901b14"/>
(272)
意識比知火。即現量生比量也。聞他成立声無
<lb n="0901b15"/>常言復方
(273)
比解。此即因言生比量也。由立論比
<lb n="0901b16"/>量力故。敵者比知無
(274)
常。此即比量生比量也。
<lb n="0901b17"/>言顕因事因言二種比量故。云
(275)
了知有火或無常
<lb n="0901b18"/>等也。故理門論云。此有二種。謂於所比。審
<lb n="0901b19"/>
(276)
観察智従現量生或比量生。
<lb n="0901b20"/>准此文故知顕二比量也。</p>
<lb n="0901b21"/>
<p id="pX53p0901b2101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(277)
論曰。於二量中。即智名果。是證相故者。</p>
<lb n="0901b22"/>
<p id="pX53p0901b2201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。上<g ref="CB08074"/>解二量訖。
(278)
自下出二量果。文中
<lb n="0901b23"/>有二。初出二量果。後釋伏難。此即出二
(279)
量果
<lb n="0901b24"/>也。謂二量中智最為勝。同聚心等総就智名。
<lb n="0901c01"/>智之見
(280)
分名為能量。智自證分名曰量果。見分
<lb n="0901c02"/>自證用別体同故
(281)
言即智名為果也。是證相故者。
<lb n="0901c03"/>現比二量如其次第。是證自
(282)
相共相境故也。</p>
<lb n="0901c04"/>
<p id="pX53p0901c0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。阿賴耶識既無別境。云何同聚総就智名
<lb n="0901c05"/>
(283)
耶。</p>
<lb n="0901c06"/>
<p id="pX53p0901c0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。據実二量。未必以智為名。今顕立破之
<lb n="0901c07"/>無故。約智為論。</p>
<lb n="0901c08"/>
<p id="pX53p0901c0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(284)
論曰。如有作用。而顕現故。亦名為量者。</p>
<lb n="0901c09"/>
<p id="pX53p0901c0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。此釋伏難也。難云。
(285)
若取心外境。可
<lb n="0901c10"/>使名為量。既唯取自心応不名為量。今論主
(286)
為
<lb n="0901c11"/>解云。此中名量者。非如<g ref="CB18767"/>
<g ref="CB18767"/>物。舒光照物等
<lb n="0901c12"/>実有作用。但
(287)
譬如明鏡現眾色像。鏡不至質。
<lb n="0901c13"/>質不入鏡。現彰以質故。名為
(288)
照心。緣於境亦
<lb n="0901c14"/>復如是。心不至境。境不入心。心似境現。似
<lb n="0901c15"/>有作用。假名
(289)
為量故。理門云。又於此中無別
<lb n="0901c16"/>量果。以即此体似義生故。似有用故。
(290)
假說為
<lb n="0901c17"/>量。</p>
<lb n="0901c18"/>
<p id="pX53p0901c1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。有分別智。於義異転。名似現量者。</p>
<lb n="0902a01"/>
<p id="pX53p0902a0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。
(291)
上<g ref="CB08074"/>釋真量訖。此下解似量。文中有
<lb n="0902a02"/>二。初釋似現。後解似比。此即解
(292)
似現也。文
<lb n="0902a03"/>中有二。初総解。後別釋。此即総解也。以名
<lb n="0902a04"/>言等分別緣
(293)
故名有分別。不以自相為境界。故
<lb n="0902a05"/>名於義異転也。</p>
<lb n="0902a06"/>
<p id="pX53p0902a0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。謂諸
(294)
有智了瓶衣等分別而生者。</p>
<lb n="0902a07"/>
<p id="pX53p0902a0701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。此下別解。文中有二。初解上
(295)
有分別
<lb n="0902a08"/>智。後解上於義異転。此即初也。謂諸凡夫外
<lb n="0902a09"/>道所有邪
(296)
知以瓶衣名言種類假立分別了瓶衣等
<lb n="0902a10"/>分別而生瓶衣。是
(297)
假四塵合成分別之心。妄謂
<lb n="0902a11"/>眼見分故。名似現量也。</p>
<lb n="0902a12"/>
<p id="pX53p0902a1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。由彼
(298)
於義不以自相為境界故。名似現
<lb n="0902a13"/>量者。</p>
<lb n="0902a14"/>
<p id="pX53p0902a1401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。此解上於義異
(299)
転也。謂由彼分別之心
<lb n="0902a15"/>於境界義。不以実自相為境界。乃用瓶
(300)
衣等假
<lb n="0902a16"/>共相為境界。故名似現量也。此約散心說。以
<lb n="0902a17"/>佛之心亦緣
(301)
假故。</p>
<lb n="0902a18"/>
<p id="pX53p0902a1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。若似因智為先所起諸似義智名似比量
<lb n="0902a19"/>者。</p>
<lb n="0902a20"/>
<p id="pX53p0902a2001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。
(302)
此下解似比量。文中有二。初総出体。
<lb n="0902a21"/>後別解釋。此即総出体也。謂
(303)
若似因智為先者。
<lb n="0902a22"/>顕似比之因智也。所起諸似義智者。明似比之
<lb n="0902a23"/>
(304)
果智也。若因智若果智。総名似比量也。</p>
<lb n="0902a24"/>
<p id="pX53p0902a2401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。似因多種如先
(305)
以說者。</p>
<lb n="0902b01"/>
<p id="pX53p0902b0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。此下別解也。文中有二。初解似因。
<lb n="0902b02"/>後正解似比。此即初
(306)
也。謂似因十四種。如前
<lb n="0902b03"/>似立中已說也。</p>
<lb n="0902b04"/>
<p id="pX53p0902b0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。用彼為因。於似所比諸有
(307)
智生。不能
<lb n="0902b05"/>正解。名似比量者。</p>
<lb n="0902b06"/>
<p id="pX53p0902b0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。此即正解似比也。言用彼為
(308)
因者。謂
<lb n="0902b07"/>似因智。用彼似因言義為解顕常等之因。此即
<lb n="0902b08"/>解似比之
(309)
因智也。言於似所比者。謂果智所観
<lb n="0902b09"/>常等也。諸有智生。謂似比
(310)
果智生也。不能生
<lb n="0902b10"/>解者。釋似果智相。謂非常法妄作常。解由
(311)
非
<lb n="0902b11"/>真故。名似比量也。</p>
<lb n="0902b12"/>
<p id="pX53p0902b1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">若准前文。重有三釋翻前可知。</p>
<lb n="0902b13"/>
<p id="pX53p0902b1301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。復
(312)
次若正顕示能立過失說名能破者。</p>
<lb n="0902b14"/>
<p id="pX53p0902b1401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。上<g ref="CB08074"/>已解真似二量。
(313)
即釋頌中現量與
<lb n="0902b15"/>比量及似。唯自悟訖。従此以下解前頌中真
(314)
能
<lb n="0902b16"/>破及似能破。文中有二。初解真破。後釋似破。
<lb n="0902b17"/>解真破中有二。
(315)
初総釋能破名体。二謂初下指
<lb n="0902b18"/>事廣釋。此即初也。謂若能正顕
(316)
示他似能立中
<lb n="0902b19"/>所有過失。即說此是真能破也。</p>
<lb n="0902b20"/>
<p id="pX53p0902b2001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。能破有四。一
(317)
真能破。謂斥失當過。自
<lb n="0902b21"/>量無瑕故。言真能破。二真似破。
(318)
謂當過而斥。
<lb n="0902b22"/>所以稱真。自不免愆故。名為似。此即相違決
<lb n="0902b23"/>定過
(319)
也。三似能破。謂無過妄斥。自雖無咎而
<lb n="0902b24"/>有極義之愆。所以稱
(320)
似。即如所作相似等是也。
<lb n="0902c01"/>四似𠚤能破。謂無過妄斥。已稱其似自量
(321)
有瑕
<lb n="0902c02"/>是以言著似名。此即同法相似等是也。</p>
<lb n="0902c03"/>
<p id="pX53p0902c0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">今為簡後三故稱。
(322)
若正顕示等也。或可為簡
<lb n="0902c04"/>後二。以相違決定。望顕他過辺
(323)
亦得稱真也。</p>
<lb n="0902c05"/>
<p id="pX53p0902c0501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。謂初能立缺減過性者。</p>
<lb n="0902c06"/>
<p id="pX53p0902c0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。此下指事
(324)
廣釋。文中有二。初明所破
<lb n="0902c07"/>之過。後正解能破之言。就所破中
(325)
有二。初明
<lb n="0902c08"/>缺減失。後顕三十三過。此即明缺減過也。</p>
<lb n="0902c09"/>
<p id="pX53p0902c0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">何者西方有
(326)
両釋不同。一世親已前諸師釋云。
<lb n="0902c10"/>宗因喻中隨有所闕名為
(327)
缺減。総有六句。闕一
<lb n="0902c11"/>有三句。如有宗因無喻是一。有宗喻無
(328)
因是一。
<lb n="0902c12"/>有因喻無宗是一。闕二有三句。如有宗無因喻
<lb n="0902c13"/>是一。
(329)
有因無宗喻是一。有喻無宗因是一。故
<lb n="0902c14"/>有六句也。</p>
<lb n="0902c15"/>
<p id="pX53p0902c1501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">若闕宗
(330)
因喻三。名為一者。応有七句。為三
<lb n="0902c16"/>無総非能立。何得名闕
(331)
故。不取闕三也。</p>
<lb n="0902c17"/>
<p id="pX53p0902c1701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">二陳那菩薩云。宗非能立。唯於因三相中隨
<lb n="0902c18"/>有所
(332)
闕名缺減也。此亦有六句。於三相中闕一
<lb n="0903a01"/>有三句。闕二有三句。
(333)
等可准前作。亦有大徳
<lb n="0903a02"/>云。陳那約因同異喻三中隨有所闕名
(334)
缺減者。
<lb n="0903a03"/>此恐不然。真性有為空等比量定無異喻。豈名
<lb n="0903a04"/>闕一
(335)
過。故約三相不得有闕一也。</p>
<lb n="0903a05"/>
<p id="pX53p0903a0501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">問。若爾此比量既無異品。応闕異
(336)
品無相何
<lb n="0903a06"/>得作此釋耶。</p>
<lb n="0903a07"/>
<p id="pX53p0903a0701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">答。無異品故。必無異喻。因因不<g ref="CB18767"/>行
(337)
故有
<lb n="0903a08"/>第三相也。</p>
<lb n="0903a09"/>
<p id="pX53p0903a0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。立宗過性。不成因性。不定因性。相
<lb n="0903a10"/>違因性
(338)
及喻過性者。</p>
<lb n="0903a11"/>
<p id="pX53p0903a1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。此顕三十三過。謂宗九過。不成過。
<lb n="0903a12"/>不定六過。
(339)
相違四過及喻十過也。</p>
<lb n="0903a13"/>
<p id="pX53p0903a1301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。顕示此言開曉問者。故名能破者。</p>
<lb n="0903a14"/>
<p id="pX53p0903a1401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(340)
述曰。此即正顕能破之言也。謂能顕示如前
<lb n="0903a15"/>過失善能開曉耶。立
(341)
之問以言顕示故稱顕示。
<lb n="0903a16"/>此言名能破也。</p>
<lb n="0903a17"/>
<p id="pX53p0903a1701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。若不実顕能立
(342)
過言名似能破者。</p>
<lb n="0903a18"/>
<p id="pX53p0903a1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。此下解似能破。文中有二。初総解名
<lb n="0903a19"/>義。
(343)
二指事別解。此即初也。謂若不能実顕示
<lb n="0903a20"/>他能立過失。如此之言
(344)
名似能破。此即是四能
<lb n="0903a21"/>破中似能破及似似能破也。</p>
<lb n="0903a22"/>
<p id="pX53p0903a2201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。謂於円満
(345)
能立。顕示缺減性言。於無
<lb n="0903a23"/>過宗有過宗言。於成就因。不成因
(346)
言。於決定
<lb n="0903a24"/>因不定因言。於不相違因相違因言。於無過喻
<lb n="0903b01"/>有
(347)
過喻言者。</p>
<lb n="0903b02"/>
<p id="pX53p0903b0201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。此下指事別解。文中有三。初指事別
<lb n="0903b03"/>解。二
(348)
如是下修已総結。三以不能顕下重釋似
<lb n="0903b04"/>能破所以。此即初也。謂於
(349)
宗等円満。或三相
<lb n="0903b05"/>具足之中妄說闕一闕二等缺減之言。於
(350)
宗無九
<lb n="0903b06"/>過之處妄說有過宗言於無四不成。成就因中妄
<lb n="0903b07"/>說
(351)
不成因言。於無六不定決定因中妄說不定因
<lb n="0903b08"/>言。於無四相
(352)
違因中妄說相違因言。於無十過
<lb n="0903b09"/>喻中妄說有過喻言也。</p>
<lb n="0903b10"/>
<p id="pX53p0903b1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(353)
論曰。如是言說似能破者。</p>
<lb n="0903b11"/>
<p id="pX53p0903b1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。此即修已総結也。謂如是妄顕之
(354)
言名
<lb n="0903b12"/>似能破也。</p>
<lb n="0903b13"/>
<p id="pX53p0903b1301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">論曰。以不能顕他宗過失彼無過故者。</p>
<lb n="0903b14"/>
<p id="pX53p0903b1401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(355)
述曰。此即重釋似破所以也。謂所以名為似
<lb n="0903b15"/>能破者。以不能顕示他
(356)
宗之中過失故名似破也。
<lb n="0903b16"/>何以不能顕他過失彼無過故所以不
(357)
顕。彼令彼
<lb n="0903b17"/>宗中有過而於因等妄言有過者亦名彼無過故也。</p>
<lb n="0903b18"/>
<p id="pX53p0903b1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(358)
此論餘義並皆是具足。唯有似破文中総略。
<lb n="0903b19"/>若依餘論。更有十四
(359)
過類等義。釋其似破。此
<lb n="0903b20"/>論既無。亦須略分別之。十四過類者。依
(360)
正理
<lb n="0903b21"/>門論。陳那菩薩多分依彼大梵天王化身足目仙
<lb n="0903b22"/>人之所說也。
(361)
此即是釋似能破義。論其過類乃
<lb n="0903b23"/>有無量。撮其綱例不過十
(362)
四。何故說此名似能
<lb n="0903b24"/>破。理門論云。</p>
<lb n="0903c01"/>
<p id="pX53p0903c0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">由彼多分於善比量為迷惑
(363)
他而施設故。</p>
<lb n="0903c02"/>
<p id="pX53p0903c0201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">言善比量者。略挙二条。約此二条作法而<anchor xml:id="begd1e14874"/>已<anchor xml:id="endd1e14874"/>。
<lb n="0903c03"/>准
(364)
此於餘類例可知。隨其所應名宗<g ref="CB18767"/>異。言二
<lb n="0903c04"/>量者。且如內道
(365)
対声論師立。</p>
<lb n="0903c05"/>
<p id="pX53p0903c0501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">声是無常
(宗)
。所作性故
(因)
。諸所作者皆是
(366)
無
<lb n="0903c06"/>常。譬如瓶等
(同喻)
。若是其常必非所作。如虚
<lb n="0903c07"/>空等
(異喻)
。</p>
<lb n="0903c08"/>
<p id="pX53p0903c0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(367)
又。對唯立詮弁声常者云。內<g ref="CB18767"/>
<g ref="CB18767"/>声必是無
<lb n="0903c09"/>常
(宗)
。勤
(368)
勇無間所発
(因)
。諸勤勇者皆是無常。
<lb n="0903c10"/>譬如瓶等
(同喻)
。若是
(369)
其常必非勤発。譬如虚空
<lb n="0903c11"/>等
(異喻)
。</p>
<lb n="0903c12"/>
<p id="pX53p0903c1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">是名二量。由此二量。宗因
(370)
喻等皆是缺減。</p>
<lb n="0903c13"/>
<p id="pX53p0903c1301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。宗無九過。因無十四過。喻無十過。既
<lb n="0903c14"/>無過
(371)
失名善能立耶。敵論者離三十三過失之外。
<lb n="0903c15"/>妄作相似過類。誹
(372)
謗正義故名似破。此諸過類
<lb n="0903c16"/>若委細解釋。稍涉煩言。
(373)
挙其梗綱。錄其文意。
<lb n="0903c17"/>且於一一過中。先標過類之名。次挙相
(374)
似之類。
<lb n="0903c18"/>後述正解。顕難非真。言十四者。</p>
<lb n="0904a01"/>
<p id="pX53p0904a0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
<anchor xml:id="mod0904036"/>
(375)
一同法相似過類。</p>
<lb n="0904a02"/>
<p id="pX53p0904a0201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(376)
瓶有所作故無常。顕声所作亦無常。亦可空
<lb n="0904a03"/>有無碍故是
(377)
常。顕声無碍亦是常。</p>
<lb n="0904a04"/>
<p id="pX53p0904a0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(378)
正解云。我以所作證無常。無有所作非無常。
<lb n="0904a05"/>汝以無碍證声
(379)
常。楽等無碍應是常。</p>
<lb n="0904a06"/>
<p id="pX53p0904a0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(380)
二異法相似過類。</p>
<lb n="0904a07"/>
<p id="pX53p0904a0701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(381)
虚空是常。無所作。声有所作即無常。亦可
<lb n="0904a08"/>瓶是無常
(382)
有質碍。声既無碍應是常。</p>
<lb n="0904a09"/>
<p id="pX53p0904a0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(383)
正解云。一切常法皆非作。可顕所作證無常。
<lb n="0904a10"/>無常不必皆質
(384)
碍。不顕無碍證声常。</p>
<lb n="0904a11"/>
<p id="pX53p0904a1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(385)
三分別相似過類。</p>
<lb n="0904a12"/>
<p id="pX53p0904a1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(386)
声若焼等同於瓶。可使無常亦同瓶。瓶之焼
<lb n="0904a13"/>等不同声。云
(387)
何無常以例声。</p>
<lb n="0904a14"/>
<p id="pX53p0904a1401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(388)
正解云。声瓶焼等異不許斉無常。亦可声性
<lb n="0904a15"/>與声殊。
(389)
不詳斉常住。</p>
<lb n="0904a16"/>
<p id="pX53p0904a1601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(390)
四無異相似過類
(於中有三　初是古師　次是陳那　後是古師)
。</p>
<lb n="0904a17"/>
<p id="pX53p0904a1701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(391)
初云。声瓶斉所作無常。亦例同。亦可。所
<lb n="0904a18"/>作貫声瓶焼等
(392)
應無異。
(従初過類至此過類皆是似不共不定及相違決定過。)
</p>
<lb n="0904a19"/>
<p id="pX53p0904a1901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(393)
二云。所作與無常一種非畢竟両法斉生滅。
<lb n="0904a20"/>宗因応不殊。
(394)

(此似不成過也。)
</p>
<lb n="0904a21"/>
<p id="pX53p0904a2101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">三云。瓶上無常順所立。即以所作證無常。亦
<lb n="0904a22"/>可瓶
(395)
之焼見違所成所作令声有焼見。
(此似相違過也。)
</p>
<lb n="0904a23"/>
<p id="pX53p0904a2301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(396)
正解初難云。所作無常為喻体。法喻再處必
<lb n="0904a24"/>斉同。不
(397)
以瓶等為同喻。云何焼等令無異。</p>
<lb n="0904b01"/>
<p id="pX53p0904b0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(398)
解第二難云。両法雜取成宗因可言二立無差
<lb n="0904b02"/>異宗
(399)
滅因生成二立。何得說言全不殊。</p>
<lb n="0904b03"/>
<p id="pX53p0904b0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(400)
解第三難云。成立無常具三相。所作可得顕
<lb n="0904b04"/>無常。成
(401)
立焼見不決定。所作何能證焼見。</p>
<lb n="0904b05"/>
<p id="pX53p0904b0501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(402)
五可得相似過類。
(於中有二。)
</p>
<lb n="0904b06"/>
<p id="pX53p0904b0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(403)
初云。電等非勤発餘因可得證其滅。声雖是
<lb n="0904b07"/>勤発。
(404)
何得用此顕無常。
(此似不定過也。)
</p>
<lb n="0904b08"/>
<p id="pX53p0904b0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(405)
二云。一切無常皆所作。遍所立故成能立。
<lb n="0904b09"/>電等無常非
(406)
勤発不遍所立不成因。
(此似不成因過也。)
</p>
<lb n="0904b10"/>
<p id="pX53p0904b1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(407)
正解初難云。本以勤発證無常。不得勤発非
<lb n="0904b11"/>無常。不
(408)
言無常必勤発。何妨電滅有餘因。</p>
<lb n="0904b12"/>
<p id="pX53p0904b1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(409)
解後難云。若立一切滅壞義。不遍所立不成
<lb n="0904b13"/>因。唯
(410)
立声上有無常。何妨電等非勤発。</p>
<lb n="0904b14"/>
<p id="pX53p0904b1401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(411)
六猶豫相似過類。
(於中有二。)
</p>
<lb n="0904b15"/>
<p id="pX53p0904b1501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(412)
初云。無常含生顕或顕或是生。宗法既不定。
<lb n="0904b16"/>勤発
(413)
成何義。
(此似不定過也。)
</p>
<lb n="0904b17"/>
<p id="pX53p0904b1701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(414)
二云。勤発含生顕或顕或是生。其因既猶豫。
<lb n="0904b18"/>何能
(415)
證宗義。
(此似不成過也。)
</p>
<lb n="0904b19"/>
<p id="pX53p0904b1901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(416)
正解初難云。勤発若於常亦有。可使說此是
<lb n="0904b20"/>猶因。生
(417)
顕既許斉無常。如何此因成不定。</p>
<lb n="0904b21"/>
<p id="pX53p0904b2101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(418)
解後難云。生顕不俱成滅壞。可使二種是猶
<lb n="0904b22"/>因両法
(419)
皆得顕無常。如何說此成猶豫。</p>
<lb n="0904b23"/>
<p id="pX53p0904b2301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(420)
七義准相似過類。</p>
<lb n="0904b24"/>
<p id="pX53p0904b2401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(421)
声是勤勇発。声即是無常。電既非勤発。應
<lb n="0905a01"/>當体
(422)
是常。非勤翻於勤非勤不定有勤既反非勤。
<lb n="0905a02"/>云何
(423)
定無常。
(此似顛倒不定過也。)
</p>
<lb n="0905a03"/>
<p id="pX53p0905a0301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(424)
正解云。非勤通常無常品。可許非勤不定常
<lb n="0905a04"/>勤発
(425)
不通常更転云何不許定無常。</p>
<lb n="0905a05"/>
<p id="pX53p0905a0501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(426)
八至不至相似過類。</p>
<lb n="0905a06"/>
<p id="pX53p0905a0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(427)
能立之因。為至所立。名能立為不至耶。若
<lb n="0905a07"/>爾何失。二俱
(428)
有過。若至所立名能立者。應無
<lb n="0905a08"/>能立。</p>
<lb n="0905a09"/>
<p id="pX53p0905a0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">難云。如池至於
(429)
海。名海不名池。因既至所
<lb n="0905a10"/>成。不得名能立。</p>
<lb n="0905a11"/>
<p id="pX53p0905a1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">又。難云。所立
(430)
若極成。何用因相至所立不
<lb n="0905a12"/>極成。因應無所至。
(431)
若不至名能立者。難云。
<lb n="0905a13"/>因若至所成。可使名能立。既不
(432)
至所成。應非
<lb n="0905a14"/>是能立。
(此於言惠因是似因闕望於義因是似不成也。)
</p>
<lb n="0905a15"/>
<p id="pX53p0905a1501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(433)
正解云。解至難。如燈光至所照。能照所照
<lb n="0905a16"/>殊。因雖至
(434)
所立。何妨能立所立異。解不至難。
<lb n="0905a17"/>如慈石不至鐵而
(435)
能吸於鐵。何妨因不至所立而
<lb n="0905a18"/>能立所立。又返難云。
(436)
此因至不至即說名因闕
<lb n="0905a19"/>餘因至不至。應皆不成因。當
(437)
知即是謗一切因。
<lb n="0905a20"/>何名能破。又汝<g ref="CB18767"/>言。應成自害以於
(438)
汝自立因
<lb n="0905a21"/>中亦有此失故。又應返問言。汝破我義為至我
<lb n="0905a22"/>
(439)
義。名為能破為不至許耶。若至我義名能破者。
<lb n="0905a23"/>
(440)
難云。如池至於海不得名為池。既至所破義不
<lb n="0905a24"/>得名能破。</p>
<lb n="0905b01"/>
<p id="pX53p0905b0101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(441)
又難。汝許我義立。何須更相破。汝既不許
<lb n="0905b02"/>我義成。汝破應
(442)
當無所立。若不至我義。名能
<lb n="0905b03"/>破者。難云。若至我義破
(443)
我義。可使名能破。
<lb n="0905b04"/>本<g ref="CB08074"/>不至於我義。應不名能破故。汝所
(444)
言有自
<lb n="0905b05"/>害過。</p>
<lb n="0905b06"/>
<p id="pX53p0905b0601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(445)
九無因相似過類。</p>
<lb n="0905b07"/>
<p id="pX53p0905b0701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(446)
能立之因。為在無常前名為因。為在無常後
<lb n="0905b08"/>名為因。為
(447)
與無常俱名之為因。若在無常前名
<lb n="0905b09"/>為因者。</p>
<lb n="0905b10"/>
<p id="pX53p0905b1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(448)
難云。若有無常義対果可成因。無常義既無。
<lb n="0905b11"/>其因應
(449)
不立。若在無常後名為因者。難云。無
<lb n="0905b12"/>常義不立可
(450)
須能立因。宗義既先成。其因復何
<lb n="0905b13"/>用。若與無常同
(451)
時名為因者。難云。如牛両角
<lb n="0905b14"/>同時有不得名果名有
(452)
果。能立無常時不別。何
<lb n="0905b15"/>得名因名有因。
(此於言惠因是似因闕望於義因是似不成也。)
</p>
<lb n="0905b16"/>
<p id="pX53p0905b1601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(453)
正解。解宗前宗俱無因難。過現若無現在果。
<lb n="0905b17"/>可使宗
(454)
前宗俱不成因。過現許有現在果。何廃
<lb n="0905b18"/>宗前宗俱復
(455)
有因。解宗後無因難。唯據相生說
<lb n="0905b19"/>名因。後法不得生前
(456)
果。亦說相顕以明證。何
<lb n="0905b20"/>妨宗後得有因。又返難云。
(457)
所作之因有三難。
<lb n="0905b21"/>即說是無因。一切餘因有三難。應皆不成
(458)
證。
<lb n="0905b22"/>當知即是謗一切因。何名能破。又汝所言有自
<lb n="0905b23"/>害
(459)
過。以於汝自立因中亦有此失故。又應返問
<lb n="0905b24"/>言汝破我義。為
(460)
在我義前。名為能破。為當在
<lb n="0905c01"/>後為俱時耶。若在我義
(461)
前名能破者。難云。若
<lb n="0905c02"/>有所破義対彼所破名能破。未有
(462)
所破義対何辨
<lb n="0905c03"/>能破。若在我義後者。難云。我義若
(463)
不立汝破
<lb n="0905c04"/>名能破。我義既已成。汝破非能破。若與我義
<lb n="0905c05"/>同
(464)
時名者。難云。如牛両角同時有不名能破及
<lb n="0905c06"/>所破。我與
(465)
汝破既同時不名能破及所破故。汝
<lb n="0905c07"/>所言有自害過。</p>
<lb n="0905c08"/>
<p id="pX53p0905c0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(466)
十無說相似過類。</p>
<lb n="0905c09"/>
<p id="pX53p0905c0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(467)
立因言所作。声即是無常。立宗未說因。声
<lb n="0905c10"/>應是常
(468)
住。
(此似不成或似因闕也。)
</p>
<lb n="0905c11"/>
<p id="pX53p0905c1101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(469)
正解云。唯立言因名所作。未說所作可無因。
<lb n="0905c12"/>立宗之
(470)
時有義因。何得言声是常住。</p>
<lb n="0905c13"/>
<p id="pX53p0905c1301" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(471)
十一無生相似過類。</p>
<lb n="0905c14"/>
<p id="pX53p0905c1401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(472)
已生之声。有勤発可使是無常。未生之声。
<lb n="0905c15"/>非勤発。應
(473)
當是常住。
(此似不成過亦似不定義准分故。)
</p>
<lb n="0905c16"/>
<p id="pX53p0905c1601" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(474)
正解不成難云。若於<anchor xml:id="begd1e16046"/>已<anchor xml:id="endd1e16046"/>生未生立宗義不遍未
(475)
生
<lb n="0905c17"/>不成因。唯約已生立無常。何得言因不成就。</p>
<lb n="0905c18"/>
<p id="pX53p0905c1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(476)
解不定難。同品遍有是正因。未生無因。可
<lb n="0905c19"/>常住同品
(477)
不遍亦正因。何妨未起是無常。</p>
<lb n="0905c20"/>
<p id="pX53p0905c2001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(478)
十二所作相似過類。</p>
<lb n="0905c21"/>
<p id="pX53p0905c2101" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(479)
瓶之所作異於声。瓶可是無常。声之所作不
<lb n="0905c22"/>同瓶。何得
(480)
是無常。
(此似瓶所作於声上無。是似不成。声所作於瓶無。是似相違。若於
<lb n="0905c23"/>常亦無是似不共。若於喻上無是似能立不成過也。)
</p>
<lb n="0905c24"/>
<p id="pX53p0905c2401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(481)
正解云。若以別義立比量。可使汝破成能破。
<lb n="0906a01"/>但取総法成
(482)
立義。當知汝難即非真。又返難云。
<lb n="0906a02"/>
(483)
分別此因有此過。不許此因證無常。分別餘因
<lb n="0906a03"/>有此難。不許
(484)
餘因顕宗義。</p>
<lb n="0906a04"/>
<p id="pX53p0906a0401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(485)
十三生過相似過類。</p>
<lb n="0906a05"/>
<p id="pX53p0906a0501" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(486)
声上有無常。待因方乃顕。亦應瓶上有滅壞
<lb n="0906a06"/>無因義
(487)
不成。
(此似喻中所立不成過。)
</p>
<lb n="0906a07"/>
<p id="pX53p0906a0701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(488)
正解云。声上無常不共許。待因方極成。瓶
<lb n="0906a08"/>上滅壞
(489)
両俱成。何須藉因顕。</p>
<lb n="0906a09"/>
<p id="pX53p0906a0901" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(490)
十四常住相似過類。</p>
<lb n="0906a10"/>
<p id="pX53p0906a1001" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(491)
生滅遷於声即立声無常。恒與常合。應當是
<lb n="0906a11"/>常
(492)
住。
(此似宗中比量相違過。)
</p>
<lb n="0906a12"/>
<p id="pX53p0906a1201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(493)
正解云。據声起盡立無常。唯顕其生滅不說
<lb n="0906a13"/>体恒
(494)
生滅合。云何言是常。</p>
<lb n="0906a14"/>
<p id="pX53p0906a1401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(495)
良為此論無文略弁<g ref="CB04974"/>相。其委細具在理門。
<lb n="0906a15"/>此即略明
(496)
似能破訖。上<g ref="CB08074"/>総是依據正解釋頌文
<lb n="0906a16"/>第八門義訖。</p>
<lb n="0906a17"/>
<p id="pX53p0906a1701" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(497)
論曰。旦止斯事者。</p>
<lb n="0906a18"/>
<p id="pX53p0906a1801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">述曰。就依標別解分中有三。初如是総
(498)
摂諸
<lb n="0906a19"/>論要義者。顕標勝用。二此中宗等下即依標正
<lb n="0906a20"/>解。此
(499)
云且止斯事者。即是第三抑解顕略也。
<lb n="0906a21"/>謂抑其廣解顕此論
(500)
略也。</p>
<lb n="0906a22"/>
<p id="pX53p0906a2201" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(501)
論曰。已宣少句義。為始立方隅。其簡理非
<lb n="0906a23"/>理。妙辨於餘處。</p>
<lb n="0906a24"/>
<p id="pX53p0906a2401" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(502)
述曰。此一部論文有三分。初一行頌名総標
<lb n="0906b01"/>綱要分。二如是下
(503)
長行名依標別解分。三此一
<lb n="0906b02"/>行頌名結略示廣分。謂上<g ref="CB08074"/>已宣
(504)
八門両悟少分
<lb n="0906b03"/>之義。旦為始学之徒。今識方隅而<anchor xml:id="begd1e16294"/>已<anchor xml:id="endd1e16294"/>。此即
(505)
結
<lb n="0906b04"/>此論略也。於其中間所有顕此論之正理斥餘論
<lb n="0906b05"/>之非理。
(506)
或解真立等正理。釋似立等。非理妙
<lb n="0906b06"/>辯說。更在餘集量
(507)
理門等中。此即示餘論廣也。</p>
<lb n="0906b07"/>
<lb n="0906b08"/>
<p id="pX53p0906b0801" rend="margin-left:0em;text-indent:1em">
(508)
因明入正理論後疏</p>
</p5txt>